Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 141 9478718 9476270 2026-09-20T05:54:58Z Sj1mor 12103 9478718 wikitext text/x-wiki {{Alidirekto|Liberecano|la speco de klasika liberalismo|libertarianismo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Anarchy-symbol.svg|eta|175ra|La encirkla A-litero, ofta simbolo por anarkiismo.]] [[Dosiero:Portrait of Pierre Joseph Proudhon 1865.jpg|eta|[[Pierre-Joseph Proudhon]].]] [[Dosiero:ErricoMalatesta.gif|eta|[[Errico Malatesta]].]] [[Dosiero:Durruti-portrait.png|eta|dekstra|200ra|[[Buenaventura Durruti]].]] '''Anarkiismo''' aŭ '''anarĥiismo''' (de la [[Greka lingvo|greka]] {{lang|grc|ἀν}} (sen) + {{lang|grc|ἄρχειν}} (regni) + {{lang|grc|ισμός}} (de la radiko {{lang|grc|ιζειν}}), "sen regnestroj"<ref name="Anarchy">[http://www.m-w.com/dictionary/anarchy Anarchy], [[Merriam-Webster]]'s Online dictionary</ref>) estas [[politika filozofio]] kiu inkluzivas teoriojn kaj sintenojn, kiuj malakceptas [[Devo|devigan]] [[registaro]]n (nome la [[ŝtato]]n) kaj subtenas ĝian malestigon, ofte pro pli ampleksa malakcepto de nevolonta aŭ porĉiama [[aŭtoritato]]. ''La Konciza Oksforda Vortaro pri Politiko'' (''{{lang|en|The Concise Oxford Dictionary of Politics}}'') difinas anarkiismon kiel "grupon da [[ismo]]j kaj sintenoj centrigitaj sur la kredo ke [[registaro]] kaj malutilas kaj nenecesas." Tiu manko (malakcepto de ŝtataj strukturoj), laŭ plej diversaj anarkiismaj skoloj, devas esti kompensataj per [[elbaza organizado]], tio estas ekkontrolo fare de bazaj organismoj, institucioj kaj strukturoj de ĉefe la laborrimedoj ([[produktadrimedoj]] kiel bazo de [[ekonomio]]), sed ankaŭ de [[sansistemo]], [[eduksistemo]], [[transporto]] ktp. Tiudirekte konata moto ŝatata de anarkiistoj estas "[[Anarkio]] estas plej alta esprimo de [[Socia ordo|ordo]]". La sociigo de ekzemple sansistemo aŭ eduksistemo levis polemikon inter la propraj anarkiismaj tendencoj ĉu akcepti aŭ ne [[ŝtatigo]]n de tiuj sistemoj male al permesi [[privatigo]]n: akcepti ŝtatigon supozus ian akcepton de malŝatata ŝtato, sed malakcepti ĝin supozus iel favori privatigon, kiel bazo de [[Novliberalismo|noveliberalisma]] [[kapitalismo]], ankaŭ malŝatata de ĉiuj anarkiismaj tendencoj. Estas multaj specoj kaj tradicioj de anarkiismo<ref>[[Peter Kropotkin|Kropotkin, Peter]]. ''Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings'', Courier Dover Publications, 2002, p.5</ref><ref>{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=R.B. Fowler|titolo =The Anarchist Tradition of Political Thought|jaro=1972|publikaĵo=Western Political Quarterly|volumo=25|numero=4|paĝoj=738–752|COI=10.2307/446800}}</ref>, kaj ne ĉiuj el tiuj estas reciproke ekskludaj.<ref>Sylvan, Richard. "Anarchism". ''A Companion to Contemporary Political Philosophy'', redaktintos Goodwin, Robert E. kaj Pettit, Philip. Blackwell Publishing, 1995, p.231</ref> Laŭ la ''Oksforda Akompanlibro al Filozofio'' (''{{lang|en|Oxford Companion to Philosophy}}''), "ne estas iu nura difina pozicio kiun tenas ĉiuj anarkiistoj, krom ilian malakcepton de deviga registaro, kaj tiuj, kiujn oni konsideras anarkiistoj, maksimume dividas ian familian similaspekton." Anarkiistoj tenas malsamajn vidojn pri la [[Ekonomio|ekonomia]] organizo de socio; iuj preferas [[anarki-komunismo]]n, [[anarki-kolektivismo]]n, aŭ [[Partoprena ekonomiko|partoprenan ekonomion]], dum aliaj subtenas [[Merkata ekonomio|merkatajn]] sistemojn kiel [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokismon]], [[agorismo]]n, aŭ (polemike) [[anarki-kapitalismo]]n. Anarkiismaj pensoskoloj malsamas fundamente, kaj subtenas ion ajn de ekstrema [[Individuisma anarkiismo|individuismo]] al tuta [[kolektivismo]]. Iuj anarkiistoj kontraŭis (kaj kontraŭas) trudadon, dum aliaj ĝin subtenis (kaj subtenas), precipe forme de perforta [[revolucio]] sur la vojo al anarkio aŭ [[utopio]]. == Nomo == La vorto '''anarkiismo''' derivas de la [[Greka lingvo|greka]] ἀν (sen) + ἄρχειν (regni) + ισμός (de la radiko ιζειν), "sen regnestroj"<ref name="Anarchy"/> kaj la vorto '''[[anarkio]]''' devenas el la [[greka]] ἀναρχία, ''anarĥIa'' (de ἄναρχος, ''Anarĥos'', prefikso ἀν, an, kiu signifas 'ne' aŭ 'sen', kaj nomo ἀρχός, arĥOs, kiu signifas 'estro', 'ĉefo' aŭ 'registo'.<ref>Vidu: * [http://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchy Anarchy], Vortaro Merriam-Webster rete. * [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry%3D%237439 Anarchos], ''A Greek-English Lexicon''. * Diccionario Manual Griego VOX. Griego clásico-Español, eld. 18a de VOX, p. 44. ISBN 84-8332-149-1 * [http://en.wiktionary.org/wiki/anarchy Etimologio de la vorto anarchy] en [[Wiktionary]] (en angla). </ref> Ĉiuokaze la etimologia bazo estas la greka vorto arĥOs, kiu povas esti komprenata kiel 'estro', 'ĉefo' aŭ 'registo', sed ankaŭ kiel [[politika ordo]], [[ŝtato]] ktp. La demando estas al kio precize kontraŭas anarkiismo, ĉu simple al iu ajn tipo de regado aŭ al ŝtataj strukturoj ktp. Por kuntekstigi la aferon, oni ne forgesu ke en la [[klasika Grekio]] ne ekzistis la koncepto de [[ŝtato]] kiel oni komprenas ĝin el la 19a jarcento; male, tiam ekzistis nur sendependaj urboj (''[[Poliso (urboŝtato)|polis]]'') kun sistemoj de [[rekta demokratio]], do ne tre malproksime de la organizaj sistemoj proponita de multaj anarkiistoj. Ne konfuzendas [[anarkio]] kun anarkiismo; kvankam anarkio estas koncepto pri malordo aŭ manko de ordo, tamen anarkiismo celas socian ordon pere de anarkio. Por kompliki la aferon kaj konsiderinte la ampleksecon kaj malprecizecon de la enhavo de tiu ideologio, kelkaj unuopuloj, skoloj, tendencoj, organizoj ktp., ĉefe por apartiĝi el la perfortemaj aŭ plej revoluciemaj tendencoj, ekaplikis la terminojn ''liberecano'', ''liberecana'', ''liberecanismo'' ktp. Rekomencis terminologia konfuzo pro malprecizeco de la limoj inter ambaŭ. Multaj komprenas ke liberecano estas pli ampleksa ol anarkiisto, kaj ne tiom rilataj al plej [[Propagando per agado|revoluciaj agadrimedoj]], dum aliaj konsideras ambaŭ sufiĉe sinonimaj; ekzemple en la [[franca lingvo]].<ref>Vidu ekzemple en Esperanto ''Liberecana Frakcio'' de [[SAT]], kun bulteno [[Liberecana Ligilo]] ktp.</ref> En la [[itala lingvo]] oni uzas la terminon "anarchico" por "anarkiisto" dum en aliaj [[latinidaj lingvoj]] la korespondaĵo al "anarchico" estas uzata ĉefe por ''malordema''. En la [[angla lingvo]] de [[Usono]], oni uzas la terminon ''libertarian'' kun tre apartaj signifoj, kunhavante la malakcepton aŭ [[Malpliigo de ŝtato|malpliigon de ŝtato]], limigita al minimumo, sed sen la revoluciaj implicoj al [[memorganizado]] el bazaj tavoloj, tio estas sen malakcepto de kapitalismo, por multaj aŭtoroj nepra ingredienco de ŝtato. Vidu ekzemple artikolon [[Libertarianismo]]. == Originoj == [[Dosiero:WilliamGodwin.jpg|eta|maldekstra|[[William Godwin]] konsideriĝas kiel unu el la fondintoj de moderna anarkiismo.]] Kontraŭstaro al la ŝtato kaj al hierarĥio havas longan historion antaŭ la eŭropaj anarkiistoj de la [[19-a jarcento]]. Iuj pretendas, ke anarkiismaj temoj troviĝas en la verkoj de la [[Taoismo|Taoista]] saĝulo [[Laozio]].<ref>B. Cano Ruiz, ''Excursión sobre los Fundamentos Históricos del Anarquismo'', Tierra y Libertad, Meksiko, 1961, paĝoj 53-57. Tiu vidas ankaŭ antaŭaĵojn en la [[Antikva Egipto]] kaj la [[Biblio]].</ref> [[Diogeno la Cinika|Diogeno]] kaj la cinikuloj kaj ilia samtempulo, [[Zenono el Kitiono]], la fondinto de [[Stoikismo]], ankaŭ prezentis similajn temojn. Aliaj, kiaj Kropotkin en sia verko ''Interhelpo'', defendas el la informoj de antropologoj ke multaj popoloj en diversaj civilizacioj jam vivis laŭ la spirito de anarkiismo. Ponte al la [[Moderna Epoko]] oni povas indiki al la diversaj ''[[Utopio]]j'', ekzemple tiu de [[Thomas More]] de 1516, verkitaj dum la Renesanco kaj poste.<ref>George Woodcock, ''Albores del Anarquismo'', Tierra y Libertad, Meksiko, 1961, paĝoj 96-100.</ref><ref>Ankaŭ menciindas la utopiojn de [[Francis Bacon]]: ''Nova Atlantido'', de [[Campanella]]: ''Sunŝtato'' aŭ ''Suncivito'' kaj de [[Étienne Cabet]]: ''Vojaĝo al Ikario''.</ref> Aliaj {{J|socia movado}} aŭ iniciatoj pra-anarkiismaj estus kelkaj aspektoj de la [[Reformacio]], tiu de la ''diggers'' ([[fosistoj]]) en [[Anglio]], Winstanley ktp.<ref>George Woodcock (1961), paĝoj 101-109.</ref> Moderna anarkiismo, tamen, floris el la sekulara pensado de la [[Klerismo|klerisma epoko]], precipe el la argumentoj de [[Jean-Jacques Rousseau]] por morala centreco de libereco. "Anarkiismo" komenciĝis kiel termino de abuzo, sed ekde la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]], iuj (ekzemple la ''Enragés'' aŭ ''Kolereguloj'') ekuzis la terminon pozitive, konsiderante la "revolucian registaron" de la [[Jakobeno]]j sinkontraŭdira.<ref>Pri precedencoj el la [[Usona Revolucio]] kaj el la [[Franca Revolucio]] vidu George Woodcock (1961), paĝoj 109-127.</ref> El tiu ĉi klimato [[William Godwin]] evoluigis tion, kion multaj homoj konsideras la unuan esprimon de moderna anarkiisma pensado. Godwin estis, laŭ [[Petro Kropotkin]], "la unua homo kiu formulis la politikajn kaj ekonomiajn komprenaĵojn de anarkiismo, kvankam li ne donis tiun nomon al la ideoj evoluigitaj en siaj verkoj." Godwin, [[Filozofia anarkiismo|filozofia anarkiisto]], kontraŭstaris revolucian agadon kaj vidis minimuman ŝtaton kiel modernan "necesan malbonon" kiu estiĝus pli kaj pli nebezonata kaj senpotenca laŭ la iompostioma evoluo de scio. Godwin porpledis ekstreman [[individuismo]]n, proponante ke ĉiu kunlaborado ĉesu. Godwin sintenis, ke diskriminacio pro iuj ajn kialoj krom kapablo netolereblis.<ref>B. Cano Ruiz (1961), paĝoj 76-87.</ref> La unua homo kiu sin priskribis kiel anarkiisto estis [[Pierre-Joseph Proudhon]], kaj pro tio iuj nomas lin la fondinto de moderna anarkiisma teorio. Proudhon proponis spontanean ordon, per kio organizo aperas sen centra aŭtoritato, "pozitivan anarkiismon" en kiu ordo aperas kiam ĉiu faras "tion kion li deziras kaj nur kion li deziras" kaj kie "nur komercaj transakcioj produktas la socian ordon." Kiel Godwin, Proudhon kontraŭstaris perfortan revolucian agadon. Li vidis anarkion kiel "formon de registaro aŭ konstitucio en kiu publika kaj nepublika konscio, formita de la evoluigo de scienco kaj leĝo, estas sole sufiĉa por konservi ordon kaj por garantii ĉiujn liberecojn. En ĝi, konsekvence, la [[institucio]] de la [[polico]], preventaj kaj restriktaj metodoj, oficialeco, impostado, ktp., estas reduktitaj al minimumo. En ĝi, pli precipe, la formoj de monarkio kaj intensa centrigo malaperas, anstataŭigitaj de federalaj institucioj kaj vivŝablono bazita sur la komunumo. La plej konata frazo atribuita a Proudhon estas "La posedaĵo estas ŝtelaĵo". Laŭ li, la bazo de la nuna maljusta mondo estas la diferenco inter posedantoj kaj neposedantoj, kaj pro tio oni devas nuligi la posedrajton.<ref>Pierre-Joseph Proudhon, ''Qu'est-ce que la proprieté?'', tradukita al multaj lingvoj ekzemple al ''¿Qué es la propiedad?'', Tusquets, Barcelona, 1975.</ref> == Pensoskoloj == {{Ĉefartikolo|Anarkiismaj pensoskoloj}} '''Anarkiismaj pensoskoloj''' povas diferenci fundamente, subtenante ion el ekstrema [[individuismo]] al kompleta [[kolektivismo]].<ref>Slevin, Carl. "Anarchism." The Concise Oxford Dictionary of Politics. Eld. Iain McLean kaj Alistair McMillan. Oxford University Press, 2003.</ref> La tendencoj de anarkiismo estis ofte ĝenerale dividitaj en kategorioj de [[sociala anarkiismo|sociala]] kaj [[individuisma anarkiismo]] aŭ similaj duecaj klasigoj.<ref name="black dict">Ostergaard, Geoffrey. "Anarchism". ''The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought''. Blackwell Publishing. p. 14.</ref><ref name=socind>{{Citaĵo el libro|titolo=Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings|url=https://archive.org/details/anarchismcollect0000krop|familia nomo=Kropotkino|persona nomo=Petro|aŭtoroligilo=Petro Kropotkino|jaro=2002|eldoninto=Courier Dover Publications|ISBN=0-486-41955-X|paĝo=[https://archive.org/details/anarchismcollect0000krop/page/5 5]}}{{cite journal |author=R.B. Fowler|title=The Anarchist Tradition of Political Thought|year=1972|journal=Western Political Quarterly|volume=25|issue=4|pages=738–752|doi=10.2307/446800|publisher=University of Utah|jstor=446800 |ref=harv | issn = 0043-4078 }}</ref> Anarkiismo estas ofte konsiderata radikala maldekstrema ideologio,<ref name=brooks>{{Citaĵo el libro|titolo=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908)|familia nomo=Brooks|persona nomo=Frank H.|jaro=1994|eldoninto=Transaction Publishers|citaĵo=Usually considered to be an extreme left-wing ideology, anarchism has always included a significant strain of radical individualism, from the hyperrationalism of Godwin, to the egoism of Stirner, to the libertarians and anarcho-capitalists of today|ISBN=1-56000-132-1|paĝo=xi}}</ref><ref>{{cite journal |last=Kahn |first=Joseph|title= Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |year=2000|journal=[[The New York Times]]|issue=5a de Aŭgusto |ref=harv}}{{cite journal |author=Colin Moynihan |title=Book Fair Unites Anarchists. In Spirit, Anyway|year=2007|journal=New York Times|issue=16a de Aprilo |ref=harv}}</ref> kaj multo de [[anarkiisma ekonomiko]] kaj de anarkiista jura filozofio respegulas [[Liberecisma socialismo|kontraŭaŭtoritatajn interpretojn]] de [[anarkikomunismo|komunisma]], [[kolektivisma anarkiismo|kolektivisma]], [[anarkisindikatismo|sindikatisma]], [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokisman]], aŭ [[partoprena ekonomiko]]j.<ref>"The anarchists were unanimous in subjecting authoritarian socialism to a barrage of severe criticism. At the time when they made violent and satirical attacks these were not entirely well founded, for those to whom they were addressed were either primitive or "vulgar" communists, whose thought had not yet been fertilized by Marxist humanism, or else, in the case of Marx and Engels themselves, were not as set on authority and state control as the anarchists made out." Daniel Guerin, ''[http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice#toc2 Anarchism: From Theory to Practice]'' (New York: Monthly Review Press, 1970)</ref> Je iu punkto "la [[kolektivisma anarkiismo|kolektivisma]], [[anarkikomunismo|komunisma]], kaj [[Individuisma anarkiismo|liberala kaj individuisma]] tendencoj de pensaro el kiuj anarkiistoj elprenas sian inspiron ekmontras pliiĝantan distingan kvaliton, subtenante la aperon de nombraj anarkiismaj skoloj."<ref>Mark Bevir (ed). Encyclopedia of Political Theory. SAGE. Los Angeles. 2010. Paĝo 34</ref> === Reciprokismo === {{Ĉefartikolo|Reciprokisma anarkiismo}} [[Dosiero:Proudhon-children.jpg|299ra|dekstra|eta|Proudhon kaj liaj filinoj, de [[Gustave Courbet]], 1865.]] Reciprokismo komenciĝis dum la [[19-a jarcento]] en la anglaj kaj francaj [[Laborista movado|laboristaj movadoj]], kaj poste adoptis anarkiisman formon konektitan al [[Pierre-Joseph Proudhon]] en [[Francujo]] kaj aliuloj en [[Usono]]. Tio ĉi influis individuismajn anarkiistojn en Usono kiel je Benjamin Tucker kaj je William B. Greene; dum la [[1840-aj jaroj|1840-aj]] kaj [[1850-aj jaroj|1850-aj]] jaroj, Charles A. Dana kaj Greene prezentis la verkojn de Proudhon al Usono. Greene adaptis la reciprokismon de Proudhon al usonaj kondiĉoj kaj prezentis ĝin al Tucker. Reciprokisma anarkiismo temas pri reciprokeco, libera asociado, volonta kontrakto, federacio, kaj reformo de kredito kaj [[valuto]]. Multaj reciprokistoj kredas ke merkato sen registara interveno egaligas la prezojn al laborkostoj, malestigante profiton, lupagon, kaj rentumon laŭ la laborteorio de valoro.<ref>Miller, David. 1987. "Mutualism." The Blackwell Encyclopedia of Political Thought. Blackwell Publishing. p. 11</ref> [[Firmao]]j estus devigitaj konkursi por laboristoj same kiel laboristoj konkursas por firmaoj, plialtigante [[salajro]]jn. Iuj vidas reciprokismon kiel inter individuisma kaj kolektivisma anarkiismoj. En ''Kio estas Posedaĵo?'', Proudhon evoluigas koncepton de "libereco", egala al "anarkio", kiu estas la dialektika "kunigo de komunismo kaj posedaĵo." Greene, influita de Pierre Leroux, strebis reciprokismon laŭ la kunigo de tri filozofioj – [[komunismo]], [[kapitalismo]], kaj [[socialismo]]. Pli malfruaj individuismaj anarkiistoj uzis la terminon "reciprokismo" sed gardis malmulte la emfazon pri kunigo, dum socialaj anarkiistoj kiel la verkintoj de ''An Anarchist FAQ'' (angle ''Oftaj Demandoj pri Anarkiismo'') pretendas reciprokismon kiel subaro de sia filozofia tradicio. === Individuisma anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Individuisma anarkiismo}} Individuisma anarkiismo ampleksas "kelkajn tradiciojn" kiuj pretendas ke "individuistan konscion kaj la persekuton de memintereso ne restriktu iu ajn kolektiva korpo aŭ publika aŭtoritato", tio estas emfazo al tio individua kaj ties volo super ajnaj tipoj de eksteraj determinantoj kiaj grupoj, socio, tradicioj, kaj ideologiaj sistemoj.<ref>"What do I mean by individualism? I mean by individualism the moral doctrine which, relying on no dogma, no tradition, no external determination, appeals only to the individual conscience."Mini-Manual of Individualism de Han Ryner [https://www.marxists.org/archive/ryner/1905/mini-manual.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"I do not admit anything except the existence of the individual, as a condition of his sovereignty. To say that the sovereignty of the individual is conditioned by Liberty is simply another way of saying that it is conditioned by itself.""Anarchism and the State" in Individual Liberty</ref> Individuisma anarkiismo subtenas privatan posedaĵon, malkiel la sociala/socialisma/kolektivisma/komunumisma flankoj kiuj porpledas komunan posedaĵon. Individuisman anarkiismon subtenis homoj kiel [[Henry David Thoreau]], [[Josiah Warren]], kaj [[Murray Rothbard]]. [[William Godwin]], konsiderita individuisma anarkiisto de iuj kaj unua anarkiisto de aliaj,<ref name="Everhart, Robert B 1982. p. 115"/><ref>Philip, Mark (2006-05-20). "William Godwin". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [http://plato.stanford.edu/entries/godwin/] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> proparolis bonfarecon sed ankaŭ defendis la sanktecon de "privata juĝo" por ĉiu individuo pri sia laboro kaj posedaĵo, kaj antaŭvidis progreseman raciecon, kiu rezultus je malpligrandiĝo kaj eventuala malapero de registaro. [[Dosiero:Max stirner.jpg|eta|maldekstre|Filozofo Max Stirner, elstara frua individuisma anarkiisto de 19-a jarcento.]] Unu el la plej fruaj kaj plej bone konataj subtenantoj de individuisma anarkiismo estis [[Max Stirner]],<ref>Leopold, David (2006-08-04). "Max Stirner". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [http://plato.stanford.edu/entries/max-stirner/] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> kiu verkis la libron ''La Egoo kaj Sia Propreco'' ([[1844]]), "fondan tekston" de la filozofio. La filozofio de Stirner estis "[[Egoismo|egoisma]]" formo de individuisma anarkiismo laŭ kiu la individuo faras tion, kio plaĉas al li/ŝi, ne rimarkinte Dion, ŝtaton, aŭ moralajn regulojn, kaj laŭ kiu socio havas neniun respondecon por siaj anoj. Al Stirner, [[rajto]]j estis nerealaĵoj en la menso, kaj socio ne ekzistas sed "la individuoj estas ĝia [[Realo|realeco]]" – li subtenis posedaĵon kaj posedecon per [[Potenco (filozofio)|potenco]] anstataŭ rajto.<ref>The Encyclopedia Americana: A Library of Universal Knowledge. Encyclopedia Corporation. p. 176.</ref> Stirner predikis memaserton kaj antaŭvidis "asociojn de egoistoj" kie [[respekto]] por senkonsidereco kunigus homojn. Malpli radikalan formon de individuisma anarkiismo porpledis la "[[Bostono|Bostonaj]] anarkiistoj," [[Usono|usonaj]] individuistoj, kiuj subtenis privatajn posedaĵojn kaj la liberan merkaton. Ili porpledis la protekton de libereco kaj posedaĵo per privataj entreprenistoj, kaj ĝiris interŝanĝon de laboro por salajro, kvankam ili kredis, ke ŝtata monopola kapitalismo (difinita kiel [[monopolo]] financita de la ŝtato) ne plene rekompencas laboron. Eĉ inter la usonaj individuistoj de la 19-a jarcento, estis neniu monolita ismo, kiel ili malkonsentis inter si pri pluraj temoj, inkluzive de intelekt-posedaĵaj rajtoj kaj posedo kontraŭ posedaĵo de tero. Grava disiĝo okazis dum la malfrua [[19-a jarcento]], kiam Tucker kaj kelkaj aliuloj forlasis naturajn rajtojn kaj konvertiĝis al "egoismo," bazita sur la filozofio de Stirner. Iuj "Bostonaj anarkiistoj," kiel Tucker, sinidentigis kiel "socialista" – termino, kiu tiuepoke reprezentis vastan koncepton – per kio ili signifis devoligon al solvi la "laboran problemon" per radikala ekonomia reformo. Nepost la ŝanĝo de la [[20-a jarcento]], la epokopinto de individuisma anarkiismo jam pasis, kvankam poste ĝin revivigis (kun kelkaj ŝanĝetoj) Murry Rothbard kaj la anarki-kapitalistoj de la meza 20-a jarcento, kiel parton de la pli vasta [[Libertarianismo|libertarianisma]] movado. === Sociala anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Sociala anarkiismo}} [[Dosiero:Anarchistes914.jpg|eta|250ra|Manifestacioj de anarkiistoj kontraŭ [[senlaboreco]] en [[Novjorko]], [[1914]].]] Sociala anarkiismo estas unu el la du malsamaj vastaj kategorioj de anarkiismo, la alia kategorio estas individuisma anarkiismo; sociala estas konsiderata la plej granda pensoskolo en anarkiismo.<ref>"This does not mean that the majority thread within the anarchist movement is uncritical of individualist anarchism. Far from it! Social anarchists have argued that this influence of non-anarchist ideas means that while its "criticism of the State is very searching, and [its] defence of the rights of the individual very powerful," like Spencer it "opens ... the way for reconstituting under the heading of 'defence' all the functions of the State." Section G – Is individualist anarchism capitalistic? An Anarchist FAQ</ref> La termino "sociala anarkiismo" ofte uziĝas por identigi [[Komunumismo|komunumismajn]] formojn de anarkiismo, kiuj emfazas kunlaboradon kaj reciprokan helpon.<ref>Ostergaard, Geoffrey. "Anarchism". A Dictionary of Marxist Thought. Blackwell Publishing, 1991. p. 21.</ref> Ĝi malakceptas la pluekziston de la privata posedo (ĉefe de produktadrimedoj), sed konservas respekton al la [[persona posedo]].<ref name="ReferenceA">"The revolution abolishes private ownership of the means of production and distribution, and with it goes capitalistic business. Personal possession remains only in the things you use. Thus, your watch is your own, but the watch factory belongs to the people." [[Alexander Berkman]]. "What Is Communist Anarchism?"</ref> Sociala anarkiismo inkluzivas anarki-kolektivismon, anarki-komunismon, [[Liberecisma socialismo|liberecisman socialismon]], anarki-sindikatismon, [[Socia ekologio|socian ekologion]], kaj foje reciprokismon. ==== Anarki-kolektivismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-kolektivismo}} Anarki-[[kolektivismo]] (specifa tendenco nekonfuzenda kun [[Komunumismo|komunumisma]] anarkiismo aŭ la pli ampleksa kategorio foje nomata simple "kolektivismo") estas plej ofte ligita al [[Miĥail Bakunin]] kaj kun [[Johann Most]].<ref name="Patsouras, Louis 2005. p. 54">Patsouras, Louis. 2005. Marx in Context. iUniverse. p. 54.</ref><ref>Avrich, Paul. 2006. ''Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America''. AK Press. p. 5.</ref> Malkiel ĉe la reciprokistoj, anarki-kolektivistoj kontraŭstaras ĉian nepublikan posedon de la [[produktadrimedoj]], kaj anstataŭe porpledas komunan posedon, ĉefe de produktadrimedoj. Tiu nova reĝimo alvenu pere de violenta [[revolucio]], dekomence fare de la agado de eĉ malgranda grupo, nome de [[propagando pro agado]], kiu inspiras la laboristarojn kiel tuto al la ribelo kaj al la deviga kolektivigo de la produktadrimedoj.<ref name="Patsouras, Louis 2005. p. 54"/> Tamen, ili ne intencis ke posedkomunigo inkluzivu distribuon de enspezo, ĉar oni pagus al la laboristoj polaborhore, anstataŭ ol disdoni varojn "laŭ bezono" kiel sub [[anarki-komunismo]]; do oni konservas la sistemon de [[salajro]]<ref>Kropotkin, Peter (2007). "13". The Conquest of Bread. Edinburgh: AK Press. ISBN 978-1-904859-10-9.</ref>. Kvankam la anarki-kolektivistoj porpledis rekompencon por laboro, iuj ne tute subtenis la eblon de postrevolucia ŝanĝiĝo al komunisma sistemo de laŭbezona disdonado. Anarki-kolektivismo ekestis samtempe kun [[marksismo]] sed kontraŭstaris la marksisman [[Diktatoreco de la proletaro|Diktatorecon de la proletaro]], malgraŭ la marksista klopodado por kolektivisma senŝtata socio.<ref>Bakunin, Mikhail (1990). Statism and Anarchy. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36182-6. "They [the Marxists] maintain that only a dictatorship – their dictatorship, of course – can create the will of the people, while our answer to this is: No dictatorship can have any other aim but that of self-perpetuation, and it can beget only slavery in the people tolerating it; freedom can be created only by freedom, that is, by a universal rebellion on the part of the people and free organization of the toiling masses from the bottom up."</ref> Ĝi estas foje nomata ankaŭ "revolucia socialismo" aŭ konsiderata kiel formo de tio.<ref>Morris, Brian. Bakunin: The Philosophy of Freedom. Black Rose Books Ltd., 1993. p. 76.</ref><ref>Rae, John. Contemporary Socialism. [[C. Scribner's sons]], 1901, Originalo el Harvard University. p. 261.</ref> ==== Anarki-komunismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-komunismo}} [[Dosiero:Kropotkin Nadar.jpg|eta|maldekstra|Anarki-komunisto Petro Kropotkin kredis ke en anarkio, laboristoj spontanee organizus sin por komune produkti varojn por la tuta socio.]] Anarki-[[Anarki-komunismo|komunistoj]] proponas, ke la plej libera formo de socia organizo estus socio farita de pluraj memstaraj, memregantaj komunumoj kun kolektiva uzo de la [[produktadrimedoj]], kaj kun rekta demokratio kiel la politika organiza formo, rilatita al aliaj komunumoj per federacio. Tamen, iuj anarki-komunistoj kontraŭas la plimultvolan naturon de rekta demokratio, sintenante ke ĝi povas obstrukci individuan liberecon, kaj preferas konsentan demokration. En anarki-komunismo, individuoj ne ricevus rektan rekompencon por laboro (per divido de profitoj aŭ [[salajro]]j), sed anstataŭe povus libere uzi la rimedojn kaj profiton de la komunumo. Laŭ anarki-komunistoj [[Petro Kropotkin]], kaj pli malfrue [[Murray Bookchin]], la anoj de tia socio spontanee farus ĉiom da necesa laboro, ĉar ili rekonus la bonaĵojn de komuna entrepreno kaj [[interhelpo]]. Kropotkin kredis, ke privata posedeco estis unu el la kaŭzoj de subpremado kaj ekspluatado, kaj porpledis ĝian abolicion, agnoskante anstataŭe nur komunan posedrajton. Resume Anarki-komunismo (konata ankaŭ kiel ''anarkiisma komunismo'', ''liberecana komunismo''<ref>"Anarchist communism is also known as anarcho-communism, communist anarchism, or, sometimes, libertarian communism.""Anarchist communism – an introduction" ĉe libcom.org [http://libcom.org/thought/anarchist-communism-an-introduction] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"The terms libertarian communism and anarchist communism thus became synonymous within the international anarchist movement as a result of the close connection they had in Spain (with libertarian communism becoming the prevalent term).""Anarchist Communism & Libertarian Communism" de Gruppo Comunista Anarchico di Firenze. el "L'informatore di parte", No. 4, October 1979, quarterly journal of the Gruppo Comunista Anarchico di Firenze, ĉe libcom.org [http://www.fdca.it/fdcaen/historical/vault/ancom-libcom.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"The 'Manifesto of Libertarian Communism' was written in 1953 by Georges Fontenis for the Federation Communiste Libertaire of France. It is one of the key texts of the anarchist-communist current." "Manifesto of Libertarian Communism" de Georges Fontenis ĉe libcom.org [http://libcom.org/library/manifesto-of-libertarian-communism-georges-fontenis] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"In 1926 a group of exiled Russian anarchists in France, the Delo Truda (Workers' Cause) group, published this pamphlet. It arose not from some academic study but from their experiences in the 1917 Russian revolution." "The Organizational Platform of the Libertarian Communists" de Delo Truda [http://www.nestormakhno.info/english/platform/org_plat.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> kaj foje kiel libera komunismo) estas teorio de anarkiismo kiu defendas la nuligon de [[ŝtato]], [[merkato]]j, [[mono]], privata posedo (kvankam retenante respekton por persona posedo),<ref name="ReferenceA"/> kaj de kapitalismo favore al la komuna posedo de produktadrimedoj,<ref>''From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms'' Alan James Mayne Published 1999 Greenwood Publishing Group 316 paĝoj ISBN 0-275-96151-6. Books.google.com. 1999. ISBN 978-0-275-96151-0. [https://books.google.es/books?id=6MkTz6Rq7wUC&pg=PA131&dq=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20collective%20ownership&f=false] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>Anarchism for Know-It-Alls By Know-It-Alls For Know-It-Alls, For Know-It-Alls Published de Filiquarian Publishing, LLC., 2008 ISBN 1-59986-218-2, 9781599862187 72 paĝoj. Books.google.com. Januaro 2008. ISBN 978-1-59986-218-7. [https://books.google.es/books?id=jeiudz5sBV4C&pg=PA14&dq=Communist+anarchism+believes+in+common+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20common%20ownership&f=false] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160816142750/https://books.google.es/books?id=jeiudz5sBV4C&pg=PA14&dq=Communist+anarchism+believes+in+common+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20common%20ownership&f=false|date=2016-08-16}} Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> rekta demokratio kaj horizontala reto de volontaj konsilantaroj de asocioj kaj laboristoj kun produktado kaj konsumado bazita sur la jena gvida principo: "el ĉiuj laŭ sia kapablo, al ĉiuj laŭ sia neceso".<ref>"Luggi Fabbri". Dwardmac.pitzer.edu. 2002-10-13. Retrieved 2015-03-16.</ref><ref>"Platform: Constructive Section". Nestormakhno.info. [http://www.nestormakhno.info/english/platform/constructive.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> La stato de anarki-komunismo ene de anarkiismo mem estas disputata, ĉar ĝin vidas individuismaj anarkiistoj kaj anarki-kapitalistoj kiel nekongrua kun libereco. Iuj [[anarki-sindikatisto]]j, kiel la [[Hispanio|hispana]] [[sindikato]] [[CNT]], vidis anarki-komunisman socion kiel sian celon. [[Platformismo]] estas anarki-komunisma tendenco laŭ la tradicio de [[Nestor Maĥno]], kiu argumentis por la "vitala bezono de organizado, kiu, alloginta la plejparton de partoprenantoj en la anarkiisma movado, establus komunan taktikan kaj politikan vicon por anarkiismo, kaj tiel servus kiel gvidanto por la tuta movado." Kelkaj formoj de anarki-komunismo estas de naturo forte egoisma, kaj forte influitaj de radikala individuisma filozofio, kredante ke anarki-komunismo tute ne bezonas komunecan naturon; anarki-komunisto [[Emma Goldman]] estis influita ambaŭ de [[Max Stirner]] kaj de Petro Kropotkin, kaj ŝt miksis iliajn filozofiojn por krei sian propran. ==== Anarki-sindikatismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-sindikatismo}} [[Dosiero:Anarchist flag.svg|dekstra|eta|Ofte uzata flago de anarki-sindikatismo.]] [[Dosiero:Manifestación_CNT_Bilbao.jpg|eta|[[1an de majo|1an de Majo]]: eŭsklingva banderolo ĉe manifestacio de la CNT en [[Bilbao]].]] Dum la frua [[20-a jarcento]], anarki-[[sindikatismo]] leviĝis kiel klara pensoskolo ene de la anarkiisma movado. Kun pli granda fokuso pri la [[laborista movado]]<ref>Sorel, Georges. 'Political Theorists in Context' Routledge (2004) p. 248.</ref> ol en antaŭaj anarkiismo-formoj, sindikatismo premisas radikalajn [[sindikato]]jn kiel eblan forton por revolucia socia ŝanĝo, anstataŭigantajn [[kapitalismo]]n kaj la ŝtaton per nova socio, demokratie memdirektita de la laboristoj, kiuj tiel liberiĝus.<ref>Rocker, Rudolf. 'Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice' AK Press (2004) p. 73.</ref> Anarki-sindikatistoj strebas abolicii la salajran sistemon kaj privatan posedecon kiel la [[produktadrimedoj]]n, kiuj laŭ ili gvidas al [[Socia klaso|klasmalsamoj]]. Gravaj principoj de sindikatismo inkluzivas laboristan solidarecon, rektan agadon (kiel ĝeneralajn [[striko]]jn kaj laborejajn reprenojn), kaj memdirektadon de la laboristaro. Anarki-sindikatismo kaj aliaj branĉoj de anarkiismo ofte ne estas reciproke ekskludaj: anarki-sindikatistoj ofte subtenas anarki-komunismajn aŭ anarki-kolektivismajn ekonomiajn sistemojn. Ĝiaj porpledantoj proponas laboristan organizadon kiel manieron krei la fondaĵojn de nehierarĥia anarkiisma socio ene de la nuna sistemo, kaj tiel okazigi socialan revolucion. [[Rudolf Rocker]] estis estra frua anarki-sindikatisma pensanto, kiu ekpripensis la originojn de la movado, tion al kio ĝi strebis, kaj kial ĉio ĉi gravas al la estonteco de laboro, en [[1938]] per sia broŝureto ''Anarchosyndicalism''. Kvankam pli ofte asociigita kun laboristaj klopodoj de la frua [[20-a jarcento]] (precipe en [[Francujo]] kaj [[Hispanujo]]), multaj sindikatistaj organizaĵoj aktivas hodiaŭ, unuiĝintaj trans nacilimoj per aneco en la [[Internacia Laborista Asocio]], inkluzive de la SAC en [[Svedio]], la USI en [[Italujo]], kaj la [[CNT]] en Hispanujo, kaj kelkaj aliaj pli malgrandaj sindikataj asocioj aŭ sekcioj kiuj laŭ la jardekoj eniris kaj eliris de la asocio. La [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]] ludis gravan rolon en la epoko de la [[Hispana Enlanda Milito]] kiel parto de la [[Hispana Revolucio|Hispana Socia Revolucio]]. === Modernaj evoluigitaj pensoskoloj (ekde la 1960-aj jaroj) === [[Dosiero:Jarach and Zerzan.JPG|eta|maldekstra|[[Lawrence Jarach]] (maldekstre) kaj [[John Zerzan]] (dekstre), du elstaraj nuntempaj anarkiismaj aŭtoroj. Zerzan estas konata kiel elstara voĉo ene de [[anarki-primitivismo]], dum Jarach estas notita defendanto de [[postmaldekstra anarkiismo]].]] Anarkiismo daŭre generas multajn plurfontajn kaj sinkretajn filozofiojn kaj movadojn; ekde la revivigo de anarkiismo en Usono dum la [[1960-aj jaroj]], aperis pluraj novaj movadoj kaj skoloj, tre ofte eklektikaj.<ref>Perlin, Terry M. ''Contemporary Anarchism''. Transaction Books, New Brunswick, NJ 1979</ref> [[Anarki-pacifismo]] estas tendenco kiu malakceptas [[Perforto|perforton]] en la luktado por la [[socia ŝanĝo]] (socia disvolviĝo ĝenerale sed ŝanĝo de [[politika potenco]] precipe, vidu artikolon [[senperforto]]).<ref name="Anarchism 1962">George Woodcock. Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements (1962)</ref><ref name="ppu.org.uk">{{cite web |url=http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html |title="Resisting the Nation State, the pacifist and anarchist tradition" de Geoffrey Ostergaard |publisher=Ppu.org.uk |date=6a de Aŭgusto 1945 |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110514052437/http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html#anarch%20and%20violence |arkivdato=2011-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514052437/http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html |archivedate=2011-05-14 }}</ref> Ĝi disvolvigis "ĉefe en [[Nederlando]], Britio, kaj Usono, antaŭ kaj dum la Dua Mondmilito".<ref name="Anarchism 1962"/> [[Kristana anarkiismo]] estas [[Kristanismo|movado]] en [[politika teologio]] kiu kombinas anarkiismon kaj kristanismon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel|familia nomo=Christoyannopoulos|persona nomo=Alexandre|jaro=2010|loko=Exeter|eldoninto=Imprint Academic|citaĵo=Locating Christian anarchism&nbsp;... In political theology|paĝoj=2–4}}</ref> Ties ĉefaj proponintoj estis [[Lev Tolstoj]], [[Dorothy Day]], [[Ammon Hennacy]], kaj [[Jacques Ellul]]. [[Platformismo]] estas tendenco ene de plej ampleksa anarkiisma movado bazita sur la organizaj teorioj en la tradicio de la manifesto de [[Dielo Truda]] nome ''Organiza Platformo de la Ĝenerala Unio de Anarkiistoj (Skizo)''.<ref name=Platformtext>{{cite book |last=Dielo Trouda |authorlink=Dielo Truda |title=Organizational Platform of the General Union of Anarchists (Draft) |origyear=1926 |url=http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=1000 |accessdate=24a de Oktobro 2006 |year=2006 |publisher=FdCA |location=Italy| archiveurl= https://web.archive.org/web/20070311013533/http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=1000| archivedate= 11a de Marto 2007<!--Added by DASHBot-->}}</ref> Tiu dokumento estis bazita sur la spertoj de rusaj anarkiistoj dum la [[Oktobra Revolucio]] de 1917, kiu kondukis finfine al la venko de la [[bolŝevikoj]] super la anarkiistoj kaj aliaj grupoj. La ''Platformo'' klopodis klarigi la mankojn de la anarkiista movado dum la [[Rusia revolucio de 1917|Rusia Revolucio]]. [[Sinteza anarkiismo]] estas formo de anarkiismo kiu klopodas kunigi anarkiistojn de diferencaj tendencoj sub la principoj de [[anarkiismo sen adjektivoj]].<ref name=infoshop.org>{{Cite web|title=An Anarchist FAQ|url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|website=infoshop.org|accessdate=7a de Julio 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100219221557/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|archivedate=19a de Februaro 2012|date=14a de Februaro 2010|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-06-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|arkivdato=2010-10-07}}</ref> En la 1920-aj jaroj, tiu formo trovis siajn ĉefajn proponantojn ĉe [[Anarki-komunismo|anarki-komunistoj]] [[Volin]] kaj [[Sébastien Faure]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref><ref>Faure, Sébastien. [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Sebastien_Faure__Libertarian_Communism.html Libertarian Communism]". "The remedy has been found: libertarian communism."</ref> Ĝi estas la ĉefa principo laŭ kiu la anarkiistaj federacioj grupiĝis ĉirkaŭ la nuntempa tutmonda [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]].<ref name=infoshop.org /> [[Postmaldekstra anarkiismo|Post-maldekstrisma anarkiismo]] estas tendenco, kiu celas sin malproksimigi de la tradicia [[Politika maldekstro|maldekstro]] kaj eskapi la limojn de [[ideologio]] ĝenerale. Post-maldekstristoj argumentas, ke anarkiismo estas malfortigita de sia longa fikso al nekongruaj maldekstrismaj movadoj kaj unuop-problemaj kaŭzoj, kaj vokas sintezon de anarkiisma pensado kaj specife kontraŭaŭtoritatisman revolucian movadon ekstere de la maldekstrisma medio. Post-anarkiismo estas teoria tendenco al sintezo de klasika anarkiisma teorio kaj post-strukturisma pensado evoluigita de Saul Newman kaj ligita al pensantoj kiel [[Todd May]], [[Gilles Deleuze]], kaj [[Félix Guattari]]. Ĝi elĉerpas de vasto da ideoj, inkluzive de aŭtonomismo, post-maldekstrisma anarkiismo, situaciismo, post-koloniismo, kaj inkludante simpation por la [[Zapatismo|Zapatista Armeo por Nacia Liberigo]]. Alia freŝdata formo de kritika anarkiismo kaj formala anarkiismo estas [[insurekcia anarkiismo]], kiu porpledas neformalan organizadon kaj aktivan rezistadon al la ŝtato; ĝiaj proponantoj inkluzivas Wolfi Landstreicher kaj Alfredo M. Bonanno. Insurekcia anarkiismo estas revolucia teorio, praktiko, kaj tendenco ene de la anarkiisma movado kiu emfazas [[Ribelo|insurekcion]] ene de la anarkiisma praktiko. Ĝi estas kritiko de formalaj organizoj kiaj sindikatoj kaj federacioj kiuj estas bazataj sur politika programo kaj periodaj kongresoj. Anstataŭe, insurekciaj anarkiistoj defendas neformalan organizadon bazitan sur malgrandaj afinecaj grupoj. Insurekciaj anarkiistoj metas valoron al atakema, konstanta [[klasbatalo]], kaj al malakcepto de negocado kun klasaj malamikoj.<ref>"insurgentdesire.org.uk". insurgentdesire.org.uk.</ref><ref>""Anarchism, insurrections and insurrectionalism" de Joe Black". Ainfos.ca. 19a de Julio 2006. Arkivita el la originalo la 6an de Decembro 2010. [https://web.archive.org/web/20101206162459/http://www.ainfos.ca/06/jul/ainfos00232.html] la 25an de Junio 2010.</ref> [[Postanarkiismo]] estas teoria tendenco al sintezo de klasika anarkiisma teorio kun poststrukturisma pensaro, elirante el diversaj ideoj kiaj [[postmodernismo]], aŭtonomisma marksismo, [[postmaldekstra anarkiismo]], [[Situaciista Internacio]], kaj [[postkoloniismo]]. [[Libermerkata anarkiismo]], aŭ ''maldekstra libermerkata anarkiismo'' subtenas la klasikajn liberalajn ideojn de [[privata posedo]] kaj [[libera merkato]], kvankam asertante ke tiuj ideoj ege subtenas kontraŭ-korporaciajn, kontraŭ-hierarkiajn, pro-laboristajn sintenojn kaj estas kontraŭ-kapitalisma en ekonomiko kaj kontraŭ-imperiisma en eksterlanda politiko.<ref>Verkante antaŭ la apero de la Skolo Carson–Long de maldekstra liberecanismo, historiisto de usona anarkiismo David DeLeon malemis trakti ajnan merkat-orientitan varianton de liberecanismo kiel maldekstra; vidu DeLeon, David (1978). ''The American as Anarchist: Reflections on Indigenous Radicalism''. Baltimore, MD:Johns Hopkins University Press. p. 123.</ref><ref>Gary Chartier kaj Charles W. Johnson (eld). ''Markets Not Capitalism: Individualist Anarchism Against Bosses, Inequality, Corporate Power, and Structural Poverty''. Minor Compositions; 1a eldono ([[5a de novembro]] 2011)</ref><ref>Gary Chartier aliĝis al Kevin Carson, Charles W. Johnson kaj aliaj (kun eĥoj de la parolmaniero de [[Benjamin Tucker]] kaj [[Thomas Hodgskin]]) en elteno ke, pro heredo kaj liberigaj celoj kaj potencialo, radikala merkatanarkiismo estu vidata — de ties proponantoj kaj de aliaj — kiel parto de la [[socialismo|socialista]] tradicio, kaj ke merkatanarkiistoj povus kaj devus esti nomataj "socialistoj." Vidu Gary Chartier, "Advocates of Freed Markets Should Oppose Capitalism," "Free-Market Anti-Capitalism?" sesio, ĉiujara konferenco, Association of Private Enterprise Education (Cæsar's Palace, Las Vegas, NV, 13a de Aprilo, 2010); Gary Chartier, [http://c4ss.org/content/1738 "Advocates of Freed Markets Should Embrace 'Anti-Capitalism'"]; Gary Chartier, [http://invisiblemolotov.wordpress.com/2009/09/12/socialist-ends-market-means/ ''Socialist Ends, Market Means: Five Essays'']. Ĉp. Tucker, "Socialism."</ref><ref>"But there has always been a market-oriented strand of libertarian socialism that emphasizes voluntary cooperation between producers. And markets, properly understood, have always been about cooperation. As a commenter at Reason magazine's Hit&Run blog, remarking on Jesse Walker's link to the Kelly article, put it: "every trade is a cooperative act." In fact, it's a fairly common observation among market anarchists that genuinely free markets have the most legitimate claim to the label 'socialism.'".[http://c4ss.org/content/670 "Socialism: A Perfectly Good Word Rehabilitated"] de Kevin Carson ĉe la retejo de ''Center for a Stateless Society''.</ref> ==== Anarki-kapitalismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-kapitalismo}} [[Dosiero:Murray Rothbard.jpg|eta|maldekstra|[[Murray Rothbard]] (1926–1995), proponanto de anarki-kapitalismo en 20-a jarcento, kiu fame proklamis ke "kapitalismo estas la plej plena esprimo de anarkiismo, kaj anarkiismo la plej plena esprimo de kapitalismo."]] [[Dosiero:Ancapflag.svg|eta|Flava kaj nigra flago de anarki-kapitalismo.]] Anarki-[[kapitalismo]] (ankaŭ ''libermerkata anarkiismo'') estas politika filozofio "bazita sur kredo je la libereco havi privatajn posedaĵojn, malakcepto de iu ajn formo de registara aŭtoritato aŭ interveno, kaj subteni la konkuran liberan merkaton kiel la ĉefa metodo por socia interagado" kaj resume defendas la nuligon de ŝtato favore al individua suvereneco en libera merkato.<ref>Hamowy, Ronald (editor). The Encyclopedia of Libertarianism, SAGE, 2008, pp. 10–12, p 195, ISBN 978-1-4129-6580-4, ISBN 978-1-4129-6580-4</ref><ref>Edward Stringham, ''Anarchy and the law: the political economy of choice'', p 51</ref> Pro la historie kontraŭkapitalisma naturo de la plimulto da anarkiisma pensado, la stato de anarki-kapitalismo ene de anarkiismo disputiĝas, kaj "komunismaj anarkiistoj estinte partikulare viglaj forigi individuismajn anarkiistojn kiel [[Murray Rothbard]]" de literaturaj priskriboj pri anarkiismo. Anarki-kapitalistoj distingas inter libermerkata kapitalismo – paca volonta interŝanĝo – de "ŝtata kapitalismo," kion li difinis kiel trompŝtela partnereco inter grandaj komercoj kaj registaro, kiu uzas trudon por [[subfoso|subfosi]] la liberan merkaton. Ĉu laŭ [[naturaj rajtoj]] ĉu laŭ [[utilismo]], anarki-kapitalismo havas teorion de [[legitimeco]], kiu subtenas privatan posedaĵon, nur se oni ĝin akiras per laboro, negoco, aŭ donaco. En anarki-kapitalisma socio, laŭ ĝiaj defendantoj, volontaj merkataj procedoj rezultus je provizumo de {{J|socia institucio}} kiel polico, defendo, kaj substrukturo per konkurantaj por-profitaj firmaoj, karitataj organizoj, aŭ volontaj asocioj, anstataŭ la ŝtato. Anarki-kapitalismo ĉerpis influon el por-libermerkataj teoriantoj kiel Gustave de Molinari, [[Frédéric Bastiat]], kaj [[Robert Nozick]], kaj ankaŭ [[Usono|usonaj]] individuismaj pensantoj kiel [[Benjamin Tucker]] kaj [[Lysander Spooner]]. Konsiderite formo de individuisma anarkiismo, ĝi malsamas de la individuismo de la "bostonaj anarkiistoj" de la 19-a jarcento kaj per sia malakcepto de la labora teorio de valoro (kaj ĝiaj normigaj implicoj), preferante anstataŭ la novklasikan marĝenisman vidpunkton. Anarki-kapitalismaj ideoj kontribuis al la evoluo de [[agorismo]], aŭtarkiismo, merkata maldekstrisma liberecismo, kaj kripto-anarkiismo. Anarki-kapitalismo disvolviĝis el radikala kontraŭ-ŝtata liberecanismo kaj individuisma anarkiismo,<ref>Tormey, Simon. Anti-Capitalism, One World, 2004.</ref><ref>Perlin, Terry M. Contemporary Anarchism, Transaction Books, NJ 1979.</ref><ref>Raico, Ralph. Authentic German Liberalism of the 19th Century, Ecole Polytechnique, Centre de Recherce en Epistemologie Appliquee, Unité associée au CNRS, 2004.</ref><ref>Heider, Ulrike. Anarchism:Left, Right, and Green, City Lights, 1994. p. 3.</ref><ref>Outhwaite, William. The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought, Anarchism entry, p. 21, 2002.</ref><ref>Bottomore, Tom. Dictionary of Marxist Thought, Anarchism entry, 1991.</ref><ref>Ostergaard, Geofrey. Resisting the Nation State – the anarchist and pacifist tradition, Anarchism As A Tradition of Political Thought. Peace Pledge Union Publications</ref> elirante el la teorioj de la [[Aŭstria skolo de ekonomiko]], studaro de [[juro]] kaj [[ekonomiko]], kaj de publikelekta teorio.<ref>Edward Stringham, ''Anarchy, State, and Public Choice'', Cheltenham, UK: Edward Elgar, 2005. [http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=53&articleID=686] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200416083651/http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=53&articleID=686 |date=2020-04-16 }} Alirita la 26an de Junio 2016.</ref> ==== Anarki-feminismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-feminismo}} [[Dosiero:Anarchist Feminism flag 3.2 ratio.svg|eta|Oni ofte uzas purpuran kaj nigran flagon por reprezenti anarki-feminismon.]] Anarki-[[feminismo]] kunigas radikalan feminismon kaj anarkiismon, kiu vidas [[patriarkeco]]n (viran dominadon de virinoj) kiel fundamenta manifestaĵo de nevolonta [[hierarĥio]], kion kontraŭas anarkiistoj. Anarki-feminismon inspiris dum la malfrua [[19-a jarcento]] verkojn de fruaj movadanoj kiel Lucy Parsons, [[Emma Goldman]], kaj [[Voltairine de Cleyre]]. Anarki-feministoj, kiel aliaj radikalaj feministoj, kritikas tradiciajn konceptojn de [[familio]], edukado, kaj genroroloj, kaj volas ilin abolicii. Anarki-feministoj, kontraste, vidas patriarkion kiel fundamenta problemo en socio, kaj kredas ke la feminisma luktado kontraŭ [[seksismo]] kaj patriarkio estas esenca ingredienco de la anarkiisma luktado kontraŭ la [[ŝtato]] kaj [[kapitalismo]], nome [[klasbatalo]]. L. Susan Brown esprimas la sintenon, ke "anarkiismo estas politika filozofio, kiu kontraŭas ĉiujn rilatojn de potenco, kaj estas defundamente feminisma."<ref>Brown, L. Susan (2002). "Anarchism as a Political Philosophy of Existential Individualism: Implications for Feminism". The Politics of Individualism: Liberalism, Liberal Feminism and Anarchism. Black Rose Books Ltd. Publishing. p. 208.</ref> ==== Ekologia anarkiismo ==== {{Ĉefartikolo|Ekologia anarkiismo}} [[Dosiero:Darker green and Black flag.svg|dekstra|eta|Verda kaj nigra flago de ekologia anarkiismo.]] [[Politika ekologio|Ekologia]] anarkiismo (''verda anarkiismo'' aŭ ''eko-anarkiismo'')<ref>David Pepper (1996). ''Modern Environmentalism'', p. 44. Routledge. [https://books.google.com.ec/books?id=PQOvkB7UoWgC&pg=PA44&dq=&hl=es] Alirita la 2an de Junio 2016.</ref> estas anarkiisma pensoskolo, kiu emfazas la naturmedion.<ref>Ian Adams (2001). ''Political Ideology Today'', p. 130. Manchester University Press. [https://books.google.com.ec/books?id=apstK1qIvvMC&pg=PA130&dq=#v=onepage&q&f=false] Alirita la 2an de Junio 2016.</ref> Foje oni markas antaŭaĵon en anarki-naturismo,<ref>"Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista Ética será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida." "La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938)" de Xavier Díez.</ref><ref>"Anarchism and the different Naturist views have always been related." "Anarchism – Nudism, Naturism" de Carlos Ortega ĉe Asociacion para el Desarrollo Naturista de la Comunidad de Madrid. Publikigita en Revista ADN. Vintro de 2003</ref><ref>EL NATURISMO LIBERTARIO EN LA PENÍNSULA IBÉRICA (1890–1939) de Jose Maria Rosello.</ref> kaj ĉefaj nuntempaj tendencoj kiel [[anarki-primitivismo]] kaj [[socia ekologio]]. Iuj ekologiaj anarkiistoj estas nomataj [[Anarki-primitivismo|anarki-primitivistoj]] aŭ "kontraŭ-civilizaj" anarkiistoj, sed ne ĉiuj ĝin tute malakceptas. Foje, oni priskribas ekologian anarkiismon kiel aŭ porteknologian aŭ kontraŭteknologian, por noti la malsamojn inter tiuj, kiuj porpledas la uzadon de altnivela ekologia teknologio por krei kaj daŭrigi anarkiisman socion, kaj tiuj, kiuj ĉefe vidas civilizon kaj modernan teknologion kiel ion malbonan. Ne-primitivistaj ekologiaj anarkiistoj, kiel la antropologo Brian Morris, ofte elĉerpas influon de la [[socia ekologio]] de Murray Bookchin. === Anarkiismo sen adjektivoj === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo sen adjektivoj}} [[Dosiero:Voltairine de Cleyre (1891).jpg|eta|maldekstre|230ra|[[Voltairine de Cleyre]].]] ''Anarkiismo sen adjektivoj'', laŭ la vortoj de historiisto George Richard Esenwein, "referencis al senstreka formo de anarkiismo, tio estas, ismo sen iuj priskribaj etikedoj kiel komunisma, kolektivisma, reciprokisma, aŭ individuisma. Por aliuloj,...[ĝi] simple kompreniĝis kiel sinteno, kiu toleris la kunekziston de malsamaj anarkiismaj skoloj." Anarkiismo sen adjektivoj emfazas harmonion inter la variaj anarkiismoj tendencoj aŭ organizoj, kaj celas unuigi ilin per iliaj dividitaj kontraŭaŭtoritatismaj kredoj. La pozicion unue alprenis en [[1889]] [[Fernando Tarrida del Mármol]] kiel vokon por tolero, post kiam lin ĝenis la "amaraj debatoj" inter la malsamaj anarkiismaj movadoj. [[Voltairine de Cleyre]], [[Errico Malatesta]], kaj Fred Woodworth estas rimarkindaj proponantoj de tiu ĉi vidpunkto. Kelkaj historiuloj atribuis al kelkaj gazetoj la celon disvastigi tiun tipon de anarkiismon sen adjektivoj, aŭ pli simple la anarkiismon ĝenerale sen aliĝo al iu ajn skolo; unu el tiuj gazetoj estis en [[Hispanujo]] [[La Revista Blanca]]. == Anarkiismo kaj Esperanto == [[Dosiero:1979 Anarkiismo.jpg|eta|dekstre|200ra|Broŝuro pri anarkiismo en Esperanto.]] {{Ĉefartikolo|Anarkiismo kaj Esperanto}} Anarkiismaj pensoj pri [[socia justeco]] kaj [[egaleco]] forte ligis la movadon al [[Esperanto]]. Dum la frua [[Esperanto-movado]] anarkiistoj entuziasme propagandis por la lingvo. Ekde [[1905]] fondiĝis anarkiismaj [[Esperanto-grupo]]j en [[Stokholmo]], [[Bulgario]], [[Ĉinio]] kaj aliloke. La plimulto da [[proleto|proletaj]] [[esperantisto]]j dum la frua movado estis anarkiistoj. La kontraŭŝtata kaj kontraŭkapitalisma sintenoj de anarkiistaj esperantistoj kontribuis al la kreo de [[SAT]] en [[1921]] fare de [[Eŭgeno Lanti]]<ref name=slevin>[http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm#historio2 Esperanto kaj Anarkiismo]</ref>. Post la dua mondmilito aperis en Parizo la revuo ''[[Senŝtatano]]''.<ref>[[Javier Alcalde]], "[[Eduardo Vivancos]] kaj la liberecana Esperanto", postparolo al dulingva eldono de Eduardo Vivancos, ''Unu lingvo por ĉiuj: Esperanto,'' [[Calúmnia]], 2019, p.77-91.</ref> Hodiaŭ ekzistas la [[Liberecana Frakcio de SAT|Liberecana Frakcio]] en SAT. La franca anarkiisma radielsendejo ''[[Radio Libertaire]]'' elsendas programon en Esperanto. [[Dosiero:Lanti.jpg|eta|maldekstre|Eŭgeno Lanti]] Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En [[1905]] fondiĝis en [[Stokholmo]] la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en [[Bulgario]], [[Ĉinio]] kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj [[anarki-sindikatismo|anarki-sindikatisto]]j, kiuj antaŭ la [[Unua Mondmilito]] apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en [[1906]] la internacian ligon ''Paco-Libereco''<ref>{{en}} ''The Esperanto Movement (Contributions to the Sociology of Language)'', Peter G. Forster, ISBN 9027933995, paĝo 190</ref>, kiu eldonis la gazeton ''Internacia Socia Revuo''. ''Paco-libereco'' unuiĝis en [[1910]] kun alia progresema asocio, ''Esperantista Laboristaro''. La komuna organizaĵo nomiĝis ''Liberiga Stelo''<ref name=historio>''Historio de S. A. T., 1921 1952'',Paris, 1953, Eldoninto :SAT, 152 paĝoj</ref>. Ĝis [[1914]] tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En [[1907]] la internacia anarkiisma kongreso en [[Amsterdamo]] faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj. En marto de [[1925]], "Berlina Grupo de Anarki-Sindikatismaj Esperantistoj" salutis la en Amsterdamo okazantan 2-an Kongreson de la ''[[Internacia Laborista Asocio]]'' (ILA). Ĝi parolis pri tio, ke Esperanto en la vicoj de la germana ILA-sekcio FAUD "jam tiugrade enradikiĝis, ke ĝi nun fondis mondan organizaĵon de esperantistoj sur liberecana-kontraŭaŭtoritatisma fundamento". Tio estas verŝajne aludo pri T.L.E.S. (''[[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]]''), kiu fondiĝis en la [[1920-aj jaroj]], ĉar [[SAT]] en la komenco estis forte sub komunisma influo. Ŝajnas, ke T.L.E.S. pli poste enfandiĝis en SAT. == Historio de anarkiismo == Anarkiismo kiel socia movado dum longa tempo daŭris malgraŭ ŝanĝiĝoj de populareco. Ĝia klasika epoko, kiu laŭ kleruloj okazis inter [[1860]] kaj [[1939]], estas ligita kun la laboristaj movadoj de la [[19-a jarcento]], kaj kun la luktado kontraŭ [[faŝismo]] dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. === Originoj === [[Dosiero:Levellers declaration and standard.gif|eta|altdekstre|Gravuraĵo el dokumento de [[Fosistoj]] de William Everard.]] La plej fruaj<ref name="LVM">{{Citaĵo el la reto|url=https://mises.org/daily/2054#1.10|titolo=Mises Daily|verko=Mises Institute}}</ref> anarkiismaj temoj povas troviĝi en la 6a jarcento a.K., inter verkoj de [[Taoismo|taoista]] filozofo [[Laozio]],<ref name="EB1910">Peter Kropotkin, [http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/kropotkin/britanniaanarchy.html "Anarchism"], ''Encyclopædia Britannica'' 1910.</ref> kaj en postaj jarcentoj ĉe [[Ĝuangzio]] kaj Bao Ĝingjan.<ref name="wordpress">{{Citaĵo el la reto|url=http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-one-from-anarchy-to-anarchism-300ce-1939/|titolo=Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume One: From Anarchy to Anarchism (300CE–1939)|verko=Robert Graham's Anarchism Weblog}}</ref> La filozofio de Ĝuangzio estis priskribita de variaj fontoj kiel anarkiisma.<ref>"The priority of dao over tiannature:sky underwrites the themes of dependency and relativism that pervade the Zhuangzi and ultimately the skepticism, the open-minded toleration and the political anarchism (or disinterest in political activity or involvement)." [http://plato.stanford.edu/entries/taoism/ "Taoism" ĉe Stanford Encyclopedia of Philosophy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130624092211/http://plato.stanford.edu/entries/taoism/ |date=2013-06-24 }}</ref><ref>"Doing nothing [wu wei] is the famous Daoist concept for natural action, action in accord with Dao, action in which we freely follow our own way and allow other beings to do likewise. Zhuangzi, the great anarchic Daoist sage, compared it to "riding on the wind." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Max_Cafard__Zen_Anarchy.html Max Cafard. "Zen Anarchy"]</ref><ref>"Zhuangzi helps us discover an anarchistic epistemology and sensibility. He describes a state in which "you are open to everything you see and hear, and allow this to act through you."[45] Part of wuwei, doing without doing, is "knowing without knowing," knowing as being open to the things known, rather than conquering and possessing the objects of knowledge. This means not imposing our prejudices (whether our own personal ones, our culture's, or those built into the human mind) on the Ten Thousand Things." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Max_Cafard__The_Surre_gion_alist_Manifesto_and_Other_Writings.html#toc24 Max Cafard. ''The Surre(gion)alist Manifesto and Other Writings'']</ref><ref>"The next group of interpreters have also become incorporated into the extant version of the text. They are the school of anarchistically inclined philosophers, that Graham identifies as a "Primitivist" and a school of "Yangists," chapters 8 to 11, and 28 to 31. These thinkers appear to have been profoundly influenced by the Laozi, and also by the thought of the first and last of the Inner Chapters: "Wandering Beyond," and "Responding to Emperors and Kings." There are also possible signs of influence from Yang Zhu, whose concern was to protect and cultivate one's inner life-source. These chapters combine the anarchistic ideals of a simple life close to nature that can be found in the Laozi with the practices that lead to the cultivation and nurturing of life." [http://www.iep.utm.edu/zhuangzi/ "Zhuangzi (Chuang-Tzu, 369–298 BCE)" at the Internet Encyclopedia of Philosophy]</ref> Ĝuangzio verkis, "Ŝtelisteto estas enprizonita. Ŝtelistego iĝas reganto de Nacio."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.mises.org/journals/jls/9_2/9_2_3.pdf|titolo=Concepts of the role of intellectuals in social change toward laissez faire|alirdato=28a de Decembro 2008|aŭtoro=Murray Rothbard|formato=PDF|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081216214953/https://www.mises.org/journals/jls/9_2/9_2_3.pdf|arkivdato=16a de Decembro 2008<!--Added by DASHBot-->}}</ref> [[Diogeno la Cinika]] kaj la [[Cinikismo|Cinikistoj]], ties samtempa [[Zenono el Kitiono]], nome fondinto de [[Stoikismo]], enkondukis aliajn similajn temojn.<ref name="EB1910" /> [[Jesuo]] estas foje konsiderata la unua anarkiisto laŭ la [[Kristana anarkiismo|kristana anarkiista]] tradicio. Georges Lechartier verkis ke "La vera fondinto de anarkio estis Jesuo [[Kristo]] kaj... la unua anarkiisma societo estas tiu de [[apostolo]]j."<ref>Citita en George Woodcock, ''Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements'' (Cleveland: Meridian Books, 1962), p. 38.</ref> En komenca [[Historio de Islamo|islama historio]], kelkaj manifestaĵoj de anarkiisma pensaro troviĝas dum la Dua Fitnao aŭ islama enlanda milito ĉe la [[Kalifujo]], kiam la [[Ĥariĝismo|Ĥariĝistoj]] insistis ke la [[Imamo|imameco]] estas rajto por ĉiu individuo ene de la islama socio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://theanarchistlibrary.org/library/mohamed-jean-veneuse-anarca-islam#fn_back31|titolo=Anarca-Islam|verko=theanarchistlibrary.org}}</ref> Poste, kelkaj fakuloj de [[Islamo]], kiaj Amer al-Basri<ref>هادي العلوي, ''شخصيات غير قلقة في الإسلام'', دار الكنوز الأدبية، بيروت، 1995، ص36</ref> kaj [[Abu Hanifa]],<ref>هادي العلوي, ''شخصيات غير قلقة في الإسلام'', دار الكنوز الأدبية، بيروت، 1995، ص136</ref> estris movadojn por bojkoti la regantojn, preparante la vojon al la tradicio de [[Ŭakfo]] (donaco), kiu utilis kiel alternativo kaj rifuĝo el la centralizitaj aŭtoritatoj de emiroj. Sed tiaj interpretoj respegulas subvertajn religiajn konceptojn kiel ĉe la menciitaj similaj instruoj de anarkiisma Taoismo kaj tiuj de aliaj kontraŭ-aŭtoritataj religiaj tradicioj kreante kompleksan rilataron rilate al la demando ĉu anarkiismo kaj religio kongruas aŭ ne. Tio estas ekzempligita kiam la glorigo de la ŝtato estas vidata kiel formo de peka [[idolismo]].<ref name=CritiqueofViolence>{{cite web |first=Alexandre |last=Christoyannopoulos |url=http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |title=A Christian Anarchist Critique of Violence: From Turning the Other Cheek to a Rejection of the State |pages= |date=Marto 2010 |publisher=Political Studies Association |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-26 |arkivurl=https://www.webcitation.org/5yRpM4GdE?url=http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |arkivdato=2011-05-05 |accessdate=2016-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812071723/http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |archivedate=2011-08-12 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel|familia nomo=Christoyannopoulos|persona nomo=Alexandre|jaro=2010|loko=Exeter|eldoninto=Imprint Academic|citaĵo=The state as idolatry|paĝo=254}}</ref> La franca [[Renesanco|renesanca]] politika filozofo [[Étienne de La Boétie]] verkis en sia plej fama verko la ''Diskurson pri volonta servo'' kiun historiistoj konsideras grava anarkiisma antaŭaĵo.<ref>Kelkaj historiistoj de anarkiismo iris tiom for ke ili klasigis la traktaĵon de La Boétie kiel mem anarkiista, kio estas malĝusta konsiderinte ke La Boétie neniam etendis sian analizon el la tirana registaro al la registaro mem. Sed kvankam La Boétie ne povas esti konsiderata anarkiisto, liaj asertoj pri tiraneco kaj la universaleco de lia politika filozofio kondukis ilin mem facile al tia etendo.[http://books.google.com.ec/books?id=6o-8P3iqf7IC&pg=PA18&lpg=PA18&dq=anarchism+la+boetie&source=bl&ots=z79GU1rW1t&sig=4ini7oZUie2U8-P0BpMLoĝYWPs&hl=en&sa=X&ei=eAOFUJCYJ4Le9AT_iYG4DA&ved=0CD0Q6AEwBQ#v=onepage&q=anarchism%20la%20boetie&f=false ''Introduction to The Politics of Obedience: The Discourse of Voluntary Servitude'' de Murray Rothbard. Ludwig Von Mises Institute. p. 18]</ref><ref>"Quite rightly, La Boëtie recognizes the potential for domination in any democracy: the democratic leader, elected by the people, becomes intoxicated with his own power and teeters increasingly towards tyranny. Indeed, we can see modern democracy itself as an instance of voluntary servitude on a mass scale. It is not so much that we participate in an illusion whereby we are deceived by elites into thinking we have a genuine say in decision-making. It is rather that democracy itself has encouraged a mass contentment with powerlessness and a general love of submission." [http://theanarchistlibrary.org/library/saul-newman-voluntary-servitude-reconsidered-radical-politics-and-the-problem-of-self-dominatio "Voluntary Servitude Reconsidered: Radical Politics and the Problem of Self-Domination"] de Saul Newman</ref> La radikala [[Protestantismo|protestanta]] [[Gerrard Winstanley]] kaj lia grupo nome la [[Fosistoj]] estas citataj de variaj aŭtoroj kiel propovantaj anarkiismajn socialajn decidojn en la 17a jarcento en Anglio.<ref>"Anarchists have regarded the secular revolt of the Diggers, or True Levellers, in seventeenth-century England led by Gerrard Winstanley as a source of pride. Winstanley, deeming that property is corrupting, opposed clericalism, political power and privilege. It is economic inequality, he believed, that produces crime and misery. He championed a primitive communalism based on the pure teachings of God as comprehended through reason." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Kenneth_C._Wenzer__Godwin_s_Place_in_the_Anarchist_Tradition___a_Bicentennial_Tribute.html Kenneth C. Wenzer. "Godwin's Place in the Anarchist Tradition — a Bicentennial Tribute"]</ref><ref>"It was in these conditions of class struggle that, among a whole cluster of radical groups such as the Fifth Monarchy Men, the Levellers and the Ranters, there emerged perhaps the first real proto-anarchists, the Diggers, who like the classical 19th-century anarchists identified political and economic power and who believed that a social, rather than political revolution was necessary for the establishment of justice. Gerrard Winstanley, the Diggers' leader, made an identification with the word of God and the principle of reason, an equivalent philosophy to that found in Tolstoy's ''The Kingdom of God is Within You''." Marlow. "Anarchism and Christianity"</ref><ref>"Although Proudhon was the first writer to call himself an anarchist, at least two predecessors outlined systems that contain all the basic elements of anarchism. The first was Gerrard Winstanley (1609 – c. 1660), a linen draper who led the small movement of the Diggers during the Commonwealth. Winstanley and his followers protested in the name of a radical Christianity against the economic distress that followed the Civil War and against the inequality that the grandees of the New Model Army seemed intent on preserving. In 1649–1650 the Diggers squatted on stretches of common land in southern England and attempted to set up communities based on work on the land and the sharing of goods." George Woodcock, ''Anarchism, The Encyclopedia of Philosophy''</ref> La termino "anarkiisto" estis uzata la aunuan fojon en angla lingvo en 1642, dum la [[Angla enlanda milito]], kiel pejorativa termino de perforto, uzata de Reĝistoj kontraŭ siaj opoziciantoj, nome la Rondkapuloj.<ref name=bbc>[http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20061207.shtml "Anarchism"], BBC Radio 4 programo In Our Time, 7a de Decembro 2006. Gastigita de Melvyn Bragg de BBC, kun John Keane, Profesoro de Politiko ĉe la Universitato de Westminster, Ruth Kinna, Profesoro pri Politiko ĉe la Universitato Loughborough, kaj Peter Marshall, filozofo kaj historiisto.</ref> Ĉirkaŭ la epoko de la [[Franca Revolucio]] kelkaj, kiaj la ''[[Enragés]]'', ekuzis la terminon pozitive,<ref>Sheehan, Sean. ''Anarchism'', London: Reaktion Books Ltd., 2004. p. 85.</ref> opozicie al la [[Jakobenismo|jakobena]] centralizado de povo, vidante "revolucian registaron" kiel [[oksimoro]].<ref name=bbc/> Ĉirkaŭ la fino de la 19a jarcento, la vorto "anarkiismo" estis perdinta sian dekomencan negativan konotacion.<ref name=bbc/> [[Dosiero:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|eta|maldekstre|220ra|[[Jean-Jacques Rousseau]] emfazis la gravon de la persona kaj natura libero.]] Moderna anarkiismo kreskiĝis el la ĉu nereligia ĉu religia pensaro de la epoko de la [[Klerismo]], partikulare el la argumentoj de [[Jean-Jacques Rousseau]] por la morala centreco de libero.<ref name=Encarta>"Anarchism", ''[[Encarta]] Online Encyclopedia'' 2006 (brita versio).</ref> Kiel parto de la politika movado de la 1790-aj jaroj en la komenco de la [[Franca Revolucio]], [[William Godwin]] disvolvigis la unuan esprimon de [[anarkiismaj pensoskoloj|moderna anarkiisma pensaro]].<ref name="Everhart, Robert B 1982. p. 115">Everhart, Robert B. The Public School Monopoly: A Critical Analysis of Education and the State in American Society. Pacific Institute for Public Policy Research, 1982. p. 115.</ref><ref name="godwinsep" /> Godwin estis, laŭ [[Petro Kropotkino]], "la unua kiu formulis la politikajn kaj ekonomiajn konceptojn de anarkiismo, kvankam li ne donis tiun nomon al la ideoj disvolvigitaj en sia verko",<ref name="EB1910" /> dum Godwin ligis siajn anarkiismajn ideojn al frua [[Edmund Burke]].<ref>Godwin mem atribuis la unuajn anarkiismajn skribaĵojn al la verko de [[Edmund Burke]] nome ''A Vindication of Natural Society''. "Most of the above arguments may be found much more at large in Burke's ''Vindication of Natural Society''; a treatise in which the evils of the existing political institutions are displayed with incomparable force of reasoning and lustre of eloquence&nbsp;..." – piednoto, Ĉ. 2 ''Political Justice'' de William Godwin.</ref> Godwin estas ĝenerale rigardata kiel la fondinto de la pensoskolo konata kiel 'filozofia anarkiismo'. Li argumentis en ''Political Justice'' (1793)<ref name="godwinsep" /><ref name="Adams, Ian 2001. p. 116">Adams, Ian. Political Ideology Today. Manchester University Press, 2001. p. 116.</ref> ke registaro havas nepran malican influon sur la socio, kaj ke ĝi pluigas dependon kaj nescion. Li pensis ke la etendo de la uzo de racio fare de amasoj finfine devigos registarojn retiriĝi kiel nenecesa forto. Kvankam li ne atribuis al la ŝtato moralan [[Legitimeco|legitimecon]], li estis kontraŭ la uzado de revoluciaj taktikoj por forigi la registaron el la povo. Male, li defendis por ties anstataŭo pere de procezo de pacema evoluo.<ref name="godwinsep">Philip, Mark (2006-05-20). "William Godwin". Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref><ref>{{Cite book|title= Enquiry Concerning Political Justice and its Influence on Modern Morals and Manners |last=Godwin |first=William |authorlink=William Godwin |year=1796 |publisher=G.G. and J. Robinson |oclc=2340417 |origyear=1793}}</ref> Lia malemo al la trudado de regul-bazita socio kondukis lin al la denunco, kiel manifestado de la popola ‘mensa sklaveco’, la fundamentojn de juro, [[posedrajto]]j kaj eĉ la institucion de geedziĝo. Li konsideris la bazajn fundamentojn de socio kiel kontraŭantaj la naturan disvolvigon de individuoj por la uzado de ties povo por racii por alveno je reciproka profita metodo de socia organizado. En ĉiu okazo, registaro kaj ties institucioj estas montrataj kiel kontraŭaj al la disvolvigo de nia kapablo por vivi tute kongrue kun la plena kaj libera plenumo de privata juĝo. La franca [[Pierre-Joseph Proudhon]] estas vidata kiel unua ''mem-proklamita'' anarkiisto, etikedo kiun li adoptis en sia pionira verko, ''Qu'est-ce que la propriété?'', publikigita en [[1840]]. Pro tio kelkaj konsideras Proudhon kiel la fondinto de moderna anarkiisma teorio.<ref>Daniel Guerin, ''Anarchism: From Theory to Practice'' (New York: Monthly Review Press, 1970).</ref> Li disvolvigis la teorion de spontana ordo en socio, kie organizado aperas sen centra kunordiganto trudanta sian propran ideon de ordo kontraŭ la volo de individuaj agadoj en siaj propraj interesoj; lia fama citaĵo pri la afero estas, "Libereco estas patrino, ne filino, de ordo." En ''Qu'est-ce que la propriété ?'' Proudhon respondas per la fama akuzo "Propreco estas ŝtelo." En tiu verko, li kontraŭis la institucion de malpliigita "propreco" (''propriété''), kie posedantoj havas kompletajn rajtojn por "uzo kaj misuzo" de ties propreco kiel ili volas.<ref name="proudhon-prop">[[Pierre-Joseph Proudhon|Proudhon]], Pierre-Joseph. ''"[http://www.marxists.org/reference/subject/economics/proudhon/property/ch03.htm Chapter 3. Labour as the efficient cause of the domain of property]"'' el ''Qu'est-ce que la propriété?'', 1840</ref> Li kontrastigis tion kun tio kion li nomigis "posedon," aŭ limigita posedeco de rimedoj kaj varoj nur en pli malpli kontinua uzado. Poste, tamen, Proudhon aldonis ke "Propreco estas Libereco," kaj asertis ke ĝi estas rifuĝejo kontraŭ la ŝtata povo.<ref>Edwards, Stewart. Introduction to ''Selected Writings of Pierre-Joseph Proudhon'', Anchor Books, Doubleday & Company, Inc. 1969, p. 33</ref> Lia opozicio al la ŝtato, al la [[organizita religio]], kaj al kelkaj kapitalismaj praktikoj inspiris postajn anarkiistojn, kaj faris lin unu el la ĉefaj sociaj pensuloj tiutempaj. La anarki-komunisto [[Joseph Déjacque]] estis la unua persono kiu priskribis sin mem kiel "[[Liberecisma socialismo|liberecana]]".<ref name="Dejacque">Joseph Déjacque, [http://joseph.dejacque.free.fr/ecrits/lettreapjp.htm De l'être-humain mâle et femelle - Lettre à P.J. Proudhon par Joseph Déjacque] (franclingve)</ref> Malkiel ĉe [[Pierre-Joseph Proudhon]], li argumentis ke, "ne estas la produkto de lia aŭ ŝia laboro je kio la laboristo havas rajton, sed je la kontentigo de siaj bezonoj, ia ajn estus ties naturo."<ref>"l'Echange", artikolo en ''Le Libertaire'' no 6, 21a de Septembro 1858, New York. [http://joseph.dejacque.free.fr/libertaire/n06/lib01.htm]</ref> En 1844 en Germanio la post-hegelana filozofo [[Max Stirner]] publikigis la libron, ''Der Einzige und sein Eigentum'', kiu estos poste konsiderata influa sed frua teksto de [[individuisma anarkiismo]].<ref>Leopold, David (2006-08-04). "Max Stirner". Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref> Francaj anarkiistoj aktivaj en la [[Revolucio de 1848]] estis ekzemple [[Anselme Bellegarrigue]], Ernest Coeurderoy, [[Joseph Déjacque]]<ref name="Dejacque"/> kaj [[Pierre Joseph Proudhon]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://theanarchistlibrary.org/library/pierre-joseph-proudhon-toast-to-the-revolution|titolo=Toast to the Revolution|verko=theanarchistlibrary.org}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://books.google.com/books/about/L_acitivit%C3%A9_d_un_socialiste_de_1848.html?id=wbrfSAAACAAJ&redir_esc=y|titolo=L'acitivité d'un socialiste de 1848|verko=google.com.ec}}</ref> === La 1-a Internacio kaj la Pariza Komunumo === {{Ĉefartikolo|Unua Internacio|Pariza Komunumo}} [[Dosiero:Bakunin.png|eta|Anarki-kolektivisto [[Miĥail Bakunin|Miĥilo Bakunino]] kontraŭis la [[Marksismo|marksistan]] celon de [[diktatoreco de la proletaro]], anstataŭ preferante universalan ribelon, kaj li aliancigis sin kun la kontraŭ-aŭtoritatistoj de la 1-a Internacio antaŭ sia elpelo de la Marksistoj.]] En [[Eŭropo]], brutalaj reagoj sekvis la [[Revolucio de 1848|revoluciojn]] de [[1848]]. Dum tiuj ĝis dek landoj spertis mallongajn aŭ longdaŭrajn sociajn ribelojn kiam grupoj okazigis naciismajn insurekciojn. Post plej el tiuj klopodoj por sistemaj ŝanĝoj finis en malsukceso, konservativaj elementoj ekhavis avantaĝon el la divido de grupoj de socialistoj, anarkiistoj, liberaloj, kaj naciistoj, por eviti pluajn ribelojn.<ref>Breunig, Charles (1977). The Age of Revolution and Reaction, 1789–1850. New York, N.Y: W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-09143-0.</ref> En Hispanio Ramón de la Sagra establis la anarkiistan gazeton ''El Porvenir'' en [[La Coruña]] en 1845 kiu estis inspirita de la ideoj de Proudhon.<ref name="ReferenceB">"anarchism :: Anarchism in Spain". Encyclopedia Britannica.</ref> La kataluna politikisto [[Francesc Pi i Margall]] iĝis la ĉefa tradukisto de la verkoj de Proudhon en hispanan<ref>George Woodcock. Anarchism: a history of libertarian movements. Paĝo 357.</ref> kaj poste dum mallonge iĝis prezidento de la [[Unua Hispana Respubliko]] en 1873 dum li estis la estro de la Demokratia Respublikisma Federala Partio. Laŭ George Woodcock "Tiuj tradukoj havos profundan kaj daŭran efikon sur la disvolvigo de hispana anarkiismo post 1870, sed antaŭ tiu tempo la ideoj de Proudhon, kiel estis interpretata de Pi, jam havigis multon de la inspiro por la federisma movado kiu eliris en la komencaj [[1860aj jaroj]]."<ref>George Woodcock. Paĝo 357.</ref> Laŭ la Encyclopedia Britannica "Dum la hispana revolucio de 1873, Pi y Margall klopodis establi [[Kantona Revolucio|necentralizitan, aŭ "kantonisman," politikan sistemon]] laŭ la premisoj de Proudhon."<ref name="ReferenceB"/> En [[1864]] la [[1-a Internacio]] unuigis diversajn revoluciulojn, inkluzive de francaj sekvantoj de [[Proudhon]],<ref>Blin, Arnaud (2007). The History of Terrorism. Berkeley: University of California Press. p. 116. ISBN 0-520-24709-4.</ref> [[Blankiismo|blankiistoj]], [[Framasonismo|framasonistoj]], anglaj sindikatanoj, [[Socialismo|socialistoj]], kaj [[Socialdemokratio|socialdemokratoj]]. Pro siaj ligoj al aktivaj [[laboristaj movadoj]], la [[1-a Internacio]] fariĝis grava organizaĵo. [[Karl Marx|Karlo Markso]] fariĝis inter ĝiaj estroj, kaj aniĝis en ĝian Ĝeneralan Konsilantaron. La [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokistoj]] (sekvantoj de Proudhon), kontraŭis la ŝtatan socialismon de [[Karl Marx|Markso]], advokatante politikan abstinismon kaj malgrandajn kvantojn da posedaĵoj.<ref>Dodson, Edward (2002). The Discovery of First Principles: Volume 2. Authorhouse. p. 312. ISBN 0-595-24912-4.</ref><ref>Thomas, Paul (1985). Karl Marx and the Anarchists. London: Routledge & Kegan Paul. p. 187. ISBN 0-7102-0685-2.</ref> Woodcock informis ke ankaŭ la usonaj individuismaj anarkiistoj Lysander Spooner kaj [[William B. Greene]] estis membroj de la Unua Internacio.<ref>Woodcock, G. (1962). Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements. Melbourne: Penguin. p. 460.</ref> En [[1868]], post sia nesukcesa partopreno en la Ligo de Paco kaj Libereco, [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kaj liaj [[Anarki-kolektivismo|anarki-kolektivismaj]] kunuloj aniĝis en la [[1-a Internacio|1-an Internacion]] – kun kiu ne engaĝis la Ligo.<ref>Thomas, Paul (1980). Karl Marx and the Anarchists. London: Routledge and Kegan Paul. p. 304. ISBN 0-7102-0685-2.</ref> Ili sinaliancigis kun la kontraŭ-aŭtoritatismaj socialismaj partoj de la [[1-a Internacio|Internacio]], kiu porpledis la revolucian detruon de la [[ŝtato]], kaj la kolektivigon de posedaĵoj. Unue, la kolektivistoj laboris kun la [[Marksismo|marksistoj]] por puŝi la [[1-a Internacio|Internacion]] laŭ pli revolucia socialisma direkto. Poste, la [[1-a Internacio|Internacio]] polusiĝis laŭ du kampoj, kun [[Karl Marx|Markso]] kaj [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kiel siaj kontraŭstarantaj estroj.<ref>Engel, Barbara (2000). Mothers and Daughters. Evanston: Northwestern University Press. p. 140. ISBN 0-8101-1740-1.</ref> [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] karakterizis la ideojn de [[Karl Marx|Markso]] kiel aŭtoritatismaj, kaj antaŭvidis ke, se [[Marksismo|marksisma]] partio potenciĝis, ĝiaj estroj simple anstataŭigus la [[Reganta klaso|regoklason]] kontraŭ kiu ili tiom longe batalis.<ref>"On the International Workingmen's Association and Karl Marx" en ''Bakunin on Anarchy'', tradukita kaj eldonita de Sam Dolgoff, 1971. [https://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/works/1872/karl-marx.htm] Alirita la 27an de Juio 2016.</ref><ref>Bakunin, Mikhail (1991) [1873]. ''Statism and Anarchy''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-36973-8.</ref> Anarkiista historiisto George Woodcock informis ke "La jara Kongreso de la Internacio ne estis okazinta en 1870 pro la eksplodo de la Pariza Komunumo, kaj en 1871 la Ĝenerala Konsilantaro alvokis nur specialan konferencon en Londono. Unu delegito kapablis veni el Hispanio kaj neniu el Italio, kvankam oni uzis teknikan ekskuzon – ke ili disiĝis el la Fédération Romande – por eviti inviti la svisajn subtenantojn de Bakunin. Tiele nur minoritato de anarkiistoj ĉeestis, kaj la rezolucioj de la Ĝenerala Konsilantaro estis aprobitaj preskaŭ unuanime. Plej el ili estis klare direktitaj kontraŭ Bakunin kaj liaj sekvantoj."<ref name="Anarchism 1962"/> [[Dosiero:Bulletin de la FJ title.png|eta|maldekstre|[[Bulteno]] de la Ĵurasa Federacio.]] En [[1872]], la konflikto finis per disiĝo inter la du grupoj, kiam, ĉe la [[Hago|Haga]] Kongreso, [[Karl Marx|Markso]] kontraŭstaris la [[Ĵurasa Federacio|Ĵurasan Federacion]] kaj forpelis je [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kaj [[James Guillaume]] el la [[1-a Internacio|Internacio]], kaj translokigis ĝian stabejon al [[Novjorko]]. Responde, la kontraŭ-aŭtoritatismaj partoj kreis sian propran Internacion ĉe la Kongreso de [[Saint-Imier|Sankta-Imjero]], alprenante revolucian anarkiisman programon.<ref>Graham, Robert 'Anarchism (Montreal: Black Rose Books 2005) ISBN 1-55164-251-4.</ref> La [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]] estis registaro kiu dum mallonge regis en Parizo el la [[18a de marto|18a de Marto]] (pli formale, el [[28a de marto|28a de Marto]]) al la [[28a de majo|28a de Majo]] [[1871]]. Tiu Komunumo estis rezulto de ribelo en Parizo post Francio estis venkita en la [[Francia-Prusia Milito]]. Anarkiistoj partoprenis aktive en la starigo de la Pariza Komunumo. === Anarkiismo kaj organizita laboro === {{Ĉefartikolo|Anarkosindikatismo|Internacia Laborista Asocio|Anarkiismo en Hispanio|Hispana Revolucio (1936)}} La kontraŭaŭtoritatismaj partoj de la [[1-a Internacio]] estis la antaŭvenintoj de la anarki-sindikatistoj, klopodante "anstataŭigi la privilegion kaj aŭtoritaton de la ŝtato" pere de la "libera kaj spontanea organizo de laboro."<ref>Rezolucioj el la Kongreso de Saint Imier, en ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas'', Vol. 1, p. 100 [http://blackrosebooks.net/go/profile-35377/products/view/Anarchism%2C+Volume+1/28068] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100923023949/http://blackrosebooks.net/anarism1.htm|date=2010-09-23}} Alirita la 28an de Junio 2016.</ref> En 1886, la sindikataro ''Federation of Organized Trades and Labor Unions'' (FOTLU) de Usono kaj Kanado unuanime dediĉis la 1an de Majo 1886, kiel dato kiu estos normiga por la lukto por la [[okhora labortago]].<ref name=foner/> [[Dosiero:ChicagoAnarchists.jpg|maldekstra|eta|altdekstre|Bildo de [[Walter Crane]] pri la ekzekutitaj "Anarkiistoj de Ĉikago" post la [[Tumulto de Haymarket Square]]. La afero de Haymarket estis ĝenerale konsiderata la plej grava okazaĵo por la origino de internacia celebraro de la 1a de Majo.]] Reage, sindikatoj tra tuta Usono preparis [[ĝenerala striko|ĝeneralan strikon]] subtene de la okazaĵo.<ref name=foner/> La 3an de Majo, en Ĉikago, eksplodis tumulto kiam [[strikrompanto]]j klopodis trapasi la strik-pikedon, kaj du laboristoj mortiĝis kiam polico pafis kontraŭ la homamaso.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|url=https://archive.org/details/haymarkettragedy00avri|familia nomo=Avrich|persona nomo=Paul|jaro=1984|loko=Princeton|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0-691-00600-8|paĝo=[https://archive.org/details/haymarkettragedy00avri/page/190 190]}}</ref> La venontan tagon, nome 4a de Majo, anarkiistoj manifestaciis ĉe la Placo Haymarket de Ĉikago.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|familia nomo=Avrich|ISBN=0-691-04711-1|paĝo=193}}</ref> Oni lanĉis bombon el nekonata flanko ĉe la fino de la manifestacio, kiu mortigis policoficiron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.odmp.org/officer/3972-patrolman-mathias-j.-degan|titolo=Patrolman Mathias J. Degan|alirdato=19a de Januaro 2008|eldoninto=The Officer Down Memorial Page, Inc|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080118084649/http://www.odmp.org/officer/3972-patrolman-mathias-j.-degan|arkivdato=18a de Januaro 2008<!--Added by DASHBot-->}}</ref> Dum la sekva paniko, policanoj pafis kaj al la homamaso kaj unuj kontraŭ aliaj.<ref>''[[Chicago Tribune]]'', [[27a de junio]] 1886, citita en {{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|familia nomo=Avrich|ISBN=0-691-04711-1|paĝo=209}}</ref> Sep policanoj kaj almenaŭ kvar laboristoj estis mortigitaj.<ref name='the bomb'>{{cite web |url=http://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |title=Act II: Let Your Tragedy Be Enacted Here |accessdate=19a de Januaro 2008 |year=2000 |work=The Dramas of Haymarket |publisher=Chicago Historical Society |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115030929/http://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |archivedate=15a de Januaro 2008<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190107083756/https://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |arkivdato=2019-01-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190107083756/https://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |date=2019-01-07 }}</ref> Ok anarkiistoj ĉu rekte ĉu nerekte rilataj al la organizintoj de la manifestacioj estis arestitaj kaj kulpigitaj pro la murdo de la mortita policoficiro. Tiuj homoj iĝis internacie politikaj famuloj inter la laborista movado. Kvar el la homoj estis ekzekutita kaj kvina memmortiĝis antaŭ sia ekzekuto. Tiu afero iĝis konata kiel [[Tumulto de Haymarket Square|Afero Haymarket]], kaj estis sprono por la laborista movado kaj por la lukto por la [[okhora labortago]]. En 1890 okazis dua klopodo, tiam internacie, por organizi tagon por la okhora labortago. Tiu okazaĵo havis ankaŭ la duarangan celon por memorigi la laboristojn mortigitaj kiel rezulto de la afero Haymarket.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=May Day|familia nomo=Foner|ISBN=0-7178-0624-3|paĝo=42}}</ref> Kvankam ĝi estis dekomence intencita kiel unuafoja okazaĵo, la celebro la venontan jaron de la [[Tago de la Laboro]] la 1an de Majo firme starigis internacian feritagon de laboristoj.<ref name=foner>{{Citaĵo el libro|titolo=May day: a short history of the international workers' holiday, 1886–1986|url=https://archive.org/details/maydayshorthisto0000fone|familia nomo=Foner|persona nomo=Philip Sheldon|jaro=1986|loko=Nov-Jorko|eldoninto=International Publishers|ISBN=0-7178-0624-3|paĝo=[https://archive.org/details/maydayshorthisto0000fone/page/56 56]}}</ref> En [[1907]], la Internacian Anarkiistan Kongreson de Amsterdamo ĉeestis deputitoj de dek-kvar landoj, inter kiuj estis gravaj roluloj de la anarkiisma movado, inkluzive de [[Errico Malatesta]], [[Pierre Monatte]], [[Luigi Fabbri]], Benoît Broutchoux, [[Emma Goldman]], [[Rudolf Rocker]], [[Christiaan Cornelissen]], ktp. Oni traktis plurajn temojn dum la Kongreso, partikulare pri la organizo de la anarkiisma movado, ideoj pri popola edukado, la ĝenerala [[striko]], kaj [[kontraŭmilitarismo]]. Centra debato koncernis la rilaton inter anarkiismo kaj sindikatismo. Malatesta kaj Monatte partikulare kontraŭ unu la alia pri tiu ĉi temo; Monatte pensis ke sindikatismo estis revolucia, kaj kreus la kondiĉojn de socia revolucio, dum Malatesta pensis nure sindikatismo ne sufiĉa. Malatesta pensis ke sindikatoj estis [[reformismo|reformismaj]], kaj eĉ foje povus esti [[konservativismo|konservativaj]]. Kune kun Cornelissen, li citis usonajn sindikatojn de profesiaj sindikatistoj kiel ekzemplo, kie sindikatoj konsistantaj el bonkvalitaj laboristoj foje kontraŭis malbonkvalitajn laboristojn por defendi sian relative privilegian pozicion. Malatesta avertis ke sindikatismaj celoj estis konstante sindikatismo mem, dum anarkiistoj devas ĉiam havi anarkion kiel celon kaj sekve eviti ajnan partikularan metodon kiu malhelpu atingi ĝin.<ref>Skirda, Alexandre (2002). Facing the enemy: a history of anarchist organization from Proudhon to May 1968. A. K. Press. p. 89. ISBN 1-902593-19-7.</ref> [[Dosiero:BuenaventuraDurruti.jpg|eta|dekstre|220ra|[[Buenaventura Durruti]] estis konata heroo de la hispana Nacia Konfederacio de Laboro.]] La [[Federacio de Hispanaj Laboristoj]] en [[1881]] estis la unua grava anarki-sindikatisma movado; anarkiistaj sindikataj federacioj speciale gravis en [[Hispanujo]]. La plej sukcesa estis la [[Confederación Nacional del Trabajo]] (Nacia Konfederacio de Laboro, mallongigita kiel CNT), fondita en [[1910]]. Antaŭ la [[1940-aj jaroj]], la CNT estis grava potenco en la politiko de la laborista klaso, kaj grave rolis en la [[Hispana Enlanda Milito]]<ref>Beevor, Antony (2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 24. ISBN 978-0-297-84832-5.</ref> kaj pli precize en la [[Hispana Revolucio (1936)|dummilita revolucio]] de 1936. La CNT filiiĝis kun la [[Internacia Laborista Asocio]], federacio de anarki-sindikatismaj sindikatoj fondita en [[1922]], kun deputitoj reprezentante du milionojn da laboristoj de dek-kvin landoj en Eŭropo kaj Latin-Ameriko. La plej granda organizita anarkiisma movado nuntempe estas en Hispanujo, kie ekzistas multaj organizoj, kiuj agnoskas sin kiel anarkosindikatismaj, kaj ĉefe la [[CNT]], kiu plutenas la rektan heredon de la iama sindikato kaj la CGT (Confederación General del Trabajo), kies membroj oni kalkulis ĉirkaŭ 100,000 en [[2003]], kiam ricevis sektorojn neanarkiismajn. Aliaj aktivaj sindikatismaj movadoj inkluzivas la usonan [[Alianco por Laborista Solidareco|Aliancon por Laborista Solidareco]] kaj la britan [[Solidareca Federacio|Solidarecan Federacion]]. La revolucia industria sindikato [[IWW|Industriaj Laboristoj de la Mondo]], anarki-sindikatisma sekvanto de la [[1-a Internacio]], ankaŭ restas aktiva. En Latinameriko partikulare "La anarkiistoj tuj iĝis aktivaj por organizado de metiistoj kaj de industriaj laboristoj tra [[Sudameriko|Suda]] kaj [[Centra Ameriko]], kaj ĝis la komencaj [[1920-aj jaroj|1920-aj ajroj]] plej el la sindikatoj de [[Meksiko]], [[Brazilo]], [[Peruo]], [[Ĉilio]], kaj [[Argentino]] estis anarki-sindikatismaj ĝenerale; la prestiĝo de la hispana [[C.N.T.]] kiel revolucia organizaĵo estis sendube je granda etendo responsa pri tiu situacio. La plej granda kaj plej luktema el tiuj organizoj estis la ''[[Federación Obrera Regional Argentina]]'' ... kiu kreskis rapide al membreco de preskaŭ miliono, kio nanigis la rivalajn socialdemokratajn sindikatojn."<ref name="Anarchism 1962"/> === Propagando pro agado kaj kontraŭleĝismo === {{Ĉefartikolo|Propagando pro agado|Kontraŭleĝismo|Eksproprietiga anarkiismo}} [[Dosiero:Lugi Gallean2.jpg|eta|maldekstre|200ra|Italusona anarkiisto [[Luigi Galleani]]. Liaj sekvantoj, konataj kiel Galeanistoj, okazigis serion de bombaj kaj murdaj klopodoj el 1914 al 1932 kion ili rigardis kiel atakoj kontraŭ '[[Tiranio|tiranoj]]' kaj '[[Malamiko de la popolo|malamikoj de la popolo]]'.]] Kelkaj anarkiistoj, kiaj [[Johann Most]], defendis publike perfortajn agojn de reprezalio kontraŭ kontraŭ-revoluciuloj ĉar "ni predikas ne nur agadon en kaj por si mem, sed ankaŭ agadon kiel propagando."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/bright/most/actionprop.html|titolo="Action as Propaganda" de Johann Most, 25a de Julio 1885|alirdato=20a de Septembro 2010|dato=21a de Aprilo 2003|eldoninto=Dwardmac.pitzer.edu}}</ref> Ĉirkaŭ la 1880-aj jaroj, personoj ene kaj ekstere de la anarkiisma movado ekuzas la moton, "propagando pro agado" por aludi al individua bombado, [[reĝo|reĝ-]] kaj [[tirano|tiran-murdoj]]. El 1905 antaŭen, la rusaj partneroj de tiuj kontraŭ-sindikatismaj anarki-komunistoj iĝis partianoj de ekonomia terorismo kaj kontraŭleĝaj '[[eksproprietigo]]j'."<ref>{{Wayback |date=20090312022528 |url=http://www.zabalaza.net/theory/txt_anok_comm_ap.htm |title="Anarchist-Communism" de Alain Pengam }}</ref> [[Kontraŭleĝismo]] kiel praktiko aperis kaj ene de ĝi "La agoj de anarkiistaj bombistoj kaj murdistoj ("[[propagando pro agado]]") kaj la anarkiismaj ŝtelistoj ("[[individua realproprigo]]") esprimis siajn malesperon kaj siajn personajn, violentajn malakceptojn de netolerebla socio. Krome, ili estis klare intencitaj kiel ''ekzemplaj'' invitoj al ribelo.".<ref name="illegalism">{{Cite web|url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|title=The Illegalists - By Doug Imrie|work=recollectionbooks.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|arkivdato=2015-09-08|accessdate=2016-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|archivedate=2015-09-08}}</ref> En Francio la [[Bando de Bonnot]] estis la plej fama grupo kiu aliĝis al kontraŭleĝismo. Tamen, tiom frue kiom je 1887, gravaj figuroj de la anarkiista movado distanciĝis el tiaj individuaj agadoj. [[Petro Kropotkino]] tiele verkis tiun jaron en ''Le Révolté'' ke "strukturo bazita sur jarcentoj de historio ne povas esti detruata per kelkaj kilogramoj de dinamito".<ref>Citita en Billington, James H. 1998. ''Fire in the minds of men: origins of the revolutionary faith'' New Jersey: Transaction Books, p 417.</ref> Vario de anarkiistoj defendis la abandonon de tiuj specoj de taktikoj favore al kolektiva revolucia agado, por ekzemplo tra la movado de [[sindikato]]j. La [[anarkisindikatismo|anarkisindikatisto]], [[Fernand Pelloutier]], argumentis en 1895 por renovigita anarkiisma implico en la laborista movado sur bazo ke anarkiismo povus bone funkcii sen "la individua dinamitisto."<ref>{{cite web |url=http://blackrosebooks.net/anarism1.htm |title=Table Of Contents |publisher=Blackrosebooks.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080929121644/http://www.blackrosebooks.net/anarism1.htm |arkivdato=2008-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080929121644/http://www.blackrosebooks.net/anarism1.htm |archivedate=2008-09-29 }}</ref> [[Politika subpremado|Ŝtata subpremado]] (inklude la fifamajn francajn leĝojn ''lois scélérates'' de 1894 kontraŭ gazetarlibero) de anarkiistoj kaj de la [[laborista movado]] ĝenerale sekve al la malmultaj sukcesaj bombadoj kaj murdoj povus esti kontribuinta al la abandono de tiuj tipoj de taktikoj, kvankam reciproke la ŝtata subpremado, unuarange, povus esti ludinta gravan rolon por la kuraĝigo al tiuj izolataj agoj. La disiĝo de la franca [[socialisma movado]], en multajn grupojn kaj, sekve la subpremado de la [[Pariza Komunumo]] de 1871, la ekzekuto kaj ekzilo de multaj ''communards'' (ties partianoj) al [[prizonkolonio]]j, favoris individuismajn politikajn esprimon kaj agojn.<ref>Historiisto [[Benedict Anderson]] tiele verkis: "In March 1871 the Commune took power in the abandoned city and held it for two months. Then [[Adolphe Thiers|Versailles]] seized the moment to attack and, in one horrifying week, executed roughly 20,000 Communards or suspected sympathizers, a number higher than those killed in the recent war or during [[Robespierre]]'s 'Terror' of 1793–1794. More than 7,500 were jailed or deported to places like New Caledonia. Thousands of others fled to Belgium, England, Italy, Spain and the United States. In 1872, stringent laws were passed that ruled out all possibilities of organising on the left. Not till 1880 was there a general amnesty for exiled and imprisoned Communards. Meanwhile, the Third Republic found itself strong enough to renew and reinforce Louis Napoleon's imperialist expansion – in Indochina, Africa, and Oceania. Many of France's leading intellectuals and artists had participated in the Commune ([[Gustave Courbet|Courbet]] was its quasi-minister of culture, [[Arthur Rimbaud|Rimbaud]] and Pissarro were active propagandists) or were sympathetic to it. The ferocious repression of 1871 and thereafter, was probably the key factor in alienating these milieŭ from the Third Republic and stirring their sympathy for its victims at home and abroad." {{Cite journal|last=Anderson|first=Benedict|author-link=Benedict Anderson|title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel|journal=New Left Review|volume=II|issue=28|pages=85–129|publisher=New Left Review|date=Julio–Aŭgusto 2004|url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel|ref=harv|postscript=.}} Laŭ kelkaj analizistoj, en [[Historio de Germanio|postmilita Germanio]], la malpermeso de la [[Komunista Partio de Germanio|Komunista Partio]] (KDP) kaj tiele de institucia maldekstra politika organizo povus ankaŭ, sammaniere, estis ludinta rolon en la kreado de la [[Rote Armee Fraktion]].</ref> Nombraj ŝtatestroj estis murditaj inter 1881 kaj 1914 fare de membroj de anarkiisma movado kiuj deziris venĝon pro reciproka murdo de anarkiistoj kaj aliaj revoluciuloj aŭ simple laboristoj, kiaj la caro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]], la Prezidento [[Marie François Sadi Carnot|Sadi Carnot]] de Francio, la imperiestrino [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario]], la reĝo [[Umberto la 1-a (Italio)|Umberto la 1-a de Italio]], la Prezidento [[William McKinley]] de Usono, la reĝo [[Karlo la 1-a (Portugalio)|Karlo la 1-a de Portugalio]] kaj la reĝo [[Georgo la 1-a (Grekio)|Georgo la 1-a de Grekio]]. La murdisto de McKinley nome [[Leon Czolgosz]] postulis ke li estis influita de anarkiisto kaj [[feministo]] [[Emma Goldman]].<ref>{{Cite web|title = American Experience {{!}} Emma Goldman {{!}} Transcript {{!}} PBS|url = http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldman/filmmore/pt.html|website = www.pbs.org|access-date = 2016-01-12|archiveurl = https://web.archive.org/web/20170228195359/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldman/filmmore/pt.html|archivedate = 2017-02-28}}</ref> La propagando pro agado estis abandonita de plej majoritato de la anarkiisma movado post la Unua Mondmilito (1914–1918) kaj la [[Oktobra Revolucio]]. === Post la disfalo de la Rusa Imperio === {{Ĉefartikolo|Rusia revolucio de 1917|Maĥnovŝĉino}} [[Dosiero:Makhno group.jpg|eta|Simon Karetnik, [[Nestor Maĥno]] kaj Fedir Ščus.]] Anarkiistoj partoprenis ĉeflanke de la [[bolŝevikoj]] en ambaŭ la [[Rusia revolucio de februaro 1917|februara]] kaj [[Oktobra Revolucio|oktobra]] revolucioj, kaj multaj anarkiistoj unue subtenis la bolŝevikan ŝtatrenverson.<ref>Dirlik, Arif (1991). ''Anarchism in the Chinese Revolution''. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-07297-9.</ref> Tamen, la bolŝevikoj baldaŭ turnis sin kontraŭ la anarkiistoj kaj alia maldekstrisma kontraŭstaro, konflikto kiu finis en [[1921]] per la [[Matrosribelo de Kronstadt|Kronŝtadta matrosribelo]]. Anarkiistoj en centra [[Rusujo]] estis ĉu enmalliberejigitaj ĉu pelitaj kaŝen se ili ne aliĝis al la gajnintaj bolŝevikoj. Anarkiistoj el Petrogrado kaj Moskvo eliris al Ukrainio.<ref>Avrich, Paul (2006). ''The Russian Anarchists''. Stirling: AK Press. p. 204. ISBN 1-904859-48-8.</ref> En [[Ukrainio]], anarkiistoj batalis en la [[Rusia enlanda milito|enlanda milito]] kontraŭ la [[Blanka movado]], kaj poste kontraŭ la [[Bolŝevikoj]], gviditaj en la [[Maĥnovŝĉino]] de [[Nestor Maĥno]], kiu provis starigi anarkiisman socion en la regiono dum kelkaj monatoj. [[Dosiero:Emma_Goldman_and_Alexander_Berkman.jpg|eta|maldekstre|Geanarkiistoj [[Emma Goldman]] kaj [[Alexander Berkman]] rezistis [[Bolŝeviko|bolŝevikan]] centrigon de potenco post la [[Oktobra Revolucio]].]] Elpelitaj usonaj anarkiistoj [[Emma Goldman]] kaj [[Alexander Berkman]] estis inter tiuj, kiuj agitadis responde al bolŝevika politiko kaj la subpremado de la [[Kronŝtadta matrosribelo]], antaŭ ke ili forlasis Rusujon. Ambaŭ verkis historiojn de siaj spertoj en Rusujo, kritikante la kvanton da kontrolo uzitan de la Bolŝevikoj. Por ili, la predikoj de [[Bakunin]] pri la konsekvencoj de [[Marksismo|marksisma]] regno pruviĝis tro veraj.<ref>"On the International Workingmen's Association and Karl Marx" en ''Bakunin on Anarchy'', tradukita kaj eldonita de Sam Dolgoff, 1971. [https://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/works/1872/karl-marx.htm] Alirita la 12an de Julio 2016.</ref><ref>Goldman, Emma (2003). "Preface". My Disillusionment in Russia. New York: Dover Publications. p. xx. ISBN 0-486-43270-X. "My critic further charged me with believing that "had the Russians made the Revolution à la Bakunin instead of à la Marx" the result would have been different and more satisfactory. I plead guilty to the charge. In truth, I not only believe so; I am certain of it."</ref> La venko de la Bolŝevikoj en la Oktobra Revolucio kaj la rezulta enlanda milito serioze damaĝis anarkiistajn movadojn internacie. Multaj laboristoj kaj aktivuloj vidis bolŝevikan sukceson kiel ekzemplon; [[Komunista partio|komunistaj partioj]] kreskis je malprofito por anarkiismo kaj aliaj [[Socialismo|socialistaj]] movadoj. En [[Francujo]] kaj [[Usono]], ekzemple, iuj anoj de la gravaj sindikatismaj movadoj de la [[CGT]] kaj la [[IWW]] forlasis tiujn organizaĵojn kaj aniĝis en la [[3-a Internacio]].<ref>Nomad, Max (1966). "The Anarchist Tradition". In Drachkovitch, Milorad M. Revolutionary Internationals 1864 1943. Stanford University Press. p. 88. ISBN 0-8047-0293-4.</ref> [[Dosiero:Erich Mühsam.jpg|170ra|eta|[[Erich Mühsam]], 1924.]] La revolucia tajdo de 1917–23 vidis la aktivan partoprenadon de anarkiistoj laŭ variaj gradoj de protagonismo. En la germana ribelo konata kiel [[Novembra Revolucio (Germanio)|Germana Revolucio de 1918–1919]] kiu establis la fondon de la [[Bavara Soveta Respubliko]] la anarkiistoj [[Gustav Landauer]], [[Silvio Gesell]] kaj [[Erich Mühsam]] havis gravajn estrajn postenojn ene de la revoluciaj [[Konsiliismo|konsiliismaj]] strukturoj.<ref>"The Munich Soviet (or "Council Republic") of 1919 exhibited certain features of the TAZ, even though — like most revolutions — its stated goals were not exactly "temporary." Gustav Landauer's participation as Minister of Culture along with Silvio Gesell as Minister of Economics and other anti-authoritarian and extreme libertarian socialists such as the poet/playwrights Erich Mühsam and Ernst Toller, and Ret Marut (the novelist B. Traven), gave the Soviet a distinct anarchist flavor." [[Hakim Bey]]. [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Hakim_Bey__T.A.Z.__The_Temporary_Autonomous_Zone__Ontological_Anarchy__Poetic_Terrorism.html "T.A.Z.: The Temporary Autonomous Zone, Ontological Anarchy, Poetic Terrorism"]</ref><ref name="br.de">{{cite web |url= http://www.br.de/themen/bayern/inhalt/geschichte/bayern-revolution-1919-erste-raeterepublik100.html |title=Die bayerische Revolution 1918/19: Die erste Räterepublik: Literaten an der Macht |trans_title=The Bavarian Revolution 1918/19: The first Soviet Republic: Literati in Power |language=Germana |work=br.de |location=Munich, Bavaria, Germany |publisher= Bayerischer Rundfunk |accessdate=1a de Septembro 2012}}</ref> En la italaj okazaĵoj konataj kiel ''[[biennio rosso]]''<ref name="Dallacasa">Brunella Dalla Casa, ''Composizione di classe, rivendicazioni e professionalità nelle lotte del "biennio rosso" a Bologna'', in: AA. VV, ''Bologna 1920; le origini del fascismo'', a cura di Luciano Casali, Cappelli, Bologna 1982, pag. 179.</ref> la anarki-sindikatisma sindikato [[Unione Sindacale Italiana]] "kreskis al 800,000 membroj kaj la influo de la Itala Anarkiista Unio (20,000 membroj plus ''[[Umanita Nova]]'', ties ĉiutaga ĵurnalo) kreskis kongrue..." Anarkiistoj estis la unuaj, kiuj sugestis okupi laborlokojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://libcom.org/history/articles/italy-factory-occupations-1920|titolo=1918–1921: The Italian factory occupations and Biennio Rosso|verko=libcom.org}}</ref> En la [[Meksika revolucio]] la [[Meksika Liberala Partio]] estis establita kaj dum la komencaj 1910-aj jaroj ĝi kondukis al serio de militaj atakoj konduke al la konkero kaj okupado de kelkaj urboj kaj distriktoj en [[Baja California]] kun la helpo de la estreco de anarki-komunisto [[Ricardo Flores Magón]].<ref>{{Cite web|url=http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|title=The Magonista Revolt in Baja California|work=sandiegohistory.org|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151016003946/http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|arkivdato=2015-10-16|accessdate=2016-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016003946/http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|archivedate=2015-10-16}}</ref> En [[Parizo]], la grupo ''[[Dielo Truda]]'' de rusiaj anarkiistaj ekzilitoj, kiu inkluzivis [[Nestor Maĥno]], findecidis, ke anarkiistoj devis evoluigi novajn formojn de organizo, responde al la strukturoj de [[bolŝevismo]]. Ilia manifesto de [[1926]], nomita ''Organiza Platformo de la Ĝenerala Sindikato de Anarkiistoj (Malneto)'', estis subtenita de iuj anarki-komunistoj, sed kontraŭita de multaj aliaj. [[Platformismo|Platformismaj grupoj]] hodiaŭ inkluzivas je la Laborista Solidareca Movado en [[Irlando]] kaj je la Nord-Orienta Federacio de Anarki-Komunistoj (NEFAC) en [[Nord-Ameriko]]. [[Sinteza anarkiismo]] aperis kiel organiza alternativo al platformismo kiu klopodas kunigi anarkiistojn de diversaj tendencoj sub la principoj de [[anarkiismo sen adjektivoj]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> En la 1920-aj jaroj tiu formo trovis siajn ĉefajn proponantojn ĉe [[Volin]] kaj [[Sebastien Faure]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> Ĝi estas la ĉefa principo malantaŭ la anarkiismaj federacioj grupigitaj ĉirkaŭ la nuntempa tutmonda [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> === La Lukto kontraŭ Faŝismo === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo en Italio|Anarkiismo en Hispanio|Anarkiismo en Germanio}} [[Dosiero:Members of the Maquis in La Tresorerie.jpg|eta|maldekstra|Kontraŭfaŝisma ''Maquis'', kiu rezistis [[Naziismo]]n kaj la [[Francisco Franco|regadon de Franco]] en Eŭropo.]] Dum la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj|1930-aj]] jaroj, la stariĝo de [[faŝismo]] en [[Eŭropo]] aliformigis la anarkiisman konflikton kontraŭ la ŝtato. En [[Italujo]] okazis la unuaj luktoj inter anarkiistoj kaj faŝistoj. Italaj anarkiistoj grave rolis en la kontraŭfaŝisma organizaĵo ''Arditi del Popolo'', kiu estis plej forta en regionoj kun anarkiismaj tradicioj, kaj kiu venkis sukcese plurfoje; ili sukcese forpelis la Nigraĉemizukojn for de la anarkiista fortejo de [[Parmo]] en [[aŭgusto]], [[1922]].<ref>Holbrow, Marnie, "Daring but Divided" (''Socialist Review'' Novembro 2002) [http://socialistreview.org.uk/268/daring-divided] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130729114710/http://www.socialistreview.org.uk/article.php?articlenumber=8205|date=2013-07-29}}. Alirita la 12an de Julio 2016</ref> En [[Francujo]], kie la Ekstremdekstrismaj Ligoj preskaŭ ribelis en la tumultoj de Februaro, 1934, anarkiistoj disiĝis pri politiko de unuiĝinta fronto.<ref>Berry, David. "Fascism or Revolution." Le Libertaire. August 1936.</ref> Anarkiistoj en [[Anarkiismo en Francio|Francio]]<ref>{{Cite web|url=http://flag.blackened.net/revolt/anarchism/texts/war/anarFranceWW2.html|title=Anarchist Activity in France during World War Two|work=blackened.net|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120306024016/http://flag.blackened.net/revolt/anarchism/texts/war/anarFranceWW2.html|arkivdato=2012-03-06}}</ref> kaj [[Anarkiismo en Italio|Italio]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://libcom.org/history/articles/italian-resistance-anarchist-partisans-1943|titolo=1943–1945: Anarchist partisans in the Italian Resistance|verko=libcom.org}}</ref> estis aktivaj en la [[Rezistado dum la Dua Mondmilito]]. En Germanio la anarkiisto [[Erich Mühsam]] estis arestita pro nekonataj akuzoj frumatene de la 28a de Februaro 1933, malmultajn horojn post la [[Incendio de Reichstag]] en Berlino. [[Joseph Goebbels]], la Nazia Propaganda Ministro, etikedis lin kiel unu el "tiuj judaj renversemuloj." Dum la venontaj deksep monatoj, li estis enprizonigita en la koncentrejojn de Sonnenburg, Brandenburgo kaj finfine, [[Oranienburg]]. La 2an de Februaro 1934, Mühsam estis translokigita al nazia koncentrejo ĉe Oranienburg kie la nokton de la 9a de Julio 1934, Mühsam estis torturita kaj murdita fare de la gvardioj; lia batita kadavro estis trovita pendita ĉe necesejo la venonta mateno.<ref name=" Shepherd">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=jspŬzlyZIQC&pg=PA18&dq=%22Erich+M%C3%BChsam%22+Oranienburg#v=onepage&q&f=false|titolo=Thunderation!/Alle Wetter!: Folk Play With Song and Dance/Volksstuck Mit Gesang Und Tanz|familia nomo=Mühsam|persona nomo=Erich|jaro=2001|eldoninto=Bucknell University Press|ISBN=978-0-8387-5416-0|paĝo=18|redaktinto=David A. Shepherd}}{{404|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Hispana Revolucio === {{Ĉefartikolo|Hispana Revolucio (1936)}} [[Dosiero:Coat of arms of the Regional Council of Defense of Aragon.svg|eta|dekstra|Blazono de la [[Regiona Konsilantaro de Defendo de Aragono]], alternativa socipolitika sistemo de Aragonio.]] En [[Hispanujo]], la [[CNT]] unue rifuzis aliĝi al [[balota alianco]] de la [[populara fronto]], kaj ĝia abstino kaŭzis balotogajnon de la dekstrismo. Sed en [[1936]], la CNT ŝanĝis sian politikon, kaj anarkiistaj voĉdonoj helpis redoni al la populara fronto potencon. Monatojn poste, la [[reganta klaso]] respondis per provo de [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|puĉa]] ŝtatrenverso, kaj la [[Hispana Enlanda Milito]] ([[1936]]-[[1939]]) komenciĝis.<ref>Beevor, Antony (2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 46. ISBN 978-0-297-84832-5.</ref> Responde al la milita ribelo, [[Anarkiismo en Hispanio|anarkiisme inspirita]] movado de kamparanoj kaj laboristoj, subtenita de armhavantaj milicoj, ekregis [[Barcelono]]n kaj grandajn regionojn de kampara Hispanujo, kie ili [[Kolektivigo|kolektivigis]] la teron.<ref>Bolloten, Burnett (15 November 1984). The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution. University of North Carolina Press. p. 1107. ISBN 978-0-8078-1906-7.</ref> Sed eĉ antaŭ la faŝisma venko en [[1939]], la anarkiistoj estis venkitaj en amara lukto kontraŭ la [[Stalinismo|stalinistoj]], kiuj kontrolis la disdonon de milita helpo al la respublikana kaŭzo de [[Sovetunio]].<ref>Jean Becarud kaj Gilles Lapouge, ''Los anarquistas españoles'', Laia, Barcelona, 1977, paĝoj 135-140.</ref> Laŭ [[Noam Chomsky]], "la komunistoj estis ĉefe responsaj pro la detruo de hispanaj anarkiistoj. Ne nur en Katalunio — la komunismaj armeoj ĉefe detruis la kolektivojn aliloke. La komunistoj ĉefe agadis kiel polica forto de la sekureca sistemo de la Respubliko kaj estis tre multe kontraŭaj al la anarkiistoj, parte ĉar Stalin ankoraŭ esperis tiame havi ioman tipon de interkonsento kun okcidentaj landoj kontraŭ Hitler. Tio kompreneble malsukcesis kaj Stalin retiris la subtenon al la Respubliko. Ili eĉ retiris la hispanajn orrezervojn."<ref>Rescuing Memory: the Humanist Interview with Noam Chomsky The Humanist TheHumanist.com [http://thehumanist.com/magazine/july-august-2016/features/rescuing-memory] Alirita la 13an de Julio 2016. N. p., 2016. Web. 30a de Junio 2016.</ref> La okazaĵo konata kiel Hispana Revolucio estis laborista socia revolucio kiu komencis dum la eksplodo de la Hispana Enlanda Milito en 1936 kaj rezultis en la disvastigita realigo de anarkiismaj kaj plej amplekse liberecanaj socialismaj organizaj principoj tra variaj partoj de la lando dum du al tri jaroj, ĉefe en Katalunio, Aragono, duono de Andaluzio, kaj partoj de Valencilando. Multo de la hispana ekonomio estis metita sub laborista kontrolo; en anarkiismaj fortejoj kiaj Katalunio, la proporcio estis tiom alta kiom ĝis 75%, sed pli malalta en areoj kun forta influo de la Komunista Partio de Hispanio, ĉar la sovet-aliancita partio aktive rezistis klopodojn de kolektivigo kiujn ili ne povis kontroli. Fabrikoj estis administrataj pere de laboristaj komitatoj, ruraj areoj iĝis kolektivigitaj kaj regataj kiel liberecanaj komunumoj. Anarkiista historiisto Sam Dolgoff ĉirkaŭkalkulis ke ĉirkaŭ ok milionoj da personoj partoprenis rekte aŭ almenaŭ nerekte en la Hispana Revolucio,<ref>Dolgoff, S. (1974). The Anarchist Collectives: Workers' Self-Management in the Spanish Revolution. En The Spanish Revolution, the Luger P08 was used as a weapon of choice by the Spanish. ISBN 978-0-914156-03-1</ref> kiun li postulis kiel "pli proksima al la realigo de la idealo de libera senŝtata socio je ampleksa skalo ol ajna alia revolucio en la historio."<ref>Dolgoff (1974), p. 5</ref> Kiel rakontis [[George Orwell]] kaj aliaj eksterlandaj observantoj kaj naciaj historiistoj, trupoj gviditaj de [[Komunista Partio de Hispanio|stalinistoj]] subpremis la kolektivojn kaj persekutis [[POUM|malkonsentajn]] [[Marksismo|marksistojn]] kaj anarkiistojn.<ref>Birchall, Ian (2004). Sartre Against Stalinism. Berghahn Books. p. 29. ISBN 1-57181-542-2.</ref> La elstara itala anarkiisto [[Camillo Berneri]], kiu estis volontulo por lukti kontraŭ Franco estis murdita anstataŭe en Hispanio fare de pafistoj asociataj kun la Hispana Komunista Partio.<ref>"When clashes with the Communist Party broke out, his house, where he lived with other anarchists, was attacked on 4 May 1937. They were all labelled "counter-revolutionaries", disarmed, deprived of their papers and forbidden to go out into the street. There was still shooting in the streets when, on 5 May 1937, news arrived from Italy of Antonio Gramsci's death in a fascist prison...Leaving Radio Barcelona, Berneri set off for the Plaça de la Generalitat, where some Stalinists shouted after him. Before he could turn and look, they opened fire with machine guns, and left his dead body there on the street." "Berneri, Luigi Camillo, 1897–1937" ĉe libcom.com</ref><ref>[[Paul Avrich]]. Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America. AK Press. 2005. p. 516</ref><ref>"Spain: Return to "normalization" in Barcelona. The Republican government had sent troops to take over the telephone exchange on 3 May, pitting the anarchists & Poumists on one side against the Republican government & the Stalinist Communist Party on the other, in pitched street battles, resulting in 500 anarchists killed. Squads of Communist Party members took to the streets on 6 May to assassinate leading anarchists. Today, among those found murdered, was the Italian anarchist Camillo Berneri" "Camillo Berneri" ĉe The Anarchist Encyclopedia: A Gallery of Saints & Sinners ...</ref> La urbo Madrid kapitulacis al la frankistaj fortoj fare de la lasta ne-frankista urbestro de la urbo, la anarkiisto Melchor Rodríguez García.<ref>"Sí se ha aprobado por unanimidad, también a propuesta de Ciudadanos, dedicar una calle al anarquista Melchor Rodríguez García, el último alcalde de Madrid republicano, ante “el gran consenso social y político” al respecto y por “su gran relevancia para la reconciliación y la concordia tras la Guerra Civil”. [[El País]]. ''Madrid sustituirá las calles franquistas por víctimas del terrorismo'', [http://ccaa.elpais.com/ccaa/2016/01/27/madrid/1453905439_934798.html?rel=ĉ_articulo#ĉrecs_s] Alirita la 13an de Julio 2016.</ref> === Postmilitaj jaroj === [[Dosiero:Logo International of Anarchist Federations.png|eta|maldekstre|Markemblemo de la Internacio de Anarkiistaj Federacioj.]] Anarkiismo klopodis reorganiziĝi post la Dua Mondmilito kaj tiukuntekste la organiza diskuto inter [[sinteza anarkiismo]] kaj [[platformismo]] pligraviĝis denove speciale en la [[Anarkiismo en Italio#Postmilitaj jaroj kaj nuntempe|anarkiismaj movadoj de Italio]] kaj [[Anarkiismo en Francio#La Kvara Respubliko (1945–1958)|Francio]]. La [[Meksika Anarkiisma Federacio]] estis establita en 1945 post la Anarkiisma Federacio de Centro unuiĝis kun la Anarkiisma Federacio de la Federala Distrikto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.portaloaca.com/historia/historia-libertaria/1735-regeneracion-y-la-federacion-anarquista-mexicana-1952-1960-tesis.html|titolo=Regeneración y la Federación Anarquista Mexicana (1952–1960) [Tesis] - Portal Libertario OACA|aŭtoro=Coordinación del Portal Libertario OACA|verko=portaloaca.com}}</ref> Komence de la 1940-aj jaroj, la Antifaŝisma Internacia Solidareco kaj la Federacio de Anarkiismaj Grupoj de Kubo merĝis en la granda nacia organizo ''Asociación Libertaria de Cuba'' (Kuba Liberecana Asocio).<ref>"The surviving sectors of the revolutionary anarchist movement of the 1920–1940 period, now working in the SIA and the FGAC, reinforced by those Cuban militants and Spanish anarchists fleeing now-fascist Spain, agreed at the beginning of the decade to hold an assembly with the purpose of regrouping the libertarian forces inside a single organization. The guarantees of the 1940 Constitution permitted them to legally create an organization of this type, and it was thus that they agreed to dissolve the two principal Cuban anarchist organizations, the SIA and FGAC, and create a new, unified group, the Asociación Libertaria de Cuba (ALC), a sizable organization with a membership in the thousands."[http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Frank_Fernandez__Cuban_Anarchism__The_History_of_A_Movement.html#toc8 ''Cuban Anarchism: The History of A Movement'' de Frank Fernandez]</ref> El 1944 al 1947, la Bulgara Anarkiisma Komunista Federacio reaperis kiel parto de la movado de fabrikaj kaj laborejaj komitatoj, sed ĝi estis subpremata de la nova komunisma reĝimo.<ref name="robertgraham.wordpress.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/|titolo=Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)|verko=Robert Graham's Anarchism Weblog}}</ref> En 1945 en [[Anarkiismo en Francio|Francio]] la [[Anarkiisma Federacio]] kaj la anarkisindikatisma sindikato [[Confédération Nationale du Travail]] estis establita en la venonta jaro dum la ankaŭ [[Sinteza anarkiismo|sinteza]] [[Federazione Anarchica Italiana]] estis fondita en [[Anarkiismo en Italio|Italio]]. Koreaj anarkiistoj formis la Ligon de Liberaj Socikonstruistoj en Septembro 1945<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> kaj en 1946 estis fondita la [[Japana Anarkiisma Federacio]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://flag.blackened.net/af/ace/japchap3.html |titolo=THE ANARCHIST MOVEMENT IN JAPAN Anarchist Communist Editions § ACE Pamphlet No. 8 |alirdato=2016-07-13 |arkivurl=https://archive.is/20120726135313/http://flag.blackened.net/af/ace/japchap3.html |arkivdato=2012-07-26 }}</ref> En Majo 1948 okazis en Parizo Internacia Anarkiisma Kongreso kun delegitoj el tuta Eŭropo.<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> Post la Dua Mondmilito, aperis en la ''[[Fraye Arbeter Shtime]]'' alvokon detalante la lukton de [[Anarkiismo en Germanio|germanaj anarkiistoj]] kiu petis al usonanoj helpon por elteni ilin. Februare 1946, la sendado de helpaj pakaĵoj al anarkiistoj en Germanio estis grand-skala operacio. La Federacio de Liberecanaj Socialistoj estis fondita en Germanio en 1947 kaj [[Rudolf Rocker]] verkis por ties organo, ''Die Freie Gesellschaft'', kiu survivis ĝis 1953.<ref>* {{Cite journal | doi = 10.1177/002200947300800304 | last = Vallance | first = Margaret |date=Julio 1973 | title = Rudolf Rocker&nbsp;– a biographical sketch | journal = Journal of Contemporary History | volume = 8 | issue = 3 | pages = 94–95 | publisher = Sage Publications | location = London/Beverly Hills | issn = 0022-0094 | oclc = 49976309 | ref = harv }}</ref> En 1956 estis fonbdita la [[Urugvaja Anarkiisma Federacio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=3701|titolo=50 años de la Federación Anarquista Uruguaya|verko=anarkismo.net}}</ref> En 1955 la Anarki-komunisma Federacio de Argentino renomiĝis kiel [[Argentina Liberecana Federacio]]. La [[Federacio de Sindikatismaj Laboristoj]] estis sindikatisma grupo funkcianta en postmilita Britio,<ref name="Political Encyclopedia">{{Citaĵo el libro|url=http://www.amazon.com/Encyclopedia-British-Irish-Political-Organizations/dp/1855672642|titolo=Encyclopedia of British and Irish Political Organizations'|jaro=2000|loko=United Kingdom|eldoninto=Pinter Publishers|ISBN=978-1855672642}}</ref> kaj unu el la plej fruaj antaŭaĵoj de [[Solidarity Federation]]. Ĝi estis formita en 1950 fare de membroj de la dissolvita Anarkiisma Federacio de Britio.<ref name="Political Encyclopedia" /> Malkiel ĉe la AFB, kiu estis influita de anarki-sindikatismaj ideoj sed laste ne sindikatismaj mem, la FSL decidis sekvi pli definitivan [[sindikatismo|sindikatisman]], laborist-centritan strategion.<ref name="Political Encyclopedia" /> [[Dosiero:Facciamo breccia 2008 by Stefano Bolognini18.JPG|200ra|dekstre|eta|Nuntempaj membroj de la [[Itala Anarkiisma Federacio]] manifestacie en [[Romo]].]] Anarkiismo pluinfluis gravajn literaturajn kaj intelektulajn personojn tiuepokajn, kiaj [[Albert Camus]], [[Herbert Read]], [[Paul Goodman]], [[Dwight Macdonald]], [[Allen Ginsberg]], [[George Woodcock]], [[Leopold Kohr]],<ref name="NYT-Obit">[http://www.nytimes.com/1994/02/28/obituaries/dr-leopold-kohr-84-backed-smaller-states.html Dr. Leopold Kohr, 84; Backed Smaller States], [[New York Times]] Nekrologo, 28an de Februaro 1994.</ref><ref name="Sale-foreword">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ditext.com/kohr/foreword.html|titolo=The Breakdown of Nations|verko=ditext.com}}</ref> [[Julian Beck]], [[John Cage]]<ref name="cage">Cage memidentiĝis kiel anarkiisto en intervjuo de 1985: "I'm an anarchist. I don't know whether the adjective is pure and simple, or philosophical, or what, but I don't like government! And I don't like institutions! And I don't have any confidence in even good institutions." [http://www.ubu.com/papers/cage_montague_interview.html John Cage at Seventy: An Interview] de Stephen Montague. ''American Music'', Somero 1985. Ubu.com. Alirita la 24an de Majo 2007.</ref> kaj la grupon de la franca [[Superrealismo|superrealisma]] grupo estrita de [[André Breton]], kiu malferme aliĝis al anarkiismo kaj kunlaboris en la [[Fédération Anarchiste]].<ref>"It was in the black mirror of anarchism that surrealism first recognised itself," wrote André Breton in "The Black Mirror of Anarchism," Selection 23 in Robert Graham, ed., ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)''[http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/]. Breton had returned to France in 1947 and in April of that year Andre Julien welcomed his return in the pages of Le Libertaire the weekly paper of the [[Fédération Anarchiste|Federation Anarchiste]] "[http://libcom.org/history/1919-1950-the-politics-of-surrealism "1919–1950: The politics of Surrealism" by Nick Heath] ĉe libcom.org</ref> [[Anarki-pacismo]] iĝis influa en la tiamaj [[kontraŭatomenergia movado|kontraŭatomenergia]], [[Paca movado|paca]] kaj [[kontraŭmilita movado|kontraŭmilita]] movadoj<ref>"In the forties and fifties, anarchism, in fact if not in name, began to reappear, often in alliance with pacifism, as the basis for a critique of militarism on both sides of the Cold War.[http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/] The anarchist/pacifist wing of the peace movement was small in comparison with the wing of the movement that emphasized electoral work, but made an important contribution to the movement as a whole. Where the more conventional wing of the peace movement rejected militarism and war under all but the most dire circumstances, the anarchist/pacifist wing rejected these on principle."[http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm "Anarchism and the Anti-Globalization Movement" de Barbara Epstein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm |date=2011-03-17 }}</ref><ref>"In the 1950s and 1960s anarcho-pacifism began to gel, tough-minded anarchists adding to the mixture their critique of the state, and tender-minded pacifists their critique of violence. Its first practical manifestation was at the level of method: nonviolent direct action, principled and pragmatic, was used widely in both the Civil Rights movement in the US and the campaign against nuclear weapons in Britain and elsewhere."[http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Geoffrey_Ostergaard__Resisting_the_Nation_State._The_pacifist_and_anarchist_tradition.html#toc13 Geoffrey Ostergaard. ''Resisting the Nation State. The pacifist and anarchist tradition'']</ref> kiel videblas en la aktivado kaj verkado de angla anarkiisma membro de la [[Kampanjo por Nuklea Senarmigado]] nome [[Alex Comfort]] aŭ la simila aktivado de la usonaj katolikaj anarki-pacistoj nome [[Ammon Hennacy]] kaj [[Dorothy Day]]. Anarki-pacismo iĝis "bazo por kritiko de militsmo ambaŭflanke de la [[Malvarma Milito]]."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm|titolo=Anarchism and the Anti-Globalization Movement|verko=Monthly Review|alirdato=2016-07-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm|arkivdato=2011-03-17}}</ref> La reapero de anarkiismaj ideoj dum tiu periodo estas bone dokumentata en la verko de Robert Graham ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas'', ''Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)''.<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> === Nuntempa anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Nuntempa anarkiismo}} [[Dosiero:ParcGuellOkupas.jpg|eta|maldekstra|La famaj ''okupas'' [[Domokupado|domokupantoj]] ĉe [[Parko Güell]], super [[Barcelono]]. [[Domokupado]] estas elstara parto de la apero de renovigita anarkiisma movado el la [[kontraŭkulturo]] de la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. Surtegmente: "Okupu kaj Rezistu"]] Afero de populara intereso en anarkiismo okazis en okcidentaj landoj dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj.<ref>{{Harvnb|Thomas|1985|page=4}}</ref> Anarkiismo estis influa en la [[kontraŭkulturo]] de la 1960-aj jaroj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.katesharpleylibrary.net/dnckhs|titolo=Islands of Anarchy: Simian, Cienfuegos, Refract and their support network|verko=katesharpleylibrary.net}}</ref><ref>Farrell havigas detalan historion de katolikaj laboristoj kaj ties fondintoj Dorothy Day kaj Peter Maurin. Li klarigas ke lia pacismo, anarkiismo, kaj engaĝiĝo al la subuloj estis unu el la gravaj modeloj kaj inspiroj por la 1960-aj jaroj. Kiel Farrell diras, "Catholic Workers identified the issues of the sixties before the Sixties began, and they offered models of protest long before the protest decade."[http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/268 "The Spirit of the Sixties: The Making of Postwar Radicalism" de James J. Farrell]</ref><ref>"Kvankam ne ĉiam formale agnoskitaj, multo el la protestoj de la sesdekaj estis anarkiisma. Ene de la naskiĝanta virina movado, anarkiismaj principoj iĝis tiom disvastigataj ke profesoro de politika scienco denuncis tion kion li vidis kiel "The Tyranny of Structurelessness." Kelkaj grupoj deklaris sin "Amazon Anarchists." Post la [[Ribelo de Stonewall]], la novjorka [[Gay Liberation Front]] bazis sian organizadon parte sur la legado de la anarkiistaj verkoj de [[Murray Bookchin]]." [http://www.williamapercy.com/wiki/images/Anarchism.pdf "Anarchism" de Charley Shively en ''Encyclopedia of Homosexuality'']. p. 52</ref> kaj anarkiistoj aktive partoprenis en la studentaj kaj laboristaj protestoj de la fino de la 1960-aj jaroj.<ref>"Within the movements of the sixties there was much more receptivity to anarchism-in-fact than had existed in the movements of the thirties&nbsp;... But the movements of the sixties were driven by concerns that were more compatible with an expressive style of politics, with hostility to authority in general and state power in particular&nbsp;... By the late sixties, political protest was intertwined with cultural radicalism based on a critique of all authority and all hierarchies of power. Anarchism circulated within the movement along with other radical ideologies. The influence of anarchism was strongest among radical feminists, in the commune movement, and probably in the Weather Underground and elsewhere in the violent fringe of the anti-war movement." [http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm "Anarchism and the Anti-Globalization Movement" by Barbara Epstein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm |date=2011-03-17 }}</ref> En 1968 en [[Carrara]], Italio, estis fondita la [[Internacio de Anarkiismaj Federacioj]] dum internacia anarkiisma kongreso okazinta tie en 1968 fare de la tri ekzistantaj eŭropaj federacioj de Francio (nome [[Fédération anarchiste|Fédération Anarchiste]]), la [[Federazione Anarchica Italiana]] de Italio kaj la [[Iberia Anarkiisma Federacio]] de Hispanio same kiel la [[Bulgario|bulgara]] federacio en la ekzilo en Francio.<ref>[http://www.iisg.nl/archives/en/files/l/10760196.php London Federation of Anarchists involvement in Carrara conference, 1968] International Institute of Social History. Alirita la 19an de Januaro 2010</ref><ref>[http://flag.blackened.net/liberty/ifa-hist-short.html Short history of the IAF-IFA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19980206152015/http://flag.blackened.net/liberty/ifa-hist-short.html |date=1998-02-06 }} A-infos news project. Alirita la 19an de Januaro 2010</ref> En la Unuiĝinta Reĝlando en la 1970-aj jaroj tio estis asocia kun la movado de [[punk rock]], kiel ekzempligita de bandoj kiaj [[Crass]] kaj [[Sex Pistols]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Anarchism and Authority|familia nomo=McLaughlin|persona nomo=Paul|jaro=2007|loko=Aldershot|eldoninto=Ashgate|ISBN=0-7546-6196-2|paĝo=10}}</ref> La krizoj de loĝado kaj dungado en plej el Okcidenta Eŭropo kondukis al la formado de [[komunumo (intenca loĝado)|komunumoj]] kaj al movado de [[Domokupado|domokupantoj]] kiaj tiuj de [[Barcelono]], Hispanio. En Danio, [[Domokupado|domokupantoj]] okupis eĉ tutan misuzitan militistan bazon kaj deklaris la starigon de la [[Christiania (civito)|Libera Urbo de Christiania]], nome aŭtonoma kvartalo en centra [[Kopenhago]]. Ekde la revivigo de anarkiismo en la mezo de la 20a jarcento,<ref name="revival">{{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=September 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |ref=harv }} </ref> aperis nombraj novaj movadoj kaj pensoskoloj. Kvankam feminismaj tendencoj ĉiam estis parto de la anarkiisma movado en la formo de [[anarki-feminismo]], ili revenis forte dum la dua tajdo de feminismo en la 1960-aj jaroj. Anarkiisma antropologo [[David Graeber]] kaj la anarkiisma historiisto [[Andrej Grubacic]] markis rompon inter generacioj de anarkiismo, el kiuj tiuj "kiuj ofte ankoraŭ ne forskuis la sektemajn kutimojn" de la 19a jarcento kontrastis kun la plej junaj aktivuloj kiuj estas "multe pli informitaj, inter aliaj elementoj, fare de indiĝenaj, [[feminismo|feminismaj]], ekologiaj kaj [[kontraŭkulturo|kultur-kritikaj]] ideoj", kaj kiuj komence de la 21a jarcento formis "multegan majoritaton" de anarkiistoj.<ref name="graeber">[[David Graeber]] and [[Andrej Grubacic]], "[http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=41&ItemID=4796 Anarchism, Or The Revolutionary Movement Of The Twenty-first Century] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080317082822/http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=41&ItemID=4796 |date=2008-03-17 }}", ZNet. Alirita la 2007-12-13. aŭ [http://www.punksinscience.org/kleanthes/courses/UK04S/WV/Graeber-Grubacic.pdf Graeber, David and Grubacic, Andrej (2004) Anarchism, Or The Revolutionary Movement Of The Twenty-first Century Alirita la 26an de Julio 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110723130708/http://www.punksinscience.org/kleanthes/courses/UK04S/WV/Graeber-Grubacic.pdf |date=2011-07-23 }}</ref> [[Dosiero:WTO protests in Seattle November 30 1999.jpg|eta|dekstre|250ra|Polico uzas pipraĵon kontraŭ la homamaso dum la [[Protestoj kontraŭ MOK en 1999 en Seattle]].]] Komence de la 21a jarcento, anarkiismo kreskis en populareco kaj influo kiel parto de la kontraŭ-milita, la kontraŭ-kapitalisma, kaj de la [[kontraŭ-tutmondiga movado]]j.<ref name=rupert>{{Citaĵo el libro|titolo=Globalization and International Political Economy|url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe|familia nomo=Rupert|persona nomo=Mark|jaro=2006|loko=Lanham|eldoninto=Rowman & Littlefield Publishers|ISBN=0-7425-2943-6|paĝo=[https://archive.org/details/globalizationint00rupe/page/66 66]}}</ref> Anarkiistoj iĝis konataj pro sia engaĝiĝo en protestoj kontraŭ la kunsidoj de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] (WTO), kaj la [[G8|Grupo de la Ok]], kaj de la [[Monda Ekonomia Forumo]]. Kelkaj anarkiismaj frakcioj ĉe tiuj protestoj entreprenis tumultojn, detruon de havaĵoj, kaj perfortaj kontraŭstaroj ĉe polico. Tiuj agoj estis foje akcelitaj de intencaj, senestrecaj, sennomaj grupoj konataj kiel ''[[nigra bloko|nigraj blokoj]]''; aliaj organizaj taktikoj pionirigataj tiuepoke estas sekureca kulturo, [[afinecgrupo]]j kaj la uzado de sencentrigitaj teknologioj kiaj [[interreto]].<ref name=rupert/> Grava evento de tiu periodo estis la kontraŭstaroj ĉe la [[Protestoj kontraŭ la Konferenco de la Monda Organizaĵo pri Komerco en 1999 en Seatlo]].<ref name=rupert/> Laŭ la fakulo pri anarkiismo [[Simon Critchley]], "nuntempa anarkiismo povas esti vidata kiel povega kritiko de la pseŭdo-liberecanismo de nuntempa [[nov-liberalismo]]&nbsp;... Oni povus diri ke nuntempa anarkiismo temas pri respondecemo, ĉu seksa, ekologia aŭ soci-ekonomia; ĝi fluas el sperto de konscio pri la diversaj vojoj per kiuj Okcidento rabas la ceteron; ĝi estas etika maljusteco de evidenta malegaleco, malriĉigo kaj malliberigo kiu estas tiom tuŝebla surloke kiom tutmonde."<ref>''Infinitely Demanding'' de [[Simon Critchley]]. Verso. 2007. p. 125</ref> Internaciaj anarkiismaj federacioj nune ekzistantaj, spite la tuj ŝanĝantaj evoluoj dum la lastaj jardekoj, estas la [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]], kaj je pli malgranda kongruo (tio estas ne tiom pure anarkiismaj) la [[Internacia Laborista Asocio]], kaj eĉ malpli anarkiisma la [[Internacia Liberecana Solidareco]]. La plej granda organizata anarkiismema movado nuntempe estas en Hispanio, en la formo de la [[Confederación General del Trabajo]] (CGT) kaj la [[Confederación Nacional del Trabajo]] (CNT). La membroj de CGT estis ĉirkaŭkalkulita inter 60 000 kaj 80 000. La CNT havas malpli da membroj sed ĝi sekvas pli kongrue la anarkiismajn tendencojn nerilati al la ŝtato. Aliaj aktivaj sindikatismaj movadoj aŭ organizoj estas en Svedio la [[Sveriges Arbetares Centralorganisation]] (SAC) kaj la [[Syndikalistiska ungdomsförbundet]] (anarkosindikatisma junularfederacio); la CNT-AIT en Francio; la [[Unione Sindacale Italiana]] en Italio; en Usono la [[Workers Solidarity Alliance]] kaj en Unuiĝinta Reĝlando [[Solidarity Federation]] kaj [[Anarkista Federacio (Britio kaj Irlando)|Anarkiista Federacio]]. Ankaŭ la revoluciaj industriaj sindikatanoj [[Industrial Workers of the World]], kiuj proklamas 3,000 kotizantajn membrojn, kaj la [[Internacia Laborista Asocio]], anarki-sindikatisma sukcedanto de la Unua Internacio, restas aktive. == En diversaj mondoregionoj == === Juda anarkiismo === Juda anarkiismo estas ĝenerala termino, kiu ampleksas diversajn esprimojn de anarkiismo ene de la [[judoj|juda komunumo]]. Multaj homoj juddevenaj, kiel [[Emma Goldman]], [[Alexander Berkman]], [[Martin Buber]], [[Murray Bookchin]] kaj [[Noam Chomsky]], rolis en la historio de anarkiismo. Tamen, aldone al tiuj juddevenaj anarkiistoj, ankaŭ ekzistis specife judaj anarkiismaj movadoj, ene de la jida-parolantaj komunumoj de [[Orienta Eŭropo|orienta]] kaj [[Mezeŭropo|meza Eŭropo]] kaj la okcidentaj urboj, al kiuj ili migris, ekde la malfrua deknaŭa jarcento ĝis la Dua Mondmilito. Ĉiuj membroj de la unua anarkiisma grupo en la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], kiu estis formita en 1903 en [[Bjalistoko|Białystok]], estis judoj.<ref name="Goncharok1">{{Citaĵo el libro|url=http://makhno.ru:7520/lit/vek_voli/3.php|titolo=Век воли. Русский анархизм и евреи (XIX-XX вв.)}}</ref> Jida-parolantaj judoj partoprenis en la [[Internacia Anarkiista Kongreso de Amsterdamo]] en 1907. [[Dosiero:Freiearbeiterstimme.jpg|300ra|eta|maldekstra|[[Freie Arbeiter Stimme]], vol 1 no 4, 25a de Julio, 1890.]] Judaj anarkiismaj movadoj tendencis emfazi la [[Internaciismo|internaciisman]] karakteron de la movado, sed multaj el ili ankaŭ subtenis sian nacian kulturon kaj koncentris sin sur specife judaj aferoj. Ili vigle eldonis jidan anarkiisman literaturon ekde la 1880aj jaroj ĝis la 1950aj jaroj kaj, sur multe pli malgranda skalo, ĝis la 1980aj jaroj; la lasta jida perioda eldono, ''Problemen'', estis eldonita en 1991. Krom multaj originalaj libroj, broŝuroj, poemoj kaj eseoj, ĉiuj el la gravaj verkoj de [[Pierre-Joseph Proudhon]], [[Miĥail Bakunin|Mikhail Bakunin]], [[Petro Kropotkin|Peter Kropotkin]], [[Errico Malatesta]], [[Henry David Thoreau|Henry Thoreau]], [[Lev Tolstoj|Leo Tolstoy]], [[Max Stirner]] kaj aliaj anarkiistoj estis tradukita al la jida. [[Rudolf Rocker]], nejuda germana anarkiisto, studis la jidan kaj aŭtoris multajn [[Jida lingvo|jidajn]] librojn, broŝurojn kaj artikolojn. Plej multaj judaj anarkiistoj estis [[Anarki-sindikatismo|anarki-sindikatistoj]], dum kelkaj aliaj estis [[Individuisma anarkiismo|individuismaj anarkiistoj]]. Dum multaj judaj anarkiistoj estis nereligiaj aŭ foje fervore kontraŭreligiaj, ankaŭ kelkaj religiaj anarkiistoj kaj profesiaj anarkiismaj pensuloj kombinis nuntempajn radikalajn ideojn kun tradicia judismo. Ankaŭ kelkaj sekularaj kontraŭaŭtoritatistoj, kiel Abba Gordin kaj [[Erich Fromm]], rimarkis menciindan similecon inter anarkiismo kaj multaj [[Kabalo|kabalaj]] ideoj, precipe en ties [[Ĥasidismo|ĥasidisma]] interpreto. Kelkaj judaj mistikaj grupoj baziĝis sur kontraŭaŭtoritatismaj principoj, iom simile al la kristanaj [[Kvakerismo|Kvakeroj]] kaj Duĥoboroj. [[Martin Buber]], profunde religia filozofo, ofte menciis la ĥasidan tradicion. Estas diversaj anarkiismaj grupoj en [[Israelo]]. En la komenco de la 21a jarcento, la israela grupo konata kiel [[Anarkiistoj Kontraŭ la Muro]] fariĝis ĝenerale konata en la daŭra lukto kontraŭ la kreo de la diversmaniere nomata Apartiga Muro/Barilo/Baro sur la okcidenta riverbordo de Jordano. Kvankam la plejparto de ili estas judoj, membroj de la grupo ne difinas sin kiel "judaj anarkiistoj." === Anarkiismo en Ĉinio === [[Anarkiismo en Ĉinio]] estis grava intelekta forto en la reformismaj kaj revoluciaj movadoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la jaroj antaŭ kaj post la renverso de la [[dinastio Qing]], anarkiistoj insistis, ke vera [[revolucio]] ne estu politika, anstataŭante unu registaron per alia, sed devas renversi tradician kulturon kaj krei novajn sociajn praktikojn, speciale en la familio. La termino "anarkiismo" estis tradukita en [[ĉina lingvo]] kiel 無政府主義 (wúzhèngfǔ zhǔyì) laŭvorte, "la doktrino de neregistaro." Ĉinaj studentoj en Japanio kaj Francio entuziasme serĉis anarkiistajn doktrinojn por unue kompreni sian hejmlandon kaj poste ŝanĝi ĝin. Tiuj grupoj fidis je edukado por krei kulturon en kiu forta registaro ne estu necesa ĉar viroj kaj virinoj estas homaj en siaj rilatoj unuj kun aliaj kaj en la familio kaj en la socio. Grupoj en Parizo kaj Tokio publikigis [[gazeto]]jn kaj tradukojn kiuj estis entuziasme legataj en Ĉinio kaj la Pariza grupo organizis la Labor-Studajn Programojn kiuj portis studentojn al Francio. === Anarkiismo en Afriko === [[Anarkiismo en Afriko]] rilatas al la anarkiisma movado sur la afrika kontinento. Ĉirkaŭ ducent milionoj da homoj vivis sen ŝtato en antaŭkolonia Afriko. Verkintoj levas la supozon de la ekzisto de "anarkiismaj elementoj" en pluraj da tiuj komunumoj, malsamaj stadioj de evoluo kaj historio de tiuj socioj. == Enmovadaj demandoj kaj debatoj == [[Dosiero:Uroligheder3.jpg|eta|La efikeco kaj [[legitimeco]] de [[perforto]] por politikaj celoj eĉ hodiaŭ estas polemikaj demandoj inter anarkiistoj.]] Anarkiismo estas filozofio, kiu enkorpigas multajn diversajn kaj malsamajn sintenojn, tendencojn, kaj pensoskolojn; tiel, oftas malkonsento pri demandoj de valoroj, [[ideologio]], kaj taktikoj. La kongrueco de [[kapitalismo]] (kiun anarkiistoj kutime malakceptas, laŭ la ''Oksforda Akompanlibro al Filozofio''), [[naciismo]], kaj [[religio]] ene de anarkiismo estas amplekse disputata. Simile, anarkiismo ĝuas malsimplan interrilaton kun ideologioj kiel [[Marksismo]], [[komunismo]], kaj anarki-kapitalismo. Anarkiistoj povas esti inspiritaj de [[humanismo]], [[Kristana anarkiismo|dia aŭtoritato]], etika egoismo, aŭ de multaj aliaj alternativaj etikaj ismoj. Fenomenoj kiel [[civilizacio]], [[teknologio]] (t.e., ene de anarki-primitivismo kaj [[insurekta anarkiismo]]), kaj la demokrata procedo estas akre kritikitaj de iuj anarkiismaj tendencoj, kaj samtempe laŭditaj de aliaj. Anarkiismaj sintenoj pri [[raso]], [[Genro (sociologio)|genro]], kaj la naturmedio ŝanĝiĝis ege ekde la moderna origino de la filozofio en la [[18-a jarcento]]. Je taktika nivelo, dum [[propagando pro agado]] estis taktiko uzita de anarkiistoj en la [[19-a jarcento]] (ekz. en la nihilisma movado), modernaj anarkiistoj (ekzemple [[Anarki-pacismo|anarki-pacistoj]]) proponas alternativajn metodojn por starigi anarkiisman socion kiel [[senperforto]], alternativa ekonomio, kaj kontraŭŝtata kripto-anarkiismo. La diverseco en anarkiismo kaŭzis amplekse malsamajn uzojn de la samaj terminojn inter malsamaj anarkiismaj tradicioj, fakto kiu gvidis al multaj difinaj demandoj en anarkiisma teorio. == Interesaj temoj == Koincide kaj disige inter diversaj pensoskoloj, kelkaj interesaj temoj kaj internaj polemikoj vekis debatojn konstante en la anarkiisma teorio. === Libera amo === {{Ĉefartikolo|Libera amo|Anarkiismo kaj aferoj rilataj al amo kaj sekso|Anarki-feminismo|Anarkiismo kaj samseksemo}} [[Dosiero:Emilearmand01.jpg|eta|altdekstre|Franca [[Individuisma anarkiismo|individuisma anarkiisto]] [[Emile Armand]] (1872–1962), kiu proponis la valorojn de libera amo en la parizaj anarkiismaj etosoj de la komenco de la 20a jarcento.]] Grava afero ene de anarkiismo estas la koncepto de la [[libera amo]].<ref name="ncc-1776">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|titolo=The Free Love Movement and Radical Individualism By Wendy McElroy|alirdato=20a de Septembro 2010|dato=1a de Decembro 1996|eldoninto=Ncc-1776.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101231195631/http://ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|arkivdato=31a de Decembro 2010<!--Added by DASHBot-->}}</ref> La defendantoj de la libera amo konsideras radikojn tiom ren kiom ĝis [[Josiah Warren]] kaj al eksperimentaj komunumoj, kiuj vidis seksan liberon kiel klara, rekta esprimo de la individua suvereneco. La koncepto de libera amo partikulare interplektiĝis kun la [[virinaj rajtoj]] ĉar plej el la seksa juro diskriminaciis kontraŭ virinoj: por ekzemplo, pere de la geedza juro kaj de decidoj kontraŭ la kontraŭnaska kontrolo.<ref name="freelove">"The Free Love Movement and Radical Individualism, By Wendy McElroy". ncc-1776.org. [http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110614215038/http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|date=2011-06-14}} Alirita la 11an de Aŭgusto 2016.</ref> Plej grava usona gazeto por libera amo estis ''[[Lucifer the Lightbearer]]'' (1883–1907) eldonita de [[Moses Harman]] kaj [[Lois Waisbrooker]],<ref>Joanne E. Passet, "Power through Print: Lois Waisbrooker and Grassroots Feminism," en: ''Women in Print: Essays on the Print Culture of American Women from the Nineteenth and Twentieth Centuries'', James Philip Danky and Wayne A. Wiegand, eld., Madison, WI, University of Wisconsin Press, 2006; pp. 229–50.</ref> sed ankaŭ tie ekzistis la gazeto ''The Word'' (La Mundo) de [[Ezra Heywood]] kaj Angela Heywood (1872–1890, 1892–1893).<ref name="freelove"/> ''[[Free Society]]'' (1895–1897 kiel ''The Firebrand''; 1897–1904 kiel ''Free Society'') estis ĉefa anarkiisma gazeto en Usono je la fino de la 19a kaj la komenco de la 20a jarcentoj.<ref name="Goldman-MSF-551">"''Free Society'' estis la ĉefa angla-lingva forumo por anarkiismaj ideoj en Usono ĉe la komenco de la dudeka jarcento." ''Emma Goldman: Making Speech Free, 1902–1909'', p. 551.</ref> Tiu publikaĵo defendis la rajton al [[libera amo]] kaj la [[virinaj rajtoj|virinan rajtojn]], kaj kritikis la "comstockery" – cenzuremo de seksa informado. Ankaŭ [[M. E. Lazarus]] estis grava usona individuisma anarkiisto kiu disvastigis la koncepton de libera amo.<ref name="freelove"/> En la novjorka kvartalo [[Greenwich Village]], [[Bohemiismo|bohemiecaj]] feministoj kaj socialistoj defendis mem-realigadon kaj plezuron por virinoj (kaj ankaŭ por viroj) en la ĉiutageco. Ili kuraĝid ludi per seksaj roloj kaj sekseco,<ref>Sochen, Junio. 1972. ''The New Woman: Feminism in Greenwich Village 1910–1920.'' New York: Quadrangle.</ref> kaj la malferme duseksa radikalulo [[Edna St. Vincent Millay]] kaj la lesba anarkiistino [[Margaret Anderson]] elstaris inter ili. Diskutgrupoj organizitaj de la ''Villagers'' (vilaĝanoj) estis ĉeestitaj de [[Emma Goldman]], inter aliaj. [[Magnus Hirschfeld]] notis en 1923 ke Goldman "kampanjis kuraĝe kaj sendube por individuaj rajtoj, kaj ĉefe por tiuj kiuj esis senigitaj je ties rajtoj. Tiele ŝajne ŝi estis la unua kaj nura virino, kaj la unua kaj nura usonano, kiu entreprenis la defendon de la samseksa amo antaŭ la ĝenerala publiko."<ref>Katz, Jonathan Ned. ''Gay American History: Lesbians and Gay Men in the U.S.A.'' (New York: Thomas Y. Crowell, 1976)</ref> Fakte, antaŭ Goldman, [[Aliseksemo|aliseksema]] anarkiisto [[Robert Reitzel]] (1849–1898) parolis pozitive pri [[samseksemo]] el la komenco de la 1890-aj jaroj en sia gazeto de Detroito [[Germana lingvo|germanlingva]] nome ''Der arme Teufel'' (povra diablo). En Argentino anarki-feministo [[Virginia Bolten]] publikigis la gazeton nomita ''La Voz de la Mujer'' (la virina voĉo), kiu estis publikigita naŭfoje en Rosario inter la 8a de Januaro 1896 kaj la 1a de Januaro 1897, kaj estis revivigita, dum mallonge, en 1901.<ref name="molyneux">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=yg9HFrOG89kC&pg=PA24|titolo=Women's movements in international perspective: Latin America and beyond|familia nomo=Molyneux|persona nomo=Maxine|jaro=2001|eldoninto=Palgrave MacMillan|ISBN=978-0-333-78677-2|paĝo=24}}</ref> En Eŭropo la ĉefa propagandisto de la libera amo ene de individuisma anarkiismo estis [[Emile Armand]].<ref name="armandfreelove">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iisg.nl/womhist/manfreuk.pdf|titolo=E. Armand and "la camaraderie amoureuse" – Revolutionary sexualism and the struggle against jealousy|alirdato=20a de Septembro 2010|formato=PDF}}</ref> Li proponis la koncepton de ''la camaraderie amoureuse'' (amkamaradeco) por paroli pri libera amo kiel eblo de volonta seksa trafo inter konsentintaj plenkreskuloj. Li estis ankaŭ konstanta proponanto de [[pluramemo]].<ref name="armandfreelove"/> En Germanio la [[stirner]]anoj nome [[Adolf Brand]] kaj [[John Henry Mackay]] estis pioniraj kampanjantoj por la akceptado de masklaj [[ambaŭseksemo]] kaj [[samseksemo]]. ''[[Mujeres Libres]]'' estis anarkiisma virinorganizaĵo en Hispanio kiu celis havigi povon al la laboristaj virinoj. Ĝi estis fondita en 1936 fare de [[Lucía Sánchez Saornil]], Mercedes Comaposada kaj [[Amparo Poch y Gascón]] kaj havis proksimume ĝis 30,000 membrojn. Tiu organizo estis bazita sur la ideo de "duobla lukto" kaj por la [[Feminisma movado|virina liberigo]] kaj por la [[socia revolucio]] kaj argumentis ke la du celoj estas same gravaj kaj estu klopoditaj paralele. Por akiri interhelpan subtenon, ili kreis retojn de anarkiismaj virinoj.<ref>{{Cite web |url=http://flag.blackened.net/revolt/ws98/ws54_mujeres_libres.html |title=Mujeres Libres - Women anarchists in the Spanish Revolution |publisher=Flag.blackened.net |date= |accessdate=2015-03-16 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926095452/http://flag.blackened.net/revolt/ws98/ws54_mujeres_libres.html |arkivdato=2015-09-26 }}</ref> [[Lucía Sánchez Saornil]] estis ĉefa fondinto de la hispana [[anarki-feminisma]] federacion ''[[Mujeres Libres]]'' kiu estis malferma al [[lesbanismo]].<ref>{{Cite web|url=http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|format=PDF|title=Basta pensar en el lesbianismo de Lucía Sánchez Saornil|publisher=Wzar.unizar.es|accessdate=2015-03-16|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-08-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120402065947/http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|arkivdato=2012-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402065947/http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|archivedate=2012-04-02}}</ref> Ŝi publikigis en vario de literaturaj gazetoj sub masklaj pseŭdonimoj, kaj tiele ŝi povis esplori [[Samseksemulino|lesbanecajn]] temojn<ref>"R. Fue una época transgresora, emergió el feminismo y la libertad sexual estuvo en el candelero. Hay rastreos de muchas lesbianas escritoras: Carmen Conde [primera académica de número], Victorina Durán, Margarita Xirgu, Ana María Sagi, la periodista Irene Polo, Lucía Sánchez Saornil, fundadora de Mujeres Libres [sección feminista de CNT]... Incluso existía un círculo sáfico en Madrid como lugar de encuentro y tertulia. P. ¿Se declaraban lesbianas? R. Había quien no se escondía mucho, como Polo o Durán, pero lesbiana era un insulto, algo innombrable. Excepto los poemas homosexuales de Sánchez Saornil, sus textos no eran explícitos para poder publicarlos, así que hay que reinterpretarlos."[http://elpais.com/diario/2007/12/06/paisvasco/1196973608_850215.html "Tener referentes serios de lesbianas elimina estereotipos" de Juan Fernandez ĉe ''[[El Pais]]'']</ref> en epoko kiam [[samseksemo]] estis krimigita kaj suferanta [[cenzuro]]n kaj juran punon. Pli ĵuse, la brita [[Anarki-pacismo|anarki-pacista]] [[Alex Comfort]] akiris elstarecon dum la [[seksa revolucio]] ĉar verkis la furoran seksan gvidlibron ''[[The Joy of Sex]]''. La temo de [[libera amo]] ricevis ankaŭ traktadon en la verko de franca anarki-[[hedonisto]] filozofo [[Michel Onfray]] en verkoj kiaj ''Théorie du corps amoureux : pour une érotique solaire'' (2000) kaj ''L'invention du plaisir : fragments cyréaniques'' (2002). === Liberecana eduko kaj libera penso === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo kaj edukado|Libera penso}} [[Dosiero:Francisco Ferrer Guardia.jpg|maldekstra|eta|altdekstre|[[Francesc Ferrer i Guàrdia]], [[katalunoj|kataluna]] anarkiisma pedagogo kaj [[Libera penso|liberpensulo]] mortpafita pro siaj ideoj.]] Por la angla anarkiisto [[William Godwin]] edukado estis "la ĉefa rimedo per kiu oni povas atingi ŝanĝon."<ref name="GroupedRef1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.infed.org/thinkers/et-good.htm|titolo=infed.org - William Godwin on education|verko=infed.org}}</ref> Godwin vidis ke la ĉefa celo de edukado estu la atingo de feliĉo.<ref name="GroupedRef1" /> Por Godwin edukado devus havi "respekton por la infana aŭtonomeco kio formetas ajnan formon de bridado," "pedagogion kiu respektu tion kaj serĉu konstrui la propran motivadon kaj iniciatojn de la infano," kaj "koncernon pri la infana kapablo rezisti ideologion transmititan tra la lernejo."<ref name="GroupedRef1" /> En sia verko ''Enquiry Concerning Political Justice'' li kritikas la ŝtatpatronitan lernejosistemon "pro la konto de ties evidenta alianco kun la nacia registaro".<ref name="Enquiry Concerning Political Justice">{{Cite book |chapterurl=http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/godwin/pj6.htm |at=Book 4: Of Opinion Considered as a Subject of Political Institution |chapter=1: General Effects of the Political Superintendence of Opinion |title=Enquiry Concerning Political Justice |first=William |last=Godwin |edition=1st |id={{OCLC|680251053|642217608|504755839}} |publisher=G.G.J. kaj J. Robinson |location=London, England |year=1793 |ref=harv |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> Pionira usona anarkiisto [[Josiah Warren]] antaŭenigis alternativajn edukespertojn en la liberecanajn komunumojn kiujn li establis.<ref>"Kie utopiaj projektistoj starte kun [[Platono]] entreprenis la ideon krei idealan specioj pere de eŭgeniko kaj edukado kaj serio de universale validaj institucioj enplantintaj kunhavatajn identecojn, Warren volis dissolvi tiajn identecojn en solvo de individua mem-suvereneco. Liaj edukaj eksperimentoj, por ekzemplo, eble sub la influo de la... svisa edukteoriulo [[Johann Heinrich Pestalozzi]] (tra [[Robert Owen]]), emfazis - kiel oni esperu - la aliron al la sendependeco kaj la konscio de individuaj infanoj, ne la alairon al antaŭviditaj valoroj." [http://www.crispinsartwell.com/warrenintrocurrent.htm "Introduction of The Practical Anarchist: Writings of Josiah Warren" de Crispin Sartwell] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110430010738/http://www.crispinsartwell.com/warrenintrocurrent.htm |date=2011-04-30 }}</ref> [[Max Stirner]] verkis en 1842 longan eseon pri edukado nome ''The False Principle of our Education''. En ĝi Stirner nomigas sian edukan principon "personalisma" klarigante ke memkompreno konsistas en ĉiuhore mem-kreado. Edukado por li estas krei "liberajn homojn, suverenajn karakterojn" laŭ kio li celas "eternajn karakterojn ... kiuj estas tiele eternalaj ĉar ili formiĝas ĉiumomente".<ref>{{cite web |url=http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |title=The False Principle of our Education |last=Stirner |first=Max |publisher=Tmh.floonet.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130821151932/http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |arkivdato=2013-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821151932/http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |archivedate=2013-08-21 }}</ref> En Usono "liberpenso estis baze [[Kristanofobio|kontraŭkristana]], [[antiklerikalismo|kontraŭklerikala]] movado, kies celo estis fari la individuon politike kaj spirite libera por decidi pri si mem je religiaj aferoj. Nombraj kontribuantoj al la gazeto ''Liberty'' (1881–1908, anarkiisma publikaĵo) estis elstaraj figuroj kaj en liberpenso kaj en anarkiismo. La individuisma anarkiisto George MacDonald estis kuneldonisto de ''Freethought'' kaj dum tempo, ''The Truth Seeker''. E.C. Walker estis kuneldonisto de elstara liberpensa/liberama gazeto ''[[Lucifer, the Light-Bearer]]''".<ref name="mises.org"/> "Multaj el la anarkiistoj estis ardaj liberpensuloj; represaĵoj el liberpensaj gazetoj kiaj ''[[Lucifer, the Light-Bearer]]'', ''Freethought'' kaj ''The Truth Seeker'' aperis en ''Liberty''... La eklezioj estis rigardataj kiel ofta aliancano de ŝtato kaj subprema forto en kaj de si mem".<ref name="mises.org">"The Journal of Libertarian Studies" (PDF). Mises Institute. [https://mises.org/library/culture-individualist-anarchism-late-19th-century-america] Alirita la 11an de Aŭgusto 2016.</ref> En 1901, la kataluna anarkiisto kaj [[Libera penso|liberpensulo]] [[Francesc Ferrer i Guàrdia]] establis "modernan" aŭ [[Progresema eduko|progresemajn lernejojn]] en [[Barcelono]] defie de eduka sistemo kontrolita de la [[Katolika Eklezio]].<ref name="Fidler">{{cite journal |author=Geoffrey C. Fidler |date=Spring–Summer 1985 |title=The Escuela Moderna Movement of Francisco Ferrer: "Por la Verdad y la Justicia" |journal=History of Education Quarterly |volume=25 |issue=1/2 |pages=103–132 |doi=10.2307/368893 |jstor=368893 |publisher=History of Education Society |ref=harv}}</ref> La asertita celo de tiuj lernejoj estas "eduki la [[laborista klaso|laboristan klason]] laŭ racia, sekulara kaj ne-deviga maniero". Fiere kontraŭ-klerikala, Ferrer kredis en "libero en edukado", nome edukado libera el la aŭtoritato de eklezio kaj ŝtato.<ref>{{cite web |url=http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |title=Francisco Ferrer's Modern School |publisher=Flag.blackened.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |archivedate=7a de Aŭgusto 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |arkivdato=2010-08-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |date=2010-08-07 }}</ref> [[Murray Bookchin]] verkis: "Tiu periodo ([[1890aj jaroj]]) estis la hegemonia de liberecanaj lernejoj kaj pedagogiaj projektoj en ĉiuj areoj de lando kie anarkiistoj ĝuis iome da influo. Eble la plej bone konata klopodo en tiu kampo estis la Moderna Lernejo (''Escuela Moderna'') de Francisco Ferrer, nome projekto kiu faris konsiderindan influon sur la kataluna edukado kaj sur la eksperimentaj teknikoj de instruado ĝenerale."<ref>Chapter 7, ''Anarchosyndicalism, The New Ferment''. En Murray Bookchin, ''The Spanish anarchists: the heroic years, 1868–1936''. AK Press, 1998, p. 115. ISBN 1-873176-04-X</ref> La Escuela Moderna, kaj la idearo de Ferrer ĝenerale, formis la inspiron por serio de ''Modernaj Lernejoj'' en Usono,<ref name="Fidler"/> [[Kubo]], Sudameriko kaj Londono. La unua de tiuj estis startita en Novjorko en 1911. Ĝi inspiris ankaŭ la italan gazeton ''Università popolare'', fondita en 1901. Rusa [[kristana anarkiismo|kristana anarkiisto]] [[Leo Tolstoj]] establis lernejon por kamparanaj infanoj en sia bieno.<ref name="GroupedRef2">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Matt_Hern__The_Emergence_of_Compulsory_Schooling_and_Anarchist_Resistance.html|titolo=The Emergence of Compulsory Schooling and Anarchist Resistance|alirdato=2015-03-16|dato=2010-09-21|eldoninto=Theanarchistlibrary.org}}</ref> La edukaj eksperimentoj de Tolstoj estis mallongdaŭraj pro la ĉikanado fare de la cara sekreta polico.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=imYmH8myBUsC&pg=PR19|titolo=Tolstoy|familia nomo=Wilson|persona nomo=A.N.|jaro=2001|eldoninto=Norton, W. W. & Company, Inc.|ISBN=0-393-32122-3|paĝo=xxi}}</ref> Tolstoj establis konceptan diferencon inter edukado kaj kulturo.<ref name="GroupedRef2" /> Li pensis ke "Edukado estas la tendenco de unu homo fari alian ĝuste same kiel li mem... Edukado estas kulturo sub limigoj, kulturo estas libera. [Edukado estas] kiam instruado estas deviga al la lernanto, kaj kiam instruado estas ekskluda, tio estas kiam oni instruas nur tiujn temojn kiujn la edukisto konsideras kiel necesaj".<ref name="GroupedRef2" /> Por li "sen pelado, edukado estas transformita en kulturo".<ref name="GroupedRef2" /> Pli ĵusa liberecana tradicio pri edukado estas tiu de [[senlernejado]] kaj de la [[anarkiisma libera lernejo|libera lernejo]] en kiuj infanregata agado anstataŭas pedagogiajn alproksimiĝon. Eksperimentoj en Germanio kondukis al la fondo fare de [[A. S. Neill]] de tio kio iĝos la [[Lernejo Summerhill]] en 1921.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Changing Anarchism|url=https://archive.org/details/changinganarchis0000unse|familia nomo=Purkis|persona nomo=Jon|jaro=2004|loko=Manchester|eldoninto=Manchester University Press|ISBN=0-7190-6694-8}}</ref> Summerhill estas ofte citata kiel ekzemplo de anarkiismo en praktikado.<ref>Britaj anarkiistoj kiaj [[Stuart Christie]] kaj [[Albert Meltzer]] manifestis ke "A.S. Neill estas la moderna pioniro de liberecana edukado kaj de "koroj ne kapoj en la lernejo". Kvankam li ne rekonis sin kiel anarkiisto, estus malfacile scii kiel alimaniere priskribi sian filozofion, kvankam li ĝuste rekonis diferencon inter revolucio en filozofio kaj pedagogio, kaj la revolucia ŝanĝo de socio. Ili estas asociaj sed ne estas la sama afero." [[Stuart Christie]] kaj [[Albert Meltzer]]. [http://theanarchistlibrary.org/library/stuart-christie-albert-meltzer-the-floodgates-of-anarchy ''The Floodgates of Anarchy'']</ref><ref>Andrew Vincent (2010) ''Modern Political Ideologies'', 3a eldono, Oxford, Wiley-Blackwell p. 129</ref> Tamen, kvankam Summerhill kaj aliaj liberaj lernejoj estas radikale liberecanaj, ili diferencas laŭ principoj el tiuj de Ferrer ĉar ne defendas malferman politikan alproksimiĝon al [[klasbatalo]].<ref>{{cite journal |first=Judith |last=Suissa |url=http://newhumanist.org.uk/1288/anarchy-in-the-classroom|title= Anarchy in the classroom |journal=[[The New Humanist]] |volume=120 |issue=5 |date=Septembro–Oktobro 2005 |ref=harv}}</ref> Aldone al organizado de lernejoj laŭ liberecanaj principoj, anarkiistoj ankaŭ pridemandis la koncepton de lernejo mem. La termino ''senlernejado'' estis popularigita ankaŭ de [[Ivan Illich]], kiu argumentis ke la [[lernejo]]j kiel institucio estas disfunkciaj por mem-determinita lernado kaj servas al la kreado de konsum-socio anstataŭe.<ref>{{cite book |last=Illich| first=Ivan |title=Deschooling Society |place= New York|publisher= Harper and Row| year= 1971| isbn= 0-06-012139-4}}</ref> == Elstaraj anarkiistoj == [[Dosiero:Murray Bookchin.jpg|eta|dekstra|Murray Bookchin]] {{Div col|cols = 3}} * [[Diego Abad de Santillán]] * [[Francisco Ascaso]] * [[Joaquín Ascaso]] * [[Miĥail Bakunin]] * [[Anselme Bellegarrigue]] * [[Alexander Berkman]] * [[Murray Bookchin]] * [[Noam Chomsky]] * [[Stuart Christie]] * [[Voltairine de Cleyre]] * [[Anacharsis Cloots]] * [[Christiaan Cornelissen]] * ‎[[Leon Czolgosz]] * [[Buenaventura Durruti]] * [[Luigi Fabbri]] * [[‎Ricardo Flores Magón]] * [[Luigi Galleani]] * [[William Godwin]] * [[Emma Goldman]] * [[James Guillaume]] * [[Petro Kropotkin]] * [[Gustav Landauer]] * [[Nestor Maĥno]] * [[Errico Malatesta]] * [[Albert Meltzer]] * [[Federica Montseny]] * [[Johann Most]] * [[Erich Mühsam]] * [[Juan Peiró]] * [[Fernand Pelloutier]] * [[Salvador Puig Antich]] * [[Pierre-Joseph Proudhon]] * [[Ravachol]] * [[Herbert Read]] * [[Élisée Reclus]] * [[Rudolf Rocker]] * [[Murray Rothbard]] * [[Nicola Sacco]] * [[Lysander Spooner]] * [[Fernando Tarrida del Mármol]] * [[Lev Tolstoj]] * [[Benjamin Tucker]] * [[Lucio Urtubia]] * [[Bartolomeo Vanzetti]] * [[John Zerzan]] * [[Daniel Guérin]] {{Div col end}} == Elstaraj anarkiismaj aŭ anarkosindikatismaj organizoj == [[Dosiero:Barcelonacntait (110).JPG| thumb|220ra| [[Sidejo]] de '''CNT''' en [[Barcelono]].]] {{Div col|cols = 2}} * [[Brita Anarkiista Federacio]] * [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]] * [[FIJL]] * [[Iberia Anarkiisma Federacio|FAI]] * [[Internacia Laborista Asocio]] * [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]] * ‎[[Itala Anarkiisma Federacio]] * [[Ĵurasa Federacio]] * ''[[Mujeres Libres]]'' {{Div col end}} * [[Listo de anarkiismaj organizoj]] === Elstaraj anarkiismaj aŭ anarkosindikatismaj gazetoj aŭ komunikiloj === {{Div col|cols = 2}} * [[Alasbarricadas.org]] * [[Cnt (gazeto)|"cnt"]] * ''[[Delo Truda]]'' * ''[[Free Society]]'' * ''[[L'Anarchie]]'' * [[Radio Libertaire]] * ''[[Tierra y Libertad (gazeto)|Tierra y Libertad]]'' * ''[[Umanità Nova]]'' {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Literaturo == === En angla === * Barclay, Harold, ''People Without Government: An Anthropology of Anarchy'' (2a eld.), Left Bank Books, 1990 ISBN 1-871082-16-1 * Blumenfeld, Jacob; Bottici, Chiara; Critchley, Simon, eld., ''The Anarchist Turn'', Pluto Press. 19 March 2013. ISBN 978-0745333427 * Carter, April, ''The Political Theory of Anarchism'', Harper & Row. 1971. ISBN 978-0-06-136050-3 * Gordon, Uri, ''Anarchy Alive!'', London: Pluto Press, 2007. * Graeber, David. ''Fragments of an Anarchist Anthropology'', Chicago: Prickly Paradigm Press, 2004 * Graham, Robert, eld., ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas''. ** ''Volume One: From Anarchy to Anarchism (300CE to 1939)'', Black Rose Books, Montréal kaj London 2005. ISBN 1-55164-250-6. ** ''Volume Two: The Anarchist Current (1939–2006)'', Black Rose Books, Montréal 2007. ISBN 978-1-55164-311-3. * [[Daniel Guérin|Guerin, Daniel]], [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Daniel_Guerin__Anarchism__From_Theory_to_Practice.html ''Anarchism: From Theory to Practice''], Monthly Review Press. 1970. ISBN 0-85345-175-3 * Harper, Clifford, ''Anarchy: A Graphic Guide'', (Camden Press, 1987). * McKay, Iain, ed., ''An Anarchist FAQ''. ** ''Volume I'', AK Press, Oakland/Edinburgh 2008; 558 pages, ISBN 978-1-902593-90-6. ** ''Volume II'', AK Press, Oakland/Edinburgh 2012; 550 Pages, ISBN 978-1-84935-122-5 * McLaughlin, Paul, ''Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism'', AshGate. 2007. ISBN 0-7546-6196-2 * Marshall, Peter, ''Demanding the Impossible: A History of Anarchism'', PM Press. 2010. ISBN 1-60486-064-2 * {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=bk-aaMVGKO0C|titolo=Against the state: an introduction to anarchist political theory|aŭtoro=Sartwell, Crispin|jaro=2008|eldoninto=SUNY Press|ISBN=978-0-7914-7447-1}} * Razsa, Maple. ''Bastards of Utopia: Living Radical Politics After Socialism''. Bloomington: Indiana University Press, 2015 * Scott, James C., ''Two Cheers for Anarchism: Six Easy Pieces on Autonomy, Dignity, and Meaningful Work and Play'', Princeton, NJ: Princeton University Press, 2012. ISBN 978-0691155296. * [[George Woodcock|Woodcock, George]], ''Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements'' (Penguin Books, 1962). ISBN 0-14-022697-4. oclc 221147531. * Woodcock, George, eld., ''The Anarchist Reader'' (Fontana/Collins 1977; ISBN 0-00-634011-3): Antologio de verkoj el anarkistaj pensuloj kaj aktivuloj kiaj [[Pierre-Joseph Proudhon|Proudhon]], [[Petro Kropotkin|Kropotkin]], [[Miĥail Bakunin|Bakunin]], [[Errico Malatesta|Malatesta]], [[Murray Bookchin|Bookchin]], [[Emma Goldman|Goldman]], kaj multaj aliaj. * David Van Deusen, 2015, [http://news.infoshop.org/anarchist-news/rise-and-fall-green-mountain-anarchist-collective ''The Rise and Fall of The Green Mountain Anarchist Collective' ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150930091721/http://news.infoshop.org/anarchist-news/rise-and-fall-green-mountain-anarchist-collective |date=2015-09-30 }}. === En germana === ==== Ĝeneralaĵoj ==== * Autorenkollektiv: ''Was ist eigentlich Anarchie. Einführung in die Theorie und Geschichte des Anarchismus.'' 2. überarbeitete Auflage. Kramer, Berlin 1997, ISBN 3-87956-700-X * Achim von Borries, Ingeborg Brandies (Eld.): ''Anarchismus. Theorie, Kritik, Utopie. Texte und Kommentare.'' Verlag Graswurzelrevolution, Nettersheim 2007, ISBN 978-3-939045-00-7 * Jan Cattepoel: ''Der Anarchismus. Gestalten, Geschichte, Probleme.'' 3. überarbeitete und erweiterte Auflage. Beck, München 1979, ISBN 3-406-06786-7 * Hans J. Degen, Jochen Knoblauch: ''Anarchismus. Eine Einführung.'' Schmetterling Verlag, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-89657-590-6 * Monika Grosche: ''Anarchismus und Revolution. Zum Verständnis gesellschaftlicher Umgestaltung bei den anarchistischen Klassikern Proudhon, Bakunin, Kropotkin.'' Syndikat A, Moers 2004, ISBN 3-00-011749-0 * Cindy Milstein: ''Der Anarchismus und seine Ideale''. Unrast Verlag, Münster 2013, ISBN 978-3-89771-533-2 * Erwin Oberländer (Eld.): ''Der Anarchismus.'' Walter, Olten/Freiburg 1972, ISBN 3-530-16784-3 * Roland Raasch, Hans Jürgen Degen (Eld.): ''Die richtige Idee für eine falsche Welt? Perspektiven der Anarchie.'' Oppo-Verlag, Berlin 2002, ISBN 3-926880-12-0 * K. H. Z. Solneman: ''Das Manifest der Freiheit und des Friedens. Der Gegenpol zum kommunistischen Manifest.'' Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1977, ISBN 3-921388-12-0 * [[Horst Stowasser]]: ''Anarchie! Idee, Geschichte, Perspektiven.'' Edition Nautilus, Hamburg 2007, ISBN 978-3-89401-537-4. * [[Horst Stowasser]]: ''Freiheit pur. Die Idee der Anarchie, Geschichte und Zukunft.'' Eichborn, Frankfurt 1995, ISBN 3-8218-0448-3 ([http://www.mama-anarchija.net/media/downloads/FreiheitPurPlus4-2007.pdf PDF; 3,01&nbsp;MB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828133425/http://www.mama-anarchija.net/media/downloads/FreiheitPurPlus4-2007.pdf |date=2008-08-28 }}) * Uwe Timm: ''Anarchie, eine konsequente Entscheidung für Freiheit und Wohlstand.'' Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1976, ISBN 3-921388-10-4 ==== Klasikaĵoj ==== * [[Pierre-Joseph Proudhon]]: ''Système des contradictions économiques ou Philosophie de la misère.'' 1846 ** ''System der ökonomischen Widersprüche oder: Philosophie des Elends.'' Kramer, Berlin 2003, ISBN 3-87956-281-4 * [[Miĥail Aleksandroviĉ Bakunin|Miĥail Bakunin]]: ''Dieu et l’état.'' 1882 (1871 verfasst) ** ''Gott und der Staat.'' Kramer, Berlin 1995, ISBN 3-87956-222-9 * [[Pjotr Aleksejeviĉ Kropotkin|Petro Kropotkino]]: ''La Conquête du Pain.'' 1892 ** ''Die Eroberung des Brotes.'' Edition Anares, Bern 1989, ISBN 3-922209-08-4 * [[Gustav Landauer]]: ''Aufruf zum Sozialismus.'' 1911; Oppo-Verlag, Berlin 1997, ISBN 3-926880-11-2 * [[Alexander Berkman]]: ''What is communist anarchism?'' 1929 ** ''[https://www.anarchismus.at/anarchistische-klassiker/alexander-berkman/83-alexander-berkman-abc-des-anarchismus ABC des Anarchismus].'' Trotzdem-Verlag, Grafenau 1999, ISBN 3-931786-00-5 * Erich Mühsam: ''Die Befreiung der Gesellschaft vom Staat. Was ist kommunistischer Anarchismus?'' 1932; Kramer, Berlin 2005, ISBN 3-87956-276-8, ĉe [[Wikisource]] * [[Max Nettlau]]: ''Geschichte der Anarchie.'' 3 Bände ** ''Der Vorfrühling der Anarchie. Ihre historische Entwicklung von den Anfängen bis zum Jahre 1864.'' Verlag Der Syndikalist, Berlin 1925; Bibliothek Thélème, Münster 1993, ISBN 3-930819-02-3 ** ''Der Anarchismus von Proudhon zu Kropotkin. Seine historische Entwicklung in den Jahren 1859–1880.'' Verlag Der Syndikalist, Berlin 1927; Bibliothek Thélème, Münster 1993, ISBN 3-930819-04-X ** ''Anarchisten und Sozialrevolutionäre. Die historische Entwicklung des Anarchismus in den Jahren 1880–1886.'' Asy-Verlag, Berlin 1931; Bibliothek Thélème, Münster 1996, ISBN 3-930819-06-6 * John Henry Mackay: ''Die Anarchisten. Kulturgemälde aus dem Ende des XIX. Jahrhunderts.'' 1891; Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1976, ISBN 3-921388-08-2 ==== Moderna kontribuo ==== * [[Murray Bookchin]]: ''Remaking Society.'' 1989 ** ''Die Neugestaltung der Gesellschaft. Pfade in eine ökologische Zukunft.'' Trotzdem-Verlag, Grafenau 1992, ISBN 3-922209-35-1 ([http://www.matriarchat-patriarchat.de/Texte/Zitate/Murray%20Bookchin%20Die%20Neugestaltung%20der%20Gesellschaft.pdf PDF; 0,5&nbsp;MB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120130224324/http://www.matriarchat-patriarchat.de/Texte/Zitate/Murray%20Bookchin%20Die%20Neugestaltung%20der%20Gesellschaft.pdf |date=2012-01-30 }}) * Ralf Burnicki: ''Anarchie als Direktdemokratie. Selbstverwaltung, Antistaatlichkeit. Eine Einführung in den Gegenstand der Anarchie.'' Syndikat A Medienvertrieb, Moers 1998, ISBN 3-00-002097-7 * Rolf Cantzen: ''Weniger Staat – mehr Gesellschaft. Freiheit – Ökologie – Anarchismus.'' Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt 1987, ISBN 3-596-24175-8; Trotzdem-Verlag, Grafenau 1995, ISBN 3-922209-81-5 * Curious George Brigade, Crimethinc, Co-Conspirators: ''DIY. Von Anarchie und Dinosauriern.'' Unrast, Münster 2006, ISBN 3-89771-444-2 * Bernd Drücke (Eld.): ''Ja! Anarchismus! Gelebte Utopie im 21. Jahrhundert. Interviews und Gespräche.'' Karin Kramer Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-87956-307-1 * Bernd Drücke (Eld.): ''Anarchismus Hoch 2. Soziale Bewegung, Utopie, Realität, Zukunft.'' Karin Kramer Verlag, Berlin 2014, ISBN 978-3-87956-375-3 * Bernd Drücke: Zwischen Schreibtisch und Straßenschlacht? Anarchismus und libertäre Presse in Ost- und Westdeutschland. Verlag Klemm & Oelschläger, Ulm 1998, ISBN 3-932577-05-1 * Gruppe Gegenbilder (Eld.): ''Autonomie & Kooperation.'' Projektwerkstatt, Reiskirchen-Saasen 2005, ISBN 978-3-86747-001-8 * Gruppe Gegenbilder (Eld., überarbeitet von Jörg Bergstedt): ''Freie Menschen in freien Vereinbarungen'', Reiskirchen-Saasen 2012, ISBN 978-3-86747-005-6 * Graswurzelrevolution (Eld.): ''Gewaltfreier Anarchismus. Herausforderungen und Perspektiven zur Jahrhundertwende.'' Verlag Graswurzelrevolution, Heidelberg 1999, ISBN 3-9806353-1-7 * Wolfgang Haug kaj Michael Wilk: ''Der Malstrom. Aspekte anarchistischer Staatskritik.'' Trotzdem Verlag, Grafenau 1995, ISBN 3-922209-82-3 * Jürgen Mümken: ''Freiheit, Individualität und Subjektivität. Staat und Subjekt in der Postmoderne aus anarchistischer Perspektive.'' Verlag Edition AV, Frankfurt 2003, ISBN 3-936049-12-2 ==== Kritikaro ==== * Wolfgang Harich: ''Zur Kritik der revolutionären Ungeduld. Eine Abrechnung mit dem alten und dem neuen Anarchismus.'' Verlag 8. Mai, Berlin 1998. ISBN 3-93174-506-6 * Ute Nicolaus: ''Souverän und Märtyrer''. Verlag Königshausen & Neumann. Reihe Literaturwissenschaft. Band 506. S. 39, 40. Florens Christian Rang: ''Kritik am Anarchismus: Das Problem der Gewalt.'' ISBN 3-82602-789-2 * C. Roland Hoffmann-Negulescu: ''Anarchie, Minimalstaat, Weltstaat. Kritik der libertären Rechts- und Staatstheorie''. Kapitel IV., ''Anarchie, Staat und Utopie''. S. 83. Tectum Verlag, Marburg 2011. ISBN 3-82888-303-6 == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Afinecgrupo]] * [[Anarkia punko]] * [[Anarkiisma ekonomiko]] * [[Anarkiismaj simboloj]] * [[Anarkiismo kaj edukado]] * [[Anarkiismo kaj Esperanto]] * [[Anarkiismo kaj kulturo]] * [[Anarkiismo sen adjektivoj]] * [[Anarkio]] * [[Antaŭfigura politiko]] * [[Centro Internacia de Esplorado pri Anarkiismo]] * [[Insurekcia anarkiismo]] * [[Kantona Revolucio]] * [[Kontraŭsistemo]] * [[Liberecana lernado]] * [[Libermerkata anarkiismo]] * [[Listo de anarkiismaj organizoj]] * [[Memzorgismo]] * [[Neniuj dioj, neniuj mastroj]] * [[Nigra bloko]] * [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] * [[Platformismo]] * [[Postanarkiismo]] * [[Reciprokisma anarkiismo]] * [[Regiona Konsilantaro de Defendo de Aragono]] * [[Sinteza anarkiismo]] * [[Axel Holmström]] * [[Nekonformismo]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=anarkiismo|wikiquote}} * [http://www.satesperanto.org/-Liberecana-Frakcio-.html Liberecana Frakcio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160623064615/http://www.satesperanto.org/-Liberecana-Frakcio-.html |date=2016-06-23 }} de [[SAT]] * [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm Anarkiismo kaj Esperanto] * [http://epo.anarchopedia.org Anarĥopedio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081013122118/http://epo.anarchopedia.org/ |date=2008-10-13 }} * [https://libcom.org/library/la-pariza-komunumo-peter-kropotkin KROPOTKIN, Piotr: La Pariza Komunumo] * [http://informabulteno.wordpress.com ILA Informa Bulteno] {{Ideologio}} {{Anarkiismo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Anarchism|revizio=733659719}} {{ADLS|2008|25}} {{ADLS|2018|37}} <!-- kaj laŭplane dum la sekvaj du semajnoj --> {{Elstara|2018|09|10}} <!-- jam estis elstara ekde 2008, perdis la statuson komence de 2013 kaj rericevis ĝin post forigoj de la mankoj en sept. 2018 --> {{Havenda artikolo|Anarkiismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anarkiismo| ]] 7052gp6p47ykuotpgv5tk2episbq0el 0 260 9478579 9373289 2026-09-19T16:45:20Z ThomasPusch 1869 9478579 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = vilaĝo ''Palojoki'' en la orienta parto de [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] }} '''Aleksis KIVI''' estas la [[pseŭdonomo]] de '''Aleksis STENVALL''', [[Finnlando|finna]] verkisto, poeto, dramaturgo kaj romanisto. Li naskiĝis je la [[10-a de oktobro]] [[1834]] en [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]], kaj mortis je la [[31-a de decembro]] [[1872]] en [[Tuusula]], kaj konsideriĝas klasika dramisto kaj romanisto de la finna kulturo. Pluraj verkaĵoj de li ankaŭ aperis en Esperanto. == Famaj verkoj == * ''Lea'' (biblia dramo, [[1860]]) * ''Nummisuutarit'' (komedio, [[1864]]) * ''Kihlaus'' (komedio, [[1866]]) * ''Seitsemän veljestä'' (romano, [[1870]]) == Aperis en Esperanto == [[Dosiero:La fianĉiĝo.jpg|eta|maldekstre|180ra|{{centre|Kovrilpaĝo de Aleksis Kivi: La fianĉiĝo - Lea, 1920}}]] * ''[[La Botistoj]]'' / Tradukis [[Hilma Agatha Fredrika Hall|Hilma Hall]]. - 1919. - (Finna Biblioteko Esperanta; 2) Originala titolo: Nummisuutarit * ''La Fianĉiĝo - Lea'' : du teatraĵoj / Tradukis [[Hilma Hall]] kaj [[Ilmari Ekström]], 1920. - (Finna Biblioteko Esperanta; 3) Originala titolo: ''Kihlaus - Lea''. la teatraĵo ''La Fianĉiĝo'' estis prezentita esperantlingve en la [[UK 1922]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * ''[[Sep fratoj|Sep Fratoj]]'' / Trad.: ... sub la respondeco de [[Vilho Setälä]]. - Helsinko: Setälä, 1947. - 360 p. : ilustr. Originala titolo: ''Seitsemän veljestä'' == Vidu ankaŭ == * [[4181 Kivi]] [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|skulptaĵo pri li antaŭ la [[Finna nacia teatro]]}}]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nurmijarvi.fi/kivi prezento de li en la retejo ''nurmijarvi.fi''] ({{fi}}) * [https://web.archive.org/web/20060715204401/http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author/ anglalingva versio de tiu prezento, laste sukcese arkivigita en julio 2006] * {{Gutenberga aŭtoro|id=Aleksis_Kivi|nomo=Aleksis KIVI}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Aleksis%20Kivi Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Aleksis Kivi en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Projektoj|s=Aŭtoro:Aleksis Kivi}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kivi, Aleksis}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Aleksis Kivi| ]] 2sj9o00snp71hc5igu7r6qmyq5r249g 0 430 9478980 9471182 2026-09-20T10:24:07Z Sj1mor 12103 9478980 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=granda ŝtato en Suda Azio|naturgeografia termino|Hinda subkontinento|okcidenta parto de Papuo ("Papua Barat")|Okcidenta Papuo|apa=Hindio}} {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = भारत गणराज्य | transskribo = Bhārat Gaṇarājya | eonomo = Barato | eonomo alternative = Barata Unio, Barata Respubliko, Hindio, Hindujo, Hinda Unio, Hinda Respubliko | flago = [[Dosiero:Flago-de-Barato.svg|150ra|{{centre|La flago de Barato}}]] | blazono = [[Dosiero:Emblem of India.svg|100ra|{{centre|La blazono de Barato}}]] | nacia himno = [[Jana-Gana-Mana]] | nacia devizo = Satyameva jayate (सत्यमेव जयते) <br /> Nur vereco triumfas | lokigo-bildo = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 250 | dosiero1 = India_(orthographic_projection).svg | dosiero2 = 2019 Political Map of India.jpg | piedlinio = }} | lingvoj = <!-- 24 lingvoj kies plej grava estas la [[Hinda lingvo|hinda]] --> | lingvoj falde = jes | ĉefurbo = [[Nov-Delhio]] | religio = [[Hinduismo|hinduoj]] (80,46 %), [[Islamo|islamanoj]] (13,43 %), [[Kristanismo|kristanoj]] (2,34 %), [[Siĥismo|siĥoj]] (1,87 %), [[budhisto]]j (0,77 %), [[Ĝainismo|ĝainistoj]] (0,41 %), aliaj (0,72 %) | km2 = 3287590 | akvo = 9.5 | loĝantoj = Baratanoj | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝdenso = 324 | valuto = [[Barata rupio]] | valuta kodo = INR | horzono = +5:30 | ttt = in | landkodo = IND | tel = 91 | politika sistemo = [[Respubliko|Federacia respubliko]] | ŝtatestro = [[Prezidento]] [[Droupadi Murmu]] | ĉefministro = [[Narendra Modi]] | nacia tago = [[26-a de januaro]] [[1950]] (respubliko) | sendependeco = [[15-a de aŭgusto]] [[1947]] | esperanto-asocio = [[Federacio Esperanto de Barato]] }} '''Barato'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Barato_kd Barato] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> (ankaŭ skribita '''Bharato'''<ref>[https://vortaro.net/#Bharato_kd Bharato] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> aŭ konata kiel '''Hinda Unio''', {{lang-hi|भारत गणराज्य|t= [barat ganaraĝja]}} {{aŭdigo|Bharat_Ganarajya.ogg}}, respektive '''Respubliko Barato''') estas federacia ŝtato en [[Suda Azio]] sur [[hinda subkontinento]] ĉe la [[Hinda Oceano]]. Ĝi estas la sepe plej granda lando laŭ areo, la dua plej loĝata lando (kun ĉirkaŭ 1,2 miliardoj da loĝantoj) kaj la plej loĝata demokratia lando en la mondo. Ĝi limas kun la Hinda Oceano sude, kun la [[Araba Maro]] sudokcidente, kaj la [[Golfo de Bengalo]] en sudoriento. Ĝi kunhavas landlimojn kun [[Pakistano]] okcidente;<ref>La registaro de Barato konsideras ankaŭ [[Afganio|Afganion]] kiel liman landon, ĉar ĝi konsideras la tutan [[Kaŝmiro|Kaŝmiron]] kiel parton de Barato. Tamen, tio estas sub polemiko, kaj fakte la regiono borde kun Afganio estas administrata de Pakistano. Fonto: "Ministry of Home Affairs (Department of Border Management)" (PDF). Arkivita el la originalo (PDF) en 17a de Marto 2015. [https://web.archive.org/web/20150317182910/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/BMIntro-1011.pdf] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> [[Ĉinio]], [[Nepalo]], kaj [[Butano (lando)|Butano]] nordoriente; kaj [[Birmo]] kaj [[Bangladeŝo]] oriente. En la Hinda Oceano, Barato estas najbara de [[Srilanko]] kaj [[Maldivoj]]. La insuloj [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] de Barato kunhavas maran limon kun [[Tajlando]] kaj [[Indonezio]]. La Hindia subkontinento estis hejmo de la urba [[Induso-civilizacio]] de la 3a jarmilo [[a.K.E.]] — unu el la plej fruaj civilizoj de la mondo.<ref>Wright: "The Indus civilisation is one of three in the 'Ancient East' that, along with Mesopotamia and Pharaonic Egypt, was a cradle of early civilisation in the Old World (Childe 1950). Mesopotamia and Egypt were longer-lived, but coexisted with Indus civilisation during its florescence between 2600 and 1900 B.C. Of the three, the Indus was the most expansive, extending from today's northeast Afghanistan to Pakistan and India." Wright 2010.</ref> En la venonta jarmilo, la plej aĝaj skribaĵoj asociaj kun [[Hinduismo]] ekkomponiĝis. Grandskala urbanizado okazis sur la valo de la rivero [[Gango]] en la unua jarmilo a.K.E. kio kondukis al [[Mahajanapado]], kaj aperis kaj [[Budhismo]] kaj [[Ĝainismo]]. Plej fruaj politikaj plifirmiĝoj okazis dum la [[Maŭrja imperio|Maŭrja]] kaj la [[Gupta imperio]]j; la postaj duoninsulaj Mezaj Regnoj influis super kulturoj tiom for kiom ĝis [[Sudorienta Azio]]. En la [[mezepoko]], alvenis [[Judismo]], [[Zoroastrismo]], [[Kristanismo]], kaj [[Islamo]], kaj aperis ankaŭ [[Siĥismo]], ĉiuj el kiuj aldonis al la mondoregiono diversajn kulturojn. Multo el la nordo falis al la [[Delhia Sultanlando]]; la sudo estis unuigita sub la [[Viĝajanagara imperio]]. La lando estis unuigita en la 17a jarcento fare de la [[Mogola Imperio]]. En la 18a jarcento, la subkontinento venis sub la [[Maratha Imperio]] kaj en la 19a jarcento sub la [[Brita Orienthinda Kompanio]], kio poste ŝanĝiĝis al [[Brita Hindio|Britkrona regado]]. Naciisma movado aperis en la fino de la 19a jarcento, kio poste, sub [[Mahatma Gandhi]], famiĝis pro la propagando por neviolenta rezistado kaj kondukis al la sendependeco en [[1947]]. En 2017, la ekonomio de Barato estis la sesa plej granda laŭ [[Malneta enlanda produkto|MEP]] kaj la tria plej granda laŭ akirpova komparo.<ref name="autogenerated1">"World Economic Outlook Database, October 2017 – Report for Selected Countries and Subjects". [[Internacia Monunua Fonduso]] (IMF). Arkivita el la originalo en 31a de Januaro 2018. [https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=47&pr1.y=2&c=534&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Post ekonomiaj reformoj baze sur merkatoj en 1991, Barato iĝis unu el la plej rapide kreskantaj ĉefaj ekonomioj kaj estas konsiderata [[Sojlolando|ĵus industriita lando]]. Tamen ĝi daŭre frontas defiojn pro [[malriĉeco]], [[korupto]], [[malsufiĉa nutrado]] kaj neadekvata publika [[sansistemo]]. Kiel [[Listo de ŝtatoj kun nukleaj armiloj|ŝtato kun atomarmiloj]] kaj mondoregiona [[potenco]], ĝi havas la duan plej grandan [[armeo]]n en la mondo kaj rangas la kvina laŭ militarmea elspezo inter ŝtatoj. Barato estas federacia respubliko regata laŭ [[parlamenta reĝimo]] kaj konsistas el [[Ŝtatoj de Barato|29 subŝtatoj]] kaj 7 unuigaj teritorioj. Barato estas ankaŭ agnoskata pro sia ampleksa [[Barata kinematografio|kinarto]], riĉa [[Barata kuirarto|kuirarto]] kaj fekundega naturo kaj vegetaĵaro. Ĝi estas plurisma, multlingva kaj mult-etna socio kaj estas ankaŭ hejmo al diverseco de naturo en vario de protektitaj habitatoj. Barato estas membro de [[ASEAN|ASEAN Plus Tri]]. == La nomo ''Barato'' == La nomo ''Barato'' havas la saman signifon kiel ''Hinda Unio''. La vorto ''Hindio'' aŭ ''[[Hindujo]]''<ref>[https://vortaro.net/#Hindio_kd Hindio] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> aliflanke havas neklaran signifon – legu pli pri tio en la artikolo [[Hindujo]]. La plej multaj barataj [[esperantistoj]] preferas la vorton ''Barato'' por la ŝtato, tiel konservante la vorton ''Hindujo'' por la historia signifo de [[Brita Hindio|Brita Hindio aŭ Brita Hindujo]] aŭ por la tuta [[hinda subkontinento]], kiu entenas krom Barato ankaŭ [[Bangladeŝo]]n, [[Butano (lando)|Butanon]], [[Nepalo]]n kaj [[Pakistano]]n. Tiun sintenon kunhavas multaj nebarataj esperantistoj.<ref>[https://baratejo.wordpress.com/ La Federacio Esperanto de Barato], alirita la 3-an de februaro 2021. En la tuta retejo oni uzas terminojn Barato, barata, baratanoj, Barata Esperanta Kunveno ktp.</ref> == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Barato}} La lando estis unuigita la unuan fojon fare de [[Aŝoko]] (proksimume 273 - 232 a.K.E.), sed baldaŭ ĝi disfaliĝis en vicon da ŝtatoj kaj post periodo de unuiĝo, almenaŭ de norda parto de la lando dum la unuaj regantoj de dinastio Guptovanoj ([[320]] - [[414]]), okazis ekde la [[5-a jarcento]] nova diseriĝo. En la [[8-a jarcento]] la parto de la norda Barato estis [[islamo|islamigita]]. Denove unuigis la landon nur unuaj regantoj de dinastio de [[Grandaj Mughaloj]]. Oni povus diri ke tiu historio de la hinda subkontinento antaŭ la 20-a jarcento estis komuna al la tuta [[Hindio]] kaj respektive al ĉiuj ŝtatoj eliĝintaj el la disfalo de la kolonia imperio nomata [[Brita Hindio]] en la fino de la 19a jarcento. Grava okazaĵo de tiu epoko estis la tiel nomata [[Ribelo de Sipajoj]]. === Sendependa Barato === [[Dosiero:Gandhi Nehru 1929.jpg|eta|dekstra|240ra|[[Gandhi]] kaj [[Nehru]] en [[1929]].]] Post antaŭaj tiudirektaj luktoj kaj partopreno de hindia soldataro en la [[Dua Mondmilito]] la [[15an de aŭgusto]] de [[1947]] Barato sendependiĝis de [[Britio]]. Unu el la plej influaj gravuloj de tiu periodo estis [[Mohandas Karamchand Gandhi]], kiu post helpi decidege tiun sendependecon estis mortigita de fanatika hinduo. Post la sendependiĝo eksplodis teruraj malfacilaĵoj inter hindiaj islamanoj kaj hinduistoj, kio igis la [[Dispartigo de Hindio|dispartigon de la lando en du]]: nome la nuna Barato kaj Pakistano, tiam dividita en du zonoj, la okcidenta (nuna Pakistano) kaj la orienta (nuna Bangladeŝo). Dum granda parto de sia historio, Barato estis regita de la partio [[Barata Nacia Kongreso]]. Ĝi estis fondita multe antaŭ la sendependeco de la lando, kaj estis dum longa tempo konsiderata kvazaŭ simbolo de tiu ĉi. Ĝi estis dum longa tempo estrata de anoj de la [[familio Nehru-Gandhi]], tio estas, de la unua ĉefministro [[Jawaharlal Nehru]], lia filino [[Indira Gandhi]], kaj ties filoj [[Rajiv Gandhi|Rajiv]] kaj [[Sanjay Gandhi|Sanjay]], bofilino [[Sonia Gandhi|Sonia]] kaj nepoj. Al Nehru sekvis [[Gulzarilal Nanda]]. Dume estis la prezidentoj de Barato [[Rajendra Prasad]] kaj [[Sarvepalli Radhakrishnan]]. [[Indira Priyadarshini Gandhi]] plej konata kiel [[Indira Gandhi]] estis ĉefa reganto de la lando ekde la [[19a de januaro]] de [[1966]] ĝis la [[24a de marto]] de [[1977]], kaj ekde la [[14a de januaro]] de [[1980]] ĝis sia morto en la [[31a de oktobro]] [[1984]]. Ŝi estis la ununura filino de [[Jawaharlal Nehru]], la unua Ĉefministro de Barato. Ŝi havis la saman familinomon "Gandhi" sed ŝi ne estis parenco de [[Mohandas Gandhi|Mahatma Gandhi]]). Dum sia epoko, ŝi estis unu el la plej gravaj registoj tutmondaj (kaj unu el la malmultaj registinoj) kaj tiam Barato estis unu el la plej gravaj landoj de la [[Movado de Nealiancitaj Landoj]]. La Barata Nacia Kongreso regis la centran registaron preskaŭ seninterrompe ĝis 1977. Inter tiu jaro kaj 1980, koalicio estrata de la [[Janata Partio]] venkis en la balotoj. Nova malvenko de la Kongreso okazis en [[1989]], fare de la [[Janata Dal]], kiu nur konservis la povon dum du jaroj. Inter 1996 kaj 1998, ekzistis pluraj ŝanĝoj, kun venko unue de la dekstra [[hindua naciismo|hindunaciisma]] partio [[Baratija Janata Partio]] (BJP) kaj poste de la maldekstra koalicio Unuiĝinta Fronto. En 1998, la BJP formis la nacian Demokratan Aliancon kun aliaj lokaj partioj, kaj regis dum la tuta 5-jara periodo. La [[Kargila Milito]], konata ankaŭ kiel Kargila konflikto, estis armita konflikto inter Barato kaj Pakistano kiu okazis inter majo kaj julio 1999 en la Kargila distrikto de Kaŝmiro kaj aliloke en la Linio de Kontrolo (LK). [[Dosiero:President Barack Obama with Prime Minister Manmohan Singh 2009-11-24(2).jpg|eta|dekstre|Manmohan Singh kun la Usona Prezidento [[Barack Obama]] en la [[Blanka Domo]].]] En la balotoj de [[2004]], la Kongreso, estrita de Sonia Gandhi, venkis surprize, kaj, apogite de pli malgrandaj maldekstraj partioj, sukcesis formi registaron. La [[22-an de majo]] de 2004, la [[sikismo|siko]] [[Manmohan Singh]] de la Barata Nacia Kongreso, estis nomumita ĉefministro de Barato. Komence de la [[21-a jarcento]] Barato estas kun [[Ĉinio]] unu el la plej gravaj landoj de la disvolviĝanta Azio pro siaj teritoria amplekseco, siaj enormaj loĝantaroj kaj la pezo de siaj ekonomioj. En la areo de [[Kaŝmiro]] okazis jam multaj konfliktoj kaj militoj, kiel la [[Barat-Pakistana Milito de 1965]]. Tiu estis kulmino de bataleto kiu okazis inter Aprilo 1965 kaj Septembro 1965 inter Pakistano kaj Barato. La konflikto ekis post la Operaco Ĝibraltaro fare de Pakistano, kiu celis enfiltri fortojn en [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]] por stimuli ribelon kontraŭ la regado fare de Barato. Barato reagis per lanĉo de tut-skala milita atako en Okcidenta Pakistano. Tiu dekseptaga milito okazigis milojn da perdoj ambaŭflanke kaj estis atestilo de la plej granda engaĝiĝo de armitaj vehikloj kaj de la plej granda tanka batalo ekde la Dua Mondmilito. Alfrontoj inter la du ŝtatoj finis post [[Unuiĝintaj Nacioj]] ordonis batalĉeson deklarita post la diplomata interveno fare de Sovetunio kaj Usono, kaj la sekva proklamo de la Taŝkenta Deklaro. == Geografio == [[Dosiero:India topo big.jpg|eta|alt=Map of India. Most of India is yellow (elevation 100–1000 m). Some areas in the south and mid-east are brown (above 1000 m). Major river valleys are green (below 100 m).|Topografia mapo de Barato.]] Barato situas ĉe la [[Hinda Oceano]], kaj havas ĉirkaŭ 7000 kilometrojn longan [[marbordo]]n. Ties loko estas en koordinatoj 20 No, 77 Or (sudcentra [[Azio]]) kaj ties areo estas de 2.973.190&nbsp;km², el kiuj estas semotaŭgaj ĉirkaŭ 56%. Barato estas la kerno de la [[Hinda subkontinento]], sur la [[Hindia plato]], kaj parto de la [[Hind-Aŭstralia Plato]].<ref name="Ali & Aitchison 2005">Ali, J. R.; Aitchison, J. C. (2005), "Greater India", Earth-Science Reviews, 72 (3–4): 170–173, doi:10.1016/j.earscirev.2005.07.005</ref> La difinaj geologiaj procezoj de Barato ekis antaŭ 75 milionoj da jaroj kiam la Hindia plato, poste estis parto de la suda superkontinento [[Gondvano]], ekis nordorientan drivon okazigitan ĉar la margrundo disiĝis sudokcidenten kaj poste, suden kaj sudorienteen.<ref name="Ali & Aitchison 2005"/> Samtempe, la vasta [[Tetiso (pramaro)|Tetisa]] oceana krusto, je sia nordoriento, ekiris sub la [[Eŭrazia plato]].<ref name="Ali & Aitchison 2005"/> Tiuj duoblaj procezoj, drivitaj per konvekcio en la [[Termantelo]], kaj kreita de la [[Hinda Oceano]] kaj kaŭzis ke la Hindia [[kontinenta terkrusto]] fine enŝoviĝis sub Eŭrazio kaj levigis [[Himalajo]]n.<ref name="Ali & Aitchison 2005"/> Tuj sude de la leviĝinta Himalajo, platomovado kreis ampleksan tranĉeon kiu rapide pleniĝis per river-borda sedimento<ref>Dikshit, K. R.; Schwartzberg, Joseph E., "India: Land", Encyclopædia Britannica, p. 7. [https://www.britannica.com/place/India] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> kaj nune konstituas la [[Indus-Ganga Ebenaĵo|Indus-Gangan Ebenaĵon]].<ref>Prakash, B.; Kumar, S.; Rao, M. S.; Giri, S. C. (2000), "Holocene Tectonic Movements and Stress Field in the Western Gangetic Plains" (PDF), Current Science, 79 (4): 438–449 [http://www.ias.ac.in/currsci/aug252000/prakash.pdf] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Eltranĉita el la ebenaĵo pere de la [[Aravali-Montaro]] kuŝas la [[Dezerto Tar]].<ref>Dikshit, K. R.; Schwartzberg, Joseph E., "India: Land", Encyclopædia Britannica, p. 11. [https://www.britannica.com/place/India] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> La origina Hindia plato survivas kiel [[Suda Barato|duoninsula Barato]], nome la plej aĝa kaj geologie plej stabila parto de Barato. Ĝi etendas tiom for norden kiel ĝis la Satpura kaj [[Vindhya-Montaro]]j en centra Barato. Tiuj paralelaj montaroj etendas el la marbordo de la [[Araba Maro]] en [[Guĝarato]] en la okcidento de la karbo-riĉa [[Ĉotanagpur-Altebenaĵo]] en [[Ĝarkhando]] oriente.<ref>Dikshit, K. R.; Schwartzberg, Joseph E., "India: Land", Encyclopædia Britannica, p. 8. [https://www.britannica.com/place/India] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Sude, la cetera duoninsula teramaso, nome la [[Dekkana Altebenaĵo]], estas flankigitas kaj okcidente kaj oriente pere de marbordaj teritorioj konataj kiel la [[Okcidentaj Ghatoj]] kaj la [[Orientaj Ghatoj]];<ref>Dikshit, K. R.; Schwartzberg, Joseph E., "India: Land", Encyclopædia Britannica, pp. 9-10. [https://www.britannica.com/place/India] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> la altebenaĵo enhavas la plej malnovajn rokformaĵojn, kelkaj el kiuj ĉirkaŭ unu mil milionoj da jaroj. Tiele konstituita, Barato kuŝas norde de [[ekvatoro]] inter 6° 44' kaj 35° 30' de norda latitudo<ref>La plej norda pinto sub Barata kontrolo estas la disputita [[glaĉero]] [[Siaĉen]] en [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]]; tamen, la Registaro de Barato konsideras la tutan regionon de la iama princlanda ŝtato Ĝamuo kaj Kaŝmiro, inklude [[Gilgit-Baltilando]]n, fakte administrata de Pakistano, kiel sia propra teritorio. Tiele ĝi atribuas la latitudon 37° 6' al sia plej norda pinto.</ref> kaj 68° 7' kaj 97° 25' de orienta longitudo.<ref>India Yearbook 2007, New Delhi: Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, 2007, ISBN 978-81-230-1423-4 p. 1.</ref> [[Dosiero:KedarRange.jpg|eta|maldekstra|alt=A shining white snow-clad range, framed against a turquoise sky. In the middle ground, a ridge descends from the right to form a saddle in the centre of the photograph, partly in shadow. In the near foreground, a loop of a road is seen.|La montaro Kedar de la Granda Himalajo staras antaŭ la templo Kedarnath (ŝtato [[Utarakando]]), kiu estas unu el la dekdu sanktejoj ''jyotirlinga''.]] La barata marbordo estas 7,517 kilometrojn longa; el tiu distanco, 5,423 kilometroj apartenas al la duoninsula Barato kaj 2,094 kilometroj al la insularoj [[Andamanoj]], [[Nikobaroj]], kaj [[Lakŝadivoj]]. Laŭ la barataj marmapoj, la kontinenta marbordo konsistas el la jeno: 43% de sablaj strandoj; 11% de rokaj bordoj, inklude klifojn; kaj 46% de [[Vado|vadaj kotejoj]] kaj marĉaj bordoj.<ref>Kumar, V. S.; Pathak, K. C.; Pednekar, P.; Raju, N. S. N. (2006), "Coastal processes along the Indian coastline" (PDF), Current Science, 91 (4), pp. 530–536 [drs.nio.org/drs/bitstream/2264/350/1/Curr_Sci_91_530.pdf] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Ĉefaj Himalaj-devenaj riveroj kiuj fluas ĉefe tra Barato estas [[Gango]] kaj [[Bramaputro]], ambaŭ el kiuj elfluas al la [[Golfo de Bengalo]].<ref>Dikshit, K. R.; Schwartzberg, Joseph E., "India: Land", Encyclopædia Britannica, p. 15. [https://www.britannica.com/place/India] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Gravaj alfluantoj de Gango estas [[Jamuna]] kaj [[Koŝi]]; la tre malalta deklivo de tiu lasta ofte okazigas damaĝajn inundojn kaj gapigajn fluejŝanĝojn.<ref>Duff, D. (29a de Oktobro 1993), Holmes Principles of Physical Geology (4a eld.), Routledge, ISBN 978-0-7487-4381-0 p. 353. [https://books.google.es/books?id=E6vknq9SfIIC&pg=PT353&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Ĉefaj duoninsulaj riveroj, kies pli deklivaj gradejoj evitas inundojn, estas [[Godavari]], [[Mahanadi]], [[Kaveri]], kaj [[Kriŝno (rivero)|Kriŝno]], kiu same elfluas al la Golfo de Bengalo;<ref>Dikshit, K. R.; Schwartzberg, Joseph E., "India: Land", Encyclopædia Britannica, p. 16. [https://www.britannica.com/place/India] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> kaj [[Narmada]] kaj [[Tapti]], kiuj fluas al la Araba Maro.<ref>Dikshit, K. R.; Schwartzberg, Joseph E., "India: Land", Encyclopædia Britannica, p. 17. [https://www.britannica.com/place/India] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Marbordaj trajtoj estas la marĉaj Ranaĵoj de [[Distrikto Kutĉ|Kutĉ]] de okcidenta Barato kaj la aluviaj Sundarbanaj deltoj de orienta Barato; tiuj kunhavataj kun Bangladeŝo.<ref>Dikshit, K. R.; Schwartzberg, Joseph E., "India: Land", Encyclopædia Britannica, p. 12. [https://www.britannica.com/place/India] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Barato havas du insularojn: nome [[Lakŝadivoj]], koralaj [[atolo]]j de la sudokcidenta marbordo; kaj [[Andamanoj kaj Nikobaroj]], nome vulkana ĉeno en la [[Andamana Maro]].<ref>Dikshit, K. R.; Schwartzberg, Joseph E., "India: Land", Encyclopædia Britannica, p. 13. [https://www.britannica.com/place/India] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> La barata klimato estas tre forte influita de Himalajo kaj de la [[Dezerto Tar]], ambaŭ el kiuj direktas la ekonomie kaj kulture gravajn somerajn kaj vintrajn [[musono]]jn.<ref name="Chang 1967, pp. 391–394">Chang 1967, pp. 391–394.</ref> Himalajo evitas la malvarmajn centraziajn katabazajn ventojn, tenante la kernon de la Hindia subkontinento pli varma ol plej lokoj de similaj latitudoj.<ref>Posey, C. A. (1a de Novembro 1994), The Living Earth Book of Wind and Weather, Reader's Digest, ISBN 978-0-89577-625-9 p. 118.</ref><ref>Wolpert, S. (25a de Decembro 2003), A New History of India (7a eld.), Oxford University Press, ISBN 978-0-19-516678-1 p. 4.</ref> La Dezerto Tar ludas ŝlosilan rolon ĉar altiras la humidajn sudokcidentajn somerajn musonajn ventojn kiuj, inter Junio kaj Oktobro, havigas la majoritaton de la pluvo en Barato.<ref name="Chang 1967, pp. 391–394"/> Kvar ĉefaj klimataj grupoj hegemonias en Barato: tropika malseka, tropika seka, subtropika malseka kaj montara.<ref>Heitzman, J.; Worden, R. L. (Aŭgusto 1996), India: A Country Study, Area Handbook Series, Washington, D.C.: Library of Congress, ISBN 978-0-8444-0833-0 p. 97.</ref> === Geografiaj elementoj === [[Dosiero:Cow.Tamilnadu.jpg|eta|Bovino kaj bovido sur strato en [[Tamilujo]].]] La [[Malabara Marbordo]] estas longa kaj mallarĝa bordo ĉe la sudokcidenta parto de la Hindia subkontinento kaj la Hinda Oceano, en la subŝtatoj Karnatako kaj Keralo de Barato. Geografie ĝi konsistas el la plej pluvoplenaj regionoj de suda Hindio, ĉar la montaro Okcidentaj Ghatoj interkaptas la humidajn ŝarĝojn de la musono, speciale sur siaj okcidentaj montaj deklivoj. La termino "Malabara Marbordo" ankaŭ estas foje uzita por aludi al la tuta okcidenta marbordo de la Hindia subkontinento, de la plej norda parto de la marbordo de la subŝtato Maharaŝtro, tra la marbordo de Goao, Karnatako kaj Keralo ĝis la pinto de la subkontinento ĉe Kanyakumari en Tamilnado. La [[Orient-himalajaj foliaj kaj koniferaj arbaroj]] estas tutmondaj 200-regiono situanta en Barato, Birmo, Butano, Ĉinujo kaj Nepalo. Ĝi estas signita de la Monda Natur-Fonduso (WWF) kiel unu el la prioritataj ejoj por la naturkonservado kaj kunigas plurajn ekoregionojn de la sudaj flankoj de orienta Himalajo: la orient-himalajaj subalpaj koniferaroj, la orient-himalajaj foliarbaroj, la nordbirmaj mezvarmaj arbaroj kaj la nordorient-himalajaj subalpaj koniferaroj. [[Orienta Barato]] estas regiono de Barato konsistanta el la subŝtatoj [[Bihar]], [[Ĝarkhando]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Odiŝo]] kaj ankaŭ el la unio teritoria [[Andamanoj kaj Nikobaroj]]. === Bestoj === La urboj de Barato havas abundon da sovaĝaj aŭ senmastraj bestoj, interalie [[bovo]]j, [[strata hundo|hundoj]], kaj [[resuso]]j. Nur sporade estas registaraj politikoj celataj por aŭ kontraŭ ili.<ref>Guenther, Katja M. 2024. "Examining Interspecies Complexity and Conflict in the Anthropocene". ''Society & Animals'' 32(7-8): 871-875. [https://brill.com/view/journals/soan/32/7-8/article-p871_13.xml]</ref> == Loĝantaro == [[Dosiero:Rangia India Wikivoyage Banner.jpg|775ra]] [[Dosiero:Girls in Kargil.jpg|eta|dekstre|250ra|Virinoj en Kargil, [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]].]] La loĝantaro de Barato en 2016 estis ĉirkaŭkalkulita je 1,324,171,354<ref>"World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (custom data acquired via website). [[Departemento de la Unuiĝintaj Nacioj pri Ekonomiaj kaj Sociaj Aferoj]], Population Division. [https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> (kio faras ĝin [[Listo de landoj laŭ loĝantaro|la 2a en la mondo]]). La loĝdenso estis ĉirkaŭkalkulita je 396.0/km² (kio faras ĝin la 31a en la mondo). El tiu loĝantaro estas urba 28% (2000) La loĝdenso de homoj por kv. km da semotaŭga tero estis ĉirkaŭkalkulita je 609,1 (2000). La kreskanta procento estis ĉirkaŭkalkulita je 1,58% (2000, takso). La naskoj estis ĉirkaŭkalkulita po 24,79 je 1000 homoj jare (2000, takso) kaj la mortoj po 8,88 je 1000 homoj jare (2000, takso). Estis migrantoj -0,08 je 1000 homoj jare (2000, takso). La mortokvanto de beboj estis po 64,9 mortoj je 1000 naskoj (2000, takso). La nombro de infanoj por virino estis po 3,11 infanoj naskitaj de virino (2000, takso). Kaj la meza vivolongeco estis de 62,5 jaroj por homo (61,89 por viroj, 63,13 por virinoj) (2000, takso). === Sociaj grupoj === [[Dosiero:MND01.jpg|eta|200ra|Marmora skulptaĵo de la 9a jarcento de [[Sarasvati]].]] En tiom enorma loĝantaro kiom estas tiu de Barato multaj kaj ampleksas la diversaj sociaj grupoj. La plej gravaj agnoskitaj etnoj estas 72% hindarjana, 25% dravida, 3% aliaj. En granda parto de Barato ankoraŭ funkcias la sistemo de [[kasto]]j, kion hinduismo ne malakceptas, dum aliaj religioj ne tiom agnoskas. Laŭ la [[religio]] oni publikigas ofte diversajn statistikojn, inter kiuj jena: * 80,0% - [[hinduismo]] * 14,0% - [[islamo]] * 2,4% - [[kristanismo]] * 2,0% - [[sikhismo]] * 0,7% - [[budhismo]] * 0,7% - [[ĝainismo]] * 0,4% - alia ==== Hinduismo en Barato ==== [[Hinduismo]] estas la ĉefa religio en Barato kaj [[Nepalo]]. La unua signifo de la vorto (uzita de [[islamano]]j) estis la religio de la popolo, kiu loĝas trans la rivero Sindhu aŭ la [[Induso]]. Paroli pri "Hinduismo" estas iom kiel paroli pri "Eŭropismo"; la popoloj de [[Hindio]] kompreneble havas multajn malsamajn kredojn, same kiel tiuj de [[Eŭropo]]. Iuflanke, en Barato oni povas trovi kelkajn pligrandajn [[sekto]]jn, ekz. [[viŝnuismo]]n aŭ [[ŝivismo]]n. Anoj de unu sekto konsentas la sanktecon de la aliaj kaj eĉ ofte, de aliaj religioj, do ilia rilato ne estas kiel ekzemple la rilato inter [[judismo]] kaj [[kristanismo]]. Aliflanke, oni ofte aŭdas, ke la fundo de hinduismo estas la [[Vedoj]], la plejfruaj skribaĵoj de [[Hindio]]. Nur la sektoj, kiuj akceptas la Vedojn, estas "[[ortodoksismo|ortodoksaj]]". Ekzemploj de ne-ortodoksaj hindaj sektoj estas [[Budhismo]] aŭ [[Ĝajnismo]]. Laŭ la popola religio de Barato, ankaŭ la [[epiko]]j [[Mahabarato]] kaj [[Ramajano]] estas sanktaj fontoj de hinduismo, same kiel la Puranoj (dirakontoj). ==== Islamo en Barato ==== {{Ĉefartikolo|Islamo en Barato}} [[Dosiero:Jama Masjid is the largest mosque in India. Delhi, India..jpg|eta|maldekstra|200ra|La [[Moskeo de la Vendredoj|Jama Masjid]] en [[Delhio]] estas unu el la plej grandaj [[moskeo]]j de la mondo.]] Islamo estas la dua plej granda religio en Barato, kun 14.2% el la landa loĝantaro tio estas ĉirkaŭ 172 milionoj da personoj kiuj identigas sin kiel aliĝintoj de Islamo (censo de 2011).<ref>"Religion Data - Population of Hindu / Muslim / Sikh / Christian - Census 2011 India". www.census2011.co.in. [http://www.census2011.co.in/religion.php] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Islamo alvenis al la okcidenta marbordo de Barato kiam arabaj komercistoj jam en la 7a jarcento venis al la [[Malabara Marbordo]]<ref>"'Trade, not invasion brought Islam to India' - Times of India". ''[[The Times of India]]''. [https://timesofindia.indiatimes.com/india/Trade-not-invasion-brought-Islam-to-India/articleshow/2144414.cms] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> kaj al Konkan-Guĝarato.<ref>Wink, André (1990). Al-Hind, the making of the Indo-Islamic world (2a. eld., ŝanĝita eld.). Leiden: E.J. Brill. p. 68. ISBN 9004092498. [https://books.google.es/books?id=U7Q3AAAAIAAJ&pg=PA68&dq=arabs,+gujarat&hl=en&sa=X&ei=9ojpUpjgCbHH7Abi74CIDQ&redir_esc=y#v=onepage&q=arabs%2C%20gujarat&f=false] Alirita la 18an de Marto 2018. "Up to about the tenth century the largest settlement of Arabs and Persian Muslim traders are not found in Malabar however but rather more to the north in coastal towns of the Konkan and Gujarat, where in pre-Islamic times the Persians dominated the trade with the west. Here the main impetus to Muslim settlement came from the merchants of the Persian Gulf and Oman, with a minority from Hadramaut."</ref> Oni supozas, ke la Ĉeraman Ĝuma Moskeo en Keralo estis la unua moskeo en Hindio, konstruigita en 629 fare de Malik Deenar.<ref>"Cheraman Juma Masjid: A 1,000-year-old lamp burns in this mosque - Times of India". The Times of India. [https://timesofindia.indiatimes.com/india/Cheraman-Juma-Masjid-A-1000-year-old-lamp-burns-in-this-mosque/articleshow/47486911.cms] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Post ekspedicio de la guberniestro de Bahrein al Bharuch en la 7a jarcento, enmigrantaj arabaj kaj persaj komerckomunumoj el Suda Arabio kaj el la Persa Golfo eksetliĝis en marborda Guĝarato.<ref>Gokhale. Surat In The Seventeenth Century. Popular Prakashan. p. 28. ISBN 9788171542208. [https://books.google.es/books?id=frbYo91TuV4C&lpg=PP1&pg=PA28&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Ismailia [[Ŝijaismo|Ŝijaisma]] Islamo estis enkondukita en Guĝarato en la dua duono de la 11a jarcento, kiam la [[Fatimida kaliflando|Fatimida]] [[Imamo]] [[Al-Mustansir Billah]] sendis misiistojn al Guĝarato en la jaro 1073 K.E.<ref>Survival Amidst Fatimid Collapse; The Ismaili da'wa Outside the Fatimid dawla, de Daftary, F. "The Ismaili da'wa Outside the Fatimid dawla," en L'Egypte Fatimide: Son Art et Son Histoire, Marianne Barrucand (ed.) pp. 29 - 43. Paris: Presses de l'Universite de Paris-Sorbonne; ‘around 460AH/1067AD, Yamani da`is were dispatched to Gujarat under the close supervision of the Sulayhids’ [http://www.amaana.org/articles/Ismailidawa.htm#Ismaili] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Islamo alvenis en Nordan Baraton en la 12a jarcento pere de Tjurkaj invadoj kaj ekde tiam estis parto de la religia kaj kultura heredo de Barato.<ref>Sharma, Suresh K.; Sharma, Usha (2004). Cultural and Religious Heritage of India: Islam. Mittal Publications. ISBN 9788170999607. [https://books.google.es/books?id=e2yvoujPJCYC&redir_esc=y] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Laŭlonge de la jarcentoj, estis grava integrado de Hinduaj kaj Islamaj kulturoj tra Barato<ref>Tharoor, Shashi (2006). India: From Midnight to the Millennium and Beyond. Arcade Publishing. ISBN 9781559708036. [https://books.google.es/books/about/India.html?id=fRSC_uTGhZ8C&redir_esc=y] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> kaj islamanoj ludis gravan rolon en ekonomio, politiko kaj kulturo de Barato.<ref>Madani, Mohsen Saeidi (1993). Impact of Hindu Culture on Muslims. M.D. Publications Pvt. Ltd. p. 1. ISBN 9788185880150. [https://books.google.es/books?id=AqdJ7LlfVWUC&lpg=PP1&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Tamen en precizaj epokoj eksplodis terurajn konfliktojn inter hinduismaj kaj islamaj komunumoj, kiel ekzemple en la epoko de la Sendependiĝo kaj Dispartigo de Hindio. ==== Kristanismo en Barato ==== Ekzistas antikva tradicio ke [[kristanismo]] tuŝis Baraton pere de misio kaj anonco de la [[apostolo]] [[Apostolo Tomaso|Tomaso]] kaj poste [[Apostolo Bartolomeo|Bartolomeo]]. Certas krome ke en la dua jarcento kristana intelektulo [[Panteno]], kiu estis majstro de [[Klemento de Aleksandrio]] kaj multe influis [[Origeno]]n per sia kultado pri [[Platonismo|platona filozofio]] kaj admiro pri [[stoikismo]], entreprenis vojaĝon, sekvante komercistan [[karavano]]n, al hindiaj landoj. La kristana historiisto [[Eŭsebio]] asertas ke la barataj kristanoj instruiĝis per [[hebrea lingvo|hebrea]] (aŭ [[aramea lingvo|aramea]]) evangelio de Mateo. La kristana mezopotamia filozofo ''Bardesane'' (m. 222), en verko ''De India'' parolas pri siaj dialogoj kun membroj de la legacio direktiĝanta viziti la [[Romia Imperio|romian]] imperiestron [[Elagabalo]]n. Kvankam ekzistis neprecizeco pri la lando Hindio (foje tiu vorto estas uzata por inkluzivi ankaŭ [[Etiopio]]n, kaj spite de la murego, fakte establita de la islamaj popoloj, malpermesante kontaktojn inter la fora Oriento kaj [[Eŭropo]], kiam kristanaj okcidentaj revenis al Barato post la mezepokaj tempoj, ili trovis en diversaj landoj de la Barato kristanojn.<ref>Ilaria Ramelli, ''Note sulle origini del cristianesimo in India'' en Studi Cristian. Samaŭtora, ''The Role of Trade in the Early Spread of Christianity in the Near East.'' International SBL.</ref> La [[Eklezio de Norda Barato]], en angla ''Church of North India'' (CNI), estas ĉefa nomo en [[norda Barato]] por unuigita [[eklezio]] establita la 29an de novembro [[1970]] per kunigo de la Anglikanaj kaj la Protestantaj eklezioj kiuj laboris en norda Barato; ĝi estas provinco de la tutmonda [[Anglikana Komunio]]. === Urboj === [[Dosiero:Skyline at Rajiv Chowk.JPG|eta|dekstra|300px |Placo Connaught en Delhio estas grava ekonomia kerno de la barata ĉefurbo.|alt=A view of a road at Connaught Place showing busy traffic]] [[Dosiero:Chhatrapati Shivaji Terminus.jpg|eta|dekstra|250ra|Stacidomo en Mumbajo.]] [[Dosiero:Kolkata Burrabazar 1.jpg|eta|250ra|dekstra|Avenuo de Mahatma Gandhi en Kolkato.]] [[Dosiero:Laad Bazaar bridal ware shops view.jpg|eta|Surstrata bazaro en [[Hajderabado]].]] [[Dosiero:Chennai National Art Gallery.jpg|eta|Nacia Artgalerio en [[Ĉenajo]].]] '''Ĉefurbo:''' [[Nov-Delhio]] <br />La plej loĝataj urboj {{mankas fonto|en 2000}}: {| class="wikitable" style="border: 2px solid #aaa; margin: 1em 0;" |- ! style="width: 40%;" | Urbo !! style="width: 30%;" | Loĝantaro |- | style="text-align: center;" | [[Mumbajo]] | style="text-align: center;" | 17 850 000 |- | style="text-align: center;" | [[Kolkato]] (antaŭe [[Kalkato]]) | style="text-align: center;" | 11 500 000 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | [[Delhio]] | style="text-align: center;" | 6 660 000 |- | style="text-align: center;" | [[Hajderabado]] | style="text-align: center;" | 6 550 100 |- | style="text-align: center;" | [[Ĉenajo]] | style="text-align: center;" | 6 500 000 |- | style="text-align: center;" | [[Bengaluro]] | style="text-align: center;" | 4 150 000 |- | style="text-align: center;" | [[Ahmadabado]] | style="text-align: center;" | 3 400 000 |- | style="text-align: center;" | [[Puneo]] | style="text-align: center;" | 2 500 000 |- | style="text-align: center;" | [[Laknaŭo]] | style="text-align: center;" | 2 450 000 |- | style="text-align: center;" | [[Nagpur]] | style="text-align: center;" | 2 420 000 |- | style="text-align: center;" | [[Kanpur]] | style="text-align: center;" | 2 250 000 |- | style="text-align: center;" | [[Surat]] | style="text-align: center;" | 2 100 000 |- | style="text-align: center;" | [[Ĝajpuro]] | style="text-align: center;" | 2 050 000 |} Aliaj milionurboj estas {| class="wikitable" style="border: 2px solid #aaa; margin: 1em 0;" |- | style="text-align: center;" | [[Patnao]] | style="text-align: center;" | 1 800 000 |- | style="text-align: center;" | [[Vadodara]] | style="text-align: center;" | 1 729 000 |- | style="text-align: center;" | [[Indaur]] | style="text-align: center;" | 1 692 000 |- | style="text-align: center;" | [[Ludhiana]] | style="text-align: center;" | 1 478 000 |- | style="text-align: center;" | [[Agra (Barato)]] | style="text-align: center;" | 1 334 000 |- | style="text-align: center;" | [[Bhopal]] | style="text-align: center;" | 1 300 000 |- | style="text-align: center;" | [[Thane]] | style="text-align: center;" | 1 262 000 |- | style="text-align: center;" | [[Nasiko]] | style="text-align: center;" | 1 289 500 |- | style="text-align: center;" | [[Pimpri-Ĉinĉvad]] | style="text-align: center;" | 1 284 600 |- | style="text-align: center;" | [[Faridabado]] | style="text-align: center;" | 1 280 800 |- | style="text-align: center;" | [[Kaljan-Dombivali]] | style="text-align: center;" | 1 262 300 |- | style="text-align: center;" | [[Merath]] | style="text-align: center;" | 1 223 200 |- | style="text-align: center;"| [[Gaziabad]] | style="text-align: center;" | 1 199 200 |- | style="text-align: center;" | [[Raĝkot]] | style="text-align: center;" | 1 177 400 |- | style="text-align: center;" | [[Varanasio]] (antaŭe [[Benares]]) | style="text-align: center;" | 1 164 400 |- | style="text-align: center;" | [[Amritsar]] | style="text-align: center;" | 1 092 500 |- | style="text-align: center;" | [[Allahabad]] | style="text-align: center;" | 1 073 400 |- | style="text-align: center;" | [[Novmumbajo]] | style="text-align: center;" | 1 063 200 |- | style="text-align: center;" | [[Visakhapatnam]] | style="text-align: center;" | 1 063 200 |- | style="text-align: center;" | [[Ĝabalpur]] | style="text-align: center;" | 1 030 200 |- | style="text-align: center;" | [[Haora]] | style="text-align: center;" | 1 027 700 |- | style="text-align: center;" | [[Aŭrangabado (Maharaŝtro)]] | style="text-align: center;" | 1 016 400 |} En [[2011]] jam iĝis milionurboj [[Solapur]], [[Srinagar]], [[Ranĉi]], [[Ĉandigarh]], [[Koimbatore]], [[Majsur]], [[Ĝodhpur]] kaj [[Guvahati]]. == Politiko kaj registaro == {{Ĉefartikolo|Politiko de Barato|Registaro de Barato|Konstitucio de Barato}} [[Dosiero:Barack Obama at Parliament of India in New Delhi addressing Joint session of both houses 2010.jpg|eta|Parlamenta komuna sesio estas okazigita en la ''[[Parlamento de Barato|Sansad Bhavan]]''.]] Barato estas la plej popolriĉa [[demokratio]] en la mondo. [[Parlamenta respubliko]] kun [[multpartia sistemo]],<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo=Burnell|persona nomo=P. J. |kunaŭtoroj=Calvert; P. |jarp=1999 |titolo=The Resilience of Democracy: Persistent Practice, Durable Idea |eldono=1 |eldoninto=Taylor & Francis |isbn=978-0-7146-8026-2 |url=https://books.google.com/books?id=hv6TkML5_HAC&pg=PA271}}</ref> ĝi havas ses [[Elektkomisiono de Barato|agnoskitajn]] [[Listo de partioj en Barato|naciajn partiojn]], inkluzive de la [[Barata Nacia Kongreso]] kaj la [[Barata Popola Partio]], kaj pli ol 40 regionajn partiojn.<ref>{{citaĵo el la reto |dato=14 marto 2009 |titolo=Current Recognised Parties |verko=[[Elektkomisiono de Barato]] |url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/Symbols_Sep_2009.pdf |formato=PDF}}</ref> La [[Prezidanto de Barato]] estas la ceremonia [[ŝtatestro]], kiu estas elektita nerekte por kvinjara periodo fare de balotkolegio konsistanta el membroj de naciaj kaj ŝatleĝdonadoj.<ref>{{citaĵo el la reto |familia nomo=Futterman |persona nomo=M. |kunaŭtoroj=Sharma; A. |dato=11-a septembro 2009 |titolo=India Aims for Center Court |verko=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052970203440104574406704026883502}}</ref><ref>{{citaĵo el libro |familia nomo=Gledhill |persona nomo=A. |jaro=1970 |titolo=The Republic of India: The Development of its Laws and Constitution |eldoninto=Greenwood |isbn=978-0-8371-2813-9 |url=https://books.google.com/books?id=cHAjPQAACAAJ}}</ref> La [[Ĉefministro de Barato]] estas la [[registarestro]] kaj ekzercas la plej grandan parton de la [[plenuma povo]].<ref name=":1">{{citaĵo el libro |familia nomo=Sharma |persona nomo=B. K. |dato=aŭgusto 2007 |titolo=Introduction to the Constitution of India |eldono=4 |eldoninto=Prentice Hall |isbn=978-81-203-3246-1 |url=https://books.google.com/books?id=srDytmFE3KMC&pg=PA161}}</ref> Nomumita fare de la prezidanto la ĉefministro estas per kongreso apogita fare de la [[Partio (politiko)|partio]] aŭ [[politika koalicio]] havanta plimulton de sidlokoj en la malsupra ĉambro de parlamento.<ref>{{citaĵo el gazeto |persona nomo=Sharma |familia nomo=R. |jaro=1950 |titolo=Cabinet Government in India |url=https://archive.org/details/sim_parliamentary-affairs_winter-1950_4_1/page/116 |gazeto=[[Parliamentary Affairs]] |volumo=4 |isuo=1 |paĝoj=116–126 |doi=10.1093/oxfordjournals.pa.a052755 |issn=0031-2290 }}</ref> La [[Registaro de Barato]], oficiale nomita Registaro de la Unio, aŭ ofte Centra Registaro, estis establita de la [[Konstitucio de Barato]], kaj ĝi estas la aŭtoritato de regado de federala unio de 28 ŝtatoj kaj 8 teritorioj de la unio, kolektive nomata [[Respubliko Barato]]. Temas pri [[parlamenta demokratio]], nome la plej granda de la mondo (plej loĝata). La [[Supera Kortumo de Barato]] estas la plej alta jura tribunalo kaj la lasta kortumo laŭ la Konstitucio de Barato, nome la plej alta Konstitucia Tribunalo, kun la potenco de jura revizio. * Sendependeco: la [[15-a de aŭgusto|15-an de aŭgusto]] [[1947]]. Pri tio vidu ankaŭ [[Tago de Respubliko en Barato]] * Internaciaj organizoj: [[UNO]] ([[1945]]). * [[Konstitucio de Barato|Konstitucio]]: akceptita la [[26-a de januaro|26-an de januaro]] [[1950]]. * [[Korupteco]]: 2,8 CPI (10 = honesta, 0.0 = tute korupta) (2000). La Barataj Armitaj Fortoj estas ĝenerale konataj kiel [[Armeo de Barato]]. === Administraj dividoj === {{Ĉefartikolo|Ŝtatoj de Barato}} Barato estas federacia unio konsistanta el 28 [[Ŝtatoj de Barato|ŝtatoj respektive subŝtatoj]] kaj el 8 [[Uniaj teritorioj de Barato|uniaj teritorioj]].<ref>{{citaĵo el la reto |dato=decembro 2004 |titolo=Country Profile: India |eldono=5 |verko=Library of Congress Country Studies |eldoninto=[[Library of Congress]] Federal Research Division |url=https://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110927131058/https://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf|arkivdato=27-a septembro 2011}}</ref> Ĉiuj ŝtatoj, same kiel la uniaj teritorioj [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]], [[Pondiĉero]] kaj la [[Delhio|Nacia Ĉefurba Teritorio de Delhio]], elektis parlamentojn kaj registarojn sekvantajn la [[Westminster-sistemo]]n de administrado. La ceteraj kvin unia teritorioj estas rekte regitaj fare de la centra administracio tra elektitaj administrantoj. En 1956, sub la leĝo pri ŝtata reorganizado, la (sub)ŝtatoj estis reorganizitaj sur lingva bazo.<ref name=":1" /> Ekzistas pli ol kvarono de miliono da lokaj administraciaj korpoj ĉe urbo, bloko,{{klarigu}} distrikto kaj vilaĝniveloj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.clgf.org.uk/regions/clgf-asia/india/ |titolo=India |eldoninto=Commonwealth Local Government Forum |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190715203036/https://www.clgf.org.uk/regions/clgf-asia/india/ |arkivdato=15-a julio 2019}}</ref> [[Dosiero:Political map of India EN.svg|lang=eo|eta|330ra|Mapo de la 28 ŝtatoj kaj 8 uniaj teritorioj de Barato]] ==== Ŝtatoj respektive subŝtatoj ==== {{Kolumnoj-listo |2| # [[Andrapradeŝo]] # [[Arunaĉalpradeŝo]] # [[Asamio]] # [[Biharo]] # [[Ĉatisgaro]] # [[Goao]] # [[Guĝaratio]] # [[Ĝarkando]] # [[Harjano]] # [[Himaĉalpradeŝo]] # [[Karnatako]] # [[Keralo]] # [[Madjapradeŝo]] # [[Maharaŝtro]] # [[Manipuro]] # [[Mejgalajo]] # [[Mizoramo]] # [[Nagalando]] # [[Odiŝo]] # [[Okcidenta Bengalio]] # [[Panĝabo (Barato)|Panĝabo]] # [[Raĝastano]] # [[Sikimo]] # [[Tamilnado]] # [[Telangano]] # [[Tripuro]] # [[Utarpradeŝo]] # [[Utarakando]] }} {{Ĉefartikolo|Subŝtataj leĝdonaj asembleoj de Barato}} La '''Leĝdona Asembleo de Barato''' ({{Lang-hi|विधान सभा|t=''Vidhan Sabha''}} <ref>{{cite web|title=Vidhan_Sabha|url=https://www.thefreedictionary.com/vidhan+sabha|website=[[Collins English Dictionary]]|publisher=HarperCollins Publishers|date=2014}}</ref>, {{Lang-en|Legislative Assembly}}) estas [[leĝdona povo]], kiu, depende de la [[Ŝtatoj de Barato|ŝtato]], povas esti aŭ la [[Malsupera ĉambro|malsupra ĉambro]] (en ŝtatoj kun dukamera parlamenta strukturo ) aŭ la sola ĉambro (en ŝtatoj kun unukamera. parlamento). La termino ankaŭ estas uzita por rilati al la malsupra ĉambro de parlamento en la teritorioj de [[Delhio]] kaj [[Pondiĉero]].  En sep ŝtatoj kun dukamera strukturo, la Leĝdona Konsilio estas la [[supera ĉambro]] de [[parlamento]]. Membroj de la Leĝdona Asembleo estas reprezentantoj de la loĝantaro de la ŝtatoj kaj estas elektitaj per rekta voĉdonado de civitanoj pli ol 18 jarojn aĝaj. Laŭ la [[Konstitucio de Barato]], la Leĝdona Asembleo devas konsisti el ne malpli ol 60 kaj ne pli ol 500 membroj. Tamen, la nombro da membroj en la Leĝdona Asembleo povas esti malpli ol 60, kun la escepto de la statoj de [[Goao]], [[Sikimo]], [[Mizoramo]] kaj la [[Uniaj teritorioj de Barato|Unia Teritorio]] de [[Pondiĉero]]. En kelkaj ŝtatoj, la guberniestro povas nomumi apartan membron por reprezenti minoritatinteresojn en la Asembleo. Tio povus okazi se, ekzemple, la [[Anglo-Hinda|angla-hinda komunumo]] sentis ke [[Malplimulto|malplimultoj]] ne estis adekvate reprezentitaj en la ''House''. ==== [[Uniaj teritorioj de Barato|Uniaj teritorioj]] ==== <small>Literoj laŭ la apuda skema mapo</small> {{Div col|cols = 2}} * A [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] * B [[Ĉandigaro]] * C [[Dadro kaj Nagarhaveli]] plus [[Damano kaj Diuo]] * Ĉ [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]] * D [[Ladako]] * E [[Lakŝadivoj]] * F [[Delhio|Nacia Ĉefurba Teritorio de Delhio]] * G [[Pondiĉero]] {{Div col end}} {{-}} == Ekstera politiko == {{Ĉefartikolo|Ekstera politiko de Barato}} La ekstera politiko de Barato tradicie baziĝas sur la principoj de [[Movado de Nealiancitaj Landoj|nealiancado]], kio helpis al ĝi dum la [[Malvarma milito]] sekvi memstaran politikan kurson kaj subteni bonajn politikajn rilatojn same kun landoj kapitalismaj kaj socialismaj, sen partopreni en ties militaj aŭ politikaj organizaĵoj. La proksimeco de la lando al same Ĉinio kun ties kompareblaj ekonomio, teritorio kaj loĝantaro, faras ĝin natura konkuranto kaj nuntempe malamiko de Ĉinio. Samtempe ĝi kontraŭstaras al la najbara Pakistano. La tri landoj havas reciprokajn teritoriajn pretendojn laŭ linoj Barato — Pakistano kaj Barato — Ĉinio kaj iliaj landlimoj ne estas oficiale demarkaciitaj. Krome Barato havas teritoriajn diskutojn kun Nepalo, same kiel Pakistano tradicie subtenata de Ĉinio. Kontraŭ Ĉinio kaj Pakistano Barato kelkfoje militis kaj fojfoje okazas landlimaj konfrontiĝoj, inkluzive [[:n:Dekoj da pereintoj pro landlima konflikto inter Barato kaj Ĉinio|kun homperdoj]]. Barato havas tradicie bonajn rilatojn kun Usono, kiu konsideras ĝin utila aliancano je kontraŭstaro al Ĉinio kaj promociado de demokratio en Azio. Same bonajn rilatojn ĝi havas kun Rusio, kiel heredanto de Sovetunio, kiu ĉiam subtenis sendependecon de Barato, inkluzive ĝian lukton kontraŭ Pakistano, kies teritorio servis kiel bazo por la [[muĝahidoj]], atakintaj sovetiajn trupojn kaj iliajn afganajn aliancanojn dum la [[Afgana milito (1979-1989)]]. La Prezidanto de Barato estas la supera komandanto de la armetrupoj de la nacio; kun 1,45 milionoj da aktivaj soldatoj, ili formas la duan plej grandan militistaron de la mondo. Ĝi konsistas el la [[Barata Armeo]], la [[Barata Mararmeo]], la [[Barata Aerarmeo]], kaj la [[Barata Marborda Gardistaro]].<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=India |verko=[[The World Factbook]] |eldoninto=[[Central Intelligence Agency]] |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/ |alirdato=2022-08-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india |arkivdato=2021-03-18 }}</ref> Barato havas [[nuklea armilo|nukleajn armilojn]], ĉefe kiel garantion de sia sekureco rilate pretendojn de la apudaj nukleaj ŝtatoj kiel Ĉinio kaj Pakistano. == Kulturo == {{Ĉefartikolo|Kulturo de Hindio|Barata Konsilio por Kulturaj Rilatoj}} [[Dosiero:Maitreya Buddha the next Buddha.jpg|eta|altdekstre|Detalo de statuo priskribanta [[Majtrejo]]n ĉe la Monaĥejo Thikse en [[Ladako]], Barato. Ĉefaj hindiaj religioj, kiaj [[Hinduismo]] kaj [[Budhismo]], estas indiĝenaj el Barato.<ref>Mark Kobayashi-Hillary [https://books.google.com/books?id=qcEwts3f26wC&pg=PA8&dq=india+birthplace+religions&as_brr=3&ei=vg3KSczJFIXGzAT0-KnjBA&client=firefox-a Outsourcing to India], Springer, 2004 ISBN 3-540-20855-0 p. 8.</ref>]] [[Dosiero:Bride by prakhar.jpg|eta|Estonta edzino en Barato.]] La kulturo de Hindio kaj respektive de Barato estas la vivmaniero de la popoloj de [[Hindio]]. Hindiaj [[Lingvoj de Barato|lingvoj]], [[religio]]j, [[danco]], [[Barata muziko|muziko]], [[Arkitekturo de Hindio|arkitekturo]], [[Barata kuirarto|kuirarto]], kaj kutimaroj diferencas el loko al loko ene de la lando, ĉu historia [[Hindio]] aŭ nuna Barato. La hindia kulturo, ofte konsiderata amasmiksaĵo de kelkaj kulturoj, etendas tra la [[Hindia subkontinento]] kaj estis influita de historio kiu estas kelkajn jarmilojn aĝa.<ref name="John Keay 2011">John Keay (2011), ''India: A History'', 2nd Ed - Revised and Updated, Grove Press / Harper Collins, ISBN 978-0-8021-4558-1, vidu Introduction kaj Chapters 3 al 11</ref><ref name="Mohammada, Malika 2007">Mohammada, Malika (2007), The foundations of the composite culture in India, Aakar Books, ISBN 81-89833-18-9</ref> Multaj elementoj de la hindiaj diversaj kulturoj, kiaj la [[Darmo|hindiaj religioj]], [[filozofio]] kaj [[Barata kuirarto]], havis fortan efikon tra la tuta mondo. === Lingvoj === {{Ĉefartikolo|Lingvoj de Barato}} En Barato 22 [[oficiala lingvo|lingvoj estas oficialaj]] (kun milionoj da parolantoj): (Vidu la ĉefartikolon: [[Naciaj lingvoj de Barato]]) {{Div col|cols = 3}} <blockquote> {| cellspacing=0 cellpadding=0 |- | style="text-align:right;"| m || &nbsp; lingvo |- | style="text-align:right;"| 422 || &nbsp; [[hindia lingvo|hindia]]*<sup>1</sup> |- | style="text-align:right;"| 83 || &nbsp; [[bengala lingvo|bengala]]* |- | style="text-align:right;"| 74 || &nbsp; [[telugua lingvo|teluga]] |- | style="text-align:right;"| 72 || &nbsp; [[marata lingvo|maratha]]* |- | style="text-align:right;"| 61 || &nbsp; [[tamila lingvo|tamila]] |- | style="text-align:right;"| 55 || &nbsp; [[kanara lingvo|kanara]] |- | style="text-align:right;"| 52 || &nbsp; [[urduo]]* |- | style="text-align:right;"| 46 || &nbsp; [[guĝarata lingvo|guĝarata]]* |- | style="text-align:right;"| 33 || &nbsp; [[malajala lingvo|malajala]] |- | style="text-align:right;"| 32 || &nbsp; [[orija lingvo|odia]]* |- | style="text-align:right;"| 29 || &nbsp; [[panĝaba lingvo|panĝaba]]* |- | style="text-align:right;"| 13 || &nbsp; [[asama lingvo|asama]]* |- | style="text-align:right;"| 12 || &nbsp; [[maitila lingvo|maitila]]* |- | style="text-align:right;"| 6,5 || &nbsp; [[santala lingvo|santala]] |- | style="text-align:right;"| 5,5 || &nbsp; [[kaŝmira lingvo|kaŝmira]] |- | style="text-align:right;"| 2,9 || &nbsp; [[nepala lingvo|nepala]] |- | style="text-align:right;"| 2,5 || &nbsp; [[sinda lingvo|sindha]] |- | style="text-align:right;"| 2,5 || &nbsp; [[konkana lingvo|konkana]] |- | style="text-align:right;"| 2,3 || &nbsp; [[dogra lingvo|dogra]]* |- | style="text-align:right;"| 1,5 || &nbsp; [[manipura lingvo|manipura (meitea)]] |- | style="text-align:right;"| 1,4 || &nbsp; [[bodoa lingvo|bodoa]] |- | style="text-align:right;"| 0,001 || &nbsp; [[sanskrita lingvo|sanskrita]] |} </blockquote> {{Div col end}} :La lingvoj stelitaj (*) devenas de la sanskrita. :<sup>1</sup> La cifero por la hindia inkluzivas 48 'gepatrajn lingvojn', ĉiuj el kiuj havas pli ol 10 mil denaskajn parolantojn. Tiu listo de 48 inkluzivas 258 milionojn kiuj raportis, ke la hindia estas ilia gepatra lingvo. Ĉirkaŭ 41% regas la [[hindia lingvo|hindian]] kiel unuan aŭ duan lingvon. Inter la burĝaro kaj riĉularo, la angla, la malnova imperia lingvo, estas multe pli uzata. Ĉirkaŭ 11% de la baratanoj scipovas la [[angla lingvo|anglan]]. La angla havas apartan statuson en la lando; ĝi estas la [[oficiala lingvo]] de la [[juro]] kaj [[burokratio]], kaj funkcias kiel [[Lingvafrankao|lingvafankao]] de nacia [[politiko]] kaj [[komerco]]. === Duskribismo === [[Nikola Raŝiĉ]] en sia eseo ''Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo''<ref>Nikola Raŝiĉ, ''Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo'' [2000]. En ''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', Diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], [[2015]]. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. Paĝoj 47-66.</ref> ekas el la analizo de la rilato inter la parola kaj la skriba lingvoj, nome la [[skribsistemo]]. La sinsekvo okazas ĉiam en tiu direkto: unue oni parolas, poste oni skribas. En tiu evoluo iam oni elektas [[alfabeto]]n kaj tio estas socia, politika kaj tre ofte eĉ religia decido. Tiu elekto povas esti ne ununura, tiele Rasiĉ klarigas la koncepton de duskribismo, kiel "du alfabetoj ene de unu lingva komunumo", kaj ene de ĝi la pli specifa kazo de digrafio nome kiam la uzo de diversaj skribsistemoj estas "socifunkcie determinita". Foje la kunekzisto de la du alfabetoj povas indiki kazon de transiro de unu al la alia, tiele temus pri alfabetŝanĝo por kio ĉiam estas kulturaj, sociaj, politikaj, ekonomiaj auz eĉ religiaj faktoroj kaj tialoj. Foje ne temas pri du alfabetoj, sed pri du [[ortografio]]j, kaj denove oni devas analizi kiuj kaj kiaj estas la tialoj de tio. La aŭtoro proponas diversajn konceptojn, terminojn (kiaj ''skizoskribio'' kaj ''skizografio'') same kiel komentas la diversajn kazojn en precizajn lingvajn situaciojn de ĉiuj kontinentoj. Ekzemple oni analizas almenaŭ supraĵe la kunvivadon kaj kelkajn historiajn elektojn aŭ ŝanĝojn de alfabetoj en [[Balkanio]] ĝis [[Moldavio]] ĉefe rilate al la cirila kaj al la latina alfabetoj, sed ankaŭ kun historia uzado de la [[araba]]. Kiam okazas skismografio, temas pri "konkurenco de du alfabetoj", kiel okazis kaj okazas en [[Hindio]] ĉefe inter arabidaj kaj hindidaj normoj. La kazo de [[Bosnio]] estas speciale studita. Ĉiuj tiuj kazoj estas diferencaj el la pura diglosio, kie nepras diferenco de socia prestiĝo, dum ĉe duskribismo la divido de la taskoj estas ĉefe funkcia. === Barata literaturo === * [[bengallingva literaturo]] * [[malajalingva literaturo]] * [[urdua poezio]] * [[Gjanpith|Premio Gjanpith]] * vidu ankaŭ en [[anglalingva literaturo]] === Barata muziko === [[Dosiero:Dilruba_woman.jpg|dekstra|eta|La '''esraĝ''' aŭ '''dilruba'''.]] {{Ĉefartikolo|Hindia klasika muziko}} ==== Instrumentoj ==== * [[Esraĝ]] * [[Sitaro]] === Barata arto === {{Ĉefartikolo|Barata arto}} La arto de Barato (कला भारत, kalā bhārata) karakterizas ĉefe ĉar estas montro de la komplika socio barata, multetna kaj multkultura. Krome ĝi havas karakteron ĉefe religia, ĉar arto utilis kiel transmitilo de la diversaj religioj kiuj uziĝis en Barato: [[hinduismo]], [[budhismo]], [[islamo]], [[kristanismo]] ktp. Menciindas kiel distinga trajto de la barata arto ties integremo kun la naturo, kiel adapto al la universa ordo, konstatinte ke la plej parto de naturaj elementoj (montoj, riveroj, arboj) havas por baratanoj sanktan karakteron. [[Jakŝagana]] estas tradicia teatra formo, kiu estas kombino de danco, muziko, dialogo, kaj kostumo. Ĝi estas indiĝena artformo de la gubernio [[Karnataka]] en suda Barato. Jakŝagana laŭvorte signifas ‘la kanton (gaana) de naturaj spiritoj (jakŝa)’. La nomo Jakŝagana estas uzita jam de 200 jaroj. Ĝi evoluiĝis el la muziko kaj teatro dum la periodo de movado Bhakti. La kostumoj estas plene de riĉaj koloroj. La koloroj dependas de la roluloj kaj ankaŭ la formo de Jakŝagana. La kostumoj estas faritaj el ligno, speguletoj kaj kolorŝtonoj. === Barata kuirarto === {{Ĉefartikolo|Barata kuirarto}} La barata kuirarto estas la vasta gamo de [[kuirarto]] en Barato, de la [[himalajo|himalajaj]] regionoj norde ĝis la suda kabo de la subkontinento sude. En ŝtatego de multaj etnoj kaj lingvoj, ankaŭ la kuirarto tre malsamas laŭ unuopaj regionoj. Tial la kategoriigo estas nur orientiga. Baza konsistigero estas, en la regionoj kie oni kultivas ĝin, [[rizo]], en la regionoj kie kultiviĝas tritiko, la hinda [[pano]] ''nan'' ( नान ), aŭ la hindaj patkukoj ''ĉapati'' ( चपाती ), la [[gio|likva butero]] ''ghî'' ( घी ), la fermentita lakto ''lassi'' ( लस्सी ), uzita kiel trinkaĵo. La tradicia trinkaĵo de Hindio estas de antikveco [[lakto]], dum [[teo]] estis alportita de la angloj dum koloniaj tempoj. [[Dosiero:Holi Celebration Huranga.jpg|eta|Holio en Uttar Pradesh.]] === Festoj === En Barato abundas kaj popularas la [[festivalo]]j, ĉefe tiuj rilataj al la diversaj religiaj ceremonioj kaj eventoj. En tiuj oftas enormaj aglomeraĵoj de personoj. [[Holio]] (Hindia, होली, holī), populara kiel la festo de koloro, estas fama printempa festo en Barato kaj Nepalo. La festo daŭras du tagojn ekde la plenluna tago inter la mezoj de februaro kaj marto. == Amaskomunikiloj == Pro sia plureca socio, Barato havas multpartan amaskomunikan pejzaĝon. Televidaj elsendoj komenciĝis en Barato en 1959 kiel ŝtata komunikilo, kaj plivastiĝis malrapide dum pli ol du jardekoj.{{sfn|Narayan|2013|pp=66–67}}{{sfn|Kaminsky|Long|2011|pp = 684–692}} La monopolo de la [[Doordarshan|ŝtataj elsendoj]] finiĝis en la jardeko de 1990. Post tio, satelitaj kanaloj ĉiam pli influas la popolan kulturon de Barato.{{sfn|Mehta|2008|pp = 1–10}} Nuntempe la televido estas la plej atinga amaskomunikilo en Barato; laŭ industriaj taksoj, en 2019 estis pli ol 554 milionoj da televidaj uzantoj, kompare al aliaj amaskomunikiloj: interreto (449&nbsp;milionoj), ĵurnaloj (400&nbsp;milionoj), kaj radio (226&nbsp;milionoj).{{sfn|Hansa Research|2019}} Laŭ la konstitucio de 1950, la [[parollibereco|parolado]] kaj la [[gazetarlibereco|gazetaro]] estas liberaj en Barato, kvankam ili fakte estas limigataj en krizaj regionoj kiel [[Kaŝmiro]] kaj partoj de [[Sep fratinoj (ŝtatoj)|Nordorienta Barato]]. En la taksoj pri gazetarlibereco publikigitaj por la jaro 2017 de [[Raportistoj sen limoj|Raportistoj sen Limoj]], Barato ricevis la 159-an lokon el 180 landoj, simile al siaj najbaroj Pakistano (152) kaj Bangladeŝo (165).<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.reporter-ohne-grenzen.de/weltkarte |titolo=Weltkarte |verko=Reporter ohne Grenzen |alirdato=2025-01-09}}</ref> La organizaĵo elstarigis [[Hindua naciismo|hindu-naciismajn]] sekvantojn de la ĉefministro [[Narendra Modi]] kiel danĝeron por ĵurnalistoj, informante ke almenaŭ 28 estas murditaj dum lia oficperiodo,<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.reporter-ohne-grenzen.de/indien/alle-meldungen/meldung/online-hetze-gegen-journalistin |titolo=Online-Hetze gegen Journalistin |verko=Reporter ohne Grenzen |alirdato=2025-01-09}}</ref> kaj menciis ankaŭ atakojn de maŭistaj geriloj kaj de krimaj organizaĵoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.reporter-ohne-grenzen.de/indien |titolo=Indien |verko=Reporter ohne Grenzen |alirdato=2025-01-09}}</ref> === Televido === La [[televido]] estis enkondukita por la unua fojo la 15-an de septembro de 1959 en Delhio. Regula programado komenciĝis nur ekde 1965. Okaze de la [[Aziaj Ludoj 1982]] en Nov-Delhio la kolora televido enkondukiĝis. Samjare komenciĝis elsendado de programoj per [[artefarita satelito|satelitoj]]. Komence la televido restis rezervita por riĉa malmulto, sed en la jardeko de 1980 ĝi trairis imponan kreskon de la nombro da spektantoj, kaj nun estas je multo la plej populara amaskomunikilo en Barato. Krom la ŝtata elsendejo [[Doordarshan]], kiu ĝis 1991 posedis monopolon, nun ekzistas multegaj privataj [[Satelita televido|satelitaj]] kaj [[kabla televido|kablaj]] elsendejoj. Lastatempe ili trovas publikon precipe inter la pli junaj urbanoj. La plej spektataj privataj elsendejoj estas [[STAR Plus]], Sony Entertainment Television, Sab TV, India TV, Colors TV, kaj [[Zee TV]]. == Ekonomio == {{Ĉefartikolo|Ekonomio de Barato}} Laŭ la [[Internacia Monunua Fonduso]] (IMF), la barata ekonomio en 2017 estis laŭnome egala al 2.454 mil bilionoj da usonaj dolaroj; tio estas la sesa plej granda ekonomio en la mondo laŭ ciferoj de merkata interŝanĝo, kaj kun 9.489 mil bilionoj da usonaj dolaroj ĝi estas la tria plej granda ekonomio en la mondo laŭ aĉetopova komparo, aŭ PPP.<ref name="autogenerated1"/> Kun jara averaĝa kresko de MEP de ĉirkaŭ 5.8% laŭlonge de la pasintaj du jardekoj, kaj atinginte 6.1% dum 2011–12,<ref>Report for Selected Countries and Subjects: Afghanistan, Bangladesh, India, Indonesia, Malaysia, Nepal, Pakistan, Philippines, Sri Lanka, Thailand, [[Internacia Monunua Fonduso]], Aprilo 2011, [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=25&pr.y=15&sy=1991&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C558%2C513%2C564%2C566%2C524%2C534%2C578%2C536%2C548&s=NGDPDPC&grp=0&a=] Alirita la 18an de Marto 2018. p. 2.</ref> Barato estas unu el la plej rapide kreskantaj ekonomioj.<ref>Nayak, P. B.; Goldar, B.; Agrawal, P. (10a de Novembro 2010), India's Economy and Growth: Essays in Honour of V. K. R. V. Rao, SAGE Publications, ISBN 978-81-321-0452-0, p. xxv. [https://books.google.es/books?id=N1Ho2SGXUHwC&redir_esc=y] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Tamen, la lando rangas 140a en la mondo laŭ pokapa MEP kaj 129a laŭ pokapa MEP ĉe PPP.<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr1.x=88&pr1.y=9 India], [[Internacia Monunua Fonduso]] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> Ĝis 1991, ĉiuj barataj registaroj sekvis protektismajn politikojn kiuj estis influitaj de socialisma ekonomiko. Ampleksa ŝtata interveno kaj regulado apartigis la baratan ekonomion el la ekstera mondo. Akra krizo de pag-ekvilibro en 1991 devigis la landon liberaligi sian ekonomion;<ref>Wolpert, S. (25a de Decembro 2003), A New History of India (7a eld.), Oxford University Press, ISBN 978-0-19-516678-1, p. xiv.</ref> ekde tiam ĝi malrapide moviĝis al sistemo de [[libera merkato]]<ref>Gargan, E. A. (15a de Aŭgusto 1992), India Stumbles in Rush to a Free Market Economy, [[The New York Times]], [https://www.nytimes.com/1992/08/15/world/india-stumbles-in-rush-to-a-free-market-economy.html] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> kun emfazo kaj al eksterlanda komerco kaj al rekta investado.<ref>Alamgir, J. (24a de Decembro 2008), India's Open-Economy Policy: Globalism, Rivalry, Continuity, Taylor & Francis, ISBN 978-0-415-77684-4, [https://books.google.es/books?id=JL7QfWJ5Yk0C&redir_esc=y] Alirita la 18an de Marto 2018, pp. 23, 97.</ref> Barato estis membro de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] ekde la 1a de januaro 1995.<ref>UNDERSTANDING THE WTO: THE ORGANIZATION Members and Observers, WTO, 1995, arkivita el la originalo en 17a de Januaro 2010, [https://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm] Alirita la 18an de Marto 2018.</ref> La [[inflacio]] estis de 6,7% (1999, takso) kaj la [[valuto]] estis la [[barata rupio]] (Rs). Komence de la 21-a jarcento, Barato fariĝis t.n. [[sojlolando]]. La [[centra banko]] estas la [[Rezerva Banko de Barato]], dum [[Ŝtata Banko de Barato]] estas la plej granda banko funkcianta en la lando. Aliaj gravaj barataj bankoj estas [[Canara Bank]], [[ICICI Bank]], [[Banko Exim de Barato]] kaj [[Punĝaba Nacia Banko]]. [[Dosiero:Taj Mahal in March 2004.jpg|eta|300ra|centre|[[Taĝmahalo]]]] {{Ĉefartikolo|Rezerva Banko de Barato|Ŝtata Banko de Barato}} == Transportoj == {{Ĉefartikolo|Indian Railways}} [[Dosiero:WV banner Rail travel in India.jpg|centre|775ra]] La [[Hindiaj Fervojoj]] (hindie भारतीय रेल, Bhāratīya Rail, angle ''Indian Railways'') estas la ŝtata fervoja korporacio de Barato. Ĝi estis fondita en 1853 kaj administras la kvaran plej grandan nacian fervojan sistemon en la mondo laŭ grandeco. Ĝi havas totalan itinerlongon de 67 956 km en 2022. == Sportoj == [[Dosiero:Darlington Social Cricket Club Cricket Match.jpg|eta|Kriketo]] [[Dosiero:Kabadi Game.jpg|eta|Kabbadi]] En Barato, multaj tradiciaj indiĝenaj sportoj estas famaj, nomiĝas ‘Kabbadi’, ‘Kho Kho’, ‘Pehlwani’ kaj ‘Gilli-danda’. Iom da antaŭaj formoj de Aziaj batalartoj kiuj estas origintaj en Barato, nomiĝas ‘Kalarippyattu’, ‘Musti Yuddha’, ‘Silamabam’ kaj ‘Marma Adi’. Alia ludo, kiu ankaŭ originale estas el Barato, estas ŝako ankaŭ nomita ‘Chaturanga’ kaj famiĝinta, ĉar nun Barato havas multajn grandmajstrojn. En la kortumo de la reĝo Akbar sur la grandaj marmoraj ŝtonoj oni kreis ludon ‘Pachisi’. Nuntempe teniso estas fama en Barato, ĉar multaj homoj gajnis trofeojn ludante tenison ekde 2010. Tiuj sportoj estas famaj en Barato: * [[Badmintono]] * [[Futbalo]] * [[Bokso]] * [[Luktado]] * [[Hokeo]] * [[Basketbalo]] * [[Kriketo]] (famega en Barato) == Esperanto en Barato == * Naren Dholokia (1906-2002), iam [[delegito de UEA|fakdelegito (FD) de UEA]] pri vidbendoj, fotografio kaj hinda kuirarto en Burnley (Barato), emerita kvalitkontrolisto, interalie tradukis hindajn poemojn. * Landa Esperanto-Asocio en Barato estas [[Federacio Esperanto de Barato]]. * [[Probal DASGUPTA]], foje esperantigita kiel "Daŝgupto" (naskiĝis la {{daton|19|septembro|1953}} en [[Kalkato]]) estas barata esperantisto kaj leksika esploristo, en la jaroj 2007–2013 [[prezidantoj de UEA|prezidanto]] de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Li estis elektita por trijara periodo en la [[UK 2007|jokohama Universala Kongreso]] en aŭgusto [[2007]] kaj reelektita en la [[UK 2010|95-a UK]] en [[Havano]] en [[2010]]. * En [[2008]] okazis la 5-a [[Azia Kongreso de Esperanto|Azia Kongreso]]. * En [[2016]] la Komitato de [[ILEI]] aprobis la kreon de ILEI-sekcio en Barato. * En [[2017]] okazis la 4-a Sud-Azia Seminario,<ref>[https://baratejo.wordpress.com/sud-azia-seminario/sas4barato/ Paĝo pri la 4-a SAS en la retejo de Esperanto-Barato]</ref> kadre de la jara temo de [[UN]] 2017 pri [[daŭripova turismo]]. * En [[2018]] okazis BEK 18, Barata Esperanto-Kongreso 2018, en la urbo Puneo, organizita de Federacio Esperanto de Barato. Novaj Komitato kaj Estraro estis aprobitaj dum BEK 18.<ref>{{Cite web|url=https://baratejo.wordpress.com/bek18raporto/ |title=BEK 18 – FEB elektas novan estraron – La Federacio Esperanto de Barato |publisher=Baratejo.wordpress.com |date=2016-05-07 |accessdate=2023-04-26}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=India|revizio=831094185}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Barato}} * [[Ĉefministroj de Barato]] * [[Lok Sabha]] * [[Bhopal|Tragedio de Bhopal]] * [[Listo de urboj de Barato]] * [[Landnomoj]] * [[Naksalitoj]] * [[Goparaju Ramachandra Rao]] * [[Ĝai Hind]] * [[Ribelo de Sipajoj]] * [[Malkovro de Barato]] * [[Arkeologia Enketo de Barato]] * [[Terorismo en Barato]] * [[Hindua naciismo]] * [[Konstitucio de Barato]] * [[Ministro de Financoj (Barato)]] * [[Banjano]], la nacia arbo == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikinews=portalo:Barato|q=Barato|s=Kategorio:Barato|wikt=Barato|ReVo titolo=Barato|ReVo=barat}} * {{ueavikio|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * [https://www.monato.be/2008/009532.php La barata ekonomio: miraklo neefika] (artikolo el ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'') * [http://india.gov.in/maps/main.php Tre interesa aro da ĉiutemaj mapoj pri Barato, TTT-ejo de la barata registaro] * [https://web.archive.org/web/20041022061538/http://de.geocities.com/proskovec/nordindien_es.html fotoj] * [http://www.gandhiserve.org pri Gandhi] * [https://kern.punkto.info/2018/11/25/kp149-sendependigxo-de-barato/ Intervjuo] kun [[Giridhar Rao]] en la podkasto [[Kern.punkto]] pri la sendependiĝo de Barato {{eo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=huo7PNPDbPY Prelego de [[Giridhar Rao]]] pri la lerneja sistemo de Barato por la londona klubo 20200821 {{eo}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/ Barato] en [[Monda faktolibro de CIA]] {{Havenda artikolo|Barato}} {{Komunumo de Nacioj}} {{ŜOK}} {{G20-Ŝtatoj}} {{Ŝtatoj en Azio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Barato| ]] [[Kategorio:Hinduismo]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1947]] pssroyqkgelx8b536ss4qpkuyk6loou 0 776 9478555 9236605 2026-09-19T16:01:37Z Sj1mor 12103 9478555 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Catherine Deneuve |dosiero = Catherine Deneuve (1966).png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Catherine Deneuve, [[Venecio]] (1966). |naskonomo = Catherine Fabienne Dorléac |loko de naskiĝo = {{flago|Francio}} [[Parizo]], [[Francio]] |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = [[1957]]–nuntempo |geedzo = [[David Bailey]] (1965–1972) |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = '''Plej bona aktorino'''<br />1980 ''Le Dernier métro''<br /> 1991 ''Indochine'' |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Catherine DENEUVE''' [katrin dönöv] (naskiĝis {{naskiĝtago kaj aĝo|1943|10|22}} en [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] [[aktorino]]. Jam en la aĝo de 13 jaroj ŝi aperis en malgrandaj filmroloj. Internacian famon ŝi gajnis en 1964 per la filmo ''[[Les Parapluies de Cherbourg]]''. Pro la ĉefrolo en la filmo ''[[Indochine]]'' ŝi en 1992 estis nomumita por ''[[Oskaro]]''. En [[1998]] ŝi kadre de la [[Berlino|Berlina]] Internacia Film-Festivalo [[Berlinale]] en Germanio ricevis la premion [[Honora Ora Urso]] pro sia vivoverko. Entute ŝi aperis en cento da filmoj. == Biografio == [[Dosiero:Deneuve-1952-Harcourt.jpg|maldekstre|eta|200px|Deneuve fotita en la Studioj Harcourt, Parizo, en 1952.]] Catherine Fabienne Dorléac naskiĝis en Parizo dum la okupacio fare de [[Nazia Germanio]], filino de la geaktoroj Maurice Dorléac (1901-1979) kaj Jeanne Renée Deneuve, konita en la artetoso kiel Renée Simonot (1911-2021); ŝi estas la tria de kvar fratinoj. La aliaj tri estis Danielle (1936) — nur patrinflnka —, [[Françoise Dorléac]] (1942-1967) kaj Sylvie (1946). Ŝi debutis laŭ la nomo Catherine Dorléac en ''Les Collégiennes'' (1957). Ŝi ŝanĝis sian artetosan familinomon al tiu de sia patrino kaj post kelkaj minoraj laboroj, la unua fama reĝisoro por kiu ŝi laboros estis [[Roger Vadim]] en ''Le Vice et la Vertu'' (1963), kies kormaikino ŝi iĝis kaj kun kiu ŝi akiris la personecon kiun ŝi retenos dum granda parto de sia kariero. Lia unua granda sukceso okazis en 1963 per la muzikala filmo reĝisorita de Jacques Demy, ''[[Les Parapluies de Cherbourg]]'', kiu atingis la Oran Palmon en la [[Festivalo de Cannes]] kaj en kiu Deneuve 20-jaraĝa ludis la protagonistan rolon kantante sed dublita de la kantistino Danielle Licari. En siaj unuaj filmoj, ŝi montris bildon de romantisma kaj iom najva junulino. La filmo kiu ŝanĝis ŝian karieron estis ''[[Belle de jour]]'' de 1967, kiu ricevis la Oran leonon en la [[Festivalo de Venecio]] kaj kiu fiksis la bildon de Deneuve kiel glacia, enigma kaj mistera kiu pluis.<ref> López, Ianco (27a de junio 2023). [https://elpais.com/icon/2023-06-27/me-ven-fria-y-burguesa-pero-no-voy-a-perder-el-tiempo-con-gente-que-no-conozco-catherine-deneuve-la-musa-extrana-que-solo-podia-existir-en-francia.html «“Me ven fría y burguesa, pero no voy a perder el tiempo con gente que no conozco”: Catherine Deneuve, la musa extraña que solo podía existir en Francia».] [[El País]]. Konsultita la 27an de junio 2023. </ref>​ [[Luis Buñuel]], la reĝisoro de tiu filmo diris pri ŝi jenon: «Ŝi estas bela kiel morto, alloga kiel peko kaj malvarma kiel virto».<ref>[https://www.eleconomista.es/informalia/famosos/noticias/12498685/10/23/catherine-deneuve-cumple-80-anos-la-mujer-fria-y-libre-que-enfrento-a-bunuel-y-conquisto-para-siempre-el-cine-frances.html Catherine Deneuve cumple 80 años: la mujer fría y libre que se enfrentó a Buñuel y conquistó para siempre el cine francés]</ref>​ Laŭlonge de preskaŭ ses jardekoj de kariero, ŝi laboris kun reĝisoroj kiel [[Manoel de Oliveira]], [[Roman Polanski]] (''[[Repulsion]]''), [[Marcel Camus]], [[Dino Risi]], [[Agnès Varda]], [[André Téchiné]], [[Luis Buñuel]] (''[[Belle de jour]]'', ''[[Tristana]]''), [[Hugo Santiago]], [[François Truffaut]] (''[[La sirène du Mississipi]]''), [[Lars von Trier]] (''[[Dancer in the Dark]]'') kaj François Ozon, inter aliaj. Pro sia rolo en ''Indochine'' (1992) ŝi estis nomumita al [[Oskar Premio]], kiun ŝi ne ricevis, dum la filmo ja atingis la premion korespondan al la plej bona filmo neanglalingva. En 1994 ŝi ricevis la Premion Donostia de la [[Donostia Internacia Filmfestivalo|Donostia Kinfestivalo]]. En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj ŝi partoprenis en kelkaj usonaj kaj britaj filmoj, kun steluloj kiel [[Jack Lemmon]] (''The April Fools'', 1969), [[Ava Gardner]] (''Mayerling'') kaj [[Burt Reynolds]] (''Hustle'', 1975), sed ĝenerale ili ne estis tre sukcesaj kaj la aktorino ne establiĝis kiel stelulo en [[Holivudo]]. [[Dosiero:Catherine deneuve2.jpg|maldekstre|eta|200ra|Catherine Deneuve en 2000.]] En 1983 ŝi reaperis en la brit.usona kino kun [[Susan Sarandon]] kaj [[David Bowie]] en la privampira filmo ''The Hunger'', reĝisorita de [[Tony Scott]]. En 2022 ŝi ricevis la Oran Leonon pro tuta kariero en la [[Kinfestivalo de Venecio]].<ref>[https://www.labiennale.org/en/news/catherine-deneuve-golden-lion-lifetime-achievement «Biennale Cinema 2022 | Catherine Deneuve Golden Lion for Lifetime Achievement».] La Biennale di Venezia (en angla). 1a de junio 2022. Konsultita la 1an de junio 2022. </ref> Ŝi havas du gefilojn, nome Christian Vadim (1963) kun Roger Vadim, kaj [[Chiara Mastroianni]] (1972) kun la itala [[Marcello Mastroianni]]. Catherine Deneuve edziniĝis nur unufoje, kun la brita fotisto David Bailey, kies geedzeco daŭris de 1965 ĝis 1972. Ŝi estis fratino de la aktorino [[Françoise Dorléac]], mortinta pro aŭtakcidento en 1967. Ŝi kontaktigis Catherine Deneuve kun kinistoj kiel Polanski kaj Buñuel. Ili laboris kune en ''Les Demoiselles de Rochefort''. En 1996, ŝi publikigis libron ''Elle s’appelait Françoise'', verkita kun [[Patrick Modiano]], en kiu rakontas kiel la morto de ŝia fratino ŝanĝis ŝian vivon kaj kiel dum ŝia rilato kun [[François Truffaut]] (kiu antaŭe estis amantino de Françoise Dorléac), ambaŭ komprenis, ke ambaŭ kunhavis sekretan pasion por la malaperinta Françoise. == Listo de kelkaj filmoj == {{Div col|cols = 2}} * ''[[Les Parapluies de Cherbourg]]'' (Francio/Germanio, 1963) * ''[[Repulsion]]'' (Britio, 1964) * ''[[Belle de jour]]'' (Francio/Italio, 1967) * ''[[Les Demoiselles de Rochefort]]'' (Francio, 1967) * ''[[Benjamin ou les mémoires d’un puceau]]'' (Francio, 1968) * ''[[La sirène du Mississippi]]'' (Francio/Italio, 1969) * ''[[Tristana]]'' (Francio/Italio/Hispanio, 1970) * ''[[Peau d'Âne (filmo)|Peau d'Âne]]'' (Francio, 1970) * ''[[L'agression]]'' (Francio, 1975) * ''[[À nous deux]]'' (Francio/Kanado, 1979) * ''[[Le dernier métro]]'' (Francio, 1980) * ''[[Le choix des armes]]'' (Francio, 1981) * ''[[Hôtel des Amériques]]'' (Francio, 1981) * ''[[Le lieu du crime]]'' (Francio, 1986) * ''[[Indochine (filmo)|Indochine]]'' (Francio, 1992) * ''[[Ma saison préférée]]'' (Francio, 1993) * ''[[Les cent et une nuits de Simon Cinéma]]'' (Francio/Britio, 1995) * ''[[Les voleurs]]'' (Francio, 1996) * ''[[Le Temps retrouvé (filmo)|Le Temps retrouvé]]'' (Francio/Portugalio/Italio, 1999) {{Div col end}} === 21-a jarcento (kompleta filmaro) === * ''[[Dancer in the Dark]]'' (Francio/Danio/Svedio, 2000) * ''[[Le Petit Poucet (filmo)|Le Petit Poucet]]'' (Francio, 2001) * ''[[The Musketeer (filmo)|The Musketeer]]'' (Britio/Germanio, 2001) * ''[[Huit Femmes]]'' (Francio, 2002) * ''[[Les Temps qui Changent]]'' de [[André Téchiné]]: Cécile, kun [[Gérard Depardieu]] (2004) * 2005 : ''[[Palais royal!]]'' de kaj kun Valérie Lemercier: la reĝino Eugénia * 2006 : ''[[Le concile de pierre]]'' de Guillaume Nicloux: Sybille Weber * 2006 : ''[[Le héros de la famille]]'' de Thierry Klifa: Alice Mirmont * 2007 : ''[[Après lui]]'' de Gaël Morel: Camille * 2008 : ''Un conte de Noël'' de Arnaud Desplechin: Junon * 2008 : ''Je veux voir'' de Khalil Joreige kaj Joana Hadjithomas: ŝi mem * 2008 : ''Mes stars et moi'' de Lætitia Colombani: Solange Duvivier * 2009 : ''Cyprien'' de David Charhon: Viviane * 2009 : ''La Fille du RER'' de [[André Téchiné]]: Louise * 2009 : ''Bancs publics (Versailles Rive-Droite)'' de Bruno Podalydès: la klientino en la ŝranko * 2009 : ''Mères et Filles'' de Julie Lopes-Curval: Martine * 2010 : ''Potiche'' de François Ozon * 2010 : ''L'Homme qui voulait vivre sa vie'' de Éric Lartigau: Anne * 2011 : ''Les Yeux de sa mère'' de Thierry Klifa: Lena Weber * 2011 : ''Les Bien-aimés'' de Christophe Honoré: Madeleine * 2012 : ''Les Lignes de Wellington (As linhas de Torres Vedras)'' de Raoul Ruiz kaj Valeria Sarmiento: Severina * 2012 : ''Dieu aime le caviar (O Theos agapaei to haviari)'' de Yannis Smaragdis: [[Katerina la 2-a (Rusio)]] * 2012 : ''Astérix et Obélix : Au service de sa Majesté'' de Laurent Tirard: Cordelia, la reĝino de Anglio * 2013 : ''Elle s'en va'' de Emmanuelle Bercot: Bettie * 2014 : ''Dans la cour'' de Pierre Salvadori: Mathilde * 2014 : ''L'Homme qu'on aimait trop'' de [[André Téchiné]]: Renée Le Roux * 2014 : ''Trois cœurs'' de [[Benoît Jacquot]] : [[Colette]] * 2015 : ''La Tête haute'' de Emmanuelle Bercot: Juge Florence Blaque * 2015 : ''[[Le tout nouveau testament]]'' de Jaco Van Dormael: Martine * 2016 : ''Le Cancre'' de Paul Vecchiali: Marguerite * 2017 : ''Sage Femme'' de Martin Provost: Béatrice * 2017 : ''Bonne Pomme'' de Florence Quentin: Barbara * 2017 : ''Tout nous sépare'' de Thierry Klifa: Louise * 2018 : ''Mauvaises Herbes'' de Kheiron: Monique * 2018 : ''La Dernière folie de Claire Darling'' de Julie Bertuccelli: Claire Darling * 2019 : ''L'Adieu à la nuit'' de [[André Téchiné]]: Muriel * 2019 : ''Fête de famille'' de Cédric Kahn: Andréa * 2019 : ''La Vérité'' de Hirokazu Kore-eda: Fabienne * 2020 : ''Terrible Jungle'' de Hugo Bénamozig kaj David Caviglioli: Chantal de Bellabre * 2021 : ''De son vivant'' de Emmanuelle Bercot: Crystal * 2022 : ''Femminile singolare'': baletestrino * 2023 : ''Habib, la grande aventure'' de Benoît Mariage: ŝi mem * 2023 : ''Bernadette'' de Léa Domenach: Bernadette Chirac * 2024 : ''Au fil des saisons'' de Hanna Ladoul kaj Marco La Via: Solange * 2024 : ''Marcello mio'' de Christophe Honoré: ŝi mem * 2024 : ''Spirit World'' de Eric Khoo * 2024 : ''Dada'' de Gustave Kervern kaj Benoît Delépine [[Dosiero:Catherine Deneuve 1969.jpg|eta|Catherine Deneuve en 1969]] [[Dosiero:Catherine Deneuve 1995.jpg|eta|maldekstra|200ra|Catherine Deneuve en 1995]] [[Dosiero:MJK34539 Catherine Deneuve (Sage Femme, Berlinale 2017) crop.jpg|eta|meza|Catherine Deneuve en 2017]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.gainsbourg.org/vrsn3/html/disco/interpretes/interpretes_catherinedeneuve.html A Tribute to Gainsbourg, Catherine Deneuve interprète...] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041012015207/http://www.gainsbourg.org/vrsn3/html/disco/interpretes/interpretes_catherinedeneuve.html |date=2004-10-12 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Deneuve, Catherine}} [[Kategorio:Francaj aktoroj|DENEUVE, Catherine]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 22-an de oktobro]] 5e3ihct1w4ytq05kf80njbvle2b8rj3 0 851 9478775 9382712 2026-09-20T07:26:05Z Tirolischleioans 254019 /* Famuloj rilataj la Dresdeno */ 9478775 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dresdeno | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Dresden}} | alia_nomo1 = | kategorio = Ĉefurbo de germana federacia lando Saksio <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dresden | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Dresden Montage (2016).png | dosiero2 = Dresden montage.JPG | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_priskribo = Vidoj al la urbo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Dresden Stadtwappen.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Germanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Saksio | ŝtato_tipo = Federacia lando | regiono = | regiono_tipo = | distrikto = Eksterdistrikta urbo | distrikto_tipo = | municipo = 10 lokaj partoj (Stadtteile) | municipo_tipo = Administra divido | histregiono = [[Margraflando Brandenburgio]] | histregiono1 = Reĝlando Prusio | histregiono2 = GDR | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Elbo (rivero)|Elbo]] | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero_faldo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = [[Eŭropa ŝoseo 55|E 55]] | ŝoseo_tipo = Eŭropa ŝoseo | ŝoseo1 = [[Germana aŭtovojo A4|A4]], [[Germana aŭtovojo A13|A13]], [[Germana aŭtovojo A14|A14]], [[Germana aŭtovojo A17|A17]] | ŝoseo1_tipo = aŭtostradoj | montaro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Dresdeno | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 113 | lat_d = 51 | lat_m = 3 | lat_s = | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 44 | long_s = | long_EW = E | plej_alta = Triebenberg | plej_alta_leviĝo = 384 | plej_alta_lat_d = 51 | plej_alta_lat_m = 1 | plej_alta_lat_s = 35 | plej_alta_lat_NS = N | plej_alta_long_d = 13 | plej_alta_long_m = 55 | plej_alta_long_s = 23 | plej_alta_long_EW = E | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 328.31 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 548.800 | loĝantaro_dato = 31.12.2015 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita_tipo = Unua skribmencio | establita = 1206 | dato = | ĉefulo = Dirk Hilbert | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = FDP <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 01001–01328 | areo_kodo = small>+49</small>(0)351 | areo_kodo_tipo = Telefona aŭtaŭkodo | kodo = 14 6 12 000 | kodo_tipo = | kodo1 = [[Listo de germanaj aŭtokodoj|DD]] | kodo1_tipo = Aŭtokodoj | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | Mapo en angulo=Germanio | mapo = Saxony DD.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Saksio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de Dresdeno | mapo1_lokumilo = Dresdeno | mapo2 = Stadtteile in Dresden.svg | mapo2_priskribo = Dividaĵo el kvartaloj de la urbo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.dresden.de www.dresden.de] | commons = Dresden <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=9|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Dresdeno''' ({{lang-de|Dresden}}, {{lang-hsb|Drježdźany}}) estas [[eksterdistrikta urbo]] en la sudo de orienta [[Germanio]] kaj la [[ĉefurbo]] de la [[germanio|germana]] [[federacio|federacia]] lando [[Saksio]]. Ĝi situas apud la rivero [[Elbo (rivero)|Elbo]] kaj estas la [[politiko|politika]], [[scienco|scienca]] kaj [[kulturo|kultura]] centro de la regiono. == Historio == [[Arta Ekspozicio de GDR]] aŭ '''Artaj ekspozicioj de GDR''' (germane: ''Kunstausstellung der DDR'') okazis inter 1946 kaj 1988 en Dresdeno. Ilia nomo ĝis 1967/68 estis ankoraŭ ''Deutsche Kunstausstellung'' (do tutgermanuja, almenaŭ laŭtitole). [[Dosiero:Dresden-Altstadt_von_der_Marienbruecke-II.jpg|maldekstre|eta|{{centre|la historia urbocentro vidata de la maria ponto}}]] == Vidindaĵoj == * [[Zwinger (Dresdeno)|Ĉirkaŭfermejo (Zwinger)]] * [[Frauenkirche (Dresdeno)|Kirko Nia kara sinjorino]]<ref>[http://www.kava-pech.cz/book-ladresdenae-esperanto.html#/eo/b/V25V_CkAACkAKCfX/historio-de-probable-la-plej-fama-barokstila-katedralo libro "La Dresdena Sinjorina preĝejo. Kroniko de la jaro 1000 ĝis hodiaŭ."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160821155349/http://kava-pech.cz/book-ladresdenae-esperanto.html#/eo/b/V25V_CkAACkAKCfX/historio-de-probable-la-plej-fama-barokstila-katedralo |date=2016-08-21 }} ({{eo}})</ref> * [[Neumarkt (Dresdeno)|Nova bazarplaco/Neumarkt]] ==En Esperanto== '''Gvidfolio tra Dresden''', eldonita de Germana Esperanto-Asocio, grupo Dresden. == Servoj == * [[Teknologia universitato Dresdeno]] == Famuloj rilataj la Dresdeno == * [[Ádám Mányoki]] (1673-1757), hungardecena pentristo * [[Aŭgusto (Saksio-Weißenfels)]] * [[Christian Juncker]], historiisto kaj pedagogo * [[Eduard Weitsch]], reformpedagogo * [[Erich Schleyer]], aktoro * [[Ernst Neef]], geografo * [[Ferdinand Hartmann]], pentristo * [[Frida Schanz]], verkistino kaj eldonistino * [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorf]], arĥitekto * [[Gottfried Heinrich Krohne]], arĥitekto * [[Jakob Friedrich von Fritsch]], politikisto * [[Johano Georgo la 3-a (Saksio)]], princelektisto kaj regna marŝalo * [[Johann Friedrich Wilhelm von Charpentier]] * [[Johann Gottfried Borlach]], inĝeniero kaj salekspluatisto * [[Lipót Auer]], violonisto * [[Otto von Loeben]], verkisto * [[Paula Modersohn-Becker]], pentristino * [[Rudolf Mauersberger]], dirigento kaj komponisto * [[Thomas Lindner]], skulptisto * [[Wilhelm Lachnit]] (1899-1962), artisto * [[Heinrich Ernst]] (1846-1919), operkantisto * [[Gerhard Schaffran]] (1912-1996), katolika episkopo == Esperanto en Dresdeno == La urbo ankoraŭ nun havas aktivan esperantistaron. Ĝi disponas pri vigla movada historio: * En aprilo 1905 fondiĝis la unua urba esperanto-grupo, nomata ''Libera unuiĝo esperanta'', fare de la komercisto Walter Goethel kaj la verkistino [[Marie Hankel]]. Ekde tiu jaro W. Goethel faris Esperanto-kursojn laŭ la [[Berlitz Kompanio|Berlitz-metodo]],<ref name="urba vikio pri Dresdeno">[https://www.stadtwikidd.de/wiki/Esperanto informoj en la urba vikio pri Dresdeno] ({{de}})</ref> ekde la komenco de 1906 [[Marie Hankel]] aldone aktiviĝis kiel kursgvidanto kaj havis aparte multajn Esperanto-kursojn. * En oktobro 1906 gvide de [[Albert Schramm]] kaj [[Marie Hankel]] fondiĝis la Esperanto-Sociento de Dresdeno.<ref name="1906-1908">[http://steffen-eitner.homepage.t-online.de/historio/19051907.htm informoj pri la societa historio 1906-1908] ({{de}})</ref><ref name="urba vikio pri Dresdeno"/> * En la jaro 1908 Dresdeno estis gastiganto de la [[UK 1908|4-a Universala Kongreso de Esperanto]]. En ĝi estis 1368 kongresanoj el 40 landoj. Okazis la unua kunveno de [[UEA]] kaj Esperanto-teatraĵo kun famaj aktoroj. * En 1911 por [[ruĝa Kruco|ruĝkrucanoj]] estas aranĝitaj Esperanto-[[kurso]]j en Dresden. De majo ĝis oktobro en la urbo okazis la internacia higiena ekspozicio kun vaste publikigitaj broŝuroj de pluraj institucioj ankaŭ en Esperanto.<ref name="1909-1918">[http://steffen-eitner.homepage.t-online.de/historio/19091918.htm informoj pri la societa historio 1909-1918] ({{de}})</ref> * En 1912 fondiĝis [[Esperanto-biblioteko]] kadre de la [[saksa Esperanto-Instituto]]. La sekvan jaron la instituto kaj la biblioteko tamen translokiĝis al Lepsiko.<ref name="1909-1918"/> * En 1913 en sep dresdenaj lernejoj infanoj lernis Esperanton en regulaj kursoj.<ref name="1909-1918"/> * La komenciĝo de la [[Unua mondmilito]] en 1914 estis forta paŝo malantaŭen. La laborista Esperanto-movado estis malpermesita, regulaj kunvenoj estis interrompitaj dum du jaroj kaj multaj esperantistoj estis devigitaj soldatiĝi. * La 1-an de februaro 1916 la parlamentano kaj klubano [[Albert Steche]] faris paroladon en la saksa parlamento pri la kreskanta graveco de Esperanto, kiu estis bone akceptata. La 9-an kaj 19-an de decembro unuafoje dum la milito okazis esperanta kunveno, en la ''artista domo'', kaj ekde la 28-a de decembro la kunvenoj denove regule okazis, kvankam la milito ankoraŭ daŭros du pliajn jarojn.<ref name="1909-1918"/> * En [[1927]] [[Karp Wallon]], en Dresden eldonigis lernolibron de sia alfaro pri Esperanta [[steno]] „Rapido“. * Ekde [[2001]] Dresdeno denove havas [[Esperanto-Biblioteko]]n. Pli da informoj troveblas ĉe: http://www.esperanto-dresden.de En la sudorienta urboparto Leuben estas strato nomata ''Zamenhofstraße''. === Esperantistoj dresdenaj === * [[Elisabeth Wunderlich]] (naskiĝis en Dresdeno) * [[Karp Wallon]] (mortis en Dresdeno) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Dresdena kodekso]] * [[S-Bahn de Dresdeno]] * [[Tramtransporto en Dresdeno]] * [[Infineon]] * [[3053 Dresdeno]] {{Projektoj|ReVo=dresden}} {{-}} [[Dosiero:DD-canaletto-blick.jpg|eta|centre|800ra|{{centre|panoramo}}]] {{Urboj en Germanio}} {{Administra divido de Saksio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dresdeno| ]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Saksio]] [[Kategorio:Urboj de Saksio]] [[Kategorio:Setlejoj sur Elbo]] phewdzs08ohzv68prpslxc1gvk5qsd6 9478789 9478775 2026-09-20T07:35:17Z Tirolischleioans 254019 /* Famuloj rilataj la Dresdeno */ 9478789 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dresdeno | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Dresden}} | alia_nomo1 = | kategorio = Ĉefurbo de germana federacia lando Saksio <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dresden | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Dresden Montage (2016).png | dosiero2 = Dresden montage.JPG | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_priskribo = Vidoj al la urbo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Dresden Stadtwappen.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Germanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Saksio | ŝtato_tipo = Federacia lando | regiono = | regiono_tipo = | distrikto = Eksterdistrikta urbo | distrikto_tipo = | municipo = 10 lokaj partoj (Stadtteile) | municipo_tipo = Administra divido | histregiono = [[Margraflando Brandenburgio]] | histregiono1 = Reĝlando Prusio | histregiono2 = GDR | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Elbo (rivero)|Elbo]] | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero_faldo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = [[Eŭropa ŝoseo 55|E 55]] | ŝoseo_tipo = Eŭropa ŝoseo | ŝoseo1 = [[Germana aŭtovojo A4|A4]], [[Germana aŭtovojo A13|A13]], [[Germana aŭtovojo A14|A14]], [[Germana aŭtovojo A17|A17]] | ŝoseo1_tipo = aŭtostradoj | montaro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Dresdeno | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 113 | lat_d = 51 | lat_m = 3 | lat_s = | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 44 | long_s = | long_EW = E | plej_alta = Triebenberg | plej_alta_leviĝo = 384 | plej_alta_lat_d = 51 | plej_alta_lat_m = 1 | plej_alta_lat_s = 35 | plej_alta_lat_NS = N | plej_alta_long_d = 13 | plej_alta_long_m = 55 | plej_alta_long_s = 23 | plej_alta_long_EW = E | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 328.31 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 548.800 | loĝantaro_dato = 31.12.2015 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita_tipo = Unua skribmencio | establita = 1206 | dato = | ĉefulo = Dirk Hilbert | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = FDP <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 01001–01328 | areo_kodo = small>+49</small>(0)351 | areo_kodo_tipo = Telefona aŭtaŭkodo | kodo = 14 6 12 000 | kodo_tipo = | kodo1 = [[Listo de germanaj aŭtokodoj|DD]] | kodo1_tipo = Aŭtokodoj | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | Mapo en angulo=Germanio | mapo = Saxony DD.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Saksio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de Dresdeno | mapo1_lokumilo = Dresdeno | mapo2 = Stadtteile in Dresden.svg | mapo2_priskribo = Dividaĵo el kvartaloj de la urbo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.dresden.de www.dresden.de] | commons = Dresden <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=9|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Dresdeno''' ({{lang-de|Dresden}}, {{lang-hsb|Drježdźany}}) estas [[eksterdistrikta urbo]] en la sudo de orienta [[Germanio]] kaj la [[ĉefurbo]] de la [[germanio|germana]] [[federacio|federacia]] lando [[Saksio]]. Ĝi situas apud la rivero [[Elbo (rivero)|Elbo]] kaj estas la [[politiko|politika]], [[scienco|scienca]] kaj [[kulturo|kultura]] centro de la regiono. == Historio == [[Arta Ekspozicio de GDR]] aŭ '''Artaj ekspozicioj de GDR''' (germane: ''Kunstausstellung der DDR'') okazis inter 1946 kaj 1988 en Dresdeno. Ilia nomo ĝis 1967/68 estis ankoraŭ ''Deutsche Kunstausstellung'' (do tutgermanuja, almenaŭ laŭtitole). [[Dosiero:Dresden-Altstadt_von_der_Marienbruecke-II.jpg|maldekstre|eta|{{centre|la historia urbocentro vidata de la maria ponto}}]] == Vidindaĵoj == * [[Zwinger (Dresdeno)|Ĉirkaŭfermejo (Zwinger)]] * [[Frauenkirche (Dresdeno)|Kirko Nia kara sinjorino]]<ref>[http://www.kava-pech.cz/book-ladresdenae-esperanto.html#/eo/b/V25V_CkAACkAKCfX/historio-de-probable-la-plej-fama-barokstila-katedralo libro "La Dresdena Sinjorina preĝejo. Kroniko de la jaro 1000 ĝis hodiaŭ."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160821155349/http://kava-pech.cz/book-ladresdenae-esperanto.html#/eo/b/V25V_CkAACkAKCfX/historio-de-probable-la-plej-fama-barokstila-katedralo |date=2016-08-21 }} ({{eo}})</ref> * [[Neumarkt (Dresdeno)|Nova bazarplaco/Neumarkt]] ==En Esperanto== '''Gvidfolio tra Dresden''', eldonita de Germana Esperanto-Asocio, grupo Dresden. == Servoj == * [[Teknologia universitato Dresdeno]] == Famuloj rilataj la Dresdeno == * [[Ádám Mányoki]] (1673-1757), hungardecena pentristo * [[Aŭgusto (Saksio-Weißenfels)]] * [[Christian Juncker]], historiisto kaj pedagogo * [[Eduard Weitsch]], reformpedagogo * [[Erich Schleyer]], aktoro * [[Ernst Neef]], geografo * [[Ferdinand Hartmann]], pentristo * [[Frida Schanz]], verkistino kaj eldonistino * [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]], arĥitekto * [[Gottfried Heinrich Krohne]], arĥitekto * [[Jakob Friedrich von Fritsch]], politikisto * [[Johano Georgo la 3-a (Saksio)]], princelektisto kaj regna marŝalo * [[Johann Friedrich Wilhelm von Charpentier]] * [[Johann Gottfried Borlach]], inĝeniero kaj salekspluatisto * [[Lipót Auer]], violonisto * [[Otto von Loeben]], verkisto * [[Paula Modersohn-Becker]], pentristino * [[Rudolf Mauersberger]], dirigento kaj komponisto * [[Thomas Lindner]], skulptisto * [[Wilhelm Lachnit]] (1899-1962), artisto * [[Heinrich Ernst]] (1846-1919), operkantisto * [[Gerhard Schaffran]] (1912-1996), katolika episkopo == Esperanto en Dresdeno == La urbo ankoraŭ nun havas aktivan esperantistaron. Ĝi disponas pri vigla movada historio: * En aprilo 1905 fondiĝis la unua urba esperanto-grupo, nomata ''Libera unuiĝo esperanta'', fare de la komercisto Walter Goethel kaj la verkistino [[Marie Hankel]]. Ekde tiu jaro W. Goethel faris Esperanto-kursojn laŭ la [[Berlitz Kompanio|Berlitz-metodo]],<ref name="urba vikio pri Dresdeno">[https://www.stadtwikidd.de/wiki/Esperanto informoj en la urba vikio pri Dresdeno] ({{de}})</ref> ekde la komenco de 1906 [[Marie Hankel]] aldone aktiviĝis kiel kursgvidanto kaj havis aparte multajn Esperanto-kursojn. * En oktobro 1906 gvide de [[Albert Schramm]] kaj [[Marie Hankel]] fondiĝis la Esperanto-Sociento de Dresdeno.<ref name="1906-1908">[http://steffen-eitner.homepage.t-online.de/historio/19051907.htm informoj pri la societa historio 1906-1908] ({{de}})</ref><ref name="urba vikio pri Dresdeno"/> * En la jaro 1908 Dresdeno estis gastiganto de la [[UK 1908|4-a Universala Kongreso de Esperanto]]. En ĝi estis 1368 kongresanoj el 40 landoj. Okazis la unua kunveno de [[UEA]] kaj Esperanto-teatraĵo kun famaj aktoroj. * En 1911 por [[ruĝa Kruco|ruĝkrucanoj]] estas aranĝitaj Esperanto-[[kurso]]j en Dresden. De majo ĝis oktobro en la urbo okazis la internacia higiena ekspozicio kun vaste publikigitaj broŝuroj de pluraj institucioj ankaŭ en Esperanto.<ref name="1909-1918">[http://steffen-eitner.homepage.t-online.de/historio/19091918.htm informoj pri la societa historio 1909-1918] ({{de}})</ref> * En 1912 fondiĝis [[Esperanto-biblioteko]] kadre de la [[saksa Esperanto-Instituto]]. La sekvan jaron la instituto kaj la biblioteko tamen translokiĝis al Lepsiko.<ref name="1909-1918"/> * En 1913 en sep dresdenaj lernejoj infanoj lernis Esperanton en regulaj kursoj.<ref name="1909-1918"/> * La komenciĝo de la [[Unua mondmilito]] en 1914 estis forta paŝo malantaŭen. La laborista Esperanto-movado estis malpermesita, regulaj kunvenoj estis interrompitaj dum du jaroj kaj multaj esperantistoj estis devigitaj soldatiĝi. * La 1-an de februaro 1916 la parlamentano kaj klubano [[Albert Steche]] faris paroladon en la saksa parlamento pri la kreskanta graveco de Esperanto, kiu estis bone akceptata. La 9-an kaj 19-an de decembro unuafoje dum la milito okazis esperanta kunveno, en la ''artista domo'', kaj ekde la 28-a de decembro la kunvenoj denove regule okazis, kvankam la milito ankoraŭ daŭros du pliajn jarojn.<ref name="1909-1918"/> * En [[1927]] [[Karp Wallon]], en Dresden eldonigis lernolibron de sia alfaro pri Esperanta [[steno]] „Rapido“. * Ekde [[2001]] Dresdeno denove havas [[Esperanto-Biblioteko]]n. Pli da informoj troveblas ĉe: http://www.esperanto-dresden.de En la sudorienta urboparto Leuben estas strato nomata ''Zamenhofstraße''. === Esperantistoj dresdenaj === * [[Elisabeth Wunderlich]] (naskiĝis en Dresdeno) * [[Karp Wallon]] (mortis en Dresdeno) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Dresdena kodekso]] * [[S-Bahn de Dresdeno]] * [[Tramtransporto en Dresdeno]] * [[Infineon]] * [[3053 Dresdeno]] {{Projektoj|ReVo=dresden}} {{-}} [[Dosiero:DD-canaletto-blick.jpg|eta|centre|800ra|{{centre|panoramo}}]] {{Urboj en Germanio}} {{Administra divido de Saksio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dresdeno| ]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Saksio]] [[Kategorio:Urboj de Saksio]] [[Kategorio:Setlejoj sur Elbo]] itmt0lkdtqo1ivjt73zkxfgzag6klsz 0 1306 9478763 9477506 2026-09-20T06:58:22Z Crosstor 3176 /* Homoj rilataj al Frankfurto */ 9478763 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Cityscape Frankfurt 2010-2.jpg|1000ra|{{center|Panorama vido de la urbocentro de Frankfurto ĉe Majno}}}} {{Informkesto germania komunumo |sen banderolo= jes |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Frankfurt am Main COA.svg |latitudo = 50/7 |longitudo = 8/41 |zomo=9 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Hesio]] |distriktaro = [[Distriktaro Darmstadt]] |distrikto = [[Eksterdistrikta urbo]] |alto = 112 |areo = 248.31 |poŝtkodo = 60001–60599<br />65901–65936 |poŝtkodo_malnova = 6000<br />6230 |tel_antaŭkodo = 069 |aŭtokodo = F |oficiala_kodo = 06412000 |subdivido = 46 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = |retpaĝaro = [https://www.frankfurt.de/ www.frankfurt.de] |urbestro = [[Mike Josef]] ([[SPD]]) |mapo=OSM Frankfurt map.svg }} [[Dosiero:Frankfurt_collage.jpg|alternative=Frankfurt collage.jpg|eta|431x431ra|Frankfurt collage]] [[Dosiero:Frankfurt_am_Main_montage.jpg|eta|277x277ra|Frankfurt am Main montaĵo]] '''Frankfurt am Main''' {{prononco|FRANKfurt am Majn}}, esperantlingve '''Frankfurto ĉe Majno''', estas la plej granda [[urbo]] en [[Hesio]] kaj la kvina plej granda urbo en [[Germanio]]. Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Hesio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Hesio|06412000}}}} loĝantojn. 29 procentaĵoj de la loĝantaro estas eksterlandanoj. Frankfurt estas [[eksterdistrikta urbo]], sed ĝi administre apartenas al la [[distriktaro Darmstadt]] - la sudo de Hesio. La urbo havas [[universitato]]n, diversajn [[altlernejo]]jn, [[muzeo]]jn kaj [[biblioteko]]jn kaj estas fama financmetropolo kun multaj [[banko]]j, interalie la [[Eŭropa Centra Banko]]. Ĉi tie troviĝas unu el la plej grandaj [[Flughaveno Frankfurta|flughavenoj]] de Eŭropo. La urbo estas la koro de la ekonomia [[regiono Rejno-Majno]]. En la urbo naskiĝis la fama germana [[poeto]] [[Johann Wolfgang von Goethe]]. Frankfurto havas longan historion kiel bazarejo por [[libro]]j. Ankoraŭ hodiaŭ okazadas ĉi tie unu el la plej gravaj librofoiroj. Multaj konataj [[eldonejo]]j havas ĉi tie sian sidejon. == Historio == Frankfurto havis longan historion de memreganta urbo. Dum la periodo de la [[Sankta Romia Imperio]], ĝi estis [[libera regna urbo]], post la [[Viena Kongreso]] de 1816 ĝis 1866 eĉ sendependa [[urboŝtato]], la [[libera urbo Frankfurto]]. En la jaro 1848 renkontiĝis en la Paulskirche en Frankfurt la unua libere elektita [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Nacia Asembleo]] de Germanujo. La [[Traktato de Frankfurt (1871)|Traktato de Frankfurt]] (en la franca, ''Le traité de Francfort''; en la germana: ''Friede von Frankfurt'') estis [[pactraktato]] subskribita la 10-an de majo [[1871]] en Frankfurto inter la [[Germana Imperio]] kaj [[Francio]], fine de la [[Francia-Prusia Milito|Franci-Prusia Milito]].<ref> Muñoz, Víctor (16a de Aŭgusto 2013). [https://redhistoria.com/la-guerra-franco-prusiana-el-final-de-la-unificacion-alemana/ «La guerra franco-prusiana, el final de la unificación alemana».] Red Historia. Konsultita la 7an de Februaro 2020. </ref> == Vidindaĵoj == Ĉirkaŭ la centra placo [[Römerberg]]: * domgrupo "Römer" kun urbodomo kaj Imperiestra Salono (eksa kronadejo de germanaj imperiestroj) * vico da [[trabfakaĵo|trabfakaj]] domoj, novkonstruitaj en stilo tre multe trovebla ĝis la [[Dua Mondmilito]] * domo "Wertheim", unu el tre malmultaj trabfakaj domoj en la urbocentro kiu restis post la milito * Paŭlo-preĝejo (foto dekstre), germana parlamentejo dum la jaroj 1848/49, nun muzeo kaj solenaĵejo [[Dosiero:Paulskirchefrankfurt.jpg|eta|<center>la Paŭlo-Preĝejo]] * [[Bartolomeo-preĝejo]], populare nomata "Dom" ([[katedralo]]) * Nikolao-preĝejo * elfositaj romiaj kaj mezepokaj muroj * muzeoj: pri urba historio, pri ludiloj, Schirn (arta ekspozicio) k. a. En la cetera urbocentro: * malnova operejo (nun uzata ĉefe kiel koncertejo) * malnova juda tombejo (nur rigardebla de ekstere aŭ kun gvidanto) * preĝejoj: Leonhardt, Katharinen, Liebfrauen * muzeoj: pri judoj, pri prahistorio, pri Goethe, pri moderna arto, [[Muzeo Städel]] * superrigardoj: senkoste de Zeilgalerie; pli alta, sed pagenda de Maintower Je la alia flanko de [[Majno (rivero)|Majno]] troviĝas la kvartalo Sachsenhausen, kies malnova parto estas fama pro siaj trinkejoj. Tie troviĝas multe pli da malnovaj [[trabfakaĵo|trabfakaj]] domoj (sed ankoraŭ pli multaj kaj pli pitoreske en kvartalo Höchst, plej ofte nur konata pro siaj kemiaj fabrikoj). Ĉe la Sachsenhausen-a bordo estas multaj muzeoj, ekz. pri arkitekturo, pri filmoj kaj la fama arta ekspozicio "Städel". Plie: * [[Muzeo de Mondo-Kulturoj]] * ĉina ĝardeno (tuj ekster la centro) * [[palmĝardeno Frankfurto|Palmĝardeno]] (kun vitraj domoj, pagenda) * naturhistoria muzeo Senckenberg (fama pro [[dinosaŭro]]-skeletoj) * mono-muzeo de la germana ŝtata banko (senkosta) * pliaj vidindaĵoj en Höchst, ekz. la palaco de industriisto Bolongaro * rondveturo per historia [[tramo]] "Ebbelwei-Express" == Servoj == * [[Germana Kemia Societo]] * [[Medico International]] * [[Universitato de Frankfurto]] == Ekonomio == [[Henninger-bierfarejo]] estis grava bierfarejo en Frankfurto. La bierfarejo havas siajn radikojn en la bierfara domo de Eberhard Stein el 1655. Nun ĝia posedanto estas la Radeberger grupo kaj ĝi ankoraŭ ekzistas kiel varomarko. == [[Publika transporto]] == [[Dosiero:Frankfurt am Main - Netzplan Schienennahverkehr.png|eta]] La publikan transporton de suda Hesio kunordigas [[Rhein-Main-Verkehrsverbund]] (RMV). Vidu tie por biletaj informoj. Longdistancaj kaj regionaj [[trajno]]j: Frankfurto havas grandan [[kapostacio]]n okcidente de la centro. Sub resp. apud la ĉefa flughavena halo ekzistas du fervojstacioj: La unua, pli malnova, estas nun uzata de regionaj kaj lokaj trajnoj, ĉe la dua haltas longdistancaj. Ankaŭ la suda stacio (en Sachsenhausen) havas konsiderindan rolon por fervojoj. Lokaj (ĉirkaŭurbaj) trajnoj: Por la tiel nomata S-Bahn (simbolo [[Dosiero:S-Bahn-Logo.svg|16ra]]) ekzistas tunelo de la ĉefstacio al la urbocentro kaj plu sub [[Majno]] al la sudoriento. Tiu ĉefa akso transprenas ankaŭ funkcion de [[metroo]]. De ĝi la linioj disradias al la ĉirkaŭantaj urboj. Ankaŭ la okcidentaj kvartaloj kaj la [[flughaveno]] estas tiel konektitaj kun la centro. Enurba trafiko: kerno estas reto da [[Metroo de Frankfurto|metrooj]] (simbolo (simbolo [[Dosiero:U-Bahn.svg|16ra]]) kun tri ĉefaj aksoj (iom tramecaj, vidu [[tram-metroo]]). De la nord-suda ĝi pluveturas ankaŭ al la apudaj urboj Oberursel kaj Bad Homburg. Krome ekzistas [[Tramtransporto en Frankfurto ĉe Majno|tramo]]j kaj [[buso]]j. == Amaskomunikiloj == ''[[Frankfurter Rundschau]]'' (prononco [FRANKfurta RUNTŝaŭ], mallonge FR) estas germana nacia gazeto. Ĝi fondiĝis en Frankfurto ĉe Majno kaj havas sian centran redakcion tie. Gazetaj eldonoj ekde la 1-a de aŭgusto 1945 aperas ĉiun lundon ĝis sabaton. La mempriskribo de la Frankfurter Rundschau kiel "maldekstre liberala" fontas de la ĉefa redaktoro el la unuaj jaroj de la gazeto, Karl Gerold (1906-1973). ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'' (mallonge FAZ) estas germana nacia gazeto. Ĝi fondiĝis en Frankfurto ĉe Majno kaj havas sian centran redakcion tie. Gazetaj eldonoj ekde la 1-a de novembro 1949 aperas ĉiun lundon ĝis sabaton. ''[[Frankfurter Neue Presse]]'' (prononco [FRANKfurta noje PREse], mallonge FNP) estas germana regiona gazeto. Ĝi fondiĝis en Frankfurto ĉe Majno kaj havas sian centran redakcion tie. Gazetaj eldonoj ekde 15-a de aprilo 1946 aperas ĉiutage (la dimanĉa eldono nomiĝas Neue Presse am Sonntag). == Homoj rilataj al Frankfurto == * [[Alfred von Wolzogen]], juristo kaj verkisto * [[Annette Seemann]], filologino * [[Carl Remigius Fresenius]] * [[Catharina Elisabeth Goethe]], patrino de la verkisto J.W. Goethe * [[Gerd Binnig]], Nobel-premio pri fiziko * [[Eva Corino]], kritikistino * [[Franz Varrentrapp]] * [[Georg Melchior Kraus]], pentristo/kuprogravuristo * [[Heinrich Buff]] * [[Johann Christian Senckenberg]], kuracisto * [[Josef Vollberg]], teologo * [[Jürgen Roth]], ĵurnalisto * [[Karl Friedrich Hermann]], arkeologo kaj filologo * [[Karl Ludwig Grotefend]], historiisto * [[Ludwig Braunfels]], tradukisto kaj juristo * [[Wilhelm von Scherff]], oficiro kaj armea fakverkisto * [[William Forsythe (koregrafo)]] * [[Willibald Beyschlag]], teologo * [[Márkus Horovitz]], [[rabeno]] * En la urbo mortis la [[hungara]] [[bankisto]] [[Lipót Baranyai]] (1894-1970) kaj hungaraj [[arkeologo]]j [[Aladár Radnóti]] kaj [[Mária Radnóti-Alföldi]]. * [[Eckart von Hirschhausen]] (n. 1967), germana [[kuracisto]] kaj [[televida prezentisto]] == Sporto == En 1992 ĝis 1994 la [[Federacia Pokalo]] (nova nomo ekde septembro 2020 ''Pokalo [[Billie Jean King]]''), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de [[teniso]], okazis en Frankfurto. === Monda Ĉampionado de Futbalo 2006 === [[Dosiero:Teamgeist Ball World Cup 2006.jpg|eta|200ra|dekstra|<center>'''Frankfurto''' estis unu el la gastigantaj urboj de la [[Futbala Mondpokalo 2006|Monda Ĉampionado de Futbalo 2006]]]] Inter la [[9-a de junio]] kaj la [[9-a de julio]] [[2006]] en Germanio okazis la [[Futbala Mondpokalo]], interalie en Frankfurto. En la tute alikonstruita stadiono kun fermebla tegmento en arbarego sude de la urbocentro, kiu dum la turniro havis 43.324 sidlokojn, okazis pluraj matĉoj. Dum la tiama tempo estis videblaj tiom multe da [[germana flago|germanaj flagoj]] tra la tuta germanujo, kiom ne estis videblaj ekde la [[Dua Mondmilito]]. Kelkaj el tiuj flagoj ankoraŭ restas hisitaj hodiaŭ en individuaj ĝardenoj aŭ balkonoj tra Frankfurto. Ekzistis pluraj ofertoj por futbalemuloj, kiuj alvojaĝis sen enirbiletoj stadionaj kaj ne plu ricevis tiajn biletojn nigramerkate, tamen vidi la matĉojn – unu el ili estis la '''Majna Areno''', ekranego meze de la rivero [[Majno (rivero)|Majno]] en Frankfurto kaj spektejo kun miloj da sidlokoj je la riverbordo. [[Dosiero:Majna Areno Frankfurto 2006.JPG|eta|200ra|<center>La '''Majna Areno''' (vidu priskribon en la teksto)]] == Partneraj urboj == Frankfurto havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj urboj: * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Lyon]] ([[Francio]]), ekde 1960 * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Birmingham (Anglio)|Birmingham]] ([[Britio]]), ekde 1966 * [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|20ra]] [[Milano]] ([[Italio]]), ekde 1971 * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|20ra]] [[Kantono (Ĉinio)|Kantono (Guǎngzhōu)]] ([[Ĉinio]]), ekde 1988 * [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|20ra]] [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]), ekde 1990 * [[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|20ra]] [[Prago]] ([[Ĉeĥio]]), ekde 1990 * [[Dosiero:Flago-de-Nikaragvo.svg|20ra]] [[Granado (Nikaragvo)|Granado]] ([[Nikaragvo]]) ekde 1991 * [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20ra]] [[Krakovo]] ([[Pollando]]) ekde 1991 * [[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|20ra]] [[Yokohama]] ([[Japanio]]) ekde 2011 Urboamikecaj rilatoj krome ekzistas kun la sekvaj urboj: * [[Dosiero:Flago-de-Egiptio.svg|20ra]] [[Kairo]] ([[Egiptio]]) ekde 1979 * [[Dosiero:Flago-de-Israelo.svg|20ra]] [[Tel-Avivo]] ([[Israelo]]) ekde 1980 * [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|20ra]] [[Toronto (Ontario)|Toronto]] ([[Kanado]]) ekde 1989 * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Leipzig]] ([[Germanio]]) ekde 1990 * [[Dosiero:Flago-de-UAE.svg|20ra]] [[Dubajo]] ([[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|UAE]]) ekde 2005 [[Dosiero:Frankfurt am Main, Esperantostraße 1.jpeg|eta|Esperanto-strato en Frankfurto]] == Esperanto == La [http://www.esperanto-frankfurt.de Esperanto-Societo Frankfurto] estas unu el la plej tradiciaj Esperanto-kluboj de Germanio. Unuaj aktivaĵoj de la societo okazis dum la jaro 1904. Dum la frua 20-a jarcento en la urbo propagandis [[Karl Wallon]]. En la kvartalo '''Sachsenhausen''', en ''Fritz-Kissel-Siedlung'', troviĝas tri stratoj, kies nomoj rilatas al Esperanto: ''Esperantostraße'', ''Ludwig-Zamenhof-Weg'' kaj ''[[Karl Barthel|Carl-Barthel]]-Weg''. En Frankfurto okazis la [[2-a SAT-Kongreso 1922]], la 18-a [[Germana Esperanto-Kongreso]] (1929), la 4-a kaj la 7-a [[Novjara Renkontiĝo]] (2005 kaj 2008). === Publikaĵo === '''Vojaĝo, kiu ĉiam alportas gajnon, estas la veturo al la foiro de Frankfurt a. M, (26.-29 sept. 1926)''' estis titolo de invita broŝureto ilustrita eldonita en Frankfurto en 1926<ref>Aŭstria Esperantisto n 24 (aug-sep 1926)</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Aviokurejo okcidenta]] * [[Metroo de Frankfurto]] * [[Tramtransporto en Frankfurto ĉe Majno]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1957]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.frankfurt.de/ paĝoj de la urbo, germanlingvaj] * [http://www.stadtpanoramen.de/frankfurt/frankfurt.html urba panoramo de Frankfurto ĉe Majno] == Referencoj == {{Referencoj}} {{-}} {{EDE| evento=Citaĵo el la [[Enciklopedio de Esperanto]] 1934| teksto='''Frankfurt a. M'''. Urbo en Germanujo; 541.000 loĝantoj. 2-a kongreso de SAT, 12a ĝis 16a de aŭgusto 1921; ĉirkaŭ 230 partoprenantoj el 12 landoj. Honorprezidanto Romain Rolland. Pliseverigo de la kondiĉoj pri membreco. - Internacia Konferenco por Turismo kaj Reklamo 30a de marto ĝis 2a de aprilo 1929. Paroladoj Esperant-lingvaj, la nacilingvaj tradukitaj nur al Esperanto.| ordigo=Frankfurto }} {{-}} {{Projektoj|n=Kategorio:Frankfurto ĉe Majno}} {{Urboj en Germanio}} {{Administra divido de Hesio}} {{-}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Hesio]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Hesio]] [[Kategorio:Urboj ĉe rivero Majno]] [[Kategorio:Frankfurto ĉe Majno| ]] msn79ae3u0tmw9q5a8v5jodpot0ti7b 0 1523 9478463 9396312 2026-09-19T12:04:15Z Sj1mor 12103 9478463 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |nomo={{#invoke:Wikidata|claim|P1705}} |priskribo de bildo=[[{{#invoke:Wikidata|claim|P1308}}]] }} La '''[[guberniestro]] de [[Kalifornio]]''' estas la plej alta administra aŭtoritatulo en la registaro de la subŝtato. Inter ties respondecoj estas farado de ĉiujara adreso pri la "stato de la subŝtato" al la ŝtata parlamento, donado de la buĝeto, fortigado de la leĝoj, kaj glata funkciigo de la ŝtata registaro. La guberniestro rajtas vetoi novfaritajn leĝojn, kiun povas superi la parlamento per majoritato de du trionoj. La vetoo povas forpreni iujn erojn da elspeza leĝo sen tuŝi aliajn ("line-item veto"). Ĉe la leĝobeigado, la guberniestro rajtas limigi aŭ nuligi kondamnojn, kaj estas la ĉefordonanto de la militinstanco de la subŝtato (kf: [[Nacia Gvardio de Usono|Nacia Gvardio]]). Elektas guberniestrojn balotado popola por periodoj de kvar jaroj, elektita maksimume po du periodoj. Je ĉi tiu skribado, la guberniestro aktuala estas [[Gavin Newsom]], membro de la [[Usona Demokrata Partio|Demokrata Partio]], elektita en [[2018]]. == Estintaj guberniestroj == La jenaj homoj tenis la postenon de [[guberniestro]] de la tiame [[Meksiko|meksika]] teritorio de [[Alta Kalifornio]]. * 1822-1823: [[Pable Vincente de Sola]] * 1823-1825: [[Louis Argello]] * 1825-1831: [[Jose MARIA de Echeandia]] * 1831-1832: [[Manuel Victoria]] * 1832-1833: [[Pio PICO]] * 1833-1835: [[Jose Figueroa]] * 1835-1836: [[Jose Castro]] * 1836: [[Nicolas Guiterrez]] * 1836: [[Mariano Chico]] * 1836: Nicolas Guiterrez * 1836-1842: [[Juan B. Alvarado]] * 1842-1845: [[Manuel Micheltoreno]] * 1845-1846: Pio Pico La jenaj homoj tenis la postenon de guberniestro de la [[usona ŝtato]] de [[Kalifornio]] * 1849-1851: [[Peter Burnett]] * 1851-1852: [[John McDOUGALL]] * 1852-1856: [[John Bigler]] * 1856-1858: [[J. Neeley Johnson]] * 1858-1860: [[John Weller]] * 1860-1860: [[Milton Latham]] * 1860-1862: [[John Downey]] * 1862-1863: [[Leland Stanford]] * 1863-1867: [[Frederick LOW]] * 1867-1871: [[Henry Haight]] * 1871-1875: [[Newton Booth]] * 1875-1880: [[William Irwin]] * 1880-1883: [[George Perkins]] * 1883-1887: [[George Stoneman]] * 1887-1887: [[Washington Bartlett]] * 1887-1891: [[Robert Waterman]] * 1891-1895: [[Henry Markham]] * 1895-1899: [[James Budd]] * 1899-1903: [[Henry Gage]] * 1903-1907: [[George Pardee]] * 1907-1911: [[James Gillett]] * 1911-1918: [[Hiram Johnson]] * 1917-1923: [[William Stephens]] * 1923-1927: [[Friend Richardson]] * 1927-1931: [[C. C. Young]] * 1931-1934: [[James Rolph]] * 1934-1939: [[Frank Merriam]] * 1939-1943: [[Culburt OLSON]] * 1943-1953: [[Earl Warren]] * 1953-1959: [[Goodwin Knight]] * 1959-1967: [[Pat Brown]] * 1967-1975: [[Ronald Reagan]] * 1975-1983: [[Jerry Brown]] * 1983-1991: [[George Deukmejian]] * 1991-1999: [[Pete Wilson]] * 1999-2003: [[Gray Davis]] * 2003-2011: [[Arnold Schwarzenegger]] * 2011-2019: [[Jerry Brown]] * 2019-nun: [[Gavin Newsom]] <gallery> Dosiero:Hiram Johnson.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[_Hiram_ _Johnson_]]<br>23-a (Gubernatoro, Registo)<br>([[1911]]-[[1917]]) --> Dosiero:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[Ronald Reagan]]<br>_33rd_ (Gubernatoro, Registo)<br>([[1967]]-[[1975]]) --> Dosiero:BushCAGovs.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|(Gubernatoro, Registo) [[Arnold Schwarzenegger]] kaj _Fmr_. (Gubernatoro, Registo) [[Griza _Davis_]] kun [[Prezidento de Usono|Prezidento]] [[George W. Bush]] ([[2003]]) --> </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Kalifornia Ŝtata Kapitolo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.governor.ca.gov {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060428020234/http://www.governor.ca.gov/ |date=2006-04-28 }} *Listo de [http://www.santacruzpl.org/history/gov/govmx.shtml Guberniestroj de Kalifornio dum ĝia aparteno al Meksiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20021027090547/http://www.santacruzpl.org/history/gov/govmx.shtml |date=2002-10-27 }} {{en}} * Listo de [http://www.infospect.com/Governors.htm Guberniestroj de Kalifornio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020803000915/http://www.infospect.com/Governors.htm |date=2002-08-03 }} * La ofico de la guberniestro tenas TTT-ejon ĉe http://www.governor.ca.gov/state/govsite/gov_homepage.jsp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030204225015/http://www.governor.ca.gov/state/govsite/gov_homepage.jsp |date=2003-02-04 }} {{en}} <gallery> </gallery><!-- Oficiala situo de (Gubernatora, Regista) oficejo --> [[Kategorio:Guberniestroj de Kalifornio| ]] eurv6borkoqz3zxfha3r4d50layvg9x 0 2450 9478733 9315262 2026-09-20T06:02:50Z Sj1mor 12103 9478733 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Zentralbibliothek Zürich Das Kapital Marx 1867.jpg|eta|Kovrilpaĝo de ''[[La Kapitalo]]'' en la germana lingvo: tiu verko de Marks klarigas la funkciadon de kapitalismo.]] [[Dosiero:HK Bank of China Tower 2008.jpg|eta|250px|[[Hong Kong]], estas [[aŭtonoma urbo]] de Ĉinio kun ekonomia modelo kapitalisma kun tre alta "indico de ekonomia libero" (ĉefe dum la brita regadepoko) kiu igas ĝin tre diferenca el la cetero de la ĉinia ekonomio (karakterizata de sufiĉe alta "indico de ŝtata interveno"). Tio permesis Hongkongon iĝi unu el plej prosperaj ekonomiaj entoj de la planedo, kun tre altaj popersona enspezokvanto kaj [[indico de homa disvolviĝo]].]] [[Dosiero:20041120-1 bushchinamtg-1-515h.jpg|eta|200px|[[Usono|Usona]] prezidanto [[George W. Bush]] kaj [[Ĉinio|ĉina]] [[Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Ĉinio|Ĝenerala Sekretario]] [[Hu Jintao]] en konferenco en Ĉilio: Ŝtatestroj de ĉefkapitalismaj ekonomioj.]] '''Kapitalismo''' estas [[ekonomio|ekonomia sistemo]] fondita sur privata [[proprieto]] de [[produktadrimedoj]] kaj komerco de [[varo]]j kaj kreado de valoro kaj riĉeco kiel kontentigo de la pagkapabla [[konsumanto]]. Ĝi ideale elvenas el libera konsento kaj konkurenco de la agantoj kaj celas efikan maksimumigon de [[profito]] (profitigo el [[Investado|investo]] de [[kapitalo]]). Ĝi devas samtempe esti entreprene riska kaj kun la respekto de leĝaro. Kapitalismo estas evoluanta koncepto, kiu deriviĝas de pli fruaj [[eŭropo|eŭropaj]] praktikoj (vidu: [[Sklavismo]], [[Feŭdismo]], [[Imperiismo]], [[Merkantilismo]]). Kapitalismo estas vaste konsiderata kiel la ekonomia sistemo dominanta en la mondo ekde la [[18-a jarcento]] kaj nur dum la dua duono de la 20a jarcento ekzistis alia konkurenca sistemo kiu estis konsiderita de kelkaj fakuloj kiel vera [[kontraŭkapitalismo]], sed de aliaj nur kiel [[ŝtata kapitalismo]] (vidu sube). Ekzistas daŭra debato pri la difino, naturo, kaj amplekso de ĉi tiu sistemo. La unuan principan kaj detalan analizon de kapitalismo faris [[Karlo Markso]], ĉefe en sia verko [[La Kapitalo]], kies unua parto aperis en Esperanta traduko. Kapitalismo ĝenerale aludas * aron da [[ekonomiko|ekonomikaj]] praktikoj, kiuj eninstituciiĝis en [[Eŭropo]] inter la [[16-a jarcento|16-a]] kaj [[19-a jarcento|19-a]] jarcentoj, speciale koncernantaj la formadon kaj komercadon en posedo de [[korporacio]]j (vidu artikolojn pri [[korporacia personeco]] kaj [[kompanio]]j) por aĉetado kaj vendado de varoj, speciale kapitalaj varoj (inkluzive de [[Tero (ekonomiko)|tero]] kaj [[laboro]]), en relative libera (t.e., [[libera merkato|libera]] for de [[ŝtato|ŝtata]] regado) [[merkato]] * konkurantajn (kaj disputemajn) teoriojn, kiuj disvolviĝis en la 19-a jarcento, en la kunteksto de la [[industria revolucio]], kaj en la [[20-a jarcento]], en la kunteksto de la [[Malvarma milito]], kiuj celis pravigi la privatan posedadon de [[kapitalo]], klarigi la funkciadon de tiaj merkatoj, kaj gvidi la aplikadon aŭ forigon de [[registaro|registara]] [[reguligo]] de entreprenoj, posedaĵoj kaj merkatoj * kaj kredojn pri la avantaĝoj de tiaj praktikoj. Post kolapso de la socialismo en [[Eŭropo]], la kapitalisma produkta sistemo reaperis en ties antaŭe socialismaj landoj. Tie oni [[privatigo|privatigis]] (kaj reprivatigis t.e. redonis la [[alŝtatigo|alŝtatigitajn]] proprietojn) la ŝtatan proprieton kaj tiel ili atingis kelkfoje pli grandan proporcion de la privata ekonomio ol en kelkaj malnovaj kapitalismaj landoj. Fine de la [[20-a jarcento]], kaj komence de la [[21-a jarcento]], la ŝtatoj pli kaj pli dekonstruas la [[dogano]]jn (vidu [[MOK]]), malpliigas la [[subvencio]]jn tiel formanta veran konkurson surmerkatan (vidu [[liberalismo]]n). Sed la fortiĝanta [[tutmondiĝo]] (libere moviĝantaj kapitalo kaj varoj) kaŭzis streĉon en la pli [[evoluintaj landoj]], ĉar ties laboristoj devas konkuri kun la laboristoj de la [[evoluantaj landoj]]. Tiel okazis ekzemple en 2004, ke [[Siemens]] kaj aliaj grandaj firmaoj [[Ĉantaĝo|ĉantaĝis]] la laboristojn, postulante plian laboron kontraŭ sama [[salajro]]. == Historio == [[Dosiero:Agriculture (Plowing) CNE-v1-p58-H.jpg|eta|dekstre|Bildo de [[traktoro]] de la 20a jarcento pluganta kampon de [[luzerno]]: agrara kapitalismo en Usono.]] Ekonomia komerco por profito ekzistis ekde la [[dua jarmilo a.K.]] kiel eble plej malfrua<ref name="WarburtonDavid">Warburton, David, Macroeconomics from the beginning: The General Theory, Ancient Markets, and the Rate of Interest. Paris: Recherches et Publications, 2003. p. 49</ref>. Tamen, kapitalismo en sia moderna formo estas kutime rilatita al la apero de [[agrara kapitalismo]], t.e. agrikulturo kiel amaskvanta kreskigo de samtipa kreskaĵo por la gajno de monprofito per ilia vendo al foraj merkatoj (do ne por loka, individua aŭ komunuma konsumo), kaj merkantilismo de la [[Frua moderna epoko|Frua Moderna Epoko]]. === Agrara kapitalismo === La ekonomiaj fundamentoj de la feŭda agrikultura sistemo komenciĝis ŝanĝi sufiĉe en la [[16-a jarcento]] en [[Anglio]]; la [[Senjorio|ŝarĝuma sistemo]] rompiĝis antaŭ tiu tempo, kaj tero komencis esti koncentrita en la manoj de pli malmultaj luigantoj kun ĉiam pli grandaj bienoj. Anstataŭe de [[Servuteco|servutul]]-bazita sistemo de laboro, [[laboristo]]j ĉiam pli estis dungitaj kiel parto de pli larĝa kaj disetendiĝanta monekonomio. La sistemo metis premon sur kaj la luigantojn kaj la luantojn por pliigi la produktivecon de la [[agrikulturo]] por fari profiton; la malfortigita truda potenco de la [[aristokrataro]] por eltiri kamparanplusojn apogis ilin por elprovi pli bonajn metodojn, kaj la luantoj ankaŭ havis instigon plibonigi siajn metodojn, por prosperi en ĉiam pli konkurenca labormerkato. Esprimoj de lupago por la tero iĝis kondiĉigitaj de ekonomiaj merkatfortoj prefere ol la antaŭa stagna sistemo de kutimo kaj feŭda devontigo. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://monthlyreview.org/1998/07/01/the-agrarian-origins-of-capitalism|titolo=The Agrarian Origins of Capitalism|alirdato=2012-12-17}}</ref> De la komenco de la [[17-a jarcento]], Anglio estis alcentrigita ŝtato, en kiu multe de la [[Feŭdismo|feŭda ordo]] de [[mezepoka Eŭropo]] estis balaita for. Tiu centraligo estis fortigita per bona sistemo de vojoj kaj misproporcie granda kapitalurbo, nome [[Londono]]. La [[ĉefurbo]] funkciis kiel centrejo surmerkatiga por la tuta lando, kreinte tre grandan internan varmerkaton, anstataŭe de la fragmentaj feŭdaj posedaĵoj kiuj regis en la plej multaj partoj de la [[kontinenta Eŭropo]]. === Merkantilismo === [[Dosiero:Lorrain.seaport.jpg|maldekstra|eta|Pentraĵo de franca [[havenurbo]] de 1638 ĉe la alteco de [[merkantilismo]].]] La ekonomika doktrino kiu balanciĝadis inter la deksesa kaj dekoka jarcentoj estas ofte priskribita kiel [[merkantilismo]].<ref name="Burnham">{{Citaĵo el libro|titolo=Capitalism: The Concise Oxford Dictionary of Politics|aŭtoro=Burnham, Peter|jaro=2003|eldoninto=Oxford University Press}}</ref> Tiu periodo, nome la [[Epoko de Malkovroj]], estis rilata al la [[Esplorado|geografia esplorado]] de eksterlandaj teroj fare de komercistoj, ĉefe de [[Anglio]] kaj de [[Nederlando]], post la pioniroj de [[Portugalio]] kaj [[Hispanio]]. Samtempe en la [[Hinda Oceano]] estis arabaj komercistoj kiuj simile etendis siajn ekonomiajn potencojn ĝis [[Sudorienta Azio]]. Merkantilismo estis sistemo de komerco por profito, kvankam krudaj varoj daŭre estis plejparte produktitaj per ne-kapitalismaj produktadmetodoj.<ref name="Scott">Scott, John (2005). Industrialism: A Dictionary of Sociology. Oxford University Press.</ref> La plej multaj akademiuloj konsideras la epokon de komercisma kapitalismo kaj merkantilismo la origino de moderna kapitalismo,<ref name="Burnham 2003">Burnham (2003)</ref><ref name="Encyclopædia Britannica 2006">''Encyclopædia Britannica'' (2006)</ref> kvankam [[Karl Polányi]] argumentis, ke la markostampo de kapitalismo estas la establado de ĝeneraligitaj merkatoj por kio li referis kiel la "fikciaj krudvaroj": [[tereno]], [[laboro]], kaj [[mono]]. Sekve, li tiel asertis, ke "ĝis 1834 ne estis konkurenca labormerkato establita en Anglio, tial industria kapitalismo kiam socia sistemo ne povas esti menciita kiel ekzistinta antaŭ tiu dato."<ref>Polanyi, Karl. ''The Great Transformation''. Beacon Press, Boston. 1944. p. 87</ref> Anglio komencis grandskalan kaj integrativan aliron al merkantilismo dum la [[Elizabeta Epoko]] (1558-1603). Sistema kaj kohera klarigo de [[Komerca bilanco|komercbilanco]] fariĝis publika tra la broŝurargumento de Thomas Mun nome ''England's Treasure by Forraign Trade, or the Balance of our Forraign Trade is The Rule of Our Treasure'', kiu estis verkita en la [[1620-aj jaroj]] kaj publikigita en [[1664]].<ref>{{cite book |author1=David Onnekink|author2=Gijs Rommelse|title=Ideology and Foreign Policy in Early Modern Europe (1650–1750)|url=http://books.google.com/books?id=M1QdbzdTimsC&pg=PA257|year= 2011|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|page=257}}</ref> [[Dosiero:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|eta|dekstra|[[Robert Clive]] post la [[Batalo de Palaŝi]]. Tiu batalo markis la ekon de la regado fare de la [[Brita Orienthinda Kompanio]] en [[Barato]].]] Inter la plej gravaj [[dogmo]]j de merkantilisma teorio estis [[Orbrikismo]], nome doktrino substrekanta la gravecon de akumulado de [[valormetalo]]j. Merkantilistoj argumentis ke [[ŝtato]] devus [[Eksporto|eksporti]] pli da varoj ol ĝi [[Importo|importas]] tiel ke fremduloj devus pagi la diferencon en valormetaloj. Merkantilistoj argumentis, ke nur krudaĵoj kiuj ne povus esti ekstraktitaj hejme devus esti importitaj; kaj antaŭenigis registarajn [[subvencio]]jn, kiel ekzemple la donado de [[monopolo]]j kaj protektaj komercimpostoj, kiuj laŭ merkantilisma pensaro estas necesaj por instigi al interna produktado de industriaj varoj. Eŭropaj komercistoj, subtenitaj per ŝtatkontroloj, subvencioj, kaj monopoloj, faris la plej multajn el siaj profitoj el la aĉetado kaj vendado de varoj. En la vortoj de [[Francis Bacon]], la celo de merkantilismo estis "la malfermado kaj [[Bona ordo|bon-akordigo]] de komerco; la atentado de produktantoj; la forigado de neniofarado; la subpremado de rubo kaj eksceso de luksleĝoj; la plibonigo kaj administrado de la [[grundo]]; la reguligo de prezoj ... "<ref>Citita en Sir George Clark, ''The Seventeenth Century'' (New York: Oxford University Press, 1961), p. 24.</ref> La [[Brita Orienthinda Kompanio]] kaj la [[Nederlanda Orienthinda Kompanio]] inaŭguris ekspansieman epokon de komerco kaj interŝanĝo.<ref name=Banaji>{{cite journal |author=Banaji, Jairus|year=2007|title=Islam, the Mediterranean and the rise of capitalism|journal=Journal Historical Materialism|volume=15|pages=47–74|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/156920607X171591| issn=1465-4466}}</ref><ref name="britannica2">{{Citaĵo el libro|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/178493/economic-system/61117/Market-systems#toc242146|titolo=Economic system:: Market systems|jaro=2006|eldoninto=Encyclopædia Britannica}}</ref> Tiuj firmaoj estis karakterizitaj per siaj [[Koloniismo|koloniismaj]] kaj ekspansiemaj potencoj donitaj al ili fare de ilia patrujŝtato.<ref name="Banaji" /> Dum tiu epoko, komercistoj, kiuj komercis sub la antaŭa stadio de merkantilismo, investis kapitalon en la Orienta Hindia Firmao kaj aliaj [[kolonio]]j, serĉante rendimenton el [[investo]]. === Industria kapitalismo === [[Dosiero:Maquina vapor Watt ETSIIM.jpg|eta|maldekstre|Watt vapormaŝino. La [[vapormaŝino]] movigita ĉefe per [[karbo]] propulsis la Industrian revolucion en Britio.<ref>Watt vapormaŝino en la ''Supera Teknika Altlernejo de Industriaj Inĝenieroj'' de la UPM ([[Madrido]])</ref>]] Nova grupo de ekonomiaj teoriuloj, gviditaj fare de [[David Hume]]<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Political Discourses|aŭtoro=Hume, David|jaro=1752|loko=Edinburgo|eldoninto=A. Kincaid &amp; A. Donaldson}}</ref> kaj de [[Adam Smith]], en la mezo de la [[18-a jarcento]], defiis fundamentajn merkantilismajn [[doktrino]]jn kiel ekzemple la kredo, ke la kvanto de la riĉaĵo de la mondo restis konstanta kaj ke ŝtato povas nur pliigi sian riĉaĵon ĉe la elspezo de alia ŝtato. Dum la [[Industria revolucio]], la industriulo anstataŭigis la komerciston kiel domina faktoro en la kapitalista sistemo kaj influis la malkreskon de la tradiciaj artmetiaj kapabloj de [[Ateliero|atelieraj]] [[metiisto]]j, [[gildo]]j, kaj vagaj metiistoj. Ankaŭ dum tiu periodo, la [[Ekonomia pluso|pluso]] generita per la pliiĝo de komerca [[agrikulturo]] instigis al pliigita [[mekanizado]] de agrikulturo. Industria kapitalismo markis la evoluon de la [[Fabrikado|fabrika]] sistemo de produktado, karakterizita per kompleksa [[Labordivido|dividado de laboro]] kaj inter kaj ene de laborprocezo kaj la rutino de labortaskoj; kaj finfine establis la tutmondan dominadon de la kapitalisma reĝimo de produktado.<ref name="Burnham" /> Britio ankaŭ prirezignis sian [[Protektismo|protektisman politikon]], kiel ampleksite per merkantilismo. En la 19-a jarcento, [[Richard Cobden]] kaj [[John Bright]], kiuj surbaze de siaj kredoj ĉe la Manĉestro-Lernejo, iniciatis movadon al pli malaltaj komercimpostoj.<ref name="laissezf">{{Cite web|title=laissez-faire|url=http://www.bartleby.com/65/la/laissezf.html|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-07-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081202050426/http://www.bartleby.com/65/la/laissezf.html|arkivdato=2008-12-02}}</ref> En la [[1840-aj jaroj]], Britio adoptis malpli protektisman politikon, kun la nuligo de la [[Grenleĝo]] kaj de la Navigaciaj Leĝoj.<ref name="Burnham" /> Britio reduktis komercimpostojn kaj [[tarifo]]jn, konforme kun la [[lobiado]] de [[David Ricardo]] por [[libera komerco]]. === Tutmondiĝo === [[Dosiero:McKinley Prosperity.jpg|eta|200px|La [[orbazo]] formis la financan bazon de la internacia ekonomio de 1870-1914.]] [[Industriigo]] permesis malmultekostan produktadon de varaĵoj uzante [[Ekonomio de skalo|ekonomiojn de skalo]] (la rilato inter [[Mendado kaj ofertado]] kaj la ekonomia avantaĝo havi pli grandan merkaton), dum rapida [[loĝantarkresko]] kreis daŭrantan postulon je [[krudvaro]]j. Tutmondiĝo en tiu periodo estis decide formita per deknaŭajarcenta [[imperiismo]].<ref>{{Cite book | year= 2007 | last1= James | first1= Paul | last2= Gills | first2= Barry | title= Globalization and Economy, Vol. 1: Global Markets and Capitalism | url= https://www.academia.edu/4199690/Globalization_and_Economy_Vol._1_Global_Markets_and_Capitalism_editor_with_Barry_Gills_Sage_Publications_London_2007 | publisher= Sage Publications | location= London}}</ref> Post la [[Opia milito|Unua kaj Dua Opiaj militoj]] en [[Ĉinio]] kaj la kompletigo de la [[Brita Hindio|brita konkero de Hindio]], vastaj loĝantaroj de tiuj regionoj iĝis pretaj konsumantoj de eŭropaj eksportaĵoj. Estis en tiu periodo kiam areoj de [[subsahara Afriko]] kaj de [[Pacifiko|Pacifik-insuloj]] estis integrigitaj en la mondsistemo. Dume, la konkero de novaj partoj de la globo, precipe subsahara Afriko, fare de eŭropanoj donis al ili valorajn naturresursojn kiaj ekzemple [[kaŭĉuko]], [[diamanto]]j kaj [[karbo]], kaj helpis instigi komercadon kaj investadon inter la eŭropaj imperiaj potencoj, iliaj kolonioj, kaj [[Usono]]. {{Cquote| La loĝanto de Londono povis mendi per telefono, trinketante sian matenteon, la diversajn produktojn el la tuta tero, kaj racie atendi ilian tujan liverigon sur sia sojlo. Militismo kaj imperiismo de rasaj kaj kulturaj rivalecoj estis malmulto pli ol la amuziĝoj de lia ĉiutaga gazeto. Kia speciala epizodo en la ekonomia progreso de homo estis tiu epoko kiu venis je la fino de aŭgusto 1914.<ref>{{Cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/commandingheights/shared/minitext/tr_show01.html |title=PBS.org |publisher=PBS.org |date=1929-10-24 |accessdate=2010-07-31}}</ref>}} La tutmonda financa sistemo estis plejparte ligita al la [[orbazo]] en tiu periodo. [[Britio]] unue formale adoptis tiun normon en [[1821]]. Baldaŭ sekvis [[Kanado]] en [[1853]], [[Novlando]] en [[1865]], kaj [[Usono]] kaj [[Germanio]] (''[[de jure]]'') en [[1873]]. Novaj teknologioj, kiaj ekzemple la [[telegrafo]], la [[transatlantika kablo]], la [[radiotelefono]], la [[vaporŝipo]] kaj la [[fervojo]] permesis al varoj kaj informoj moviĝi ĉirkaŭ la mondo je senprecedenca grado.<ref>Michael D. Bordo, Barry Eichengreen, Douglas A. Irwin. Is Globalization Today Really Different than Globalization a Hundred Years Ago?. NBER Working Paper No.7195. Junio 1999.</ref> === Kejnsismo kaj Novliberalismo === {{Ĉefartikolo|John Maynard Keynes|Novliberalismo}} [[Dosiero:NY stock exchange traders floor LC-U9-10548-6.jpg|eta|maldekstra|La [[Novjorka Borso]], la borsista ĉambro.]] En la periodo sekvanta la [[Granda Depresio|tutmondan depresion]] de la [[1930-aj jaroj]], la ŝtato ludis ĉiam pli elstaran rolon en la kapitalisma sistemo ĉie en la mondo. La postmilita tempo estis tre influita per [[Kejnsisma ekonomiko|kejnesaj]] (aŭ kejnsaj, laŭ teoriaro de [[John Maynard Keynes]]) ekonomikaj stabiligaj politikoj. La postmilita ekprospero finiĝis en la finaj [[1960-aj jaroj]] kaj komencaj [[1970-aj jaroj]], kaj la situacio estis plimalbonigita per la pliiĝo de [[stagflacio]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Reading economic geography|aŭtoro=Barnes, Trevor J.|jaro=2004|eldoninto=Blackwell Publishing|ISBN=0-631-23554-X|paĝo=127}}</ref> [[Kvanta teorio de mono|Monetarismo]], teoria alternativo al Kejnesismo aŭ Kejnsismo, kiu estas pli kongrua kun la slogano ''lasu-fari'' (''[[laissez-faire]]''), akiris kreskantan [[hegemonio]]n en la kapitalisma mondo, precipe sub la gvidado de [[Ronald Reagan]] en [[Usono]] kaj [[Margaret Thatcher]] en la UR en la [[1980-aj jaroj]]. Publika kaj politika interesoj komencis ŝanĝiĝi for de la tielnomitaj [[Kolektivismo|kolektivistaj]] zorgoj de la administrita kapitalismo de Keynes ĝis fokuso sur individua elekto, nomita "remarketigita kapitalismo."<ref name="Fulcher, James 2004">Fulcher, James. Capitalism. 1a eld. New York: Oxford University Press, 2004.</ref> == Ekonomiaj elementoj == [[Dosiero:Herring catch-Sep200.jpg|alternative=Viro kaj virino apud granda kesto, kiu enhavas kaptitajn fiŝojn.|eta|Kaptaĵo de [[haringo]]j: krudmaterialo.]] La esenca kvalito de kapitalismo estas la investado de [[mono]] por fari profiton, tio estas la sistema esprimo de [[agado laŭ propra intereso]].<ref>James Fulcher, ''Capitalism A Very Short Introduction'', "the investment of money in order to make a profit, the essential feature of capitalism." p. 14, Oxford, 2004, ISBN 978-0-19-280218-7.</ref> En kapitalisma ekonomia sistemo kapitalaj aktivaĵoj povas esti posedataj kaj kontrolitaj fare de privatuloj, laboro estas aĉetita per monsalajroj, kapitalgajnoj atribuiĝas al privataj posedantoj, kaj la [[prezmekanismo]] estas utiligita por asigni kapitalvarojn inter konkurantaj uzoj. La amplekso laŭ kiu la prezmekanismo estas uzita, la grado de konkurencadeco, la ekvilibro inter la publika kaj la privata sektoroj, kaj la amplekso de [[registara enmiksiĝo]] en merkatoj estas la faktoroj kiuj distingas plurajn formojn de kapitalismo en la moderna mondo.<ref name="Modern Economics 1986, p. 54">Macmillan Dictionary of Modern Economics, 3rd Ed., 1986, p. 54.</ref> En libermerkataj kaj malkontrolemaj formoj de kapitalismo, merkatoj estas utiligitaj plej grandskale kun minimuma aŭ neniu reguligo super la preziga mekanismo. En miksaj ekonomioj, kiuj estas preskaŭ universalaj hodiaŭ,<ref>James Fulcher, ''Capitalism A Very Short Introduction'', "...in the wake of the 1970 crisis, the neo-liberal model of capitalism became intellectually and ideologically dominant", p. 58, Oxford, 2004, ISBN 978-0-19-280218-7.</ref> merkatoj daŭre ludas dominan rolon sed estas reguligitaj iagrade fare de [[registaro]]j por korekti {{JN|merkata fiasko}}, antaŭenigi [[Sociala subteno|socialan subtenon]], [[Medikonservado|konservi]] [[naturresurso]]jn, financi [[defendo]]n (respektive financi [[milito]]jn) kaj [[Publika sekureco|publikan sekurecon]] aŭ pro aliaj kialoj. En [[Ŝtata kapitalismo|ŝtatkapitalismaj sistemoj]], merkatoj estas kontrolitaj malplej eble, ĉar la ŝtato fidas peze je [[Ŝtata entrepreno|ŝtataj entreprenoj]] aŭ nerekta ekonomio planante akumuli [[kapitalo]]n. Kapitalismo kaj kapitalisma ekonomiko ofte estas komparitaj al [[socialismo]], kvankam la signifo de la vorto ''socialismo'' ŝanĝiĝis dum la paso de la tempo. La origina signifo de socialismo estis [[Ŝtatigo|ŝtatposedado de la produktadrimedoj]]. Hodiaŭ, la vorto ofte estas uzita por signifi ajnan ŝtatkontrolon de ekonomia decidiĝo. === Mono, kapitalo, kaj akumulado === [[Dosiero:Billets de 5000.jpg|280px|eta|maldekstre|[[Monbileto]]j kun valoro de 5000 el diversaj monunuoj.]] [[Mono]] estas ĉefe normigita komercilo, kaj fina [[pagilo]], kiu helpas mezuri la valoron de ĉiuj varoj kaj krudvaroj en normo de valoro. Ĝi estas abstraktado de ekonomia valoro kaj komercilo kiu eliminas la maloportunan sistemon de [[Natura interŝanĝo|interŝanĝo]] apartigante la [[transakcio]]jn implikitajn en la interŝanĝo de produktoj, tiel tre faciligante [[specialiĝo]]n kaj komercadon tra instigado al la interŝanĝo de krudvaroj. Kapitalismo implikas la plian abstraktadon de mono en aliajn interŝanĝeblajn [[Aktivo|aktivaĵojn]] kaj la akumuladon de mono tra proprieto, interŝanĝo, [[intereso]] kaj diversaj aliaj [[Financo|financaj instrumentoj]]. La [[Akumulo (ekonomio)|akumulado de kapitalo]] rilatas al la procezo de "farado de mono", aŭ kreskigado de komenca monsumo tra investo en produktado. Kapitalismo estas bazita ĉirkaŭ la akumulado de kapitalo, per kio financa kapitalo estas investita por realigi profiton kaj tiam reinvestita en plian produktadon en kontinua procezo de akumulado. En [[Marksismo|Marksisma ekonomia teorio]], tiu dinamiko estas nomita la ''[[leĝo de valoro]]''. === Kapitalaj kaj financaj merkatoj === La difina kvalito de kapitalismaj merkatoj, kontraste al merkatoj kaj interŝanĝo en antaŭ-kapitalismaj socioj kiaj [[feŭdismo]], estas la ekzisto de merkato por kapitalvaroj (la [[produktadrimedo]]j), signifante ke interŝanĝaj rilatoj (komercrilatoj) ekzistas ene de la produktada procezo. Plie, kapitalismo havas merkaton por laboro. Tio distingas la kapitalisman merkaton de antaŭ-kapitalismaj socioj kiu ĝenerale nur enhavis merkatinterŝanĝojn por finaj varoj kaj sekundaraj varoj. La "merkato" en kapitalismo rilatas al kapitalmerkatoj kaj [[Financa merkato|financaj merkatoj]]. Tiel, ekzistas tri ĉefmerkatoj en tipa kapitalisma ekonomio: labora, por kaj varoj kaj [[Servoj (ekonomio)|servoj]], kaj financa. === Salajrolaboro kaj klasstrukturo === Salajrolaboro rilatas al la [[Socia klaso|klasstrukturo]] de kapitalismo, per kio [[laboristo]]j ricevas aŭ [[salajro]]n aŭ ian pagon, kaj posedantoj ricevas la profitojn generitajn per la faktoroj de produktado utiligitaj en la produktado de ekonomia valoro. Individuoj kiuj posedas kaj provizas financan kapitalon al produktivaj projektoj iĝas posedantoj, aŭ komune (kiel [[Akcio|akciuloj]]) aŭ individue. En marksisma ekonomiko tiuj posedantoj de la produktadrimedoj kaj provizantoj de kapitalo estas ĝenerale nomitaj [[kapitalisto]]j. La priskribo de la rolo de la kapitalisto ŝanĝiĝis, unue rilatante al senutila peranto inter produktistoj al [[Dungeco|dunganto]] de produktantoj, kaj poste rilatis al posedantoj de la produktadrimedoj.<ref name="Williams 1983 51">Williams, Raymond (1983). "Capitalism". Keywords: A vocabulary of culture and society, reviziita eldono. Oxford University Press. p. 51. ISBN 978-0-19-520469-8.</ref> La esprimo "kapitalisto" ne estas ĝenerale uzata fare de subtenantoj de ĉefa kapitalisma ekonomika sistemo, grandparte pro la negativaj [[konotacio]]j de la termino kaj de la koncepto. La termino "[[laboristo]]j" inkludas tiujn kiuj elspezas kaj manan kaj mensan (aŭ [[Krepovo|kreivan]]) laboron en produktado, kie produktado ne simple signifas fizikan produktadon, sed ankaŭ rilatas al la produktado de kaj perceptebla kaj netuŝebla ekonomia valoro. "Kapitalistoj" aŭ investantoj/istoj estas individuoj kiuj derivas enspezon el [[investado]]. La termino ''[[laboro]]'' inkludas ĉiujn fizikan kaj mensan dungadan sekcion, inkluzive de entreprenista kapacito kaj gvidkapabloj, kiuj estas necesaj por produkti kaj produktojn kaj servojn. Produktado estas la ago de farado de varoj aŭ servoj uzante laborforton.<ref>Ragan, Christopher T.S., kaj Richard G. Lipsey. ''Microeconomics''. Twelfth Canadian Edition ed. Toronto: Pearson Education Canada, 2008. Print.</ref><ref>Robbins, Richard H. ''Global problems and the culture of capitalism''. Boston: Allyn & Bacon, 2007. Print.</ref> === Makroekonomio === [[Dosiero:World Inflation Rate 2019.png|eta|300px|Inflacio en 2019.]] [[Makroekonomiko|Makroekonomio]] rigardas aferojn kiaj ekzemple [[inflacio]]: ĝenerala pliiĝo en prezoj kaj falo en la [[aĉetada valoro]] de mono; kresko de la [[ŝtata trezoro]]: kiom multe da mono registaro havas kaj kiom rapide ĝia mono akumuliĝas; [[senlaboreco]], kaj tarifoj de komerco kun kaj inter aliaj landoj. Dume [[mikroekonomiko]] temas pri individuaj [[firmao]]j, homoj, kaj aliaj [[institucio]]j kiuj laboras ene de aro kaj enkadrigas ene de funkciigantaj reguloj por ekvilibri prezojn kaj la funkciadon de [[eksterordinara registaro]]. Kaj mikroekonomio kaj makroekonomio funkcias kune por formi ununuran aron de evoluigado de reguloj kaj regularoj. Registaroj (la makroekonomia flanko) metas kaj naciajn kaj internaciajn regularojn kiuj konservas alton de prezoj kaj la entreprena (mikroekonomia) kreskorapideco, influas la prezojn, kaj komercon, dum la entreprenoj influas tion kion [[Federacia leĝo|federaciaj leĝoj]] fiksas.<ref>{{Cite book|last=Taylor|first=Timothy|title=Principles of Economics: Economics and the Economy|year=2011|publisher=Textbook Media|location=USA|isbn=1-930789-13-0|page=744|url=http://www.texbookmedia.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-12-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181116043048/https://www.texbookmedia.com/|arkivdato=2018-11-16}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181116043048/https://www.texbookmedia.com/ |date=2018-11-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.texbookmedia.com/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181116043048/https://www.texbookmedia.com/ |arkivdato=2018-11-16 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.capitalism.net/Capitalism/Economics%20and%20Capitalism.htm|titolo=Economics and capitalism|alirdato=18a de Februaro 2012|familia nomo=Reisman|persona nomo=George|verko=Capitalism: A Treatise on Economics|eldoninto=The Jefferson School of Philosophy, Economics, and Psychology}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hbs.edu/research/pdf/07-037.pdf|titolo=The Political Economy of Capitalism Bruce R.|alirdato=20a de Februaro 2012|familia nomo=Scott|persona nomo=Bruce R.|eldoninto=Harvard Business School}}</ref> == Tipoj de kapitalismo == [[Dosiero:Emblem of the Ligue Nationale pour la Défense du Franc.svg|eta|maldekstre|Logoo de la Belga Nacia Ligo por la Defendo de la Franko, 1924.]] Ekzistas multaj variaĵoj de kapitalismo en ekzisto kiuj malsamas laŭ lando kaj regiono. Ili varias en sia institucia strukturo kaj je siaj ekonomiaj politikoj. La komunaj trajtoj inter ĉiuj malsamaj formoj de kapitalismo estas ke ili estas bazitaj sur la produktado de varoj kaj servoj por profito, predominate merkat-bazita asignado de resursoj, kaj ili estas strukturitaj sur la akumulado de [[kapitalo]]. La plej gravaj formoj de kapitalismo estas listigitaj malsupre: === Merkantilismo === {{Ĉefartikolo|Merkantilismo|Protektismo}} [[Merkantilismo]] estas naciisma formo de komenca kapitalismo kiu venis en ekziston ĉirkaŭ la fino de la [[16-a jarcento]]. Ĝi estas karakterizita per la interplektado de naciaj komercinteresoj al ŝtat-intereso kaj [[imperiismo]], kaj sekve, la ŝtataparato estas utiligita por prunti naciajn komercinteresojn eksterlande. Ekzemplo de tio estas kolonianoj vivantaj en [[Ameriko]] kiuj rajtis komerci nur per aĉetvaroj de siaj respektivaj patrujoj ([[Britio]], [[Francio]], [[Hispanio]], ktp.). Merkantilismo diras, ke la riĉeco de nacio estas pliigita tra pozitiva komercbilanco kun aliaj nacioj, kaj egalrilatas al la fazo de kapitalisma evoluo nomita la Primitiva akumulado de kapitalo. === Libermerkata kapitalismo === Libermerkata kapitalismo rilatas al ekonomia sistemo kie prezoj por varoj kaj servoj estas metitaj libere fare de la fortoj de [[mendado kaj ofertado]] kaj kie estas permesita atingi punkton de ekvilibro sen interveno de registara politiko. Ĝi tipe kaŭzas subtenon por tre konkurencivaj merkatoj, nome privata proprieto de produktivaj entreprenoj. ''[[Lasu-fari]]'' (el la franca ''Laissez-faire'') estas pli vasta formo de libermerkata kapitalismo kie la rolo de la ŝtato estas limigita al protektado de [[proprieto|posedrajto]]j. === Bonfara kapitalismo === [[Dosiero:Packing room, Bournville - Project Gutenberg eText 16035.jpg|eta|dekstra|La fabriko de [[Cadbury]] en Bournville, ĉ. 1903, kie laboristoj laŭdire laboris en kondiĉoj kiuj estis tre favoraj por tiu tempo.]] [[Bonfara kapitalismo]] estas kapitalismo kiu inkludas politikojn de sociala [[bonfaro]]. Bonfara kapitalismo estas ankaŭ la praktiko de negocoj kiu havigas bonfarajn servojn al siaj dungitoj. Bonfara kapitalismo en tiu dua senco, aŭ alivorte "industria paternalismo", estis centrita en [[industrio]]j kiuj dungis kapablan laboron kaj pintis meze de la 20a jarcento. === Monopolkapitalismo === {{Ĉefartikolo|Monopolkapitalismo}} En [[marksismo]], do baze laŭ la konceptoj de la libro ''[[La Kapitalo]]'' de [[Karl Marx]], la koncepto '''monopola kapitalismo''' estas evolufazo de kapitalismo, en kiu per entreprena koncentriĝo, centraligo kaj kreoj de ekonomiaj [[kartelo]]j de larĝaj branĉoj de la ekonomio, la antaŭa ekonomia [[konkurenco]] estas plejparte forigata aŭ alprenas aliajn formojn (vidu ankaŭ [[imperiismo]]). En ĉi tiu fazo, oligarkoj, grandaj terposedantoj kaj [[korporacio|grandaj korporacioj]] havas dominan pozicion ([[monopolo]]n) almenaŭ en la ŝlosilaj industrioj. == Soci-merkata ekonomio == {{Ĉefartikolo|Sociala merkatekonomio}} Socialmerkata ekonomio estas nominale libermerkata sistemo kie registara enmiksiĝo en prezformiĝo estas reduktita al minimumo sed la ŝtato disponigas signifajn servojn en la areo de [[sociala asekuro]], senlaborsubteno kaj rekono de laborrajtoj tra naciaj kolektivaj negocadaj aranĝoj. Tiu modelo estas eminenta en okcidentaj kaj nordeŭropaj landoj, kaj [[Japanio]], kvankam laŭ iomete malsamaj konsistoj. La vasta plimulto de [[entrepreno]]j estas private posedataj en tiu ekonomia modelo. Sociala kapitalismo rilatas al la nuntempa modelo de kapitalismo kaj adaptado de la socia merkatmodelo kiu ekzistas en kontinenta Okcidenteŭropo hodiaŭ. === Ŝtata kapitalismo === {{Ĉefartikolo|Ŝtata kapitalismo}} [[Dosiero:Emma Goldman seated.jpg|eta|maldekstre|[[Emma Goldman]] estis unu el la unuaj revoluciuloj kiuj taksis la sovetunian ekonomion kiel [[ŝtata kapitalismo]].]] [[Ŝtata kapitalismo]] konsistas el ŝtata posedaĵo de la [[produktadrimedo]]j ene de [[ŝtato]], kaj la organizado de ŝtatposedataj entreprenoj kiel komercaj, profit-serĉantaj entreprenoj. La debato inter propagandantoj de malpubliko kontraŭ ŝtata kapitalismo estas centrita ĉirkaŭ demandoj de manaĝera efikeco, produktiva efikeco, kaj justa distribuado de riĉaĵo. Laŭ Aldo Musacchio, profesoro en ''Harvard Business School'' (Harvarda Negoclernejo), ĝi estas sistemo en kiu registaroj, ĉu demokratie aŭ aŭtokratece, ekzercas ĝeneraligitan influon sur la [[ekonomio]], tra aŭ rekta proprieto aŭ diversaj [[subvencio]]j. Musacchio ankaŭ emfazas la diferencon inter la nuna ŝtata kapitalismo kaj ĝiaj iamaj antaŭuloj. For estas la tagoj kiam registaroj nomumis burokratojn por prizorgi firmaojn. La plej grandaj ŝtataj entreprenoj de la mondo komercas ĉe publikaj merkatoj kaj konserviĝas en bona sanstato danke al grandaj instituciaj investadoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.economist.com/debate/days/view/802|titolo=Economist Debates: State capitalism: Statements|familia nomo=Musacchio|persona nomo=Aldo|verkaĵo=The Economist}}</ref> === Entreprena kapitalismo === Entreprena kapitalismo estas libera aŭ miksit-merkata ekonomio karakterizita per la domineco de hierarkiaj, burokratiaj entreprenoj. === Miksa ekonomio === Miksa ekonomio estas plejparte merkat-bazita ekonomio konsistanta el kaj privata kaj publika proprieto de la produktadrimedoj kaj ekonomia intervenismo tra makroekonomiaj politikoj intencitaj por korekti [[merkatfiasko]]jn, redukti senlaborecon kaj reteni inflacion malalte. La grado de interveno en merkatoj varias inter malsamaj landoj. Kelkaj miksaj ekonomioj, kiel ekzemple [[Francio]] sub ''dirigisme'' (direktismo), ankaŭ havis gradon da nerekta ekonomia planado super plejparte kapitalism-bazita ekonomio. La plej multaj kapitalismaj ekonomioj estas difinitaj kiel "miksaj ekonomioj" certagrade. [[Anarki-kapitalismo]] (ankaŭ nomita [[anarkiismo]] de [[Proprieto|privataj posedaĵoj]], libermerkata anarkiismo aŭ anarki-liberalismo) estas sintezo de [[individuisma anarkiismo]] kaj [[klasika liberalismo]] (vidu [[libertarianismo]]), kiu opinias, ke ĉiaj formoj de [[registaro]] estas nenecesaj kaj malutilaj, inkluzive (aŭ precipe) pri aferoj pri justeco kaj protektado. Tio malkongruas kun la plej ĝenerala tendenco ene de anarkiismo kiu postulas la posedon de la produktrimedoj por la komunumoj, ĉu de lokanoj ĉu de laboristoj. == Skoloj == === Klasika ekonomiko === {{Ĉefartikolo|Klasika ekonomika skolo}} [[Dosiero:Smith.gif|eta|dekstra|[[Adam Smith]].]] '''Klasika ekonomika skolo''' aŭ '''ekonomika liberalismo''' estas ekonomika "skolo" kiu komenciĝis kun [[Adam Smith]] en la fino de la [[18-a jarcento]]. La unua verko de tiu movado estis la influa libro ''[[La Riĉo de Nacioj]]'' ([[1776]]). Kiam la libro, kiu iĝis klasika manifesto kontraŭ [[merkantilismo]], donis fortan senton favore al libera komerco en [[Britio]] kaj [[Ameriko]]. Ĉi tiu sento naskiĝis el la ekonomiaj suferoj kaj malriĉeco kaŭzite de la [[milito]]j. Tamen, samtempe de la eldonado, ne ĉiuj estis tuj konvinkataj pri la avantaĝoj de libera komerco: la brita publiko kaj [[Parlamento]] ankoraŭ alkroĉiĝis al [[merkantilismo]] por multaj venontaj jaroj. Ekzistas iom da diskutado pri la originaleco de Smith en ''[[La Riĉo de Nacioj]]''. Iuj argumentas, ke la verko aldonis malmulte al la jam establitaj ideoj de pensuloj kiel [[David Hume]] kaj [[Montesquieu]]. Malgraŭ tio, ĝi restas kiel unu el la plej influaj kaj gravaj libroj en la fako ĝis hodiaŭ. === Marksisma ekonomiko === {{Ĉefartikolo|Marksismo}} La esplorobjekto de la marksisma politika ekonomiko estas historie disvolviĝantaj kaj anstataŭantaj unu la alian sociaj manieroj de produktado, aŭ sistemoj de produktadaj rilatoj. La metodo de la marksisma politika ekonomiko estas la dialektika metodo kiel reflekto de la objektiva dialektiko (ĝeneralaj leĝoj de iĝado, evoluo kaj pereo) de produktadmaniero. La ĉefa objekto de esploro de Markso kaj Engelso en sfero de [[politika ekonomio]] estas la kapitalisma produktadmaniero (kvankam dum ĝia esplorado Markso kaj Engelso metis komencon ankaŭ por politika ekonomio de antaŭkapitalismaj produktadmanieroj). La ĉefa verko, esploranta la kapitalisman produktadmanieron, estas "[[La kapitalo]]" de K. Markso. La deirpunkto en esploro de kapitalismaj produktadaj rilatoj ĉe Markso estis analizo de la [[varo]], ĉar la varo historie kaj logike antaŭas la [[kapitalo]]n, estante ties ĝerma formo. === Veberiana politika sociologio === {{Ĉefartikolo|Ekonomia sociologio}} [[Dosiero:Max Weber 1894.jpg|eta|maldekstre|220px|Max Weber.]] '''Ekonomia sociologio''' estas studo de sociaj kaŭzo kaj efiko de variaj ekonomiaj aferoj. Tiu fako povas esti larĝe konsiderite dividita en klasika kaj nuntempa periodoj. La klasika periodo koncernis partikulare kun moderneco (respektive modernigo) kaj ties konstituaj aspektoj kiuj estas raciigo, [[sekularigo]], [[urbanizado]], socia tavoligo, kaj tiel plu. Ĉar [[sociologio]] aperis dekomence kiel reago kontraŭ la kapitalisma modernigo, ekonomiko ludis gravan rolon en multo el la klasika sociologia priserĉado. La specifa termino "ekonomia sociologio" estis la unuan fojon stampita fare de [[William Stanley Jevons]] en 1879, poste uzata en verkoj de [[Émile Durkheim]], [[Max Weber]] kaj [[Georg Simmel]] inter 1890 kaj 1920.<ref name="press.princeton.edu">{{Cite web |url=http://press.princeton.edu/chapters/s7525.html |title=Principles of Economic Sociology by Richard Swedberg&nbsp;– An extract |accessdate=2009-12-02 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100213002433/http://press.princeton.edu/chapters/s7525.html |arkivdato=2010-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213002433/http://press.princeton.edu/chapters/s7525.html |archivedate=2010-02-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://press.princeton.edu/chapters/s7525.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100213002433/http://press.princeton.edu/chapters/s7525.html |arkivdato=2010-02-13 }}</ref> === Institucia ekonomiko === Institucia ekonomiko aŭ usona instituciisma skolo estas la alproksimigo al kapitalisma ekonomiko fare el la kompreno de la rolo de la evolucia procezo kaj de la {{J|socia institucio}} en la formado de la ekonomia funkciado. Tiu instituciismo rigardas la merkatrilatojn kiel rezulto de la kompleksa interagado de diversaj institucioj (por ekzemplo, la sociaj kaj juraj regularoj, entreprenoj, ŝtatoj ktp., ĉiuj el kiuj influas kaj la konduton de la personoj kaj la pliigon de la kapitalo). === Germana historia skolo kaj aŭstria skolo de ekonomiko === La germana historiisma skolo de ekonomiko (en germana: ''Historische Schule der Nationalökonomie'') estis skolo de historia kaj ekonomika pensaro iniciatita en la 19-a jarcento - ĉefe fare de germanoj - kiu argumentis, ke la studo de [[historio]] estas la ĉefa fonto de sciaro pri la homa agado kaj pri la ekonomiaj aferoj, konsiderinte, ke la ekonomio dependas de la kulturo kaj oni povas separi tiujn nek en la spaco nek en la tempo. Tiel, la germana skolo malakceptis la ideon ke la ekonomiaj "leĝoj" aŭ teoremoj povas esti akceptitaj kiel universale validaj. Tiu skolo havis fortan influon, ne nur en Germanio, sed ankaŭ en aliaj landoj de sia ekonomia kapitalisma medio, kiel Aŭstrio, Hungario kaj Svisio, etendiĝante poste al Unuiĝinta Reĝlando kaj Usono. === Kejnesa ekonomiko === {{Ĉefartikolo|John Maynard Keynes}} [[Dosiero:WhiteandKeynes.jpg|eta|dekstra| Keynes (dekstre) kaj la usona delegito [[Harry Dexter White]] por la inaŭgura kunsido de la stabanaro de la [[Internacia Monunua Fonduso]] okazinta en [[Savannah]], [[Georgio]], en 1946.]] En la 1930-aj jaroj, Keynes pioniris [[Kejnsisma revolucio|revolucion en ekonomika pensaro]], defiante la ideojn de la [[Novklasika ekonomika skolo|Novklasika Skolo]] kiu tenis, ke [[libera merkato]] je mallonga al mezlonga limdato aŭtomate havigus plenan dungadon, kondiĉe ke la laboristoj estu flekseblaj je siaj salajraj postuloj. Li male asertis, ke [[mendado|agregita mendado]] determinis la ĝeneralan nivelon de ekonomia aktiveco kaj ke maltaŭga agregita mendado povus konduki al plilongigitaj periodoj de alta [[senlaboreco]]. Laŭ la Kejnsisma ekonomiko, interveno fare de la ŝtato estas necesa por moderigi la oscilajn ciklojn de ekonomia aktiveco.<ref>{{citaĵo el la reto |1= |aŭtoro=Time Value of Money<!--&nbsp;--> |url=http://www.investinganswers.com/education/economics/john-maynard-keynes-man-who-transformed-economic-world-621 |titolo=How John Maynard Keynes Changed the World of Economics |eldonisto=InvestingAnswers |alirdato=2a de Oktobro 2013 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150221090737/http://www.investinganswers.com/education/economics/john-maynard-keynes-man-who-transformed-economic-world-621 |arkivdato=2015-02-21 }}</ref> Keynes defendis la uzadon de [[fiska politiko|fiska]] kaj [[monpolitiko|monkontrola]] politikoj por malgrandigi la negativajn efikojn de la ekonomiaj [[recesio]]j kaj [[depresio (ekonomiko)|depresioj]]. Sekve la eksplodo de la [[Dua Mondmilito]], la ideoj de Keynes rilataj al la ekonomia politiko estis adoptitaj de la ĉefaj okcidentaj ekonomioj. === Novklasika ekonomika skolo kaj la Ĉikaga Skolo === La Skolo de Ekonomiko de Ĉikago estas tendenco de ekonomika pensaro partiana de la [[libera merkato]] (sed ene de strikta monkapitalisma sistemo, difinita de la registaro), kiu ekis en la Departemento de Ekonomiko kaj en la Altlernejo pri Negocado Booth de la [[Universitato de Ĉikago]] meze de la 20a jarcento. Ĝi estis estrita historie fare de George Stigler ([[Nobel-premio pri ekonomiko]] en 1982) kaj [[Milton Friedman]] ([[Nobel-premio pri ekonomiko]] en 1976). Ene de la merkatekonomio la ekonomika pensaro de tiu skolo estas kontraŭa al la teorioj de la sintezo klasik-kejnesa. La centra kerno de la teoriaro estas la rigardo al kiel la kapitalo fluas en la merkatoj. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Anders Chydenius.jpg|[[Anders Chydenius]] estis unu el la unuaj, kiuj proponis [[liberalismo]]n en sia libro de 1765 nome ''La nacia profito'', dek unu jarojn antaŭ Adam Smith. Dosiero:GüterzuglokKiel.JPG|En kapitalismo la produktorimedoj estas privatposedoj: tie lokomotivo en Kiel. Dosiero: Hartmann Maschinenhalle 1868 (01).jpg|Maŝinaro de kapitalisma entrepreno de la 19-a jarcento. Dosiero:Saieh Hall for Economics.jpg|eta|Departemento de Ekonomiko en la [[Universitato de Ĉikago]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Juan Miguel Aguado (2011). ''Sociedad de masas y cultura de masas''. D.F.: Fundamentos de la Comunicación y la Información. * Michel Albert, ''Capitalisme contre capitalisme'', Paris, Seuil, coll. « L'histoire immédiate »,‎ 1991 * Raymond Aron, ''Dix-huit leçons sur la société industrielle'',‎ 1962 * Frédéric Bastiat, ''Œuvres économiques'',‎ 1853 (ISBN 2-13-037861-7) * Michel Beaud, ''Histoire du capitalisme (de 1500 à nos jours)'', Paris, Seuil,‎ 1981 (ISBN 978-2-7578-1786-5) * Claude Bébéar kaj Philippe Manière, ''Ils vont tuer le capitalisme'', Plon,‎ 2003 * Fernand Braudel, ''La Dynamique du capitalisme'',‎ 1985 (ISBN 2-08-081192-4) * Joaquín Estefanía (1997). ''Aquí no puede ocurrir. El nuevo espíritu del capitalismo''. Madrid: Taurus. * Jean-François Gayraud, ''Le nouveau capitalisme criminel'', Odile Jacob,‎ 2014 (ISBN 978-2-7381-3072-3) * Gaël Giraud kaj Cécile Renouard, ''Vingt propositions pour réformer le capitalisme'', Flammarion, 2009 * Paul Jorion, ''Vers la crise du capitalisme américain ?'', Paris, La Découverte,‎ 2007 (ISBN 978-2-7071-5092-9) * Paul Jorion, ''Le Capitalisme à l'agonie'', Fayard (ISBN 978-2-213-65488-1) * Fernando Luengo Escamilla (2003). ''Mercado de trabajo y competitividad en los capitalismos emergentes de Europa Central y Oriental''. Madrid: Editorial Complutense. * Karl Marx: ''Das Kapital. Kritik der politische Ökonomie''. 1867 ([http://www.mlwerke.de/me/me23/me23_000.htm rete] konsultita la 20an de Marto 2008). * Bernard Perret, ''Le capitalisme est-il durable ?'', Carnets nord,‎ 2008 * David Ricardo: ''On the Principles of Political Economy and Taxation''. London 1817 ([http://dlisv03.media.osaka-cu.ac.jp/infolib/user_contents/fukuda/0262.djvu rete]). * Jesús Seminario (2006). ''El capitalismo peruano español''. New York: Editorial Bruño. * Hernando de Soto (2001). ''El misterio del capital''. Barcelona: Península. * [[Rodney Stark]], ''The Victory of Reason: How Christianity Led to Freedom, Capitalism, and Western Success,'' Random House, New York, 2005. (La luterana usona ekonomikisto subtenas ke ''“katolikismo ne nur estis originanto de la moderna kapitalismo, tiel kiel ĝi disvolviĝis en Eŭropo kaj aparte en Italio, sed ankaŭ de la scienco mem kaj de la nocio de “persona libero”.'') * Joseph Eugene Stiglitz, ''Quand le capitalisme perd la tête'', Le livre de poche,‎ 2005 (ISBN 978-2-253-10931-0), 571 paĝoj. * Gabriel Tortella (1973). ''Los orígenes del capitalismo en España: banca, industria y ferrocarriles en el siglo XIX''. Madrid: Tecnos. == Aliaj projektoj == {{Projektoj|wikiquote=kapitalismo|ReVo=kapita.0ismo}} == Vidu ankaŭ == * [[Ekonomiko]] * [[Kapitalo]] * [[Mono]] - [[Valuto]] * [[Liberalismo]] * ''[[Protestanta etiko kaj la spirito de kapitalismo]]'' de [[Max Weber]] * [[Labordivido]] * [[Listo de firmaoj]] * [[Anarkiismo]] * [[Komuna bono kaj naturaj bonoj]] * [[Komunismo]] * [[Karl Marx]] - [[Marksismo]] * ''[[La Kapitalo]]'' * ''[[La nigra libro de la kapitalismo]]'' * ''[[Capitalism: The Unknown Ideal]]'' * [[Kompendio de la Kapitalo de Karlo Markso]] * [[Kontraŭkapitalismo]] * [[Fordismo]] * [[Gvatkapitalismo]] * [[Clara Mattei]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.satesperanto.org/FUNKCIADO-DE-LA-KAPITALISMA.html Funkciado de la kapitalisma ekonomio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080829144124/http://www.satesperanto.org/FUNKCIADO-DE-LA-KAPITALISMA.html |date=2008-08-29 }}, skizo de [[Petro Levi]] {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [http://eo.mondediplo.com/article1201.html Financistoj anstataŭas inĝenierojn: Kiel General Electric reinventis usonan kapitalismon] {{PlurajLingvokodoj|eo}} === Angle === * [http://capitalism.columbia.edu/ Centro pri Kapitalismo kaj Socio] ĉe [[Columbia University]] * [http://capitalism.wfu.edu/ Centro por Studo de Kapitalismo] ĉe Wake Forest University * [http://www.commonwealthclub.org/events/archive/podcast/dr-yaron-brook-and-dr-david-callahan-capitalism-moral-debate-102212 Commonwealth Club of California-Dr. Yaron Brook and Dr. David Callahan: Is Capitalism Moral? A Debate – 22a de oktobro, 2012] * [http://www.textbooksfree.org/Economics_3_Basic_Characteristics_of_Capitalism.htm Basic Characteristics of Capitalism from textbooksfree.org] {{Havenda artikolo|Kapitalismo}} [[Kategorio:Ekonomio]] [[Kategorio:Ekonomiko]] [[Kategorio:Ismoj]] [[Kategorio:Industria revolucio]] o4v6zge2trdwprz6vrggy8tii0g5pbe 0 2663 9478794 9452094 2026-09-20T07:51:02Z Tirolischleioans 254019 /* Famuloj kun rilatoj al Lepsiko */ 9478794 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |sen banderolo= jes |blazono = Coat of arms of Leipzig.svg |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |zomo = 10 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Saksio]] |distriktaro = [[Distriktaro Leipzig]] |distrikto = [[eksterdistrikta urbo]] |alto = 113 |areo = 297,60 |loĝantaro = 531.582 |loĝantaro-dato = [[2013]] |poŝtkodo = 04003–04357 |tel_antaŭkodo = 0341 |aŭtokodo = L |oficiala_kodo = 14 3 65 000 |adreso-komunumestraro = Neues Rathaus <br /> Martin-Luther-Ring 4-6 <br /> 04109 Leipzig |retpaĝaro = [https://www.leipzig.de/ www.leipzig.de] |komunumestro = Burkhard Jung |kesteroj= {{Informkesto urbo |subŝablono=jes |bildo=|bildo-larĝeco= 300px|regiono-ISO=DE-SN |mapo=|priskribo de mapo= |situo sur mapo=Lepsiko|situo de=Situa mapo de Lepsiko |situo sur mapo2=Centra Lepsiko|situo de2=Situa mapo de Centra Lepsiko |zomo=10}}}} :'''Horzono:''' [[GMT]]+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro) '''Leipzig''' {{prononco|LAJPciŝ|ˈlaɪ̯ptsɪç}} ([[Esperantigo|esperantigite]] '''Lepsiko''', Lejpcigo kaj Lajpcigo) estas [[eksterdistrikta urbo]] en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la federacia lando [[Saksio]] kaj estas administra centro de samnoma [[distriktaro Leipzig|distriktaro]]. La urbo estiĝis en la jaro [[1015]] el slava setlejo kun la nomo ''Lipsk'' (= loko de tilio). Ekde [[1165]] ĝi ekhavis urborajtojn. La urbo situas borde de la rivero [[Blanka Elster]]. == Aspekto == Nuntempe Leipzig estas grava centro de internaciaj foiroj. La [[Lepsika foiro]] (germane ''Leipziger Messe'') estas grava komerca foiro, kiu ekestis antaŭ preskaŭ jarmilo. Ankaŭ el scienca kaj kultura vidpunkto la urbo ludas centran rolon: gravaj eldonejoj fondiĝis ĉi tie, same kiel la ''Deutsche Bücherei'' (= Germana Biblioteko) kiu kolektas ĉiun germanlingvan publikaĵon; krome la urbo disponas pri renomaj teatroj, koncertejoj, muzeoj, kabaredoj, botanika ĝardeno kaj bestĝardeno. La [[Universitato de Lepsiko|universitato de Leipzig]], fondita en la jaro [[1409]], estas la dua plej malnova [[universitato]] de Germanio. La [[Preĝejo Sankta Nikolao (Lepsiko)|Nikolao-kirko]] ne famiĝis nur pro sia arkitektura valoro: En la jaro 1989 ĉi tie ĉiulunde kunvenis la kontraŭuloj de la orientgermana registara politiko kaj – kvankam parto de ili nur volis atingi pli humanan socialismon – ili kuniniciatis la [[turniĝo|reunuiĝon de Germanio]] en 1990. [[Dosiero:Leipzig Fockeberg Zentrum.jpg|eta|200px|dekstra|Silueto de Leipzig]] == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Nikolaikirche Leipzig 2009.jpg|eta|300px|Nikolaikirche Leipzig]] === Kirkoj kaj sinagogoj === * [[Johano-preĝejo (Lepsiko)|Johano-preĝejo]] * [[Kirko Sankta Triunuo (Lepsiko)|Kirko Sankta Triunuo, katolika]] * [[Paulinerkirche (Lepsiko)|Paulinerkirche]] * [[Preĝejo Sankta Nikolao (Lepsiko)|Preĝejo Sankta Nikolao]] * [[Reformita preĝejo de Lepsiko]] * [[Rusa kirko de Lepsiko]] * [[Sinagogoj de Lepsiko|Sinagogoj de Lepsiko (pereintaj)]] * [[Thomas-preĝejo (Lepsiko)|Thomas-preĝejo]] === Muzeoj kaj arĥivoj === * [[Bach-arĥivo]] * [[Etnografia muzeo de Lepsiko]] * [[Forumo pri la historio de nuntempo]] * [[Germana muzeo de libroj kaj skribo]] * [[Malnova Nikolaj-lernejo]] * [[Mendelssohn-domo]] * [[Museum der bildenden Künste]] * [[Muzeo pri muzikinstrumentoj (Lepsiko)|Muzeo pri muzikinstrumentoj de la universitato]] * [[Muzeoj Grassi]] * [[Naturhistoria Muzeo de Lepsiko]] * [[Schumann-domo]] * [[Stadtgeschichtliches Museum Leipzig]] === Aliaj === [[Dosiero:Altes Rathaus Leipzig 2013.jpg|eta|Malnova urbodomo de Lepsiko, 2013.]] * [[City-turdomego]] * [[Frege-domo]] * [[Gewandhaus]] * [[Kelo de Auerbach|Auerbachs Keller]] * [[Korto Barthel]] * [[Malnova Bach-monumento en Lepsiko|Malnova Bach-monumento]] * [[Malnova urbodomo de Lepsiko]] * [[Mendelssohn-monumento en Lepsiko|Mendelssohn-monumento]] * [[Monumento por la Batalo de Leipzig]] * [[Nova Bach-monumento en Lepsiko]] * [[Nova urbodomo de Lepsiko]] * [[Regna tribunalo (Lepsiko)|Regna tribunalo]] * [[Romanus-domo (Lepsiko)|Romanus-domo]] * [[Zoo de Lepsiko]] * [[Zum Arabischen Coffe Baum]] == Servoj == * [[Saksa Akademio de Sciencoj]] * [[Naturhistoria Muzeo de Lepsiko|Naturhistoria Muzeo]] == Esperanto Lepsiko == En Leipzig antaŭ la [[Dua Mondmilito]] estis la sidejo de la ''Esperanto-Instituto por la Germana Respubliko'' kaj de la konata Esperanta eldonejo "F. Hirt und Sohn". En la urbo okazis la [[9-a SAT-Kongreso 1929|9-a kongreso]] de [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] la 4-an ĝis 10-an de aŭgusto [[1929]] kun ĉirkaŭ 650 partoprenantoj el 22 landoj. Lepsiko estis naskiĝurbo de [[Walter Lippmann]]. Tie propagandis [[Elisabeth Wunderlich]]. En Lepsiko agadis proletaj esperantistoj kaj estis presita literaturo fare de eldonejo EKRELO. En la jaro 2022 iom vegetas la Esperanto-vivo. ===Lokaj esperantistoj=== *[[Wolfram Diestel]]; * [[Walter Lippmann]]; *[[Elisabeth Wunderlich]]; == Famuloj kun rilatoj al Lepsiko == * [[Abraham Gotthelf Kästner]], matematikisto * [[Aleksandro Nikolajeviĉ Engelhardt]], militisto kaj sciencisto * [[Alfred Wanckel]]. arĥitekto * [[Bruno Schäfer]], skulptisto * [[Caspar Cruciger la malplijuna]], teologo * [[Christian Daniel Beck]], filologo * [[Christian Führer]], pastoro, rezistadmovadano kaj bonfarulo * [[Franz Dominic Grassi]], komercisto kaj mecenato * [[Günther Rönnebeck]], instruisto kaj edukadministeriulo * [[György Garay]], hungara [[violonisto]] * [[Hans Freyer]], sociologo * [[Hermann Knaur]], skulptisto * [[Jakob Mauvillon]], verkisto * [[Johann Andreas Bose]], historiisto * [[Johannes Eck]], teologo romkatolika; konatas liaj disputoj kaj retorikaĵoj, i.a. kontraŭ [[Marteno Lutero]] en Lepsiko. * [[Karl Meister]], klasika filologo * [[Karl Ludwig Reimer]], kemiisto, esploristo, kiu malkovris la sintezon de la [[aspirino]] elde la [[fenolo]], kiun li disvolvis kune kun [[Ferdinand Tiemann]], lia antikva kunlaboranto en [[Berlino]], en [[1876]] * [[Kurt Kluge]], verkisto kaj skulptisto * [[Max Beckmann]], pentristo kaj grafikisto kies verkaro estas simbolo kaj analizo de la homoj subigitaj al la detruantaj fortoj de tiu tempo. * [[Nikolaus Krell]], saksia kanceliero * [[Otto Schwabach]], entreprenisto * [[Samuel Linde]], pola leksikografo, lingvisto, tradukisto, studento kaj lekciisto *[[Theodor Kind]], novgrekfakulo kaj juĝisto * [[Ulrike von Levetzow]], amikino kaj la lasta amo de [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Wilhelm Dindorf]], filologo * [[Wilhelm Genast]], advokato kaj parlamentano == Sporto == Inter la [[9a de junio]] kaj la [[9a de julio]] 2006 en Germanio okazis la [[Futbala Mondpokalo]], interalie en Leipzig. En la tute trakonstruita stadiono, kiu dum la turniro havis 38 898 sidlokojn, okazis pluraj maĉoj. La [[RB Leipzig]] (prononco [ER be: LAJPcik], oficiala nomo RasenBallsport Leipzig e. V.) estas sporta klubo el la urbo Leipzig (Lepsiko). Ĝia unua vira teamo en la unua germania ligo de futbalo - Bundesliga dum la sezono 2017/18 akiris la 6-an pozicion (do konsideratas la 6-a plej bona futbalteamo de Germanio). == Interesaĵoj == * 26.11.2022: Urba konsilio ŝanĝis nomon de la strato antaŭ rusa [[konsulejo]] al Boris Romanĉenko Strasse, 96-jara mortigita ukraino dum la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] == Partneraj urboj == Inter la partneraj urboj estas: * {{flago|Litovio}} [[Klaipėda]], [[Litovio]]<ref>"[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}". ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Battle Of The Nations-Monument.jpg|memorejo pri la [[Batalo de Leipzig|batalo de nacioj]] dum 1813 Dosiero:AUGUSTUSPLATZ-014.jpg|Augustusplatz Dosiero:Neues Rathaus Leipzig 2010.jpg|Neues Rathaus </gallery> ==Literaturo== * Kolbe, Ino 1996 : Zur Geschichte des Deutschen Arbeiters-Esperanto-Bundes in Leipzig (Westsachsen), Teil I und II, Landesverband Sachsen des Deutschen Esperanto-Bundes e.V., Leipzig, 135 p. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[S-Bahn Mitteldeutschland]] * [[Tramtransporto en Leipzig]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} (en la germana, angla, franca, hispana kaj pola) {{Projektoj|ReVo=lepsik|ReVo titolo=Lepsiko, Lajpcigo kaj Lejpcigo}} {{Urboj en Germanio}} {{Administra divido de Saksio}} {{Bibliotekoj}} {{EdE|L}} [[Kategorio:Lepsiko|*]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Saksio]] [[Kategorio:Urboj de Saksio]] 1f3gn24yvbxbizd8cxz3vomx0unw44x 0 3774 9478731 9462251 2026-09-20T06:02:24Z Sj1mor 12103 9478731 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sport-header.png|center|775px]] [[File:Sport Colombia Montage.png|300px|eta|Fotomuntaĵo]] [[Dosiero:Flickr cc runner wisconsin u.jpg|eta|dekstra|200ra|[[Kurado]]]] [[Dosiero:Tim Henman backhand volley Wimbledon 2004.jpg|eta|dekstra|200ra|[[Teniso]]]] [[Dosiero:010316-covington-wrestlers.png|eta|Liberstila lukto]] [[Dosiero:ChessStartingPosition.jpg|eta|200ra|dekstra|La Internacia Olimpia Komitato agnoskas kelkajn [[tabloludo]]jn kiel sportoj ekzemple [[ŝako]].]] [[Dosiero:Youth-soccer-indiana.jpg|eta|300ra|dekstra|Sporto en [[infanaĝo]]. [[Futbalo]] estas [[teama sporto]] kiu havigas ankaŭ oportunojn por plibonigi [[Fizika taŭgeco|fizikan taŭgecon]] kaj [[socia agado|sociajn interagadojn]].]] '''Sporto''' estas aro de korpaj ekzercoj aŭ ludoj celantaj disvolvon de fizika lerteco kaj samtempe saniĝon, amuzon aŭ vetbatalon. Eblas sporti unuope aŭ grupe, ĉu por amuziĝi, ĉu kadre de konkurso, ĉu eĉ je profesia nivelo. Pli preciza difino referencas sporton (aŭ ''sportojn'') kiel ĉiuj formoj de kutima ĉu [[Konkurenco|konkurenca]] ĉu nekonkurenca [[korpekzercado]] kiu,<ref name=sportaccord>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sportaccord.com/en/members/index.php?idIndex=32&idContent=14881|titolo=Definition of sport|eldoninto=SportAccord}}</ref> pere de hazarda aŭ organizita partopreno, celas uzi, pluteni aŭ plibonigi fizikan kapablon kaj lertecon dum havigas [[distro]]n al partoprenantoj, kaj en kelkaj okazoj, ankaŭ al spektantoj.<ref name=council>{{Citaĵo el la reto|url=https://wcd.coe.int/wcd/ViewDoc.jsp?id=206451|titolo=The Europien sport charter|alirdato=2012-03-05|familia nomo=Council of Europe}}</ref> Ekzistas centoj da sportoj, el tiuj kiuj postulas nur du partoprenantoj (aŭ eĉ unu se ne temas pri konkurenco), al tiuj kun centoj (kaj eĉ miloj okaze de popularaj maratonoj) da samtempaj partoprenantoj, ĉu enkadre de [[teamo]]j aŭ unuope. Sportoj estas ĝenerale rekonataj aktivecoj bazitaj sur fizika korpekzercado aŭ [[lerteco]], kies ĉefaj konkurencoj populare agnoskitaj kiel la [[Olimpiaj Ludoj]] akceptas nur sportojn kiuj kongruas kun tiu difino,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/sports|titolo=List of Summer and Winter Olympic Sports and Events|eldoninto=The Olympic Movement}}</ref> dum aliaj organizoj kiaj la [[Konsilio de Eŭropo]] uzas difinojn inkludantajn aktivecojn kun fizika elemento en la klasigo kiel sportoj.<ref name=council/> Tamen, nombraj konkurencaj, sed nefizikaj, aktivecoj postulas agnoskon kiel mensosportoj. La Internacia Olimpa Komitato (tra la Asocio de Agnoskitaj Internaciaj Sportofederacioj nome ARISF) agnoskas ekzemple kaj [[ŝako]]n kaj [[briĝo]]n kiel sportoj ''bona fide'' (je bona fido), kaj ankaŭ SportAccord, nome la [[Internacia sporta federacio|internacia sporta federacio asocio]], agnoskas kvin nefizikajn sportojn,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sportaccord.com/en/multi-sports-games/index.php?idIndex=35&idContent=658|titolo=World Mind Games|eldoninto=SportAccord}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sportaccord.com/en/members/index.php?idContent=644&idIndex=32|titolo=Members|eldoninto=SportAccord}}</ref> kvankam limigas la kvanton de mensoludoj kiuj povas esti akceptitaj kiel sportoj.<ref name=sportaccord/> Sportoj estas kutime regataj fare de [[regularo]] aŭ [[tradicio]], kiuj helpas certigi justan konkuradon, kaj permesi konsekvencan juĝadon de la gajninto. Gajni povas esti determinita per fizikaj okazaĵoj kiel ekzemple trafado de [[Golejo|celoj]] aŭ transpaŝado de limo unue, aŭ de la persistemo de juĝistoj kiuj gajnas elementojn de la sportprezento, inkluzive de celo aŭ subjektivaj iniciatoj kiel ekzemple teknika efikeco aŭ arta impreso. En organizita sporto, notoj pri efikeco ofte estas konservitaj, kaj por popularaj sportoj, tiuj informoj povas esti vaste sciigitaj aŭ raportitaj en sporta [[gazetaro]]. Krome, sporto estas grava fonto de [[distro]] por ne-partoprenantoj, tiel ke spektosporto altiras grandajn homamasojn al ejoj, kaj atingas pli larĝajn spektantarojn tra [[amaskomunikilo|dissendado]]. Tio okazigis tro ofte kverelojn inter sekvantoj de diversaj sportistoj kaj ĉefe de {{J|sporta teamo}}, ekzemple de [[Futbalo|futbalaj teamoj]], kiuj okazigis tumultojn kaj foje eĉ mortintojn. Laŭ A.T. Kearney, konsilista funkciulo, la tutmonda sportindustrio estas valora je pli ol 620 miliardoj da {{J|usona dolaro}} je valoro de 2013.<ref>[http://www.economist.com/news/international/21585012-sportswomen-are-beginning-score-more-commercial-goalsbut-they-still-have-lot-ground Women in sport: Game, sex and match]</ref> == Vortdeveno == La vorto ''sporto'' havas sian originon en la [[latina lingvo|latina]] verbo ''deportare'', kiu interalie signifis "eliri trans la pordojn", do eliri el la ĉirkaŭurba muraro por ekzerciĝi aŭ sporti en la kamparo. El tiu ĉi verbo devenas, interalie, ''deportar'' ([[okcitana lingvo|okcitane]] kaj [[hispana lingvo|hispane]]) kaj ''desporter'' ([[franca lingvo|france]], kun la signifo de "amuziĝo"). En la [[angla lingvo]], tiu ĉi lasta vorto ekaperis en la [[14-a jarcento]] kiel ''disport'', kaj en la [[16-a jarcento]] ĝi alprenis sian nunan formon, ''sport''. En naciaj lingvoj, estas iuj (ekzemple la [[angla]]) kiuj permesas pluralon de la vorto, kaj aliaj (ekzemple la [[germana]]), kiuj ne havas pluralan formon kaj komprenas je la vorto sporto singulare ampleksas ĉiun rilate al sportado (kiel ekzemple ankaŭ la vorto "homaro" ampleksas ĉiujn homojn kaj ne sencas vorto "homaroj"). Tial la plurala formo "sportoj" por individuaj elformiĝoj de sportado ofte evitiĝas kaj anstataŭiĝas per vortumoj "sportaj disciplinoj" aŭ "sportaj fakoj" - tio bonas por ĉiuj lingvosentoj. Tamen en Esperanto la plurala formo "sportoj" permeseblas kaj ne konsidereblas eraro: ĉar la formo nekutimas, ĝi ekzemple nur menciiĝas en malmultaj citaĵoj de la [[Plena Ilustrita Vortaro]] de Esperanto, sed ĝi dokumentiĝas tie.<ref>[https://vortaro.net/#sportoj_kdc aperoj de "sportoj" en la] [[Plena Ilustrita Vortaro]] de 2020 ({{eo}})</ref> == Historio == [[Dosiero:Hermes Logios Altemps 33.jpg|eta|maldekstra|150ra|[[Hermeso]], la helena dio de atletismo.]] Laŭ pluraj ekzempleroj de [[prahistoria arto]], eltrovitaj dum la [[19-a jarcento]] ĉefe en [[Francio]] ([[Lascaux]]), [[Afriko]] kaj [[Aŭstralio]], jam antaŭ tridek mil jaroj oni bildigis ceremoniojn, kiuj inkluzivis ian sportecan agadon aŭ korpan streĉadon fare de la partoprenantoj. La plej malnova grupa sporto estis tre verŝajne [[kurado]]; ĝin sekvis [[ĵetado]] kaj [[saltado]], kiuj ĉiuj tre utilis kiel pretigado por [[batalo]]j aŭ por [[ĉasado]], kiel oftaj aktivecoj en la ĉiutaga tiama vivo. Pro aliaj similaj bezonoj estiĝis pluraj pliaj sportoj, kiel ekzemple [[naĝado]], [[remado]], [[ĉevalrajdado]], kaj [[lukto]]. Poste aperis ankaŭ [[pilkosporto]]j; la tiamaj [[pilko]]j estis ĉefe faritaj el [[herbo]]. En tiu ĉi tempo, sportaj aranĝoj ne tuj havis konkursan karakteron, sed temis precipe pri kuna amuziĝo kaj ludado. Pluraj prapopoloj praktikis apartajn sportojn. La [[hebreoj]] ekzemple ĉefe ludis arkpafadon, levadon de rokoj kaj ŝtonĵetadon; la [[egiptoj]] jam organizis sportajn konkursojn pri lukto, [[gimnastiko]], [[bokso]], naĝado, [[kanuado]], [[fiŝkaptado]], [[atletismo]] kaj pilkosportoj. [[Dosiero:Eddie_Hemmings_and_Mike_Stephenson_(27_October_2008).jpg|eta|dekstra|150ra|Anglaj prisportaj komentariistoj Eddie Hemmings kaj Mike Stephenson.]] La antikva popolo kiu plej ligiĝas al sporto estis la [[grekoj]], kiuj ĉefe praktikis kuradon, saltadon, lukton, bokson, ĵetlancadon, [[pentatlono]]n kaj [[ĉaro|batalĉarajn]] konkursojn. Tiu ĉi listo estas bona ekzemplo pri la forta ligo kiu tiam ekzistis inter sportoj kaj [[milito]]. Laŭ la [[legendo]], la ĝuste helena heroo [[Heraklo]] ekestigis, dankeme al [[Zeŭso]], la [[olimpiaj ludoj|olimpiajn ludojn]], granda ceremonio kiu kunigis sporton, [[kulturo]]n kaj [[Religio|religian kulton]]. Dum la disvolvigo kaj daŭro de la olimpiaj ludoj, militoj kaj [[mortpuno]]j haltiĝis. == Rilatoj inter sporto kaj socio == Sportoj havas grandan influon en la socio; elstaras rimarkinde ties gravo en la kulturo kaj en la konstruado de la [[nacia identeco]]. El praktika vidpunkto, sportoj produktas klarajn efikojn ĉefe pozitivajn en la sferoj de [[edukado]], [[ekonomio]] kaj la [[publika sano]]. La influo de la sportoj en la nuntempaj socioj estas enorma. Nuntempe, la sporta praktiko establis grandan parton de la distra tempo de la personoj, ĉu ili estas spektantoj ĉu agantoj de la sporto. En preskaŭ ĉiuj modernaj socioj, sporto ludas gravan socian, politikan kaj ekonomian rolojn. Ĝia disvolviĝo kaj evoluo ofte spegulas tiun de la socio mem. Nuntempaj [[amaskomunikilo]]j ofte dediĉas rimarkindan atenton al sportaj konkursoj, kaj la plejparto el landoj havas aparte grandskale priatentitan kaj praktikitan sporton (ekz. [[futbalo]] en multaj landoj de [[Eŭropo]], [[kriketo]] en pluraj eksaj britaj kolonioj, kaj tiel plu). Kelkaj sportoj, kiel ekzemple [[kurado]], postulas neniun ludilon aŭ ludejon, kaj estas same popularaj en evoluintaj kaj ne-evoluintaj mondoregionoj. Aliaj sportoj, male, havas apartajn bezonaĵojn, kiel ekzemple poraj veturiloj (okaze de [[aŭtosporto]]j kaj [[velado]]), ludejoj (ĉe [[naĝado]] aŭ [[glitkurado]]) aŭ ludiloj (ĉe [[golfo (sporto)|golfo]] aŭ [[arkpafado]]). Fine, kelkaj sportoj postulas la ĉeeston de besto, kiel ekzemple en la okazo de [[ĉevalrajdado]]. [[Dosiero:Didier Drogba Manuel Neuer last penalty kick Champions League Final 2012.jpg|maldekstre|eta|[[Futbalo]] estas unu el plej amase sekvata sporto.]] [[Naciismo kaj sporto]] ofte kunplektiĝas, ĉar sporto donas situon por simbola konkurado inter nacioj; sporta konkurado ofte respegulas konfliktojn de nacioj kaj efektive ofte uziĝis kiel instrumento de [[diplomatio]]. La penetron de politikaj celoj en la sporton kelkaj opinias kontraŭa al la fundamenta [[Honesto|etiko de sporto]] plenumata pro si mem kaj por la ĝuo de la partoprenantoj, sed tiu politikiĝo efektiviĝis fakte dum la tuta historio de sporto.<ref>Grant Jarvie, ''Sport, culture and society: an introduction'' (2013).</ref> Sporto estas kompleksa fenomeno kiu funkcias kiel instigo al sociebleco, nutras la kolektivajn idearojn kaj pasiojn, generas eksplodojn de [[naciismo]], mobilizas enormajn kvantojn de [[kapitalo]]j (elitaj sportistoj estas inter la plej gravaj riĉuloj de la mondo), kaj estas pretaj suferi instrumentigojn.<ref>[http://www.jstor.org/stable/40854366 Deporte y sociedad en América Latina] de Roux, Rodolfo, Decembro 2007, Presses Universitaires du Midi, alirita la 15-11-2017 00:05 UTC</ref> Sportoj montras la sociajn tendencojn de la historia etapo en kiu oni estas enkadrigataj, funkciante kiel kompleta socia sistemo: estas fenomeno tiom rimarkinda je socia nivelo ke ĝi enhavas elementojn karakterajn de la socio en si mem kaj movigas la totalon de la {{J|socia institucio}}.<ref>[https://www.unse.edu.ar/trabajoysociedad La cultura en juego. El deporte en la sociedad moderna y post‐moderna] Capretti, Silvia, Trabajo y Sociedad, 2011, Nº 16, vol. XV. Alirita la 22an de Novembro 2017 issn=1514-6871</ref> [[Dosiero:Corta-Mato Escolar 2008.jpg|eta|Junaj [[Portugaloj|portugalaj]] infanoj partoprenantaj en lerneja kurado.]] En la kampo de la [[eduko]], sporto ludas gravan rolon en la transigo de valoroj al [[infano]]j, adoleskuloj kaj plenkreskuloj. Kongrue kun la fizika aktiveco oni elsendas valorojn de respekto, respondeco, engaĝiĝo kaj dediĉo, inter aliaj, utile al procezo de sociigo kaj de eniro en la plibonigo de la sociaj strukturoj kaj sintenoj.<ref>Gutiérrez, M. ''¿Por qué no utilizar la actividad física como transmisor de valores sociales y personales?'', 1996, Revista Española de Educación Física y Deportes, volumen 3, numero 1, pp. 39-42</ref> La sporto kontribuas al establado de sociaj rilatoj inter diversaj personoj kaj diversaj kulturoj kaj tiel ĝi kontribuas al disvastigo de la nocio de respekto al aliuloj, instrue al konstrua konkurenco, evitante kompreni la luktadon kiel celo en si mem.<ref>[http://www.efdeportes.com/efd31/valores.htm ''Deporte y Moral: Valores Educativos del Deporte Escolar'', Gómez, A. 2001.]</ref> Alia grava socia valoro en la sporto estas la lernado kiel venki kaj kiel kompreni la malvenkon sen nuligi la diversajn celojn. Tiukadre sporto kaj fizika agado estas studobjektoj en plej parto de la studprogramoj de la tuta mondo. El vidpunkto de [[ekonomio]], la gravo de sporto estas nedubebla, pro la kvanto de personoj kiuj praktikas sportojn same kiel ĉe tiuj kiuj nur ĝuas la amasan spektaklon, kio faras la sportojn gravaj negocoj kiuj financas sportistojn, agentojn, amaskomunikilojn, [[turismo]]n kaj ankaŭ nerekte, aliajn sektorojn de la ekonomio.<ref>[http://casa.jlab.org/seminars/2009/Viewgraphs/dumas_20Apr09.pdf "Evaluación del impacto económico y social de la celebración de grandes eventos deportivos a nivel local: el caso del Campeonato de Tenis femenino de la ITF en Sevilla en 2006"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210613173133/https://casa.jlab.org/seminars/2009/Viewgraphs/dumas_20Apr09.pdf |date=2021-06-13 }} PDF en ''Revista de Métodos Cuantitativos para la Economía y la Empresa'', Ramírez Hurtado, José Manuel, Ordaz Sanz, José Antonio kaj Rueda Cantuche, José Manuel; pp. 20–39, Junio 2007 issn = 1886-516X</ref> Multaj varmarkoj reklamiĝas pere de patroneco al sportaj ĉampionecoj, dum multaj aliaj produktas kaj vendas varojn necesajn por la praktiko de tre diversaj sportoj, ekzemple bicikloj, pilkoj, specifaj vestaĵoj ([[Decathlon]]) ktp. La sportoj pli kaj pli regas sin per la reguloj de la merkato (prisportaj ĵurnalistoj jam parolas pri vendado kaj aĉetado de futbalistoj), propraj de homamasa socio, kiuj influas rimarkinde, ne nur en la politika, ekonomia kaj socia medioj, sed ankaŭ en la aliaj modeloj de la nuntempa sporto.<ref>Ginesta, Xavier, [https://web.archive.org/web/20130812155911/http://c/ Los valores en el deporte: una experiencia educativa a través del Barça-Madrid] 2006. Arkivita en [file:///C:/Users/BRUNO/Desktop/Aylin/barca%20vs%20real.pdf] la 12an de Aŭgusto 2013, alirita la 22an de Novembro 2017, Barcelona, España, p. 151.</ref> La praktiko de sporto ankaŭ plibonigas la [[farto]]n kaj la vivkvaliton de la socio por la bonfaraj efikoj de la fizika aktiveco, kaj por la korpa sano kaj por la emocia vivo; la personoj kiuj praktikas sporton kaj aliajn similajn nesidajn aktivecojn regule kutime sentas sin pli kontentigitaj kaj sentas, subjektive, pli bonan farton.<ref>[http://multimedia.lacaixa.es/lacaixa/ondemand/obrasocial/pdf/estudiossociales/vol26_sencer_es.pdf Deporte, salud y calidad de vida] PDF de Moscoso Sánchez, David kaj Moyano Estrada, Eduardo (kunordigantej; Biedma Velázquez, Lourdes; Fernández-Ballesteros García, Rocío; Martín Rodríguez, María; Ramos González, Carlos; Rodríguez-Morcillo Baena, Luis; Serrano del Rosal, Rafael; Colección Estudios Sociales, numero 26, Fundación La Caixa, alirita la 18an de Novembro 2011, arkivita en [https://web.archive.org/web/20111215151416/http://multimedia.lacaixa.es/lacaixa/ondemand/obrasocial/pdf/estudiossociales/vol26_sencer_es.pdf] la 15an de Decembro 2011</ref> [[Dosiero:JJS Karate Kids.jpg|eta|maldekstre|Kelkaj landoj inkludas trejnadon en [[batalarto]]j en lernejoj kiel parto de fizika edukado. Tiuj [[Filipinanoj|filipinaj]] infanoj praktikas [[karateo]]n.]] La uzado de sporto kiel mekanismo por atingi sociajn disvolvigon kaj inkludon estas amplekse disvastigita en la tuta mondo, kvankam rigora pruvaro pri la efektiveco de tiu tipo de intervenoj estas malabunda. En tiu kunteksto, la institucio ''Corporación Andina de Fomento'' iniciatis esplorprogramon kies celo estas atingi pli bonan komprenon de la potencialo de la regula praktiko de [[futbalo]] kiel vojo por la promocio de la disvolvigo kaj la akumulado de kapabloj ĉe infanoj kaj junuloj. Por tio, oni realigis du studojn, po unu en [[Kolombio]] kaj en [[Peruo]], kiu esploris per montro supera al po 1600 junuloj. La rezultoj de ambaŭ pritaksoj ebligas konkludi, ke la programoj de futbalo por la disvolvigo povas esti profitigaj, se oni atentas al la maniero per kiu oni plenumas ilin kaj al kiuj oni direktas ilin. Male, ili povas okazigi negativajn efikojn en la celitaj profitantoj, speciale problemojn de konduto kaj agresemo. Tiusence, tiuj programoj havas la eblon generi pozitivajn ŝanĝojn super dimensioj kaj sociemociaj kaj kognaj kiam oni plenumas ilin ĉe medioj de malalta konkurencemo. Krome, la maksimuma kapablo de tiuj programoj, mallonge, estas atingita kiam oni direktas ilin al infanoj inter 8 kaj 13 jaroj.<ref>[http://scioteca.caf.com/handle/123456789/802 Fútbol como herramienta de inclusión social: Evidencia del Programa "Fútbol con Corazón"] Corporación Andina de Fomento, CAF, Septembro 2015, alirita la 13an de Novembro 2019</ref> La fenomeno de la sporto kiel reprezento de la socio povas klarigi sian gravon kiel [[spektaklo]]. Tiukadre, la sportaj eventoj utilas por plifirmigi la valoron kaj la fizikajn kapablojn ne nur de la ludantoj, sed ankaŭ de la komunumo reprezentata. Ofte la rezultoj en la internaciaj sportaj konkurencoj estas interpretataj kiel validigo de la kulturo kaj foje eĉ de la politika sistemo de la lando reprezentata de la sportistoj.<ref>Caldwell, Geoffrey, "Deporte internacional e identidad nacional", en ''Revista Internacional de Ciencias Sociales'', issn = 0379-0762 volumo XXXIV, 1982, numero 2, pp. 197-208, [[Unesko]]</ref><ref>Pablo Alabarces kaj María Graciela Rodríguez, [http://www.efdeportes.com/efd10/pamr10.htm Fútbol y patria: la crisis de la representación de lo nacional en el fútbol argentino] ''Lecturas: Educación Física y Deportes'', numero 10, 1998.</ref> Tiu aspekto de la sporto povas rezulti en negativaj efikoj, kiel ĉe eksplodoj de violento dum aŭ post la konkurencoj.<ref>Lüschen, Günter, "Deporte internacional e identidad nacional", en ''Revista Internacional de Ciencias Sociales'', issn = 0379-0762 volumo XXXIV, 1982, numero 2, pp. 209-222, [[Unesko]]</ref><ref>[http://www.oni.escuelas.edu.ar/2001/bs-as/violencia/paginas/deporte.htm Violencia en el deporte] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171024135941/http://www.oni.escuelas.edu.ar/2001/bs-as/violencia/paginas/deporte.htm |date=2017-10-24 }} Alirita la 22an de Novembro 2011</ref> Aliflanke, la sporto estas konsiderata kiel rimedo por malpliigi la violenton kaj deliktaron en la socio. === Profesiaj sportoj === {{Ĉefartikolo|Profesia sporto}} En '''profesiaj sportoj''', ankaŭ konataj kiel '''"okupaj sportoj"''', atleto ricevas [[Enspezo|enspezon]] de praktikado de sia sporto, kiun ili povas uzi por subteni sin. Ili praktikas la sporton profesie. Tiaj atletoj nomiĝas profesiaj atletoj. Enspezo povas esti gajnita, ekzemple, per fiksaj [[Salajro|salajroj]], [[Gratifiko (mono)|gratifikoj]], premimono, reklamaj kontraktoj, patronado, [[sponsorado]] aŭ aliaj donacoj, kiel ekzemple sporta helpo. Profesiaj sportoj estas parto de la kultura mondo de laboro kaj ĉiam estas konkurencaj sportoj. == Teknologio kaj scienco == * '''Sano:''' La nuntempa [[teknologio]] ludas gravan rolon por sporto el la [[nutrado]] ĝis la traktado de [[lezo]]j, kio pliigas la potencialajn rezultojn de la sportistoj. La nuntempaj atletoj estas kapablaj praktiki sporton je pli maljunaj aĝoj, rekuperi sin pli rapide el lezoj kaj trejniĝi pli efike ol ĉe en iamaj generacioj. Negativa aspekto de la teknologio aplikata al sporto konsistas en la desegno kaj konsumo de [[Dopado|dopantaj substancoj]], kiuj povas plibonigi la rezultojn de sportistoj (malprofite al la honestaj sportistoj kiuj ne konsumas dopaĵojn) ĝis tre altaj niveloj, foje ĝis serioza malbonigo de la sano de la dopinta sportisto, kio povas okazigi nereverteblajn damaĝojn en la korpo aŭ eĉ la morton. Pro tiu tialo, en granda nombro de sportoj (se ne en ĉiuj), tiuj substancoj estas malpermesitaj de la diversaj organoj regulantaj de la sporto je profesia nivelo, kaj ties konsumo povas rezulti en la malkvalifiko aŭ malhabilitigo de la kulpulo. * '''Instruado:''' La antaŭeniroj de la teknologio estis kreintaj novajn oportunojn en la sporta esplorado. Nuntempe eblas analizi aspektojn de sporto kiuj antaŭe estis tute ekster la atingo de onia kompreno. Teknikoj kiel la movkaptiloj aŭ la [[simulado|perkomputilaj simulaĵoj]] pliigis la konon pri la agado de la atletoj kaj la maniero en kiu tiuj povas esti plibonigataj. La plibonigoj en teknologio utilis ankaŭ por plibonigi la sistemojn de trejnado, foje helpite de maŝinoj desegnitaj intence tiucele. Praktikaj montroj videblas en [[biciklado]]. * '''Ekipaĵoj:''' En kelkaj sportaj fakoj, la sportistoj uzas diversan instrumentaron por plenumi sian aktivecon, kiel la batiloj uzataj en [[basbalo]] aŭ la [[pilko]]j uzataj en [[futbalo]] aŭ [[korbopilko]], krom ĉe aliaj pilkosportoj. Ĉiuj el ili suferis ŝanĝojn de siaj trajtoj laŭlonge de la tempopaso por plibonigi la sportan rezulton aŭ protekti la sanon de la sportistoj, ŝanĝante faktoroj kiel la dureco aŭ la pezo de la iloj, kiuj en la fako de ĵetado estas rigore normigitaj (disko, martelo kaj ĵet-lanco). Same, en kelkaj sportoj de fizika kontakto estas necesa la uzado de protekta ekipaĵaro fare de la sportisto, kiel ekzemplo en [[usona piedpilkado]], [[kasko]] en multaj sportoj kaj dentoprotektiloj ĉe [[boksado]], korbopilko ktp. Ankaŭ tiuj protektiloj evoluis kun la tempopaso kaj la propra evoluo de la teknologio, direkte al elementoj plej komfortaj kaj sekuraj por la praktiko de la sporto. Eĉ la vestaro kaj ŝuaro delonge uzis esplorajn teknikojn, kiel la elekto de la plej taŭgaj materialoj kaj konstruteknikoj, kio rezultis en tuta esplorfako kaj specifa [[industrio]] kun eĉ konataj kaj popularaj varmarkoj specializitaj en tia sektoro. Tio ege kontrastas kun la epokoj kiam kelkaj kuristoj ankoraŭ preferis kuri senŝue aŭ ĉefe kun la klasika greka epoko kiam ĉiu atleto partoprenis nude (virinoj ne rajtis spekti). ===Filozofio de sporto=== {{Ĉefartikolo|Filozofio de sporto}} '''Filozofio de sporto''' estas filozofia fako, kiu studas sporton kiel socian kaj kulturan [[Fenomeno|fenomenon]], en ĝiaj rilatoj kun aliaj temoj kiuj estas principe dividitaj en kvin kategoriojn: [[metafiziko]], [[etiko]] kaj moralfilozofio, [[jurfilozofio]], [[politika filozofio]] kaj [[estetiko]]. Temas pri subkampo de sportscienco kaj ampleksas diversajn filozofiajn esplorajn alirojn, kiuj traktas la temon de sporto kaj ekzamenas ĝian naturon, funkcion kaj specialajn karakterizaĵojn. Tio inkluzivas sportesploradon el [[Ontologio|ontologiaj]], [[Historia materiismo|histori-materialismaj]], [[Socia kritiko|soci-kritikaj]], ag-analizaj kaj struktur-[[Etnologio|etnologiaj]] perspektivoj. Ekzistas diversaj interkovroj kun aliaj subkampoj de sportscienco, precipe sportsociologio, sportpsikologio kaj sportetiko.<ref>Quinton, Anthony (August 21, 1969) [http://www.nybooks.com/articles/archives/1969/aug/21/locker-room-metaphysics/?pagination=false Locker Room Metaphysics]. nybooks.com</ref><ref name="Kretchmar">{{cite book|editor1-last=Massengale|editor1-first=John D.|editor2-last=Swanson|editor2-first=Richard A.|title=The History of Exercise and Sport Science|publisher=Human Kinetics Publishers|date=November 1996|author=Kretchmar, R. Scott|chapter=Chapter Six: Philosophy of Sport|pages=[181]|isbn=0873225244}}</ref><ref name="Reid">{{cite book|last1=Reid|first1=Heather|title=Introduction to the Philosophy of Sport (Elements of philosophy)|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|date=September 2012|pages=|isbn=978-0742570627}}</ref> == Sportoj == === Atletismo === [[Dosiero:Stabhochsprung Aufrollen2.jpg|eta|dekstra|150ra|<small>[[Stanga altsalto]]</small>]] {{Ĉefartikolo|Atletiko}} {{Div col|cols = 3}} * [[Salto]] * [[Longosalto]] * [[Altosalto]] * [[Stanga altsalto]] * [[Trisalto]] * [[Halterlevo]] * [[Kurado]] * [[Maratono]] * [[Globoĵeto]] * [[Lancoĵeto]] * [[Diskoĵetado]] * [[Triatlono]] * [[Heptatlono]] * [[Dekatlono]] * [[Moderna Pentatlono]] {{Div col end}} === Pilkosportoj === [[Dosiero:Three point shoot.JPG|dekstra|180ra|eta|[[Korbopilkado]].]] {{Ĉefartikolo|Pilkosporto}} {{Div col|cols = 3}} * [[Basbalo]] * [[Ĉukpilko]] * [[Flugpilko]] * [[Futbalo]] * [[Hokeo]] * [[Indiako]] * [[Kanada piedpilkado]] * [[Kegloludo]] * [[Korbopilkado]] * [[Kriketo]] * [[Kroketo]] * [[Manpilkado]] * [[Peloto]] * [[Rugbeo]] * [[Teniso]] * [[Usona futbalo]] {{Div col end}} === Batalsportoj === {{Ĉefartikolo|Batalsporto|Lukto}} {{Div col|cols = 3}} * [[Boksado]] * [[Ĵudo]] * [[Skermo]] * [[Taja piedboksado]] * [[Tekvondo]] {{Div col end}} === Akvosportoj === [[Dosiero:Incheon AsianGames Swimming 19 (15178565298).jpg|eta|210ra|[[Naĝado]].]] {{Ĉefartikolo|Akvosporto}} {{Div col|cols = 3}} * [[Kajakado-Kanuado]] * [[Naĝado]] * [[Remado]] * [[Plonĝado|Plonĝosalto]] * [[Velado]] * [[Subnaĝado]] {{Div col end}} === Vintraj kaj montaraj sportoj === {{Ĉefartikolo|Vintra sporto}} {{Div col|cols = 3}} * [[Grimpado]] * [[Rokogrimpado]] * [[Sledado]] * [[Glacihokeo]] * [[Neĝtabulado]] * [[Skikurado]] * [[Skisaltado]] * [[Samalogo]] * [[Skiado]] * [[Sablotabulado]] {{Div col end}} === Aliaj sportoj === [[Dosiero:Vélocourse.jpg|eta|dekstra|Biciklokuro Tro-Bro Léon, 2009.]] {{Div col|cols = 3}} * [[Arkpafado]] * [[Arta sketado]] * [[Aŭtosporto]] * [[Biciklado]] * [[Ĉevalvetkuro]] * [[Flugdisko]] * [[Gimnastiko]] * [[Glisparaŝuto]] * [[Globludo]]j * [[Golfo (sporto)|Golfo]] * [[Kalisteniko]] * [[Kanada bastonludo]] * [[Korpokulturado]] * [[Kurlingo]] * [[Motorciklado]] * [[Pafado]] * [[Rajdo]] * [[Rultabulado]] * [[Tabloteniso]] * [[Volano]] {{Div col end}} === Sportaj konkursoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Olimpiaj ludoj]] * [[Gejaj Ludoj]] * [[Londona maratono]] * ''[[Tour de France]]'' * [[Tutmondaj Militistaj Ludoj]] * ''[[Giro d'Italia]]'' {{Div col end}} == Olimpiaj sportoj == {{Ĉefartikolo|Olimpiaj sportoj}} [[Dosiero:Dwain Chambers at Olympic Trials 2008 02.jpg|eta|maldekstre|<center>[[Dwain Chambers]] (meze) en 100-metra kurado dum brita kvalifikiga konkuro por partopreno en la [[somera olimpiko 2008]]. [[100-metra kurado]] estas unu el la plej popularaj sportoj en [[atletiko]].]] '''Olimpiaj sportoj''' estas konkurencataj en la [[Someraj Olimpikoj]] kaj en la [[Vintraj Olimpikoj]]. La [[Somera Olimpiko 2020]] inkludis 33 sportojn;<ref name="Time Tokyo 2020">{{Citaĵo el la reto|url=https://time.com/5689792/2020-tokyo-olympics-when-where/|titolo=Everything You Need to Know About the 2020 Summer Olympics|alirdato=16a de Septembro 2021|familia nomo=Bruner|persona nomo=Raisa|dato=24a de Marto 2020|verko=[[Time (gazeto)|Time magazine]]|citaĵo=The 2020 Summer Olympics will award medals across 339 events, representing 33 different sports.|arkivurl=https://web.archive.org/web/20231213202221/https://time.com/5689792/2020-tokyo-olympics-when-where/|arkivdato=2023-12-13}}</ref> la Vintra Olimpiko 2022 inkludos sep sportojn.<ref name="IOC Beijing 2022">{{Cite web|url=https://olympics.com/en/news/beijing-2022-winter-olympic-games-sports-venues-schedules-watch |title=Beijing 2022: Here’s what you need to know about the next Winter Olympic Games |date=17a de Aŭgusto 2021 |last=Merrell |first=Chloe |access-date=16a de Septembro 2021 |website=olympics.com |publisher=International Olympic Committee |quote=A total of 109 medal events across seven Olympic winter sports will be held...}}</ref><ref name="Sports">{{cite web |url=http://www.olympic.org/en/content/Sports/|title=Olympic Sports|publisher=International Olympic Committee|website=olympic.org|access-date=13a de Marto 2010}}</ref> Ĉiu olimpika sporto estas reprezentata de sportkontrola institucio, nome internacia sporto-federacio (ISF-oj).<ref name="Hickok">{{cite web |url=http://www.hickoksports.com/history/olsports.shtml |title=Olympic Sports, Disciplines & Events |publisher=HickokSports.com |date=4a de Februaro 2005 |access-date=18a de Marto 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070418084050/http://www.hickoksports.com/history/olsports.shtml |archive-date=18a de Aprilo 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070418084050/http://www.hickoksports.com/history/olsports.shtml |arkivdato=2007-04-18 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070418084050/http://www.hickoksports.com/history/olsports.shtml |date=2007-04-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hickoksports.com/history/olsports.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070418084050/http://www.hickoksports.com/history/olsports.shtml |arkivdato=2007-04-18 }}</ref> === Listigoj === En la someraj ludoj estas [[arkpafado]], [[atletiko]], [[basbalo]], [[biciklado]], [[bokso]], [[futbalo]], [[gazonhokeo]], [[gimnastiko]], [[golfo (sporto)|golfo]], [[halterlevo]], [[ĵudo]], [[kajakado-kanuado]], [[karateo]], [[korbopilko]], [[lukto]], [[manpilko]], [[moderna pentatlono]], [[naĝado]], [[pafado]], [[rajdado]], [[remado]], [[rugbeo sepopa]], [[skermo]], [[softbalo]], [[tabloteniso]], [[tekvondo]], [[teniso]], [[triatlono]], [[velado]], [[volanludo]] kaj [[volejbalo]]. En la vintraj ludoj estas [[arta sketado]], [[biatlono]], [[glacihokeo]], [[glitkurado]], [[glitŝtonludo]], [[luĝo]], [[skiado]] kaj [[sledado]]. La Olimpika programo konsistas ĝenerale el 35 sportoj, 30 fakoj kaj 408 eventoj. Por ekzemplo, [[Luktado]] estas somerolimpia sporto, kiu enhavas du fakojn: nome [[Klasik-stila luktado|grek-romia]] kaj [[liberstila luktado]]j. Ĝi estas siavice subdividita en dekkvar eventoj por viroj kaj kvar eventoj por virinoj, ĉiuj el kiuj reprezentas diferencajn pezklasojn.<ref>{{Cite web|title=Wrestling|publisher=The Beijing Organizing Committee for the Games of the XXIX Olympiad|url=http://en.beijing2008.cn/sports/wrestling/|access-date=25a de Marto 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226194816/http://en.beijing2008.cn/sports/wrestling/|archive-date=26a de Februaro 2009|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-12-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090226194816/http://en.beijing2008.cn/sports/wrestling/|arkivdato=2009-02-26}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090226194816/http://en.beijing2008.cn/sports/wrestling/ |date=2009-02-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://en.beijing2008.cn/sports/wrestling/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090226194816/http://en.beijing2008.cn/sports/wrestling/ |arkivdato=2009-02-26 }}</ref> La programo de la Somera Olimpiko inkludas 26 sportojn, dum la Vintra Olimpiko konsistas el 15 sportoj.<ref name="Sports" /> [[Atletiko]], [[naĝado]], [[skermo]], kaj [[gimnastiko]] estas la nuraj somerolimpiaj sportoj kiuj neniam forestis el la olimpika programo. [[Skikurado]], [[arta sketado]], [[glacihokeo]], [[Nordia kombino]], [[skisaltado]], kaj [[rapid-sketado]] aperis en la programoj de ĉiu Vintra Olimpiko ekde ties starto en [[Vintra Olimpiko 1924|1924]]. Nuntempaj olimpiaj sportoj, kiel [[badmintono]], [[korbopilko]], kaj [[volejbalo]], aperis por la unua fojo en la programo kiel [[montrosporto]]j, kaj estis poste promociitaj al plenaj olimpiaj sportoj. Kelkaj sportoj kiuj estis konkurencitaj en pli fruaj Olimpiaj ludoj estis poste forfaligitaj el la programo.<ref>{{Cite web|url=http://www.olympic.org/uk/sports/past/index_uk.asp|title=Olympic Sports of the Past|website=olympic.org|access-date=10a de Februaro 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20081218082711/http://www.olympic.org/uk/sports/past/index_uk.asp|archive-date=2008-12-18|url-status=dead}}</ref> === Revizioj kaj ŝanĝoj === Olimpiaj sportoj estas kontrolataj de internaciaj sporto-[[federacio]]j (ISF-oj) agnoskitaj de la IOK kiel tutmondaj kontrolistoj de tiuj sportoj. Estas 35 federacioj reprezentataj ĉe la IOK.{{sfn|Olympic Charter|2007|pp=88–90}} Estas sportoj agnoskitaj de la IOK kiuj ne estas inkluditaj en la olimpika programo. Tiuj sportoj ne estas konsiderataj olimpiaj sportoj, sed ili povas esti promociitaj al tiu statuso dum programrevizio kiu okazas en la unua sesio de la IOK post la okazigo de la Olimpiaj ludoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/uk/organisation/if/index_uk.asp|titolo=International Sports Federations|alirdato=8a de Februaro 2009|eldoninto=International Olympic Committee}}</ref>{{sfn|Olympic Charter|2007|p=87}} Dum tiaj revizioj, sportoj povas esti ekskluditaj aŭ inkluditaj en la programon surbaze de dutriona majoritata voĉdonado de la membroj de la IOK.<ref>{{Cite web|url=http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_942.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429094118/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_942.pdf|archive-date=29a de Aprilo 2011|title=Factsheet: The sessions|publisher=International Olympic Committee|page=1|access-date=8a de Februaro 2009}}</ref> Estas agnoskitaj sportoj kiuj neniam estis en olimpika programo en ajna fako, ekzemple [[skvaŝo]].<ref name="recognizedsports" >[https://web.archive.org/web/20090324032152/http://www.olympic.org/uk/sports/recognized/index_uk.asp "Recognised Sports".] olympic.org. Arkivita el la originalo la 24an de Marto 2009. Alirita la 31an de Decembro 2021.</ref> [[Dosiero:Depart4x100.jpg|eta|dekstre|Starto de 4×100 metroj por viroj dum la [[Somera Olimpiko 2008]] en [[Pekino]].]] En Oktobro kaj Novembro 2004, la IOK establis Olimpikan Programan Komisionon, kiu ricevis la taskon revizii la sportojn de la Olimpia programo kaj de ĉiuj ne-Olimpiaj agnoskitaj sportoj. La celo estis apliki sisteman alproksimigon al establado de la Olimpia programo por ĉiu okazigo de la ludoj.<ref name="factsheetsports" >[https://web.archive.org/web/20090325013905/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1135.pdf "Factsheet: The sports on the Olympic programme" (PDF).] International Olympic Committee. Februaro 2008. Arkivita el la originalo (PDF) en 25a de Marto 2009. Alirita la 31an de Decembro 2021.</ref> La komisiono formulis sep kriteriojn por pritaksi ĉu sporto estu inkludata en la Olimpian programon.<ref name="factsheetsports" /> Tiuj kriterioj estas historio kaj [[tradicio]] de la sporto, universaleco, populareco de la sporto, ĝenerala montrobildo, [[sano]] de la atletoj, disvolvigo de la koncerna Internacia Federacio kiu kontrolas tiun sporton, kaj [[kosto]]j de la organizado de la sporto.<ref name="factsheetsports" /> El tiu studo kvin agnoskitaj sportoj aperis kiel kandidatoj por inkludo en la [[Somera Olimpiko 2012]]: nome [[golfo (sporto)|golfo]], [[karateo]], [[rugbeo 7]], [[rultabulado]] kaj [[skvaŝo]].<ref name="factsheetsports" /> Tiuj sportoj estis reviziitaj de la Plenumkomitato de la IOK kaj poste referencataj al la Ĝenerala Sesio en Singapuro en Julio 2005. El la kvin sportoj rekomenditaj por inkludo nur du estis elektitaj kiel finalistoj: nome [[karateo]] kaj [[skvaŝo]].<ref name="factsheetsports" /> Neniu sportoj atingis la postulitan dutrionan majoritatan voĉdonadon de la membroj de la IOK kaj konsekvence ili ne estis promociitaj al la Olimpia programo.<ref name="factsheetsports" /> En Oktobro 2009 la IOK voĉdonis instali golfon kaj rugbeon 7 kiel olimpiaj sportoj por la [[Somera Olimpiko 2016|Someraj Olimpikoj de 2016]] kaj de [[Somera Olimpiko 2020|2020]].<ref name="newosports" /> La 114-a sesio de la [[Internacia Olimpika Komitato|IOK]], en 2002, limigis la somerolimpikan programon al maksimumo de 28 sportoj, 301 eventoj, kaj 10 500 atletoj.<ref name="factsheetsports" /> Tri jarojn poste, en la [[117-a IOK-sesio]], oni faris la unuan plej gravan programrevizion, kiu rezultis en la ekskludo de [[basbalo]] kaj de [[softbalo]] el la oficiala programo de la [[Somera Olimpiko 2012|Londonaj Ludoj de 2012]]. Ekde tiam ne estis interkonsento por la promocio de aliaj du sportoj: la programo de 2012 aperigis ĝuste 26 sportojn.<ref name="factsheetsports" /> La ludoj de 2016 kaj 2020 revenis al maksimumo de 28 sportoj kun aldono de rugbeo kaj golfo.<ref name="newosports" >[https://www.espn.com/olympics/news/story?id=4545111 "Golf, rugby added for 2016 and 2020".] [[ESPN]]. [[Associated Press]]. 9a de Oktobro 2009. Alirita la 31an de Decembro 2021.</ref> == Sporto kaj Esperanto == {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - S|Enciklopedio de Esperanto]] 1935| teksto=La enpenetro de Esperanto en la sportan afergvidon kaj aranĝadon de sportaj okazintaĵoj daŭris tre longe. Tio estas komprenebla, se ni konsideras, ke la homoj okupiĝintaj pri E kaj pri sporto estis komence tute alispecaj, kaj ankaŭ la klopodoj de kelkaj fervoruloj, vivteni apartan Esperantistan sportan asocion aŭ ligon, re aŭ eĉ ŝovinismaj burĝulaj sportasocioj ne uzas Esperanton, eĉ kelkfoje kontraŭbatalas ĝian enpenetron, la laboristaj sportistoj (kiuj precipe depost la milito tre multnombriĝis) rekonas ĝiajn avantaĝojn kaj utiligas ilin. La unua eblo je uzado de E estas la preparaj skribaj laboroj de grandaj int. sportfestoj. Ĉirilate, Esperanto jam plurfoje pruvis sian taŭgecon; ekzemple, dum la internacia laborgimnastika kunveno en [[Nurenbergo]] (1929), la dua laborista olimpiado en [[Vieno]] (1931) kaj la laborista sportfesto en [[Ústí nad Labem]] ([[Ĉeĥoslovakio]], 1933). Dum tiuj ĉi festoj estas aranĝitaj ankaŭ interfratiĝkunvenoj de la Esperantistoj, kiujn ĉiam tre multaj Esperantistoj partoprenis. Deĵoris dum la festoj ankaŭ multaj Esperantistoj kiel informantoj, gvidantoj, ktp. Oni jam uzis Esperanton ankaŭ por sportteknikaj celoj: unua provo dum la Spartakiado en Moskvo (1931). Tamen prezentas grandan malhelpon ĉi-rilate la manko de internaciskale aprobita sportteknika vortaro. Nun jam la Vienaj Naturamikaj Esperantistoj okupiĝas pri tio. E bone prosperas ankaŭ en la turisma branĉo de sporto. Inter la naturamikoj ekzistas preskaŭ en ĉiuj urboj grupoj Esperantistaj kaj multaj el ili uzas Esperanton kiel helplingvon dum siaj eksterlandaj ekskursoj, aliflanke ĉe organizo de vizito de eksterlandanoj en siaj hejmoj. Ni povas konstati tre bonan kontakton ankaŭ inter la Naturistoj (ano de natura vivmaniero: vegetaranoj, nudistoj, kaj tiel plu) kaj Esperantistoj en Francio, Germanio, Italio, Finnio, Aŭstrio, kaj tiel plu.<br /> K. NEBENZAHL.}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == [[Dosiero:Diver2.jpg|eta|dekstra|180ra]] * ''La sporta lingvo en Esperanto'': [[Tibor Újlaky-Nagy|Tibor Ujlaky-Nagy]]. — [[Budapest]]: [[Hungara Esperanto-Asocio]], 1972. — V, 303 p. * ''Esperanto, internacia lingvo de amikeco'', 1976, [[Kanada Esperanto-Asocio]] * ''Sporta Terminaro por Olimpikoj en Calgary'', 1988, [[Kanada Esperanto-Asocio]] * ''Esperanto: Lingvo de la Sporto'', 1972, R.Harry: D Eo En * ''Alpinisma fakterminaro kvinlingva'', 1913, Léon Huat Sordot == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Volleyball game.jpg|eta|230ra|Samteamanoj kunlaboras por venki la alian teamon]] {{Div col|cols = 3}} * [[Asocio de Internacia Sporto por Ĉiuj]] * [[Atletiko]] * [[Atleto]] * [[Famaj sportistoj]] * [[Fervora subtenanto]] * [[Gimnastikejo]] * [[Internacia Blinda Sporta Federacio]] * [[Internacia sporta federacio]] * [[Listo de atletoj]] * [[Mensa sporto]] * [[Multasporta evento]] * [[Naciismo kaj sporto]] * [[Olimpiaj ludoj]] * [[Olimpiaj sportoj]] * [[Paralimpiko]] * [[Punkarto]] * [[Sponsoro]] * [[Sporta danco]] * [[Sporta direktisto]] * [[Sporta naĝado]] * [[Sporta rivaleco]] * [[Sportoklubo]] * [[Stadiono]] * [[Teama sporto]] * [[Tribunalo de Arbitracio pri Sporto]] * [[Videoluda sporto]] * [[Vintra sporto]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Sporto|n=Kategorio:Sporto|s=Kategorio:Sporto|ReVo=sport}} === En Esperanto === * [https://www.eventoj.hu/steb/ceteraj/sportalingvo.rtf La sporta lingvo] - ampleksa studo kun 30 sportobranĉoj, Ujlaky-Nagy Tibor, HEA, Budapest 1972, 303 p. [en STEB] * [http://www.esperanto-muenchen.de/Fakvortlistoj/someraj_olimpikoj/somol_unua.htm Terminaro Someraj Olimpikaj Ludoj (esperante, germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200730014351/http://www.esperanto-muenchen.de/Fakvortlistoj/someraj_olimpikoj/somol_unua.htm |date=2020-07-30 }} Somera Olimpiado - fakvortlisto de Norbert Gütter ĉe la Esperanto-klubo en München * [http://www.esperanto-muenchen.de/Fakvortlistoj/vintraj_olimpikoj/vinol_unua.htm Terminaro Vintraj Olimpikaj Ludoj (esperante, germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200730014315/http://www.esperanto-muenchen.de/Fakvortlistoj/vintraj_olimpikoj/vinol_unua.htm |date=2020-07-30 }} Vintra Olimpiado - fakvortlisto de Norbert Gütter ĉe la Esperanto-klubo en München * [https://web.archive.org/web/20050508081346/http://www.geocities.com/sten_jo/eo/vintru.html Vintra vortareto] * [http://ttt.esperanto.org/mels/ Monda Esperanta Ligo por Sporto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828083028/http://ttt.esperanto.org/mels/ |date=2008-08-28 }} * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/sporto Artikoloj pri sporto] {{eo}} * [http://www.esperanto-muenchen.de/Fakvortlistoj/fussball/fussball_unua.htm Futbalo] - fakvortlisto de Norbert Gütter ĉe la Esperanto-Klubo en München * [http://www.esperanto-muenchen.de/Fakvortlistoj/fussball/fussball_unua.html Terminaro Futbalo (esperante, germane)]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Futbalo - - fakvortlisto de Norbert Gütter ĉe la Esperanto-klubo en München * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/sxako.htm Fakvortaro pri Ŝako] de [[Sonja Lang]] (esperante, angle, ruse, germane hungare, hispane kaj france) * [http://www.esperanto-muenchen.de/Fakvortlistoj/Schach/schach_unua.htm Terminaro ŝako] (esperante, germane) Ŝako - vortlisto de Norbert Gütter ĉe la Esperanto-klubo en München * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/sxako-esxli-1993.pdf Oskar Stollberg (†) Provo de ŝaka vortaro – ĉirkaŭ 150 nocioj pri la „reĝa ludo“, stato 1993, elektronike aranĝita de Bernhard Pabst. – [en STEB] {{EdE|S}} {{Leginda|2022|08|29}} {{Havenda artikolo|Sporto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sporto| ]] [[Kategorio:Kulturo]] cuf7uvg1pes7sobgab6ne3fgfds7rs8 0 3970 9478703 9473097 2026-09-20T05:46:55Z Sj1mor 12103 9478703 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Rainbow flag and blue skies.jpg |eta|dekstre|[[Ĉielarka flago]], uzata kiel simbolo de la movado pri samseksemo.]] '''Samseksemo''' aŭ '''samseksamo''' ({{lang-en|gay}}, esperantigo: '''gejo''') estas [[seksa orientiĝo]], kiu konsistas el [[Romantika amo|romantika]], [[Amo|ama]] aŭ [[Seksumado|amora]] deziro direktita al samseksuloj<ref>[http://dle.rae.es/srv/fetch?id=KbvDDyj]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/homosexual |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-07-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180719143339/https://en.oxforddictionaries.com/definition/homosexual |arkivdato=2018-07-19 }}</ref><ref>[http://www.cnrtl.fr/lexicographie/homosexualité]</ref>. La vorto estas uzata ankaŭ koncerne seksumajn rilatojn, anstataŭ allogiĝon, inter homoj de la sama sekso.<ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/art/seks.html#seks.sam0emo]</ref> En la plej multaj okcidentaj landoj samseksaj agoj inter du libervolaj adoltoj ne plu estas kontraŭ la leĝo. Antaŭe ankaŭ okcidentlande oni pensis pri homsekseco vere negative, sed en la 20-a jarcento la komceptoj komencis rapide ŝanĝi. Homoj, kies seksumaj deziroj kaj aktivaĵoj forte direktiĝas al samseksemuloj, estas minoritato taksata nombre inter 1 kaj 10 [[elcento]]j de homoj. La [[Kinsey-raporto]] konstatis ke 37 procentoj de usonaj viroj almenaŭ unufoje atingis ian [[orgasmo]]n per kontakto kun alia viro, kvankam oni jam disputis ĉi tiun nombron kiel tre troigitan.<ref name="Human Male p. 656">Sexual Behavior in the Human Male, p. 656</ref> Kelkaj homoj, kiuj estas ĝenerale [[aliseksemo|aliseksemaj]], povas havi mildan aŭ fojan intereson pri anoj de la sama sekso. Inverse, multaj homoj, kiuj identigas sin kiel samseksemuloj aŭ kiuj preferas samseksemajn aktivaĵojn aŭ rilatojn, implikis sin en aliseksaj aktivaĵoj aŭ eĉ en longdaŭraj aliseksaj rilatoj. Tia "aliseksema" sinteno de homoj, kiuj alie vivus samsekseme, ofte estas parto de la stato "(r)esti en la [[Elŝrankiĝo|ŝranko]]", tio estas kaŝi sian samseksemon, kaj verŝajne malplioftiĝas dum akceptado de samseksemo pliiĝas.<ref name="apahelp">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|titolo=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|alirdato=10a de aŭgusto 2013|eldoninto=[[Usona Asocio pri Psikologio]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|arkivdato=8a de aŭgusto 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |page=30|title=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365[...] – APA California Amicus Brief&nbsp;— As Filed |format=PDF|accessdate=21an de Decembro 2010}}</ref> Estas ankau eventuale, ke aliseksulo komencas interisigxi sekse pri sia propra sekso, kiam devas longe esti en situacio, kie renkontas nur sian propran sekson, ekzemple en ŝipo sur maro aŭ en malliberejo. Seksuma ago kun homo de la sama sekso, en si mem, ne nepre estas konsiderata kiel samseksemo<ref name="apahelp"/>, kvankam tio estas samseksema aktivaĵo.<ref>{{cite book |doi=10.1542/peds.113.6.1827 |author=Frankowski BL|author2=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence |title=Sexual orientation and adolescents|journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]|volume=113 |issue=6|pages=1827–32 |date=Junio 2004|pmid=15173519|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}</ref> Ne ĉiuj kiuj estas allogataj aŭ seksume rilatas al homoj de la sama sekso identigas sin kiel samseksemulojn aŭ [[ambaŭseksemo|ambaŭseksemulojn]]. Kelkaj ofte seksumas kun samseksuloj sed tamen vidas sin kiel aliseksemajn.<ref name="Lamanna">{{Cite book|author1=Mary Ann Lamanna|author2= Agnes Riedmann|author3= Susan D Stewart|title=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|publisher= Cengage Learning |isbn=1305176898|year=2014|page=82|accessdate=11an de februaro 2016|url=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&pg=PA82|.}}</ref> Gravas do distingi inter samseksemaj agoj, samseksema allogado, kaj samseksema identeco, kiuj ne ĉiam kunokazas.<ref name="Stuart">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&pg=PA502|titolo=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|alirdato=11a de februaro 2016|aŭtoro=Gail Wiscarz Stuart|jaro=2014|eldoninto=Elsevier Health Sciences|citaĵo=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ISBN=032329412X|paĝo=502}}</ref> Estas pluraj klasoj de homoj kiuj samsekseme agas pro kialoj aliaj ol deziro. Unu ekzemplo estas [[Prostituo|virprostituistoj]], kiuj ofte estas junaj aliseksamaj viroj kiuj gajnas monon per prostituado kun viroj. Pluraj virprostituitoj verŝajne estas samseksemuloj mem, sed grava kvanto ne estas.<ref name="Lamanna"/><ref name="Kersey-Matusiak">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&pg=PA169|titolo=Delivering Culturally Competent Nursing Care|alirdato=10a de februaro 2016|aŭtoro=Gloria Kersey-Matusiak|jaro=2012|eldoninto=Springer Publishing Company|citaĵo=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ISBN=0826193811|paĝo=169}}</ref> Kelkaj studoj, rimarkinde ''[[kinsey-raporto|Sexual Behavior in the Human Male]]''<ref>''Sexual Behavior in the Human Male'', ISBN 978-0-253-33412-1. {{en}}</ref> (1948) kaj ''[[Kinsey-raporto|Sexual Behavior in the Human Female]]'' (1953)<ref>[[Alfred Kinsey|Kinsey, A.]]; Pomeroy, W.; Martin, C., & Gebhard, P. ''Sexual Behavior in the Human Female'', Philadelphia: Saunders (1953), ISBN 978-0-253-33411-4 {{en}}.</ref> (kiuj kune konsistigas la tiel nomatajn [[Kinsey-raporto]]jn), konstatas ke kiam oni petas ke homoj metu sin en kontinuo inter komplete aliseksema ĝis komplete samseksema, kaj kiam la agoj kune kun la respondoj estas analizitaj, plejparto de homoj ŝajnas esti almenaŭ iom ambaŭseksama. Plejparto de homoj havas ian allogiĝon al ambaŭ seksoj, kvankam kutime unu sekso estas preferata. Kinsey kaj liaj studentoj do konsideras nur malplimulton (5-10%) plene aliseksemaj aŭ samseksemaj. Konverse, nur eĉ pli malgranda malplimulto konsideras sin kiel "plene" ambaŭseksemajn. Postaj studoj sugestis ke la studoj de Kinsey troigas okazadon de ambaŭseksemo en vasta popolo,<ref name="rcp2007">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|titolo=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|alirdato=13a de junio 2013|eldoninto=The Royal College of Psychiatrists}}</ref><ref name="Långström2010">{{Cite book| last1 = Långström | first1 = N. | last2 = Rahman | first2 = Q. | last3 = Carlström | first3 = E. | last4 = Lichtenstein | first4 = P. | title = Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 39 | issue = 1| pages = 75–80 | year = 2008 | pmid = 18536986| pmc = }}</ref> sed lia ideo de kontinuo de seksa orientiĝo ankoraŭ estas vaste akceptata.<ref name="rcp2007"/><ref name="Bailey">{{Cite journal|vauthors=Bailey JM, Vasey PL, Diamond LM, Breedlove SM, Vilain E, Epprecht M|title=Sexual Orientation, Controversy, and Science |journal= Psychological Science in the Public Interest |volume=17|issue=21|date=2016|doi=10.1177/1529100616637616|PMID=27113562|pages=45–101 | issn = 1529-1006 }}</ref> Kelkaj spertuloj en [[kvira teorio]], kaj plej fame la franca filozofo [[Michel Foucault]] (kvankam kelkaj argumentis ke postaj spertuloj distordigis liajn opiniojn tiutemajn) atakis la ideon ke seksidentiĝoj kiel "samseksemo," "aliseksemo" aŭ "ambaŭseksemo" iel ajn ekzistas objektive, vidante ilin anstataŭe kiel sociaj konstruojn.<ref name="PAHO"/> Ofta argumento estas ke samseksemo antaŭ la moderna periodo malsamis al moderna samseksemo (aĝ-, seks- aŭ klas-strukturita anstataŭ egaleca).<ref name="apa2009">[[Usona Asocio pri Psikologio]] : [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts]</ref> Kritikantoj argumentas ke, kvankam samseksemo en diversaj periodoj malsame estis esprimata, la baza [[fenomeno]] ĉiam ekzistis kaj ne estas lastatempa invento de nia socio.<ref name="religioustolerance">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.religioustolerance.org/hom_fixe.htm|titolo=Divergent beliefs about the nature of homosexuality|alirdato=12a de septembro 2011|familia nomo=Robinson|persona nomo=B. A.|jaro=2010|eldoninto=Religious Tolerance.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190510051718/http://www.religioustolerance.org/hom_fixe.htm|arkivdato=2019-05-10}}</ref>.<ref name="levay">[[Simon LeVay|LeVay, Simon]] (1996). ''[https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality].'' Cambridge: The MIT Press {{ISBN|0-262-12199-9}}</ref> Samseksemo ankaŭ estas vaste rigardata ĉe multaj bestaj ne-homaj specioj, kvankam tre malmulte profunde dokumentita ĉe sovaĝaj bestoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|titolo=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|verko=ScienceDaily}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |titolo=''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23an de oktobro 2006 |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |arkivdato=2011-02-10 }}</ref><ref>Sommer, Volker & Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. [[Cambridge University Press]], Cambridge. {{ISBN|0-521-86446-1}}</ref><ref name=Bagemihl>{{harv|Bagemihl|1999}}</ref> [[Dosiero:World_laws_pertaining_to_homosexual_relationships_and_expression.svg|eta|altdekstre=2|Samseksaj partnerecoj tutmonde<br /> <p style="margin:0px;font-size:90%">'''Permesataj:'''</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#025;background-color:#025">██</span>&nbsp;Enlanda [[samseksa edzeco]]</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#90C;background-color:#90C">██</span>&nbsp;Alilanda samseksa edzeco plene akceptata</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#06F;background-color:#06F">██</span>&nbsp;[[Registrita partnereco]]</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#9CF;background-color:#9CF">██</span>&nbsp;Enlanda registrado limigita</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#CAF;background-color:#CAF">██</span>&nbsp;Alilanda samseksa edzeco akceptata nur por loĝaj rajtoj</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#CCC;background-color:#CCC">██</span>&nbsp;Neniu registrado</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#decd87;background-color:#decd87">██</span>&nbsp;Leĝoj kontraŭ libera esprimo</p> <br /> <p style="margin:0px;font-size:90%">'''Malpermesataj:'''</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#f9dc36;background-color:#f9dc36">██</span>&nbsp;Sen malliberiga puno dum almenaŭ tri jaroj</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#ec8028;background-color:#ec8028">██</span>&nbsp;Kelkjara malliberigo</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#e73e21;background-color:#e73e21">██</span>&nbsp;Dumviva malliberigo</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#cc6633;background-color:#cc6633">██</span>&nbsp;Sen mortpuno dum almenaŭ dek jaroj</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#800000;background-color:#800000">██</span>&nbsp;[[Mortpuno]]</p>]] == Etimologio == [[Dosiero:Hyakinthos.jpg|eta|altdekstre|''[[anemoj|Zefiro]] kaj [[Hiakinto]]''<br /> [[Atiko|Atika]] [[ruĝfigura ceramiko]] el [[Tarquinia]], 480 a.K. ([[Bostona Belarta Muzeo]]).]] La vorto ''samseksema'' estas la ekvivalento de ''homoseksa'', uzata tiel aŭ kun kelkaj variantoj en multaj lingvoj. [[K. R. C. Sturmer]] uzis la vorton '''samseksama'' jam en 1934 en sia verko [[El la Notlibro de Praktika Esperantisto]] kvankam en la sama paragrafo li uzas la vorton ''homoseksa''. ''Homoseksa'' estas greka kaj latina hibrida kunmetita vorto, kun la unua elemento derivita de la greka ὁμός homos, "sama" (ne rilata al la latina ''homo'', "viro", kiel en [[Homo|Homo sapiens]]), tiel konotaciante seksajn aktivaĵojn kaj amikojn inter membroj de la sama sekso, inkluzive [[Samseksemulino|lesbanismon]]<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Dictionary of True Etymologies|familia nomo=Room|persona nomo=Adrian|jaro=1986|ISBN=978-0710203403|paĝo=84}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Student's Dictionary of Psychology|url=https://archive.org/details/studentsdictiona0000stat|familia nomo=Statt|persona nomo=David A.|jaro=2004|eldoninto=Psychology Press|ISBN=978-1841693422|paĝo=[https://archive.org/details/studentsdictiona0000stat/page/n102 93]}}</ref>. La unua konata apero de geja presaĵo troviĝas en germana broŝuro de 1869 de la aŭstra romanverkisto [[Karl-Maria Kertbeny]],<ref name=glbtq>{{citation |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |title=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |accessdate=12an de junio 2012 |periodical=glbtq.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |archivedate=27a de septembro 2012 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |arkivdato=2012-09-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |arkivdato=2015-06-26 }}</ref> publikigita anonime, argumentante kontraŭ prusa ''[[kontraŭ-sodomia leĝo]]''.<ref name=glbtq /><ref>{{cite journal |author1=Feray Jean-Claude |author2=Herzer Manfred | year = 1990 | title = Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | url =| journal = Journal of Homosexuality | volume = 19 | issue = | page = 1 | doi=10.1300/j082v19n01_02}}</ref> En 1886, la psikiatro [[Richard von Krafft-Ebing]] uzis la terminojn ''homosexual'' ([[Gejo|samseksemulo]]) kaj ''heterosexual'' ([[Aliseksemo|aliseksemulo]]) en sia libro [[Psychopathia Sexualis]]. La libro de Krafft-Ebing estis tiel populara inter kaj laikaj kaj kuracistoj, ke la terminoj "malgeja" kaj "samseksema" iĝis la plej vaste akceptitaj esprimoj por [[seksa orientiĝo]]. Kiel tio, la nuna uzo de la termino havas siajn radikojn en la pli ampleksa tradicio de personeca taksonomio de la [[19-a jarcento]].<ref>[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=2012-04-09 }} . ''glbtq.com''.</ref><ref name=psexualis>{{citation|url=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |title=Psychopathia Sexualis |accessdate=7an de septembro 2007 |periodical=Kino.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |archivedate=4an de oktobro 2007 |df= }}</ref> Multaj modernaj gvidiloj en Usono pensas kontraŭ uzo de ''samseksemulo'' (angle homosexual) kiel substantivo, anstataŭ uzi gejon aŭ lesbon. Simile, iuj rekomendas tute eviti uzadon de ''homosexual'' ĉar ĝi havas negativan, klinikan historion kaj ĉar la vorto nur rilatas al onia [[Sekseco|seksa konduto]] (kontraste al romantikaj sentoj) kaj tiel ĝi havas negativan implicon.<ref name=glaad>[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] (citaĵo AP, NY Times, [[The Washington Post|Washington Post]] style guides), [[GLAAD]]. Alirita la 10-an de majo 2007.</ref> Geja kaj lesba estas la plej oftaj alternativoj. La unuaj literoj ofte estas kombinitaj por krei la inicialon LGBT (foje skribite kiel GLBT), en kiu B kaj T rilatas al ambaŭseksemaj kaj transgenruloj.<ref name=glaad/> En esperanto tiuj sigloj fakte estas [[GLAT]]. [[Gejo]] precipe rilatas al vira samseksemulo,<ref>{{Cite web|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|title=gay|website=Oxford Dictionaries|access-date=7an de aŭgusto 2015|quote=(de homo, speciale geja).|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|archivedate=2016-08-27}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay |arkivdato=2016-08-27 }}</ref> sed povas esti uzata en pli larĝa senco por rilati al ĉiuj GLATaj homoj. En la kunteksto de [[sekseco]], lesbanino rilatas nur al ina gejeco. La vorto lesba estas derivita de la nomo de la greka insulo [[Lesbo]], kie la poeto [[Sapfo]] verkis plejparte pri siaj emociaj rilatoj kun junaj virinoj.<ref>Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian|titolo=Lesbian &#124; Define Lesbian at Dictionary.com|alirdato=24a de aŭgusto 2010|eldoninto=Dictionary.reference.com}}</ref> Kvankam fruaj verkistoj ankaŭ uzis la adjektivon ''homosexual'' por ajna samseksa kunteksto (kiel porknabina lernejo)<ref name=bbcgay>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/7289390.stm|titolo=How 'gay' became children's insult of choice|alirdato=4a de oktobro 2012|aŭtoro=Denise Winterman|dato=18a de marto 2008|eldoninto=BBC News}}</ref>, hodiaŭ la termino estas uzata ekskluzive rilate al seksa amo, agado kaj orientiĝo. La termino ''homosocia'' estas nun uzata por priskribi ununuran seksan kuntekston, kiu ne estas specife seksa. Ekzistas ankaŭ vorto, kiu rilatas al samseksa amo, samseksamo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=HCikDlcEHw8C&pg=PA394&lpg=PA394#v=onepage&q=word%20%27gay%27%20was%20preferred%20to%20previous%20designations%20such%20as%20homosexual%20or%20homophile|titolo=Homosexualities|familia nomo=Murray|persona nomo=Stephen O.|jaro=2000|loko=Chicago [u.a.]|eldoninto=University of Chicago Press|ISBN=9780226551944|paĝo=394}}</ref> Kelkaj sinonimoj por samseksa allogo aŭ seksa agado inkluzivas [[Viroj kiuj seksumas kun viroj|virojn, kiuj seksumas kun viroj]] aŭ VSV (uzataj en la [[Medicino|medicina komunumo]] kiam ili specife diskutas seksan agadon) kaj [[Gejerotiko|gejerotikaj]] (rilate al artaĵoj)<ref name=UNAIDS>{{Cite web|title=UNAIDS: Men who have sex with men |publisher=[[UNAIDS]] |url=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |accessdate=4an de oktobro 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |archivedate=20 Marto 2012 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Seksumado en la klasika periodo de A ĝis Z|url=https://archive.org/details/sexinancientworl0000youn|familia nomo=Younger|persona nomo=John G.|jaro=2005|eldono=1|loko=London [u.a.]|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-24252-5|paĝo=[https://archive.org/details/sexinancientworl0000youn/page/38 38]}}</ref>. Komence de la 1990-aj jaroj, multaj fivortoj kiuj aĉe priskribis aŭ rilatis al samseksemuloj estis readoptitaj aŭ akceptitaj kiel pozitivaj vortoj de gejaj viroj kaj lesbaninoj, bona ekzemplo de tio estas ilia uzado ĉe kulturaĵoj aŭ ĉe televida serio [[Queer Eye]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|jaro=2000|eldoninto=Houghton Mifflin|ISBN=0-618-70172-9}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.reference.com/browse/faggot|titolo=Fag|alirdato=4a de oktobro 2012|familia nomo=Spears|persona nomo=Richard A.|jaro=2007|verko=Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions}}</ref><ref>{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}</ref><ref name=terms>{{cite web |url=http://www.sex-lexis.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |dead-url=yes |archive-date=15an de oktobro 2004 |title=Dictionary of Sexual Terms |publisher=Sex-lexis.com |accessdate=4an de oktobro 2012 }}</ref> La vorto ''homo'' (t.e. mallongigo de homosexual) ekzistas en multaj lingvoj sen la malestimaj implicoj kiujn ĝi havas en la angla.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&pg=PA49&lpg=PA49#v=onepage&q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet|titolo=Gays and the military : Joseph Steffan versus the United States|familia nomo=eds|persona nomo=Marc Wolinsky|jaro=1993|eldono=[Online-Ausg.].|loko=Princeton, NJ|eldoninto=[[Princeton University Press]]|ISBN=0691033072|paĝoj=49–55}}</ref> Kiel ĉe etnaj insultoj kaj rasaj malhonoroj, la misuzo de ĉi tiuj esprimoj ankoraŭ povas esti tre ofendaj. La rango de akceptebla uzado por ĉi tiuj esprimoj dependas de la kunteksto kaj parolanto.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&pg=PA49&lpg=PA49#v=onepage&q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet|titolo=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|familia nomo=eds|persona nomo=Marc Wolinsky ...|jaro=1993|eldono=[Online-Ausg.].|loko=Princeton, NJ|eldoninto=[[Princeton University Press]]|ISBN=0691033072|paĝoj=40–48}}</ref> Male, ''samseksemulo'', vorto origine akceptita de gejaj viroj kaj virinoj kiel pozitiva termino (kiel en geja liberiĝo kaj [[Samseksemo en la mondo|gejaj rajtoj]]), ĝeneraligis fian uzon inter junuloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|titolo=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|alirdato=4a de oktobro 2012|familia nomo=Taylor|persona nomo=Marvin J.|eldoninto=Association of College and Research Libraries|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|arkivdato=2016-01-16}}</ref> La usona organizaĵo pri [[Samseksemo en Eŭropo|GLATaj rajtoj]] [[GLAAD]] konsilas la amaskomunikilojn eviti uzi la terminon ''homosexual'' por priskribi gejajn homojn aŭ samseksajn rilatojn, ĉar la termino estas "ofte uzata de kontraŭ-samseksemaj ekstremistoj por denigrigi gejojn, parojn kaj rilatojn". == Historio == [[Dosiero:Silenus Eros CdM.jpg|eta|eta | [[Eroso]] kaj [[Sileno]].]] Sociaj sintenoj rilate al samseksaj rilatoj variis tra la tempo kaj lokoj, el atendado ke ĉiuj maskloj engaĝiĝu en samseksaj rilatoj, al hazarda integriĝo, per akcepto, al vidado de la praktiko kiel leĝera peko, aŭ subpremante ĝin per policaj fortoj kaj juĝaj mekanismoj kaj en plej malbonaj kazoj, malpermesante ĝin per [[mortpuno]]. En detala kompilaĵo de historiaj kaj etnografiaj materialoj de [[antaŭindustria civilizo]], "forta malaprobo de samseksemo estis raportita je ĉirkaŭ 41% el 42 kulturoj; ĝi estis akceptita aŭ ignorita de 21%, kaj 12% ne raportis tian koncepton. El 70 etnografioj, 59% raportis ke samseksemeco forestas aŭ maloftas kaj 41% raportis ĝin ĉeestanta aŭ ne malofta."<ref>Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162</ref> En kulturoj influitaj de [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]], la leĝo kaj la eklezio establis [[sodomio]]n kiel malobservon kontraŭ dia leĝo aŭ krimo kontraŭ naturo. La kondamno pro [[anusa seksumado]] inter viroj, tamen, antaŭas kristanan kredon. Ĝi estis ofta en [[antikva Grekio]]; "nenatura" povas esti spurita al [[Platono]].<ref>"... semu neleĝan kaj bastardan semon ĉe korteganoj, aŭ sterilan semon ĉe maskloj defiante naturon." Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.</ref> Multaj historiaj figuroj, inkluzive de [[Sokrato]], [[George Byron|Lord Byron]], [[Eduardo la 2-a (Anglio)|Eduardo la 2-a]] kaj [[Hadriano]]<ref>''Romia samseksemo'' de Craig Arthur Williams, p.60</ref>, uzis terminojn kiel gejaj aŭ ambaŭseksemaj; kelkaj akademianoj, kiel [[Michel Foucault]], konsideris tion kiel riskanta la anakronan enkondukon de nuntempa konstruado de sekseco fremda al iliaj tempoj, kvankam aliaj defias ĉi tion..<ref>{{Cite book| author = Hubbard Thomas K | title = Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | url = | journal = [[Bryn Mawr Classical Review]] | date=22an de septembro 2003 }}</ref> En [[socia scienco]], okazis disputo inter vidpunktoj "esencaj" kaj "konstruistaj" rilate al samseksemo. La debato dividas tiujn, kiuj kredas, ke terminoj kiel "gejo" rilatas al objektivaj, kulture nevariantaj trajtoj de personoj de tiuj, kiuj kredas, ke la spertoj, kiujn ili nomas, estas artefaktoj de unikaj kulturaj kaj sociaj procezoj. "Esencistoj" tipe kredas, ke seksaj preferoj estas determinitaj de biologiaj fortoj, dum "konstruistoj" supozas, ke seksaj deziroj estas lernitaj kaj poste akiritaj<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=One Hundred Years of Homosexuality: And Other Essays on Greek Love|url=https://archive.org/details/onehundredyearso0000halp|aŭtoro=Halperin, David M.|jaro=1990|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-90097-2|paĝoj=[https://archive.org/details/onehundredyearso0000halp/page/41 41]–42}}</ref>. La filozofo pri scienco [[Michael Ruse]] deklaris, ke la socia konstruista alproksimiĝo, influita de Foucault, baziĝas sur legado de la historia registro, kiu konfuzas la ekziston de samseksemuloj kun la maniero kiel ili estas etikeditaj aŭ traktataj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=bJFCAwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT971|titolo=The Oxford Companion to Philosophy|aŭtoro=Ruse, Michael|jaro=2005|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-926479-1|paĝo=399|redaktinto=Honderich, Ted}}</ref> === Afriko === {{Ĉefartikolo|Samseksemo en Afriko}} [[Dosiero:Mastaba of Niankhkhum and Khnumhotep embrace.jpg|eta|left | [[Khnumhotep kaj Niankhkhnum]] kisante sin.]] La unua registro de ebla samseksema paro en la historio estas ofte konsiderata kiel tiu de [[Khnumhotep kaj Niankhkhnum]], antikva egipta vira paro, kiu vivis ĉirkaŭ la jaro 2400 a.K. La paro estas portretita en nazo-kisanta pozicio, la plej intima pozicio en [[Arto de Antikva Egiptio|egipta arto]], ĉirkaŭita de tio kio ŝajnas esti iliaj heredantoj. La antropologoj [[Stephen Murray]] kaj [[Will Roscoe]] raportis, ke virinoj en [[Lesoto]] okupis socie sankciitajn "longperspektivajn, erotikajn rilatojn" nomitaj ''[[motsoalle]]'''<ref name=murrayroscoe>{{Cite book|title=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |last=Murray |first=Stephen |authorlink= |author2=[[Will Roscoe|Roscoe, Will]] |year=1998 |publisher= St. Martin's Press |location=New York |isbn=0-312-23829-0}}</ref> . La antropologo [[E. E. Evans-Pritchard]] ankaŭ registris, ke viraj [[Azandeoj|azandeaj]] batalantoj en la norda [[Kongo]] kutime akceptis junajn virajn amantojn inter la aĝoj de dek du kaj dudek jaroj, kiuj helpis kun hejmaj taskoj kaj partoprenis [[Interkrura seksumado|interkruran seksumadon]] kun siaj pli aĝaj edzoj. Bone konata historio, kiu devenas de la [[Meza Imperio de Egiptio|Meza Regno]], rakontas pri anonima civitano, kiu venas al la aŭdienca halo de reĝo [[Pepi la 2-a]] (ĉi tie nomata laŭ naskiĝnomo, Neferkarê). La civitano volas lamenti pri nemenciita cirkonstanco, sed la reĝo ne volas aŭskulti la lamentojn, do li ordonas al siaj reĝaj muzikistoj droni la paroladon de la fremdulo per bruo. Elreviĝinta, la fremdulo forlasas la palacon. Kiam ĉi tio okazas plurfoje, li ordonas al sia amiko, la alta oficialulo Tjeti, sekvi la reĝon. La reĝo siavice ofte forlasas la palacon dum la nokto. Tjeti malkovras, ke reĝo Pepi la 2-a vizitas sian lojalan generalon Sasenet dum pluraj horoj, tiam revenante hejmen<ref name=evanspritchard>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Sexual Inversion among the Azande|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428|familia nomo=Evans-Pritchard|persona nomo=E. E.|aŭtoroligilo=E. E. Evans-Pritchard|jaro=1970|gazeto=American Anthropologist|volumo=72|numero=6|COI=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170|paĝoj=1428–1434}}</ref>. La ĉapitro, en kiu reĝo [[Pepi la 2-a]] vizitas sian lojalan generalon, estas temo de pasiaj diskutoj. Speciale iu frazo restas en la centro de debatoj: la teksto diras, ke "lia moŝto eniris la domon de Sasenet kaj faris al li, kion deziras lia moŝto". La frazo "farante tion, kion li deziras" estas ofta floreca frazo por priskribi seksumadon. Tial iuj erudiciuloj konvinkiĝis, ke la papiruso malkaŝas la samseksemajn interesojn de reĝo Pepi kaj lian samseksan rilaton kun sia generalo. Sed aliaj kleruloj anstataŭe estas konvinkitaj, ke la paŝo estas nur alegoria stilo de religiaj tekstoj, en kiu la suna dio [[Reo|Râ]] vizitas la transtomban dion [[Oziriso]] dum la mezaj kvar horoj de la nokto.<ref>Günter Burkard, Heinz J. Thissen: ''Einführung in die altägyptische Literaturgeschichte'' vol. 1 (= ''Einführungen und Quellentexte zur Ägyptologie'',vol. 1). LIT, Berlin 2003, {{ISBN|3-8258-6132-5}}, pp.&nbsp;187–191.</ref> Tiel, reĝo Pepi la 2-a prenus la rolon de Râ kaj Sasenet prenus la rolon de Oziriso. La frazo "farante tion, kion li deziras" estus do troiga kaj misinterpretita.<ref>Emma Brunner-Traut: ''Altägyptische Märchen. Mythen und andere volkstümliche Erzählungen''. 10a eldono Edition. Diederichs, Munkeno 1991, {{ISBN|3-424-01011-1}}, pp.&nbsp;178–179.</ref> === Ameriko === [[Dosiero:Larco Museum Erotic Art V.jpg|eta|left | Erotika ceramiko de [[Muzeo Larco]] en [[Limo]]]] Inter indiĝenaj popoloj de [[Ameriko]] antaŭ [[Eŭropa koloniado de Ameriko|eŭropa koloniigo]], ofta formo de samseksa sekseco temis pri la figuro de la [[Duspiritulo|duspirita]] individuo. Tipe ĉi tiu individuo estis rekonita frue en la vivo, elektita de la gepatroj por sekvi la vojon kaj, se la infano akceptis la rolon, kreskis laŭ la konvena maniero, lernante la kutimojn de la vojo, kiun li elektis. Du-Spiritaj individuoj estis kutime [[ŝamano]]j kaj estis respektataj kiel havantaj potencojn preter tiuj ordinaraj ŝamanoj. Ilia seksa vivo estis kun la ordinaraj tribaj membroj de la sama sekso. Gejaj kaj transgenraj individuoj ankaŭ estis oftaj inter aliaj antaŭ-konkeraj civilizoj en [[Latinameriko]], kiel ekzemple la [[aztekoj]], [[majaoj]], [[keĉuoj]], [[moĉe]]oj, [[zapotekoj]] kaj la [[Tupinamba (tribo)|tupinambaoj]] de Brazilo.<ref name=glbtqlatinamerica>{{citation |first=Ben |last=Pablo |year=2004 |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |title=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |accessdate=1an de aŭgusto 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |archivedate=11an de decembro 2007 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |arkivdato=2007-12-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |arkivdato=2007-12-11 }}</ref><ref name=glbtqmex>{{Cite book |last=Murray |first=Stephen |authorlink= |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1an de aŭgusto 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2an de novembro 2007 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |arkivdato=2007-11-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |arkivdato=2007-11-02 }}</ref> Dum periodo de 800 jaroj, la antaŭkolumbaj centraj andaj kulturoj, precipe la [[moĉe]]oj, kreis almenaŭ dekojn da miloj da ceramikoj nomitaj ''[[huako]]j'', kiuj ofte montras skeletojn plenumante lesban anusan seksumadon kaj samseksemajn kuniĝojn. Multaj el la ceramikoj, kune kun la plej multaj indiĝenaj ikonoj, estis detruitaj. En la 1570-aj jaroj, vicreĝo Toledo kaj liaj klerikaj konsilistoj organizis sin por forigi sodomion, masturbon kaj komunan socian praktikon, la ''servinacuy'', kiu, ĝenerale, estas tradukita el indiĝena [[Keĉua lingvaro|keĉua]], kiu signifas "testan edzecon". Kiel priskribite de Terrazos, "Vi ne povis paroli pri ili ĉar ili estis konsiderataj [pornografiaj]." Ili estis malpermesitaj pro la "tabuo trudita de la kristana religio, ke homoj nur havas sekson por generi kaj ke virinoj ne spertas seksan plezuron." Malgraŭ ĉi tiu klopodo por detrui ĉi tiujn artefaktojn, multaj restis ĝis nun. Dum jardekoj, erotika ceramiko estis tenita for de la publiko, kiu povis esti alirita nur de elita grupo de peruaj sociaj sciencistoj. Foje kaj malvolonte ili estis haveblaj al elektitaj eksterlandaj esploristoj de Usono kaj Eŭropo. La Muzeo Larco en Limo, Peruo, estas bone konata pro ĝia antaŭkolumba erotika galerio.<ref>{{Cite book| title = Erotic Ceramics Reveal Dirty Little Secret | first = Rick | last = Vecchio | url = http://articles.latimes.com/2004/mar/07/news/adfg-pottery7 | agency = [[Associated Press]] | newspaper = [[LA Times]] | publisher = LA Times| location = [[Los Angeles]] | accessdate = 1an de decembro 2009 | date=7an de marto 2004}}</ref> La hispanaj konkerantoj teruriĝis pro malkovro de [[sodomio]] malkaŝe praktikita inter indiĝenaj popoloj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-25927595|titolo=Where is it illegal to be gay?|alirdato=23a de februaro 2014|verko=BBC News}}</ref> kaj provis subpremi ĝin submetante ilin sub ilia regado al severaj punoj, inkluzive de publika ekzekuto, brulvundo kaj disŝiro per hundoj.<ref>Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo]''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. "Good Indians", "Bad Indians", "What Christians?": The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''[[Delaware]] Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.</ref> ==== En Kubo ==== En [[Kubo]], jam en 1965, la [[Kastrisma revolucio|kastrima reĝimo]] establis la ''Unidades Militares para el Aumento de la Producción'' (UMAP) aŭ "armeajn produktadajn unuojn", laŭŝajne por anstataŭigi militservon al tiuj, kiuj estis sendevigitaj de [[militservo]], portante armilojn, inkluzive konsciaj objektantoj kaj samseksemuloj. Fakte ili bonvenigis ĉiujn, kiuj ne kondutis kiel la reĝimo, inter ili, gejoj. Rapide konataj pro ilia malhumana traktado, ĉi tiuj establoj estis fermitaj 18 monatojn poste, la indigno de la arta medio instigis [[Fidel Castro]] mem fermi persone tiujn lokojn en 1967, kredante, ke ili ne plenumas la revoluciajn celojn, sed aliaj malpli pezaj estis anstataŭaĵo.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2013/05/17/cuba-gay-celebration-_n_3294770.html "Cuba's Gay Community Celebrates 'International Day Against Homophobia And Transphobia' (PHOTOS)", ''Associated Press'', printed in the ''Huffington Post'', 17an de majo 2013]</ref> En intervjuo en 2010, Fidel Castro pardonpetis pro tiuj persekutoj, konsiderante sin respondeca, sed alvokante la geopolitikajn novaĵojn de la tempo por klarigi tian agadon.<ref>[http://www.thegully.com/essays/cuba/010621gay_cuba.html "Gays Wed In Cuba: The Second Revolution", ''The Gully.com'', authored by Juan Pérez Cabral, 2001]</ref><ref>[http://www.washingtonblade.com/2012/09/17/cuban-lgbt-activists-cite-progress-ongoing-harassment/ "Cuban LGBT activists cite progress, ongoing harassment", ''Washington Blade'', reported by Michael K. Lavers, 17an de Septembro 2012]</ref> ==== Usono ==== [[Dosiero:Celebrating a new America -lovewins 58242 (18588276403) (cropped).jpg|eta|La [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] de Usono kun ĉielarkaj koloroj en majo 2015.]] En 1986, la [[Supera Kortumo de Usono]] regis en [[Bowers v. Hardwick]], ke ŝtato povus krimigi sodomion, sed en 2003 ĝin renversis per [[Lawrence v. Texas]] kaj tiel laŭleĝigis samsekseman agadon tra Usono.<ref>{{Cite web|url=https://corrientemartianacuba.org/2015/12/07/nosotros-tambien-amamos/|title=Nosotros también amamos: Campaña a favor del matrimonio igualitario en Cuba|last=Cuba|first=Corriente Martiana|date=2015-12-07|website=Corriente Martiana|access-date=2016-08-09|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160910020331/https://corrientemartianacuba.org/2015/12/07/nosotros-tambien-amamos/|arkivdato=2016-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160810094652/https://corrientemartianacuba.org/2015/12/07/nosotros-tambien-amamos/|archivedate=2016-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://corrientemartianacuba.org/|title=Corriente Martiana|website=Corriente Martiana|language=es-ES|access-date=2016-08-10|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170709045048/https://corrientemartianacuba.org/|arkivdato=2017-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160810214919/https://corrientemartianacuba.org/|archivedate=2016-08-10}}</ref> Samseksa edzeco en Usono pligrandiĝis de unu ŝtato en 2004 al ĉiuj kvindek ŝtatoj en 2015, tra diversaj ŝtataj kortumaj verdiktoj, ŝtatleĝaro, rektaj popularaj voĉdonoj (referendumoj kaj iniciatoj), kaj federaciaj kortumaj verdiktoj.<ref>[http://www.washingtonblade.com/2018/05/26/cuban-authorities-not-directly-targeting-lgbti-asylum-seekers-partner/ Cuban authorities not ‘directly’ targeting LGBTI asylum seeker’s partner], ''The Washington Blade'', 26-an de majo 2018</ref> === Orienta Azio === [[Dosiero:Woman spying on male lovers.jpg|eta|left | Virino spionas paron de viraj amantoj. [[Ĉinio]], [[Dinastio Qing|Qing-dinastio]].]] En [[Orienta Azio]], [[Samseksemo kaj budhismo|samseksa amo]] estis menciita ekde la plej frua registrita historio. Gejeco en Ĉinio, konata kiel la'' pasioj de la tranĉita persiko'' kaj diversaj aliaj eŭfemismoj, estis registrita ekde proksimume 600 a.K. Gejeco estis menciita en multaj famaj verkoj de [[Ĉinlingva literaturo|ĉina literaturo]]. La kazoj de samseksaj korinklinoj kaj seksaj interagoj priskribitaj en la klasika romano ''[[Ruĝdoma sonĝo]]'' ŝajnas tiel konataj al observantoj nuntempe, kiel samvaloraj rakontoj de am-aferoj inter aliseksemaj homoj dum la sama periodo. [[Konfuceismo|Konfucianismo]], estanta ĉefe socia kaj politika filozofio, enfokusigis malmulte pri [[sekseco]], ĉu samseksema aŭ aliseksema. Literaturo de [[Dinastio Ming|Ming-dinastio]], kiel Bian Er Chai (弁 而 釵 / 弁 而 钗), portretas samseksemajn rilatojn inter viroj kiel pli plaĉaj kaj pli "harmoniaj" ol aliseksemaj rilatoj.<ref>Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2</ref> Skriboj de [[dinastio Liu Song]] de Wang Shunu asertis, ke la samseksemo estis tiel komuna kiel la malgeja sekseco en la malfrua [[3-a jarcento]].<ref name="Geng">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ei4PJ92qy6IC&pg=PA1443|titolo=The fragile scholar: power and masculinity in Chinese culture|aŭtoro=Song Geng|jaro=2004|eldoninto=Hong Kong University Press|ISBN=978-962-209-620-2|paĝo=144}}</ref> Opozicio al samseksemo en Ĉinio originas de la mezepoka [[dinastio Tang]] (618-907), atribuita al la kreskanta influo de kristanaj kaj islamaj valoroj,,<ref name="Hinsch, Bret 1990 p. 77-78">Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.</ref> sed ne fariĝis plene establita ĝis la okcidentiĝaj klopodoj de la forpasinta [[Dinastio Qing|Qing-dinastio]] kaj de la [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko de Ĉinio]].<ref name="Kang1">Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 3</ref> Kvankam [[Konfuceismo]] apenaŭ menciis seksemon ĝenerale, tamen, ĝia ideologio emfazis virajn amikecojn,<ref>Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900-1950'', Hong Kong University Press. Page 2</ref> kaj [[Louis Crompton]] argumentis, ke la "proksimeco de la ligo majstro-disĉiplo kiun ĝi kreskigis eble subtile faciligis samseksemon". Kvankam [[Taoismo|taoisma]] [[alkemio]] rigardis al la aliseksema seksumado, sen ejakulado, kiel maniero subteni viran "vivosencon", geja koito estis vidita kiel "neŭtrala", ĉar la ago havas neniun damaĝan aŭ utilan efikon al la vivo-esenco de persono.<ref>Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 56</ref> Simile al [[budhismo]], taoistaj lernejoj serĉis tra la historio difini kio estus seksa miskonduto. La [[precepto]] kontraŭ seksa miskonduto estas sekso ekster [[edzeco]]. La edziĝintoj (夫婦) kutime en la ĉina sugestas viro kun ino, kvankam la skribo mem ne eksplicite diras ion ajn kontraŭ samseksaj rilatoj. Multaj specoj de ordonoj menciitaj en la [[Yunji Qiqian|Sep Glitigoj de Nuba Ŝtofo]] (雲 笈 七 籤), La eta [[Taoismo|taoisma regularo]], diras nenion kontraŭ samseksaj rilatoj <ref>Robert Hans Van Gulik 1961. Sexual life in Ancient China: a preliminary survey of Chinese sex and society from ca. 1500 B.C. till 1644 A.D. Leiden: Brill.</ref><ref>Needham, J: Science and Civilization in China: Sexual Techniques. Cambridge, England: Cambridge University Press, Vol. 2, 1954.</ref>, konservante neŭtralecon.<ref>Penrose, Walter (2001). Hidden in History: Female Homoeroticism and Women of a "Third Nature" in the South Asian Past, Journal of the History of Sexuality 10.1 (2001), p.4</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Scripture of the Lotus Blossom of the Fine Dharma(The Lotus Sutra)|url=https://archive.org/details/scriptureoflotus0000unse_e2e5|familia nomo=Hurvitz|persona nomo=Leon|jaro=1976|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=978-0231148955|paĝoj=209}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=An Introduction to Buddhist Ethics|url=https://archive.org/details/introductiontobu0000harv|familia nomo=harvey|persona nomo=peter|jaro=2000|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=9780511800801|paĝoj=[https://archive.org/details/introductiontobu0000harv/page/421 421]-}}</ref><ref>Cutler/Newland ''The Great Treatise On The Stages Of The Path To Enlightnment'' p.220</ref> La plej frua leĝo kontraŭ geja ago devenas de la Song-dinastio, punante "junajn virojn, kiuj agas kiel prostituitinoj." La unua statuto ekskluzive malpermesanta samsekseman seksrilaton estis realigita en la [[Ĝiaĝing|erao Ĵiaĵing]] de la [[Dinastio Ming|Ming-dinastio]].<ref>China Decides Homosexuality No Longer Mental Ilness. Associated Press, South China Morning Post, Marto 08 2001. See http://www.hartford-hwp.com/archives/55/325.html</ref> [[Dosiero:Bartholomew Roberts.png|eta|left | [[Bartholomew Roberts]]]] === Samseksemo ĉe piratoj === En ĉemara etoso, senigitaj de virinoj kaj en socia grupo de la sama sekso, la samseksemo kaj gejaj praktikoj estis vaste akceptitaj kaj parto de ĉiutaga vivo en la mondo de [[bukaneroj]] kaj piratoj. Plejmulto el la piratoj malakceptis aliseksemon en havenoj eĉ kiam ekzistis la eblo havi seksuman kontakton kun virinoj, kutime prostituitinoj. La kaptitaj virinoj estis tre malofte seksume uzataj, sed estis uzitaj por monpeto. Kelkaj piratoj preferis junajn knabojn kaj ofte forkaptis ilin kaj devige tiuj knaboj devis lerni pri la maro kaj pri ĉemaraj taskoj kutime gvidataj de pli sperta pirato. La pirato kaj lia "metilernanto" kreis fortajn ligojn eĉ dormis kaj manĝis kune, kelkfoje dividis la akiraĵojn. Piratoj formis la unuajn "edziĝojn" aŭ [[Registrita partnereco|sam-seksajn kuniĝojn]] en la [[Moderna epoko|moderna historio]] en la institucio nomata ''[[matelotado]]''. Temis pri kontrakta unuiĝo inter du viroj, kiu inkluzivis la posedaĵojn kaze de forpaso de unu el la edzoj. La "matelot-o" estis kutime pirato, seksa partnero aŭ pli juna kunulo aŭ ekonomie pli malfavorata . Kelkaj rimarkindaj piratoj kiuj praktikis tiun ''matelotadon'' estis [[Alexandre Exquemelin]], franco kirurgo de la ekspedicio de [[Henry Morgan]]; pirato [[Bartholomew Roberts]] kaj John Walden; Robert Culliford kaj John Swann. Ankaŭ estas konataj aliaj kazoj de piratoj virinoj kun samseksemaj tendencoj aŭ trajtoj, kiel estis la kazo de [[Anne Bonny]] kaj [[Mary Read]]. Kvankam samseksemaj praktikoj estis oftaj inter bukaneroj kaj piratoj, ''matelotado'' ne ĉiam implicis tiajn rilatojn. Ekzistis kazoj en kiuj unu el la pirato ankaŭ estis edziĝinta al virino. En tiu situacio, la edzino povus esti seksume komuna kun la partnero. Oni notu, ke kelkaj reguloj aŭ pirataj kodoj strikte malpermesas virinojn enŝipiĝi kaj la puno por ĉi tiu malobservo estis la morto. La kutimo de piratoj kaj [[bukaneroj]] uzi kromnomojn anstataŭ iliajn realajn nomojn, precipe kiam ili alvenis en [[Karibio]]n, devis resti anonimaj antaŭ [[Okcidenta civilizo|eŭropa socio]], por kaŝi siajn piratajn agadojn, praktikojn kaj seksajn preferojn kiel ekzemple ''matelotado''. Ekzemple, sur la insulo [[Hispaniolo]], nur tiuj viroj, kiuj laboris en la plantejoj kaj edziĝintaj al virinoj, uzis siajn verajn nomojn. === Eŭropo === ==== Klasika periodo ==== [[Dosiero:Lafond Sappho and Homer.jpg|dekstra|eta|Junulinoj ĉirkaŭ Sapfo en pentraĵo de Lafond, 1824.]] La plej fruaj okcidentaj dokumentoj (en la formo de literaturaj verkoj, artaj objektoj kaj mitografiaj materialoj) pri samseksaj rilatoj devenas de [[antikva Grekio]]. Koncerne [[Gejo|viran samseksemon]], tiaj dokumentoj priskribas kelkajn kompleksajn komprenojn, en kiuj rilatoj kun virinoj kaj rilatoj kun adoleskantoj povus esti parto de amema vivo de normala viro. Samseksaj interrilatoj estis [[socia institucio]] diverse konstruita dum tempo kaj de unu urbo al alia. La formala praktiko, [[Gejerotiko|erotika]], tamen ofte retenita rilato inter libera plenkreska viro kaj libera adoleskanto, estis taksita pro ĝiaj pedagogiaj avantaĝoj kaj kiel rimedo de loĝantara rego, kvankam foje kulpis pro kaŭzado de malordo.<ref>Plato, Laws, 636D & 835E</ref> [[Dosiero:NAMA Sappho lisant.jpg|eta|left |Sapfo legas al ŝiaj kunulinoj en [[Atiko|atika]] ujo ĉ. 435 a.K.]] [[Platono]] laŭdis ĝiajn avantaĝojn en liaj fruaj skribaĵoj sed en liaj malfruaj verkoj proponis ĝian malpermeson. [[Aristotelo]], en ''Politikoj'', malakceptis la ideojn de Platono pri abolicio de gejeco; li klarigas, ke [[barbaroj]] kiel la [[keltoj]] donis al ĝi specialan honoron , dum la [[Kreto (insulo)|kretanoj]] uzis ĝin por reguligi la loĝantaron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|titolo=Lesbian|alirdato=7a de februaro 2009|aŭtoro=Douglas Harper|jaro=2001|eldoninto=Online Etymology Dictionary}}</ref> Malmulto estas konata pri ina samseksemo en la antikvaj epokoj. [[Sapfo]], naskita sur la insulo [[Lesbo]], estis inkludita de postaj grekoj en la kanona listo de naŭ lirikaj poetoj. La adjektivoj derivitaj de ŝia nomo kaj naskiĝo estis aplikataj al ina gejeco ekde la 19-a jarcento. La poezio de Sapfo centriĝas sur pasio kaj amo por diversaj gravuloj kaj ambaŭ seksoj. La rakontantoj de multaj el ŝiaj poemoj parolas pri enamiĝoj kaj amo (foje rekuperitaj, foje ne) por diversaj inoj, sed priskriboj de fizikaj agoj inter virinoj estas malmultaj kaj estas submetataj al debato.<ref name=sapphic>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|titolo=Sapphic|alirdato=7a de Februaro 2009|aŭtoro=Douglas Harper|jaro=2001|eldoninto=Online Etymology Dictionary}}</ref> En [[Romio|Antikva Romo]] la juna vira korpo restis fokuso de vira seksa atento, sed rilatoj estis inter pli malnovaj liberaj viroj kaj sklavoj aŭ liberigitaj junuloj, kiuj akceptis la pasivan rolon en seksumado. La helenema imperiestro [[Hadriano]] estas fama pro rilato kun [[Antinoo]], sed la kristana imperiestro [[Teodozo la 1-a]] dekretis leĝon la [[6-a de aŭgusto|6-an de aŭgusto]] 390, kondamnante pasivajn virojn bruli sur la ŝtipo. Malgraŭ ĉi tiuj reguloj, impostoj sur bordeloj kun knaboj disponeblaj por geja seksumado daŭre estis kolektitaj ĝis la fino de la regado de [[Anastazio la 1-a]] en 518. [[Justiniano la 1-a|Justiniano]], ĉe la fino de sia regado, vastigis la proskribon al la aktiva partnero ankaŭ (en 558) avertante, ke tia konduto povas konduki al detruo de urboj pro la "kolero de Dio".<ref>Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.</ref> ==== Sankta Inkvizicio ==== [[Dosiero:Burning of Sodomites.jpg|dekstra|eta|altdekstre=0.7|Brulado de du samseksemuloj ( [[Kavaliro]] kaj ties [[varleto]]) ĉe la ŝtiparo en [[Zuriko]], 1482 ([[Spiezer Schilling]])]] La persekutado de samseksemo fare de la [[Katolika Eklezio]] estis konstanta tra la [[Mezepoko]], kvankam [[sodomio]] estis utila akuzo, kiu foje kuniĝis kaj ne ĉiam distingiĝis de tiu pri [[herezo]], kio malfaciligas pli detalajn analizojn pri la tiamaj procesoj. La plej konataj procesoj, kiel la atako kontraŭ la [[templanoj]], akuzitaj pro praktiko de samseksemaj kaj herezaj praktikoj, estas ĉiuj suspektataj kaj antaŭenigitaj pro politikaj kialoj. En normalaj cirkonstancoj la nobeluloj kaj privilegiitoj malofte estis akuzitaj pri tia speco de krimo, kiu preskaŭ tute falis sur negravajn homojn kaj pri kiuj estas malmultaj datumoj. Dum la 5-a ĝis la 18a jarcentoj, [[torturo]] kaj [[mortpuno]], kutime ĉe la [[ŝtiparo]], estis la turmentoj, kiujn gejoj estis kondamnitaj en plej parto de Eŭropo. La [[Inkvizicio|Sankta Inkvizicio]] de la Romkatolika Eklezio ne multe diferencas, en sia persekutado de samseksemo, de tio, kio estis ofta preskaŭ ĉie, kaj kulpas pri la torturo kaj morto de sennombraj homoj akuzitaj pri la tielnomata ''[[Sodomio|malfeliĉa peko]]''. Ankoraŭ estas esprimoj en diversaj lingvoj, kiuj rilatas al bruligado de gejoj ĉe la ŝtiparo: ''finocchio'' , kiu en la itala signifas 'gejaĉo' kaj ankaŭ '[[fenkolo]]' (ĉar la persono estis envolvita en fenkolo-foliojn por prokrasti sian agonion en la flamoj); kvankam estas erara opinio (ŝarĝita de homofobio), ke la insulta signifo estas moderna kaj devenas de la termino ''surgenuiĝi'' (por plenumi [[Buŝa seksumado|buŝan seksumado]]n). Sed en la itala, genuo estas ginocchio, kaj ne finocchio; ''faggot'', kiu en moderna angla signifas "gejo", sed kiu en la pasinteco signifis "brullignon", kaj rilatas al la ligno per kiu samseksemuloj estis bruligitaj vivaj por morti pro sia peko kontraŭ naturo. ==== Renesanco ==== [[Dosiero:De Constitutio criminalis Carolina (1577) 01.jpg|eta|maldekstra|Kovrilpaĝo de la [[Constitutio Criminalis Carolina]].]] Dum la [[Renesanco]], riĉaj urboj en [[norda Italio]], aparte [[Florenco]] kaj [[Venecio]], estis famaj pro la vasta praktiko de samseksa amo, farita de konsiderinda parto de la vira loĝantaro kaj konstruita laŭ la klasika modelo de [[Grekio]] kaj [[Romio]].<ref>Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', {{ISBN|0-19-512292-5}}</ref><ref>Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', {{ISBN|0-19-503465-1}}</ref> Sed eĉ kiam multaj el la viraj loĝantoj okupiĝis pri samseksaj rilatoj, la aŭtoritatoj, sub la premo de la oficiroj de la Nokta kortumo, procesadis, monpunis kaj malliberigis bonan parton de tiu loĝantaro. Ekde la dua duono de la [[13-a jarcento]], morto estis la puno por vira gejeco en plejparto de [[Eŭropo]]. La rilatoj de socie elstaraj figuroj, kiel Reĝo [[Jakobo la 1-a (Anglio)|Jakobo la 1-a]] kaj la [[Duko de Buckingham]], servis por reliefigi la aferon, inkluzive de anonime verkitaj strataj pamfletoj. En la Renesanco ekzistis multaj kulturaj kaj politikaj ŝanĝoj sed la persekutado al samseksemuloj ne nur daŭrigis kun la sama intenseco, sed dum la tempo estis kelkaj el la plej grandaj persekutoj kaj kaj ekleziaj kaj de civilaj aŭtoritatoj ĉie en Eŭropo. La [[Inkvizicio|Hispana Inkvizicio]] havis potencon super la krimo je ''[[sodomio]]'' en la [[Reĝlando Aragono|Kronlando de Aragono]]. En la kortegoj de [[Barcelono]], [[Valencio]] kaj [[Zaragozo]], 12% el tiuj juĝitoj de la Inkvizicio estis kondamnitaj je morto ĉe la ŝtiparo; juĝataj pro sodomio inter 1570 kaj 1630 estis ĉirkaŭ 1000. Precipe severa estis la tribunalo de Zaragozo, kiu inter 1571 kaj 1579 juĝis 543 homojn pro sodomio, el kiuj 102 estis ekzekutitaj. De 1536 ĝis 1821 la portugala Inkvizicio okupiĝis pri pli ol 4000 homoj kondamnitaj pro sodomio, el kiuj proksimume 500 estis kaptitaj kaj 30 mortis ĉe la ŝtiparo, plej ofte dum la [[17-a jarcento]]. Dum la 15-a kaj fruaj jaroj de la 16-a jarcento, estis gravaj persekutoj de la civilaj aŭtoritatoj en [[Venecio]] kaj [[Florenco]]. Tiel, de 1342 ĝis 1402, ekzistis 13 ekzekutoj en Venecio, kaj en Florenco, kie la punoj ne estis tiom severaj, kvankam ili inkludis kastradon kaj morton ĉe la ŝtiparo, estis 2500 kondamnoj pro sodomio de 1432 ĝis 1502 faritaj de la ''Ufficiali di Notte ''(de 1478 ĝis 1502 estis 4062 akuzoj, ĉirkaŭ 12.500 viroj entute). Ekster la influo kaj regado de la Katolika Eklezio, en landoj kun reformitaj eklezioj kreiĝis propraj inkviziciaj institucioj kaj subpremaj leĝoj. Ekzemple, en [[Anglio]] la ''[[Buggery Act (1533)]]'' estis adoptita dum la regado de [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]], la unua registara leĝo en ĉi tiu lando kontraŭ sodomio ĉar ĝis tiam la persekutado de samseksemuloj kaj la ekzekuto de iliaj frazoj estis plenumitaj de la klerikoj. Ĉi tiu leĝo difinis kiel krima ajnan seksan praktikon "kontraŭnatura kontraŭ la volo de Dio kaj homo." Poste la kortumoj reformis ĝin por nur inkludi [[Anusa seksumado|anusan seksumado]]n kaj [[zoofilio]]n. Ĉi tiu leĝo estis tre influa poste ĉar ĝi disvastiĝis tra ĉiuj britaj kolonioj, kaj estis la bazo de leĝoj, kiuj restis validaj ĝis la [[21-a jarcento]] en landoj de [[Ameriko]], [[Afriko]] kaj [[Azio]]. En 1532, [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]] de Germanio, kaj 1-a de Hispanio, kreis leĝan bazon kiu malpermesis la samajn praktikojn en la [[Constitutio Criminalis Carolina]], kiu restis valida en la [[Sankta Romia Imperio]] ĝis la fino de la 18-a jarcento. Inter la malmultaj gravuloj de la epoko, kiujn oni povas citi kiel samseksemulojn, estas la artistoj [[Mikelanĝelo]] kaj [[Leonardo da Vinci]]. Ĉi-lasta devis submetiĝi al jura proceso kaj malliberigo akuzita je sodomio dum sia juneco, de kiu li fine estis absolvita. ==== Moderna periodo ==== [[Dosiero:Day, Fred Holland (1864–1933) - Edward Carpenter.jpg|eta |thumb |[[Edward Carpenter]], frua aktivulo por gejaj rajtoj ]] ''Love Letters Between a Certain Late Nobleman and the Famous Mr. Wilson'' estis eldonita en 1723 en [[Anglio]] kaj laŭ kelkaj modernaj kleruloj ĝi estas romano. La eldono de 1749 de la populara romano de [[John Cleland]] ''[[Fanny Hill]]'' inkluzivas samsekseman scenon, sed ĉi tio estis forigita en la eldono de 1750. Ankaŭ en 1749, la plej frua etendita kaj serioza defendo de samseksemo en la angla, antikva kaj moderna [[pederastio]] esplorita kaj ekzempligita, verkita de [[Thomas Cannon]], estis publikigita, sed estis subpremita preskaŭ tuj. Ĝi inkluzivas la tekston "Sennatura Deziro estas Kontraŭdiro laŭ Terminoj; sincere sensencaĵo. Deziro estas amema Impeto de la plej intimaj hompartoj."<ref>Gladfelder, Hal (Majo 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified"'', Institute of Historical Research</ref> [[Jeremy Bentham]] skribis ĉirkaŭ 1785 alian defendon, sed tio ne estis publikigita ĝis 1978. Ekzekutoj pro sodomio daŭris en [[Nederlando]] ĝis 1803, kaj en [[Anglio]] ĝis 1835.<ref>Journal of Homosexuality ({{ISSN|0091-8369}}) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1</ref> Inter 1864 kaj 1880 [[Karl Heinrich Ulrichs|Karl Heinrich Ulrich]] eldonis serion de dek du traktatojn, kiujn li kolektive titolis Esplorado pri la Enigmo de Vir-Vireca Amo. En 1867, li fariĝis la unua memproklamita samseksema persono, kiu publike parolis defende de samseksemo kiam li petis ĉe la Kongreso de Germanaj Juristoj en [[Munkeno]] rezolucion instigante la nuligon de kontraŭgejaj leĝoj. ''Sexual Inversion'' de [[Havelock Ellis]], publikigita en 1896,<ref name="levay" /> defiis teoriojn ke samseksemo estis nenormala, same kiel stereotipoj, kaj insistis pri ĉieeco de samseksemo kaj ĝia asocio kun intelektaj kaj artaj atingoj.<ref name="sexualinversion">{{citation |title=Sexual Inversion |first=Havelock |last=Ellis |first2=John Addington |last2=Symonds |year=1975 |publisher=Arno Press |isbn=0-405-07363-1}} (reprint)</ref> Kvankam medicinaj tekstoj kiel tiuj skribitaj parte en [[Latina lingvo|latino]] por kaŝi la seksajn detalojn ne estis vaste legitaj de la ĝenerala publiko, ili kondukis al la kreskado de la [[Scienc-Humanitara Komitato]] de [[Magnus Hirschfeld]], kiu kampanjis de 1897 ĝis 1933 kontraŭ la [[Artikolo 175]] en kontraŭsodomia leĝo de [[Germanio]], kaj multe pli neformale, ne publikigita movado inter britaj intelektuloj kaj verkistoj, gviditaj de tiaj reprezentantoj kiel [[Edward Carpenter]] kaj [[John Addington Symonds]]. Komence de 1894 kun ''Homogenic Love'', socialisma aktivulo kaj poeto [[Edward Carpenter]] verkis aron da prisamseksemaj artikoloj kaj pamfletoj, kaj ''[[Elŝrankiĝo|elŝrankiĝis]]'' en 1916 en sia libro Miaj Tagoj kaj Sonĝoj. En 1900, [[Elisar von Kupffer]] publikigis antologion pri geja literaturo de antikva tempo ĝis nuno, ''Lieblingminne und Freundesliebe in der Weltliteratur''. === Persekutado sub Naziismo === [[Dosiero:Pink triangle.svg|eta|maldekstra|[[Rozkolora triangulo]], simbolo per kiu la [[naziismo|nazioj]] markis samseksemulojn en la [[koncentrejo]]j dum la [[Dua Mondmilito]]]] Post la apero de [[Adolf Hitler]] kaj la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] (la [[Nazia Partio]]) en [[Germanio]], gejoj kaj, en plej malgranda kvanto, lesboj, estis du el la multnombraj grupoj celitaj de la nazioj kaj fine estis inter la [[Holokaŭsto|holokaŭstaj]] viktimoj. Komence de 1933, gejaj organizoj estis malpermesitaj, sciencaj libroj pri samseksemo, kaj [[sekseco]] ĝenerale (kiel tiuj de la [[Institut für Sexualwissenschaft]], prizorgita de juda geja rajt-kampanjo Magnus Hirschfeld), estis bruligitaj, kaj samseksemuloj ene de la Nazia Partio mem estis murditaj. La [[Gestapo]] kompilis listojn de gejoj, kiuj estis sekse konformaj al la "germana normo". Inter 1933 kaj 1945 proksimume 100.000 viroj estis arestitaj kiel samseksemuloj, el kiuj 50.000 estis oficiale kondamnitaj. La plej multaj el tiuj viroj servis tempon en regulaj malliberejoj, kaj ĉirkaŭkalkulitaj 5,000 ĝis 15,000 el tiuj kondamnitaj estis enprizonigitaj en [[naziaj koncentrejoj]]. Estas neklare kiom multaj el la 5.000 al 15.000 mortis en la tendaroj, sed elstara erudiciulo [[Rüdiger Lautmann]] kredas, ke la mortokvoto de samseksemuloj en koncentrejoj eble estis ĝis 60%. Gejoj en la tendaroj suferis nekutiman gradon de krueleco fare de iliaj kaptantoj. Ĉi tiuj pritaksoj inkluzivas nur individuojn apartigitajn pro la [[seksa orientiĝo]]. Multaj aliaj jam estis senditaj al la tendaroj simple pro ilia religio sen bezono de alia pravigo. Malmulte da studoj estis faritaj por taksi la nombron de judaj gejoj, kiuj mortis en la tendaroj. Post la milito, la plejmulto el la landoj ne akceptis la mistraktadon de samseksemuloj en koncentrejoj, kaj kelkaj viroj eĉ estis denove arestitaj kaj malliberigitaj surbaze de pruvoj trovitaj dum la naziaj jaroj. Ne estis ĝis la 1980-aj jaroj, kiam registaroj ekkonis ĉi tiun epizodon, kaj ne ĝis 2002, kiam la germana registaro pardonpetis al la geja komunumo. En 2005, la [[Eŭropa Parlamento]] adoptis rezolucion pri la [[Holokaŭsto]], kiu inkluzivis la persekutadon de samseksemuloj. === Mezoriento === {{Ĉefartikolo|Islamo kaj samseksemo}} [[Dosiero:An ottoman miniature from the book Sawaqub al-Manaquib depicting Homosexuality.jpg|eta|Otomana miniaturo el la libro <nowiki>''</nowiki>Sawaqub al-Manaquib<nowiki>''</nowiki> pri samseksa rilato.]] Estas pluraj rakontoj de araboj kiuj vojaĝis al Eŭropo en la mezo de la 1800-aj jaroj. Du el ĉi tiuj vojaĝantoj, Rifa'ah al-Tahtawi kaj Muhammad as-Saffar, montras sian surprizon, ke la francoj kelkfoje intence tradukis aman poezion pri juna knabo, anstataŭ de juna virino, por konservi siajn sociajn normojn kaj moralon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|url=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|familia nomo=El-Rouayheb|persona nomo=Khaled|jaro=2005|eldoninto=The University of Chicago Press|ISBN=0-226-72988-5|paĝo=[https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro/page/2 2]}}</ref> [[Israelo]] estas konsiderita la plej tolerema lando en [[Mezoriento]] kaj [[Azio]] al samseksemuloj kun [[Tel-Avivo]] konata kiel "la geja ĉefurbo de la [[Proksima Oriento]]",<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Was Arafat Gay?|aŭtoro=James Kirchick|eldoninto=''Out''}}</ref> kaj estas konsiderita unu el la plej gejemaj urboj en la mondo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|titolo=Gay Tel Aviv|familia nomo=Grant|persona nomo=Anthony|dato=2an de julio 2010|verkaĵo=The New York Times}}</ref> La [[Tel-Aviva Parado|ĉiujara parado]] por subteni samseksemon okazas en [[Tel-Avivo]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=The world's most gay-friendly places|dato=29a de junio 2011|verkaĵo=Calgary Herald}}</ref> Aliflanke, multaj registaroj en [[Mezoriento]] ofte ignoras, neas la ekziston de, aŭ krimigas samseksemon.<ref>{{Cite news|title=Iran 'must stop youth executions' |author=Steven Eke |date=28an de julio 2005 |newspaper=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm}}</ref> Samseksemo estas kontraŭleĝa en preskaŭ ĉiuj [[Islamo|islamaj landoj]]. Samseksaj interrilatoj oficiale okazigas mortpunon en pluraj islamaj nacioj: [[Sauda Arabio|Saŭda Arabio]], [[Irano]], [[Maŭritanio]], norda [[Niĝerio]], [[Sudano]], [[Somalio]] kaj [[Jemeno]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |title=7 countries still put people to death for same-sex acts |publisher=ILGA |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |archivedate=29an de oktobro 2009 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |arkivdato=2009-10-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071013200339/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |date=2007-10-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013200339/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |arkivdato=2007-10-13 }}</ref> Irana eksa prezidanto [[Mahmud Ahmadineĵad|Mahmoud Ahmadineĵad]], dum lia parolado en 2007 en [[Universitato Kolumbio]], asertis, ke en Irano ne estas gejaj homoj. Tamen, la verŝajna kialo estas, ke ili kaŝas sin pro timo de registara sankcio aŭ malakcepto de iliaj familianoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html|titolo=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|alirdato=1a de oktobro 2007|familia nomo=Fathi|persona nomo=Nazila|dato=30a de septembro 2007|eldoninto=New York Times}}</ref><ref>Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162</ref> ==== Antaŭ-islama periodo ==== [[Dosiero:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|eta|left | [[Ŝaho]] [[Abaso la Granda|Abaso]] de [[Persa Imperio|Persio]] kun knabo, 1627.]] En antikva [[Sumero]], aro de pastroj konataj kiel [[galao]]j, laboris en la temploj de la diino [[Inano|Inanna]], kie ili plenumis elegiojn kaj lamentojn.<ref name="Leick">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=WKoWblE4pd0C&pg=PA64#v=onepage|titolo=Sex and Eroticism in Mesopotamian Literature|familia nomo=Leick|persona nomo=Gwendolyn|originjaro=1994|jaro=2013|loko=New York City, New York|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-134-92074-7|referenco=harv}}</ref> 285 [[galao]]j alprenis inajn nomojn, parolis en la [[Sumera lingvo|eme-sal]] dialekto, kiu tradicie rezerviĝis por virinoj, kaj ŝajne okupiĝis pri samseksemaj seksrilatoj.<ref name="Roscoe">{{Cite book|last1=Roscoe|first1=Will|last2=Murray|first2=Stephen O.|date=1997|title=Islamic Homosexualities: Culture, History, and Literature|location=New York City, New York|publisher=New York University Press|isbn=0-8147-7467-9|url=https://books.google.com/books?id=6Zw-AAAAQBAJ&pg=PA65&lpg=PA65#v=onepage&q=Gordon%201959%20gala|pages=65–66|ref=harv}}</ref> La sumeria signo por galao estis ligilo de la signoj por "peniso" kaj "anuso".<ref name="Roscoe"/> Sumeria proverbo diras: "Kiam la galavesto forviŝis sian azenon [li diris]," Mi ne devas veki tion, kio apartenas al mia amatino [t.e. Inanna]<ref name="Roscoe"/> de la diino [[Iŝtar]] (ekvivalenta al la [[Ŝemida lingvaro|ŝemida]] orienta [[Inano|Inana]]), kiu vestis sin per ina vestaĵo kaj faris armilajn dancojn en la temploj de [[Iŝtar]]. Pluraj akadaj proverboj ŝajnas sugesti, ke ili eble ankaŭ partoprenis samsekseman interrilaton.<ref name="Roscoe"/> En antikva [[Asirio]], samseksemo ĉeestis kaj oftis kiel komunaĵo; ĝi ankaŭ ne estis malpermesita, kondamnita, nek rigardata kiel malmorala aŭ malorda. Kelkaj religiaj tekstoj enhavas preĝojn por diaj benoj pri samseksemaj rilatoj.<ref>Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11</ref><ref>The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, paĝo 334, 2004</ref> La Almanako de Sorĉoj enhavis preĝojn, kiuj favoris egale la amon de viro por virino, de virino por viro, kaj de viro por viro.<ref>Pritchard, p. 181.</ref> En la [[Granda Irano]], samseksemo kaj gejerotikaj esprimoj estis tolerataj en multaj publikaj lokoj, de monaĥejoj kaj seminarioj ĝis tavernoj, militaj tendaroj, banĉambroj kaj kafejoj. En la frua [[Safavidoj|Safavida dinastio]] (1501-1723), viraj domoj de prostituado estis laŭleĝe agnoskitaj kaj pagis impostojn. Kelkaj kleruloj argumentas, ke ekzistas ekzemploj de samseksema amo en antikva literaturo, kiel en la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia]] Epopeo de [[Gilgameŝ]], same kiel en la [[Biblio|biblia rakonto]] pri [[Davido kaj Jonatano]]. En la [[Epopeo pri Gilgameŝ]], kelkaj rilatoj inter la ĉefrolulo Gilgameŝ kaj la [[Enkidu]] estis viditaj de iuj kiel samseksemaj. Simile, la amo de Davido al Jonatano estas "pli granda ol la amo de virinoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage|titolo=Homosexuality in the Ancient World|familia nomo=Dynes|persona nomo=Wayne|jaro=1992|ĉapitro=Introduction|eldoninto=Garland Publishing|ISBN=978-0-8153-0546-0|paĝoj=vii–xv}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|familia nomo=Held|persona nomo=George F.|jaro=183|paĝoj=199–207|redaktinto=Wayne R. Dynes & Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|familia nomo=Kilmer|persona nomo=Anne Draffkorn|jaro=1992|eldoninto=Garland Publishing, Inc.|paĝo=264|redaktinto=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|familia nomo=Thorbjørnsrud|persona nomo=Berit|jaro=1992|eldoninto=Garland Publishing, Inc.|paĝo=452}}</ref> === Suda Pacifiko === En multaj socioj de [[Melanezio]], precipe en [[Papuo-Nov-Gvineo]], samseksaj rilatoj estis integra parto de la kulturo ĝis la mezo de la 1900-aj jaroj. La [[etoroj]] kaj [[marindoj]], ekzemple, konsideras la aliseksemon kiel pekema kaj okazigis samseksemon anstataŭe. En multaj tradiciaj melaneziaj kulturoj antaŭpubera knabo estus parigita kun pli aĝa adoleskanto, kiu fariĝus lia mentoro kaj kiu "inseminus" lin (buŝe, anuse, depende de la tribo) dum kelkaj jaroj por la plej junaj. Multaj melaneziaj socioj, tamen, fariĝis malamikaj al samseksaj rilatoj ekde la enkonduko de [[kristanismo]] fare de eŭropaj misiistoj.<ref name=melanesia>{{citation |title=Ritualized Homosexuality in Melanesia |first=Gilbert H. |last=Herdt |year=1984 |publisher=University of California Press |isbn=0-520-08096-3 |pages=128–136}}</ref> == Sekseco kaj identeco == [[Dosiero:Men kissing1.jpg|dekstra|eta|Du viroj kisas unu la alian en [[Londono]] (2011)]] === Konduto kaj deziro === La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]], kaj la [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] identigas [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]] kiel "ne nur personan trajton, kiu povas esti difinita izolite. Pli bone dirite, la seksa orientiĝo de iu persono difinas la universon de personoj kun kiuj plej probable trovos la kontentigajn kaj plaĉigajn rilatojn": {{Citaĵo|Seksa orientiĝo estas kutime diskutita kiel karaktero de la individuo, kiel biologia sekso, [[Genra identeco|seksa identeco]] aŭ aĝo. Ĉi tiu perspektivo estas nekompleta ĉar seksa orientiĝo estas ĉiam difinita rilate terminojn kaj nepre rilatas al aliaj individuoj. Seksa agoj kaj romantikaj altiroj estas konsiderataj samseksemaj aŭ aliseksemaj laŭ la biologia sekso de la individuoj implikitaj en ili, rilate al ĝi. Efektive, estas per agado, aŭ dezirado agi, kun alia persono, ke individuoj esprimas sian malgejan seksecon, samseksemon aŭ bisekson. Ĉi tio inkludas agojn tiel simplaj kiel teni manojn kun aŭ kisi al alia persono. Tiel, [[seksa orientiĝo]] estas integre ligita al la intimaj personaj rilatoj, kiujn homoj formas kun aliaj, por renkonti siajn profundajn sentojn de amo, korinklino kaj intimeco. Krom [[Sekseco|seksa konduto]], ĉi tiuj interligoj inkluzivas neesperan fizikan amon inter partneroj, komunaj celoj kaj valoroj, reciproka subteno kaj daŭra sindevontigo."}} La [[Kinsey-skalo ]], ankaŭ nomata ''skalo de geja-aliseksema taksado'', ĝi provas priskribi seksan historion aŭ epizodojn de homoj laŭ difinita tempo.<ref name="kinsey">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-hhscale.html|titolo=Kinsey's Heterosexual-Homosexual Rating Scale|alirdato=8a de septembro 2011|eldoninto=The [[Kinsey Institute]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160510163753/http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-hhscale.html|arkivdato=2016-05-10}}</ref> Ĝi uzas skalon de 0, kiu signifas ekskluzive aliseksema, al 6, signifante ekskluzive samseksema. Kaj en la Viraj kaj Virinaj volumenoj de la [[Kinsey-raporto]]j, aldona grado, listigita kiel "X", estis interpretita de akademianoj por indiki seksecon.<ref name="Stange">{{Cite book|author1=Mary Zeiss Stange|author2= Carol K. Oyster|author3= Jane E. Sloan |title = Encyclopedia of Women in Today's World|ISBN = 1-4129-7685-5 |publisher=Sage Pubns|year=2011|page=2016|accessdate=17an de decembro 2011|url=https://books.google.com/books?id=bOkPjFQoBj8C&pg=PA158&sqi=2#v=onepage}}</ref> === Seksorientita identeco kaj seksa flueco === Ofte, [[seksa orientiĝo]] kaj seksa orientiĝo-identeco ne distingiĝas, kio povas efiki precize taksi seksan identecon kaj sendepende de tio, ĉu [[seksa orientiĝo]] povas ŝanĝiĝi; seksa orientiĝo-identeco povas ŝanĝiĝi dum la vivo de individuo, kaj eble ne konformiĝas kun la [[Sekso|biologia sekso]], [[seksa konduto]] aŭ reala [[seksa orientiĝo]].<ref name="Sinclair">Sinclair, Karen, About Whoever: The Social Imprint on Identity and Orientation, NY, 2013 {{ISBN|9780981450513}}</ref><ref>{{Cite book| last1 = Rosario | first1 = M. | last2 = Schrimshaw | first2 = E. | last3 = Hunter | first3 = J. |last4 = Braun | first4 = L. | year = 2006 | title = Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time | url = | journal = Journal of Sex Research | volume = 43 | issue = 1| pages = 46–58 | doi=10.1080/00224490609552298| pmc = 3215279 }}</ref><ref name="Concordance/discordance in SO">{{Cite book|first=Michael W.|last=Ross|author2=Essien, E. James |author3=Williams, Mark L. |author4= Fernandez-Esquer, Maria Eugenia. |title=Concordance Between Sexual Behavior and Sexual Identity in Street Outreach Samples of Four Racial/Ethnic Groups|publisher=American Sexually Transmitted Diseases Association|year=2003|pmid=12567166|journal=Sexually Transmitted Diseases|volume=30|issue=2|pages=110–113|doi=10.1097/00007435-200302000-00003}}</ref> Dum la Centro por Dependeco kaj Mensa Sano kaj [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] deklaras, ke seksa orientiĝo estas denaska, kontinua aŭ fiksita dum iliaj vivoj por iuj homoj, sed estas flua aŭ ŝanĝiĝas dum la tempo por aliaj,<ref>{{Cite web |title=Question A2: Sexual orientation |url=http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |publisher=Centre for Addiction and Mental Health |accessdate=3an de februaro 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |archivedate=28an de decembro 2014 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |arkivdato=2014-12-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |date=2014-12-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |arkivdato=2014-12-28 }}</ref><ref name="What is">[http://www.psychiatry.org/lgbt-sexual-orientation "LGBT-Sexual Orientation: What is Sexual Orientation?"] Alirita la 9an de aprilo 2015</ref> la [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] distingas inter [[seksa orientiĝo]] (denaska emo) kaj [[identeco]] de seksa orientiĝo (kiu eble ŝanĝiĝos je iu ajn punkto en la vivo de persono).<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/therapeutic-response.pdf|titolo=Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation|alirdato=3a de februaro 2015|dato=2009|eldoninto=[[Usona Asocio pri Psikologio]]|paĝoj=63, 86}}</ref> === Samseksaj rilatoj === [[Dosiero:Love play in China.jpg|eta|left | ''Junuloj trinkas teon, legas poezion kaj seksumas''<br /> [[dinastio Qing]] (ĉ. 18–19 jc.); Kinsey-Instituto, Bloomington, Indiana]] Homoj kun [[Gejo|samseksa orientiĝo]] povas esprimi sian [[sekseco]]n en diversaj manieroj, kaj povas, aŭ ne, esprimi ĝin per siaj kondutoj.<ref name=apahelp /> Multaj havas seksajn rilatojn ĉefe kun homoj de sia propra seksa identeco, kvankam iuj havas seksajn rilatojn kun tiuj de la kontraŭa sekso, ambaŭseksemaj rilatoj aŭ neniaj rilatoj ([[fraŭleco]]).<ref name=apahelp/> La datumoj prenitaj el la enketoj indikas, ke inter 40% kaj 60% el gejaj viroj kaj inter 45% kaj 80% el lesboj estas nuntempe engaĝitaj en [[Romantika amo|romantika rilato]]<ref name=aparesolution>{{Cite web|title=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |url=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |publisher=[[Usona Asocio pri Psikologio]] |accessdate=4an de oktobro 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |archivedate=3an de junio 2013 }}</ref>. La enketo-datenoj ankaŭ indikas, ke inter 18% kaj 28% el gejaj paroj kaj inter 8% kaj 21% el lesbaj paroj en Usono estis kune dek aŭ pli da jaroj.<ref name=aparesolution/> Studoj trovis samseksajn kaj aliseksajn parojn ekvivalentaj unu al la alia en mezuroj de kontentigo kaj sindevigo en rilatoj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php|titolo=Relationship Satisfaction and Commitment|alirdato=24a de aŭgusto 2010|dato=22a de januaro 2008|eldoninto=Eurekalert.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150919044541/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php|arkivdato=2015-09-19}}</ref><ref name=Duffy>{{Cite book|doi=10.1300/J082v12n02_01|title=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|year=1985|first=S.M/|last=Duffy|author2=C.E. Rusbult|volume=12|issue=2|pages=1–23|url=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|accessdate=29an de julio 2009|pmid=3835198|ref=harv|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|arkivdato=2017-10-19}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships |arkivdato=2017-10-19 }}</ref><ref name=Baccman>{{Cite book|title=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|year=1999|first=Baccman|last=Charlotte|author2=Per Folkesson|author3= Torsten Norlander|url=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|accessdate=4an de oktobro 2012|ref=harv}}</ref> ke aĝo kaj sekso estas pli fidindaj ol seksa orientiĝo kiel antaŭdirilo de kontento kaj devontigo al rilato, kaj ke homoj kiuj estas [[Aliseksemo|aliseksemaj]] aŭ samseksemaj kunhavas kompareblajn esperojn kaj idealojn rilate al romantikaj rilatoj. Historie, [[anusa seksumado]] estis populare asociita kun viraj samseksemuloj. Multaj [[viroj kiuj seksumas kun viroj]], aliflanke, ne okupiĝas pri anusa seksumado, kaj eble okupiĝas pri [[buŝa seksumado]], [[seksfrotado]], aŭ [[reciproka masturbado]] anstataŭe.<ref>{{Cite book|author1=Kaye Wellings|author2=Kirstin Mitchell|author3= Martine Collumbien|title=Sexual Health: A Public Health Perspective|isbn = 978-0335244812|publisher= McGraw-Hill International |year=2012|page=91|accessdate=Aŭgusto 29, 2013|url=https://books.google.com/books?id=ZKveuj7dLd4C&pg=PA91}}</ref><ref>{{Cite web|title=Not all gay men have anal sex|publisher=Go Ask Alice!|date=Junio 13, 2008|accessdate=Aŭgusto 19, 2015|url=http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150706220546/http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex|arkivdato=2015-07-06}} {{Citaĵo el la reto |url=http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150706220546/http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex |arkivdato=2015-07-06 }}</ref><ref>{{cite book | last1 = Goldstone| first1 =Stephen E. | last2 = Welton| first2 = Mark L.| year = 2004 | title = Sexually Transmitted Diseases of the Colon, Rectum, and Anus| journal = Clin Colon Rectal Surg | volume = 17 | issue = 4 | pages = 235–239| doi = 10.1055/s-2004-836944| pmc=2780055 | pmid=20011265}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=LPyhsuVbUlAC&pg=PA139&dq=en#v=onepage&q&f=false|titolo=Gay Perspective: Things Our Homosexuality Tells Us about the Nature of God & the Universe|alirdato=Februaro 12 2011|aŭtoro=Edwin Clark Johnson, Toby Johnson|jaro=2008|eldoninto=Lethe Press|ISBN=978-1-59021-015-4|paĝo=139}}</ref> Gejoj ankaŭ povas okupiĝi pri malsamaj formoj de buŝa seksumado, kiel ekzemple [[midzado]], [[skrotlekado]] kaj [[anuslekado]]. Dum enreta enketo de 18.000 viroj kiuj seksumas kun viroj en Eŭropo "montris ke buŝa seksumado estis plej ofte praktikita, sekvata de reciproka masturbado, kun anusa koito triavice. "Enketo de ''The Journal of Sexual Medicine'' (2011) trovis similajn rezultojn por usonaj gejaj kaj ambaŭseksemaj viroj. Buŝa kisado al paro (74,5%), buŝa seksumado (72,7%) kaj masturbado kun partnero (68,4%) estis la tri plej oftaj kondutoj, kun 63.2% de la speco mem-raportante kvin al naŭ seksajn kondutojn. Inter viroj, kiuj seksumas kun aliaj viroj, la penetranta partnero povas esti aludata kiel ''aktiva'', kaj la penetrata, povas esti nomata ''pasiva'', kaj tiuj, kiuj ĝuas ĉiujn rolojn, povas esti nomataj kiel ''multflankaj''. Plezuro, doloro, aŭ ambaŭ povas akompani anusan seksumadon. Dum la nervaj finaĵoj en la anuso povas provizi plezurajn sentojn, [[orgasmo]] povas esti atingita per akceptema anusa penetrado per nerekta stimulo de la prostato.<ref>{{Cite web|title=The male hot spot — Massaging the prostate|publisher=Go Ask Alice!|date=Aprilo 1, 2011|accessdate=Aprilo 21, 2010|url=http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150729172510/http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate|arkivdato=2015-07-29}} {{Citaĵo el la reto |url=http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150729172510/http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate |arkivdato=2015-07-29 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=d58z5hgQ2gsC&pg=PT153|titolo=Human Sexuality: From Cells to Society|alirdato=Septembro 17 2012|familia nomo=Rosenthal|persona nomo=Martha|jaro=2012|eldoninto=Cengage Learning|ISBN=978-0618755714|paĝoj=133–135}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Orgasm Answer Guide|isbn = 978-0-8018-9396-4|publisher=[[JHU Press]]|year=2009|pages=108–109|accessdate=Novembro 6, 2011|url=https://books.google.com/books?id=Kkts3AX9QVAC&pg=PA108|author1=Komisaruk, Barry R. |author2=Whipple, Beverly |author3=Nasserzadeh, Sara |author4=Beyer-Flores, Carlos }}</ref>. === Elŝrankiĝo === [[Dosiero:Karl Heinrich Ulrichs.jpg|eta|La advokato por gejaj rajtoj de la 19-a jarcento [[Karl Heinrich Ulrichs]] enkondukis la ideon pri ''coming out of the closet'' (elŝrankiĝi) kiel simbolo de emancipiĝo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|titolo=Iceland Picks the World's First Openly Gay PM|alirdato=13a de novembro 2013|aŭtoro=Moody, Jonas|dato=30a de januaro 2009|verkaĵo=TIME}}</ref>]] ''Elirado de la ŝranko'' aŭ ''[[elŝrankiĝo]]'' estas frazo rilata al onia malkaŝo de la [[seksa orientiĝo]] aŭ [[genra identeco]], kaj estas priskribita kaj spertita kiel psikologia procezo aŭ vojaĝo.<ref name="Coming Out: A Journey">{{Citaĵo el la reto|url=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=44|titolo=Coming Out: A Journey|alirdato=22an de julio 2012|eldoninto=Utahpridecenter.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924194203/http://www.utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=44|arkivdato=2015-09-24}}</ref> Ĝenerale, la elŝrankiĝo estas priskribita en tri fazoj. La unua fazo estas la "koni sin mem", kaj la realigo aperas, ke oni estas malfermita al samseksaj rilatoj. Ĉi tio ofte estas priskribita kiel interna eliro. La dua fazo implikas onian decidon veni al aliaj, ekz. [[familio]], [[Amikeco|amikoj]] aŭ [[kolego]]j. La tria fazo pli ĝenerale engaĝas vivi malkaŝe kiel [[GLAT|GLATa persono]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html|titolo=Just the Facts About Sexual Orientation & Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel|alirdato=28a de aŭgusto 2007|jaro=1999|eldoninto=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, [[Usona Federacio de Instruistoj]], [[Usona Asocio pri Psikologio]], American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, [[Usona Nacia Eduka Asocio]] |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html|arkivdato=7a de aŭgusto 2007}}</ref> En Usono hodiaŭ homoj ofte elŝrankiĝas dum mezlernejo aŭ gimnazio. Je ĉi tiu aĝo, ili eble ne fidas aŭ petas helpon de aliaj, precipe kiam ilia orientiĝo ne estas akceptita en la socio. Foje iliaj propraj familioj eĉ ne estas informitaj.<ref name=biasfreeusage>{{citation |title=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |last=Maggio |first=Rosalie |year=1991 |publisher=Oryx Press |isbn=0-89774-653-8 |page=208}}</ref> Laŭ Rosario, Schrimshaw, Hunter, Braun (2006), "la disvolvo de seksa identeco lesba, geja aŭ ambaŭseksema estas kompleksa kaj ofte malfacila procezo. Male al membroj de aliaj minoritataj grupoj (ekz. etnaj kaj rasaj malplimultoj) ), plej multaj Glat-anoj ne kreskas en komunumo de similuloj, de kiuj ili lernas pri sia identeco kaj kiuj plifortigas kaj subtenas tiun identecon. Prefere, GLAT-anoj ofte kreskas en komunumoj, kiuj estas aŭ nesciantaj aŭ malkaŝe malamikaj al samseksemo.<ref name=glbtqouting>{{citation |last=Neumann |first=Caryn E |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |title=Outing |year=2004 |periodical=glbtq.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |archivedate=9 June 2007 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |arkivdato=2007-06-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |arkivdato=2007-06-09 }}</ref> Elŝrankiĝo estas la praktiko malkaŝi publike la seksan orientiĝon de fermita persono. Famaj politikistoj, famuloj, militistaj homoj, kaj pastroj membroj estas senlimaj, kun motivoj kiuj iras de malico ĝis politikaj aŭ moralaj kredoj. Multaj komentistoj tute kontraŭas la praktikon, dum kelkaj kuraĝigas ekskursajn publikajn figurojn, kiuj uzas siajn influojn por damaĝi aliajn gejojn.<ref name=statesmanouting>{{citation |url=http://www.newstatesman.com/life-and-society/2007/04/human-rights-gay-outing-outed |title=Outing hypocrites is justified |first=Peter |last=Tatchell |date=23an de aprilo 2007 |accessdate=4an de majo 2007 |periodical= [[New Statesman]]}}</ref> Observata ĉiujare la [[11-a de oktobro|11-an de oktobro]] de membroj de la GLATaj komunumoj kaj iliaj rektaj aliancanoj, la'' Nacia Tago por Elŝrankiĝo'' estas ekster civitana konscio por eliri kaj diskuti pri GLAT-aj problemoj inter la ĝenerala popolo por doni konatan vizaĝon al la Movado de GLATaj rajtoj.<ref>{{cite web | title = History of National Coming Out Day | publisher = Human Rights Campaign | url = http://www.hrc.org/issues/3338.htm | doi = | accessdate = 2008-10-17 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm | archivedate = 2008-10-12 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2019-05-10 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm | arkivdato = 2008-10-12 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm |date=2008-10-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hrc.org/issues/3338.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm |arkivdato=2008-10-12 }}</ref> Ĉi tiu tago estis la inspiro por ekhavi GLAT-an Monaton en [[Usono]] en oktobro. La tago estis fondita en 1988, de Robert Eichberg, lia partnero William Gamble, kaj Jean O'Leary por festi la Duan Nacian Marŝon al [[Vaŝingtono]] pri Lesbaj kaj Gejaj Rajtoj jaron antaŭe, en kiu 500,000 homoj marŝis kontraŭ Vaŝingtona registaro, por geja kaj lesba egaleco. En Usono, la Kampanjo pri [[Homaj rajtoj|Homaj Rajtoj]] administras la eventon sub la Nacia Elŝrankiĝa Projekto, ofertante rimedojn al GLATaj individuoj, paroj, gepatroj kaj infanoj, same kiel al rektaj amikoj kaj parencoj, por antaŭenigi konscion pri GLATaj familioj vivantaj honeste kaj malferme. Candace Gingrich iĝis la reprezentanto de la tago en aprilo 1995. Kvankam ankoraŭ nomata "Nacia Tago," oni observas ĝin en [[Kanado]], [[Germanio]], [[Nederlando]] kaj [[Svislando]] ankaŭ la 11-an de oktobro, kaj en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] la [[12-a de oktobro|12-an de oktobro]]. === Lesbaj rakontoj kaj konscio pri seksa orientiĝo === [[Dosiero:Lautrec in bed 1893.jpg|eta|left | ''[[La Lito]]'', 1892, [[Musée d'Orsay]], de [[Henri de Toulouse-Lautrec]] (1893). La pariza artisto ligis lesbanismon kaj prostituadon por siaj verkoj]] Lesbaninoj ofte spertas sian seksecon malsame al gejaj viroj, kaj havas malsamajn komprenojn pri [[etiologio]] de tiuj derivitaj de studoj enfokusigitaj plejparte al viroj. Por informoj pri ina gejeco, vidu [[Lesbanino]].<ref name="Hite-Rpt">Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y.: Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. <nowiki>[</nowiki>1st printing?<nowiki>]</nowiki> © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 & 330 ({{ISBN|1-58322-569-2}}).</ref> En usona poŝta enketo de [[Shere Hite]] de la 1970-aj jaroj, lesbaninoj mem-raportis siajn kialojn por esti lesbaj. Ĉi tiu estas la ununura grava esplorado pri ina sekseco, kiu esploris kiel virinoj komprenas esti samseksemaj ekde Kinsey en 1953. La esploroj donis informojn pri ĝenerala kompreno de virinoj pri lesbaj rilatoj kaj ilia seksa orientiĝo. Virinoj donis diversajn kialojn por preferi seksajn rilatojn kun virinoj al seksaj rilatoj kun viroj, inkluzive trovante virinojn pli sentemajn al bezonoj de aliaj homoj.<ref name="Jules">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2009/jan/30/women-gayrights | work=The Guardian | location=London | title=My sexual revolution | first=Julie | last=Bindel | date=30an de januaro 2009 | accessdate=4an de majo 2010}}</ref> De kiam Hite efektivigis sian studon, ŝi agnoskis, ke kelkaj virinoj eble elektis la politikan identecon de lesbanino. [[Julie Bindel]], brita ĵurnalisto, reasertis, ke "politika [[lesbanismo]] daŭre sentas sin en ĝi, ĉar ĝi plifortigas la ideon, ke sekseco estas elekto, kaj ni ne estas destinitaj al specifa sorto pro niaj kromosomoj." === Genra identeco === [[Dosiero:TransgenreatParis2005.JPG|eta|Transgenra aktivulino en transgenrula manifestacio en [[Parizo]], 2005]] Verkistoj de la frua [[20-a jarcento]] pri samseksa orientiĝo kutime komprenis, ke ĝi estas nepre ligita al la propra sekso de la individuo. Ekzemple, oni pensis, ke tipa ina persono, allogita de inaj korpoj, havus virajn atributojn, kaj inverse. Tamen, ĉi tiu kompreno kiel seksa inversigo estis pridisputata tiutempe, kaj tra la dua duono de la [[20-a jarcento]], [[genra identeco]] ĉiam pli vidiĝis kiel fenomeno diferenca de [[seksa orientiĝo]].<ref>Minton, H. L. (1986). ''Femininity in men and masculinity in women: American psychiatry and psychology portray homosexuality in the 1930s'', Journal of Homosexuality, 13(1), 1–21.<br /><br />*Terry, J. (1999). ''An American obsession: Science, medicine, and homosexuality in modern society.'' Chicago: University of Chicago Press</ref> [[Transgenrulo]]j kaj [[cisgenrulo]]j povas esti allogataj de viroj, virinoj aŭ ambaŭ, kvankam la superregado de malsamaj seksaj orientiĝoj estas tre malsama en ĉi tiuj du komunumoj. Individua samseksema, aliseksema aŭ ambaŭseksema persono povas esti vira, ina aŭ [[Androgeno|androgena]], kaj krome multaj membroj kaj subtenantoj de lesbaj kaj gejaj komunumoj nun vidas la "seks-konforman gejecon" kaj la "seks-nekonforman samseksemon" kiel negativajn stereotipojn. Tamen, studoj de J. Michael Bailey kaj K.J. Zucker trovis, ke la plimulto de gejaj viroj kaj lesbaninoj raportas, ke ili estas malkonformaj pri seksuloj dum la infanaĝo.<ref>J. Michael Bailey, Zucker, K.J. (1995), ''Childhood sex-typed behavior and sexual orientation: a conceptual analysis and quantitative review.'' Developmental Psychology 31(1):43</ref> Ekzistas pluraj teorioj pri kiel kaj kiam genra identeco formiĝas, kaj studado de la temo estas malfacila ĉar infanoj manko de lingvo postulas esploristojn fari supozojn de nerekta indico. John Money sugestis, ke infanoj povus konsciiĝi kaj doni iom da signifo al sekso jam de 18 monatoj ĝis du jaroj; Lawrence Kohlberg argumentas, ke [[genra identeco]] ne formiĝas ĝis la aĝo de tri jaroj. Estas vaste konsentite, ke kerna seksa identeco estas firme formita de aĝo tri. Ĉe tiu punkto, infanoj povas fari firmajn asertojn pri sia sekso kaj emas elekti agadojn kaj ludilojn, kiujn oni konsideras taŭgaj por sia sekso (kiel [[pupo]]j kaj [[pentrado]] por knabinoj, kaj ludpafiloj kaj ĉaretoj por knaboj). == Demografio == [[Dosiero:Tim Cook 2009 cropped.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|En oktobro 2014, [[Tim Cook]], estro de [[Apple]], iĝis la unua el la [[Fortune 500]] kiu elŝrankiĝis publike.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|titolo=Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|alirdato=6a de novembro 2014|dato=31 de outubro de 2014|eldoninto=NBC News}}</ref>]] Fidindaj datumoj pri la grandeco de geja kaj lesba loĝantaro valoras je informado de publikaj politikoj. Ekzemple, demografio helpus kalkuli la kostojn kaj profitojn de [[registrita partnereco|hejmaj partneraj avantaĝoj]], la efikon de laŭleĝigado de [[Infanadoptado de samseksaj paroj|geja adopto]], kaj la efikon de la uson-armea politiko ''[[Don't ask, don't tell]]''<ref name=black>{{cite book | last1 = Black | first1 = Dan | last2 = Gates | first2 = Gary | last3 = Sanders | first3 = Seth | last4 = Taylor | first4 = Lowell | year = 2000 | title = Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | url = | journal = Demography | volume = 37 | issue = 2| pages = 139–154 | doi=10.2307/2648117 | pmid=10836173}}</ref>. Krome, scio pri la grandeco de la "geja kaj lesba loĝantaro" promesas helpi sociajn sciencistojn kompreni ampleksan gamon de gravaj demandoj, demandoj pri la ĝenerala naturo de labormerkataj elektoj, akumulado de homaj rimedoj, fakado pri domanaroj,.<ref name=black/> diskriminacio kaj decidoj pri geografia loko." <ref>{{Cite web|url = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|title = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|publisher = NBC News|date = 31an de oktobro 2014|accessdate = 6an de novembro 2014|website = www.nbcnews.com}}</ref> Mezuri la superecon de samseksemo prezentas malfacilaĵojn.<ref name=black/> Estas necese konsideri la mezurajn kriteriojn uzatajn, la elirpunktojn kaj la tempoperiodon prenitan por difini [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]]. Multaj homoj, kvankam ili havas samseksajn altirojn, eble ne volas identigi sin kiel gejaj aŭ ambaŭseksemaj. La esplorado devas mezuri certajn trajtojn kiuj povus difini seksan orientiĝon.<ref name=black/> La kvanto da homoj kun samseksaj deziroj povas esti pli granda ol la kvanto da homoj, kiuj agas laŭ tiuj deziroj, kiuj siavice povas esti pli grandaj ol la kvanto da homoj, kiuj memidentigas sin kiel gejaj, lesbaj aŭ ambaŭseksemaj..<ref name="levay"/> En 1948 kaj 1953, [[Alfred Kinsey]] raportis, ke preskaŭ 46% el la viroj "reagis" seksume al personoj de ambaŭ seksoj dum sia plenaĝa vivo, kaj 37% havis almenaŭ unu samsekseman sperton. John Tukey kritikis la metodon de Kinsey pro uzado de [[muestro|taŭgaj sampladoj]] kaj ne [[muestro|hazardaj sampladoj]]. Posta studo provis forigi la sampladan direkton, sed ĝi daŭre atingis similajn konkludojn. [[Simon LeVay]] citas ĉi tiujn Kinsey-rezultojn kiel ekzemplon de la singardemo necesa por interpreti demografiajn studojn, ĉar ili povas doni tre malsamajn ciferojn laŭ kiuj kriterioj estas uzataj por konduki ilin, malgraŭ uzado de solidaj [[Scienca metodo|sciencaj metodoj]].<ref name="Human Male p. 656"/><ref name="more-or-less-2010-10-01">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|titolo=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|familia nomo=Harford|persona nomo=Tim|dato=1a de oktobro 2010|eldoninto=BBC}}</ref> Laŭ gravaj studoj, el 2% al 11% de homoj havis ian specon de sam-seksa kontakto ene de sia vivdaŭro;<ref name = Billy1993>{{Cite book|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |title=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |volume=25 |issue=2 |pages=52–60 |year=1993 |pmid=8491287|ref=harv}}</ref><ref name = Binson1995>{{Cite book|doi=10.1080/00224499509551795|first1=Diane |last1=Binson |first2=Stuart |last2=Michaels |first3=Ron |last3=Stall |first4=Thomas J. |last4=Coates |first5=John H. |last5=Gagnon |first6=Joseph A. |last6=Catania |year=1995 |title=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |volume=32 |issue=3 |pages=245–54 |jstor=3812794|ref=harv}}</ref><ref name = Johnson1992>{{Cite book|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |title=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |volume=360 |issue=6403 |pages=410–2 |date=Decembro 1992 |pmid=1448163 |doi=10.1038/360410a0|ref=harv}}</ref><ref name = Laumann1994>Laumann, E. O., Gagnon, J. H., Michael, R. T., & Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.</ref><ref name = Wellings1994>Wellings, K., Field, J., Johnson, A., & Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.</ref><ref name = ACSF1992>{{Cite book| doi = 10.1038/360407a0 | author = Investigators ACSF | year = 1992 | title = AIDS and sexual behaviour in France | url = | journal = Nature | volume = 360 | issue = 6403| pages = 407–409 | pmid = 1448162 | ref = harv }}</ref> tiu procento pliiĝas al 16-21% kiam unu aŭ ambaŭ sam-seksaj altiroj kaj kondutoj estas informitaj. En esploro de 2006, 20% el la respondintoj anonime sciigis kelkajn samseksemajn sentojn, kvankam nur 2-3% identigis sin kiel samseksemaj. Alia esploro en 1992 informis, ke 6,1% el la viroj de Britio havis samsekseman sperton, dum en Francio oni registris nombron je 4,1%. En Usono, laŭ raporto de [[The Williams Institute]] en aprilo 2011, 3,5% aŭ ĉirkaŭ 9 milionoj da plenkreskuloj estas lesbaninoj, samseksemaj aŭ ambaŭseksemaj. Laŭ la usona censo de 2000, estis ĉirkaŭ 601,209 samseksaj needziĝaj hejmoj partneroj.<ref name = Fay1989>{{Cite book|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |title=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |volume=243 |issue=4889 |pages=338–48 |date=Januaro 1989 |pmid=2911744 |doi=10.1126/science.2911744|ref=harv}}</ref><ref name = Sell1995>{{Cite book|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |title=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=24 |issue=3 |pages=235–48 |date=June 1995 |pmid=7611844|ref=harv}}</ref><ref name=SavinWilliams2009>{{Cite book | editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A | title = Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 | series = Nebraska Symposium on Motivation | volume = 54 | year = 2009 | isbn = 978-0-387-09555-4 | pmid = | pmc = }}</ref> Studo farita de la CDC en 2013, en kiu pli ol 34.000 usonanoj estis intervjuitaj, metas la procenton de lesbaninoj kaj gejoj je 1,6% kaj 0,7% kiel ambaŭseksemaj. [[Dosiero:São_Paulo_LGBT_Pride_Parade_2014_(14108541924).jpg|eta | Geja parado en [[San-Paŭlo]], 2014.]] [[Dosiero:Gay Couple Savv and Pueppi 02.jpg|eta|dekstre | Geja paro.]] La loĝantoj nomataj "gejoj" en Okcidento ne estas priskriba termino, kiun ĉiuj viroj, kiuj seksumas kun viroj, agnoskas en la cetera mondo. Dum samseksema kulturo estas ĉiam pli malferma kaj diskutita, la mondo de viroj kiuj seksumas kun viroj konsistas el diversa loĝantaro, kiu ofte povas respondi alimaniere depende de kiel estas komunikitaj en klinikaj konektoj. "Geja" ĝenerale uziĝas por priskribi [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]], dum "viroj kiuj seksumas kun viroj" priskribas konduton.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260|titolo=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|dato=8a de decembro 1992|verko=nytimes.com}}</ref> Kelkaj viroj, kiuj havas seksrilaton kun aliaj viroj, ne rilatas al la termino "samseksema" aŭ ambaŭseksema, kaj ne konsideras seksumadon kun aliaj viroj kiel seksa agado, esprimo kiun ili rezervas por seksaj rilatoj kun virinoj.<ref>{{cite web |url=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |author=Gary Gates |title=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |publisher=''The Williams Institute'' |date=Aprilo 2011 |accessdate=12an de majo 2014 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |arkivdato=2017-07-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130830202655/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |arkivdato=2013-08-30 }}</ref> Ĉi tio estas precipe vera inter individuoj de ne-okcidentaj kulturoj. Tamen, ĝi estas ofta en [[Usono]]. Terminoj kiel ''viroj kiuj seksumas kun viroj'' aŭ "sam-seksa amanto" ofte estas uzataj anstataŭ la vorto ''gejo''. Viroj en Afriko kaj [[Latinameriko]] okupiĝas pri seksaj rilatoj kun aliaj viroj, dum ili ankoraŭ aludas sin kiel "aliseksemaj". Same pri viroj, kiuj partoprenas samseksemajn agadojn en la armeo, lernejoj kaj universitatoj, aŭ malliberejo; la plej multaj el ili ne konsideras sin gejaj sed daŭre engaĝiĝas sekse kun samseksuloj por plenumi siajn dezirojn, senti sin potencaj, akiri favorojn aŭ pro aliaj kialoj.<ref>{{cite web |url=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |author=Gary Gates |title=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |publisher=''The Williams Institute'' |page=1 |date=Aprilo 2011}}</ref> Mankas informo pri [[Sekseco|seksa konduto]] en plej multaj evolulandoj. La limigitaj fontoj haveblaj indikas, ke kvankam samseksemaj mem-identigoj eble okazos relative malofte, la superregado de samseksema konduto estas pli alta.<ref name="cdc.gov">[https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf "Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013."] ''CDC''. 15an de julio 2014. 15an de julio 2014.</ref> Ĉi tiuj viroj ne estas konsiderataj en kelkaj seksaj identecaj esploroj, kiuj povus konduki al subinformado kaj malĝustaĵoj.<ref>{{cite web |title=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |url=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |last1=Smith |first1=David M. |last2=Gates |first2=Gary J. |date=22an de aŭgusto 2001 |accessdate=26an de Januaro 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |archivedate=2011-01-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |arkivdato=2011-01-07 }}</ref> === Balotado === Laŭ baloto de 2008, 13% el la britoj havis ian specon de samseksa kontakto dum nur 6% el la britoj identigas sin kiel gejojn aŭ ambaŭseksemajn. En kontrasto, enketo farita de la [[Oficejo pri Naciaj Statistikoj (Britio)|Brita Oficejo pri Naciaj Statistikoj]] en 2010 trovis, ke 95% el la britoj identigis sin kiel aliseksemaj, 1,5% identigis sin kiel gejaj aŭ ambaŭseksemaj,.<ref name=guardianpoll>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/oct/26/relationships |title=Sex uncovered poll: Homosexuality |publisher=Guardian |date= 26an de oktobro 2008|accessdate=24an de aŭgusto 2010 | location=London}}</ref> kaj la lastaj 3,5% donis pli malprecizajn respondojn kiel ekzemple "mi ne scias ", "alian", aŭ ne respondis la demandon.<ref name="more-or-less-2010-10-01"/><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/ethnicity/measuring-sexual-identity---evaluation-report/2010/index.html|titolo=Measuring Sexual Identity : Evaluation Report, 2010|dato=23a de septembro 2010|eldoninto=Office for National Statistics|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160116080411/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/ethnicity/measuring-sexual-identity---evaluation-report/2010/index.html|arkivdato=2016-01-16}}</ref> En oktobro 2012, [[Enketo Gallup|Gallup]] komencis realigi jarajn enketojn por studi la demografion de [[GLAT|GLATaj homoj]], determinante ke 3,4% (± 1%) el la plenkreskuloj identigitaj kiel GLATa en Usono.<ref name=gallup>{{Cite web|url=http://www.gallup.com/poll/158066/special-report-adults-identify-lgbt.aspx |title=Special Report: 3.4% of U.S. Adults Identify as LGBT |last1=Gates|first1=Gary J.|last2=Newport|first2=Frank|date=2012-10-18|website=[[Gallup (company)|Gallup]]|accessdate=2015-01-13}}</ref> Ĝi estis la plej granda enketo de la nacio pri la afero tiutempe. En 2017, oni taksis, ke la procento leviĝis al 4,5% de plenkreskuloj, kun la pliiĝo plejparte veninta el la [[Y-Generacio|jarmilulo]]j. La enketo atribuas la plialtiĝon al pli granda volemo de junuloj malkaŝi sian seksan identecon.<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsnews.com/news/gallup-survey-claims-34-percent-in-us-are-lgbt|title=Gallup survey claims 3.4 percent in U.S. are LGBT |date=2012-10-18 |website=[[CBS News]] |publisher=[[Associated Press]] |accessdate=2015-01-13}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2012/10/18/adults-lesbian-gay-bisexual/1642203|title=New survey: 3.4% of U.S. adults are LGBT |last1=Jayson|first1=Sharon|date=2012-10-19|website=[[USA Today]]|accessdate=2015-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=[https://news.gallup.com/poll/234863/estimate-lgbt-population-rises.aspx? source=link_NEWSV9&g_medium=TOPIC&g_campaign=item_&g_content=In%2520U.S.%2c%2520Estimate%2520of%2520LGBT%2520Population%2520Rises%2520to%25204.5%2525]|title=In U.S., Estimate of LGBT Population Rises to 4.5%|last=Newport|first=Frank|date=2018-05-22|website=[[Gallup (company)|Gallup]]|accessdate=2018-06-17}}</ref> == Psikologio == [[Dosiero:Oscar Wilde and Alfred Douglas, 1893.jpg|dekstra|eta|La britaj verkistoj [[Oscar Wilde]] kaj '''Alfred Douglas''', la fama paro de samseksemuloj (1893). Wilde pro tio estis malliberigita]] La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] kaj la [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] asertas: {{Citaĵo|En 1952, kiam la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] publikigis sian unuan [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|Diagnozan kaj Statistikan Manlibron pri Mensaj Malordoj]], samseksemo estis inkluzivita kiel malordo. Preskaŭ tuj, tamen, tiu klasifiko estis submetita al kritika ekzamenado en esploroj financitaj de la [[Nacia Instituto pri Mensa Sano]]. Tiu studo kaj posta esploro ne sukcesis produkti ajnan empirian aŭ sciencan bazon por konsideri samseksemon kiel malordo aŭ nenormaleco, anstataŭ normala kaj sana [[seksa orientiĝo]]. Kiel rezultoj de tiaj esploroj akumulitaj, profesiuloj pri [[medicino]], [[mensa sano]], kaj la kondutaj kaj sociaj sciencoj alvenis al la konkludo, ke estis malprecize klasifiki la samseksemon kiel mensan malordon kaj ke la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-klasigo]] reflektis ne provitajn supozojn bazitajn sur iam oftaj sociaj normoj kaj klinikaj impresoj de nenombreblaj specimenoj konsistantaj el pacientoj serĉantaj terapion kaj individuojn kies konduto kondukis ilin al la krima jursistemo. Agnoske al la scienca pruvo,<ref>Staff report (12an de aŭgusto 1998). [http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=187846 Gay Is Okay With APA—Forum Honors Landmark 1973 Events.] ''JAMA'' 1998;280(6):497–499. {{DOI|10.1001/jama.280.6.497}}</ref> la Usona Psikiatria Asocio forigis samseksemon el la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM]] en 1973, deklarante ke "samseksemo per si implicas neniun difekton laŭ juĝo, stabileco, fidindeco, aŭ ĝeneralaj sociaj aŭ metiaj kapabloj." Post zorgema revizio de la sciencaj datumoj, la Usona Psikologia Unuiĝo adoptis la saman pozicion en 1975, kaj instigis ĉiujn profesiulojn pri mensa sano "por ekuzi la forigon de la stigmo je mensa malsano, kiu delonge rilatas al samseksema orientiĝo." La [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] adoptis similan politikon. Tiel, profesiuloj kaj esploristoj pri mensa sano agnoskis jam delonge, ke esti samseksemulo prezentas neniun enecan obstaklon por konduki feliĉan, sanan kaj produkteman vivon, kaj ke la vasta plimulto de gejaj kaj lesbaj homoj bone funkcias en la plena aro de sociaj institucioj kaj {{J|interhoma rilato}}.}} La interkonsento pri esplorado kaj klinika literaturo montras, ke samseksaj seksumaj kaj romantikaj altiroj, sentoj kaj kondutoj estas normalaj kaj pozitivaj variaĵoj de [[homa sekseco]].<ref name=response>[[Usona Asocio pri Psikologio]] : [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation]</ref> Nun estas granda esploraro, kiu indikas, ke esti geja, lesba aŭ ambaŭseksema estas kongrua kun normala [[mensa sano]] kaj socia alĝustigo.<ref name="rcp2007" /> La [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|KIM-9]] (1977) de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (1977) listigis samseksemon inter la mensaj malsanoj; ĝi estis forigita de la [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|ICD-10]], apogita de la 43-a Monda Asembleo pri Sano, la [[17-a de majo|17-an de majo]] [[1990]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women|titolo=Stop discrimination against homosexual men and women|alirdato=8a de marto 2012|dato=17a de majo 2011|eldoninto=World Health Organisation — Europe|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women|arkivdato=2012-07-09}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |title=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |publisher=ILGA |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |archivedate=30an de oktobro 2009 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |arkivdato=2009-10-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |date=2009-10-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |arkivdato=2009-10-30 }}</ref><ref name=pinknewsstigma>{{citation |title=Homophobic stigma&nbsp;– A community cause |url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=17an de majo 2006 |periodical=PinkNews.co.uk |first=Marc |last=Shoffman |accessdate=4an de majo 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |archivedate=19an de aprilo 2007 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |arkivdato=2007-04-19 }}</ref> Kiel la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-II]], la [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|KIM-10]] aldonis mem-distonan seksan orientiĝon al la listo, kiu rilatas al homoj, kiuj volas ŝanĝi sian [[Genra identeco|seksan identecon]] aŭ [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]] pro psikologia aŭ konduta malordo. La [[Ĉina Psikiatria Societo]] forigis samseksemon de la ''Ĉina Klasado de Mensaj Malordoj'' en 2001 post kvin jaroj da studado de la asocio.<ref>''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say]</ref> Laŭ la [[Reĝa Kolegio de Psikiatroj]] "Ĉi tiu malfeliĉa historio montras, kiel marĝenado de homgrupoj, kiuj havas apartan personecon (en ĉi tiu kazo la samseksemeco) povas konduki al damaĝa medicina praktiko kaj bazo por diskriminacio en la socio.<ref name="rcp2007" /> [[Dosiero:Wedding-chantelois-gomez.jpg|maldekstra|thumb |La kanada televida prezentisto [[Mathieu Chantelois]] kun sia edzo Marcelo dum ilia nuptofesto]] Ekzistas nun granda kvanto da esploraj atestoj kiuj indikas, ke esti geja, lesba aŭ ambaŭseksema estas kongrua kun normala [[mensa sano]] kaj socia alĝustigo. Tamen, la spertoj pri diskriminacio en socio kaj ebla malakcepto de amikoj, familioj kaj aliaj homoj, kiel dungantoj, tio signifas ke kelkaj [[GLAT|GLAT-homoj]] spertas pli grandan ol antaŭviditan dominadon de mensaj sanproblemoj kaj problemoj pri misuzaj substancoj. Kvankam ekzistas [[Konservismo|konservativaj politikaj grupoj]] en Usono, ke ĉi tiu pli alta tropezo de mensaj sanaj malfacilaĵoj estas konfirmo, ke samseksemo mem ne estas mensa malordo kaj ke ekzistas neniuj indikaĵoj por konfirmi tian aserton."<ref name=rcp2008>Royal College of Psychiatrists: {{Cite web|url=http://www.rcpsych.ac.uk/pressparliament/pressreleases2008/pr14.aspx |title=Royal College of Psychiatrists response to comments on Nolan Show regarding homosexuality as a mental disorder |accessdate=2009-06-28 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611014113/http://www.rcpsych.ac.uk/pressparliament/pressreleases2008/pr14.aspx |archivedate=11 June 2008 |df=dmy-all }}</ref> Plejparto de lesboj, gejoj, kaj ambaŭseksemuloj, kiuj serĉas [[psikoterapio]]n faras tion pro la samaj kialoj kiel gejaj personoj ([[streso]], malfacilaĵoj de la amrilatoj, malfacileco alĝustiĝi al sociaj aŭ laboraj situacioj, ktp.); ilia seksa orientiĝo povas esti primara, hazarda aŭ negrava al iliaj problemoj kaj kuracado. Kio ajn estas la temo, estas alta risko por kontraŭ-samseksemaj antaŭjuĝoj en psikoterapio kun lesbaj, gejaj kaj ambaŭseksemaj klientoj.<ref name=textbook>Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421</ref> Psikologia esplorado en ĉi tiu kampo estis grava por kontraŭagi antaŭjuĝojn ("gejfobiajn") sintenojn kaj agojn, kaj al la [[GLAT|GLAT-rajtoj]] movado ĝenerale.<ref name=intro>ed. Sandfort, T; et al. Lesbian and Gay Studies: An Introductory, Interdisciplinary Approach. Chapter 2.</ref> La taŭga apliko de psikoterapio baziĝas sur la sekvaj sciencaj faktoj: * Samseksaj allogoj, kondutoj kaj orientiĝoj en si mem estas normalaj kaj pozitivaj variantoj de [[homa sekseco]]; alivorte, ili ne estas indikiloj je mensaj aŭ evoluaj malsanoj. * Samseksemo kaj ambaŭseksemo estas stigmatizitaj, kaj ĉi tiu stigmo povas havi diversajn negativajn konsekvencojn dum la tuta vivo (D'Augelli & Patterson, 1995; DiPlacido, 1998; Herek & Garnets, 2007; Meyer, 1995, 2003). * Samseksaj allogoj kaj kondutoj povas okazi en la kunteksto de diversaj seksaj orientiĝoj kaj identecoj de seksa orientiĝo (Diamond, 2006; Hoburg et al., 2004; Rust, 1996; Savin-Williams, 2005). * Gejaj, lesbaj, kaj ambaŭseksemaj individuoj povas vivi kontentigante vivojn kaj ankaŭ formas stabilajn, plenumitajn rilatojn kaj familiojn, kiuj egalas al aliseksemaj rilatoj en esencaj aspektoj (APA, 2005c; Kurdek, 2001, 2003, 2004; Peplau & Fingerhut, 2007) . * Ekzistas neniuj empiriaj studoj aŭ fakaj esploroj, kiuj subtenas teoriojn, kiuj atribuas samseksan orientiĝon al familia misfunkcio aŭ traŭmato (Bell et al., 1981; Bene, 1965; Freund & Blanchard, 1983; Freund & Pinkava, 1961; Hooker 1969; McCord et al., 1962; DK Peters & Cantrell, 1991; Siegelman, 1974, 1981; Townes et al., 1976). == Kaŭzoj == === Biologiaj kontraŭ mediaj determinantoj === [[Dosiero:Human_male_karyotpe_high_resolution_-_Chromosome_8.png|eta|dekstra|Kromosomo 8, ruĝe enkadrigita, verŝajne unu el la kaŭzantoj de samseksemeco]] Kvankam sciencistoj preferas biologiajn modelojn por la kaŭzo de [[seksa orientiĝo]], ili ne kredas, ke ĝi estas la rezulto de iu ajn faktoro. Ili ĝenerale kredas, ke ĝi estas determinita de biologiaj kaj mediaj faktoroj; ili deklaras ke la plej multaj seksaj orientiĝoj de homoj estas determinitaj frue, kaj evoluo de seksa orientiĝo implikas kompleksan interrilaton inter naturo kaj vivnutriĝo. La biologiaj faktoroj estas genetikaj kaj hormonaj, kiuj ambaŭ influas la fetan disvolviĝon de la cerbo, dum mediaj faktoroj povas esti sociologiaj, psikologiaj aŭ implikas la fruan uteran medion.Sciencistoj ĝenerale ne kredas, ke seksa orientiĝo estas afero elektita.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|titolo=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|alirdato=31a de marto 2015|eldoninto=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|arkivdato=2017-08-09}}</ref> La [[Usona Pediatria Akademio]] deklaris ĉe ''[[Pediatrics]]'' en 2004: {{Citaĵo|Ne ekzistas sciencaj pruvoj, ke nenormala vartado de gepatroj, seksaj misuzoj aŭ aliaj negativaj vivaj eventoj influas la seksan orientiĝon. Nuntempa scio sugestas, ke [[seksa orientiĝo]] estas kutime establita dum frua infanaĝo.<ref>{{Cite book | last = Perrin | first = E. C. | title = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | publisher = Kluwer Academic/Plenum Publishers | year = 2002 | location = New York | isbn = 0-306-46761-5 }}</ref>}} La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], kaj la [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] de Usono, asertis en 2006: "Nuntempe ne ekzistas [[scienca interkonsento]] pri la specifaj faktoroj, kiuj igas individuon fariĝi aliseksema, samseksema aŭ ambaŭseksema, inkluzive de eblaj biologiaj, psikologiaj aŭ sociaj efikoj de la seksa orientiĝo de la gepatroj. Tamen, la haveblaj indicoj indikas, ke la vasta plimulto de gejaj kaj lesbaj plenkreskuloj estis edukitaj de aliseksemaj gepatroj, kaj la granda plimulto el infanoj kreskigitaj ĉe lesbaj kaj gejaj gepatroj eventuale kreskas kaj iĝas aliseksemuloj. " [[Dosiero:Homosexuality symbols (4 colors).svg|maldekstra|[[Simbolo]]j de virina (maldekstre) kaj vira (dekstre) samseksemo]] Esplorado pri la kaŭzoj de samseksemo ludas rolon en politikaj kaj sociaj debatoj kaj ankaŭ zorgas pri genetika profilado kaj antaŭnaska testado.<ref>{{citation|url=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |title=Study of gay brothers may find clues about sexuality |first=Robert |last=Mitchum |periodical=[[Chicago Tribune]] |date=12an de aŭgusto 2007 |accessdate=4an de majo 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |archivedate=23an de aŭgusto 2008 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |title=How much is known about the origins of homosexuality? |publisher=Church Times |date=16an de novembro 2007 |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |archivedate=6an de aprilo 2010 }}</ref> Malgraŭ multaj provoj, neniu "geja geno" estis identigita. Tamen estas grava pruvo por genetika bazo de samseksemo precipe ĉe maskloj bazitaj sur ĝemelaj studoj, kun iu rilato ĉe regionoj de [[Kromosomo 8]] kaj kun la [[Xq28|Xq28-geno]] sur la [[kromosomo X]]<ref>{{cite book | last1 = Ngun | first1 = TC | last2 = Vilain | first2 = E | year = 2014 | title = The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | url = | journal = Adv Genet | volume = 86 | issue = | pages = 167–84 | doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = 25172350 }}</ref>. Ekde la 2010-aj jaroj, eblaj [[Epigenetiko|epigenetikaj]] faktoroj fariĝis temo de pliigita atento en [[Genetiko|genetika esplorado]] pri seksa orientiĝo. Studo prezentita ĉe la Jara kunveno en 2005 de la [[Usona Societo pri Homa Genetiko]], trovis, ke la [[Metilacio|metilacia]] skemo en naŭ regionoj de la genaro aperis tre proksime ligita al [[seksa orientiĝo]], kun rezulta algoritmo uzanta la metilacian skemon por antaŭdiri la seksan orientiĝon de kontrola grupo kun preskaŭ 70% da precizeco.<ref>{{Cite book|last=Balter|first=Michael|date=2015-10-09|title=BEHAVIORAL GENETICS. Can epigenetics explain homosexuality puzzle?|journal=Science|volume=350|issue=6257|pages=148|doi=10.1126/science.350.6257.148|issn=1095-9203|pmid=26450189}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ashg.org/press/201510-sexual-orientation.html|title=Epigenetic Algorithm Accurately Predicts Male Sexual Orientation ASHG|website=www.ashg.org|access-date=2019-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190320154048/http://www.ashg.org/press/201510-sexual-orientation.html|archivedate=2019-03-20}}</ref> === Evoluismaj perspektivoj === Ĉar samseksemeco tendencas malpliigi reproduktan sukceson, kaj ĉar ekzistas konsiderinda pruvo ke homa seksa orientiĝo estas genetike influita, estas neklare kiel ĝi estas konservita en la loĝantaro je relative alta frekvenco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.chronicle.com/article/The-Evolutionary-Mystery-of/135762/|titolo=The Evolutionary Mystery of Homosexuality|aŭtoro=David P. Barash|dato=19a de novembro 2012|eldoninto=The Chronicle of Higher Education}}</ref> Ekzistas multaj eblaj klarigoj, kiel genoj, kiuj havas antaŭvidon, ke samseksemeco ankaŭ asignas avantaĝon al aliseksemuloj, efekto de parencaj elektoj, socia prestiĝo, kaj tiel plu. Studo (2009) ankaŭ sugestis signifan kreskadon de fekundeco en la inoj ligitaj al la samseksemaj homoj de la patrina linio (sed ne en tiuj rilataj al la patra).<ref>{{Cite book|title=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |author1=Iemmola, Francesca |author2=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|publisher=Springer Netherlands|year=2009|volume=38|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=18561014|pages=393–9}}</ref> === Seksa orientiĝo kaj ŝanĝ-klopodoj === [[Dosiero:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|eta|[[Sigmund Freud|Freud]] (1856–1939) estis skeptika pri efikoj de la [[konverta terapio]].]] Ne estas studoj de taŭga scienca rigoreco, kiuj konkludas, ke la klopodoj kun la celo ŝanĝi la seksan orientiĝon povas vere ŝanĝi personan seksan orientiĝon. Tiuj klopodoj estas kontestataj pro streĉiĝoj inter la valoroj de kelkaj religiaj organizoj, unuflanke, kaj tiuj tenitaj de GLATaj rajtaj organizoj kaj profesiaj kaj sciencaj organizoj kaj aliaj kredaj organizoj,.<ref name="apa2009"/> aliflanke. La delonga interkonsento pri la kondutaj kaj sociaj sciencoj kaj la profesioj pri sano kaj [[mensa sano]] estas, ke samseksemo per si mem estas normala kaj pozitiva variaĵo de [[Homa sekseco|homa seksa]] [[Seksa orientiĝo|orientiĝo]], kaj tial ne [[Psika malsano|mensa malordo]].<ref name="apa2009"/> La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] diras, ke "la plej multaj homoj spertas malmultan aŭ nenian senton je elekto de la seksa orientiĝo". Kelkaj individuoj kaj grupoj antaŭenigis la ideon je samseksemo kiel simptomoj de evoluaj difektoj aŭ spiritaj kaj moralaj mankoj kaj argumentis, ke seksaj orientiĝoj,<ref name="answers">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf|titolo=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation & Homosexuality|alirdato=20a de decembro 2010|eldoninto=Usona Asocio pri Psikologio}}</ref> inkluzive de psikoterapio kaj religiaj penoj, povus ŝanĝi samseksemajn sentojn kaj kondutojn. Multaj el ĉi tiuj individuoj kaj grupoj ŝajnis esti enigitaj en la pli grandan kuntekston de konservativaj religiaj politikaj movadoj, kiuj subtenis la stigmatizigon de samseksemo laŭ politikaj aŭ religiaj kialoj.<ref name="apa2009" /> Neniu grava pri-mensa profesia organizaĵo sankciis klopodojn ŝanĝi seksan orientiĝon kaj preskaŭ ĉiuj adoptis politikajn deklarojn avertante la profesion kaj publikon pri traktadoj, kiuj celas ŝanĝi seksan orientiĝon.<ref>{{Cite web |url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |archivedate=25an de aŭgusto 2010 |title=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |arkivdato=2010-08-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=2010-08-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |arkivdato=2010-08-28 }}</ref> Tiuj inkludas la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usonan Psikiatrian Asocion]], Usonan Psikologian Asocion, Usonan Asocion pri Konsultado, [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj|Nacian Asocion de Socialaj Laboristoj]] en [[Usono]], la [[Reĝa Kolegio de Psikiatroj|Reĝan Kolegion de Psikiatroj]], kaj la [[Aŭstralia Psikologia Societo|Aŭstralian Psikologian Societon]]. La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] kaj la [[Reĝa Kolegio de Psikiatroj]] esprimas zorgojn, ke la pozicioj protektitaj de la Usona Asocio por la Esplorado kaj Terapio pri Samseksemo ne estas subtenitaj de la scienco kaj kreas la etoson en kiu [[antaŭjuĝo]]j kaj diskriminacio povas prosperi.<ref name=royal2009>Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=2010-05-27 }}</ref> La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] deklaras, ke "[[seksa orientiĝo]] ne estas elekto, kiun oni povas ŝanĝi laŭvole, kaj ke seksa orientiĝo plej probable estas la rezulto de kompleksa interago de mediaj, kognaj kaj biologiaj faktoroj ... estas formita frue. .. [kaj indikaĵoj sugestas ke biologiaj, inkluzive de genetikaj aŭ denaskaj hormonaj faktoroj, ludas signifan rolon en la sekseco de persono. " Ili diras, ke "seksa orientiĝo-identeco, ne seksa orientiĝo, ŝajnas ŝanĝiĝi per psikoterapio, subtenaj grupoj, kaj vivokazaĵoj.<ref name="royal2009"/><ref name="apaexgay">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf|titolo=Statement of the American Psychological Association|alirdato=24a de aŭgusto 2010|formato=PDF}}</ref> " La [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] diras, ke "individuoj eble ekkonscias je malsamaj punktoj en siaj vivoj, ke ili estas aliseksemaj, gejaj, lesbaj aŭ [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksema]]j "kaj kontraŭas iun ajn psikiatrian kuracadon, kiel ekzemple "rekuraciga" aŭ "[[konverta terapio]], kiu baziĝas sur la supozo ke samseksemo en si mem estas mensa malordo, aŭ bazita sur antaŭa supozo, ke la paciento devas ŝanĝi sian samsekseman orientiĝon". Ili celas tamen, kuraĝigi geja asertan [[psikoterapio]]n.<ref name="What is"/> Similarly, the American *Psychological* Association<ref>{{Cite web|url=http://www.apa.org/about/policy/sexual-orientation.aspx|title=Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts|website=apa.org}}</ref> Simile, la Usona Psikologia Asocio dubas pri la efikeco kaj flankefika profilo de klopodoj pri seksa orientiĝo, inkluzive konvertan terapion.<ref name="Lamanna"/><ref name="aps">[[Aŭstralia Psikologia Societo]]: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070830140633/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=2007-08-30 }}</ref> La Usona Psikologia Asocio "instigas profesiulojn pri mensa sano eviti misprezenti la efikecon de klopodoj por [[seksa orientiĝo]] antaŭenigante aŭ promesante ŝanĝon en seksa orientiĝo<ref name="apa2009"/> dum provizado de helpo al individuoj afliktitaj de sia propra aŭ alia seksa orientiĝo kaj konkludas ke la avantaĝoj raportitaj de partoprenantoj en seksaj orientiĝoj povas esti atingitaj per aliroj, kiuj ne provas ŝanĝi seksan orientiĝon ".<ref name=apa2009/> == Adoptado kaj vartado de infanoj == [[Dosiero:P051702-149695.jpg|eta|Samseksama paro vartante bebon]] Sciencaj esploroj estis ĝenerale koheraj montrante, ke gepatroj samseksemaj estas tiom taŭgaj kaj kapablaj kiel la aliseksemaj gepatroj, kaj iliaj infanoj estas tiom psikologie sanaj kaj bone adaptitaj kiel infanoj edukitaj ĉe aliseksemaj gepatroj. Laŭ sciencaj literaturaj recenzoj, ekzistas neniu indikaĵo kontraŭa.<ref>{{Cite book|last=Starr|first=Karla|title=Adoption by Homosexuals: A Look at Differing State Court Opinions|journal=Heinonline|date=Winter 1998}}</ref> Revizio de 2001 sugestis, ke la infanoj kun samseksemaj patroj au patrinoj aspektas malpli tradicie genre markitaj kaj verŝajne estas pli malfermaj al gej-erotikaj rilatoj, parte pro genetiko (80% el la infanoj edukitaj de samseksaj paroj en Usono ne adoptitaj kaj plej multaj estas la rezulto de geedzeco) kaj procezoj de familiaj socialigado (infanoj kreskas en relative pli toleremaj lernejoj, najbarecoj kaj sociaj kuntekstoj, kiuj estas malpli aliseksemismaj), kvankam la plimulto de infanoj kreskadas ĉe samuloj... La seksaj paroj identigas sin aliseksemaj. Revizio de 2005 de [[Charlotte J. Patterson]] por la Usona Psikologia Asocio trovis, ke la disponeblaj datumoj ne sugestis pli altajn indicojn de samseksemo inter infanoj de samseksemaj gepatroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.apa.org/governance/|titolo=Proceedings of the American Psychological Association, Incorporated, for the legislative year 2004. Minutes of the meeting of the Council of Representatives 28 & 30 Julio 2004|alirdato=18a de novembro 2004|familia nomo=Paige|persona nomo=R. U.|jaro=2005|loko=Honolulu, HI}} (To be published in Volume 60, Issue Number 5 of the American Psychologist.)</ref><ref>[http://www.apa.org/about/governance/council/policy/gay-marriage.pdf "Resolution on Sexual Orientation and Marriage"], Study finds gay moms equally-good parents, Julio 2004.</ref> [[Dosiero:Lesbian family.jpg|eta|eta|maldekstra|La du patrinoj - lesbaninoj kun la infanoj (2004)]] Enketo de [[Pew Research Center|Pew Research Centre]] en 2006 trovis mallarĝan disigon de publika opinio pri adopto de samseksemuloj, dum enketo farita en 2007 de [[CNN]] kaj [[Opinion Research Corporation]] diris, ke 57% el la enketitoj sentas, ke samseksemuloj devas havi rajton adopti kaj 40% diris, ke ili ne devus. En [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] en 2007, 64% el la enketitoj diris, ke ili pensas ke lesbaj edzinoj rajtas adopti kaj 32% diris, ke ili ne devus.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cam.ac.uk/research/news/ive-got-two-dads-and-they-adopted-me|titolo=I've got two dads – and they adopted me|alirdato=8a de oktobro 2017|dato=4a de marto 2013|verkaĵo=[[Universitato de Kembriĝo]]}}</ref> 55% el enketitoj pensis, ke virparoj devus povi adopti kaj 59% el la homoj opinias, ke lesbaj paroj povus adopti. En 2010 enketo demandis: "Ĉu vi subtenas aŭ kontraŭas permesadon al samseksaj paroj adopti infanojn?" La balotenketo trovis, ke 51% kontraŭis adopton fare de samseksaj paroj kaj 39% subtenis ĝin.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/archives/eb/eb66/eb66_highlights_en.pdf|titolo=Eurobarometer 66: Public opinion in the European Union|alirdato=8a de oktobro 2017|dato=Decembro 2006|eldoninto=[[Eŭropa Komisiono]]}}</ref> Opinia enketo farita fine de 2006 laŭ peto de la [[Eŭropa Komisiono]] indikis, ke la [[Samseksemo en Pollando|pola opinio]] estis ĝenerale kontraŭa al [[samseksa edzeco]] kaj al [[Infanadoptado de samseksaj paroj|adopto de samseksaj paroj]]. La enketo de la ''Eurobarometer 66 '' trovis, ke 74% el poloj kontraŭas la samseksan edzecon kaj 89% kontraŭis adopton de samseksaj paroj.<ref>[https://web.archive.org/web/20090823142855/http://archive.psych.org/edu/other_res/lib_archives/archives/200214.pdf "Position Statement: Adoption and Co-parenting of Children by Same-sex Couples"], [[Usona Asocio pri Psikologio]] , Novembro 2002 (arkivigita el [http://www.psych.org/Departments/EDU/Library/APAOfficialDocumentsandRelated/PositionStatements/200214.aspx]).</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf|title=Lesbian & Gay Parenting|publisher=[[American Psychological Association]]|page=12|year=2005}}</ref> Ekde la jaro 2000 en 4 aŭtonomaj regionoj de [[Hispanio]]: [[Aragono]], [[Navaro]], [[Eŭskio]], kaj [[Katalunio]] estis reguligita la adoptado kune al gejaj paroj.<ref name="miesiecznik.znak.com.pl">{{Cite web|url=http://www.miesiecznik.znak.com.pl/12467/calosc/homoseksualni-rodzice-wywiad-z-psychologiem|title=Homoseksualni rodzice – wywiad z psychologiem|trans-title=Homosexual parents - interview with a psychologist|language=pl|accessdate=8an de oktobro 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704000203/http://www.miesiecznik.znak.com.pl/12467/calosc/homoseksualni-rodzice-wywiad-z-psychologiem|archivedate=2015-07-04}}</ref> En [[Andaluzio]], ​​[[Asturio]] kaj [[Kantabrio]] iĝis laŭleĝa nur la akceptado de gejunuloj per [[Registrita partnereco|samseksemaj kuniĝoj]]. Nur poste, per la leĝo 13/2005, [[Hispanio]] estis la unua lando kiu establis plenan egalecon laŭ adopto kaj edzeco por samseksaj paroj, ekde kiam la nova hispana leĝaro ekvalidis la [[3-a de julio|3-an de julio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2012/10/121019094534.htm|titolo=Foster kids do equally well when adopted by gay, lesbian or heterosexual parents, study suggests|alirdato=8a de oktobro 2017|dato=19a de oktobro 2012|verko=ScienceDaily|eldoninto=[[Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso|Universitato de Kalifornio]]}}</ref> En 2005, la nederlanda leĝaro ne antaŭvidis la eblon, ke gejaj paroj povas adopti fremdajn infanojn kaj la belgoj ankoraŭ ne akceptis adopton de samseksema edzeco.<ref name="miesiecznik.znak.com.pl"/> Tamen, praktike edzeco inter homoj de la sama sekso havas preskaŭ neniun ŝancon adopti eksterlandajn infanojn, ĉar preskaŭ ĉiuj devenlandoj de tiaj infanoj kutime limigas adoptojn nur al geedziĝoj inter viroj kaj virinoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.shtml|title=H-60.940 Partner Co-Adoption, H-65.973 Health Care Disparities in Same-Sex Partner Households "AMA Policy regarding sexual orientation"|publisher=Ama-assn.org|accessdate=16an de marto 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page|archivedate=19an de oktobro 2013|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page|arkivdato=2013-10-19}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page |date=2013-10-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page |arkivdato=2013-10-19 }}</ref> == Sano == === Fizika === [[Dosiero:Two men having gay sex 2.JPG|eta|right | Du viroj seksumas.]] La esprimoj "viroj kiuj seksumas kun viroj" kaj "[[virinoj kiuj seksumas kun virinoj]]" rilatas al homoj, kiuj realigas seksan agadon kun aliaj samseksaj uloj, sendepende de kiel ili identigas sin, kiel multaj elektas akcepti [[Identeco (sociaj sciencoj)|sociajn identecojn]] kiel lesbaj, gejaj kaj ambaŭseksemaj.<ref name=msmafrica>{{Cite web |url=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&nex=5 |title=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |publisher=Aidsportal.org |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |archivedate=13an de julio 2007 |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |arkivdato=2007-07-13 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=2007-07-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |arkivdato=2007-07-13 }}</ref><ref name=UNAIDS1>{{Cite web |title=UNAIDS: Men who have sex with men |publisher=[[UNAIDS]] |url=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp |format=asp |accessdate=24an de julio 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp |archivedate=18 June 2008 |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp |arkivdato=2008-06-18 }}</ref><ref name=TGHIVINF>{{Cite web |last=Greenwood |first=Cseneca |author2=Mario Ruberte |title=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women) |publisher=East Bay AIDS Education and Training Center |date=9an de Aprilo 2004 |url=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |format=ppt |accessdate=24an de julio 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |archivedate=10an de septembro 2008 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |arkivdato=2008-09-10 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=2008-09-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |arkivdato=2008-09-10 }}</ref><ref name=MSTSW>{{Cite journal|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |title=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |volume=12 |issue=1 |pages=18–26 |date=Januaro 2008 |pmid=17705095 |doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}</ref><ref name=TGMSMNET>{{Cite journal|vauthors=Operario D, Burton J |title=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |volume=49 |issue=15 |pages=317–20 |date=Aprilo 2000 |pmid=10858008 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm}}</ref> Ĉi tiuj terminoj ofte estas uzataj en [[medicina literaturo]] kaj socia esplorado por priskribi tiajn grupojn por studado, sen bezono pripensi la problemojn de seksa mem-identeco. Kelkaj fakvortoj konsideras problemojn ĉar ili "bremsas sociajn dimensiojn de sekseco; [[subfoso|subfosas]] la mem-etikedadon de lesboj, gejoj kaj ambaŭseksemuloj; kaj ne sufiĉe priskribas variaĵojn de seksa konduto". Kontraste al ĝiaj avantaĝoj, seksa konduto povas esti malsana [[Vektoro (epidemiologio)|vektoro]]. [[Sekura seksumado]] estas signifa filozofio por [[Malpliigo de damaĝo|redukti damaĝojn]]. Multaj landoj nuntempe malpermesas donaci sangon de la viroj, kiuj seksumas kun viroj; la politiko de la Usona [[Manĝaĵa kaj Droga Administracio]] deklaras, ke "ili estas, kiel grupo, pliigita risko por [[HIV]], [[Hepatito|hepatito B]] kaj kelkaj aliaj infektoj, kiujn oni povas transdoni per transfuzo." [[Dosiero:076- Anonym,c.1885.jpg|eta|thumb left | Du virinoj seksumas, 1885.]] ==== Publika sano ==== Ĉi tiuj pli sekuraj seksaj rekomendoj estas interkonsentitaj de fakuloj pri [[publika sano]] por virinoj, kiuj seksumas kun virinoj por eviti seksajn malsanojn: * Eviti kontakton kun [[Menstruo|menstrua sango]] de la paro kaj kun eblaj videblaj genitalaj lezoj. * Kovri [[Dildo|seksajn ludilojn]], kiuj [[Penetro (seksumo)|penetras]] pli ol unu vaginon aŭ anuson per nova [[kondomo]] por ĉiu persono; konsideri uzi diversajn ludilojn por ĉiu persono. * Uzi [[bariero]]n (ekz., lateksaĵojn, dentajn digojn, inajn kondomojn, plastajn envolvaĵojn ) dum [[buŝa seksumado]]. * Uzi lateksajn aŭ vinilajn gantojn kaj [[lubrikaĵo]]n por ajna mana seksumado, kiu povus kaŭzi sangumadon.<ref name=mravack>Mravack, Sally A. (July 2006)."Primary Care for Lesbians and Bisexual Women", ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.</ref> Ĉi tiuj pli sekuraj seksaj rekomendoj estas interkonsentitaj de fakuloj pri la publika sano por viroj, kiuj seksumas kun viroj, por eviti seksajn malsanojn: * Eviti kontakton kun korpaj fluaĵoj kaj kun videblaj genitalaj lezoj. * Uzi kondomon por [[Anusa seksumado|anusa]] kaj [[buŝa seksumado]]j. * Uzi barieron (ekz., lateksaĵon, dentan digon, kondomon) dum buŝ-anusa seksumado. * Kovri [[Dildo|seksajn ludilojn]], kiuj penetras pli ol unu personon per nova kondomo por ĉiu persono; pripensi uzi diversajn ludilojn por ĉiu persono kaj uzi lateksajn aŭ vinilajn gantojn kaj lubrikaĵon por ajna seksumado kiu povus kaŭzi sangumadon.<ref>Catalyst, Sr. Kitty, Staff of [[San Francisco]] City Clinic; "Reading This Might Save Your Ass"; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.</ref><ref>Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.</ref> === Mensa === Kiam ĝi estis priskribita unue en [[:Kategorio:Medicina literaturo|medicina literaturo]], samseksemo ofte estis kontaktita el vidpunkto, kiu celis trovi propran [[Psika malsano|psikopatologio]]n kiel ĝian radikan kaŭzon. Multe da literaturo pri [[mensa sano]] kaj samseksemaj pacientoj temis pri ilia [[Deprimo|deprimiĝo]], [[droga misuzado]] kaj [[Sinmortigo|memmortigo]].<ref> Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay & Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.</ref> Kvankam ĉi tiuj temoj ekzistas inter homoj ne-aliseksemaj, diskuto pri iliaj kaŭzoj ŝanĝiĝis post forigo de samseksemo de la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|Diagnoza kaj Statistika Manlibro]] en 1973. Male, socia [[ostracismo]], [[Diskriminacio|jura diskriminacio]], internigo de negativaj stereotipoj kaj limigitaj subtenaj strukturoj, indikas faktorojn de samseksemaj homoj en [[Okcidenta civilizo|okcidentaj socioj]], kiuj ofte malhelpas la mensan sanon. Stigmoj, antaŭjuĝoj kaj diskriminacio el negativaj sociaj sintenoj al samseksemo kondukas al pli alta superregado de mensaj sanaj malordoj inter lesbaninoj, gejoj, kaj ambaŭseksemuloj kompare kun iliaj aliseksemaj samuloj.<ref>{{Cite book|author= Meyer, Ilan H. |title=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |volume=129 |issue=5 |pages=674–97 |date=Septembro 2003 |pmid=12956539 |pmc=2072932 |doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}</ref> Indico indikas, ke la liberaligo de ĉi tiuj sintenoj dum la 1990-aj jaroj tra la 2010 estas asociita kun malpliigo de tiaj mensaj sano-riskoj inter pli junaj [[GLAT|GLAT-anoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php|titolo=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study|alirdato=24a de aŭgusto 2010|eldoninto=Eurekalert.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php|arkivdato=2010-05-07}}</ref> === Geja kaj lesba juneco === [[Dosiero:Remembering trans young people 2015.jpg|eta|left |Junaj transgenruloj kiuj sin mortigis. Supre dekstren: [[Leelah Alcorn]] (15/11/97-28/12/14), Ash Haffner (28/12/98-26/2/15), Melonie Rose (7/8/95-11/22/15), Zander Mahaffey (2000-15/2/15) kaj Taylor Alesana (1999-2/4/15).]] Samseksema juneco havas pli grandan riskon je memmortigo, misuzo de drogoj, lernejaj problemoj kaj izoleco pro "malamika kaj kondamnata medio, parolaj kaj fizikaj misuzoj, malakcepto kaj izoleco de familio kaj samuloj".<ref name=dhhs>{{citation |title=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. |editor-last= Fenleib |year=1989 |publisher=United States Government Printing Office |isbn=0-16-002508-7 |last=Gibson |first=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}</ref> Plue, GLATaj junuloj pli probable raportas psikologiajn kaj fizikajn misuzojn de gepatroj aŭ domzorgistoj, kaj pli da seksa misuzo. Sugestaj kialoj por ĉi tiu malegaleco estas, ke: (1) GLATaj junuloj povas esti specife trafe celataj surbaze de ilia perceptita [[seksa orientiĝo]] aŭ seksa malkonforma aspekto,<ref>{{Cite book|url=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |title=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |first=Kimberly F. |last=Balsam |author2=Esther D. Rothblum |date=June 2005 |journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |volume=73 |issue=3 |pages=477–487 |format=PDF |ref=harv |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |archivedate=11an de marto 2007 |doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=15982145}}</ref> kaj (2) ke "riskaj faktoroj asociitaj kun seksa minoritata statuso, inkluzive de diskriminacio, nevidebleco, kaj malakcepto de familianoj ... povas konduki al plialtiĝo de kondutoj asociitaj kun risko por viktimigo, kiel ekzemple misuzo de drogoj, seksumado kun multoblaj partneroj, aŭ forkuro el la hejmo dum adoleskeco." Korelativeco inter la grado de malakceptado de gepatroj de GLATaj junulinoj kaj negativaj sanproblemoj en la junuloj studitaj: {{Citaĵo|Pli altaj indicoj de familia malakcepto estis signife asociitaj kun pli malbonaj rezultoj pri sano. Surbaze de probabloj, lesbaj, gejaj kaj ambaŭseksemaj junuloj, kiuj raportis pli altajn nivelojn de familia malakcepto dum [[Adolesko|adoleskeco]], estis 8,4 fojojn pli inklinaj informi pri provoj por sinmortigo, 5,9 fojojn pli multe raportas altajn nivelojn de [[deprimo]], 3,4 fojojn pli verŝajna uzo de kontraŭleĝaj drogoj, kaj 3,4 fojojn pli verŝajne raportas pri senprotekta seksumado kompare kun samuloj el familioj kiuj raportis neniun aŭ malaltan nivelon de familia malakcepto.<ref>{{Cite book |doi=10.1542/peds.2007-3524 |url=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346 |title=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults |first=Caitlin |last=Ryan |journal=Pediatrics |author2=[[David Huebner]] |author3=Rafael M. Diaz |author4=Jorge Sanchez |date=Januaro 2009 |publisher=Pediatrics |volume=123 |issue=1 |pages=346–352 |pmid=19117902 |ref=harv}}</ref>}} Krizaj centroj en pli grandaj urboj kaj informejoj ĉe la interreto aperis por helpi junulojn kaj plenkreskulojn.<ref name=suicideorg>{{citation |title=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide|url=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |first=Kevin |last=Caruso |periodical=Suicide.org |accessdate=4an de majo 2007}}</ref> La [[Projekto Trevor]], helikoptero pri preventa sinmortigo por geja junulo, estis establita post la elsendado en la jaro 1998 ĉe [[HBO]] de la [[mallonga filmo]] ''[[Trevor]]''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html|titolo=24-hour help for gay youth|alirdato=26an de julio 2015|aŭtoro=Wilson, Jacque|dato=2an de julio 2008|verko=CNN}}</ref> == Leĝo kaj politiko == === Laŭleĝeco === [[Dosiero:Iran.StopKillingGays.WDC.19jul06.jpg|eta|Protestanto kontraŭ murdado de samseksemuloj en Irano. Vaŝingtono, julio 2006.]] Plej multaj landoj ne malpermesas la interkonsentitajn seksrilatojn inter ne-rilatantaj personoj super la varianta loka [[aĝo de konsento por seksumado]]. Kelkaj jurisdikcioj plue agnoskas identajn rajtojn, protektojn kaj privilegiojn por la familiaj strukturoj de samseksaj paroj, inkluzive de [[edzeco]]. Kelkaj landoj kaj jurisdikcioj asertas, ke ĉiuj individuoj limigas sin al [[Aliseksemo|aliseksemeco]] kaj malpermesas samsekseman agadon per [[kontraŭ-sodomia leĝo|sodomiaj leĝoj]]. Krimuloj povas alfronti [[mortpuno]]n en islamaj landoj kaj jurisdikcioj regataj de [[ŝario]]. Tamen ekzistas ofte gravaj diferencoj inter [[Politiko|oficiala politiko]] kaj reala ĉiutagaĵo. Kvankam samseksemaj agoj estas malpermesataj en kelkaj partoj de la okcidenta mondo, kiel [[Pollando]] en 1932, [[Danio]] en 1933, [[Svedio]] en 1944, kaj [[Anglio]] kaj [[Kimrio]] en 1967, ne estis ĝis meze de la [[1970-aj jaroj]], kiam la geja komunumo unue komencis atingi limigitajn civitanajn rajtojn en kelkaj evoluintaj landoj. Turnopunkto estis atingita en 1973 kiam la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]], kiu antaŭe listigis samseksemon en la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-I]] en 1952, forigis samseksemon en la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-II]]<ref>{{cite news |last=Shyamantha |first=Asokan |title=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban |url=https://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211 |accessdate=23an de decembro 2013 |newspaper=[[Reuters]] |date=11an de decembro 2013 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131216040454/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211 |arkivdato=2013-12-16 }}</ref>, kiel agnosko de sciencaj pruvoj. En 1977, [[Kebekio]] fariĝis la unua ŝtata jurisdikcio en la mondo, kiu malpermesis diskriminacion pro [[seksa orientiĝo]]. Dum la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, la plej multaj evoluintaj landoj adoptis leĝojn aprobante samsekseman konduton kaj malpermesante diskriminacion kontraŭ lesboj kaj gejoj rilate al dungado, loĝado kaj servoj. Aliflanke, multaj landoj nuntempaj en [[Proksima Oriento]] kaj [[Afriko]], same kiel kelkaj landoj en [[Azio]], [[Karibio]] kaj [[Suda Pacifiko]], malpermesas la samseksemon. En 2013, la [[Barata Supera Kortumo]] konfirmis Sekcion 377 de la Barata Krimkodo, sed en 2018 renversigis ĝin kaj laŭleĝigis samsekseman agadon ĉie en Barato. La Sekcio 377, brita kolonia-epoka leĝo kiu krimigas samsekseman agadon, restas efika en pli ol 40 iamaj britaj kolonioj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.ndtv.com/india-news/supreme-court-verdict-of-section-377-full-text-1912373|titolo=Supreme Court of India scraps ban on homosexuality with its judgment on Section 377.|dato=2018-09-09|verkaĵo=NDTV}}</ref> Dek landoj aŭ [[Justica povo|jurisdikcio]]j, ĉiuj islamaj kaj regataj de [[ŝario]], trudas [[mortpuno]]n por samseksemo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://edition.cnn.com/2018/09/11/asia/british-empire-lgbt-rights-section-377-intl/index.html|titolo=The homophobic legacy of the British Empire|dato=2018-09-12|eldoninto=CNN}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://qz.com/india/1380947/section-377-the-former-british-colonies-with-laws-against-gay-people/|titolo=In over 40 countries, laws against homosexuality are a lasting legacy of British rule|dato=6a de Septembro 2018|verkaĵo=Quartz}}</ref> === Leĝoj kontraŭ diskriminacio pro seksa orientiĝo === [[Dosiero:Matthew Shepard and James Byrd, Jr. Hate Crimes Prevention Act.jpg|eta |thumb |Shepard (centro), Louvon Harris (maldekstre), Betty Byrd Boatner (dekstre) kun prezidanto [[Barack Obama]] en 2009 por antaŭenigi la Leĝon por preventado de {{J|malama krimo}}.]] [[Dosiero:Gay stituation in Europe 1900-2021.gif|eta|Aprobo de samseksema amorado, [[Registrita partnereco|civilaj kuniĝoj]] kaj [[Edzeco|edziĝoj]] en Eŭropo el 1900 ĝis 2016.]] ==== Usono ==== * '''[[Dunga diskriminacio]]''' rilatas al diskriminaciaj dungaj praktikoj kiel antaŭjuĝo en dungado, promociado, tasko-asignado, maldungo, kaj kompenso, kaj diversaj specoj de ĉikanado. En Usono ekzistas "tre malgranda laŭleĝa, ĝenerala juro, kaj jurisprudenco establante dungan diskriminacion bazitan sur seksa orientiĝo kiel laŭleĝa malbono."<ref name=clintonexecorder>{{citation |title=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |url=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical= Federal Register |volume=63 |number=105 |date=2an de junio 1998 |accessdate=7 September 2007}}</ref> Kelkaj esceptoj kaj alternativaj laŭleĝaj strategioj estas haveblaj. La Plenuma Ordono 13087 (1998) de la prezidanto [[William J. Clinton|Bill Clinton]] malpermesas diskriminacion bazitan sur [[seksa orientiĝo]] en la konkurenciva servo de la federacia civila laboristaro, [kaj federaciaj ne-civilaj dungitoj povas prezenti rimedon laŭ la ''Due Process Clause''<ref name=ashtonciviletti>''Ashton v. Civiletti'', 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) ¶ 30297 (D.C. Cir. 1979)</ref> de la [[Usona Konstitucio|usona konstitucio]]. Privataj sektoraj laboristoj povas havi Titolon VII de la agado pri Civilaj Leĝoj de 1964 sub teorio pri seksa ĉikanado, teorio pri "malfavora laboro-medio", teorio pri seksa stereotipado, aŭ aliaj.<ref name=soandthelaw>{{citation |title=Sexual Orientation and the Law |first=James M |last=Donovan |author2=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |year=2007 |publisher=William S. Hein & Co. |isbn=0-8377-0166-X}} § 5:17</ref> * '''[[Loĝdiskriminacio]]''' rilatas al diskriminacio kontraŭ potencialaj luantoj aŭ aktualaj domposedantoj.<ref name=findlawrenters>{{citation |accessdate=7 September 2007 |url=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |archivedate=10an de decembro 2007 |title=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}</ref> En Usono, ekzistas neniu federacia leĝo kontraŭ tia diskriminacio surbaze de seksa orientiĝo aŭ [[Genra identeco|seksa identeco]], sed almenaŭ dek tri ŝtatoj kaj multaj gravaj urboj proklamis leĝojn malpermesante ĝin.<ref name=kellyoakland>''Kelly v. City of Oakland'', 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) ¶ 46281 (9th Cir. 1999)</ref> * '''[[Malam-krimo|Malamaj krimoj]]''' (ankaŭ konataj kiel antaŭjuĝaj krimoj) estas krimoj motivitaj de antaŭjuĝo kontraŭ identigebla socia grupo, kutime grupoj difinitaj de raso (homa klasifiko), [[religio]], [[seksa orientiĝo]], [[Malkapablo|handikapo]], [[Etno|etneco]], [[nacieco]], aĝo, sekso, [[Genra identeco|seksa identeco]] aŭ [[Partio (politiko)|politika alligiteco]].<ref name=adl>{{citation |url=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |title=State Hate Crime Laws |periodical=[[Anti-Defamation League]] |date=Junio 2006 |accessdate=4an de majo 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |archivedate=14an de junio 2007 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |arkivdato=2007-06-14 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=2007-06-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |arkivdato=2007-06-14 }}</ref> En Usono, 45 subŝtatoj kaj la [[Vaŝingtono|Distrikto Kolumbio]] havas statutojn kiuj krimigas diversajn tipojn de perforto aŭ timigado. Ĉiu el ĉi tiuj statutoj kovras antaŭjuĝon surbaze de raso, religio, kaj etneco; 32 el ili kovras seksan orientiĝon, 28 genron, kaj 11 kovras transgenran/genran identecon. En oktobro 2009, la Leĝo por preventado de malamo kaj krimoj de Matthew Shepard kaj James Byrd, Jr. donis al la Departmento pri Justico la povon prienketi kaj procesi pro antaŭjuĝoj, motivigitaj perforto kie la kriminto elektis la viktimon diversaj kialoj: raso, haŭtkoloro, religio, nacia origino, sekso, seksa orientiĝo.<ref>{{Cite web |url=http://www.hrc.org/13699.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |dead-url=yes |archive-date=28-an de oktobro 2009 |title=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |publisher=HRC |date=28-an de oktobro 2009 |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |arkivdato=2009-10-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |date=2009-10-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hrc.org/13699.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |arkivdato=2009-10-28 }}</ref> ==== Eŭropa Unio ==== En la [[Eŭropa Unio]], ajna diskriminacio pro [[seksa orientiĝo]] aŭ [[genra identeco]] estas neleĝa laŭ la [[Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio]]..<ref>[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]</ref> === Politika aktivismo === Ekde la 1960-aj jaroj, multaj GLAT-aj homoj en Okcidento, precipe tiuj loĝantaj en gravaj metropolaj areoj, disvolvis samsekseman kulturon. Por multaj, [ĝi estas ekzempligita per la movado de [[Geja Fiero|geja fiereco]], kun ĉiujaraj defiladoj kaj elmontroj de [[Ĉielarka flago|ĉielarkaj flagoj]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038|titolo=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross|familia nomo=Moldover|persona nomo=Judith|dato=31a de oktobro 2007|verkaĵo=New York Law Journal}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645 |title=Collision of religious and gay rights in the workplace |work=Humanist |date=Januaro–Februaro 2008 |first=Bob |last=Ritter |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |archivedate=5an de marto 2012 |df= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081003105836/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645 |date=2008-10-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |arkivdato=2012-03-05 }}</ref> Tamen ne ĉiuj GLATaj homoj elektas partopreni "[[Kviro|kviran kulturon]]", kaj multaj samseksemuloj specife rifuzas tion fari. Por kelkaj ĝi ŝajnas esti frivola ekrano, eternigante gejajn stereotipojn.<ref>{{Cite web |author=Salt Lake City, UT |url=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |archivedate=3an de junio 2008 |title=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |publisher=Newsroom.lds.org |date=20an de oktobro 2004 |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |arkivdato=2008-06-03 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date=2008-06-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |arkivdato=2008-06-03 }}</ref> Post la ekapero de [[aidoso]] en la fruaj 1980-aj jaroj, multaj GLAT-aj grupoj kaj individuoj organizis kampanjojn por antaŭenigi klopodojn pri aidos-eduko, preventado, esplorado, pacienca subteno kaj komunuma klopodo, kaj ankaŭ postuli registaran subtenon por ĉi tiuj programoj.<ref name=DMD>{{Cite web |last=Brownback |first=Sam |title=Defining Marriage Down&nbsp;– We need to protect marriage. |work=National Review |date=9an de julio 2004 |url=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |archivedate=1an de junio 2008 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |arkivdato=2004-07-10 }}</ref> La mortnombro kaŭzita de la aidoso komence ŝajnis malrapidigi la progreson de la geja rajto-movado, sed ĝustatempe ĝi instigis kelkajn partojn de la GLAT-a komunumo partopreni en komunumaj servoj kaj politika agado, kaj defiis la alisekseman komunumon respondi kompate. Gravaj usonaj filmoj de ĉi tiu periodo kiuj dramecigis la respondon de individuoj kaj komunumoj al la aidosa krizo inkludas [[An Early Frost]] (1985), [[Longtime Companion]] (1990), [[And the Band Played On]] (1993), [[Philadelphia (filmo)|Philadelphia]] (1993) kaj [[Common Threads: Stories from the Quilt]] (1989).<ref>{{Cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&in_page_id=1770 |title=Gay hate law 'threat to Christian free speech'|date=28an de novembro 2007 |first=Steve |last=Doughty |work=[[Daily Mail]] | location=London}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&in_page_id=1770 |title=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets |first=Steve |last=Doughty |date=6an de septembro 2006 |work=[[Daily Mail]] | location=London}}</ref> Publike samseksemaj politikistoj atingis multajn registarajn postenojn, eĉ en landoj kun sodomiaj leĝoj en sia lastatempa pasinteco. Ekzemploj estas [[Guido Westerwelle]], la vic-kanceliero de [[Germanio]]; [[Peter Mandelson]], ministro de la [[Brita Laborista Partio]] kaj [[Per-Kristian Foss]], antaŭe norvega financministro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lds.org/topics/family-proclamation|titolo=''The Family: A Proclamation to the World''|alirdato=24a de aŭgusto 2010|dato=23a de septembro 1995|eldoninto=Lds.org}}</ref> GLAT-aj movadoj estas kontraŭataj de diversaj individuoj kaj organizoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm|titolo=Bishop loses gay employment case|dato=18an de julio 2007|verkaĵo=[[BBC News Online]]}}</ref> Kelkaj sociaj konservativuloj kredas, ke ĉiuj seksaj rilatoj kun homoj krom kontraŭ-seksa edzino subfosas la tradician familion kaj ke infanoj devas edukiĝi en hejmoj kun patro kaj patrino.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html |title=Catholic adoption service stops over gay rights |date=5an de junio 2008 |work=[[The Daily Telegraph]] |first=Martin |last=Beckford | location=London}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/|titolo=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays|familia nomo=LeBlanc|persona nomo=Steve|dato=10a de marto 2006|verkaĵo=[[The Boston Globe]]}}</ref> Kelkaj argumentas, ke gejaj rajtoj eble konfliktas kun parolo-libereco de individuoj,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.therecord.com/News/CanadaWorld/article/341201|titolo=Christian Horizons rebuked: Employer ordered to compensate fired gay worker, abolish code of conduct|alirdato=21a de aŭgusto 2009|familia nomo=Mercer|persona nomo=Greg|dato=24a de aprilo 2008|verkaĵo=The Record}}</ref> religiaj liberecoj en la laborejo, la kapablo administri preĝejojn, bonfaraj organizoj kaj aliaj religiaj organizoj laŭ oniaj religiaj opinioj, kaj ke la akcepto de samseksemaj rilatoj de religiaj organizoj povus esti devigita per minacado forigi la impost-esceptitan statuson de preĝejoj kies vidoj ne vicigi kun tiuj de la registaro.<ref name=BannedBoston>{{Cite news |url=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |title=Banned in Boston: The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty |first=Maggie |last=Gallagher |date=15an de majo 2006 |volume=011 |issue=33 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |date=2006-05-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |arkivdato=2006-05-16 }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html |date=14an de aŭgusto 2007 |title=Church Group Complains of Civil Union Pressure |first=Jill |last=Capuzzo |newspaper=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html |title=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue |first=Jill |last=Capuzzo |newspaper=[[The New York Times]] | date=18an de septembro 2007 | accessdate=31an de marto 2010}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |title=Conduct unbecoming a free society |date=9an de aprilo 2008 |last=Kempling |first=Chris |work=National Post |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |arkivdato=2014-03-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |date=2014-03-28 }}</ref> Kelkaj kritikantoj akuzas, ke politika korektado kaŭzis, ke la asocio de sekso inter maskloj kaj HIV estas malmultekostigita.<ref>{{Cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece |publisher=The Times |title=I'd like to say this, but it might land me in prison |date=24an de decembro 2002 |first=Michael |last=Gove |location=London }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece |date=2008-09-18 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |title=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |date=28an de novembro 2007 |publisher=[[CBC News]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |archivedate=5an de junio 2008 }}</ref> === Militservo === [[Dosiero:Obama signs DADT repeal.jpg|eta | La usona prezidanto [[Barack Obama]] forigas la leĝon [[Don't ask, don't tell]]]] Politikoj kaj sintenoj rilate al geja kaj lesba [[Militfortoj|milita personaro]] varias multe ĉirkaŭ la mondo. Kelkaj landoj permesas gejojn, lesbojn kaj ambaŭseksemulojn servi malkaŝe kaj donis al ili la samajn rajtojn kaj privilegiojn kiel iliaj aliseksemaj kolegoj. Multaj landoj ne malpermesas nek subtenas GLAT-anojn kiel parto de la militfortoj. Kelkaj landoj daŭre malpermesas samseksemulan dungitaron.<ref>{{Cite news |url=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |title=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision |date=15an de majo 2008 |first=Carrie |last=Moore |work=[[Deseret News]] |accessdate=21an de aŭgusto 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html |archivedate=1an de junio 2009 |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |arkivdato=2009-06-01 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html |date=2009-06-01 }}</ref> Plej multaj okcidentaj militaj fortoj forigis politikojn ekskluzive de seksaj minoritataj membroj. El la 26 landoj, kiuj partoprenas armee ĉe [[NATO]], pli ol 20 landoj permesas malkaŝajn [[Geja Fiero|gejaj]]n, [[Samseksemulino|lesbaj]]n kaj [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksemajn]] homojn servi en la respektivaj armeoj. El la konstantaj membroj de la [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj|Sekureca Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]], tri ([[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Francio]] kaj [[Usono]]) faras tion. La aliaj du ĝenerale ne faras: Ĉinio malpermesas gejajn kaj lesbajn homojn rekte, [[Rusio]] ekskludas ĉiujn gejojn kaj lesbojn dum tempo de paco sed permesas iujn gejajn virojn servi dum milita tempo. Israelo estas la sola lando en Mezorienta regiono kiu permesas malkaŝe GLATajn homojn servi en la armeo.<ref>{{Cite news |url=http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222949/http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |dead-url=yes |archive-date=3an de marto 2016 |first=James |last=Chin |title=The risks in hiding the HIV/AIDS truth |work=Business Day |date=12an de marto 2007 |volume=9 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303222949/http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |arkivdato=2016-03-03 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303222949/http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |date=2016-03-03 }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-347665/The-people-punish-Mr-Blair.html |title=The people punish Mr Blair |work=[[Daily Mail]] |date=6an de majo 2005 | location=London}}</ref> Dum la demando pri samseksemo en la militistaro estis tre politikigita en Usono, ĝi ne nepre estas tiel en multaj landoj. Parolante ĝenerale, sekseco en ĉi tiuj kulturoj estas konsiderata pli persona aspekto de onia identeco ol en Usono.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/about/governance/council/policy/military.aspx|titolo=Proceedings of the American Psychological Association, Incorporated, for the legislative year 2004. Minutes of the meeting of the Council of Representatives Julio 28 & 30, 2004, Honolulu, HI|alirdato=18a de novembro 2004|eldoninto=[[Usona Asocio pri Psikologio]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100215235251/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/military.aspx|arkivdato=15a de februaro 2010}}</ref> Laŭ [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], empiriaj indikaĵoj ne montras, ke seksa orientiĝo estas ĝusta al iu ajn aspekto de milita efikeco inkluzive de unuobla kohereco, moralo, varbado kaj retenado. Seksa orientiĝo estas senrilata al tasko-kohereco, la ununura tipo de kohereco, kiu kritike antaŭdiras la armean pretecon kaj sukceson de la teamo.<ref>American Psychological Association: [Report of the APA Joint Divisional Task Force on Sexual Orientation & Military Service]</ref> == Socio kaj sociologio == [[Dosiero:Joseph McCarthy.jpg|eta|left | Senatano [[Joseph McCarthy]] uzis akuzojn pri samseksemo kiel ŝerco-taktiko en sia kontraŭ-komunisma krucmilito.]] === Publika opinio === Socia akcepto de ne-aliseksemaj orientiĝoj kiel samseksemo estas tre malalta en aziaj kaj afrikaj landoj, kaj estas multe pli alta en [[Eŭropo]], [[Aŭstralio]] kaj [[Ameriko]]. Okcidenta socio pli kaj pli akceptas samseksemon ekde la 1990-aj jaroj. En 2017, profesoro Amy Adamczyk asertis, ke ĉi tiuj transnaciaj diferencoj rilate al la akcepto povas plejparte esti klarigitaj per tri faktoroj: la relativa forto de demokratiaj institucioj, la nivelo de ekonomia disvolviĝo kaj la religia kunteksto de la lokoj kie la homoj vivas.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage|titolo=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|familia nomo=Adamczyk|persona nomo=Amy|jaro=2017|eldoninto=University of California Press|paĝoj=3–7}}</ref> === Rilatoj === En 2006, la [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] kaj [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] asertis per ''[[Amicus curiae]]'', raporto prezentita al la Kalifornia Supera Kortumo: "Gejoj kaj lesboj formas stabilajn, plenumitajn rilatojn, kiuj egalas al aliseksemaj rilatoj ĉe esencaj aspektoj. La institucio de la [[edzeco]] ofertas sociajn, psikologiajn kaj sanajn avantaĝojn, kiuj estas rifuzitaj al samseksaj paroj: rifuzante al samseksa paro la rajton edziĝi, la ŝtato plifortigas kaj daŭrigas la stigmon historie asociitan kun la samseksemo. stigmo havas negativajn konsekvencojn: la malpermeso de Kalifornio geedziĝi por samseksaj paroj reflektas kaj plifortigas ĉi tiun stigmon ". Ili konkludis: "Ne ekzistas scienca bazo por distingi inter samseksaj paroj kaj aliseksaj paroj rilate al la juraj rajtoj, devoj, avantaĝoj kaj ŝarĝoj donitaj de civila edzeco." === Religio === {{Ĉefartikolo|Samseksemo kaj religioj}} [[Dosiero:2015MarchaGayDF039.JPG |eta|dekstra|Juda junulo portanta [[kipao]]n kun la [[Ĉielarka flago|ĉielarkaj koloroj]] en la geja parado de [[Meksik-urbo|Meksikurbo]], 2015 ]] La rilato inter religio kaj samseksemo variis multe tra la tempo kaj loko, ene kaj inter malsamaj religioj kaj konfesioj, kaj koncerne malsamajn formojn de samseksemo kaj ambaŭseksemo. Nuntempaj doktrinoj de la ĉefaj religioj de la mondo estas tre vastaj kaj diversaj kaj laŭ la konfesio estas diversaj sintenoj al seksaj orientiĝoj.<ref name=OPCtrial>{{Cite web|url=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|title=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|accessdate=27an de junio 2008|format=PDF|publisher=Presbytery of Southern California of the Presbitera Ortodoksa Eklezio|quote=asertante, ke gejeco estas malkaŝita "kondiĉo", pli ol peko de koro, [...] kontraŭdiras la instruon de Skriboj, ke ambaŭ la deziro kaj la ago estas peko.|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|arkivdato=2008-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|archivedate=2008-07-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf |arkivdato=2008-07-23 }}</ref> Inter tiuj konfesioj ĝenerale negativaj al ĉi tiuj orientiĝoj, ekzistas multaj diversaj specoj de aktivaĵoj, kiujn ili povas entrepreni: ĉi tio povas varii el kvieta, senbrua senkuraĝiga samseksema agado, al eksplicita malpermeso de samseksaj rilatoj inter ĝiaj anoj kaj aktive kontraŭi socian akcepton de samseksemo, ekzekuto, enkarcerigo, ktp. Oni trovis, ke [[Fundamentismo|religia fundamentismo]] rilatas pozitive al kontraŭ-samseksemaj antaŭjuĝoj. Ĉi tiu estas la kazo de komuna religio ankaŭ, kiu tipe antaŭdiras gejfobiajn sintenojn sed ankaŭ oni trovis ke ili kondukas al fizika damaĝo kontraŭ gejoj. Religia opozicio al [[Infanadoptado de samseksaj paroj|geja adopto]] estis klarigita de kolektivismaj valoroj (lojaleco, aŭtoritato, pureco) kaj malalta fleksebleco pri ekzistecaj temoj, kaj ne pro altaj prosociaj inklinoj favore al la malfortuloj.<ref>Cabezón, p. vii, "Introduction"</ref> Oni trovis, ke sintenoj rilate al samseksemo ne estas determinataj nur de personaj religiaj kredoj, sed ankaŭ de la interagado de tiuj kredoj kun la superreganta nacia religia kunteksto, eĉ por homoj malpli religiaj aŭ kiuj ne kundividas sian lokan superregan religian kuntekston. Multaj argumentas, ke temas pri samseksemaj agoj pekemaj, anstataŭ samseksaj allogoj mem. Tiucele iuj malinstigas etikedadon de individuoj laŭ [[seksa orientiĝo]]. Ekzistas pluraj organizoj, kiuj asertas, ke [[konverta terapio]] povas helpi malpliigi samseksan allogon.<ref>The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012</ref> Tamen kelkaj anoj de multaj religioj rigardas la du seksajn orientiĝojn pozitive, kaj kelkaj religiaj konfesioj povas beni samseksan edzecon kaj subteni GLATajn rajtojn, kaj la kvanto de tiuj, kiuj faras tion senĉese kreskas ĉirkaŭ la mondo, kiam multe da evoluintaj mondaj leĝoj subtenas GLATajn rajtojn.<ref>Deak, C., & Saroglou, V. (2015). Opposing abortion, gay adoption, euthanasia, and suicide: Compassionate openness or self-centered moral rigorism? ''Archive for the Psychology of Religion, 37,'' 267-294.https://doi.org/10.1163/15736121-12341309</ref> Historie, kelkaj kulturoj kaj religioj akomodis, instituciigis aŭ respektis, samseksan amon kaj seksecon; tiaj mitologioj kaj tradicioj troviĝas ĉirkaŭ la mondo. Ekzemple, [[hinduismo]] ne konsideras samseksemon kiel religian pekon. En 2009, la hindua Brita KOnsilio publikigis la deklaron "Hinduismo ne kondamnas la samseksemon". [[Sikismo|Sikaj]] geedziĝaj ceremonioj estas ne-seksecaj specife, kaj tial samseksa edzeco estas ebla ene de [[Sikismo]].<ref>Blogowska, J., Saroglou, V., & Lambert, C. (2013). Religious prosociality and aggression: It’s real. ''Journal for the Scientific Study of Religion, 52,'' 524-536.https://dx.doi.org/10.1111/jssr.12048</ref> Sendepende de ilia pozicio pri samseksemo, multaj religiemaj homoj ambaŭ sanktajn tekstojn kaj tradicion por gvidi ĉi tiun temon. Tamen, la aŭtoritato de diversaj tradicioj aŭ skribaj versaĵoj kaj la ĝusteco de tradukoj kaj interpretoj estas kontinue pridisputataj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage|titolo=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|familia nomo=Adamczyk|persona nomo=Amy|jaro=2017|eldoninto=University of California Press|ISBN=9780520963597|paĝoj=17–18}}</ref> La [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]] [[judismo]], [[kristanismo]], [[islamo]] kaj [[Bahaa Kredo|bahaismo]] tradicie malpermesis [[sodomio]]n, kredante kaj instruante, ke tia konduto estas peka. Hodiaŭ kelkaj konfesioj ene de ĉi tiuj religioj akceptas samseksemon kaj inkluzivantajn gejajn homojn, kiel [[Reformisma Judismo]], la [[Unuiĝinta Eklezio de Kristo]] kaj la [[Metropola Komunuma Eklezio]]. Kelkaj [[Presbiterianismo|presbiterianaj]] kaj [[Anglikana Komunio|anglikanaj]] eklezioj bonvenigas membrojn sendistinge de samseksaj praktikoj,<ref>[https://web.archive.org/web/20080930122028/http://www.catholic.org/national/national_story.php?id=29699 Bishop Soto tells NACDLGM: 'Homosexuality is Sinful'] catholic.org, alirita la 29an de septembro 2008</ref><ref>[http://oncourse.ag.org/help/index.cfm?targetBay=24b28860-fb44-4e27-92a1-a2fe92076e8b&ModID=2&Process=DisplayArticle&RSS_RSSContentID=9123&RSS_OriginatingChannelID=1202&RSS_OriginatingRSSFeedID=3859&RSS_Source= Help topics] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160920164503/http://oncourse.ag.org/help/index.cfm?targetBay=24b28860-fb44-4e27-92a1-a2fe92076e8b&ModID=2&Process=DisplayArticle&RSS_RSSContentID=9123&RSS_OriginatingChannelID=1202&RSS_OriginatingRSSFeedID=3859&RSS_Source= |date=2016-09-20 }} Assemblies of God (USA), alirita la 6an de julio 2009</ref> kun kelkaj provincoj permesantaj ordigon kaj inkludon de gejaj kaj lesbaj klerikoj, kaj aserto de samseksaj sindikatoj. Reformisma judismo inkluzivas lesbajn kaj gejajn rabenojn kaj samseksajn edzecajn liturgiojn, dum [[Rekonstruisma judismo]] kaj la konservema branĉo en Usono permesas malĉastajn kaj gejajn rabenojn kaj sam-seksajn kuniĝojn. <ref>{{Cite web|title=Code of Ethics, American Association of Christian Counselors|url=http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf#page=15|website=www.aacc.net|publisher=American Association of Christian Counselors|accessdate=1an de majo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213065814/http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf#page=15|archive-date=13an de februaro 2015|dead-url=yes|df=dmy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150213065814/http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf#page=15|arkivdato=2015-02-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150213065814/http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf |arkivdato=2015-02-13 }}</ref> === Gejaj paradoj === [[Dosiero:2018 San Francisco Pride.jpg|eta|[[Geja Fiero|Geja parado]] en [[San-Francisko]], 2018.]] La [[Geja Fiero|Geja fiero]] aŭ ''GLAT-a fiero'' estas la pozitiva sinteno kontraŭ diskriminacio kaj perforto kontraŭ lesbaj, gejaj, ambaŭseksemaj kaj transgenraj homoj (GLATaj homoj) por antaŭenigi sian mem-aserton, dignon, egalecajn rajtojn, pliigi la videblecon kiel socia grupo, konstrui [[komunumo]]n, kaj celebri seksan diversecon kaj seksan diferencon. Fiero, kontraste al honto kaj socia stigmatizado, estas la superreganta perspektivo, kiu subtenas la plej multajn GLATajn rajtajn movadojn tra la mondo. ''Fiero'' (angle ''Pride'') pruntedonis sian nomon al GLAT-temaj organizoj, institutoj, fondaĵoj, libro-titoloj, periodaĵoj kaj eĉ [[OutTV|kablaj televidstacioj]] kaj la [[Fiera Biblioteko]].<ref>[http://www.villagevoice.com/2010-06-22/news/1970-a-first-person-account-of-the-first-gay-pride-march// Sargeant, Fred. "1970: A First-Person Account of the First Gay Pride March." ''The Village Voice''. 22an de junio, 2010.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150608161710/http://www.villagevoice.com/2010-06-22/news/1970-a-first-person-account-of-the-first-gay-pride-march/ |date=2015-06-08 }} .</ref> Okazante ekde solena ceremonio ĝis karnavala festego, foirokazaĵoj kutime koincidas kun la tiel nomata ''GLAT-fiera monato'' aŭ iu alia periodo, kiu memorfestas turnopunkton en la historio de la diversaj GLAT-aj komunumoj, ekzemple [[Moskva Geja Parado]] en majo pro la datreveno de la rusa senpunigo de samseksemo en 1993. Kelkaj gejfieraj eventoj inkluzivas GLAT-ajn defiladojn kaj marŝojn, amaskunvenojn, memorfestojn, komunumajn aranĝojn, dancfestadojn kaj grandajn festivalojn.<ref>Marotta, pp. 164–165</ref><ref>Teal, pp. 322–323</ref><ref>Duberman, pp. 255, 262, 270–280</ref> [[Dosiero:MoscowPride.jpg|eta|left | thumb | Logoo de la Moskva Parado 2011.]] En 2017, planoj antaŭeniris en [[Nov-Jorkio|Novjorkio]] por gastigi en 2019 la plej grandan internacian feston de GLAT-a fiero en historio, konata kiel ''Stonewall 50 / WorldPride'', por memorfesti la 50-an datrevenon de la [[Stonewall Inn|tumultoj ĉe Stonewall]]. En Novjorko, la eventoj ''Stonewall 50 / WorldPride'' produktitaj de ''[[Heritage of Pride]]'' plifortigos kunlaboradon kun la GLAT-a filio de [[I Love New York|I LOVE NY]] kaj inkluzivos bonvenan centron dum la semajnoj ĉirkaŭ la eventoj ''Stonewall 50 / WorldPride'' malferma al ĉiuj. Pliaj memoraj artoj, kulturaj kaj edukaj programoj okazos dum la 50-a datreveno de la ribelo ĉe la [[Stonewall Inn]] tra la tuta urbo kaj la mondo.<ref>Duberman, p. 227</ref> Oftaj simboloj de fiero estas la [[Ĉielarka flago|flago de ĉielarko]] aŭ fiero, la minuskla [[Greka literaturo|greka litero]] [[lambdo]] (λ), la [[rozkolora triangulo]] kaj la [[nigra triangulo]], ĉi tiuj lastaj rekuperiĝis el uzo kiel insigno de honto en [[naziaj koncentrejoj]].<ref>[https://www.nytimes.com/2000/06/25/nyregion/for-gays-party-search-purpose-30-parade-has-gone-mainstream-movement-s-goals.html Nagourney, Adam. "For Gays, a Party In Search of a Purpose; At 30, Parade Has Gone Mainstream As Movement's Goals Have Drifte." ''The New York Times''. 25an de junio, 2000.]</ref> Du [[Prezidanto de Usono|prezidantoj de Usono]] deklaris oficiale la Monaton de Fiero. Unue, prezidanto [[William J. Clinton|Bill Clinton]] deklaris junion "Monato de Geja kaj Lesba Fiero" en 1999 kaj 2000.<ref>LaFrank, p. 20.</ref> Tiam ekde 2009 ĝis 2016, ĉiun jaron li estis en la posteno, prezidanto [[Barack Obama]] deklaris junion kiel GLAT-an fieran monaton.<ref>Carter, p. 247</ref><ref>Teal, p. 323</ref> Komence de 2012, [[Google]] montris kelkajn GLAT-rilatajn serĉrezultojn kun malsamaj ĉielarkaj koloraj ŝablonoj ĉiun jaron dum junio. En 2017, Google ankaŭ inkludis stratojn el ĉielarkaj koloroj ĉe [[Google Maps]] por montri marŝojn de [[Geja Fiero|Gaja Fiero]], kiuj okazis tra la mondo.<ref>{{cite web |last1=Estepa |first1=Jessica |title=President Trump hasn't declared June as Pride Month — at least, not yet |url=https://eu.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2017/06/01/president-trump-hasnt-declared-june-pride-month-least-not-yet/102393004/ |website=[[USA Today]] |accessdate=12an de marto 2019 |language=en |date=1an de junio 2017}}</ref> === Gejerotiko === {{Ĉefartikolo|Gejerotiko}} [[Dosiero:SaraceniSebastian.jpg|eta|dekstra|''[[Sankta Sebastiano]]'', de [[Carlo Saraceni]] (ĉ. 1610-15), [[Prago]]. La martirigo de Sebastiano estas ofte priskribita kiel gejerotika.<ref name="glbtq.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/arts/subjects_st_sebastian.html |titolo=glbtg: an encyclopaedia of gay, lesbian, bisexual, transgender and queer culture |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070901002221/http://www.glbtq.com/arts/subjects_st_sebastian.html |arkivdato=2007-09-01 }}</ref>]] La gejerotiko estas seksa altiro inter membroj de la sama sekso, ĉu viro-viro aŭ ino-ino. La koncepto parte diferencas de la koncepto de samseksemo kvankam troviĝas en ĝia sino: ĝi rilatas specife al la deziro mem, kiu povas esti portempa, dum "samseksemo" implicas pli konstantan staton de identeco aŭ [[seksa orientiĝo]].<ref>John Berger, [http://www.studio-international.co.uk/archive/Caravaggio_1983_196_998.asp Caravaggio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070519213317/http://www.studio-international.co.uk/archive/Caravaggio_1983_196_998.asp |date=2007-05-19 }}, Studio International, p.1983, Volume 196 Number 998.</ref> Ĝi estas multe pli malnova koncepto ol la ideo pri samseksemo kiu fontas el la frua 19-a jarcento, kaj estas prezentita aŭ manifestita tra la historio de la [[vidaj artoj]] kaj [[literaturo]]. Ĝi ankaŭ povas troviĝi ĉe prezentaj formoj; el teatro al la teatrigo de uniformitaj movadoj (ekz., la [[Wandervogel]] kaj [[Adolf Brand|Gemeinschaft der Eigenen]]). Laŭ [[Oxford English Dictionary]], ĝi estas "apartenanta aŭ karakterizita per tendenco al erotikaj emocioj esti centrita al persono de la sama sekso; aŭ apartenanta al gej-erotika persono."<ref name="glbtq.com"/> Ĉi tio estas relative lastatempa [[Diĥotomio|dikotomio]], kiu estis studita en la plej fruaj tempoj de antikva poezio al moderna dramo de modernaj fakuloj. Tiel, akademianoj analizis la historian kuntekston en multaj gejerotikaj reprezentoj kiel ekzemple [[klasika mitologio]], [[renesanca literaturo]], [[Pentrado|pentraĵo]]j kaj [[Ceramiko de antikva Grekio|vazpentraĵoj de antikva Grekio]] kaj [[romia ceramiko]].<ref>Quoted by Flood, 2007, p.307.</ref> Kvankam gejerotikismo povas diferenci de la interpersona gejerotiko,<ref>According to Flood, 2007, p.308.</ref> kiel aro de artaj kaj performaj tradicioj, en kiuj tiaj sentoj povas esti enkorpigitaj en kulturo kaj tiel esprimitaj en pli vasta socio, kelkaj aŭtoroj citis la influon de personaj spertoj ĉe antikvaj aŭtoroj kiel [[Katulo]], [[Tibulo]] kaj [[Propercio]] en ilia gejerotika poezio.<ref>Flood, 2007, p.307.</ref> Laŭ [[Sigmund Freud]], "anstataŭ esti afero nur por malplimulto de viroj, kiuj identigas sin kiel gejo, gejerotikismo estas parto de la sama formado de ĉiuj viroj kiel homaj subjektoj kaj sociaj aktoroj."<ref>Quoted by Kontje, 2002, p.327.</ref> La vidpunkto de Freud estas inkrustita en siaj psikanalizaj studoj pri komplekseco de [[narcisismo]] kaj de [[Edipo]].<ref>Younger, 2005, p.38.</ref> === Samseksemo en kino === [[Dosiero:Jake Gyllenhaal (Berlinale 2012).jpg|maldekstra|eta| [[Jake Gyllenhaal]], unu el la ĉefroluloj de ''[[Brokeback Mountain]]'' ([[Ang Lee]], [[2005]]), filmo kiu montris la samseksemon en maskla kaj [[Aliseksemismo|aliseksemisma]] tereno kia estas la [[vakera filmo|vakeraj filmoj]].]] Samseksemo en kinarto estas portretita tre malsame laŭ la epoko, la lando aŭ la persona vidpunkto de la reĝisoro. Ĝi estis reflektita en [[komedio]]j, eksperimentaj, hororaj, historiaj, policaj, sociaj, biografiaj aŭ B-seriaj filmoj.<ref>[[Annie Proulx|Proulx, Annie]]; [[Larry McMurtry|McMurtry, Larry]]; Ossana, Diana (2005, 2006). ''Brokeback Mountain: Story to Screenplay''. London, New York, Toronto and Sydney: Harper Perennial. {{ISBN|978-0-00-723430-1}}.</ref> Laŭlonge de la historio de [[Kino|kinarto]] estis konsiderinda evoluo laŭ la maniero pritrakti ĉi tiun temon. En la grandaj produktaĵoj de [[Holivudo]], ekde ĝiaj komencoj ĝis preskaŭ la 1980-aj jaroj, samseksemuloj estis portretitaj kun malestimo kaj laŭ stereotipa maniero aŭ en dokumentoj de senkompataj murdintoj aŭ de perturbitaj sinmortigoj. Speciala mencio estus {{J|sendependa filmo}} aŭ produktadoj faritaj en aliaj lokoj kiel [[Eŭropo]].<ref>{{Cite web|title = Brokeback Mountain: 10 Years On an Oral History|url = http://www.out.com/out-exclusives/2015/7/28/brokeback-mountain-10-years-oral-history|website = www.out.com|access-date = 19an de februaro 2016}}</ref> Ĉi tiu situacio iom post iom ŝanĝiĝis ĝis la nuntempo, en kiu la grandaj produktistoj produktas filmojn direktitaj preskaŭ ekskluzive al la GLATaj publikoj, montrante pli realismajn karakterojn kaj scenarojn, ekspoziciitajn en komercaj [[teatro]]j aŭ en la plej multaj festivaloj pri ĉi tiu temo, kiuj estas festitaj tra la mondo.<ref>{{Cite book|url = |title = Ride the High Country|last = Bowen|first = Peter|date = Aŭtuno 2005|journal = Filmmaker|doi = |pmid = |volume = 14|issue = 1|pages = 34–39}}</ref> Multaj el ĉi tiuj nunaj filmoj montras kiom malfacile estas "[[Elŝrankiĝo|eliri el la ŝranko]]" kaj projekti al la spektanto la realon, en kiu samseksemuloj troviĝas.<ref>{{Cite web|title = The Lie Anne Hathaway Told To Get Hired For Brokeback Mountain|url = http://www.cinemablend.com/new/Lie-Anne-Hathaway-Told-Get-Hired-Brokeback-Mountain-73797.html|website = www.cinemablend.com|date = 28an de julio 2015|access-date = Februaro 18, 2016}}</ref> Subsequently, she took horse-riding lessons for two months.<ref>Logo Movie Special: "Brokeback Mountain" 2005, TV Movie, Logo, (Interviews with Cast and Crew) 5an de decembro</ref> Tamen, tiu ŝanĝo jam okazis en eŭropa kinarto antaŭe.<ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/item/prn-18-144/library-of-congress-national-film-registry-turns-30/2018-12-12/|title=Library of Congress National Film Registry Turns 30|website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA|access-date=2018-12-13}}</ref> Oni povas diferenci inter GLAT-temeca kinarto, kies temo rilatas al samseksemaj karakteroj kaj iliaj rilatoj kun la resto, kaj filmoj kun GLATaj karakteroj en sekundaraj roloj aŭ kies sekseco ne influas la intrigon de la filmo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2006/03/05/if_it_aint_broke_dont_fix_it|titolo=If it ain't broke, don't fix it|alirdato=4a de junio 2006|familia nomo=Freeman|persona nomo=Jan|dato=Marto 5 2006|verkaĵo=The Boston Globe}}</ref> Granda nombro de ĉi tiuj filmoj temigis viran samseksemon kaj ambaŭseksemon, dum inaj filmoj kaj transgenraj estis traktitaj malpli ofte.<ref>{{Cite book|url = |title = The Searchers|last = Smith|first = Adam|date = Januaro 2006|journal = Empire|doi = |pmid = |issue = 199|pages = 120–125|type = Magazine Interview with Ang Lee}}</ref> == Diskriminacio == [[Dosiero:Cologne Germany Cologne-Gay-Pride-2015 Parade-17a.jpg|eta|GLAT-aktivistoj en la Kolonja geja parado kun granda flago enhavanta la flagojn de la 70 landoj kie samseksemo estas kontraŭleĝa.]] === Ĉikanado === La ĉikanado al gejoj povas esti parola aŭ [[fizika misuzo]] kontraŭ persono, kiun la agresanto perceptas kiel lesban, gejan, ambaŭseksan aŭ transgenran, inkluzive personojn kiuj fakte estas aliseksemaj aŭ el nespecifa aŭ nekonata [[seksa orientiĝo]]. En Usono, adoleskaj studentoj aŭdis kontraŭ-gejajn insultojn kiel "kacsuĉanto", "ineca" kaj "inja" ĉirkaŭ 26 fojojn ĉiutage averaĝe, aŭ unufoje ĉiun 14 minutojn, laŭ studo de ''Mental Health America'' en 1998 (antaŭe Nacia Asocio pri Mensa Sano).<ref name=fbicrime>{{citation |title=Victims |url=https://www.fbi.gov/about-us/cjis/ucr/hate-crime/2011/narratives/victims |periodical=[[FBI]] |accessdate=26an de julio 2013}}</ref> [[Egale Canada]] efektivigis enketon kun partopreno de pli ol 3700 gimnazianoj en [[Kanado]] inter decembro 2007 kaj junio 2009. La fina raporto de la enketo, "Every Class in Every School", publikigita en 2011, trovis ke 70% el ĉiuj studentoj-partoprenantoj aŭdis ĉiutage "li estas tre geja" en la lernejo, kaj 48% el la respondantoj aŭdis plurajn fiaĉajn ofendajn vortojn pri samseksemo ĉiutage. 58% aŭ ĉirkaŭ 1400 el la 2400 aliseksemaj studentoj partoprenantaj en la enketo de EGALE eltrovis, ke gejfobiaj komentoj renversiĝas.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cbsnews.com/news/honor-killings-target-turkeys-lgbt-community/|titolo="Honor killings" target Turkey's LGBT community|alirdato=23a de decembro 2013|dato=12-a de oktobro 2011|eldoninto=CBS News}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://bari.repubblica.it/cronaca/2011/08/05/news/sei_il_disonore_della_famiglia-20061452/|titolo="Sei il disonore della famiglia" e accoltella il fratello gay|alirdato=23a de decembro 2013|aŭtoro=Di Piero Russo|eldoninto=bari.repubblica.it}}</ref> Plue, EGALE trovis, ke studentoj ne rekte trafitaj de GLAT-fobio estis malpli konsciaj pri tio. Ĉi tiu konkludo rilatas al esplorado farita en la areo de empatia malpleneco por socia doloro, kiu sugestas, ke tiuj, kiuj ne rekte spertas socian doloron (en ĉi tiu kazo, ĉikanado) konstante subtaksas ĝiajn efikojn kaj tial eble ne adekvate respondas al la bezonoj de iu spertanta socian doloron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hurriyetdailynews.com/father-confesses-to-killing-his-own-son-in-landmark-homosexual-murder-case.aspx?PageID=238&NID=47579&NewsCatID=341|titolo=Father confesses to killing his own son in landmark homosexual murder case|alirdato=23a de decembro 2013|eldoninto=hurriyetdailynews.com}}</ref> Esplorado de 78 al 14-jaraĝaj knaboj en 12 lernejoj en [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], inter 1998 kaj 1999 malkaŝis, ke la respondintoj, kiuj uzis la vorton "gejo" por alparoli alian knabon laŭ malĝusta maniero, celis la vorton kiel "nur ŝerco" kaj ne kiel aserto de onia perceptita [[seksa orientiĝo]]. La usona sociologo [[Michael Kimmel]] kaj la usona psikologo [[Gregory Herek]] skribis, ke la virsekseco estas rezigno pri la ina kaj ke maskloj subtenas sian senton pri sia virsekseco denigrante la virinan kaj finfine la samsekseman . Baziĝante sur la nocio de vireco difinanta sin per tio, kio ĝi ne estas, kelkaj esploristoj sugestas, ke fakte la rezigno de la ino eble estas [[mizogineco]]. Ĉi tiuj interrilaj temoj estis ekzamenitaj en 2007, kiam usona sociologo [[C.J. Pascoe]] priskribis, kion ŝi nomas la "geja diskurso" en usona mezlernejo en ŝia libro'' Dude, You're a Fag''.<ref>{{cite news|title = Alberta flaunts cowboy image in Manhattan|publisher = [[CBC News]]|accessdate =18an de februaro 18, 2016|url = http://www.cbc.ca/news/canada/calgary/alberta-flaunts-cowboy-image-in-manhattan-1.611047|date =4an de februaro 2006|deadurl = No|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070203090428/http://www.cbc.ca/canada/story/2006/02/24/20060224-albertatourism.html|archivedate = Februaro 3, 2007}}</ref> Geja kaj lesba juneco pli ofte raportas ĉikanadon. En unu studo, knaboj, kiuj estis ĉikanitaj kun mokado pri samseksemeco, suferis pli da ĉikanado kaj pli da negativaj efikoj kompare kun knaboj, kiuj estis ĉikanitaj kun aliaj kategorioj de mokado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.playbackmag.com/articles/magazine/20060220/brokeback.html|titolo=Alberta back on Oscar Mountain|alirdato=4a de januaro 2007|familia nomo=Dinoff|persona nomo=Dustin|dato=20a de februaro 2006|verko=Playback|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927001639/http://www.playbackmag.com/articles/magazine/20060220/brokeback.html|arkivdato=2007-09-27}}</ref> === Aliseksemismo kaj homofobio === {{Ĉefartikolo|Homofobio |Aliseksemismo }} [[Dosiero:Protestors at a pride parade in Jerusalem with sign that reads, "Homo sex is immoral (Lev. 18-22)".jpg|eta|Religiaj protestantoj ĉe la geja parado de [[Jerusalemo]], [[Israelo]], kun afiŝo kun bibliaĵo, "Geja seksumado estas nemorala (Levidoj 18:22)". ]] En multaj kulturoj gejoj estas ofte submetataj al antaŭjuĝoj kaj diskriminacioj. Nederlanda studo en 2011 konkludis, ke 49% el la nederlandaj junuloj kaj 58% el junuloj fremdaj al la lando malakceptas samseksemon. Simile al aliaj malplimultaj grupoj ili povas ankaŭ esti submetataj al stereotipoj. Ĉi tiuj sintenoj tendencas esti pro formoj de [[Homofobio|gejfobio]] kaj [[aliseksemismo]] (negativaj sintenoj, antaŭjuĝoj, kaj diskriminacio favore al kontraŭseksaj sekseco kaj rilatoj). Aliseksemismo povas inkluzivi la supozon, ke ĉiuj estas aliseksemaj aŭ ke kontraŭaj seksaj allogoj kaj rilatoj estas la normo kaj tial superaj. [[Homofobio]] estas timo, aversio aŭ diskriminacio kontraŭ samseksemaj homoj. Ĝi manifestiĝas laŭ diversaj formoj, kaj oni postulis kelkajn malsamajn tipojn, inter kiuj estas internigitaj [[homofobio]], socia homofobio, emocia homofobio, raciigita homofobio, kaj aliaj. Simila estas la [[lesbofobio]] kaj [[bifobio]]n (kontraŭ ambaŭseksemuloj). Kiam tiaj sintenoj manifestiĝas kiel krimoj, ili ofte nomiĝas malam-krimoj kaj geja batado.<ref name="Love That Dare Not Squeak">{{Cite news |last=Smith |first=Dinitia |title=Love That Dare Not Squeak Its Name |newspaper=the New York Times |date=7an de februaro 2004 |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0C1EF83A5F0C748CDDAB0894DC404482 |accessdate=10an de septembro 2007}}</ref> Negativaj stereotipoj karakterizas GLAT-anojn kiel malpli romantike stabilaj, pli disamaj kaj pli inklinaj al misuzado de infanoj, sed ekzistas neniu scienca bazo por tiaj asertoj. Gejoj kaj lesboj formas stabilajn, plenumitajn rilatojn, kiuj egalas al aliseksemaj rilatoj ĉe esencaj aspektoj. Seksa orientiĝo ne influas la probablecon ke homoj misuzos infanojn. Asertoj, ke ekzistas sciencaj pruvoj, kiuj subtenas asocion inter esti gejo kaj esti [[Pedofilio|pedofilo]], baziĝas sur misuzoj de tiuj terminoj kaj misprezento de la efektiva indikaĵo.<ref name=Bagemihl/> [[Dosiero:WBC protest.jpg|eta|left |thumb | Protesto homofobia de la [[Baptista Eklezio de Vestboro]].]] [[Homofobio]], formo de aliseksemismo, rilatas kaj al "senkaŭza timo aŭ antipatio al samseksemuloj kaj samseksemo" kaj al "konduto baziĝinta sur tia sento". Aliseksemismo, tamen, pli larĝe signifas la "sistemon de ideologia penso kiu igas la alisekseman sekson la sola normo por seksumado kaj pri aliaj seksaj praktikoj". Kiel antaŭjuĝo favoranta la aliseksemulojn kaj ties seksumadon, oni priskribis la aliseksemecon "ĉifrita kaj karakteriza de la ĉefaj sociaj, kulturaj kaj ekonomiaj institucioj de nia socio" kaj fontas el la esencisma kultura nocio, ke masklismo-vireco kaj virineco estas komplementaj.<ref>{{Cite web|url=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |title=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |publisher=Publishersweekly.com |accessdate=2an de septembro 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |archivedate=29an de julio 2012 }}</ref> Esploristo, verkisto kaj psikologia profesoro [[Gregory Herek]] deklaras, ke "[Aliseksemismo] funkcias tra duobla procezo de nevidebleco kaj atako. La samseksemo kutime restas kulture nevidebla; kiam homoj, kiuj okupiĝas pri samseksema konduto aŭ kiuj estas identigitaj kiel samseksemaj, fariĝas videblaj, ili estas submetataj al atako de la socio.<ref>{{cite web |url=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/HTML/prej_defn.html |author=Gregory M. Herek |title=Definitions: Sexual Prejudice, Homophobia, and Heterosexism |publisher=Psychology.ucdavis.edu |accessdate=2014-01-12 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131229154227/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |archivedate=2013-12-29 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131229154227/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |arkivdato=2013-12-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131229154227/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |arkivdato=2013-12-29 }}</ref> "Krome, en intervjuoj kun krimuloj de kontraŭ-geja perforto, krimmedicina psikologo [[Karen Franklin]] atentigas, ke "aliseksemismo ne estas nur persona valorsistemo, [prefere] ĝi estas ilo por la konservado. Ŝi daŭrigas dirante ke "atakoj kontraŭ samseksemuloj kaj aliaj individuoj, kiuj deviiĝas el la seksaj normoj estas rigardataj kiel lernita formo de socia kontrolo de devio anstataŭ defenda respondo al persona minaco.<ref>Corsini, Raymond J. (1992). ''The Dictionary of Psychology''. {{ISBN|1-58391-328-9}}.</ref> La plejmulto el internaciaj homrajtaj organizoj, kiel [[Human Rights Watch]] kaj [[Amnestio Internacia]], kondamnas leĝojn, kiuj faras samseksemajn rilatojn inter konsentantaj plenkreskuloj krimo. Ekde 1994, la [[Komitato pri Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj]] ankaŭ juĝis, ke tiaj leĝoj malrespektis la rajton je privateco garantiita en la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] kaj la [[Internacia Pakto pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Gender Knot|url=https://archive.org/details/genderknotunrave0000john|familia nomo=Johnson|persona nomo=Allan J.|jaro=1997|loko=Philadelphia|eldoninto=Temple University Press|ISBN=1-56639-519-4|paĝo=[https://archive.org/details/genderknotunrave0000john/page/149 149]}}</ref> En 2008, la [[Katolika Eklezio|Romkatolika Eklezio]] eldonis deklaron, kiu "instigas ŝtatojn nuligi krimajn punojn kontraŭ samseksemaj personoj". La aserto tamen celis malakcepti rezolucion de la UN-Asembleo, kiu ĝuste postulis la finon de punoj kontraŭ samseksemuloj en la mondo.<ref>LGBTQ on-line encyclopedia of gay, lesbian, bisexual, transgender, and queer culture</ref> En marto 2010, la Komitato de Ministroj de la [[Konsilio de Eŭropo]] adoptis rekomendon pri mezuroj kontraŭ la diskriminacio pro [[seksa orientiĝo]] aŭ [[genra identeco]].<ref>Rodwell, Craig. ' 'The Tarnished Golden Rule' ' pg. 5, QQ Magazine, Queen's Quarterly Publishing, New York. (Januaro/Februaro 1971 issue, Vol. 3, No. 1) Retrieved Julio 21, 2011.</ref> === Perforto kontraŭ GLAT-anoj === [[Dosiero:Istanbul LGBT Protest.jpg|eta|eta|Gejaj turkoj kaj homrajtaj aktivistoj kantas sloganojn kontraŭ homofobiaj turkaj politikoj en [[Istanbulo]]]] [[Dosiero:Gay Pride in Marseille - June 2004 - AGLA France.jpg|eta|dekstra|Armeno marŝas en 2004 dum la Marsejla parado kun afiŝo "Amo ne havas sekson".]] [[Samseksemulino|Lesbaninoj]], [[gejo]]j, [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksemuloj]] kaj [[transgenrulo]]j ([[GLAT|GLATaj homoj]]) povas alfronti perforton motivitan de malamemaj sintenoj rilate al ilia [[sekseco]] aŭ [[genra identeco]]. Perforto povas esti plenumita de la ŝtato, kiel en leĝoj preskribantaj korpan punon por samseksemaj aktivaĵoj, aŭ de individuoj kiuj timigas, persekutas, atakas, ĉikanas aŭ linĉas ilin.<ref>[[Usona Asocio pri Psikologio]]: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts]</ref> Perforto celata al homoj pro ilia perceptita sekseco povas esti psikologia aŭ fizika kaj povas etendiĝi al murdo. Ĉi tiuj agoj povas esti motivitaj de [[homofobio]], [[lesbofobio]], [[bifobio]], [[transfobio]], kaj povas esti influitaj de kulturaj, religiaj aŭ politikaj kutimoj kaj antaŭjuĝoj.<ref>[[John Boswell]], ''Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century'' (University of Chicago Press, 1980), pp. 63, 67–68,</ref> Nuntempe, samseksemaj aktivaĵoj estas laŭleĝaj en preskaŭ ĉiuj okcidentaj landoj, kaj en multaj el ĉi tiuj landoj la perforto kontraŭ GLATaj homoj estas klasifikita kiel malamo, kun tia perforto ofte rilate al konservativaj aŭ religiaj kliniĝantaj ideologioj, kiuj kondamnas la samseksemon, aŭ estas plenumita de individuoj, kiuj ligas gejecon kun malforta, malsana, ina aŭ malmorala manieroj. Ekster Okcidento, multaj landoj, precipe tiuj kie la reganta religio estas [[Islamo]], plej multaj afrikaj landoj (krom [[Sud-Afriko|Sudafriko]]), plej multaj aziaj landoj (krom pli GLAT-amikaj landoj kiaj [[Israelo]], [[Japanio]], [[Sud-Koreio]], [[Tajvano]] kaj [[Filipinoj]])<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|titolo=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|alirdato=10a de aŭgusto 2013|eldoninto=[[American Psychological Association]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|arkivdato=8a de aŭgusto 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |page=30|title=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365[...] – APA California Amicus Brief&nbsp;— As Filed |format=PDF|accessdate=21an de decembro 2010}}</ref> kelkaj iamaj komunismaj landoj en [[Orienta Eŭropo]] kaj [[Centra Azio]], kiel [[Rusio]], [[Pollando]], [[Albanio]], [[Kosovo]], [[Montenegro]] kaj [[Bosnio kaj Hercegovino]], estas nuntempe tre danĝeraj por GLATaj homoj pro diskriminacio kontraŭ samseksemuloj, kiu influas kaj diskriminacian leĝaron kaj fizikan perforton.<ref>{{Cite web|url=http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724|title=Schwule Nazis? Ein brisantes Thema für die rechtsextreme Szene|publisher=|accessdate=14an de junio 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170313010116/http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724|arkivdato=2017-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170313010116/http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724|archivedate=2017-03-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170313010116/http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724 |arkivdato=2017-03-13 }}</ref> En [[Eŭropa Unio]], la ''Equality Framework Directive 2000'' kaj [[Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio]] ofertas ian protekton kontraŭ diskriminacio pro seksa identeco.<ref>{{cite journal |doi=10.1542/peds.113.6.1827 |author=Frankowski BL|author2=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence |title=Sexual orientation and adolescents|journal= Pediatrics |volume=113 |issue=6|pages=1827–32 |date=Junio 2004|pmid=15173519|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}</ref> Historie, ŝtat-sankciita persekutado de samseksemuloj estis plejparte limigita al vira samseksemo, nomita "[[sodomio]]". Dum la mezepoka kaj frua moderna periodo, la puno por sodomio estis kutime morto. Dum la moderna periodo (de la 19-a jarcento ĝis meze de la 20-a jarcento) en la okcidenta mondo, la puno kutime estis [[monpuno]] aŭ [[Karcero|malliberigo]]. Okazis falo en lokoj kie samseksemaj agoj restis kontraŭleĝaj de 2009, kiam ekzistis 80 landoj tutmonde (precipe tra la [[Proksima Oriento]], [[Centra Azio]] kaj en plejmulte Afriko, sed ankaŭ en kelkaj landoj de [[Karibio]] kaj [[Oceanio]]) kun kvin portantaj la mortpunon ĝis 2016 kiam 72 landoj krimigis interkonsentitajn seksumajn rilatojn inter plenkreskuloj de la sama sekso.<ref name=PAHO>{{cite web |title="Therapies" to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |url=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&task=view&id=6803&Itemid=1926 |publisher=Pan American Health Organization |accessdate=26an de majo 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&task=view&id=6803&Itemid=1926 |archivedate=23an de majo 2012 |df=dmy-all }}</ref> Brazilo estas raportita kun la plej alta monda GLAT-mortiga nombro, kun pli ol 380 murdoj en 2017 nur, pliigo de 30% kompare al 2016.<ref name="religioustolerance"/> == Samseksemo ĉe bestoj == {{Ĉefartikolo|Samseksemo ĉe bestoj}} [[Dosiero:Two Giraffes.PNG|eta|left | Paro de virĝirafoj.]] Samseksema konduto ĉe bestoj estas [[Sekseco|seksa konduto]] inter [[Bestoj|ne-homaj specioj]], interpretata kiel samseksema aŭ ambaŭseksema. Ĉi tio povas inkluzivi samseksan amoradon, amindumadon, amon, paron, kaj gepatrojn inter samseksaj bestaj paroj. Esplorado indikas, ke diversaj formoj de ĉi tio troviĝas en ĉiu grava geografia regiono kaj en ĉiuj gravaj bestaj grupoj. La [[Sekseco|seksa konduto]] de ne-homaj bestoj prenas multajn malsamajn formojn, eĉ ene de la sama specio, kvankam samseksa konduto estas plej konata el sociaj specioj.<ref>Braithwaite, L. W., "Ecological studies of the Black Swan III – Behaviour and social organization", ''Australian Wildlife Research'' 8, 1981: 134–146</ref> Sciencistoj perceptas samsekseman konduton en bestoj laŭ malsamaj gradoj. La motivoj kaj implicoj de ĉi tiuj kondutoj ankoraŭ ne estis plene komprenataj, ĉar la plej multaj specioj ankoraŭ ne plene estas studataj. Laŭ [[Bruce Bagemihl]], la [[Bestoj|besta regno]] okupiĝas pri geja konduto "kun multe pli granda seksa diverseco, inkluzive de samseksema, ambaŭseksema kaj neproduktiva seksumado, ol la scienca komunumo kaj socio ĝenerale pretis akcepti." Bagemihl aldonas, tamen, ke ĉi tio estas "nepre raporto pri homaj interpretoj de ĉi tiuj fenomenoj".<ref>{{Cite book| last1 = Braithwaite | first1 = L. W. | year = 1970 | title = The Black Swan | url = | journal = Australian Natural History | volume = 16 | issue = | pages = 375–379 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|title=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|author=|date=|website=sciencedaily.com|accessdate=25an de marto 2018}}</ref> [[Simon LeVay]] prezentis averton, ke "kvankam samseksema konduto estas tre komuna en la besta mondo, ŝajnas esti tre malofta, ke individuaj bestoj havas longdaŭran dispozicion engaĝiĝi en tia konduto ekskluziva de aliseksemaj aktivaĵoj. Tiel, geja orientiĝo, se oni povas paroli pri tia afero ĉe bestoj, ŝajnas esti rareco". Unu specio en kiu okazas ekskluziva samseksema orientiĝo, tamen, estas tiu de malsovaĝaj ŝafoj ([[Ŝafo|Ovis aries]]). "Ĉirkaŭ 10% el la virŝafoj rifuzas pariĝi kun ŝafinoj sed rapide pariĝas kun aliaj virŝafoj."<ref>{{Cite web|last=Gordon |first=Dr Dennis |title='Catalogue of Life' reaches one million species |publisher= National Institute of Water and Atmospheric Research |date=10an de Aprilo 2007 |url=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3 |accessdate=2007-09-10 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3 |archivedate=13an de Julio 2007 |df= }}</ref> Laŭ Bagemihl (1999), samseksa konduto (konsistanta el pariĝado, seksa, paro-ligo, kaj gepatra agado) estis dokumentita en pli ol 450 specioj de bestoj tutmonde.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.physorg.com/news164376975.html|titolo=Same-sex behavior seen in nearly all animals|alirdato=2010-11-17|dato=2009-06-16|eldoninto=Physorg.com}}</ref> [[Dosiero:Homosexual behavior of dogs.jpg|eta|Du inaj [[Labradora ĉashundo|labradoraj ĉashundoj]] seksumas.]] La termino ''homosexual'' (samseksemo) estis kreita de [[Karl-Maria Kertbeny]] en 1868 por priskribi seksan altiron kaj samseksan konduton ĉe homoj. Ĝi uzo ĉe bestaj studoj estis kontraŭdira kaj polemika pro du ĉefaj kialoj: besta sekseco kaj motivigaj faktoroj estis kaj restas nebone komprenitaj, kaj la termino havas fortajn kulturajn implicojn en okcidenta socio, kiuj ne gravas por specioj krom homoj. Tiel la samseksema konduto ricevis multajn esprimojn tra la jaroj. Laŭ Bruce Bagemihl, dum priskribado de bestoj, la termino ''samseksemulo'' estas preferata anstataŭ gejaj, lesbaj kaj aliaj terminoj uzataj nuntempe, ĉar ĉi tiuj estas konsiderataj eĉ pli ligitaj al homa samseksemo.<ref>{{Cite web|url=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html|title=Book Reviews, Bestselling Books & Publishing Business News - Publishers Weekly|author=|date=|website=publishersweekly.com|accessdate=25an de marto 2018}}</ref> Bestaj preferoj kaj instigoj estas ĉiam konkluditaj laŭ ilia konduto. Ĉe sovaĝaj bestoj, esploristoj kutime ne povos sekvi kaj esplori la tutan vivon de individuo, kaj devas konkludi el ofteco de unuopaj observaĵoj de ilia konduto. La ĝusta uzado de la termino'' samseksemulo'' estas ke besto elmontras samsekseman konduton aŭ eĉ samseksan konduton aplikante la esprimon ''samseksemo'' al ĉiu seksa konduto ([[kopulacio]], genitala stimulado, pariĝaj ludoj kaj seksa elmontra konduto) inter bestoj de la sama sekso."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality|url=https://archive.org/details/queerscienceusea00leva|familia nomo=Levay|persona nomo=Simon|jaro=1996|loko=Cambridge, Massachusetts|eldoninto=MIT Press|paĝo=[https://archive.org/details/queerscienceusea00leva/page/n220 207]}}</ref> En la plej multaj kazoj, oni supozas, ke la samseksema konduto estas nur parto de la ĝenerala seksa konduta repertuaro de la besto, igante la beston "ambaŭseksema" anstataŭ "samseksema" ĉar la terminoj estas komune komprenataj de homoj sed estas konataj kazoj pri samseksema prefero kaj ekskluzivaj samseksemaj paroj.<ref>Bagemihl, 1999, page 2</ref> == Samseksemo ĉe amaskomunikiloj == [[Dosiero:PortiadeRossiEllenDeGeneresHWOFSept2012.jpg|eta|Portia de Rossi kaj DeGeneres en septembro 2012.]] La nuntempa [[GLAT|lesba kaj geja komunumo]] havas kreskantan kaj kompleksan lokon ĉe usonaj kaj okcidentaj eŭropaj [[amaskomunikilo]]j. Lesboj kaj gejoj ofte estas portretitaj malĝuste en [[televido]], filmoj, kaj aliaj amaskomunikiloj. La geja komunumo ofte estas portretita kun multaj tipaj stereotipoj, kiel ekzemple gejoj estas inecaj, ekstravagancaj kaj aŭdacaj. Kiel aliaj malplimultaj grupoj, ĉi tiuj karikaturoj kutime celas ridindigi ĉi tiun marĝenigitan grupon.<ref>{{Cite web |url=http://www.galha.org/glh/214/norton.html |title=Mea Culpa! |publisher=Gay and Lesbian Humanist |author=Rictor Norton |year=2002 |accessdate=2007-01-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |archivedate=2006-10-11 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |arkivdato=2006-10-11 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |date=2006-10-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.galha.org/glh/214/norton.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |arkivdato=2006-10-11 }}</ref> Estas nuntempe ĝeneraligita malpermeso de referencoj ĉe por-infanaj spektakloj, kaj kiam referencoj okazas, ili preskaŭ senescepte generas polemikojn. En 1997, kiam usona komikisto [[Ellen DeGeneres]] elŝrankiĝis en sia populara komedia programo, multaj sponsoroj, kiel la [[rapida manĝaĵo|rapida manĝaĵ-ĉeno]] de Wendy, reklamis. Ankaŭ parto de la amaskomunikiloj provis igi la gejan komunumon inkluzivita kaj publike akceptita kun televidaj programoj kiel [[Will and Grace]] aŭ [[Queer Eye|Queer Eye por la Straight Guy]].<ref>{{Cite book|last1=Raley|first1=Amber B.|last2=Lucas|first2=Jennifer L.|title=Stereotype or Success? Prime-time television's portrayals of gay male, lesbian, and bisexual characters|journal=Journal of Homosexuality|date=Oktobro 2006|volume=51|issue=2|pages=19–38|doi=10.1300/J082v51n02_02}}</ref> Ĉi tiu pliigita publikeco reflektas la Elirantan movadon de la [[GLAT|GLAT-a komunumo]]. Ĉar pli da famuloj aperis, pli da programoj aperis, kiel en 2004 la programo [[The L Word]]. Ĉi tiuj bildigoj de la GLAT-a komunumo estas kontestataj, sed utilaj por la komunumo. La pliiĝo de videbleco de GLATaj homoj permesis ke la GLAT-a komunumo unuiĝu por organizi kaj postuli ŝanĝon, kaj ĝi ankaŭ inspiris multajn GLAT-anojn elŝrankiĝi.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Broadcasting It|url=https://archive.org/details/broadcastingiten0000howe|familia nomo=Howes|persona nomo=Keith|jaro=1993|loko=London/New York|eldoninto=Cassell|ISBN=978-0-304-32700-3}}</ref> En [[Usono]], gejoj estas ofte uzataj kiel simbolo de socia dekadenco fare de famulaj [[Evangeliismo|evangeliisto]]j kaj de organizoj kiel Fokuso sur la Familio. Multaj GLAT-organizoj ekzistas por reprezenti kaj defendi la gejan komunumon.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=2Kc46h0Nu6IC&pg=PR13&q=medias%20protrayal%20of%20gays%20and%20lesbians|titolo=Up from Invisibility: Lesbians, Gay Men, and the Media in America|familia nomo=Gross|persona nomo=Larry P.|dato=2001|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=9780231119535|lingvo=en}}</ref> Ekzemple, la Geja kaj Lesba Alianco Kontraŭ Kalumnio en Usono kaj Stonewall en Britio laboras kun la amaskomunikiloj por helpi portreti justajn kaj precizajn bildojn de la geja komunumo.<ref>{{Cite web |url=http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |title=The Law that Dared to Lay the Blame... |publisher=Gay and Lesbian Humanist |author=Brett Humphreys |year=2002 |accessdate=2007-01-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |archivedate=2007-03-05 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |arkivdato=2007-03-05 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |date=2007-03-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |arkivdato=2007-03-05 }}</ref> Ĉar [[kompanio]]j reklamas pli kaj pli al la geja komunumo, GLATaj aktivuloj uzas reklamajn sloganojn por antaŭenigi vidpunktojn de geja komunumo.<ref>Fetto, John. In Broad Daylight – Marketing to the gay community – Brief Article. BNet. Feb. 2001. {{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |title=Archived copy |accessdate=2016-02-06 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016142008/http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |archivedate=2015-10-16 |df= }} {{Citaĵo el la reto |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://archive.is/20120708033959/findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |arkivdato=2012-07-08 }}</ref> Subaru surmerkatigis ĝian Forestest kaj Outback kun la slogano "Ĝi ne estas Elekto. Wayi estas la Maniero kiun Ni Konstruas", kiu poste estis uzita en ok usonaj urboj sur stratoj aŭ en gejaj rajtoj.<ref>{{cite news|last=Bindel|first=Julie|url=http://standpointmag.co.uk/node/6193/full|title=Britain's Apologists For Child Abuse|work=Standpoint|date=Septembro 2015|accessdate=15an de novembro 2016|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160806060901/http://standpointmag.co.uk/node/6193/full|arkivdato=2016-08-06}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160806060901/http://standpointmag.co.uk/node/6193/full |date=2016-08-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://standpointmag.co.uk/node/6193/full |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160806060901/http://standpointmag.co.uk/node/6193/full |arkivdato=2016-08-06 }}</ref><ref>Ken Plummer ''Gay News'', No.202</ref> == Samseksemo kaj Esperanto == Samseksemaj, kaj GLAT-aj esperantistoj ĝenerale estas grava parto de [[Esperantujo|Esperantio]], kiu verŝajne estas unu el la plej toleremaj kaj akceptemaj movadoj rilate al seksa diverseco. En la [[Esperanto-movado]] ekzistas faka asocio de GLAT-anoj, la tiel nomata ''[[Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj]]'' fondita ekde la jaro 1977, de [[Peter Danning]], judgerman-devena brito kiu saviĝis el [[Naziismo|hitlera persekutado]]<ref>https://legacy.esperanto.org.uk/lbe/arkivo/954/19.html</ref>. LSG kutime kaj regule kunsidis dum la Universalaj Kongresoj kaj organizis plurajn aktivaĵojn por GLAT-anoj dum la kongresa semajno. Okaze de UK, LSG ankaŭ havis sian informbudon por la ĝenerala publiko. Kutime, antaŭ la interreta erao, LSG estis la ĉefa ligo inter samseksamaj esperantistoj, kies organo [[Forumo (LSG)|Forumo]], informis pri la plej gravaj novaĵoj GLAT-temaj, movadaj, asociaj kaj distraj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lsgesperanto.org/wp/forumo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190513065108/http://lsgesperanto.org/wp/forumo/ |arkivdato=2019-05-13 }}</ref> La bulteno estis diskrete sendita al ĝiaj membroj ekde 1978 kaj entute eldoniĝis 150 numeroj, kies lasta apero okazis ĉirkaŭ la [[UK 2005|Universala Kongreso]] en [[Lillo|Lilo]], kie, LSG-anoj, post dormiĝanta epoko de la asocio, decidis pluvivigi la bultenon por revivigi la asocion sed malgraŭ tio, ĝi ne plu aperis.<ref>Bulteno Forumo, numero 150, jaro 2015: "Sekretario kaj Kasisto ne denove kandidatiĝos", paĝoj 3-4.</ref> Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj ekde marto 1978 eldonis la bultenon Forumo, krome ankaŭ organizis loĝigan servon kiu similis al [[Pasporta Servo]] sed nur por LSG-anoj kaj okazigis aranĝojn ĉirkaŭ Esperanto-kongresoj dum kiuj liganoj konatiĝis kun la loka GLAT-kulturo kaj samseksama vivo. Samseksemaj esperantistoj nuntempe plejparte komunikas kaj ekkonas unu la alian per sociaj retoj (kelkfoje fermitaj) ĉe [[Facebook|fejsbuko]], [[instagram]]o aŭ [[Telegram (aplikaĵo)|telegramo]]. Ekzistas retaj personaj blogoj aŭ personaj novaĵ-agentejoj kiuj kelkfoje diskonigas GLAT-ajn novaĵojn en esperanto<ref>http://neniammilitointerni.over-blog.com/kubo-havano-manifestacio-por-defendo-de-samseksamaj-rajtoj</ref><ref>http://neniammilitointerni.over-blog.com/2019/05/kubo-la-glatia-komunumo-defias-la-registaron-paradante-en-havano.html</ref><ref>http://neniammilitointerni.over-blog.com/2016/08/turkio-hande-kader-figuro-de-la-geja-fiero-en-istanbulo-brulmortigita.html</ref> kaj GLAT-aranĝoj estas foje organizataj<ref>https://www.instagram.com/p/BxPLWDiJQ2C/</ref>. La revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] ankaŭ dediĉis sian numeron 2015:4 al ''Geedziĝo '' kaj ankaŭ oni traktis la [[samseksa edzeco|samseksan edzecon]] kaj iom pli frue la ĉeftemo estis ''Samseksemo kaj la GLAT-situacio en la mondo''.<ref>'' Nia ĉefartikolo pritraktas gravan temon. Samseksemo ankoraŭ estas ĉirkaŭita de mitoj, miskompreno kaj timo. Marjorie Garber, profesorino ĉe Harvard, sugestas ke anstataŭ diri “aliseksemo”, ‘samseksemo”, “ambaŭseksemo”... ni diru simple “seksemo”. Ĉu ne bona interpreto por pli bone kompreni la ecojn kaj la seksajn orientiĝojn de la homoj?'' http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064145/http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html |date=2019-01-29 }}</ref> En esperanto aperis geja antologio ''Glaŭka lum''' (ĉe eldonejo [[Pro Esperanto]], [[Vieno]] 1994) de la germana poeto [[Benoît Philippe]]<ref>https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=4591</ref><ref>http://esperanto.net/literaturo/fo/glauklumrec.html</ref>. Kelkaj el la gravaj verkistoj en esperanto malkaŝe samseksemaj estas [[K. R. C. Sturmer]], [[Suso Moinhos]] kiu, interalie, verkis eseon pri [[Lajos Tárkony]], ankaŭ samseksemulo, kaj [[Paulo Silas|Paŭlo Silas]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://egalecen.org/category/poezia-angulo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190513070443/https://egalecen.org/category/poezia-angulo/ |arkivdato=2019-05-13 }}</ref>, juna poeto kiu sin mortigis, havis riĉan blogon pri gejaj poemoj. Ankaŭ en ''Verda stelo kaj roza triangulo'' de [[Giorgio Silfer]] kiu estas antologieto pri amotemoj interalie pri samseksemeco<ref>(eo) [[Tazio Carlevaro]], Antologio pri io plne natura, [[Literatura Foiro]], n-ro 314, decembro 2021, paĝoj 376-377</ref>. == Samseksemo en sportoj == La situacio de gejoj, lesboj, ambaŭseksemuloj kaj transgenruloj en sportoj estas kaj estis tre diversa laŭ la landoj kaj tempoj de konkurencaj turniroj. Nuntempe plej multaj okcidentaj landoj forigis la limojn kaj restriktojn por ke membroj de seksaj malplimultoj partoprenu en malsamaj sportaj turniroj kiel la [[Olimpiaj ludoj|Olimpikoj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo|Monda Pokalo]]. Tamen kelkaj gvidantoj aŭ teknikaj direktoroj de la diversaj sportaj disciplinoj diskonigis siajn homofobiajn paroladojn en plenaj intervjuoj agnoskante, ke ili ne akceptos samseksemulojn en la teamoj.<ref>ROB MORSE, ''[[San Francisco Chronicle]]'', Perspiration Condemnation for N.Y. Games, Published 4:00 am, Wednesday, 30an de oktobro, 2002</ref> Politikoj kaj sintenoj rilate gejojn kaj lesbojn kiel membroj de sportaj teamoj varias multe en la mondo. En multaj landoj ili ĝuas samajn rajtojn kaj devojn kiujn iliaj aliseksemaj kompanoj havas, dum en aliaj kvankam kaŝitaj de la direktoroj aŭ trejnistoj suferas la homofobian persekutadon. Kiel estas logike, en ĉiuj landoj kie samseksemo estas kontraŭleĝa, eĉ ne estas reguloj, kiuj limigas la funkciojn en turniroj, ĉar ili jam estas persekutitaj de la krimuloj kaj la aŭtoritatoj. Ekzistas ankaŭ grupo de landoj kie samseksemo estas laŭleĝa sed ankoraŭ estas provo restrikti la enmeton de samseksemuloj en [[sportteamo]]jn kaj konkuradojn, citante diversajn kialojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://gaygames.org/wp/wp-content/uploads/2012/07/lgbtolympics.pdf |titolo=The History of LGBT Participation in the Olympics |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140221145359/http://gaygames.org/wp/wp-content/uploads/2012/07/lgbtolympics.pdf |arkivdato=2014-02-21 }}</ref> Aliflanke, transgenruloj estas limigitaj aliĝi al konkuradoj en teamoj en landoj kie ĝi estas limigita al viroj, ĉar nek ina transgenruloj nek viraj transgenruloj povas esti kvalifikitaj por reprezenti landon en sporta turniro, en aliaj ili estas ekskluditaj per preteksto je psikiatriaj kialoj.<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5853139,00.html "Cologne gears up to play and party as host to Gay Games"] .</ref> Se mankas malkaŝe GLATaj sportistoj, GLAT-fokusitaj ligoj kaj eventoj kreiĝis ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]]. Unu el la plej fruaj registritaj gejaj sportokazaĵoj organizitaj de komitatoj estas la [[Federacio de Gejaj Ludoj]] (komence konata kiel la Komisiono pri Gejaj Olimpikoj de Usono), kiu estis fondita en 1980 de [[Tom Waddell]],<ref>{{Cite web |author=Federation of Gay Games |url=http://www.gaygames.com/index.php?id=24 |title=FAQs |accessdate=Julio 5, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |archivedate=Oktobro 20, 2010 |df=mdy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |arkivdato=2010-10-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |date=2010-10-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://gaygames.com/index.php?id=24 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |arkivdato=2010-10-20 }}</ref> Mark Brown kaj Paul Mart por organizi la unuajn [[Gejaj Ludoj|Gejajn Ludojn]] (1982) en [[San-Francisko]]. Alia organizo, ''Apollo - Friends in Sports'', estis establita en 1981 por organizi la Okcidentan Pokalon, mult-sporta okazaĵo por gejaj kaj lesbaj atletoj en [[Kalgario]], [[Alberto]]. En 1989, la [[Eŭropa Federacio de Gejaj kaj Lesbaj Sportoj]] estis formita por organizi la [[EŭroLudoj]]n por GLAT-aj atletoj en Eŭropo. En 2006, okazis skismo inter la Federacio de Gejaj Ludoj kaj la Montreala organiza komitato por la Gejaj Ludoj, kondukante al la Montreala komitato organizi rivalan mult-sportan okazaĵon, la Mondajn Eksterludojn, kiuj daŭras ĝis nun. La sponsoranta organizo por la WorldOutgames, la Geja kaj Lesba Internacia Sporta Unuiĝo, ankaŭ organizis pli malgrandajn regionajn mult-sportajn okazaĵojn, inkluzive de la Nordamerika kaj Azia-Pacifika Outgames.<ref>{{Cite web|url=https://ussporthistory.com/2014/08/21/the-gay-games-then-and-now/|title=The Gay Games: Then and Now|last=|first=|date=2014-08-21|website=Sport in American History|access-date=2017-03-10}}</ref> En 2002, oni kreis la unuajn gejajn [[Rugbeo|rugbeajn]] mondĉampionecojn. Ĉi tiuj ludoj estis kreitaj por antaŭenigi la ludon de [[Rugbeo]] kiel ĉio-inkluziva, tutmonda sporto.<ref>{{Cite web|url = http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html|title = Outgames kick off in Vancouver|author = Thomas, Sandra|publisher = ''Vancouver Courier'' via Global Toronto|date = Julio 25, 2011|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2019-05-09|arkivurl = https://web.archive.org/web/20120320072319/http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html|arkivdato = 2012-03-20|accessdate = 2019-05-09|archiveurl = https://web.archive.org/web/20120320072319/http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html|archivedate = 2012-03-20}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120320072319/http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html |arkivdato=2012-03-20 }}</ref> {{Bildgalerio |titolo=Famaj GLAT-aj sportistoj |vicigo=centre |alto=120 |Dosiero:Jason Collins Nets 2014.jpg|[[Korbopilkisto]] [[Jason Collins]] |Dosiero:Jpcalderon.jpg|[[Flugpilkisto]] [[J. P. Calderon]] |Dosiero:Nongthoomfairtex.jpg|[[Boksisto]] [[Nong Thoom|Parinya Charoenphol]] |Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1986-0826-036, Stuttgart, Leichtathletik-EM, Kugelstoßerin Heidi Krieger errang den ersten Titel für die DDR.jpg|[[Vojkampa atletiko]] [[Andreas Krieger]] |Dosiero:Greglouganis.jpg|[[Plonĝisto]] [[Greg Louganis]] |Dosiero:Hana_Mandlíková_2009_US_Open_02.jpg|[[Tenisisto]] [[Hana Mandlíková]] |Dosiero:Matthew Mitcham.jpg|Plonĝisto [[Matthew Mitcham]] |Dosiero:Dominik Koll Wien2008.jpg|[[Naĝisto]] [[Dominik Koll]] |Dosiero:Charline Labonté in 2014 crop.jpg|[[Glacihokeisto]] [[Charline Labonté]] |Dosiero:Katja Nyberg2.jpg|[[Manpilkisto]] [[Katja Nyberg]] |Dosiero:Anja Pärson Semmering 2008.jpg|[[Alpa skiisto]] [[Anja Pärson]] |Dosiero:Michael Sam final Mizzou home game.jpg|Ludisto de usona piedpilkado [[Michael Sam]] |Dosiero:Gareth Thomas (rugby player).jpg|[[Rugbeisto]] [[Gareth Thomas]] |Dosiero:Darren Young April 2012.jpg|[[Luktisto]] [[Darren Young]] }} == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|GLAT}} * [[Samseksa edzeco]] * [[Listo de famaj samseksemuloj]] * [[Samseksemo en la mondo]] * [[Samseksemo kaj religioj]] * [[Sekseco]] * [[Ambaŭseksemo]] * [[Aliseksemo]] * [[Kontraŭ-sodomia leĝo]] * [[Kviro]] * [[Tria genro]] * [[Uranismo]] * [[Deklaracio de Montrealo]] * [[Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj]] * [[Gejerotiko]] * [[GLAT-simboloj|GLAT]] (LGBTQ+) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Samseksemo|ReVo=seks.sam0emo}} * [http://1drv.ms/1czboxp Dokumento pri seksa orientiĝo kaj samseksemo de la Usona Psikologiista Asocio (traduko en esperanton)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.glbtq.com Enciklopedio pri GLAT kulturo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050317094204/http://www.glbtq.com/ |date=2005-03-17 }} * [http://www.lsg-esperanto.org Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081221142842/http://lsg-esperanto.org/ |date=2008-12-21 }} * [http://neniammilitointerni.over-blog.com/2020/05/samseksemo-germanio-malpermesas-la-konvertigajn-terapiojn.html Germanio malpermesas la konvertigajn terapiojn] * http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064145/http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html |date=2019-01-29 }} Samseksemo], revuo Kontakto, 2013. {{Sekso}} {{Elstara|2020|12|27}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Seksa orientiĝo]] [[Kategorio:Samseksemo| ]] [[Kategorio:GLAT]] [[Kategorio:Interpersona allogo]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Elstaraj artikoloj]] 6of300i9aqqt2mxajh1u0ruqv1ejxyi 0 4197 9478820 9469935 2026-09-20T08:48:08Z Sj1mor 12103 9478820 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |tipo = urbo |statuso=Urbo |lando=[[Francio]] |nomo= Tuluzo |flago= |blazono=Blason de Toulouse.png |devizo= |bildo={{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Montage_Toulouse_2.jpg | dosiero2 = Montage_Toulouse_3.jpg | dosiero3 = Toulouse montage.jpg | dosiero4 = Patchwork Toulouse.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} |bildo-larĝeco = 300px |bildo-priskribo=Panorama bildo de Tuluzo |patrono= |mapo= |mapo2= |longitudo=01/26/31/E |latitudo=43/36/16/N |regiono-ISO=FR-31 |Mapo en angulo= |situo sur mapo2=Tuluzo |situo de2=Situa mapo de Tuluzo |tipo1=reliefo |zomo=10 |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Okcitanio (franca regiono)]] <small>([[ĉefurbo]]</small>) |departemento=[[Haute-Garonne]] <small>([[prefektejo]])</small> |arondismento=Toulouse <small>([[ĉefurbo]])</small> |kantono=Ĉefurbo de 15 kantonoj |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro= S-ro Jean-Luc Moudenc |partio=[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |estro ekde=[[2014]]-[[2020]] |interkom= |ĝemel= |pk=31000, 31100, 31200, 31300, 31400, 31500 |alto=De 115 al 263 m |areo=118.30 |loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} |jaro={{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝantaro_denseco=auto |tel= |aŭto= |kodo=31555 |laŭ=[[INSEE]] |horzono=UTC +1 (+2 somere) }} '''Tuluzo''' ([[Franca lingvo|franclingve]] '''''Toulouse''''', [[Okcitana lingvo|okcitanlingve]] '''''Tolosa''''') estas la kvare plej granda [[Listo de urboj de Francio|urbo de Francio]], post [[Parizo]], [[Marsejlo]] kaj [[Liono]]. Ĝi estas la [[prefektejo]] de la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Haute-Garonne|Alta Garono]], sed ankaŭ la ĉefurbo de la tuta [[Francaj regionoj|regiono]] [[Sudo-Pireneoj]]. La loĝantojn de Tuluzo oni kutime nomas ''Toulousaines'' (inoj) kaj ''Toulousains'' (ne nur inoj) en la [[franca lingvo]] kaj, respektive, ''Tolosenca'' kaj ''Tolosenc'' en la okcitana. Tuluzo estis la ĉefurbo de la [[Visigotoj|visigota reĝlando]] dum pli malpli cent jaroj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lurioaddl.com/Pages/ToulouseCapitale.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140731032459/http://www.lurioaddl.com/Pages/ToulouseCapitale.aspx |arkivdato=2014-07-31 }}</ref> kaj historia ĉefurbo de [[Langvedoko]]<ref>[http://books.google.fr/books?id=FĝCAAAAcAAJ&pg=PA241&dq=Toulouse+Capitale+du+Languedoc&hl=fr&sa=X&ei=8hCuUPO_I4jChAeS-YGYCw&ved=0CEsQ6AEwCTgK#v=onepage&q=Toulouse%20Capitale%20du%20Languedoc&f=false «Dictionnaire universel, géographique, statistique, historique et politique… Par Louis Marie Prudhomme, page 241»]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kaj hodiaŭ ĝi estas la ĉefloko de la prefektejo Alta Garono kaj la sidejo de la [[Urba komunumo de Metropola Tuluzo]]<ref>[http://www.toulouse-metropole.fr/]</ref>. Kun {{formatnum:447340}} loĝantoj je la 1-a de januaro 2011<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://insee.fr/fr/insee_regions/midi-pyrenees/themes/dossiers_etudes/dos_etudes_mp/pop_legales_2013/mp.pdf |titolo=Insee-Midi-Pyrénées Populations légales de Midi-Pyrénées au {{eksp|er}} janvier 2011, publiées en décembre 2013. |alirdato=2014-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140105054627/http://insee.fr/fr/insee_regions/midi-pyrenees/themes/dossiers_etudes/dos_etudes_mp/pop_legales_2013/mp.pdf |arkivdato=2014-01-05 }}</ref>, ĝi estas la kvare plej loĝata urbo de Francio. Ankaŭ la urba areo de Tuluzo, kiu arigis 1 250 251 loĝantojn en 2011, estas la kvare plej granda en la lando. Kun {{formatnum:892115}} loĝantoj, la loĝantaro estas la sesa post tiu de [[Lille|Lilo]] kaj [[Nico]] kaj antaŭ tiu de [[Bordozo]]. Tuluzo estas urbo, kiu sekvas la ĝeneralajn tipajn arkitekturajn trajtojn de la sudo de Francio kaj konata kiel la «rozkolora urbo» pro la koloro de la loka tradicia konstrumaterialo, la [[briko]] el [[terakoto]]. La disvolviĝo de la kulturo de la [[violo de Tuluzo]] en la 19-a jarcento igis ĝin la emblemo de la urbo kaj donis al ĝi kromnomon «urbo de violoj». Ĝi estas iom malpli ofte nomata ankaŭ ''cité Mondine'' (la ''Ciutat Mondina'' okcitane), reference al la dinastio de la grafoj de la urbo, kelkfoje nomataj Raymond<ref>[http://pedagogie.ac-toulouse.fr/occitan/trobadors/troblexic.html Lexique des troubadours] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090620051414/http://pedagogie.ac-toulouse.fr/occitan/trobadors/troblexic.html |date=2009-06-20 }} Consulté le 16/01/2008</ref>. Ligante Tuluzon kun [[Sète]], la [[Sudfranca Kanalo|Sud-franca Kanalo]] estas en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko]] ekde 1996. La [[Baziliko Saint Sernin|Baziliko Sankta Saturnino]], la plej granda romana kirko de Eŭropo ankaŭ troviĝas en ĉi listo ekde 1998 ene de la titolo [[Jakoba Vojo|pilgrimvojoj de Jakobo de Kompostelo]]. Sidejo de [[Airbus]], Tuluzo estas la eŭropa ĉefurbo de la kosmonaŭtika industrio. Ĝi havas pli ol 100 000 studantojn<ref name="effectifsetudiants2014">[http://www.enseignementsup-recherche.gouv.fr/cid77561/atlas-regional-les-effectifs-d-etudiants-en-2012-2013-edition-2014.html Atlas régional : les effectifs d'étudiants - édition 2014]</ref> kaj, laŭ ''L'Express'' ĝi estas la plej dinamika urbo en [[Francio]] en 2009<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.lexpress.fr/region/palmares-des-villes-la-revanche-de-la-province_896459.html|site=[[L'Express]]||titolo= Palmarès des villes les plus dynamiques : la revanche de la province|dato={{dato|11|junio|2010}}|lingvo=fr}}</ref>. La reta versio de la magazino ''Challenges'' renovigis tiun titolon en 2012<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.challenges.fr/economie/20120705.CHA8603/les-villes-les-plus-dynamiques-de-france.html|eldoninto=[[Challenges]]|titolo=Les villes les plus dynamiques de France|dato={{dato|5|julio|2012}}|lingvo=fr|alirdato=2014-05-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150923224304/http://www.challenges.fr/economie/20120705.CHA8603/les-villes-les-plus-dynamiques-de-france.html|arkivdato=2015-09-23}}</ref>. La emblema sporto de Tuluzo estas la [[rugbeo 15]], kaj ties klubo naciskale havas la plej altajn medalojn. La [[kasuleto]] kaj la [[kolbaso de Tuluzo|kolbaso]] estas la emblemaj specialaĵoj de la tuluza kuirarto. == Nomo == [[Dosiero:Drachme “à la tête négroïde” frappé par les Tolosates.jpg|eta|Drakmo “al la nigra kapo” farita de la tuluzatoj. Dato: inter la 2-a a.K kaj 1-a p.K.]] La nomo ''Tolosa'' aperis en la malnovaj skribaĵoj sed ne antaŭ ol la 2-a jarcento, (Τώλοσσα en la greka lingvo de [[Posejdono el Apameo]], Tolosa en latino de [[Cicerono]], [[Julio Cezaro|Cezaro]], [[Plinio la Maljuna|Plinio]] etc.)<ref>''Le Nom de Toulouse'' de Pierre Moret, 1996, Université Toulouse le Mirail - Toulouse II {{p.|11}}</ref>. Ĝin oni ligas kun la [[tektosaĝaj volkoj]]<ref>''Histoire de Toulouse'', 1974, Éditions Privat, {{ISBN|978-2-7089-4709-2}}, {{p.|11}}</ref>. La origino de la nomo Tuluzo ankoraŭ hodiaŭ estas necerta sed plej probable ligita al la gaŭla loĝejo de la tuluzatoj. La tuluzatoj estis branĉo de la keltoj tektosaĝaj volkoj kiu ekloĝis tie en la 3-a jarcento aŭ estis asimiliĝo kompleksa de indiĝenaj popoloj. La enigma ligo kondukas nin al plurnombraj hipotezoj kiuj kelkfoje malakceptas ĝian keltan devenon. Certaj lingvistoj konsideras ĝin [[Iberoj|ibera]]<ref>[[Albert Dauzat]] kaj [[Charles Rostaing]], ''Dictionnaire étymologique des noms de lieŭ en France'', 2-a eldono, Librairie Guénégaud 1978.</ref>. Tiu ĉi hipotezo ricevas ofte grandan subtenon ĉar la regiono kie ĝi troviĝas estas markita de keltibera influo kiu okupis la sudon de la Pireneoj. La esploristoj pensis ke la nomo ''Tolosa'' povas deveni el ''* Tolso'' kiu signifas «torda, tordita ». La substrato de la [[eŭska lingvo|praeŭska]], nehindeŭropa lingvo lasas plurajn spurojn en loknomoj sur vasta teritorio de la sudo de la lando pli identigebla sur la masivo pirinea aŭ en la regionoj de gaskonio okcidente de la rivero Garono. La latina nomo de la urbo ''Tolosa'' estas ankaŭ la nomo en la [[okcitana lingvo]] por la urbo Tuluzo, kiu sin trovas en la nuntempa devizo ''Per Tolosa totjorn mai''. Ĝi iĝis ''Tholose'' unue en la franca, poste ĝi transformiĝis en ''Toulouse'', plejverŝajne sub la influo de la okcitana prononco, je la fino de la [[17-a jarcento]]. == Vigla urbo == La urbo jam frue industriiĝis danke al la Borso de Bazaklo ĉe la Garono, kaj ĝi iĝis naskiĝloko de multaj aviadil-fabrikantoj kiel Latécoère, Sud-Aviado, la kompanio Airbus fondita en 1970 en Blagnac, Tuluzo, estas eŭropa teknologio kiu inkluzivas multajn altteknikajn industriojn en la sektoroj kosmonaŭtika, elektronika, komputika, kemia, farmacia, servaj kaj aliaj kiel Météopole. Ĝi ankaŭ havas multajn esplorcentrojn, kiel la Laboratorio de Analizo kaj Konstruado de Sistemoj, la Nacia Centro por Spacaj Esploroj, Agrobiopolo kaj ankaŭ ĝi fokusiĝas sur esploroj rilataj al homaj kaj veterinaraj medicino. Ĝi estas ankaŭ grava universitata urbo, kies universitato estis fondita jam en la Mezepoko (en 1229, unu el la plej malnovaj en Francio kune kun tiuj de Parizo kaj Montpeliero), kiu gastigas 100.000 studentojn. [[Jean Jaurès]] estis docento ĉe la Fakultato de Literaturo, [[Paul Sabatier]], Nobel-premiito pri kemio en 1912 estis dekano de la Fakultato de Sciencoj kaj [[Vincent Auriol]], prezidento de la Franca Respubliko estis laŭreato de la Fakultato de Juro. La urbo havas prestiĝajn kulturajn instituciojn kiel ekzemple la fama Teatro de la Kapitola Teatro pro ĝia tradicio je opero kaj belkanto. La urbo ankaŭ havas plurajn aliajn teatrojn. Aliaj lastatempe konstruitaj instalaĵoj kiel la kongresejo Pierre Baudis, la biblioteko José Cabanis, la Zenito, la urbo de la Areo de la Spaco, la muzeo de la Plantĝardenoj, la kazino-teatro ankaŭ apartenas al tiuj centroj kiuj riĉigas kaj vigligas ĝian urbon. == Geografio == === Situo === [[Dosiero:Topographie de toulouse.jpg|eta|Topografio de Tuluzo]] [[Dosiero:Map Toulouse.jpg|eta|Situo de Tuluzo]] Tuluzo situas en la Sudo (Midi) de [[Francio]], norde en la departemento [[Haute-Garonne|Alta Garono]], sur la komunika akso inter la [[Mediteraneo]] kaj la [[Atlantiko]]. Ĝi situas sur ''kubuto'' de la rivero [[Garono]] kiu, venanta el la [[Pireneoj]], orientiĝas nordoriente antaŭ la direkt-ŝanĝiĝo en Tuluzo de kie ĝi iras nordokcidente ĝis la Atlantiko. Suden, kiam la vetero estas agrabla, la pireneaj montoĉenoj estas videblaj. Estas sur tiu kubuto de la Garono, natura nodo por la komercaj komunikiloj, kie la unuaj homoj ekloĝis en la praa epoko de Tuluzo<ref>Philippe Wolff, ''Histoire de Toulouse'', 2{{eksp|e}} édition, 1961, édition Édouard Privat</ref>. Ĝi estas survoje de grandaj eŭropaj vojoj, kiel la grandaj aksoj Oriento Okcidento Romo-Lisbono, Nordo Sudo E9 Parizo-Barcelono aŭ la estonta vojo diagonala Zaragozo-Liono. Geografio ĝi situas je 122 kilometroj de [[Aneto|pic d'Aneto]] kulmina pinto de la [[Pireneoj]], fonto de la Garono en la [[masivo de Maladeto]] (Hispanio), 144 kilometroj de la Mediteraneo al [[Gruissan]] en la departemento [[Aude]] oriente kaj 233 kilometroj de la Atlantiko al [[Capbreton]] en [[Landes]] okcidente. La dekstra parto de Tuluzo troviĝas sur nemergebla teraso sur kiu la romia urbeto establiĝis. Estas tie ankaŭ kie la komerca urbo estis formata. Aliflanke de la rivero Garono, troviĝas la maldekstra bordo kun malnova setlejo [[Saint-Cyprien (Toulouse)|Saint-Cyprien]], dum longa tempo malriĉa kvartalo ĉar konstruita ekster la muregoj de la urbo kaj en neregebla zono : situanta je kelkaj metroj malalte ĉe la dekstra bordo, la kvartalo Sant Çubran (nun Saint-Cyprien) ofte suferas gravajn inundojn. Tiel, en [[1875]], la kvartalo Saint-Cyprien estis inundita kaj pluraj pontoj estis detruitaj<ref>''Histoire de Toulouse'', {{p.|22}}</ref>. La [[Sudfranca Kanalo]], verko de [[Pierre-Paul Riquet]], kiu reprenis artefaritan kurbon de la Garono al la Mediteraneo trakuras la urbon kaj la regionon ĉe la dekstra flanko. === Klimato === Laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen|Köppen-klasifiko]], la klimato de Tuluzo kongruas kun la karakterizaĵoj de la malseka subtropika klimato (mildaj temperaturoj dum la tuta jaro, atingante {{GdC|22}} averaĝe ĝis la somero kun abunda pluvado). Krome, tie estas mezvarma [[oceana klimato]], kun [[mediteranea klimato|mediteranea]] kaj kontinenta influo, karakterizita per sekaj someroj kaj varma suna aŭtuno, milda vintro kaj printempo markita per fortaj pluvoj kaj fulmotondroj, kiel ekzemplo, la hajlfalo en majo 2008 kaj 2009. Regantaj ventoj estas, laŭ la ordo de graveco, la okcidenta vento (ĝenerale alportante malsekecon el la [[Atlantiko]]), la suda vento (el la sudoriento) kaj la vento norda, malpli ofta kaj kutime malvarma kaj seka. La ''[[vent d'autan]]'' estas ankaŭ nomata "la vento kiu frenezigas " aŭ "diabla vento", pro la influo sur la homa kaj besta kondutoj (ĉagreniĝo, korritma malordo, ktp.) kio okazas pro la alta aer-ionigo alportita de ĝi. Kelkfoje la vento povas esti tre potenca kiel tiu de la 4-a de majo 1916, kiam ĝi renversis la trajnon Tuluzo-Revel. Tuluzo spertis mezumon de 34 varmaj tagoj kaj 33 tagoj malvarmaj jare. La averaĝa jara temperaturo estas {{GdC|13,4}}. La plej varma temperaturo iam registrita en Tuluzo estas 44° en aŭgusto 1923 kiu ankaŭ estis registrita en Saint Simon (areo sude de Tuluzo) kaj en la flughaveno Francazal. Ĝi estis la franca rekordo ĝis 2003. La plej malvarmaj temperaturoj estas {{GdC|−19.2}} registritaj la 15-an de februaro 1956. La plej pluvaj tagoj atingis 82,7&nbsp;mm en 7 julio 1977 laŭ fonto de Météo - Francio. La plej humida jaro estis 1993 entute 914,9&nbsp;mm kaj la plej seka estis 1967 kun 377,8&nbsp;mm. Tuluzo ĝuas sunbrilon kiu ja superas 2000 horojn jare (jara averaĝa 1981-2010 ). == Loĝantaro == La loĝantaro de la urbo estis 440.204 je la 1-a de januaro 2009, kun 1.218.166 da loĝantoj en la metropola areo (france: aire urbaine), en marto 1999 en tiu areo loĝis 964,797, kio estis rekorda kresko je +1.87 % jare inter 1999 kaj 2009. Tuluzo estas la kvara plej granda urbo en Francio post Parizo, Marsejlo kaj Liono, kaj la kvara plej granda metropola areo post [[Parizo]], [[Liono]] kaj [[Marsejlo]]. La kosmonaŭtika kaj alt-teknikaj industrioj estas la malbremsantoj por tiu senhalta kresko de la loĝantaro je 1,49 % jare en la metropola areo en la 1990aj jaroj (kompare kun 0,37 % de [[metropola Francio]]), kaj rekorda 1.87 % jare en la 2000-aj jaroj (0.68 % por metropola Francio), kiu estas la plej alta demografia kresko de iu franca metropola areo pli granda ol 500.000 loĝantoj, pro kio la tuluza metropola areo superis la arean metropolon de Lilo kiel la kvara plej granda metropola areo de Francio en 2009. Oni kalkulas ke estas ĉirkaŭ 2.500 judaj familioj en Tuluzo. Islama asocio kalkulis 35.000 islamanojn en la urbo. Aliaj grandaj grupoj estas la [[hispanoj]], afrikanoj, latinamerikanoj kaj [[armenoj]]. === La hispana komunumo === [[Dosiero:Pont des Catalans nuit.JPG|eta|La [[Ponto de la katalunoj]] dumnokte.]] La geografia proksimeco de Tuluzo al Hispanio kaj la malnovaj historiaj rilatoj inter la Tuluza graflando kaj la Aragona reĝlando, igis ke la hispanoj havu konstantan ĉeeston en ĉi tiu urbo. Fakte, ĝi reprezentas unu el la plej gravajn komunumojn de la urbo kun ĉirkaŭ 20 aŭ 25 mil anoj. Nur sufiĉas viziti kelkajn popularajn pulbazarojn de la urbo (Cristal, Saint-Aubin, Saint-Cyprien, Saint-Sernin…) kie la kastilia lingvo estas parolata de pluraj homoj. Tuluzo altiris la atenton de hispanoj pro laboraj kialoj ekde la 1920-aj jaroj ĝis la 1930-aj, kaj ili ekloĝis en tiamaj aĉ-kondiĉaj kaj fifamaj kvartaloj kiel tiu de Saint-Cyprien, kiuj poste iĝis la ĉefa setlejo por la respublikanaj ekzilitoj dum la tridekaj jaroj. Tamen, la pure hispanaj (tio estas, tiuj kiuj naskiĝis en Hispanio) hodiaŭ estas malmultenombraj, ĉirkaŭ 2 386 laŭ la censo de 2006, t.e. 6,3 % el ĉiuj eksterlandanoj de la urbo. == Historio == === Frua historio === [[Dosiero:Amphitheatre-Toulouse 2.JPG|eta|altdekstre|[[Vomitorium]] en la Romia Amfiteatro de Tuluzo]] La Garona Valo estis fokuso por komerco inter [[Pireneoj]], [[Mediteraneo]] kaj [[Atlantiko]] ekde minimume la [[Ferepoko]]. La historia nomo de la urbo, ''Tolosa'' (τώλοσσα, kaj de ĝiaj loĝantoj, la ''Tolosates'', unue registrita en la dua jarcento a.K.), ĝi havas nekonatan signifon kaj originon, eventuale el la [[akvitana lingvo|akvitana]] aŭ [[ibera lingvo|ibera]] lingvoj, sed ankaŭ ĝi estas ligita al la nomo de la [[gaŭloj|gaŭlaj]] [[tektosaĝaj volkoj]]. Tuluzo eniras la historian periodon en la 2-a jarcento a.K., kiam ĝi iĝis romia armea bazo. Post la konkero de [[Gaŭlio]], evoluis kiel romia urbo de [[Gallia Narbonensis]]. En la 5-a jarcento, Tuluzo falis antaŭ la [[visigotoj|visigota reĝlando]] kaj iĝis unu el ĝiaj plej gravaj urboj, en la frua 6-a jarcento eĉ funkciante kiel ĝia ĉefurbo, antaŭ ol ĝi falis antaŭ la [[frankoj]] sub [[Klodvigo la 1-a]] en 507 ([[Batalo de Vouillé]]). De tiu tempo, Tuluzo estis la ĉefurbo de [[Akvitanio]] ene de la franka sfero. En 721, la duko [[Odo la Granda]] de Akvitanio venkis la invadan [[Umajada kalifujo|umajadan islaman armeon]] dum la [[Batalo de Tuluzo]]. La venko de Odo estis malgranda malhelpo por la islama vastiĝo en la kristana Eŭropo, kaj islamanoj finfine okupis grandan teritorion inkluzive de [[Poitiers]]. [[Karolo Martelo]], jardekon poste, gajnis la faman [[Batalo de Tours]], ankaŭ nomita, Batalo de Poitiers. La franka konkero de [[Septimanio]] sekvis en la jaro 750, kaj duonsendependa [[Distrikto de Tuluzo]] aperis ene de la [[Karolida Imperio|karolida]] sub-regno de Akvitanio ekde la malfrua [[8-a jarcento]]. === Distrikto de Tuluzo === [[Dosiero:Raymond IV of Toulouse.jpg|eta|maldekstre|[[Rajmondo la 4-a, grafo de Tuluzo]] estis gvidanto de la [[Tria Krucmilito]]]]. Dum la [[karolida renesanco]], Tuluzo elstariĝis kaj estis la ĉefurbo de la samnoma Graflando. En la 12-a jarcento, konsuloj transprenis la administradon de la urbo kaj venis malfacilaj jaroj. Krome, estis epoko el religia konfuzo. En Tuluzo, la kataroj provis starigi komunumon, sed ili estis malvenkitaj de la soldatoj de Simon de Montfort. La posta enmarŝo de la [[Inkvizicio]] kondukis al periodo de religia fervoro dum kiu estis fondita la dominikana monaĥejo de la jakobenoj. Sub la rego de Rajmondo la 2-a kaj de tuluzaj nobeluloj, la urbaj limoj etendiĝis trans la murojn en la nordo kaj same longe en la sudon. En la [[Traktato de Parizo (1229)|Paco de Parizo]] de 1229, Tuluzo estis formale submetita al la [[krono de Francio]]. La sola heredantino de la distrikto, Johana, estis engaĝita al [[Alfonso (Potevo)|Alfonso, grafo de Poitiers]], pli juna frato de [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]]. La geedziĝo iĝis laŭleĝa en 1241, sed ĝi restis seninfana, tiel, ke post la morto de Johana la distrikto apartenis al la krono de Francio kiel heredo. Ankaŭ en 1229, la [[Universitato de Tuluzo]] estis establita post la pariza modelo, celita kiel rimedo por disigi la herezan movadon. Diversaj monaĥaj ordenoj, kiel la parokanaro de la ordeno de ''predikantaj fratoj'', estis komencitaj. Paralele, longa periodo de inkvizicio komenciĝis ene de la Tuluzaj muroj. La timo pro subpremo devigis la dignulojn al ekzilo, aŭ transformi sin. La inkvizicio daŭris preskaŭ 400 jarojn, kies ĉefurbo estis Tuluzo. Grafo Rajmondo la 7-a estis juĝita pro herezo kaj mortis en 1249 sen heredanto. === Ene de la Regno de Francio === [[Dosiero:Plan de la villi de Tholose 1631 Melchior Tavernier.JPG|eta|240ra|dekstre|Mapo de Tuluzo en la jaro 1631]] [[Dosiero:Capitole de Toulouse.jpg|eta|240ra|Kapitolo de Tuluzo.]] En 1271, Tuluzo integriĝis en la Francia reĝlando kaj deklaris ĝin "reĝan urbon". Per tiu laŭdo, ĝi komencis transformiĝi en intelektan kaj artan centron. Sed la 14-a jarcento devis marki malhaŭson en la riĉaĵoj de la urbo. Unue venis ekaperoj de pesto, poste la Centjara Milito. Malsatego kaj inundoj lasis siajn akrajn spurojn en la urbo. Malgraŭ forta enmigrado, foriris ĉirkaŭ 10,000 loĝantoj en 70 jaroj. Tuluzo nur havis 22,000 homojn en 1405. En 1323 la [[Konsistorio de Gai Saber]] estis establita en Tuluzo por konservi la lirikan arton de la trobadoroj. Tuluzo iĝis la centro de [[Okcitana literaturo|okcitana literatura kulturo]] dum la venontaj cent jaroj. La Konsistorio havis sian lastan aktivaĵon en 1484. Ne estis ĝis la [[15-a jarcento]] kiam Tuluzo komencis ĝui "oran epokon". Danke al la statuso je administra centro, la urbo kreskis kaj iĝis pli riĉa, partoprenante la komercon de Bordozo kun Anglio, same kiel cerealoj kaj tekstiloj. Parlamento estis starigita en ĝi fare de [[Karolo la 7-a]] kaj la komercistoj de la urbo daŭre pliriĉiĝis. Ilia ekonomia bonfarto estis plejparte bazita sur fabrik-bazita blua tinkturfarbo konata kiel [[paŝtelo]], kiun ili eksportis ĉie en Eŭropo. Tiuj paŝtelkomercistoj konstruis grandiozajn domegojn kaj la arkitekturo kaj beletro prosperis en Tuluzo kiel neniam antaŭe. La bubelo fine eksplodis en la duono de la 16-a jarcento. Alia blua tinkturfarbo alvenis de [[Ameriko]], konata kiel [[indiga]]. Ĝi forviŝis la paŝtelkomercon kaj ĝi plonĝis. Religia konflikto eksplodis inter la [[katolikoj]] kaj la [[kalvinismo|kalvinistoj]]. Dum la sama epoko, konstruaĵoj estis detruitaj per fajro kaj ekzistis ankoraŭ pli da ekaperoj de [[malsatego]] kaj [[pesto]]. En 1761, tuluza komercisto, [[Joan Calàs]], estis imputita je murdado de sia propra filo por malhelpi lian katolikiĝon. Calas estis mortigita unu jaron poste. La persekuto en Tuluzo de protestantoj kiel ekzemple, Calas, estis vaste kondamnita kaj religia maltoleremo iom post iom malaperis. Dum la cetero de la 18-a jarcento, la urbo estis malrapide modernigita. Tio inkludis periodon de urba rekonstruado, kiu iĝis pli serioza en 1750. Nova projekto inkludis la konstruaĵon de la Reĝa Ĝardeno. La Granda Rondo ankaŭ datrilatas al tiu periodo, kune kun la [[Kanalo de Brienne]] kaj la Quai Dillon. === En la Franca respubliko === [[Dosiero:Lafayette Boulevard, Toulouse, France-LCCN2001698717.jpg|eta|maldekstre|Granda Kafejo de la Komedio en Lafayette, 1905]] La [[Batalo de Tuluzo (1814)]] estis unu el la lastaj bataloj de la [[Napoleonaj Militoj]], kvar tagojn post la kapitulaco de Napoleono kaj la Franca Imperio al la nacioj de la [[Sesa Koalicio]]. Tuluzo, la regiona ĉefurbo, pruvis esti forte defendita de la Marŝalo [[Jean-de-Dieu Soult|Soult]]. En 1856, la stacio {{stacidomo|Toulouse-Matabiau}} estis malfermita, lanĉante novan epokon en transportado. Aliaj transport-plibonigoj inkludis la pliigon de stratoj por formi pli vastajn bulvardojn. Iom post iom, Tuluzo aperis kiel moderna franca urbo. Dum la fruaj jardekoj de la 20ajarcenta historio, Tuluzo atestis la amasan alvenon de enmigrintoj el norda Francio, Italio kaj Hispanio. Novaj industrioj alvenis en la urbo, inkluzive de aviadilproduktado kaj kemiaj fabrikoj. La franca aerpoŝtoservo estis starigita ĉi tie ankaŭ, dum en la [[Dua Mondmilito]], Tuluzo ludis decidan rolon en la rezista movado. En la [[1960-aj jaroj]], nova ondo de enmigrintoj alvenis en la urbo, en tiu epoko el Alĝerio. Novaj hejmoj estis konstruitaj kaj la limoj de la urbo ankoraŭ estis plivastigitaj. La industri-interesoj de Tuluzo ampleksiĝis por inkludi kosmoesploron kaj elektronikon, kaj hodiaŭ, ĝi estas la kvara plej granda urbo de Francio. == Registaro kaj politiko == [[Dosiero:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|eta|La Kapitolo de Tuluzo kaj ties samnoma placo kun la [[okcitana kruco]] dizajnita de [[Raymond Moretti]]]] [[Dosiero:Alexandre Falguière - Pèire Godolin -Toulouse.jpg|eta|La fontano dediĉita al la okcitanlingva poeto [[Pèire Godolin]]]] === Urba komunumo de Metropola Tuluzo === La Urba komunumo de Metropola Tuluzo estis kreita en 2001 por pli bone kunordigi la transporton, infrastrukturon kaj ekonomiajn politikojn inter la ĉefurbo Tuluzo kaj ĝiaj tujaj sendependaj antaŭurboj. Ĝi sukcedas antaŭan distrikton kiu estis kreita en 1992 kun malpli da potenco ol la nuna konsilio. Ĝi kunigas la urbon Tuluzo kaj 24 sendependajn komunumojn, kovrante areon de 380 km2, kie loĝas 583,229 homoj (laŭ la censo de 1999), 67% el ili loĝas en la ĉefurbo Tuluzo mem. En februaro 2004, la tuta loĝantaro de la urba komunumo estis 651,209 loĝantoj, 65.5% el ili loĝas en Tuluzo. Pro lokaj politikaj disputoj, la Urba komunumo nur gastigas 61% de la loĝantaro de la metropola areo, la aliaj sendependaj antaŭurboj rifuzis aliĝi. Ekde 2009, la urba komunumo fariĝis urbo (en la franca: communauté urbaine). ==== Administraj dividoj ==== * [[Kantono Toulouse-4]] === Loka politiko === Unu el la plej gravaj politikaj figuroj en Tuluzo estis [[Dominique Baudis]], la urbestro de Tuluzo inter 1983 kaj 2001, membro de la centrisma partio UDF. Unue konata kiel ĵurnalisto fama pro lia priraportado de la milito en Libano, 36 jarojn aĝa Dominique Baudis sukcedis sian patron [[Pierre Baudis]] en 1983 kiel urbestro de Tuluzo. Pierre Baudis estis urbestro de 1971 ĝis 1983. La ''dinastio Baudis'' transformis Tuluzlon en centro-dekstran fortikaĵon, ĉar la urbo estis historie maldekstrema ekde la 19-a jarcento. Dominique Baudis ankaŭ estas konata kiel verkisto kiu verkis historiajn romanojn pri la antikvaj grafoj de Tuluzo, la Krucmilitoj kaj la Albigensismo. Dum lia epoko kiel urbestro, la ekonomio kaj la loĝantaro de Tuluzo spertis fortan kreskon kaj prosperon. Li provis fortigi la internacian rolon de Tuluzo, same kiel revivigi la kulturan heredon de la urbo. La okcitana kruco, flago de Langvedoko kaj simbolo de la grafoj de Tuluzo, estis elektita kiel la nova flago de la urbo, anstataŭante la tradician blazonon de Tuluzo (kiu inkluzivis la lifloron de la franca monarkio). Multaj kulturaj institucioj estis kreitaj, por altiri eksterlandajn elmigrantojn kaj substreki la pasinton de la urbo. Ekzemple, monumentoj el la epoko de la grafoj de Tuluzo estis reestigitaj, la simfonia koncertejo de la urbo estis plibeligita, ĉefteatro estis konstruita, Muzeo de Moderna Arto estis fondita, la Fondaĵo Bemberg (eŭropaj pentraĵoj kaj bronzoj de la Renesanco ĝis la 20-a jarcento) estis establita, grandega pop-muzik-koncertejo (Zénith, la plej granda en Francio ekster Parizo) estis konstruita, la spacmuzeo kaj instru-parko Cité de l'Espace estis fondita, ktp. Trakti kreskon, grava loĝigo kaj transportad-projektoj estis lanĉitaj. Eble Baudis estas plej fame konata estas pro la Tuluza Metroo: linio A de la metroo estis malfermita en 1993, kaj Baudis sukcesis entrepreni la konstruon de plia linio, t.e. la Linio B (kiu malfermiĝis en 2007), malgraŭ forta loka opozicio pro la antaŭplanitaj kostoj. La kreado de sistemo de subteraj aŭtaj parkumadstrukturoj en la urbocentro estis akre kritikita de la Verda Partio. Malgraŭ ĉi tiuj amasaj entreprenadoj, la ekonomio de la urbo estis tiel forta, ke Dominique Baudis sciigis en 1999, ke la urbo finis repagi sian ŝuldon, igante ĝin la nura granda urbo en Francio kiu iam atingis solventecon. En Eŭropo, tipa pokapa urba ŝuldo el urboj kiaj Tuluzo estas proksimume 1,200 eŭroj. Atinga solventeco estis multjara celo por Baudis, kiu diris ke li malaperigos la urban ŝuldon kaj lia elposteniĝo. [[Dosiero:Jean-Luc_Moudenc_-_Moudenc%27s_rallye,_Toulouse_town_election,_2008_-_1344.jpg|eta|maldekstra|200ra|Jean-Luc Moudenc, nuna urbestro de Tuluzo]] La loka opozicio, aliflanke, kritikis tiun atingon, dirante ke la tasko de registaroj estas ne prizorgi la nul-deficiton, sed certigi la bonfarton de civitanoj, tra sociaj avantaĝoj, enhavante programojn por tiuj kiuj pli bezonas ĝin. En 2000, Dominique Baudis estis ĉe la pinto de sia populareco, kun aprobo de 85% el la loĝantaro. Li tiam anoncis ke li ne planas kandidatiĝi por la kvara (6-jara) oficperiodo en 2001. Li klarigis ke kun 3 oficperiodoj li estis la plej long-servanta urbestro de Tuluzo ekde la Franca Revolucio; li sentis ke ŝanĝo estus bona por la urbo, kaj ke la nombro da oficperiodoj devus esti limigita. Li subtenis Philippe Douste-Blazy, tiam UDF-urbestro de Lourdes kiel sian posteulon. Baudis poste estis nomumita prezidanto de la CSA (Conseil supérieur de l'audiovisuel). Philippe Douste-Blazy mallarĝe venkis en la voĉdonado (2001). Douste-Blazy devis alfronti revigligitan politikan opozicion, same kiel la dramecan eksplodon de la fabrikejo AZF en 2001. En marto 2004, li membriĝis en la nacia registaro, kaj lasis Tuluzon en la manoj de la vicurbestro Jean-Luc Moudenc, elektita urbestro fare de la magistrato. En marto 2008, Moudenc estis venkita de la kandidato de la Socialista Partio, Pierre Cohen. En la venontaj elektoj en 2014 Moudenc venkis Cohen en revanĉo por rekonkeri la taskon kun pli ol 52% de la voĉoj. == Kultura heredaĵo == La kultura vivo en Tuluzo estas tre vigla kaj tre bunta. La okcitana substrato, akademie (floraj ludoj, forta tradicio je pentrarto kaj lokaj arkitektoj) kaj universitate ĉiam vigla aldoniĝis specifa kultura situacio: en la 19-a jarcento la politika loka situacio malfermis la elitajn ejojn (operejoj, konferencejoj, muzeoj, sportejoj) al ĉiuj sociaj grupoj tuluzaj. La malproksimo de Parizo kaj ĝia miksita kulturo kondukis al la kreado de loka kulturo (eldonistoj, verkistoj, kantistoj...) tre bone identigeblaj kaj transdonitaj pere de amatoraj praktikoj riĉigitaj de diversaj tipoj de [[enmigrado]] (hispana dum la [[Hispana Enlanda Milito|enlanda milito]], nigruloj en la 1960aj jaroj, magrebaj en la 1970aj jaroj kaj ankaŭ danke al la diverseco kaj juneco de la studenta loĝantaro: tiu ĉi kreado de miksita kultura identeco estas la marko de nova movado alternativa (ekde la 1980aj [[Claude Sicre]], pli ĵuse [[Motivé-e-s]]). === Muzeoj === [[Dosiero:Augustins - Grand cloître et clocher des Augustins de Toulouse.jpg|eta|dekstra|La klostro kaj sonorilturo de la muzeo de la aŭgustenanoj.]] [[Dosiero:Augustins - Vierge à l'Enfant dite Notre-Dame de Grasse RA 788.jpg|eta|Pietato Nia Damo de Grasse (muzeo de la aŭgustenanoj).]] La multenombraj muzeoj de la urbo reprezentas gravan historian heredaĵon. La [[muzeo Sankta Rajmondo]] situanta proksime de la [[Baziliko Sankta Sernino]] estis kreita en [[1892]]. Ĝi estis dediĉita al la arto kaj la [[arkeologio]] de la [[Antikveco]]. La [[muzeo de Malnova Tuluzo]] estas privata muzeo kiu montras objektojn aŭ malnovajn dokumentojn de la urbo. La [[muzeo Paul-Dupuy]] montras kolekton de objektoj kun rilatoj al la artoj grafikaj kaj dekoraciaj el la Mezepoko ĝis 1939. La [[muzeo Georges-Labit]] montras ekzotikajn objektojn kolektitajn de la aventuranto Georges Labit. Le [[Muzeo de la Aŭgustenanoj]] estas la muzeo de belartoj de Tuluzo kreita en 1795. Temas pri la plej malnova muzeo de la urbo kaj ankaŭ de Francio por la centra muzeo de Parizo<ref>''la Haute-Garonne'' encyclopédie illustrée, page 292, {{ISBN|978-2-7089-5811-1}}</ref>. Ĝi arigas kolekton de [[pentraĵo]]j de malnovaj epokoj, kolekton de italaj pentristoj kaj alian de flandraj kaj nederlandaj tapiŝoj. Ĝi ankaŭ posedas kolekton de [[skulptaĵo]]j. La [[Hôtel d'Assézat]] gastigas ankaŭ la ''[[fondaĵo Bemberg]]'' kiu arigas kolekton de libroj, tapiŝoj kaj skulptaĵoj. La muzeo de moderna arto kaj nuntempa ĉe [[Les Abattoirs|Abattoirs]], kreita en [[2000]], okupas la konstruaĵojn de la iama abatejo de la urbo. Tuluzo posedas aliajn muzeojn kiel la Muzeo de mediciniloj de la hospitaloj de Tuluzo, la Departementa muzeo de la Rezistado kaj Deportado, la Suda centro de la Arkitekturo kaj de la Urbo, la Municipa centro de la afiŝado, la poŝtkarto kaj grafikarto. Le [[Muzeo de Tuluzo|muzeo de la natura historio]] post renovigo kaj remalfermo en oktobro 2007. Fine, oni devas mencii ankaŭ la teman parkon [[Cité de l'espace]]. La [[Muzeo Georges-Labit]] situanta en la strato de Japanio numero 17, konstruita en 1893 kun ekzotika japana kaj mediteranea ĝardeno proponas montron de aziaj artaĵoj ([[Barato]], [[Kamboĝo]], [[Tajlando]], [[Indonezio]], [[Nepalo]], [[Ĉinio]] kaj [[Japanio]]) kaj antikvaĵoj [[Egiptujo|egiptaj]]. ''[[Les Abattoirs]]'' (en esperanto "La buĉejoj") estas ekspoziciejo pri moderna kaj nuntempa arto. === Teatro === [[Dosiero:Ancienne école de Médecine de Toulouse.jpg|maldekstra|eta|[[Teatro Sorano]]]] Ekde [[1736]], la urbo Tuluzo havas sian propran teatran trupon kiu nun havas fortan tradicion. Ĝia sidejo troviĝas en la sama konstruaĵo de la urbodomo. Hodiaŭ ĝi estas ekskluzive konsakrita al la liriko kaj baleto, administrita de aŭtonoma municipa konsilantaro ekde [[1994]], la [[Teatro de la Kapitolo de Tuluzo|teatro de la Kapitolo]] estas baleta grupo el 35 dancistoj plentempe dungitaj kaj miksita ĥoro el 45 kantistoj. Tuluzo vidis la amasan aperon de surstrataj teatraj trupoj kiel [[Royal de luxe]] kaj de movado de artistoj ligitaj al la urba sceno. Sed la ĉefa teatro precipe konsakrita al la [[teatro|dramarto]] estas la [[Teatro de la Cité TNT]] kiu estas grava konstruaĵo malfermita en [[1998]] konstruita de la arkitekto [[Alain Sarfati]]. Ĝi posedas [[amfiteatro]]n por 898 sidantoj, malgrandan teatrejon por 250 homoj kaj studion por 74 homoj. Ĝi akceptas 100.000 spektantojn ĉiujare<ref>''Ib.'', {{p.|374}}</ref>. Du aliaj teatroj estas speciale menciindaj: la teatro de la Digo kaj la [[teatro Garono]]. La unua montras regionajn teatraĵojn dum la dua estas teatro kiu serĉas la originalan kreadon. Pluraj aliaj teatroj kiel la Urbo-teatro, la teatro Daniel-Sorano, la teatro Pavé, la Grenier-Teatro gastigas plurajn teatraĵojn ĉiujare. === Muziko === [[Dosiero:Capitole Entrée du théatre.jpg|eta|250ra|Enirejo de la teatro de la Kapitolo]] La himno de Tuluzo estas [[La Tolosenca|La Tuluza]] de la komponisto [[Louis Deffès]]. La operaĵoj kaj baletoj estas proponitaj al la [[Teatro de la Kapitolo]], kiu mastrumas la baletkompanion konsistanta el 35 dancistoj plentempaj kaj miksitan ĥoron el 45 kantistoj. La [[Nacia orkestro de la Kapitolo]] akiris reputacion internacian en la mondo de la [[klasika muziko]], trovanta sin en la unuaj rangoj de la nacia sceno de la orkestrestro [[Michel Plasson]], kaj sub la gvido de la nuna estraro de [[Tugan Sokhiev]]. En la 17-a kaj 19-a jarcentoj, grandaj voĉoj kiaj [[Pierre de Jélyotte]] kaj [[Victor Capoul]] formiĝis en Tuluzo<ref>Hervé Martin et Alain Zambeaŭ, ''La Haute-Garonne'', [[éditions Privat]], coll. Encyclopédie illustrée, octobre 2002, {{ISBN|978-2-7089-5811-1}}, {{p.|425}}</ref>. Aliaj steluloj kiaj [[Mady Mesplé]], [[Tony Poncet]], [[Jean-Philippe Lafont]] aŭ [[Pierre Nougaro]]. La 13-an de februaro 2008, okaze de la 15-a datreveno de la ''[[venkoj de la klasika muziko]]'' (la plej granda jara koncerto pri klasika muziko en Francio) okazis en la [[Halle aux Grains]] de Tuluzo. Dum la ceremonio, la Nacia orkestro de la Kapitolo estis longe laŭdita pro ĝia tutmonda renomo. La Nacia Orkestro de la Kapitolo estas la franca orkestro kiu donis pli da koncertoj dum la jaro 2007 ol ĉiuj aliaj orkestroj. Same renoma, la [[Ĉambra orkestro de Tuluzo]], fondita de [[Louis Auriacombe]], estas nuntempe gvidata de la violonisto [[Gilles Colliard]]. Ĝiaj pluraj iniciatoj estas la karakterizaĵo de ĉi ensemblo, kiu havas varian kaj buntan repertuaron el la [[baroka muziko]] ĝis la [[moderna muziko]]. Ĝi prezentiĝas en diversaj lokoj de la urbo, sed precipe en la aŭditorio de la [[Preĝejo sankta Petro de la Kuirejoj]], en la kapelo Sankta Ana, en la kinejo [[Utopia (kinejo)|Utopia]] de [[Tournefeuille]], ktp. Pluraj artistoj kaj muzikgrupok tuluzaj gajnis internacian reputacion ĉe pluraj muzikaj stiloj kiel ekzemple [[Claude Nougaro]], [[Art Mengo]], [[Diabologum]], [[Gold (grupo)|Gold]], [[Images (grupo)|Images]], [[Jean-Pierre Mader]], [[Pauline Ester]], [[Les Malpolis]], [[Zebda]] kaj [[Cats on Trees]]. La [[repo]] ankaŭ estas reprezentita de artistoj kaj grupoj kiaj [[Dadoo]], [[Fabulous Trobadors]], [[KDD]] kaj aliaj 200 repistoj <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://toulouseprendlepouvoir.skyrock.com/ |titolo=Blog de Toulouse prend le pouvoir |alirdato=2014-07-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140813141045/http://toulouseprendlepouvoir.skyrock.com/ |arkivdato=2014-08-13 }}</ref>{{,}}<ref>[http://www.tolozazik.com/ TolozaZik site de rap toulousain & de la Région Midi-Pyrénées]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> la [[skao]] kun [[Spook & The Guay]], [[Beautés Vulgaires]], [[rokmuziko]] kaj metalmuziko kun [[Psykup]], [[Sidilarsen]], [[Punish Yourself]] aŭ [[The Dodoz]] kaj la elektronika muziko kun [[musique électronique]] [[Mondkopf]], [[Electrosexual]] kaj la DĴ [[Laurent Wolf]]. === Amaskomunikiloj === Tuluzo estas la hejmo de pluraj lokaj televidkanaloj. [[France 3 Sud]] havas sian sidejon en Tuluzo kaj ĝiaj studioj situas en Cépière. Ĝi proponas ĉiutage la regionan aktualecon kaj ankaŭ televidprogramon en la [[okcitana lingvo]], ''Viure al Païs''. [[M6]] havis lokan oficejon ĉe la avenuo [[Jean Jaurès]] kiu jam fermiĝis kaj [[Télé Toulouse]] estas la loka televidkanalo de la urbo, kies ejoj situas en la [[Mediateko José-Cabanis]], en [[Marengo (Tuluzo)|Marengo]] (origine ĝi troviĝis en Compans-Caffarelli)<ref>Hervé Martin et Alain Zambeaŭ, ''La Haute-Garonne'', p. 405</ref>. Fine, aliaj televidaĵoj estas elsendataj el Tuluzo, kiel ekzemple TV Bruits kiu arigas asociajn televidkanalojn kaj OC-TV kiu diskonigas interretan televidon. Krom multaj naciaj radiostacioj, la urbo estas kovrita de multenombraj stacioj<ref>[http://septdeniersweb.free.fr/pratique/radio_sur_la_fm.htm#radio Liste de fréquences de radios à Toulouse]</ref> lokaj: [[Sud Radio (Francio)|Sud Radio]] (101.4) gvidita de la grupo Start, [[France Bleu Toulouse]] (90.5), [[Canal Sud]] (92.2), [[FMR (radio)|FMR]], [[Toulouse FM]] (92.6), [[Skyrock]] (100.0), [[NRJ (France)|NRJ]] (100.4), [[Fun Radio]] (105.9)<ref>[http://www.funradio.fr/region/toulouse.html Blog de Fun Radio Toulouse]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[RTL]] (103.9), [[Radio Monte-Carlo|RMC]] (104.3), [[Europe 1]] (106.3), Radio Plus, [[Radio-Radio]] (106.8), [[Booster FM]], Radio Campus (94.0), Radio Mon Païs kaj [[Radio Occitània]]. La gazetaro estas reprezentita plimulte de la ĉiutaga regionaj magazinoj, kiel ekzemple ''[[La Dépêche du Midi]]''. Ĉe interreto ekzistas ankaŭ pluraj informiloj tuluzaj: Toulouseblog, Toulouse7.com et ToulouseInfos. === La okcitana lingvo === [[Dosiero:Flag of Occitania.svg|eta|dekstra|Okcitana flago.]] Tuluzo, dua urbo de [[Okcitanio]] kie ĝi estas la nacia lingvo. La singulareco de la urbo konsistas el tio ke ĝi situas ĉe la limo inter la dialektoj [[langvedoka]] kaj [[gaskona]]. Laŭ la legendo, la gaskona estis parolata ĉe la maldekstra flanko de la rivero [[Garono]] (kvartalo Saint-Cyprien) kaj la langvedoka en la urbocentro. La langvedoka vario de Tuluzo, la « tuluza » (''tolosan'' en okcitana), estas sud-langvedoka variaĵo<ref>[http://www.couleur-lauragais.fr/pages/journaŭ/2006/cl%2087/reportage.html La langue occitane et le Lauragais]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Consulté le 17/01/2008</ref>. La urbo donis plurajn ilustrajn verkistojn kaj poetojn en la [[okcitana]], kiel [[Pèire Godolin]]. En [[1323]], estis kreitaj la [[Akademio de Floraj Ludoj|Floraj Ludoj]], la plej malnova poem-konkurso ankoraŭ celebrata, ĉiujare premiante aŭtoron en okcitana lingvo per orkolora violo. Kadre de la konkurso, Guilhem Molinier skribis ''Las Leys d'Amor'' (La Leĝoj de Amo)<ref>[http://www.ims-paris.org/05Abstracts/Brown.html ''Les Leys d’amors de Toulouse, dépaysement de la poésie courtoise'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Consulté le 17/01/2008</ref>, lingvaj dekretoj kiuj rekomendas la tuluzan variaĵon kiel preferindan norman lingvon el inter la diversaj okcitanaj teritorioj (krom [[Provenco]] kaj [[Gaskonio]]). [[Dosiero:Rue Pharaon (Toulouse) - Plaque.jpg|eta|maldekstra|Dulingva stratŝildo france/okcitane en la urbocentro de Tuluzo.]] Longtempe malpermesita la instruado en la Nacia Eduksistemo, la okcitana ĉesis esti regule parolata sur la stratoj jam en la 1920aj jaroj sed restis en kelkaj periferiaj popularaj kvartaloj (Lalande kaj Saint-Cyprien) kie oni povis ĝin aŭskulti ĝis la 1960aj jaroj. La [[franca lingvo]] penetris en la altajn klasojn de la urbo fine de la [[Mezepoko]] kaj la anstataŭo de la lingvo (almenaŭ en la registroj) de la elito ekokazis inter [[1500]] kaj [[1530]]. La franca parolita en Tuluzo ankoraŭ havas okcitanismojn, kiu percepteblas en la prononcado, la [[sintakso]] aŭ ĉe la vortprovizo <ref>[http://occitanet.free.fr/tolosan/lexique.htm Vocabulaire toulousain de survie]</ref>. Tio klarigas, ekzemple, ke, parolante pri verkisto strikte en franca lingvo, [[Pierre Gamarra]], oni diris ke li estis “okcitana verkisto en la franca.” La 16-an de decembro 2006, estis inaŭgurita la ejon [[Domo de Okcitanio|Ostal d'Occitània]] (Domo de Okcitanio), kiu celas esti la fenestro de la okcitana en Tuluzo. Tiu ĉi ejo, konstruaĵo el la 15-a jarcento, renovigita de la lokaj publikaj instancoj, gastigas kvindekon da asocioj kiuj rilatas al la lingvo<ref>[http://www.ostaldoccitania.net/ Convergéncia Occitana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110106193621/http://ostaldoccitania.net/ |date=2011-01-06 }} Consulté le 17/01/2008</ref>{{,}}<ref>[http://www.toulouse.fr/fr-32/actualite-206/on-parle-281/rsquo-occitania-1731.html L’Ostal d’Occitània ouvre ses portes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210323130824/https://www.toulouse.fr/fr-32/actualite-206/on-parle-281/rsquo-occitania-1731.html |date=2021-03-23 }} Site officiel de la mairie de Toulouse, Consulté le 17/01/2008</ref>. Ekde oktobro 2009, la nomoj de la metrostacioj estis tradukitaj en la okcitanan. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Façade de la cathédrale Saint-Étienne de Toulouse.jpg|eta|[[Katedralo de Tuluzo]]]] La [[Kapitolo de Tuluzo]] enhavas la Urbdomon de Tuluzo, Operon, kaj la Kapitol-Turon (el la 16-a jarcento). Ĝi situas sur la loko de la nuna Kapitolo. La ''Cité de l'espace'' (Spac-areo) estas amuzparko pri kosmoesploro. La Mediateko José Cabanis estas vizitinda biblioteko. La Ĝardeno de la Plantoj estas botanika ĝardeno kiun multaj vizitas precipe dum sunaj tagoj. La plej signifa palaca domo en Tuluzo estas la [[Hôtel d'Assézat]]. La Bazaklo estas vadejo trans la Garono, konstruita en la malfrua 12-a jarcento kaj ankaŭ uzata por hidroelektraj aferoj. La rivero estas transirita de la Nova Ponto, konstruita en la 16-a jarcento, kaj de la [[Ponto de la katalunoj]], konstruita komence de la 20-a jarcento. === Religiaj konstruaĵoj === La katedralo de Tuluzo estas la sidejo de la Romkatolika Ĉefdiocezo de Tuluzo. La [[Baziliko Sankta Sernino]], parto de la [[Jakoba vojo]] estis inkluzivita kiel monda heredaĵo de Unesko. Ĝi estas la plej granda romanika kirko en Eŭropo. Ĝi enhavas tion, kio estas ĝenerale konsiderata la plej bela tuborgeno en Francio. La Baziliko Daurade, konstruita inter la 18-a kaj 19-a jarcentoj, estis fondita kiel templo al la romia dio Apolono, antaŭ konvertiĝo al kristanismo en 410 p.K. La Kirko de la jakobenoj en Tuluzo estas la tombo de Sankta [[Tomaso de Akvino]]. La [[Preĝejo Sankta Petro de la Kuirejoj]] estas situanta en la strato de la Bulo, apud la [[Placo Sankta Patro (Tuluzo)|placo Sankta Petro]] en Tuluzo; temas pri la plej malnova [[kirko]] de la sud-okcidento de [[Francio]]. === Aliaj === * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Japana Ĝardeno]] == Edukado == [[Dosiero:Hôtel de Bernuy Façade.jpg|eta|altdekstre=0.8|[[Lycée Pierre-de-Fermat]] en Tuluzo.]] Toulouse dependas de la [[Akademio de Tuluzo|samnoma akademio]], unu el la plej granda de Francio. Olivier Dugrip estas la rektoro de la Akademio de Tuluzo ekde la 6-a de februaro 2008. === Lernejoj === ''Infanĝardenoj kaj bazlernejoj:'' Por la unua ŝtupo en la edukado, Tuluzo havas 104 publikajn infanĝardenojn kaj 22 privatajn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.enfant-toulouse.com/scolaire/ecolesmaternellestoulouse.php |titolo=Listo de infanĝardenoj tuluzaj |alirdato=2014-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110823213829/http://www.enfant-toulouse.com/scolaire/ecolesmaternellestoulouse.php |arkivdato=2011-08-23 }}</ref>, 93 publikaj bazlernejoj kaj 22 privataj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.enfant-toulouse.com/scolaire/ecolesprimairestoulouse.php |titolo=Listo de bazlernejoj tuluzaj |alirdato=2014-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110311020548/http://www.enfant-toulouse.com/scolaire/ecolesprimairestoulouse.php |arkivdato=2011-03-11 }}</ref>. ''Mezlerneja edukado:'' Por la merlerneja ŝtupo, Tuluzo havas 24 publikajn koleĝojn kaj 12 privatajn. La urbo posedas 12 publikajn liceojn inter kiuj la plej konataj estas la [[Lycée Pierre-de-Fermat]], la Liceo Ozenne kaj la Liceo Déodat-de-Séverac, kaj 13 privatajn liceojn inter kiuj elstaras la Ensemble Scolaire Saint-Joseph kaj Le Caousou. ''Supera edukado:'' En la lerneja jaro 2008-2009, la aglomerado de Tuluzo havis 92 820 studentojn. Tradicie ĝi estas la tria studenta urbo de Francio post Parizo kaj Liono, Tuluzo iĝis la kvara universitata urbo ekde 2007<ref>[http://media.enseignementsup-recherche.gouv.fr/file/Atlas_2008-2009/70/4/tableaŭ_regionaŭ_Atlas_08-09_secret_148704.xls Atlas 2008-2009 de l'éducation nationale]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Consulté le 16/06/2011</ref>. La universitato de Tuluzo estis fondita en [[1229]] post la kataraj okazintaĵoj. Ĝi spertis gravan disvolviĝon ekde la fondiĝo danke al la renomaj kursoj de juro. La tri aliaj universitatoj kreitaj post ĉi lasta estas la [[Universitato Tuluzo 1 Kapitolo]], la [[Universitato Tuluzo II-Le Mirail]] kaj la [[Universitato Paul-Sabatier]]. Ĉi lasta estas la plej granda universitato de Tuluzo, kun 28056 studentoj. Al ĉi tiuj tri aldoniĝas la Nacia politeknika instituto de Tuluzo kiu havas universitatan statuson. La urbo Tuluzo kalkulas je pluraj ejoj kiuj ofertas preparajn lecionojn por la grandaj lernejoj, el kiuj kelkaj estas tre famaj. La [[Lycée Pierre-de-Fermat]] zorgas pri la sciencoj, ekonomiko kaj literaturaj fakoj. Oni trovas ankaŭ lecionojn pri sciencaj aferoj en la Liceo Belvido, la ekonomikaj kaj komercaj en la Liceo Ozenne kaj la literaturaj kaj sociaj sciencoj en la Liceo Saint-Sernin. En la privata flanko troviĝas la Katolika instituto de Tuluzo kiu estas supera lernejo konsistanta el pluraj fakultatoj (juro, filozofio, teologio, ktp.) kaj superaj lernejoj profesiaj aŭ por inĝenierado kiaj [[lernejo de ĵurnalismo de Tuluzo]] kaj la lernejo de inĝenieroj de Purpan. Tuluzo ankaŭ havas plurajn grandajn lernejojn fakiĝintajn pri [[aeronaŭtiko]] [[École nationale de l'aviation civile|ENAC]], [[Institut polytechnique des sciences avancées|IPSA]] kaj SUPAERO. == Kuirarto == [[Dosiero:CACHOU Lajaunie Toulouse.jpg|eta|maldekstra|Cachou Lajaunie de Tuluzo.]] [[Dosiero:Violette de Toulouse.jpeg|maldekstra|eta|Violo de Tuluzo.]] En la koro mem de la sudokcidento, Tuluzo okupas gravan strategian lokon proksime de [[Gaskonio]]. La restoracioj de la urbo servas plurajn specialaĵojn baze de [[anaso]] (grasa prefere). Dum laplado plej konata sendube estas la [[cassoulet]], el [[kolbaso de Tuluzo]] kaj blankaj fazeoloj. Ĝi estas la centro de praa kverelo inter tri urboj: [[Castelnaudary]], [[Karkasuno]] kaj Tuluzo. Sed la legendo situigas la kasuleton en la urbo Castelnaudary, dum la [[centjara milito]] (1337-1453) dum sieĝado de Castelnaudary fare de la angloj. La ''[[Cachou Lajaunie]]'' estis inventita en 1880 de Léon Lajaunie, apotekisto de la urbo. Pluraj restoracioj tuluzaj gajnis stelojn en la jardekoj 1970-1980 kiel Dominique Toulousy, Pierre Roudgé kaj Lucien Vanel. Grandaj ĉefkuiristoj kiaj [[Michel Sarran]], Patrick Donnay kaj Yannick Delpech partoprenas en la tuluza kuirarta vivo kaj en la sud-okcidento ĝenerale<ref>Fernand Cousteaŭ et Michel Valdiguié, ''Toulouse, hier aujourd'hui, demain'', {{p.|94}}</ref>. La urbo Tuluzo produktas sian propran [[vino]]n. Ĝi estas posedanto de vitejo, ĉe Domaine de Candie, situanta en la okcidento tuluza, kie oni produktas la [[blanka vino|blankan vinon]], [[rozkolora vino|rozkoloran vinon]] kaj [[ruĝa vino|ruĝan vinon]], kelkaj el ili estas malnovigitaj en kverkaj [[vinbarelo]]j. Ĉi vino estas komercigita en ''Comté Tolosan'' (aŭ « comté de Toulouse »). La [[Violo de Tuluzo|violo]] estas alia simbolo forte ligita al la urbo. Pluraj sukeritaj specialaĵoj montras ĝin (violpetaloj, likvoraj bombonoj, ktp.), ĉiuj ĉi troveblaj en certaj dolĉaĵvendejoj en la urbocentro. == Transporto == [[Dosiero:Toulouse Reseau Lignes ABCE.svg|eta|230ra|Mapo kiu montras la publikan transporton en Tuluzo]] [[Dosiero:VAL208 Viaduc Rocade Ligne A du métro de Toulouse.JPG|eta|Parto de la metroreto kiu estas subĉiele de la Linio A inter la stacioj [[Balma – Gramont (metroo de Tuluzo)|Balma-Gramont]] kaj [[Argoulets]].]] La loĝado estas aparte vasta kaj fragmentita inter diversaj loĝareoj, komercaj zonoj kaj centro el renomaj laborejoj, la veturilo estas la ĉefa transportilo en tiuj lokoj (64 % el la moviĝoj)<ref>Fonto: Enketo farita</ref>. La tuto de la metroreto kaj la busaro povas transporti ĝis 412.000 pasaĝeroj en kelkaj tagoj de la semajno (la 10-an de dec. 2010)<ref>[http://www.ladepeche.fr/article/2010/10/25/934969-Penurie-d-essence-systeme-D-pour-les-Toulousains.html Pénurie d'essence : système D pour les Toulousains - Toulouse : LaDépêche.fr]</ref>. === Busoj === La urba reto de busoj, nomata [[Tisséo]], havis 83 busliniojn la 19-an de marto 2012 kiu ne nur funkciis en la urbo sed ligis ĝin kun la periferiaj loĝlokoj. === Metroo === La tuluza metropola loĝareo havas je sia dispono [[Metroo de Tuluzo|metroreton]] kiu funkcias aŭtomate, sen ŝoforo, konsistanta el du linioj, t.e. la linio A kaj linio B. La antaŭaj rekordoj pri uzado de la metroo tage estis 212.000 en la linio A kaj 200.000 en la linio B (16 okt 2009) sed tio malaltiĝas. === Fervojo === Tuluzo nuntempe havas kvar grandajn fervojajn liniojn kiuj estas la Linio {{stacidomo|Bordeaux-Saint-Jean}} al [[Sète (stacidomo)|Sète-Ville]], la Linio de [[Les Aubrais (stacidomo)|Aubrais-Orléans]] al {{stacidomo|Montauban-Ville-Bourbon}} venanta el [[Parizo]] tra [[Limoĝo]], la linio Tuluzo - {{stacidomo|Bayonne}} (kaj ĝia etendiĝo Linio {{stacidomo|Portet-Saint-Simon}} al {{stacidomo|Puigcerdà}}) kaj la Linio {{stacidomo|Saint-Agne}} al {{stacidomo|Auch}}. La trajnstacidomo {{stacidomo|Toulouse-Matabiau}}, ĉefa stacidomo, situas en la kvartalo samnoma tre proksime de la urbocentro. Aliaj duarangaj stacidomoj troviĝas en la urbo, prizorgataj nur de TER Okcitanio. La urbo ankoraŭ ne havas [[altrapida linio|altrapidan linion]]. Dum la linio de Bordozo al Seto estas ekipita por la cirkulado de la [[TGV]], per kiu atingeblos Tuluzon je 5 horoj kaj duono el la [[Gare Montparnasse|stacidomo Parizo-Montparnaso]], tra la [[LGV Atlantique|linio Parizo-Montparnaso al Monts]], sep el la stacidomo {{stacidomo|Lille-Europe}} kaj kvar el la stacidomo {{stacidomo|Lyon-Part-Dieu}}. Du projektoj en Tuluzo por konstruado de altrapidaj linioj estas farataj: la [[LGV Bordozo - Tuluzo]] kaj [[Linio Tuluzo- Narbono]]. La abonkarto ''Pastel''<ref>[http://www.ladepeche.fr/article/2009/02/25/564369-Carte-Pastel-un-pass-unique-pour-le-train-l-autocar-et-le-metro.html Carte Pastel, un pass unique pour le train, l'autocar et le métro]</ref> permesas al la pasaĝero havi en unu fojo la eblon uzi la publikajn transportilojn de TER, Tisséo kaj de la Ĝenerala Konsilio. == Sano == [[Dosiero:Chapelle de l'hôpital Saint-Joseph de la Grave.jpg|eta|Kapelo Sankta Jozefo en la hospitalo La Grave.]] Ekde la 12-a jarcento Tuluzo posedas plurajn hospitalojn kaj "domojn de Dio", kiel ĉiuj la mezepokaj ejoj similaj gastigas la malriĉulojn, la preterpasantojn kaj la pilgrimantojn. Kelkaj volis vidis specialan gastejon por la [[Jakoba vojo|pilgrimantoj al Jakobo Kompostela]] sed tiu hipotezo ne estas konfirmita de la historiaj esploroj. La arkeologiaj eltrovoj evidentigis la ekziston de pluraj tomboj en kiuj oni trovis kelkajn simbolojn sed tio ne indikas rekte ke temas pri pilgrimantoj. En [[1505]], ĉiuj ĉi ejoj estas ligitaj al la hospitalo Sankta Jakobo kiu iĝis la ''[[Hôtel-Dieu Saint-Jacques|Hôtel-Dieu]]''. La [[hospitalo de La Grave]] restas sendependa ĉe la maldekstra bordo de la Garono por prizorgado de [[Pesto|penst-malsanuloj]]. La hospitalistoj de la [[ordeno de Johanitoj]] instalis prioraton kaj fondis en ĝiaj dependaĵoj: la vilaĝon Goutz lernejo pri kirurgio. En la 19-a jarcento, medicinistoj kiaj [[Dominique-Jean Larrey|Dominique Larrey]] kaj [[Jean-Étienne Esquirol]] laboris en la tuluzaj hospitaloj. Nuntempe Tuluzo havas la sekvajn hospitalojn: * [[Purpan]] * La hospital-ĉeno [[Rangueil]]/Larrey * [[Infanhospitalo]] * La hospitalo Paule de Viguier (ginekologio), * La [[hospitalo de La Grave]]/Casselardit, * La Sal-fontano en [[Salies-du-Salat]]. == Sporto == La [[Stadiono Municipa de Tuluzo]], aŭ franclingve ''Stadium Municipal de Toulouse'', estas la plej granda stadiono en la urbo Tuluzo: ĝi povas gastigi multajn spektantojn dum futbalaj aŭ rugbeaj maĉoj. La stadiono estis konstruita en 1937 kaj 1938, kaj uziĝis en la [[Futbala Mondpokalo 1938]]. Post renovigoj en 1949 kaj 1997 ĝi ankaŭ gastigis matĉojn de la [[Futbala Mondpokalo 1998]], kaj post plia renovigo de 2015 estas unu el dek eventejoj de la [[Eŭropa Futbala Ĉampionado 2016]]. == Gravuloj == Iel rilatas al Tuluzo la jenaj personoj: ;naskiĝintoj: * [[Jean-Jacques Castex]] * [[Jean-Paul Dubois]] * [[Jean-Jacques Castex]] * [[Claude Nougaro]] * [[Laurent Terzieff]] ;loĝantoj == Partneraj urboj == Tuluzo flegas partnerajn rilatojn al jenaj urboj: * {{Flago|Israelo}} [[Telavivo|Tel Aviv-Jaffa]] ([[Israelo]]) (ekde 1962) * {{Flago|Usono}} [[Atlanta]] ([[Usono]]) (ekde 1975) * {{Flago|Ukrainio}} [[Kievo]] ([[Ukrainio]]) (ekde 1975) * {{Flago|Italio}} [[Bologna]] ([[Italio]]) (ekde 1981) * {{Flago|Ĉinio}} [[Chongqing]] ([[Ĉinio]]) (ekde 1981) * {{Flago|Hispanio}} [[Elche]] ([[Hispanio]]) (ekde 1981) Krome ekzistas kunlaboraj rilatoj kun: * {{Flago|Ĉado}} [[N’Djamena]] ([[Ĉado]]) (1980) * {{Flago|Hispanio}} [[Zaragozo]] ([[Hispanio]]) (2000) * {{Flago|Germanio}} [[Düsseldorf]] ([[Germanio]]) (2003) * {{Flago|Pollando}} [[Bydgoszcz]] ([[Pollando]]) (2006) * {{Flago|Vjetnamio}} [[Hanojo]] ([[Vjetnamio]]) == Esperanto == [[Dosiero:Allée du Docteur Lejzer Ludwik Zamenhof in Toulouse 01.jpg|eta|dekstre|200ra|La strato Zamenhof]] Tuluzo havas grandan historion kun Esperanto. En la plej bonaj jaroj de Esperanto ne malpli ol 4 malsamaj esperanto-kluboj ekzistis. Sed pro la malfamiĝo de Esperanto, kaj la volo centrigi ĉion, la kluboj iĝis unu unika klubo: [[Esperanto-Kultur-Centro]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperanto-midipyrenees.org/dossiers/dossier.php?val=2_centre+culturel+esperanto+toulouse |titolo=Esperanto-Kultur-Centro |alirdato=2012-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121010010113/http://www.esperanto-midipyrenees.org/dossiers/dossier.php?val=2_centre+culturel+esperanto+toulouse |arkivdato=2012-10-10 }}</ref>. Tiu Kultur-Centro estas tre aktiva kaj dungas ses volontulojn (tri el ili estas dungitaj partnere kun [[E@I]] kaj [[Bjalistoka Esperanto-Societo|BES]]). La klubo enhavas kelkajn elstarajn esperantistojn, notinde [[Michael Boris Mandirola|Michael-Boris Mandirola]], eksestrarano de TEJO, [[JoMo]], fama esperantista kantisto kaj muzikisto, sed ankaŭ [[Marion Quenut]], kasisto de la asocio kaj grava aktivulo en la asocio, kaj [[Christophe Chazarein]], esperanto-instruisto. Ne membro de la asocio, sed ofte kunlaboras kun ĝi, [[Flo Martorell]] loĝas ankaŭ en la Tuluza regiono. Li kreis la muzikeldonejon [[Vinilkosmo]], la plej grava el la tuta esperantujo. Interalie, [[Esperanto-Kultur-Centro|EKC]] okazigis: malkovrajn tagojn de Esperanto, kursojn (jarajn kaj kondesajn), [[Zamenhofa Tago|Zamenhofajn Tagojn]] (tiu de 2019 ekzemple), [[SEMEO]] (la Semajno de Esperanto), kaj multaj aliaj eventoj. Estas gastigantoj de [[Pasporta Servo]] tie. Okaze de la [[eŭropaj balotoj]], [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ricevis 197 voĉdonojn (0,21 % de voĉoj) en 2004, kaj 64 voĉdonojn (0,06 % de voĉoj) en 2009. En 2010, la renkontiĝo de la [[Junulara Esperantista Franca Organizo]] [[FESTO (esperanto-aranĝo)|FESTO]] okazis en apuda vilaĝo. En la urbo troviĝas ankaŭ [[Zamenhof-Esperanto-Objekto|ZEO]]: la strato Zamenhof. Pluraj el la membroj estas ankaŭ okcitanistoj. Ni notu la fortajn ligojn inter la defendantoj de la regiona lingvo kaj de la internacia. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols=3}} * [[Blagnac (metroo de Tuluzo)]] * [[Metroo de Tuluzo]] ** [[Capitole (metroo de Tuluzo)]] * [[Tramtransporto en Tuluzo]] * [[Téléo]] * [[Listo de urboj de Francio]] * [[Komunumoj de Haute-Garonne]] * [[Urba komunumo de Metropola Tuluzo]] * [[138 Tolosa]] * [[Empalot (stacidomo)]] * [[Gallieni-Cancéropôle (stacidomo)]] * [[Lacourtensourt (stacidomo)]] * [[Lalande-Église (stacidomo)]] * [[Lardenne (stacidomo)]] * [[Le Toec (stacidomo)]] * [[Les Ramassiers (stacidomo)]] * [[Montaudran (stacidomo)]] * [[Route-de-Launaguet (stacidomo)]] * [[Saint-Agne (stacidomo)]] * [[Saint-Cyprien-Arènes (stacidomo)]] * [[Saint-Martin-du-Touch (stacidomo)]] * [[Toulouse-Matabiau (stacidomo)]] * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=tuluz}} * [http://www.toulouse.fr/ oficiala urbodoma TTT-ejo] (france, angle kaj kastilie) * [https://youtube.com/watch?v=oNVxMtNhZ84&feature=youtu.be EKC, Esperanto tra Tuluzo]. La gevolontuloj de EKC Tuluzo prezentas siajn asocion kaj urbon. La filmeto estis farita kadre de la 2ª Virtuala Kongreso de Esperanto 2021 organizita de la Universala Esperanto-Asocio (UEA). Ĝi ankaŭ estis prezentita dum la Internacia Junulara Kongreso (IJK) 2021 de TEJO. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tuluzo| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Haute-Garonne]] [[Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France]] tsb2up86zdgwcmurvzm8egs9ohy6evh 0 4341 9478943 9392530 2026-09-20T09:49:00Z ThomasPusch 1869 /* Unuopaj diplomiĝintoj */ 9478943 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = "Let whoever earns the palm<br> bear it"<br>(Kiu gajnas la palmon,<br> tiu portu ĝin) |lando = |situo = |establita = |speco = privata [[esploruniversitato]] |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = US-CA |situo sur mapo2=Usono |zomo = 13 |retejo = }} La '''Universitato de Suda Kalifornio''' ({{lang-en|University of Southern California}}, ''USC'') estas private fundita [[universitato]] en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]], [[Usono]]. La universitato fondiĝis en [[1880]], kaj nun instruas ĉirkaŭ 28 000 studantojn, kun diplomprogramoj laŭ la Kolegio de Belarto kaj Scienco, la Kolegio de Diplomiĝintoj, kaj 16 kolegioj profesiaj. Krom la ĉefa tereno ("Parktereno de la Universitato", ĉirkaŭ 3&nbsp;km sudokcidente de la urbocentro), al la universitato apartenas la Tereno de Sanscienco ĉirkaŭ 3&nbsp;km nordoriente de la urbocentro, kaj la Instituto de Informatiko en Marina del Rey, [[kantono Los-Anĝeleso]]. Interalie, USC estas mondfama por sia Kolegio de Kino kaj Televido, fondita en [[1929]], unu el la plej fruaj kinokursaroj ĉe la universitata nivelo. Inter la studintaro troviĝas tiaj direktoroj kiaj [[George Lucas]] (''[[Star Wars]]'' ka) kaj [[Robert Zemeckis]]. == Kelkaj instruistoj == * [[António Damásio]] * [[William Pereira]] * [[Gábor Rejtő]] == Unuopaj diplomiĝintoj == <small>[Sencas tiu listigo, ne nur por superrigardo ĉi tie, sed ankaŭ por pli enplekti unuopajn biografiojn en la vikipedian paĝaron]</small> * [[Robert Zemeckis]], (1951, reĝisoro kaj filmproduktisto) * [[George Lucas]], (1944, reĝisoro kaj filmproduktisto) * [[Sándor András (poeto)]] * [[András Becsei]] (1977-, gitaristo, muziklerneja kaj altlerneja instruisto) * [[András Csáki]] (1981-, bankisto) * [[Katinka Hosszú]] (1989-, naĝistino, de 2008 ĝis 2012 tie studis psikologion) * [[Balázs Kiss (martelĵetisto)|Balázs Kiss]], (1977-, martelĵetisto) * [[Miklós Martin]] (1931-2019, akvopilkisto) * [[Béla Szabados (naĝisto)|Béla Szabados]] (1974-, naĝisto) * [[Ferenc Hepp (altlerneja instruisto)|Ferenc Hepp]] (1909-1980) * [[Natalia Bryant]] (2003-, manekeno) * [[Erin Schuman]] (n. en 1963), psikologino, neŭrobiologino kaj scienca esploristino == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://usc.edu}} ({{en}}) [[Dosiero:USC VKC building.jpg|eta|maldekstre|280ra|{{centre|la ''Von Kleinsmid''-centro (VKC)}}]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Kalifornio]] [[Kategorio:Universitatoj en Los-Anĝeleso]] jtadw3a37wwabdotap0ge33w2s9bfg6 0 4708 9478966 9467083 2026-09-20T10:16:19Z ~2026-48028-04 262916 /* Naskiĝoj */ 9478966 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1948}} [[Dosiero:1948_Events_Collage_V_2.0.jpg|eta|1948 Events Collage V 2.0]] '''1948''' estis [[superjaro komenciĝanta ĵaŭde]] (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1948 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Esperantujo === * 33-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Malmö]]. * [[Gersi Alfredo Bays]] eklernis Esperanton. * Fondita [[Belga Esperantista Fervojista Asocio]]. * Okazis en [[Tostarp]] en [[Svedio]] la unua kongreso de [[KELI]]. === Mondo === * [[1-a de januaro]] : [[Italio]] akiras sian [[konstitucio]]n. * [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] deprenas el sia konstitucio la artikolon pri neŭtraleco. * [[5-a de majo]] : Okazis la unua oficiala festa "tago de la infanoj" en [[Japanio]]. * [[14-a de majo]] : [[Israelo]] deklaras sin sendependa, juda ŝtato. [[Hajm Weizman]] estas elektata kiel unua prezidento. Postsekvas sendependiĝa milito. * [[Kolombio]] : Novaj tumultoj. * [[UAE]]: [[Ras-Al-Ĥajmo]]: emiriĝas [[Saqr Bin Muhammad al-Qasimi]]. * Aniĝas al [[UNO]] : [[Birmo]]. * [[10-a de decembro]]: La [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] adoptiĝas de la [[UNO]]. * [[16-a de decembro]]: La tabulludo [[Skrablo]] publikiĝas. * [[Jaroslav Mařík]] enesperantigas la [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovakan]] [[konstitucio]]n * [[Koreio]] fariĝas respubliko. * Fonditaj urboj [[Glenrothes]] en [[Britio]] kaj [[Paŭlo-Afonso]] en [[Brazilo]]. * Kreitaj planlingvoj [[Europa latine]] kaj [[Lingo]]. * [[Angarsk]] (Rusio) fondita. * [[Juliana (Nederlando)]] surtroniĝas. == Naskiĝoj == * [[Karel Daněk]], ĉeĥa esperantisto * [[Balázs Wacha]], hungara esperantisto * [[15-a de februaro]]: [[Art Spiegelman]], usona bildliteraturisto * [[22-a de februaro]]: [[Linda de Suza]], portugala kantistino (m. [[2022]]) * [[2-a de marto]]: [[Werner Pieper]], germana verkisto * [[6-a de marto]]: [[Vassilios Skouris]], greka juristo, prezidanto de la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo de Eŭropa Unio]] * [[7-a de marto]]: [[Wim Jansen]], nederlanda esperantisto (m. [[2024]]) * [[9-a de marto]]: [[Emma Bonino]], itala politikistino (m. [[2026]]) * [[9-a de marto]]: [[Eric Fischl]], usona artisto * [[20-a de marto]]: [[Pamela Sargent]], usona scienc-fikcia verkistino * [[22-a de marto]]: [[Andrew Lloyd Webber]], brita komponisto * [[12-a de aprilo]]: [[Joseph Martin Fischer]], germana politikisto * [[21-a de aprilo]]: [[Gino Strada]], itala kirurgo kaj verkisto (m. [[2021]]) * [[2-a de majo]]: [[Duncan Charters]], brita esperantisto * [[21-a de junio]]: [[Andrzej Sapkowski]], pola fantasta verkisto * [[28-a de junio]]: [[Kathy Bates]], usona aktoro * [[30-a de junio]]: [[Jean Reno]], franca aktoro * [[4-a de julio]]: [[Helmut Klünder]], germana esperantisto (m. [[2022]]) * [[6-a de julio]]: [[Nathalie Baye]], franca aktorino (m. [[2026]]) * [[21-a de julio]]: [[Cat Stevens]], brita kantisto * [[29-a de julio]]: [[Meir Shalev]], israela verkisto (m. [[2023]]) * [[18-a de aŭgusto]]: [[Masud Raĝavi]], kungvidanto de la [[Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo]] * [[24-a de aŭgusto]]: [[Jean Michel Jarre]], franca elektronika muzikisto * [[28-a de aŭgusto]]: [[Natalja Gundareva]], rusia aktorino (m. [[2005]]) * [[30-a de aŭgusto]]: [[Victor Skumin]], rusa sciencisto * [[19-a de septembro]]: [[Mihai Timofti]], direktoro, aktoro, kaj muzikisto * [[26-a de septembro]]: [[Olivia Newton-John]], aŭstralia kantistino kaj aktorino (m. [[2022]]) * [[29-a de septembro]]: [[Theo Jörgensmann]], alemania klarnetisto * [[2-a de oktobro]]: [[Siim Kallas]], ĉefministro de Estonio (m. [[2026]]) * [[8-a de oktobro]]: [[Claude Jade]], franca aktorino (m. [[2006]]) * [[13-a de oktobro]]: [[Nusrat Fateh Ali Khan]], pakistana kantisto (m. [[1997]]) * [[29-a de oktobro]]: [[Frans de Waal]], nederlanda primatologo kaj etologo (m. [[2024]]) * [[4-a de novembro]]: [[Amadou Toumani Touré]], prezidento de Malio (m. [[2020]]) * [[20-a de novembro]]: [[John R. Bolton]], usona ambasadoro * [[20-a de novembro]]: [[Jauhenija Janiŝĉic]], belorusa poetino (m. [[1988]]) * [[3-a de decembro]]: [[Ozzy Osbourne]], brita rokmuzikisto (m. [[2025]]) * [[20-a de decembro]]: [[Abdulrazak Gurnah]], tanzania verkisto Nobelpremiita * [[21-a de decembro]]: [[Thierry Mugler]], franca mododesegnisto (m. [[2022]]) * [[31-a de decembro]]: [[Donna Summer]], usona kantistino (m. [[2012]]) == Mortoj == * [[30-a de januaro]]: [[Mohandas Karamchand Gandhi|Mohandas K. Gandhi]], barata politikisto kaj paco-aktivulo (n. [[1869]]) * [[11-a de februaro]]: [[Sergej Miĥailoviĉ Ejzjenŝtjejn]], sovetia filmreĝisoro (n. [[1898]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Jorge Eliecer Gaitán]], kolombia politikisto (n. [[1903]]) * [[13-a de junio]]: [[Osamu Dazai]], japana verkisto (n. [[1909]]) * [[4-a de julio]]: [[Monteiro Lobato]], brazila verkisto (n. [[1882]]) * [[17-a de septembro]]: [[Emil Ludwig]], germana verkisto (n. [[1881]]) * [[24-a de oktobro]]: [[Ferenc Lehár]], aŭstra komponisto (n. [[1870]]) * [[12-a de novembro]]: [[Umberto Giordano]], itala operkomponisto (n. [[1867]]) {{Projektoj}} mm7max4zzvj14e2lkw3y8p6ljaovtkw 0 4710 9478988 9451922 2026-09-20T10:27:47Z ~2026-48028-04 262916 /* Naskiĝoj */ 9478988 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1947}} [[Dosiero:1947 Events Collage V 2.0.jpg|eta|1947 collage]] En la jaro 1947 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Esperantujo === * Restarigita duafoje la [[Universala Kongreso de Esperanto]] kun la 32-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] en Berno. * Kunfandiĝo de [[UEA]] kaj [[IEL]]; restariĝo de l' neŭtrala movado; * Nova difino de [[neŭtraleco]] de [[UEA]]; * 11-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]; * Kongreso de [[Socialdemokrata Partio]] de [[Hungario]] rezoluciis por lerneja instruado de [[Esperanto]]. [[Sándor Rónai]] socialdemokrata [[ministro]] por komerco kaj [[kooperativo]]j permesis kaj eĉ stimulis la instruadon de Esperanto en la komerclernejoj. * [[Hungara Radio]] komencis novaĵ-dissendojn ankaŭ en Esperanto. Komence unufoje 5 minutojn semajne, poste trifoje, fine kvarfoje semajne oni povis aŭskulti novaĵojn en Internacia Lingvo. === Mondo === * [[Malavio]]: fondiĝas [[Lilongwe]]. * [[Pollando]]n ekregas komunistoj. * [[Palestino]]n dupartigas [[UNO]] - al juda [[Israelo]] kaj arabida [[Jordanio]]. * [[3-a de majo]]: [[Japanio]] postmilita akiras sian konstitucion. * [[8-a de julio]]: [[Roswell-incidento]]: Mistera objekto kraŝis apud [[Roswell]], [[Nov-Meksiko]]. * [[14-a de aŭgusto]]: [[Pakistano]] sendependiĝas de [[Barato]]. Post nelonge ĝi membriĝas en [[UNO]]. * [[15-a de aŭgusto]]: [[Barato]] disiĝas de [[Pakistano]]. * [[14-a de oktobro]]: [[Chuck Yeager]] flugis aviadilon [[Bell X-1]] pli rapide ol la [[rapideco de sono]], fariĝante la unua homo kiu faris tion dum horizontala flugo. * Aniĝas al [[UNO]]: [[Jemeno]] kaj [[Pakistano]]. * [[World Skills]] (esperante, ''Lertuloj de la Mondo'') (konkurso de metiistoj) ekis en Hispanio. * [[Honkonga lingvo]], [[Monglingo]] kaj [[Neolatino (Schild)]] publikitaj. == Naskiĝoj == * [[Hadi Ĥamenei]], [[ajatolo]], [[Irano|irana]] politikisto kaj kleriko, pli juna frato de [[Ali Ĥamenei]] * [[Geoffrey Sutton]], brita esperantisto (m. [[2026]] * [[8-a de januaro]]: [[David Bowie]], brita kantisto (m. [[2016]]) * [[26-a de januaro]]: [[Michel Sardou]], franca kantisto * [[3-a de februaro]]: [[Paul Auster]], usona verkisto (m. [[2024]]) * [[3-a de februaro]]: [[Melanie Safka|Melanie]], usona kantistino (m. [[2024]]) * [[25-a de februaro]]: [[Kawasaki Ryo]], japana ĵazgitaristo * [[6-a de marto]]: [[Rob Reiner]], usona aktoro kaj reĝisoro (m. [[2025]]) * [[24-a de marto]]: [[Christine Gregoire]], usona ŝtatestro de Vaŝingtonio * [[17-a de aprilo]]: [[Moses Blah]], eks-prezidanto de Liberio * [[24-a de aprilo]]: [[Roger D. Kornberg]], usona kemiisto * [[29-a de aprilo]]: [[Olavo de Carvalho]], brazila verkisto kaj filozofo (m. [[2022]]) * [[8-a de majo]]: [[Brian Moon]], brita esperantisto * [[18-a de majo]]: [[John Bruton]], ĉefministro de Irlando 1994-1997 (m. [[2024]]) * [[23-a de majo]]: [[Richard Beirach]], usona ĵazpianisto (m. [[2026]]) * [[22-a de junio]]: [[Bruno Latour]], franca filozofo kaj sociologo (m. [[2022]]) * [[22-a de junio]]: [[Jerry Rawlings]], prezidento de Ganao (m. [[2020]]) * [[21-a de julio]]: [[Morice Benin]], franca kantisto (m. [[2021]]) * [[25-a de julio]]: [[Aljaksandr Milinkeviĉ]], belorusa politikisto (m. [[2026]]) * [[30-a de julio]]: [[Arnold Schwarzenegger]], aŭstra-usona aktoro kaj politikisto * [[3-a de aŭgusto]]: [[Vitězslav Jandák]], ĉeĥa aktoro * [[4-a de aŭgusto]]: [[Moufida Tlatli]], tunizia filmreĝisorino kaj ministro (m. [[2021]]) * [[23-a de aŭgusto]]: [[Evžen Wohlgemuth]], ĉeĥa esperantisto (m. [[2002]]) * [[24-a de aŭgusto]]: [[Paulo Coelho]], brazila verkisto * [[14-a de septembro]]: [[Sam Neill]], novzelanda aktoro (m. [[2026]]) * [[14-a de septembro]]: [[Wolfgang Schwarz]], aŭstra artsketisto * [[21-a de septembro]]: [[Stephen King]], usona horora verkisto * [[9-a de oktobro]]: [[France Gall]], franca kantistino (m. [[2018]]) * [[26-a de oktobro]]: [[Hillary Rodham Clinton]], usona senatano kaj edzino de Bill Clinton * [[29-a de oktobro]]: [[Richard Dreyfuss]], usona aktoro * [[31-a de oktobro]]: [[Frank Shorter]], usona olimpika kuristo * [[15-a de novembro]]: [[Bill Richardson]], usona politikisto * [[21-a de novembro]]: [[Alcione]], brazila kantistino * [[5-a de decembro]]: [[Aljes Razanaŭ]], belorusa poeto (m. [[2021]]) == Mortoj == * [[17-a de januaro]]: [[Eŭgeno Lanti]], franca esperantisto (n. [[1879]]) * [[5-a de februaro]]: [[Hans Fallada]], germana verkisto (n. [[1893]]) * [[11-a de marto]]: [[Victor Lustig]], trompisto, la "ulo kiu vendis la Eiffel-Turon" (n. [[1890]]) * [[16-a de aprilo]]: [[Rudolf Höß]], germana nazia komandanto de koncentrejo de Aŭŝvico (n. [[1900]]) * [[23-a de aprilo]]: [[Dénes Berinkey]], ĉefministro de Hungario (n. [[1871]]) * [[11-a de junio]]: [[James Schultz]], usona verkisto (n. [[1859]]) * [[9-a de julio]]: [[Lucjan Żeligowski]], pola generalo (n. [[1865]]) * [[4-a de oktobro]]: [[Max Planck]], germana fizikisto (n. [[1858]]) * [[6-a de oktobro]]: [[Leevi Antti Madetoja]], finna komponisto (n. [[1887]]) * [[1-a de novembro]]: [[Tilly Aston]], blinda verkisto kaj instruisto (n. [[1873]]) * [[7-a de novembro]]: [[Sándor Garbai]], hungara politikisto (n. [[1879]]) * [[17-a de novembro]]: [[Ricarda Huch]], germana verkistino (n. [[1864]]) * [[17-a de novembro]]: [[Victor Serge]], belga verkisto kaj anarkiisto (n. [[1890]]) * [[20-a de novembro]]: [[Wolfgang Borchert]], germana verkisto (n. [[1921]]) * [[20-a de novembro]]: [[Georg Kolbe]], germana skulptisto (n. [[1877]]) * [[30-a de novembro]]: [[Ernst Lubitsch]], germana/usona reĝisoro (n. [[1892]]) * [[1-a de decembro]]: [[Godfrey Harold Hardy]], brita matematikisto (n. [[1877]]) {{Projektoj}} ezsgp6hb5sj4afip65hlci4j4szexd9 0 4783 9478965 9347491 2026-09-20T10:15:27Z ~2026-48028-04 262916 /* Mortoj */ 9478965 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{septembro}} La '''11-a de septembro''' estas la 254-a tago de la jaro (la 255-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 111 tagoj restas. Je la 11-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[813]]: Germana imperiestro [[Karolo la Granda]] propramane kronis en [[Aachen|Akeno]] [[Ludoviko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ludovikon la 1-a]] kiel kunimperiestron * [[1041]]: Granda [[incendio]] de [[Bremeno]] * [[1416]]: [[Universitato de Karolo|Universitato de Prago]] atestis pri la senkulpa vivo kaj bona reputacio de [[Jan Hus]] - [[Koncilio de Konstanco]] responde ĉesigis agadojn de la [[universitato]] * [[1541]]: [[Gvatemalo]]: [[vulkano]] detruis Ciudad Vieja, la unuan ĉefurbon ([[Departemento Sakatepekezo]]) * [[1598]]: [[Boris Godunov]] kroniĝis kiel [[caro]] de Rusio * [[1599]]: Itala nobelino [[Beatrice Cenci]] estis ekzekutita pro instigado al murdo de ŝia patro - konfeso devigita per [[torturo]]j * [[1609]]: Angla esploristo [[Henry Hudson]] malkovris insulon [[Manhatano]]; [[Reĝo de Hispanio|hispana reĝo]] [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]] ediktis pri [[ekziligo]] de 300 mil [[morisko]]j * [[1620]]: [[Tridekjara milito]]: venko de [[habsburgoj|habsburga]] armeo super la svisa en batalo de [[Tirano (Italio)|Tirano]] * [[1638]]: [[Pollando]]: incendio de [[Krosno]] * [[1697]]: En batalo de [[Senta|Zenta]] imperiestra armeo de princo [[Eŭgeno de Savojo]] frakasis la turkan, dum la 5-a aŭstra-turka milito * [[1714]]: [[Hispana Sukceda Milito]]: [[Burbonoj|burbonana]] armeo el [[Kastilio]] konkeris [[Barcelono]]n, kiu kapitulacis al la hispana kaj franca trupoj * [[1777]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: dum la batalo de Brandywine [[Kazimierz Pułaski]] savis vivon al [[George Washington]] * [[1795]]: [[Irano|Persa]] armeo konkeris kaj detruis [[Tbiliso]]n * [[1801]]: [[Lepsiko]]: premiero de [[dramo]] ''[[La Pucelo de Orleano (dramo)|La Pucelo de Oleano]]'' de [[Friedrich Schiller]] * [[1802]]: [[Francio]] aneksis [[Piemonto]]n * [[1814]]: Venko de Usono en bataloj de Plattsburgh kaj sur lago [[Champlain]] dum brita-usona milito * [[1855]]: [[Krimea milito]]: brita-franca-turka armeo konkeris [[Sebastopolo]]n * [[1857]]: [[Utaha Mormona Milito]]: [[mormonoj]] kaj [[pajuteoj]] [[masakro|masakris]] pli ol cent [[setlejo|setliĝintojn]] irantajn de [[Arkansaso]] al [[Kalifornio]] * [[1861]]: [[Ĉeĥa lingvo]] establiĝis kiel instrua lingvo en [[lernejo]]j de [[Prago]] * [[1879]]: Usona astronomo [[Christian Heinrich Friedrich Peters]] malkovris asteroidon [[202 Krizeiso|Krizeiso]] * [[1881]]: Papo [[Leono la 13-a]] anoncis [[Virgulino de Moncerato (Hispanio)|Virgulinon de Moncerato]] patronino de [[Katalunio]] * [[1883]]: Okaze de 200-jariĝo de la [[Batalo de Vieno]], en [[Drapodomo]] oni malfermis Nacian Muzeon de [[Krakovo]] * [[1893]]: Dum inaŭguro de [[Parlamento de la religioj de la mondo]] en [[Ĉikago]] Svami [[Vivekananda]] enkondukis [[hinduismo]]n al [[Usono]] * [[1906]]: Mahatma [[Gandhi]] komencis sian Senperfortan Movadon "[[Satyagraha]]" * [[1909]]: [[Max Wolf]] kiel unua ekvidis sur foto revenantan [[Haleja kometo|Halejan kometon]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Reĝlando Galicio kaj Lodomerio]]: venko de la [[Rusa Imperio]] super [[Aŭstrio-Hungario]] en la batalo de Rawa Ruska ([[Lviva provinco]]), komencita la 3-an de septembro * [[1918]]: [[Rusia SFSR]] per dekreto enkondukis [[metra decimala sistemo|metran decimalan sistemon]] * [[1919]]: [[Syngman Rhee]] ekprezidentis [[ekzilo|ekzilan]] [[Koreo|Korean]] Provizoran Registron en [[Ŝanhajo]]; usona armeo invadis [[Honduro]]n * [[1921]]: Judaj [[setlejo|setliĝintoj]] fondis en la [[Valo de Jizre'el]] unuan [[moŝavo]]n Nahalal * [[1922]]: [[Palestino]] estis proklamita brita [[Mandato de la Ligo de Nacioj|mandata teritorio]]; brita aŭtomobila firmao [[Jaguar]] fondiĝis * [[1924]]: Franca komponisto [[Gabriel Fauré]] finis sian lastan [[komponaĵo]]n * [[1926]]: [[Italio]]: malsukcesa atenco kontraŭ [[Benito Mussolini]]; [[Hispanio]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]] * [[1928]]: [[Danio]]: [[Universitato de Aarhus]] fondiĝis * [[1932]]: Polaj aviadilistoj [[Franciszek Żwirko]] kaj [[Stanisław Wigura]] pereis en [[Katastrofoj ĉe aviado|aviadila katastrofo]] en [[Teŝinio]] * [[1938]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Muzeo]] al [[Adam Mickiewicz]] malfermita en [[Navahrudak|Nowogródek]] * [[1939]]: [[invado en Pollandon|germana-pola milito]]: [[Wehrmacht]] konkeris [[Gniezno]], [[Mogilno]] kaj [[Siedlce]]; [[Luftwaffe]] bombis soldat[[kolumno]]jn oriente de [[Vistulo]] kaj San; batalo de [[Kałuszyn]] komenciĝis; pro [[kvina kolono|malfronta agado]] de germanaj flankbatalantoj [[Biłgoraj]] grandparte bruliĝis; [[Luftwaffe]] bombis civilajn kvartalojn de [[Łomża]] kaj [[Lvovo]]n; en [[Mszczonów]] germanaj trupoj bruligis la urbon kaj pafmortigis urbestron; [[kapitulaco]] de ĉirkaŭita pola armea trupo "Prusy" * [[1940]]: [[Batalo de Anglio]]: [[Luftwaffe]] atakis [[Granda Londono|Grandan Londonon]] kaj regionojn de [[Southampton]]; hungara armeo invadis [[Kluĵo]]n * [[1941]]: [[Ordnungspolizei|Germana polico]] de enketa malliberejo [[Pawiak]] en [[Varsovio]] forveturigis 114 personojn al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]]; [[Provinco Vartlando]]: en [[Poznano]] germanaj trupoj ekzekutis 5 polojn; de [[Krakovo]] al [[Koncentrejo Ravensbrück]] forveturas unua transporto de [[virino]]j; en [[Vaŝingtono]] oni komencis konstrui [[Pentagono (Usono)|Pentagonon]]; en [[Nazia Germanio]] oni patentigis [[metadono]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: unua ago de brita 151 ĉasaviada alo en [[Murmansko]]-regiono * [[1942]]: Apud [[Ĉenstoĥovo]] [[pendumo|pendumiĝis]] 20 civitanoj; [[Pola Rezistomovado]]: Venĝa Asocio de [[Pola Enlanda Armeo]] eksplodigis [[gasodukto]]n sur [[ponto]] en Ostrowiec; nokte de la 10-a/11-a de septembro la [[brita aerarmeo]] atakis [[Düsseldorf]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: likvido de [[geto]] en [[Przemyśl]] - 3,5 mil judojn germanoj sendis al [[koncentrejo]]j en [[Aŭŝvico]], 500 al Szebnie (proksime al [[Jasło]]), 100 al laborkoncentrejo [[Stalowa Wola]], 115 estis pafmortigitaj; krome en okupita Pollando ekzekutiĝis 53 civitanoj; [[Volina provinco]]: tritaga batalo en [[monaĥejo]] proksime al vilaĝo Novy Zagoriv finiĝis — defendata de la [[Ukraina Ribela Armeo]] kontraŭ 1 500 germanoj kaj [[Rusa Liberiga Armeo|vlasovanoj]]; [[Kampanjo de Italio]]: en [[Kalabrio]] brita armeo atingis linion [[Castrovillari]]-[[Belvedere]] kaj en [[Apulio]] la urbon [[Brindizio]] * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: [[aliancanoj]] ĵetis en la [[Śródmieście|Mezurbon]] [[armilo]]jn kaj [[medikamento]]jn; 47-a sovetia armeo batalas kontraŭ germanaj trupoj en kvartalo Praga; [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Krosno]]n, [[Rembertów]] kaj [[Wawer]]; 11 500 personoj pereis en amasa aviadilatako de la [[brita aerarmeo]] kontraŭ [[Darmstadt]]; 107 ministoj, interalie sovetaj trudlaboristoj, pereis pro eksplodo de [[metano]] en [[karbo]]minejo en [[Bergkamen]]; [[Usono]] kiel unua [[Aliancanoj|Aliancano]] eniris norde de [[Treviro]] la teritorion de [[Nazia Germanio]]; lasta operaco "Frantic" [[usona aerarmeo]] atakis armilproduktejojn en [[Chemnitz]] * [[1952]]: Imperiestro de Etiopio subskribis akton de [[federacio]] inter [[Etiopio]] kaj [[Eritreo]] * [[1954]]: Baze de [[Germana konstitucio]] Federacia Socia [[Kortumo]] establiĝis kiel unu el la kvin plej altaj [[tribunalo]]j * [[1957]]: Prezidio de la [[Supera Soveto de Sovetunio]] malpermesis atribui nomojn de partiaj gvidantoj al urboj kaj fabrikoj dum ilia vivo * [[1960]]: En [[Pollando]] sur tereno de [[koncentrejo]] [[Majdanek]] oni inaŭguris Monumenton de [[Batalo]] kaj [[Martireco]] * [[1961]]: Internacia ekologia organizo [[Monda Natur-Fonduso]] fondiĝis * [[1965]]: [[Barat-Pakistana Milito de 1965|Barat-Pakistana Milito]]: barata [[infanterio]] konkeris pakistanan urbon Burki ([[Lahore]]) * [[1971]]: [[Egiptio]] akiras konstitucion; [[Barejno]] kaj [[Kataro (lando)|Kataro]] aniĝis al [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] * [[1973]]: [[Puĉo en Ĉilio en 1973]]: [[puĉo]] de [[Augusto Pinochet]] - la leĝe elektita prezidento [[Salvador Allende]] ''memmortigas sin'' per armilo iam donacita de la [[Kubo|kuba]] prezidento [[Fidel Castro]] * [[1974]]: Usona astronomo [[Charles T. Kowal]] malkovris [[Ledao (luno)|Ledaon]], lunon de [[Jupitero (planedo)|Jupitero]] * [[1976]]: [[Pola Popola Respubliko]]: [[Antoni Macierewicz]] prilaboris enkondukan version por fondodokumento de la [[Komitato por Defendo de Laboristoj]] * [[1978]]: [[Britio]]: mortis la lasta konata [[viktimo]] de [[variolo]] * [[1980]]: [[Solidareco (Pollando)|"Solidareco"]]: en [[fandado|Fandejo]] ''Katowice'' en [[Dąbrowa Górnicza]] oni subskribis la 4-an [[Strikoj en la Pola Marbordo|aŭgustan interkomprenon]] * [[1986]]: Kadre de la tria [[amnestio]] post la [[milita stato en Pollando]] [[Czesław Kiszczak]] anoncis tujan liberigon de 225 aktivuloj de [[opozicio (politiko)|opozicio]] — surbaze de [[degelo (Sovetunio)|degela ondo]] post transpreno de regopovo fare de [[Miĥail Gorbaĉov]] * [[1989]]: [[Turniĝo]]: ĉe la hungara-aŭstria [[landlimo]] oni [[Fera Kurteno|suspendis kontrolojn]] en kelkaj lokoj, kio permesis al miloj de [[GDR]]-civitanoj forveturi al [[Okcidenta Eŭropo]] * [[1992]]: Plej potenca en la historio [[uragano Iniki]] trapasis super [[Havajaj insuloj]] * [[1993]]: En [[Kievo]] apud la [[Monaĥejo Sankta Mikaelo de la Orumitaj Kupoloj]] oni inaŭguris memorigilon al la [[viktimo]]j de [[holodomoro]] * [[2001]]: 19 arabaj teroristoj el [[Al-Kaida]] faris [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|aviadilajn atencojn]] kontraŭ [[World Trade Center|Mondkomerca Centro]] en [[Novjorko]], kaj [[Pentagono (Usono)|Pentagono]] en [[Vaŝingtono]], kun provo atenci [[Kapitolo de Usono|Kapitolon]] - pereis ĉirkaŭ 3000 personoj * [[2005]]: [[Israelo]] oficiale anoncis finon de la 38-jara [[okupado]] de [[Gaza Sektoro]]; [[Sali Berisha]] estis elektita ĉefministro de [[Albanio]] * [[2007]]: Oficiala komenco de interparoloj de [[Ĉeĥio]] kaj [[Usono]] pri lokigo de usona [[radaro]] en la regiono [[Brdy]] * [[2009]]: [[Mihai Ghimpu]] iĝis provizora prezidento de [[Moldava Respubliko]] (post demisio de [[Vladimir Voronin]]); prezidento de Zimbabvo [[Robert Mugabe]] denove nuligis postenon de [[ĉefministro]] * [[2013]]: 400 kilometra homa [[ĉeno]] nomata [[Kataluna Vojo]] estis organizita de [[Kataluna Nacia Asembleo]] por [[sendependeco]] de [[Katalunio]] * [[2022]]: [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: Pasinttage ukrainoj eliminis 400 rusiajn soldatojn; la [[nuklea centralo]] de [[Enerhodar]] estas finmalŝaltita — oni remalvarmigas [[nuklea reakciujo|nuklean reakciujon]]; akraj bataloj pri [[Lisiĉansk]], [[Severodoneck]] kaj [[Rubiĵne]] daŭras; laŭ ukraina Ĝenerala [[Stabo]] ĝis nun 52 650 rusiaj soldatoj pereis, oni detruis i.a. 1 260 artileriajn sistemojn; en [[Ĥarkiva provinco]] pli ol 40 lokoj estis liberigitaj de rusia [[okupacio]] <!--** Mondreago: Laŭ unua komuna raporto de [[Monda Banko]], [[Eŭropa Komisiono]] kaj [[ukraina registaro]] la kostojn de rekonstruo de Ukrainio oni pritaksis al 349 miliardoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]]; "De Volkskrant": malgraŭ pluraj [[sankcio]]j kontraŭ [[Rusio]] la nederlanda [[firmao]] Viterra ĉerpas grandajn gajnojn pro [[komerco]] per rusia [[cerealo]] plenigante militan trezorejon de [[Moskva Kremlo]]; "[[Chicago Tribune]]": Dum [[agreso]] al Ukrainio, la memoro pri la [[dua mondmilito]] estas hodiaŭ pli grava ol iam ajn, kaj oni devas ĝin subteni por ne fari la samajn [[eraro]]jn ([[intervjuo]] kun [[Mateusz Morawiecki]])--> ==[[Esperantujo]]== * [[1909]]: [[Katalunio]]: en [[Barcelono]] finiĝis la [[UK 1909|5-a Universala Kongreso de Esperanto]] * [[2017]]: [[Pollando]]: en [[Varsovio]] komenciĝis [[Sanmarineca Universitata Sesio|SUS]]-34, organizata de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] == Naskiĝoj == * [[1522]]: [[Ulisse Aldrovandi]], itala kuracisto kaj natursciencisto (m. [[1605]]) * [[1524]]: [[Pierre de Ronsard]], franca poeto (m. [[1585]]) * [[1556]]: [[Jozefo Kalasancio]], hispana kleriko, fondinto de [[piaristoj]], sanktulo (m. [[1648]]) * [[1611]]: [[Henri de Turenne]], franca militestro, [[marŝalo]] (m. [[1675]]) * [[1657]]: [[Johann Sinapius (rektoro)|Johann Sinapius]], slovaka erudiciulo, historiisto, filologo, bibliotekisto kaj [[gimnazio|gimnaziestro]] (m. [[1725]]) * [[1724]]: [[Johann Bernhard Basedow]], germana pedagogo (m. [[1790]]) * [[1749]]: [[Justus Perthes]], germana eldonisto de [[atlaso]]j (m. [[1816]]) * [[1763]]: [[Ignác Gyulay]], hungara oficiro, militestro, [[banuso]] (m. [[1831]]) * [[1771]]: [[Mungo Park]], skota vojaĝisto kaj esploristo (m. [[1806]]) * [[1774]]: [[Carl Friedrich Christian Steiner]], germana arĥitekto (m. [[1840]]) * [[1786]]: [[Friedrich Kuhlau]], germana-dana komponisto (m. [[1832]]) * [[1795]]: [[József Kemény]], hungara historiisto kaj politikisto (m. [[1855]]) * [[1816]]: [[Carl Zeiß]], germana fizikisto kaj entreprenisto (m. [[1888]]) * [[1825]]: [[Eduard Hanslick]], ĉeĥa-aŭstra muzikologo (m. [[1904]]) * [[1838]]: [[Adam Asnyk]], pola poeto kaj dramisto (m. [[1897]]) * [[1845]]: [[Émile Baudot]], franca inĝeniero pri telegrafio, inventisto (m. [[1903]]) * [[1849]]: [[Clotilde Micheli]], aŭstra [[religiulino]], beatigita (m. [[1911]]) * [[1861]]: [[Juhani Aho]], finna verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1921]]) * [[1862]]: [[O. Henry]], usona verkisto (m. [[1910]]) * [[1862]]: [[Hawley Harvey Crippen]], usona krimulo (m. [[1910]]) * [[1865]]: [[Rainis]], latva poeto, verkisto, tradukisto kaj politikisto (m. [[1929]]) * [[1865]]: [[Jenő Zoványi]], hungara eklezihistoriisto, profesoro (m. [[1958]]) * [[1867]]: [[Lajos Trózner]], hungara instruisto, folkloristo (m. [[1944]]) * [[1874]]: [[Lajos Bérczy]], hungara verkisto kaj publicisto (m. [[1947]]) * [[1875]]: [[Ferenc Gillemot]], hungara sportisto, ĵurnalisto (m. [[1916]]) * [[1877]]: [[Vilmos Bálint]], rumania hungara pastro, socia aganto (m. [[1949]]) * [[1877]]: [[Feliks Dzerĵinskij]], fondinto kaj ĉefo de sekreta servo [[Ĉeka]] (m. [[1926]]) * [[1881]]: [[Ákos Dutka]], hungara poeto kaj ĵurnalisto (m. [[1972]]) * [[1881]]: [[Asta Nielsen]], dana aktorino (m. [[1972]]) * [[1882]]: [[August Reinbrecht]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1929]]) * [[1885]]: [[D. H. Lawrence]], angla verkisto (m. [[1930]]) * [[1890]]: [[Eduard Profittlich]], germana jezuito kaj martiro (m. [[1942]]) * [[1893]]: [[Oszkár Nagy]], rumania hungara pentristo (m. [[1965]]) * [[1894]]: [[Oleksandr Dovĵenko]], ukraina reĝisoro, scenaristo kaj verkisto (m. [[1956]]) * [[1895]]: [[Vinoba Bhave]], barata filozofo, religiosciencisto, politikisto (m. [[1982]]) * [[1902]]: [[Ernő Teleki]], hungara grafo, ekonomiisto, politikisto, pentristo (m. [[1980]]) * [[1903]]: [[Theodor Wiesengrund Adorno]], germana filozofo, sociologo, komponisto (m. [[1969]]) * [[1909]]: [[Joachim Fernau]], germana verkisto (m. [[1988]]) * [[1911]]: [[László Bolgár]], hungara ĵurnalisto kaj tradukisto (m. [[1990]]) * [[1911]]: [[Bola de Nieve]], kuba kantisto, komponisto kaj pianisto (m. [[1971]]) * [[1911]]: [[Josef Buršík]], ĉeĥa [[militisto]], ĉeĥoslovaka generalo (m. [[2002]]) * [[1911]]: [[István Moldován (Kolozsváry)|István Moldován]], hungara pentristo (m. [[2000]]) * [[1914]]: [[Pavlo (serba patriarko)|Pavlo]], serba [[patriarko]] (m. [[2009]]) * [[1917]]: [[Ferdinand Marcos]], prezidento de Filipinoj (m. [[1989]]) * [[1917]]: [[Herbert Lom]], brita aktoro (m. [[2012]]) * [[1919]]: [[Georg Klotz]], sudtirola gerilano kaj forĝisto, [[Novnaziismo|novnazio]] (m. [[1976]]) * [[1924]]: [[József Imreh]], rumania hungara geologo, fakverkisto pri [[mineralogio]] (m. [[1993]]) * [[1924]]: [[Rudolf Vrba]], slovaka-kanada [[farmakologio|farmakologo]], kiu fuĝis de [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] kaj informis [[Aliancanoj]]n pri tiea [[genocido]] (m. [[2006]]) * [[1926]]: [[Miroslav Smyčka]], ĉeĥa operkantisto, [[esperantisto]], estro de [[Esperanto-klubo]] en [[ Ústí nad Labem]], multaj esperantistaj koncertoj, [[Honoraj membroj de ĈEA|honora membro de ĈEA]] (m. [[2017]]) * [[1928]]: [[Ottó Haszpra]], hungara [[hidrologo]], profesoro de [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]], vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio|HEA]], kunlaboranto de hungara-esperanta vortaro de [[István Szerdahelyi]], [[Akademio de Esperanto|akademiano]], kunlaboranto de "[[Monato (gazeto)|Monato]]" (m. [[2012]]) * [[1929]]: [[Lóránt Szalman]], rumania hungara dirigento (m. [[2007]]) * [[1930]]: [[Gyula Szabó]], rumania hungara verkisto (m. [[2004]]) * [[1935]]: [[German Stepanoviĉ Titov]], sovetia kosmonaŭto (m. [[2000]]) * [[1935]]: [[Arvo Pärt]], estona komponisto * [[1945]]: [[Éva Cs. Gyimesi]], rumania hungara literaturhistoriistino (m. [[2011]]) * [[1945]]: [[Franz Beckenbauer]], germana futbalisto (m. [[2024]]) * [[1947]]: [[Stanisław Mikke]], pola advokato (m. [[2010]]) * [[1965]]: [[Baŝar al-Asad]], prezidento de Sirio * [[1965]]: [[Moby]], usona [[diskĵokeo]], kantisto, verkisto de kantoj kaj muzikisto * [[1966]]: [[Princino Akishino]], edzino de Princo Akishino de Japanio * [[1967]]: [[Sung Jae-gi]], sudkorea politikisto kaj kontraŭ[[feminismo|feministo]] (m. [[2013]]) * [[1968]]: [[Slaven Bilić]], kroata futbalisto * [[1971]]: [[Markos Moulitsas]], usona politika blogisto * [[1975]]: [[Mária Boros]], rumania hungara aktorino * [[1978]]: [[In-Grid]], itala kantistino * [[1978]]: [[Michele Gazzola]], itala lingvisto, ekonomikisto kaj esperantisto, senatano de la [[Akademio Internacia de la Sciencoj|AIS]], redaktoro de "[[Language Policy and Linguistic Justice]]" * [[1980]]: [[Zsuzsa Szőcs]], hungara industriartistino, pentristino * [[1982]]: [[Svjatlana Ciĥanoŭskaja]], belorusa tradukistino, politikistino kaj [[Opozicio (politiko)|opoziciistino]], kandidatino por prezidenta posteno de [[Belorusio]] en 2020 == Mortoj == * [[1063]]: [[Béla la 1-a (Hungario)|Béla la 1-a]], reĝo de Hungario (n. ĉirkaŭ [[1020]]) * [[1227]]: [[Ludoviko la 4-a (Turingio)]], landgrafo * [[1522]]: [[Christophe de Longueil]], flandra juristo kaj humanisto * [[1570]]: [[Johann Brenz]], germana [[reformacio|reformaciisto]] (n. [[1499]]) * [[1586]]: [[Kaspar Arnurus]], germana logikisto kaj akademiano (n. ĉirkaŭ [[1528]]) * [[1594]]: [[Farkas Kovacsóczy]], hungara kanceliero de [[Transsilvanio]] (n. [[1540]]) * [[1594]]: [[Baltazaro Báthori]], reganto de [[Transilvanio]] (n. [[1555]]) * [[1599]]: [[Beatrice Cenci]], itala nobelulino (n. [[1577]]) * [[1606]]: [[Karel van Mander]], flandra pentristo kaj verkisto (n. [[1548]]) * [[1607]]: [[Luzzasco Luzzaschi]], itala komponisto kaj orgenisto (n. [[1545]]) * [[1645]]: [[Miklós Esterházy (palatino)|Miklós Esterházy]], hungara politikisto kaj reĝa juĝisto (n. [[1583]]) * [[1722]]: [[Johann Michael Heineccius]], germana teologo kaj sfragistikpioniro (n. [[1674]]) * [[1733]]: [[François Couperin]], franca orgenisto kaj komponisto (n. [[1668]]) * [[1781]]: [[Johann August Ernesti]], germana filologo kaj teologo (n. [[1707]]) * [[1823]]: [[Hipólito da Costa]], brazila ĵurnalisto kaj diplomato (n. [[1774]]) * [[1837]]: [[Christian Gottlieb Reichard]], germana juristo kaj kartografo (n. [[1758]]) * [[1853]]: [[Carl Barth]], germana gravuristo kaj desegnisto (n. [[1787]]) * [[1860]]: [[Friedrich Ludwig Keller]], svisa [[jurscienco|jursciencisto]] (n. [[1799]]) * [[1867]]: [[Pál Balogh]], hungara kuracisto, spertulo pri [[homeopatio]], grotesploristo (n. [[1794]]) * [[1885]]: [[Johann Jacob Baeyer]], germana [[geodezio|geodeziisto]] (n. [[1794]]) * [[1886]]: [[Luigi Bisi]], itala pentristo kaj arkitektura desegnisto (n. [[1814]]) * [[1888]]: [[Domingo Faustino Sarmiento]], argentina verkisto, historiisto kaj prezidento (n. [[1811]]) * [[1891]]: [[Antero de Quental]], portugala poeto, verkisto kaj politikisto (n. [[1842]]) * [[1902]]: [[Ernst Ludwig Dümmler]], germana historiisto (n. [[1830]]) * [[1910]]: [[Heinrich Caro]], germana kemiisto (n. [[1834]]) * [[1913]]: [[Alajos Pachinger]], hungara zoologo kaj [[stenografio|stenografo]] (n. [[1846]]) * [[1914]]: [[İsmail Gaspıralı]], krime-tatara politikisto, rusia pedagogo (n. [[1851]]) * [[1914]]: [[Claudius Colas]], franca oficisto, redaktoro de "[[Espero Katolika]]", kreinto de [[Adjuvilo]] (n. [[1884]]) * [[1917]]: [[Georges Guynemer]], franca [[flug-aso]] (n. [[1894]]) * [[1919]]: [[Géza Csáth]], hungara verkisto, kuracisto kaj muzika kritikisto (n. [[1887]]) * [[1932]]: [[Franciszek Żwirko]], pola leŭtenanto-[[piloto]] (n. [[1895]]) * [[1932]]: [[Stanisław Wigura]], pola piloto kaj [[aviadilo|aviadila]] [[inĝeniero]] (n. [[1901]]) * [[1934]]: [[István Szász (patro)|István Szász]], hungara [[agronomio|agronomo]] kaj agrikultura fakverkisto (n. [[1865]]) * [[1939]]: [[Konstanteno Korovin]], rusia, sovetia pentristo kaj teatra dekoraciisto (n. [[1861]]) * [[1941]]: [[Kristiano Rakovski]], rumana-ukraina komunista aganto (n. [[1873]]) *[[1944]]: [[Alois Grimm]], germana jezuito, instruisto kaj kontraŭfaŝisto * [[1948]]: [[Muhammad Ali Jinnah]], [[Guĝarato|guĝaratano]], estro de [[Tuthindia Islama Ligo]], 1-a [[Ĝenerala Guberniestro de Pakistano]], fondinto de [[Pakistano]] (n. [[1876]]) * [[1950]]: [[Jan Smuts]], sud-afrika politikisto, [[buroj|bura]] generalo (n. [[1870]]) * [[1958]]: [[Robert W. Service]], kanada poeto (n. [[1874]]) * [[1959]]: [[György Bölöni]], hungara verkisto, tradukisto, diplomato (n. [[1882]]) * [[1961]]: [[György Szántó]], hungara verkisto (n. 1893) * [[1965]]: [[Karl Kellner]], germana instruisto kaj regionhistoriisto (n. [[1890]]) * [[1971]]: [[Nikita Ĥruŝĉov]], ŝtatestro de Sovetunio (n. [[1894]]) * [[1972]]: [[Max Fleischer]], usona pioniro de [[desegnofilmo]]j kaj inventisto (n. [[1883]]) * [[1973]]: [[Salvador Allende]], prezidento de Ĉilio (n. [[1908]]) * [[1975]]: [[Lisbeth Filbrich-Weber]], germana muzikpedagogino (n. [[1892]]) * [[1978]]: [[Georgi Markov]], bulgara romanverkisto kaj [[disidento]] (n. [[1929]]) * [[1987]]: [[Charles Fleming]], novzelanda plurfaka sciencisto (n. [[1916]]) * [[1987]]: [[Peter Tosh]], jamajka muzikisto kaj kantisto (n. [[1944]]) * [[2000]]: [[István Moldován (Kolozsváry)|István Moldován]], hungara pentristo (n. [[1911]]) * [[2002]]: [[Jiří Kolář]], ĉeĥa poeto (n. [[1914]]) * [[2003]]: [[Anna Lindh]], sveda politikistino, [[ministro pri eksterlandaj aferoj]] (n. [[1957]]) * [[2006]]: [[William Auld]], skota instruisto de [[anglalingva literaturo]], [[esperanta literaturo|poeto en Esperanto]], prezidanto de [[Akademio de Esperanto]] kaj de [[Esperanta PEN-Centro]] (n. [[1924]]) * [[2006]]: [[Joachim Fest]], germana historiisto, publicisto (n. [[1926]]) * [[2007]]: [[Joe Zawinul]], aŭstra ĵazisto kaj komponisto (n. [[1932]]) * [[2009]]: [[Yoshito Usui]], japana [[mangao|manga]]-verkisto (n. [[1958]]) * [[2013]]: [[Albert Jacquard]], franca [[genetikisto]], biologo, [[humanismo|humanisto]], eseisto kaj etikisto (n. [[1925]]) * [[2014]]: [[Joachim Fuchsberger]], germana aktoro kaj moderigisto (n. [[1927]]) * [[2016]]: [[Jerzy Strzelecki]], pola sociologo, politikisto (n. [[1954]]) * [[2017]]: [[Abdul Halim]], ŝtatestro de [[Malajzio]], [[sultano]] de [[Kedaho]] (n. [[1927]]) * [[2021]]: Abimael Guzmán, gvidanto de la komunista partio de Peruo [[Luma Vojo]] (n. [[1934]]) * [[2022]]: [[Javier Marías]], hispana verkisto kaj tradukisto (n. [[1951]]) * [[2024]]: [[Alberto Fujimori]], prezidento de Peruo 1990-2000 (n. [[1938]]) * [[2026]]: [[Emma Bonino]], itala politikistino (n. [[1948]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Pola Ortodoksa Eklezio]]: [[senkapigo]] de Sankta [[Johano la Baptisto]] * [[Anglikanismo]]: [[Harry Burleigh]], [[afrik-usona]] komponisto, anglikana sanktulo * [[Nacia tago]] de la [[Kataluna|katalunoj]], ''Diada'' == Tagoj de [[semajno]] == La '''11-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{Projektoj|wikinewscat=11-a de septembro}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. [[Kategorio:11-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|11]] [[Kategorio:11-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0911]] abpi9qqh5crqplhruex73ynnyedvaxz 0 4911 9478974 9413297 2026-09-20T10:20:50Z ~2026-48028-04 262916 /* Naskiĝoj */ 9478974 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1928}} [[Dosiero:1928_Events_Collage_V_1.0.jpg|eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.]] '''1928''' estis [[superjaro komenciĝanta dimanĉe]] (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1928 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Esperantujo === * 20-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Antverpeno]]. * Unua lernolibro de [[Esperanto]] por [[Albanio|Albanoj]] verkita de [[Skanderbeg]]. * Fondo de [[Internacia Esperanto-Muzeo]] en [[Vieno]], „[[La Maison de l' Esperanto]]“ en [[Parizo]] kaj [[The Esperanto Publishing Company Limited]] en [[Anglio]]. * Eklernis Esperanton: [[Zhang Qicheng]], [[Marcel Lemme]], [[George Markham HAYTON]], [[Ángel Luna Cárdenas]] kaj [[Oohaŝi Kaiziro]] . === Mondo === * [[Interreligia Konferenco por Paco]] en [[Hago]]. * [[Gregoria kalendaro]] lanĉita en [[Egipto]] * [[25-a de januaro]]: [[Getúlio Vargas]] iĝis ŝtatestro de [[Suda Rio-Grando]] * [[21-a de februaro]]: [[Benito Mussolini]] enigis la [[Faŝismo|faŝisman milicion]] je itala armeo. * [[22-a de februaro]]: Fondita [[Spiritismo|Sociedad Espiritismo Verdadero]], [[Argentino]] * [[28-a de aprilo]]: Fondita Samba Lernejo [[Estação Primeira da Mangueira]] * [[17-a de majo]]: eko de Olimpiaj ludoj de [[Amsterdamo]] * [[2-a de oktobro]]: [[Josemaría Escrivá de Balaguer|Sankta Josemaría Escrivá]] fondis [[Opus Dei]]. * [[5-a de oktobro]]: arestita [[Sankta Tranquilino Ubiarco Robles]] * [[22-a de oktobro]]: [[# João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque|João Pessoa]] iĝis ŝtatestro de [[Paraibo]] * Kreitaj [[Etem]], [[Ojropapiĉno]] kaj [[Serva lingvo]] * [[Anĵero-Sudĵensk]] ([[Sovetunio]]) estis fondita. == Kulturaj eventoj == * Fondita gazeto [[La Ora Epoko]] * [[Kornvalo]]: ''[[Gorsedh Kernow]]'' fondita de [[Henry Jenner]]. * [[Usono]]: [[Walt Disney]] kreis ''[[Mickey Mouse|Mikĉjon Muso]]'' * [[11-a de januaro]]: [[Tarsila do Amaral]] finfinis la pentraĵon [[O Abaporu]] == Naskiĝoj == * [[5-a de januaro]]: [[Walter Mondale]], vicprezidento de Usono (m. [[2021]]) * [[23-a de januaro]]: [[Jeanne Moreau]], franca aktorino, kantistino kaj reĝisorino (m. [[2017]]) * [[24-a de januaro]]: [[Desmond Morris]], brita zoologo kaj etologo (m. [[2026]]) * [[24-a de januaro]]: [[Michel Serrault]], franca aktoro (m. [[2007]]) * [[27-a de januaro]]: [[Hans Modrow]], germana politikisto kaj ekonomikisto, lasta ĉefministro de [[GDR]] (m. [[2023]]) * [[1-a de februaro]]: [[Tom Lantos]], usona politikisto (m. [[2008]]) * [[4-a de februaro]]: [[Kim Jong-nam]], nord-korea politikisto (m. [[2025]]) * [[1-a de marto]]: [[Jacques Rivette]], franca reĝisoro (m. [[2016]]) * [[3-a de marto]]: [[Gudrun Pausewang]], germana verkistino (m. [[2020]]) * [[4-a de marto]]: [[Alan Sillitoe]], brita verkisto (m. [[2010]]) * [[5-a de marto]]: [[Magomet Isajev]], soveta esperantisto (m. [[2011]]) * [[6-a de marto]]: [[Gabriel García Márquez]], kolombia verkisto (m. [[2014]]) * [[12-a de marto]]: [[Edward Albee]], usona dramisto (m. [[2016]]) * [[14-a de marto]]: [[Frank Borman]], usona astronaŭto (m. [[2023]]) * [[18-a de marto]]: [[Fidel Ramos]], prezidento de Filipinoj 1992-1998 (m. [[2022]]) * [[19-a de marto]]: [[Hans Küng]], svisa teologo kaj verkisto (m. [[2021]]) * [[21-a de marto]]: [[Peter Hacks]], germana verkisto (m. [[2003]]) * [[25-a de marto]]: [[Jim Lovell]], usona astronaŭto (m. [[2025]]) * [[30-a de marto]]: [[Robert Badinter]], franca politikisto (m. [[2024]]) * [[2-a de aprilo]]: [[Serge Gainsbourg]], franca kantisto (m. [[1991]]) * [[6-a de aprilo]]: [[James Watson]], usona molekulbiologo Nobelpremiita (m. [[2025]]) * [[12-a de aprilo]]: [[Hardy Krüger]], germana aktoro (m. [[2022]]) * [[23-a de aprilo]]: [[Shirley Temple]], usona aktorino (m. [[2014]]) * [[28-a de aprilo]]: [[Yves Klein]], franca pentristo (m. [[1962]]) * [[1-a de majo]]: [[Raoul Servais]], belga animaciisto (m. [[2023]]) * [[4-a de majo]]: [[Hosni Mubarak]], prezidento de Egiptio (m. [[2020]]) * [[11-a de majo]]: [[Yaacov Agam]], israela artisto (m. [[2026]]) * [[12-a de majo]]: [[Burt Bacharach]], usona komponisto (m. [[2023]]) * [[15-a de majo]]: [[Bob Mendes]], flandra aŭtoro de krimromanoj (m. [[2021]]) * [[5-a de junio]]: [[Otto F. Walter]], svisa verkisto (m. [[1994]]) * [[13-a de junio]]: [[John Nash]], usona matematikisto (m. [[2015]]) * [[14-a de junio]]: [[Che Guevara]], argentina marksista revoluciulo (m. [[1967]]) * [[20-a de junio]]: [[Jean-Marie Le Pen]], franca politikisto (m. [[2025]]) * [[22-a de junio]]: [[Gino Bramieri]], itala aktoro (m. [[1996]]) * [[9-a de julio]]: [[Federico Bahamontes]], hispana biciklisto (m. [[2023]]) * [[15-a de julio]]: [[Carl Woese]], usona mikrobisto (m. [[2012]]) * [[18-a de julio]]: [[Simon Vinkenoog]], nederlanda verkisto (m. [[2009]]) * [[23-a de julio]]: [[Hubert Selby]], usona verkisto (m. [[2004]]) * [[6-a de aŭgusto]]: [[Andy Warhol]], usona artisto (m. [[1987]]) * [[7-a de aŭgusto]]: [[Erika Lagrange]], franca-germana esperantistino (m. [[2008]]) * [[14-a de aŭgusto]]: [[Lina Wertmüller]], itala reĝisorino kaj scenaristino (m. [[2021]]) * [[31-a de aŭgusto]]: [[Georges Lagrange]], franca Esperanto-verkisto (m. [[2004]]) * [[3-a de septembro]]: [[Gaston Thorn]], ĉefministro de Luksemburgio (m. [[2007]]) * [[13-a de septembro]]: [[Robert Indiana]], usona artisto (m. [[2018]]) * [[19-a de septembro]]: [[Zdeněk Hršel]], ĉeĥa esperantisto (m. [[2014]]) * [[21-a de septembro]]: [[Édouard Glissant]], franca verkisto (m. [[2011]]) * [[30-a de septembro]]: [[Elie Wiesel]], juda rumana-usona verkisto (m. [[2016]]) * [[3-a de oktobro]]: [[Kåre Willoch]], ĉefministro de Norvegio (m. [[2021]]) * [[7-a de oktobro]]: [[Sohrab Sepehri]], irana poeto kaj pentristo (m. [[1980]]) * [[20-a de oktobro]]: [[Zhu Rongji]], ĉefministro de Ĉinio (m. [[2026]]) * [[24-a de oktobro]]: [[Mohammad Ĥosejni Beheŝti]], irana politikisto, murdita (m. [[1981]]) * [[9-a de novembro]]: [[Anne Sexton]], usona poetino (m. [[1974]]) * [[10-a de novembro]]: [[Ennio Morricone]], itala komponisto (m. [[2020]]) * [[6-a de decembro]]: [[Stanley Clinton Davis]], brita politikisto, membro de la [[Eŭropa Komisiono]] (m. [[2023]]) * [[16-a de decembro]]: [[Friedrich Wilhelm Schnitzler]] (m. [[2011]]) == Mortoj == * [[9-a de januaro]]: [[Josep M. Terricabras]], kataluna esperantisto (n. [[1878]]) * [[11-a de januaro]]: [[Thomas Hardy]], angla romanisto (n. [[1840]]) * [[4-a de februaro]]: [[Hendrik Lorentz]], nederlanda fizikisto nobelpremiita (n. [[1853]]) * [[5-a de marto]]: [[Emil Mayrisch]], luksemburga ŝtalindustriisto (n. [[1862]]) * [[12-a de marto]]: [[Daniel Ozro Smith Lowell]], usona esperantisto (n. [[1851]]) * [[21-a de marto]]: [[Franz Zwach]], aŭstra-germana esperantisto (n. [[1856]]) * [[24-a de marto]]: [[Oliveira Lima]], brazila historiisto, bibliofilo, ĵurnalisto kaj ambasadoro de Brazilo (n. [[1867]]) * [[25-a de aprilo]]: [[Pjotr Vrangel]], rusia politikisto kaj militisto (n. [[1878]]) * [[1-a de majo]]: [[Ebenezer Howard]], brita esperantisto kaj urba planisto (n. [[1850]]) * [[9-a de junio]]: [[József Halász]], hungara esperantisto (n. [[1874]]) * [[18-a de junio]]: [[Roald Amundsen]], norvega esploristo (n. [[1872]]) * [[14-a de julio]]: [[G. Henrik Backmann]], sveda esperantisto kaj vortaristo (n. [[1867]]) * [[12-a de aŭgusto]]: [[Leoš Janáček]], ĉeĥa komponisto (n. [[1854]]) * [[14-a de aŭgusto]]: [[Klabund]], germana verkisto (n. [[1890]]) * [[20-a de aŭgusto]]: [[George Brinton McClellan Harvey]], usona eldonisto, diplomato, kaj esperantisto (n. [[1864]]) * [[13-a de septembro]]: [[Italo Svevo]], itala verkisto (n. [[1861]]) * [[14-a de oktobro]]: [[Hermann Remers]], germana esperantisto (n. [[1891]]) * [[30-a de oktobro]]: [[Robert Lansing]], usona ministro de eksterlandaj aferoj, 1915-1920 (n. [[1864]]) * [[17-a de decembro]]: [[Josef F. Khun]], ĉeĥa esperantisto kaj idisto (n. [[1869]]) {{Projektoj}} nlkmytqm3uhhuvbe2iaei484w5yso7v 0 5173 9478972 9412098 2026-09-20T10:19:45Z ~2026-48028-04 262916 /* Mortoj */ 9478972 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAŭgusto}} {{aŭgusto}} La '''12-a de aŭgusto''' estas la 224-a tago de la jaro (la 225-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 141 tagoj restas. Je la 12-a de aŭgusto okazis, interalie: == Eventoj == * [[-30]]: [[Kleopatra]], la lasta reĝino de [[Antikva Egiptio]] [[sinmortigo|sinmortigis]] * [[1099]]: [[Unua krucmilito]]: venko de krucmilitistoj en batalo de [[Aŝkelon]] * [[1121]]: [[Davido la 4-a de Kartvelio]] venkis [[selĝukaj turkoj|selĝukajn turkojn]] en [[batalo de Didgori]] * [[1271]]: [[Filipo la 3-a (Francio)|Filipo la 3-a]] kroniĝis kiel reĝo de Francio * [[1281]]: [[Mongolaj invadoj al Japanio]]: [[tajfuno]] detruis [[Mongolio|mongolan]] ŝiparon, kiu estis invadonta [[Japanio]]n * [[1308]]: [[Varmia-Mazuria Provinco]]: [[Lidzbark Warmiński]] iĝis urbo * [[1323]]: [[Interkonsento de Nöteborg]] inter [[Svedio]] kaj [[Novgoroda Respubliko]] estis subskribita * [[1383]]: Dum la [[litovoj|litova]] enlanda milito la [[krucmilito|armeo de krucistoj]] kun [[Vytautas]] okupis [[Trakai]] komencante sieĝon de [[Vilno]] * [[1399]]: [[Tataroj]] venkis en la batalo de Vorskla (rivero alfluanta [[Dnepro]]n) aliancitan armeon de [[Vytautas]], apoganta [[Toktamiŝo]]n * [[1654]]: [[Rus-Pola Milito (1654-1667)|Rus-Pola Milito]]: litova armeo venkis en batalo de Szkłów (nun en [[Mahilova regiono]]) * [[1687]]: Venko de aŭstra armeo en batalo de [[Mohács]] dum la 5-a aŭstra-turka milito * [[1759]]: [[Sepjara milito]]: venko de aŭstro-rusa armeo super la prusa en batalo de Kunowice (apud [[Słubice]]) * [[1765]]: [[Traktato de Allahabado]] estas subskribita - komenco de la [[Brita Hindio]] * [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]]: Rusa armeo konkeris [[Vilno]]n, ribelo de [[Kuronio]] falis * [[1806]]: [[Britaj Invadoj al Rivero Plata]] kontraŭ [[Vicreĝlando de Río de la Plata]]: britoj estis forpelitaj de [[Bonaero]] * [[1812]]: [[Anglio]]: en [[Okcidenta Jorkŝiro]] ekfunkciis unua en la mondo [[lokomotivo]] de [[dentorela fervojo]] * [[1831]]: Pola generalo [[Henryk Dembiński]] fariĝis gvidanto de la [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] * [[1833]]: [[Ilinojso]]: [[Ĉikago]] fondiĝis * [[1851]]: Usona inventisto [[Isaac Singer]] [[patento|patentigis]] [[kudromaŝino]]n * [[1877]]: [[Asaph Hall]] malkovris [[Dejmo (luno)|Dejmon]] * [[1881]]: [[Nacia teatro (Prago)|Nacia teatro]] en [[Prago]] tute bruliĝis * [[1883]]: [[Amsterdamo]]: en [[bestoĝardeno]] [[Artis]] [[formorto|formortis]] lasta en la mondo ''quagga'' - [[subspecio]] de [[stepa zebro]] * [[1896]]: En [[Gdańsk]] ekfunkciis la unua [[tramtransporto en Gdansko|elektra tramo]] * [[1898]]: Fino de [[Hispana-usona milito]] - [[Havajo]] estis aneksita al [[Usono]], kiu ankaŭ akiris [[Filipinoj]]n kaj [[Porto-Riko]]n * [[1905]]: Fonda kongreso de [[litovoj|Litova]] [[instruisto|Instruista]] Asocio okazis en [[Vilno]] * [[1907]]: [[Dispartigoj de Pollando-Litovio|Dispartigita Pollando]]: Batal-Organizo de [[Pola Socialista Partio]] atakis trajnon kaj stacidomon en [[Sławków]] * [[1908]]: Unua [[Ford Modelo T]] estas konstruita * [[Unua Mondmilito]] ** [[1914]]: [[Brita imperio]] deklaris militon kontraŭ [[Aŭstrio-Hungario]] — la [[militdeklaro]]n ripetis landoj de la [[Brita imperio]]; [[taktiko|taktika]] venko de belga armeo super la germana en la batalo de [[Halen (Belgio)|Halen]], kio ne sukcesis haltigi la germanan [[invado]]n; polaj taĉmentoj eniris al [[okupado|okupata]] de [[rusoj]] [[Kielce]]; ĉeĥaj volontuloj loĝantaj en la [[Rusia imperio]] establis la Ĉeĥan Kompanion, la antaŭulon de la [[Ĉeĥoslovakaj legioj]] * [[1919]]: [[Nacia teatro moraviasilezia]] estis malfermita en [[Ostrava]] * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: [[Ruĝa Armeo]] komencis ofensivon al antaŭurboj de [[Varsovio]], de nordo ĝi atakis [[Płock]], [[Toruń]] kaj [[Włocławek]]; [[Józef Piłsudski]] foriris de Varsovio al [[Puławy]] por transpreni komandon de sturma grupiĝo de la Pola Soldataro; Laŭ ordono de generalo [[Kazimierz Sosnkowski]] ĝis la 12-a de aŭgusto el la armeo devus esti forigitaj ĉiuj [[judoj|judaj]] soldatoj, por ke ili ne transiru al la flanko de malamiko, kaj de unu loko ekservu kiel laboristaj taĉmentoj; Unua transporto de la [[Hungario|hungara]] milita helpo ([[municio]] kaj [[armilo]]j) alvenis al [[Skierniewice]], uzita la sekvan tagon dum la [[Batalo de Varsovio (1920)|Batalo de Varsovio]] * [[1928]]: [[Leĝera atletiko|Leĝera atletika]] [[konkurso]] [[Monda klaso Zuriĥo]] okazis unuafoje en [[Svislando]] * [[1929]]: Apud [[Łowicz]] pola inĝeniero [[Stefan Bryła]] redonas por uzo unuan en la mondo [[veldado|velditan]] [[ponto]]n * [[1932]]: En [[Berlino]] komenciĝis Internaciaj [[Konkuro]]j de Turismaj Aviadiloj ''[[Challenge 1932]]'', kie venkis polaj [[aviadilo|aviadilistoj]] [[Franciszek Żwirko]] kaj [[Stanisław Wigura]] * [[1933]]: Unua [[matĉo]] de [[ukraina nacia teamo de futbalo]] kontraŭ la [[turka nacia teamo de futbalo]] * [[1934]]: Unuafoje en [[Klaipeda]] okazis [[Festivalo]] de [[Maro]] * [[1937]]: [[Kontraŭpolismo]]: kontraŭ[[pola operaco de NKVD]] komencita - pereis [[poloj]] laborantaj en [[NKVD]] * [[1938]]: [[Dua Pola Respubliko]]: malfondo de la Pola [[komunismo|Komunista]] Partio * [[1939]]: Premiero de la usona filmo ''[[La Sorĉisto de Oz]]'' * [[Dua Mondmilito]] ** [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: en [[Varsovio]] [[ordnungspolizei|germana polico]] arestis pli ol mil personojn; en Mirosławice [[Gestapo]] de [[Lodzo]] arestis 4 polojn pro ilia konspira aparteno al organizaĵo "Młoda Wieś" (Juna Vilaĝo); [[Luftwaffe]] atakis [[Isle of Wight|insulon Wight]], [[Southampton]] kaj [[Portsmouth]] - trafis 5 [[radaro|radar]]staciojn ** [[1941]]: Registaro de [[Ĝenerala Gubernio]] skribe postulis transdonon de {{J|preĝeja sonorilo}} por militaj celoj ĝis la 1-a de septembro; en [[Bjalistoko]] aperis trilingva (en la [[germana]], [[pola]] kaj [[belorusa]]) ofica tagĵurnalo; germana sekreta servo [[Sicherheitsdienst]] de [[Lucko]] kun [[ukraino|ukraina]] volontula polico masakris 300 [[judoj]]n en Goroĥiv ([[Volinio]]); prezidio de la [[Supera Soveto de Sovetunio]] eldonis dekreton pri [[amnestio]] por parto de polaj civitanoj malliberigitaj post [[soveta invado en Pollandon]] en 1939 kaj anekso de [[Orientaj Limregionoj|duono de la lando]] - liberiĝis 345 511 personoj; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Ruĝa Armeo]] komencis kontraŭatakon suden de la lago [[Ilmenj]]; [[Londono]]: interkonsento pri [[Spitsbergen]] — detruo de norvegaj kaj sovetiaj [[minado|minejoj]], evakuo de civiluloj; [[Atlantika Ĉarto]]: [[Winston Churchill]] kaj [[Franklin D. Roosevelt]] subskribis deklaron pri celoj de la milito ** [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germana polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en Jasienica Rosielna (proksime al [[Brzozów]]) 624 [[judoj]]n, en [[Jasło]]-Krajowice 262 kaj en Czarna 11; sur [[stepo]]j de [[Kalmukio]] germanoj konkeris [[Elista]]; nokte RAF atakis [[Majenco]]n; [[Suda Pacifiko]]: sur [[aerodromo]] de [[Insulo Henderson]] alteriĝis unuaj usonaj aviadiloj ** [[1943]]: Soldatoj de [[Pola Enlanda Armeo]] forkondukis en [[Varsovio]] bankan aŭtomobilon kun 105 milionoj da [[zloto]]j; germana polico pafmortigis en Wawrzyce ĉirkaŭ 300 kaj en Przeczyca (proksime al [[Dębica]]) 165 judojn; en [[Silezio]] kaj Zagłębie Dąbrowskie finiĝis tritaga operaco, dum kiu [[Gestapo]] arestis ĉirkaŭ 750 personojn, antaŭ ĉio membrojn de la [[Pola Rezistomovado]]; [[Adolf Hitler]] ordonis "senprokraste starigi Orientan [[Remparo]]n laŭlonge de [[Dnepro]]" ** [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: germanaj trupoj finis semajnan [[masakro de Wola|masakron de Wola]] - [[germanoj]] pafmortigis en [[Varsovio]] ĉirkaŭ 200 personojn; komenco de [[deportado]] al [[Aŭŝvico]] de preskaŭ 13 mil varsovianoj — la 12-an kaj 13-an de aŭgusto alvenis tien sume 6 000 personoj; kolonelo [[Antoni Chruściel]] ordonis agnoski [[virino]]jn kiel [[soldato]]j, kaj selekti [[militkaptito]]jn al 4 grupoj; soldatoj de [[Wehrmacht]] kun la [[Rusa Liberiga Armeo]] bruligis parton de pola vilaĝo [[Daleszyce]], en kiu ili murdis 23 personojn; [[Winston Churchill]] duafoje [[depeŝo|depeŝis]] al [[Stalin]] demandante pri helpo al la [[ribelo de Varsovio|ankoraŭ ribelanta Varsovio]]; Radio [[Moskvo]] disaŭdigis deklaron de [[TASS]], ke pro la eventoj en Varsovio respondecas la [[pola ekzila registaro]] en [[Londono]]; frato de [[John F. Kennedy]] pereis en [[bombaviadilo]] super [[Suffolk]] pro akcidento; germana [[Waffen-SS]] masakris 560 loĝantojn de la [[Toskanio|toskana]] vilaĝo Sant'Anna di Stazzema ([[provinco Luko]]) en [[Italio]]; [[Alençon]] estis liberigita de germanoj fare de franca generalo [[Philippe Leclerc]]; Malnovproksima Fronto: apud [[Blagoveŝĉensko (urbo en Amura provinco)|Blagoveŝĉensko]] la soveta 2-a Armeo komencis transiri [[Amuro]]n * [[1945]]: Verkita de usona fizikisto Henry DeWolf Smyth, oficiala publikaĵo pri la [[Projekto Manhattan]] aperis nelonge post la [[atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] * [[1947]]: [[Sekureca Konsilio de UN]] rekomendis agnoskon de [[Jemeno]] kaj [[Pakistano]] kiel novajn membrojn * [[1948]]: [[Pakistano]]: ĉ. 600 senarmitaj [[paŝtunoj]] estis masakritaj en [[Nordokcidenta Limprovinco]], protestantaj kontraŭ aresto de la gvidantoj de [[senperforto|senperforta]] movado, organizita de [[Khan Abdul Ghaffar Khan]] * [[1949]]: Kvar [[Konvencioj de Ĝenevo]] pri protekto de militviktimoj akceptiĝis * [[1949]]: En [[Londono]] pro [[sturno]]j sur la minutmontrilo de la [[horloĝo]], [[Big Ben]] komencis bati la tempon kun malfruo de kvar minutoj kaj duono * [[1952]]: [[Stalinismo]]: en [[Sovetunio]] oni [[ekzekuto|ekzekutis]] 13 [[jida lingvo|jidlingvajn]] verkistojn, akuzitajn pri [[naciismo]] * [[1953]]: 476 personoj pereis en [[tertremo]] kun forteco de 7,2 laŭ [[Skalo de Richter]] sur la grekaj insuloj [[Kefalonio]] kaj Zakintos * [[1953]]: [[Sovetunio]] eksplodigis la unuan [[Nukleaj armiloj|bombon H]] * [[1957]]: [[Pola Popola Respubliko]]: en [[Lodzo]] eksplodis [[striko]] de [[tramo|tramistoj]] post 3 tagoj subpremita de [[milico]] * [[1960]]: [[Florido]]: unua [[komunika satelito]] startis de [[Cape Canaveral]] * [[1961]]: [[Okcidenta Berlino]]: oficiro de [[KGB]] [[Bohdan Staŝinski]] fuĝis al [[Usono]] * [[1961]]: [[Novosibirska hidroelektra centralo]] estis akceptita de la [[Sovetunio|ŝtata komisiono]] por konstanta ekspluatado * [[1962]]: Unua ukraina kosmonaŭto [[Pavel Popoviĉ]] komencis tritagan flugon en [[kosmoŝipo]] Vostok-4 * [[1964]]: [[Sud-Afriko]] pro ties [[apartismo]] estis ekskludita de [[Olimpiaj Ludoj]] * [[1970]]: [[Moskvo]]: en la [[Granda Palaco de Kremlo]] [[Sovetunio]] kaj [[Okcidenta Germanio]] subskribis pakton pri reciprokaj rilatoj * [[1970]]: En [[Parizo]] fondiĝis [[futbalklubo]] [[Paris SG]] * [[1976]]: [[Libana Interna Milito]]: kristana [[milico]] konkeris kaj likvidis tendaron por [[rifuĝintoj]] Tel al-Zaatar en [[Bejruto]] - pereis 2 mil [[palestinano]]j (4 mil vundiĝis) kaj pli ol 400 [[kristanismo|kristanoj]] * [[1976]]: [[Premiero]] de ĉeĥa animacia televidserio ''[[Pat kaj Mat]]'' * [[1978]]: Unua [[Linio A (Praga metroo)|linio A]] de la [[Metroo de Prago]] estis malfermita de la stacio [[Dejvická (Praga metroo)|Dejvická]] * [[1979]]: [[IBM]] [[merkato|surmerkatigis]] unuan modelon de [[persona komputilo]] * [[1985]]: En la plej tragika [[katastrofo]] de unuopa [[aviadilo]] [[Boeing 747]] de la [[Japan Airlines]] apud [[Tokio]] 520 personoj pereis, saviĝis 4 personoj * [[1990]]: Apud [[Lubni]] ([[Poltava provinco]]) kreiĝis [[holmo]] de [[malĝojo]] memoriganta ukrainojn mortfalintaj dum [[holodomoro]] el la jaroj 1932–33 * [[1990]]: [[Paleontologo]] Sue Hendrickson malkovris en [[Suda Dakoto]] la plej grandan, plej kompletan kaj plej bone konservitan [[skeleto]]n de [[tiranosaŭro]] * [[1994]]: Muzika [[Woodstock-festivalo 1994|Woodstock-festivalo]] komenciĝis * [[1998]]: Responde al akuzoj pri [[fraŭdo]] de juda havaĵo dum la [[dua mondmilito]], [[svisoj|svisaj]] bankoj konsentis pagi 1,30 miliardojn da dolaroj rekompense al postvivantoj de [[holokaŭsto]] * [[2000]]: [[Ronald Venetiaan]] iĝis prezidento de Surinamo * [[2000]]: En la [[Barenca Maro]] sinkis rusia [[submarŝipo]] [[Kursk (submarŝipo)|''Kursk'']] — pereis ĉiuj 118 [[maristo]]j * [[2005]]: [[Cape Canaveral]]: lanĉo de la usona [[kosmosondilo]] [[Mars Reconnaissance Orbiter]] * [[2006]]: [[Sekureca Konsilio de UN]] adoptis Rezolucion 1701, postulantan [[batalhalto]]n en [[Libano]], kaj ekspedon de 15 000 pac-soldatoj al la konflikta zono * [[2008]]: [[Milito en Sud-Osetio (2008)|Rusa-kartvela milito]] ** Rusia aviado bombis [[Gori]] kaj [[armitaj fortoj]] de [[Abĥazio]] ĝis vespero konkeris Kodori-[[ravino]]n ** Prezidentoj [[Dmitrij Medvedev]] kaj nome de [[Eŭropa Unio]] [[Nicolas Sarkozy]] interkonsentis 6-punktan pacplanon — malgraŭ la [[armistico]] rusiaj [[bombaviadilo]]j bombis kartvelajn vilaĝojn ekster [[Sud-Osetio]] ** en [[Tbilisi]] kunvenis prezidentoj de [[Lech Kaczyński|Pollando]], [[Valdas Adamkus|Litovio]], [[Toomas Hendrik Ilves|Estonio]], [[Viktor Juŝĉenko|Ukrainio]] kaj ĉefministro de Latvio, kiuj renkontiĝis kun la [[Miĥail Saakaŝvili|prezidento de Kartvelio]] * [[2010]]: [[Dési Bouterse]] iĝis prezidento de Surinamo * [[2014]]: [[Milito]] en [[Donecka Baseno]]: nokte de la 11-a/12-a de aŭgusto de [[Naro-Fominsk]] ekiris unua tiel nomata „blanka [[karavano|konvojo]]”, kies konsiston eniris 280 farbitaj [[blanko|blanke]] armeaj [[kamiono]]j, oficiale kun transporto de [[humanitara helpo]] por loĝantaro de [[Donecko]] * [[2015]]: [[Ĉinio]]: en serio de [[Eksplodoj de 2015 en Tjanĝino|eksplodoj en Tjanĝino]] 173 personoj pereis kaj 797 vundiĝis * [[2016]]: [[Siria enlanda milito]]: [[Siriaj Demokratiaj Fortoj]] konkeris de [[Islama Ŝtato]] la urbon Manbiĝ en [[Gubernio Halepo]] * [[2017]]: En [[Usono]] finiĝis dutaga [[novnaziismo|novnaziisma]] [[Manifestacio Unuigu la Dekstron]] * [[2021]]: [[Varsovio]]: [[Instituto pri Nacia Memoro]] prezentis identigajn dokumentojn al familianoj de 26 [[viktimo]]j de la dummilita soveta-germana [[teroro]], civiluloj dum la germana okupado kaj [[Anatemitaj Soldatoj]] * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] ** [[2022]]: Nokte estis 11 rusaj raketaj atakoj al [[Kramatorsk]] — 2 personoj pereis, 13 estis vunditaj, kaj detruitaj 20 domoj; unua [[ŝipo]] kun [[tritiko]] el ukraina [[marhaveno]] eknavigis tra la [[Nigra Maro]] direkte al [[Proksima Oriento]] kaj [[Afriko]]; de la komenco de invado la [[Rusia Armeo]] damaĝis 100 [[biblioteko]]jn kaj 21 detruis; en la Internacia Tago de [[Junularo]] en [[Lvovo]] oni omaĝis morton de pli ol 40 [[studento]]j, kiuj mortfalis dum la milito; Servo al Sekureco de Ukrainio informis pri [[konfisko]] favore al ukraina armeo de la [[aktivo]]j de pli ol 270 mln da usonaj dolaroj de ukraina firmao, kiu estis ligita kun [[Gazpromo]]; Ukrainio alvokis [[UN]] kaj [[Ruĝa Kruco|Ruĝan Krucon]] por sendi siajn reprezentantojn al rusaj [[militkaptito|militkaptitejoj]]; rusaj okupantoj trakonstruas [[filharmonio]]n en [[Mariupolo]] al [[malliberejo]] por aranĝo de "tribunalo" super ukrainaj soldatoj ** Mondreago: [[Nederlando]] kaj [[Norvegio]] aliĝis al la landoj, kiuj instruas ukrainajn soldatojn en [[Britio]]; ukraina "[[Forbes]]" informis ke rusiaj perdoj post la atako sur aneksitan [[Krimeo]]n egalas al 650-850 mln da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] — rusa komandanto de la [[Nigramara floto de Rusio]] demisiis; intervjuitaj de [[BBC]] laborantoj de okupata [[Zaporiĵo|Zaporiĵa]] nuklea centralo diris, ke la fabriko estas uzata kiel armea bazo kaj ili mem traktataj kiel [[ostaĝo]]j; Rusio ne permesas liveri [[kuracilo]]jn al akupataj teritorioj; prezidanto de [[Verĥovna Rada]] intervjuita de germana RND: rusia armeo ŝtelas ĉion, kion povas: homojn, [[tritiko]]n kaj elektran energion ==Esperantujo== * [[1907]]: [[Universala Kongreso de Esperanto]]: en [[Kembriĝo]] komenciĝis la 3-a [[UK 1907]] == Naskiĝoj == * [[1296]]: [[Johano de Luksemburgo]], grafo de Luksemburgo, reĝo de Bohemio, titola reĝo de Pollando (m. [[1346]]) * [[1503]]: [[Kristiano la 3-a (Danio-Norvegio)|Kristiano la 3-a]], reĝo de [[Danio-Norvegio]] (m. [[1559]]) * [[1541]]: [[Ipacij Pacej]], pola nobelo, [[ortodoksismo|ortodoksa]] episkopo, subskribinto de [[Lublina unio]] kaj kunkreinto de [[Bresta religia unio]] (m. [[1613]]) * [[1566]]: [[Izabela Klara Eŭgena de Hispanio]], kunreĝino de [[Hispana Nederlando]] (m. [[1633]]) * [[1626]]: [[Giovanni Legrenzi]], itala komponisto (m. [[1690]]) * [[1644]]: [[Heinrich Ignaz Franz von Biber]], bohemia komponisto kaj [[violonisto]] (m. [[1704]]) * [[1651]]: [[Margareta Teresa de Hispanio]], [[infantino]] de Hispanio (m. [[1673]]) * [[1720]]: [[Conrad Ekhof]], germana aktoro (m. [[1778]]) * [[1731]]: [[Sámuel Tordai]], hungara reformita pastro, tradukisto (m. [[1801]]) * [[1753]]: [[Thomas Bewick]], angla ilustristo, [[ksilografio|lignogravuristo]], ornitologo (m. [[1828]]) * [[1762]]: [[Georgo la 4-a (Britio)|Georgo la 4-a]], reĝo de Britio (m. [[1830]]) * [[1762]]: [[Christoph Wilhelm Hufeland]], germana kuracisto (m. [[1836]]) * [[1774]]: [[Robert Southey]], angla poeto (m. [[1843]]) * [[1793]]: [[Károly Kiss (oficiro)|Károly Kiss]], hungara oficiro, milithistoriisto, poeto (m. [[1866]]) *[[1805]]: [[Ernst Theodor Echtermeyer]], germana verkisto kaj literaturhistoriisto * [[1831]]: [[Helena Blavatskij]], rusa, usona [[okultismo|okultista]] verkistino, [[mediumo]], kunfondintino de la [[Teozofia Societo]] (m. [[1891]]) * [[1844]]: [[Muhammad Ahmad]], araba memproklamita [[mahdo]], gvidanto de [[derviŝo|derviŝa]] kontraŭbrita ribelo en [[Sudano]] (m. [[1885]]) * [[1845]]: [[Karl Meyer]], germana pedagogo kaj regionhistoriisto (m. [[1935]]) * [[1854]]: [[Ignát Herrmann]], ĉeĥa verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1935]]) * [[1866]]: [[Jacinto Benavente]], hispana verkisto Nobelpremiita (m. [[1954]]) * [[1872]]: [[Josef Blau]], bohemia regionhistoriisto (m. [[1960]]) * [[1877]]: [[Albert Bartha]], hungara generalo, politikisto, ministro (m. [[1960]]) * [[1881]]: [[Cecil B. DeMille]], usona [[produktoro (kinematografio)|produktoro]] (m. [[1959]]) * [[1885]]: [[Sándor Albrecht]], hungara komponisto, dirigento, orgenisto (m. [[1958]]) * [[1887]]: [[Erwin Schrödinger]], aŭstra fizikisto Nobelpremiita (m. [[1961]]) * [[1891]]: [[Karl Aulitzky]], aŭstra [[klasika filologio|klasika filologo]] kaj pedagogo (m. [[1945]]) * [[1892]]: [[Efraim Skljanskij]], soveta politikisto, kunlaboranto de [[Lev Trockij]] (m. [[1925]]) * [[1894]]: [[Dezső Miskolczy]], hungara neŭrologo, psikiatro (m. [[1978]]) * [[1894]]: [[Albert Leo Schlageter]], germana soldato, batalanto en [[Libera korpuso|liberaj korpusoj]] (m. [[1923]]) * [[1899]]: [[Zoltán Török (boatisto)|Zoltán Török]], hungara sportisto (m. [[1970]]) * [[1902]]: [[Antoni Kocjan]], pola konstruisto de [[glisilo]]j, kunlaboranto de spionagentejo de [[Pola Enlanda Armeo]] (m. [[1944]]) * [[1904]]: [[Tamás Lossonczy]], hungara pentristo, grafikisto kaj instruisto (m. [[2009]]) * [[1905]]: [[Hans Urs von Balthasar]], svisa teologo kaj romkatolika pastro (m. [[1988]]) * [[1919]]: [[Wieslaw Kielar]], pola verkisto kaj kameraisto (m. [[1990]]) * [[1911]]: [[Cantinflas]], meksika aktoro, [[komediisto]] (m. [[1993]]) * [[1921]]: [[Dezső Prágay]], hungara/usona kemiisto, biokemiisto (m. [[2011]]) * [[1924]]: [[Witold Mańczak]], pola [[lingvisto]] (m. [[2016]]) * [[1925]]: [[Thor Vilhjálmsson]], islanda verkisto (m. [[2011]]) * [[1928]]: [[Jiří Zahradník]], ĉeĥa [[entomologo]], fotisto kaj muzikisto (m. [[2020]]) * [[1930]]: [[George Soros]], usona financisto * [[1930]]: [[Peter Weck]], aŭstra reĝisoro kaj aktoro * [[1932]]: [[Sirikit]], reĝino de Tajlando 1950-2016 (m. [[2025]]) * [[1935]]: [[André Kolingba]], prezidento de la [[Centr-Afrika Respubliko]] (m. [[2010]]) * [[1936]]: [[Béla Papp (pedagogo)|Béla Papp]], rumania hungara, hungara instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo, fakverkisto (m. [[2023]]) * [[1940]]: [[Ildikó Vizi]], rumania hungara pedagogino * [[1949]]: [[Fernando Collor de Mello]], prezidento de Brazilio * [[1953]]: [[Carlos Mesa]], prezidento de Bolivio * [[1953]]: [[Franz Posch]], aŭstra muzikisto, pedagogo kaj televida/radifonia moderigisto * [[1954]]: [[François Hollande]], prezidento de Francio 2012-2017 * [[1954]]: [[Pat Metheny]], usona [[Rokĵazo|rokĵaza]] [[gitaristo]] * [[1955]]: [[Heintje]], nederlanda aktoro kaj kantisto * [[1956]]: [[Mikalaj Statkeviĉ]], belorusa politikisto, kungvidanto de [[Eŭropa Movado]], [[malliberulo de konscienco]] * [[1963]]: [[Robert Makłowicz]], pola ĵurnalisto, verkisto, vojaĝisto, kritikisto de [[kuirado]] * [[1968]]: [[Emil Brázay]], hungara, rumania hungara ĵurnalisto, verkisto (n. [[1888]]) * [[1969]]: [[Tanita Tikaram]], angla kantistino kaj kantverkistino * [[1973]]: [[Muktada al-Sadr]], [[ŝijaismo|ŝijaisma]] iraka gvidanto, politikisto * [[1976]]: [[László Károly Vajna]], rumania hungara pentristo * [[1980]]: [[Maggie Lawson]], usona aktorino * [[1990]]: [[Mario Balotelli]], itala futbalisto * [[1993]]: [[Ewa Farna]], pola-ĉeĥa [[kantistino]], [[kantaŭtoro]], komponistino, televida [[prezentisto|prezentistino]] == Mortoj == * [[-30]]: [[Kleopatra]], lasta [[faraono]] de [[Antikva Egiptio]] (n. [[-69]]) * [[792]]: [[Jaenbert]], [[anglosaksoj|anglosaksa]] [[ĉefepiskopo de Canterbury]], katolika sanktulo * [[1263]]: [[Mindaugas]], grandduko de Litovio (n. ĉirkaŭ [[1203]]) * [[1295]]: [[Karolo Martelo de Anĵuo]], itala reĝo kaj la titola de Hungario (n. [[1271]]) * [[1365]]: [[Ortolf von Weißeneck]], salcburga princĉefepiskopo (n. ĉirkaŭ [[1300]]) * [[1424]]: [[Jongle]], imperiestro de Ĉinio (n. [[1360]]) * [[1484]]: [[Siksto la 4-a]], papo (n. [[1414]]) * [[1546]]: [[Francisko de Vitorio]], hispana filozofo, teoriulo pri [[internacia juro]] (n. ĉirkaŭ [[1492]]) * [[1612]]: [[Giovanni Gabrieli]], itala komponisto kaj orgenisto (n. antaŭ [[1556]]) * [[1633]]: [[Jacopo Peri]], itala komponisto kaj kantisto (n. [[1561]]) * [[1638]]: [[Johannes Althusius]], germana kalvinisma teologo kaj filozofo (n. [[1557]]) * [[1674]]: [[Philippe de Champaigne]], belga-franca pentristo (n. [[1602]]) * [[1689]]: [[Inocento la 11-a]], papo (n. [[1611]]) * [[1726]]: [[Antonio Palomino]], hispana pentristo (n. [[1653]]) * [[1797]]: [[Gotthelf Greiner]], germana vitrofaristo kaj porcelaninventisto (n. [[1732]]) * [[1810]]: [[Étienne Louis Geoffroy]], franca kuracisto, apotekisto kaj entomologo (n. [[1725]]) * [[1827]]: [[William Blake]], angla poeto, artisto, viziulo kaj [[mistikulo]] (n. [[1757]]) * [[1848]]: [[George Stephenson]], angla inventisto de [[vaporlokomotivo]] (n. [[1781]]) * [[1854]]: [[János Antal (reformita episkopo)|János Antal]], hungara reformita episkopo (n. [[1767]]) * [[1865]]: [[William Jackson Hooker]], angla botanikisto (n. [[1785]]) * [[1884]]: [[Giuseppe De Nittis]], itala pentristo (n. [[1846]]) * [[1885]]: [[Georg Curtius]], germana klasika filologo (n. [[1820]]) * [[1887]]: [[Dorothea Fromm]], germana edukistino kaj monaĥino (n. [[1827]]) * [[1900]]: [[Wilhelm Steinitz]], aŭstro-usona ŝakludisto, unua oficiala [[ŝakmondĉampiono]] (n. [[1836]]) * [[1913]]: [[Carlo Bourlet]], franca matematikisto, profesoro, [[pioniro de Esperanto]], fondinto de pluregaj [[Esperanto-grupo]]j, kunredaktoro de "[[Paris-Esperanto]]", fondinto de "[[La Revuo]]", kunorganizanto de [[UK 1907]], [[UK 1908]], [[UK 1909]], konata de la [[Monumento de Carlo Bourlet]] (n. [[1866]]) * [[1913]]: [[Rudolph Witzgall]], germana teksisto kaj gimnastikadasocia funkciulo (n. [[1853]]) * [[1918]]: [[Anna Held]], usona kantistino, dancistino kaj aktorino (n. [[1872]]) * [[1921]]: [[Heinrich Georges]], germana bibliotekisto kaj klasika filologo (n. [[1852]]) * [[1922]]: [[Arthur Griffith]], irlanda ĵurnalisto kaj politikisto (n. [[1872]]) * [[1924]]: [[Sándor Bródy]], hungara ĵurnalisto kaj verkisto (n. [[1863]]) * [[1928]]: [[Leoš Janáček]], ĉeĥa komponisto (n. [[1854]]) * [[1935]]: [[Gareth Jones]], kimra ĵurnalisto (n. [[1905]]) * [[1944]]: [[Stefania Kudelska]], pola politikistino (n. [[1890]]) * [[1945]]: [[Karl Leisner]], germana pastro, kritikisto de [[naziismo|nacia socialismo]], beatulo (n. [[1915]]) * [[1955]]: [[Thomas Mann]], germana verkisto Nobelpremiita (n. [[1875]]) *[[1958]]: [[Ilse Weitsch]], germana radioredaktistino kaj porvirinrajta aktivulino * [[1962]]: [[Max Fabiani]], aŭstra-slovena arĥitekto (n. [[1865]]) * [[1964]]: [[Ian Fleming]], brita verkisto, kreinto de [[James Bond]] (n. [[1908]]) * [[1965]]: [[Nice Contieri]], itala [[slavistiko|slavistino]] (n. [[1912]]) * [[1975]]: [[Hans-Martin Perthel]], germana pentristo kaj scenaranĝisto (n. [[1919]]) * [[1979]]: [[Ernst Boris Chain]], brita biokemiisto Nobelpremiita (n. [[1906]]) * [[1979]]: [[Gilbert Cesbron]], franca verkisto (n. [[1913]]) * [[1982]]: [[Sándor Bölöni]], rumania hungara ĵurnalisto kaj tradukisto (n. [[1939]]) * [[1982]]: [[Henry Fonda]], usona aktoro (n. [[1905]]) * [[1985]]: [[Kyu Sakamoto]], japana kantisto kaj aktoro (n. [[1941]]) * [[1985]]: [[Jakob Adlhart (skulptisto)|Jakob Adlhart]], aŭstra skulptisto (n. [[1898]]) * [[1988]]: [[Imre Újvári]], rumania hungara kuracisto, profesoro (n. [[1908]]) * [[1988]]: [[Jean-Michel Basquiat]], usona artisto (n. [[1960]]) * [[1988]]: [[Wolfgang Grosch]], germana arĥitekto (n. [[1906]]) * [[1989]]: [[William Shockley]], usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1910]]) * [[1991]]: [[Hans Weigel]], aŭstra kritikisto kaj juristo (n. [[1908]]) * [[1992]]: [[John Cage]], usona komponisto kaj verkisto (n. [[1912]]) * [[1996]]: [[Viktor Ambarcumjan]], armena astronomo (n. [[1908]]) * [[2007]]: [[Franz Antel]], aŭstra reĝisoro kaj scenaristo (n. [[1913]]) * [[2009]]: [[Les Paul]], usona [[gitaristo]] kaj [[inventisto]] (n. [[2015]]) *[[2009]]: [[Harry Zingel]], germana ekonomikisto kaj informadikisto * [[2014]]: [[Lauren Bacall]], usona aktorino (n. [[1924]]) * [[2014]]: [[Erzsébet Halasi]], rumania hungara aktorino (n. [[1940]]) * [[2015]]: [[Jaakko Hintikka]], finna logikisto, filozofo (n. [[1929]]) * [[2016]]: [[Dénes Sándor]], hungara instruisto, [[esperantisto]] kaj [[vikipediisto]] (n. [[1936]]) * [[2018]]: [[Samir Amin]], egipta-franca marksisma ekonomikisto, sociologo, politologo (n. [[1931]]) * [[2022]]: [[Anne Heche]], usona aktorino (n. [[1969]]) * [[2022]]: [[Wolfgang Petersen]], germana filmreĝisoro (n. [[1941]]) * [[2026]]: [[Zhu Rongji]], ĉefministro de Ĉinio (n. [[1928]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Johana Franciska Frémiot de Chantal]], franca [[monaĥino]] ** [[Inocento la 11-a]], papo, beatulo ** [[Jaenbert]], [[anglosaksoj|anglosaksa]] ĉefepiskopo ** [[Karl Leisner]], germana [[pastro]], [[beatigo|beatulo]] * Internacia Tago de [[Junularo]], fiksita de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] en 1999 * Monda Tago de [[Elefanto]] - ekde 2012 == Tagoj de [[semajno]] == La '''12-a de aŭgusto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. {{Projektoj |commonscat=12 August |wikinewscat=12-a de aŭgusto }} [[Kategorio:12-a de aŭgusto| ]] [[Kategorio:Aŭgusto|12]] [[Kategorio:12-a tago de la monato|#08]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0812]] 08qfa5ylwjehiup58farww13dqvq04v 0 5193 9478779 9473371 2026-09-20T07:28:50Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9478779 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMajo}} {{majo}} La '''18-a de majo''' estas la 138-a tago de la jaro (la 139-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 227 tagoj restas. Je la 18-a de majo okazis, interalie: == Eventoj == * [[14]]: [[Romiaj imperiestroj|Unua imperiestro]] de Romia Imperio [[Aŭgusto Cezaro]] sendis [[Kaligulo]]n al lia patro restadantan en [[Gaŭlujo]] aŭ [[Germanio]] * [[113]]: [[Forumo de Trajano]]: solena malfermo de la [[Trajana Kolono]] en [[Romo]] * [[1012]]: [[Benedikto la 8-a]] iĝis papo * [[1152]]: [[Henriko la 2-a (Anglio)|Henriko la 2-a]] nuptis [[Eleonora de Akvitanio|Eleonoran de Akvitanio]] * [[1160]]: [[Reĝo de Svedio]] [[Eriko la 9-a (Svedio)|Eriko la Sankta]] estis murdita en [[Upsalo]] * [[1190]]: [[Krucmilitoj|Tria krucmilito]]: germana armeo venkis [[Ruma sultanujo|Ruman sultanujon]] en batalo de [[Konya|Ikonium]] * [[1268]]: Sultano [[Bajbarso]] konkeris [[Antioĥa princlando|Antioĥan princlandon]] - [[mamelukoj|mameluka]] venko super [[krucmilitoj|krucistoj]] * [[1291]]: [[Mamelukoj]] konkeris [[Akko]]n * [[1302]]: [[Flandroj|Flandraj]] [[metio|metiistoj]] en [[Bruĝo]] atakis francan [[garnizono]]n kaj masakris 1400 personojn * [[1498]]: [[Barato]]: [[Vasco da Gama]] albordiĝis al la [[haveno]] [[Kalikuto]], dum sia unua vojaĝo * [[1565]]: [[Otomana Imperio]] komencis grandan [[sieĝo]]n de [[Malto]] * [[1600]]: Reganto de [[Valaĥio (Rumanio)|Valaĥio]] [[Mikaelo de Valaĥio]] okupis [[Moldavujo|moldavan]] urbon [[Bacău]] * [[1652]]: [[Nov-Anglio]]: anonco pri neleĝeco de [[sklaveco]] en [[Rod-Insulo]] * [[1741]]: [[Maria Tereza de Aŭstrio]] kroniĝis kiel reĝino de Hungario * [[1756]]: [[Sepjara milito]] komenciĝis - ĝi iĝis fakte la unua [[mondmilito]] * [[1765]]: [[Kanado]]: granda [[incendio]] de [[Montrealo (Kebekio)|Montrealo]] * [[1781]]: En [[Kusko]] estis senkapigita [[Tupak-Amaru la 2-a]], la [[inkaoj|inkaa]] gvidanto de kontraŭhispana ribelo en [[Peruo]] * [[1792]]: Rusa armeo transpaŝis [[landlimo]]n de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] — komenco de pola-rusa [[milito]] * [[1803]]: [[Britio]] deklaris militon al [[Francio]] * [[1804]]: Oficiala abolo de la [[Unua Respubliko de Francio]] - [[Napoleono Bonaparte]] iĝis imperiestro * [[1810]]: En [[Bonaero]] eksplodis la [[revolucio de Majo]] - komenco de la [[sendependeco]] de [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Paragvajo]] kaj [[Urugvajo]] * [[1811]]: [[Hispana Imperio]]: en [[Urugvajo]], tiutempe nomata [[Orienta Flanko]], separistoj gvidataj de [[José Gervasio Artigas]] venkis en batalo de Las Piedras * [[1820]]: Pola-belorusa poeto kaj naturisto [[Tomasz Zan]] fondis en [[Vilno]] Amik-Societon de Utila [[Ludo]] * [[1848]]: [[Revolucio de 1848 en Germanio]]: en [[Frankfurto ĉe Majno]] komenciĝis kunsido de la unua germana [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Nacia Asembleo]] pri la unuigo kaj konstitucio * [[1869]]: [[Japanio]]: [[interna milito]] finiĝis kun la batalo de Hakodate ([[Hokajdo]]) - kulmino de [[Mejĝi-reformo]], fino de la [[Ŝoguna reĝimo]] de [[Tokugawa (klano)|klano Tokugawa]] * [[1895]]: Franca astronomo [[Auguste Charlois]] malkovris asteroidon [[403 Ciano|Ciano]] * [[1891]]: Konstruaĵo de [[Nacia Muzeo (Prago)|Nacia Muzeo]] estis malfermita en [[Prago]] * [[1896]]: [[Moskvo]]: dum festado de kronado de la lasta imperiestro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] okazis la [[Ĥodinka tragedio]] — 1389 personoj pereis * [[1897]]: [[Horora literaturo|Horora romano]] de la irlanda verkisto [[Bram Stoker]] [[Drakulo (libro)|''Drakulo'']] aperis * [[1899]]: [[Ĉeĥa Olimpika Komitato]] estis fondita * [[1900]]: [[Tongo]] iĝis brita [[protektorato]] * [[1903]]: [[Bulgario]]: malfermo de la [[haveno]] [[Burgaso]] * [[1910]]: [[Tero]] ektroviĝis en la luma strio de la [[Haleja kometo]] * [[Unua mondmilito]] ** [[1917]]: Selekta Servo-Leĝo voĉdonita, donanta al la [[Prezidanto de Usono]] la potencon de konskripto * [[1919]]: [[Pola-ukraina milito|Soveta-Pola Milito]]: Pola Soldataro rekonkeris [[Drohobycz|Drohobiĉ]], [[Borislav|Borysław]] kaj [[Sokal]] (nun en [[Lviva provinco]]) * [[1920]]: Islanda parlamento [[Althing]] akceptis konstitucion * [[1923]]: Disaŭdiĝis [[Radio (komunikilo)|radio]] de [[Ĉeĥoslovakio]] * [[1928]]: [[Sovetunio]]: [[Ŝaĥtia proceso]] komenciĝis — 5 personoj el 53 estis kondamnitaj je morto, 44 al mallibero * [[1929]]: Dum konferenco en [[Barcelono]] [[FIFA]] elektis [[Urugvajo]]n kiel organizanton de la [[Futbala Mondpokalo 1930|1-a Futbala Mondpokalo]] en la venonta jaro * [[1935]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Krakovo]] finiĝis sestaga entombiga ceremonio de [[Józef Piłsudski]] * [[1939]]: [[Tria Regno]]: unuaj 900 virinoj, malliberigitaj en [[koncentrejo]] Lichtenburg en [[Prettin]] estis transdonitaj al la nova konstruita [[koncentrejo Ravensbrück]] * [[Dua mondmilito]] ** [[1940]]: belgaj areoj [[Eupen]], [[Malmedy]] kaj [[Moresnet]] estis enkorpigitaj al [[Tria Regno]]; [[Francio]]: dua reorganizo de la registaro de Paul Reynaud - generalo [[Maxime Weygand]] estis nomumita ĉefo de la Ĝenerala [[Stabo]] de Nacia Defendo ** [[1941]]: itala princo iĝis reĝo de [[Sendependa ŝtato Kroatio]], restanta sub kontrolo de [[Italio]] kaj [[Germanio]]; en [[Romo]] kroata diktatoro [[Ante Pavelić]] subskribis interkonsenton kun [[Benito Mussolini]] transdonante [[Dalmatio]]n al [[Italio]] ** [[1942]]: Germanaj [[ĝendarmo]]j kaj protekta [[polico]] en [[geto]] en Brzeziny forprenis de 78 patrinoj iliajn [[infano]]jn ĝis 10 jarojn kaj sendis ilin al [[Ekstermejo Chełmno]] ** [[1943]]: Germana ĝendarmaro kaj [[ukraino|ukrainaj]] taĉmentoj vivbruligis ĉiujn 67 loĝantoj de vilaĝo Szarajówka apud [[Biłgoraj]]; [[Suda Pacifiko]]: [[Japanio]] formigis 17-an Armeon por kunlaboro kun [[mararmeo]] ekrege de [[Nova Kaledonio]], insulojn [[Fiĝio]] kaj [[Samoa]] kune kun [[Port Moresby]] ** [[1944]]: Germana polico pafmortigis en Pniewo 95 personojn, en [[Varsovio]] ĉirkaŭ 80, en [[Chełm]] ĉirkaŭ 80 (loĝantoj de la masakrita vilaĝo Marynin), kaj en [[Tomaszów Mazowiecki]] 40; [[Kampanjo de Italio]]: [[Dua Pola Korpuso]] konkeris [[batalo de Monte Cassino|Monte Cassino]]; [[Deportado de krime-tataroj]]: [[Sovetunio]] komencis [[deportado|deporti]] preskaŭ 200 000 [[Krime-tataroj]]n en [[Mezazio]]n ** [[1945]]: Ĉina Fronto: en la provinco [[Fuĝjano]] ĉinaj trupoj ekregis la havenon [[Fuzhou]]; [[Francio]]: norde [[mino|ministoj]] strikis pro ekonomiaj kialoj * [[1950]]: [[Ĉemara Regiono]]: [[Naĥodka]] iĝis urbo * [[1956]]: [[Himalajo]]: svisoj grimpis al [[Lhotse]] kiel la unuaj * [[1958]]: Usona ĉasaviadilo [[Lockheed F-104 Starfighter]] akiris la mondan [[rekordo]]n de [[vektora rapido]] 2 259,82&nbsp;km/h * [[1965]]: [[Sirio]]: israela [[spionado|spiono]] [[Eli Cohen]] estis [[pendumo|pendumita]] en [[Damasko]], kiel unua [[israelanoj|israela civitano]] * [[1969]]: Usona skipa misio de [[Apollo 10]] komenciĝis * [[1967]]: [[Jurij Andropov]] iĝis estro de [[KGB]] * [[1973]]: 100 personoj pereis en [[katastrofo]] de [[pasaĝera aviadilo]] Tu-104 en [[Ĉita (Rusio)|Ĉita]] ([[Sovetunio]]) * [[1974]]: [[Barato]] okazigis sian unuan provan [[eksplodo]]n de [[atombombo]] * [[1980]]: [[Sud-Koreio]]: en [[Gŭangĝu]] okazis [[masakro]] de studentoj protestantaj kontraŭ diktatoreco de generalo [[Chun Doo-Hwan]] * [[1980]]: [[Vaŝingtonio]]: erupcio de la [[vulkano]] [[Monto Saint Helens|Monto Sankta Heleno]] pereigis 57 personojn * [[1990]]: [[Senkomunismigo]]: hungara Kardinalo-Princo [[József Mindszenty]] estas rehabilitita * [[1990]]: Oni subskribis pakton pri [[valuto|valuta]], ekonomia kaj socia [[unio]] inter [[Federacia Respubliko Germanio]] kaj [[Germana Demokratia Respubliko]] * [[1991]]: [[Somalilando]] deklaris sendependecon de [[Somalio]] * [[1992]]: En [[Varsovio]] oni subskribis polajn-ukrainajn [[ekonomio|ekonomiajn]] paktojn pri [[investado]] * [[1995]]: [[Alain Juppé]] iĝis ĉefministro de Francio * [[1995]]: Premiero de la usona filmo [[Braveheart]] * [[1996]]: La 41-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1996|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Oslo]] * [[1996]]: [[Radovan Karadžić]], akuzita pri [[militkrimo]]j, eksiĝis kiel prezidento de [[Serba Respubliko]] * [[1998]]: Pola Universitato en [[Vilno]] fondiĝis - pro plena [[litova|litovigo]] de la [[Vilna Universitato]] * [[1999]]: [[Carlo Azeglio Ciampi]] iĝis prezidento de Italio * [[1999]]: Malkovro de [[Perdito (luno)|Perdito]], [[Naturaj satelitoj de Urano|luno de Urano]] * [[2003]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] [[kanonizo|kanonizis]] polan fondintinon de katolika ordeno [[Urszula Ledóchowska]] * [[2006]]: Parlamento de [[Nepalo]] proklamis [[laikeco]]n de la lando * [[2009]]: [[Kinga Baranowska]] grimpis la pinton de [[Kangchenjunga]] - danke al tio [[Pollando]] iĝis unua lando, kies [[Himalajo|himalajistinoj]] akiris ĉiujn [[Listo de la montoj pli altaj ol 8000 m|okmil-metrajn pintojn]] * [[2009]]: [[Srilanko]]: per venko de registara armeo super la [[tamilaj tigroj]] finiĝis la [[enlanda milito]] * [[2013]]: Dana kantistino [[Emmelie de Forest]] venkis en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2013|58-a Eŭrovido-Kantokonkurso]] en [[Malmö]] * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: ** [[2022]]: [[Aŭstralio]] pliampleksigis la liston de [[sankcio]]j kontraŭ [[fizika persono|fizikaj personoj]] kaj [[jura persono|juraj personoj]] el Rusio kaj [[Belorusio]]; [[Rusio]] elpelis 34 [[francoj|francajn]] diplomatojn; prezidento de Belorusio [[Aleksandro Lukaŝenko]] subskribis [[amendo]]n de belorusa [[kriminala kodo]], kie la provo de "terorisma agado" estos minacita de [[mortpuno]]; [[Finnlando]] kaj [[Svedio]] prezentis peton pri aliĝo al [[NATO]]; [[FIBA]] ekskludis sportistojn el Rusio kaj Belorusio de internaciaj ludoj; [[Usona Sekretario de Ŝtato]] [[Antony Blinken]] anoncis transdonon al Ukrainio de kromaj 215 mln da dolaroj por eksterordinara [[nutrado|nutra]] helpo ** [[2023]]: kontraŭkorupta [[juĝejo]] arestis estintan prezidanton de la Supera kortumo de [[Ukrainio]] por 60 tagoj == Naskiĝoj == * [[1048]]: [[Omar Ĥajam]], persa poeto, astronomo, filozofo, kuracisto kaj matematikisto (m. [[1131]]) * [[1450]]: [[Piero Soderini]], itala politikisto (m. [[1522]]) * [[1452]]: [[Hynek Minsterberský]], ĉeĥa nobelo kaj verkisto (m. [[1492]]) * [[1474]]: [[Izabela d'Este]], itala nobelino (m. [[1539]]) * [[1533]]: [[Johannes Caselius]], germana humanisto, juristo kaj filologo (m. [[1613]]) * [[1616]]: [[Johann Jacob Froberger]], germana orgenisto kaj komponisto (m. [[1667]]) * [[1711]]: [[Boskovich]], kroata jezuito, filozofo, poeto, fizikisto, astronomo, matematikisto (m. [[1787]]) *[[1736]]: [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorf]], germana arĥitekto * [[1777]]: [[John George Children]], angla kemiisto, mineralogo kaj zoologo (m. [[1852]]) * [[1779]]: [[Félix Louis L'Herminier]], franca [[apotekisto]] kaj [[naturalisto]] (m. [[1833]]) * [[1782]]: [[Ludwig Adolf Wilhelm von Lützow]], prusa [[generalmajoro]] (m. [[1834]]) * [[1791]]: [[August Breithaupt]], germana mineralogo, fakverkisto (m. [[1873]]) * [[1796]]: [[József Schweidel]], generalo, unu el martiroj de la [[hungara revolucio de 1848]] (m. [[1849]]) * [[1802]]: [[Albert Schulz]], germana literaturhistoriisto kaj juristo (m. [[1893]]) * [[1810]]: [[Francesco Maria Piave]], itala opera [[libreto|libretisto]] (m. [[1876]]) * [[1817]]: [[Marcelina Czartoryska]], pola nobelino kaj pianistino (m. [[1894]]) * [[1817]]: [[János Irinyi]], hungara kemiisto kaj inventisto (m. [[1895]]) * [[1824]]: [[Wilhelm Hofmeister]], germana botanikisto kaj profesoro (m. [[1877]]) * [[1830]]: [[Károly Goldmark]], hungara-aŭstra komponisto, violonisto kaj muzika pedagogo (m. [[1915]]) * [[1848]]: [[Hermann Diels]], germana klasika filologo (m. [[1922]]) * [[1850]]: [[Oliver Heaviside]], angla fizikisto kaj matematikisto (m. [[1925]]) * [[1852]]: [[Jizchok Leib Perez]], pola-juda verkisto kaj advokato, kunkreinto de literaturo en la [[jida lingvo]] (m. [[1915]]) * [[1868]]: [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]], lasta imperiestro de Rusio (m. [[1918]]) * [[1872]]: [[Bertrand Russell]], brita matematikisto kaj filozofo, Nobelpremiita pro literaturo (m. [[1970]]) * [[1873]]: [[Gregor Eisvogel]], germana trapisto kaj abato (m. [[1950]]) * [[1876]]: [[Hermann Müller]], germana [[Regna Kanceliero]] kaj [[kanceliero de Germanio]] (m. [[1931]]) * [[1879]]: [[Gustav Frištenský]], ĉeĥa luktisto, cirka artisto (m. [[1957]]) * [[1883]]: [[Walter Gropius]], germana arkitekto (m. [[1969]]) * [[1883]]: [[Eurico Gaspar Dutra]], [[prezidanto de Brazilo]] (m. [[1974]]) * [[1884]]: [[Pius Parsch]], aŭstra-morava teologo kaj aŭgustenano (m. [[1954]]) * [[1891]]: [[Rudolf Carnap]], germana-usona filozofo, logikisto kaj matematikisto, ankaŭ [[esperantisto]], partopreninto de [[UK 1908]] kaj [[UK 1922]] (m. [[1970]]) * [[1895]]: [[Augusto César Sandino]], nikaragva revoluciulo (m. [[1934]]) * [[1896]]: [[Martin Munkácsi]], hungara-usona fotisto (m. [[1963]]) * [[1897]]: [[Frank Capra]], itala-usona filmreĝisoro (m. [[1991]]) * [[1901]]: [[Vincent du Vigneaud]], usona Nobelpremiita [[biokemio|biokemiisto]] (m. [[1978]]) * [[1906]]: [[Samu Balázs]], hungara aktoro (m. [[1981]]) * [[1911]]: [[Big Joe Turner]], usona [[bugio]]-, [[bluso]]- kaj [[rokenrolo]]-kantisto (m. [[1985]]) * [[1911]]: [[Erich Scholz]], germana arĥitekto kaj kantaŭtoro (m. [[2000]]) * [[1912]]: [[Walter Sisulu]], sudafrika politikisto (m. [[2003]]) * [[1913]]: [[Charles Trenet]], franca kantisto kaj kantaŭtoro (m. [[2001]]) * [[1919]]: [[Margot Fonteyn]], angla [[baleta dancisto|baleta dancistino]] (m. [[1991]]) * [[1920]]: [[Anna Méliusz]], hungara verkistino, tradukistino (m. [[1998]]) * [[1920]]: [[Johano Paŭlo la 2-a]], pola [[papo]] (m. [[2005]]) * [[1921]]: [[Olgierd Zienkiewicz]], brita inĝeniero kaj matematikisto (m. [[2009]]) * [[1922]]: [[Kai Winding]], usona ĵaztrombonisto (m. [[1983]]) * [[1928]]: [[Géza Domokos]], hungara libroeldonejestro, verkisto, politikisto (m. [[2007]]) * [[1933]]: [[Géza Páskándi]], hungara poeto, dramisto (m. [[1995]]) * [[1937]]: [[Aladár Lászlóffy]], rumania hungara poeto (m. [[2009]]) * [[1937]]: [[Barbara Wachowicz]], pola verkistino (m. [[2018]]) * [[1939]]: [[Giovanni Falcone]], itala juĝisto, batalanto kontraŭ [[mafio]], murdita (m. [[1992]]) * [[1939]]: [[Peter Grünberg]], germana Nobelpremiita fizikisto (m. [[2018]]) * [[1944]]: [[W. G. Sebald]], germana verkisto (m. [[2001]]) * [[1945]]: [[Leszek Weres]], pola sociologo, verkisto * [[1947]]: [[John Bruton]], ĉefministro de Irlando 1994-1997 (m. [[2024]]) * [[1947]]: [[Petruška Šustrová]], ĉeĥoslovaka disidentino, ĉeĥa tradukistino, publicistino kaj politikistino * [[1950]]: [[Natasza Czarmińska]], pola kantistino, poetino, reĝisorino de dokumentaj filmoj, [[esoterismo|esoterulino]] (m. [[2004]]) * [[1950]]: [[Thomas Gottschalk]], germana aktoro kaj amuzigisto * [[1950]]: [[Miguel Fernández]], hispana verkisto kaj [[Esperanto-verkisto]] debutinta en [[UK 1993]] kaj kontribuinta al poemaro ''[[Ibere libere]]'', membro de [[Hispana Esperanto-Federacio]], [[SAT]] kaj [[UEA]], kontribuanta i.a. al "[[Beletra Almanako]]", "[[Sennaciulo]]", "[[Sennacieca revuo]]", "[[La Ondo de Esperanto]]" kaj "[[Boletín]]", tradukisto de ''[[Poezio: armilo ŝargita per futuro]]'' * [[1953]]: [[Katalin Csongrádi]], hungara aktorino, verkisto kaj kantistino * [[1960]]: [[József Bíró (aktoro)|József Bíró]], hungara aktoro * [[1962]]: [[Sandra Cretu]], germana kantistino * [[1969]]: [[Helena Noguerra]], belga aktorino, kantistino, televid-prezentistino * [[1973]]: [[Zsolt Lászlóffy]], rumania hungara komponisto, dirigento * [[1975]]: [[Róbert Köteles]], rumania hungara pentristo * [[1982]]: [[Katherine Bates]], aŭstralia [[biciklo|biciklistino]], konkursanta [[voja bicikla konkurso|survoje]] kaj [[traka biciklado|surdrome]], mondĉampionino * [[1985]]: [[Dalma Kovács]], rumanihungara kantistino, aktorino * [[1987]]: [[Alpár Szilárd Mihály]], rumania hungara aktoro == Mortoj == * [[526]]: [[Johano la 1-a (papo)|Johano la 1-a]], papo, martiro, sanktulo * [[1160]]: [[Eriko la 9-a (Svedio)|Eriko la 9-a]], [[reĝo de Svedio]] * [[1218]]: [[Otto la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Otto la 4-a]], imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. 1175/1176) * [[1410]]: [[Rupreĥto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Rupreĥto la 1-a]], romia-germana reĝo (n. [[1352]]) * [[1450]]: Grandreĝo [[Seĝong]], reĝo de Koreio kaj proklaminto de la korea alfabeto [[hangul]] (n. [[1397]]) * [[1525]]: [[Pietro Pomponazzi]], itala filozofo (n. [[1462]]) * [[1667]]: [[Melchior Schildt]], germana komponisto kaj orgenisto (n. ĉirkaŭ [[1592]]) * [[1675]]: [[Stanisław Lubieniecki]], pola astronomo, historiisto, verkisto kaj religiulo (n. [[1623]]) * [[1692]]: [[Elias Ashmole]], angla kolektisto, politikisto, astrologo kaj alkemiisto (n. [[1617]]) * [[1733]]: [[Georg Böhm]], germana komponisto (n. [[1661]]) * [[1781]]: [[Tupak-Amaru la 2-a]], [[inkaaj imperiestroj|inkaa]] gvidanto de kontraŭhispana ribelo en [[Peruo]] (n. [[1738]]) * [[1799]]: [[Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais]], franca dramisto kaj [[entreprenisto]] (n. [[1732]]) * [[1800]]: [[Aleksandr Suvorov]], rusa generalo, grafo (n. [[1729]]) * [[1809]]: [[Johann Christian Kittel]], germana orgenisto (n. [[1732]]) * [[1843]]: [[Friedrich Christoph Perthes]], germana eldonisto (n. [[1772]]) * [[1851]]: [[Friedrich August Ukert]], germana geografo kaj historiisto (n. [[1780]]) * [[1856]]: [[György Sina]], greka-aŭstra-hungara bankisto, negocisto, bienulo, mecenato (n. [[1783]]) * [[1867]]: [[Johann Gottlieb Dressler]], germana pedagogo kaj psikologo (n. [[1799]]) * [[1870]]: [[Johann Karl Eduard Schwarz]], germana teologo (n. [[1802]]) * [[1909]]: [[Isaac Albéniz]], hispana komponisto kaj pianisto (n. [[1860]]) * [[1910]]: [[Eliza Orzeszkowa]], pola verkistino (n. [[1841]]) * [[1910]]: [[Franz Skarbina]], germana pentristo (n. [[1849]]) * [[1911]]: [[Gustav Mahler]], aŭstra komponisto kaj dirigento (n. [[1860]]) * [[1911]]: [[Walter John Clark]], angla [[doktoro]] pri [[literaturo]] kaj [[esperantisto]] (n. [[1881]]) * [[1933]]: [[Dezső Szilágyi (aktoro)|Dezső Szilágyi]], hungara aktoro (n. [[1865]]) * [[1940]]: [[Theodor Linschmann]], germana teologo kaj lingvisto (n. [[1850]]) * [[1957]]: [[Hédi Edelmann]], hungara ĵurnalistino, novelistino (n. [[1902]]) * [[1957]]: [[Maria Stromberger]], aŭstra flegistino kaj kontraŭfaŝistino (n. [[1898]]) * [[1958]]: [[Jakob Fichman]], israela poeto, eseisto kaj literaturkritikisto [[1881]]) * [[1960]]: [[Antal Szegedi Tasziló]], hungara instruisto, eklezihistoriisto (m. [[1888]]) * [[1961]]: [[Lajos Ákom]], hungara orgenisto, komponisto (n. [[1885]]) * [[1962]]: [[Gábor Kalotai]], hungara ĵurnalisto, verkisto (n. [[1905]]) * [[1972]]: [[András Márkos (skulptisto)|András Márkos]], hungara skulptisto en Rumanio (n. [[1919]]) * [[1973]]: [[Jeannette Rankin]], unua virino elektita al [[Usona Kongreso]], virinrajtistino kaj pacaktivulino (n. [[1880]]) * [[1979]]: [[Petre Abrudan]], rumana pentristo (n. [[1907]]) * [[1986]]: [[Peter Wehle]], aŭstra juristo kaj kabaretisto (n. [[1914]]) * [[1988]]: [[Julia Pióro]], pola poetino, [[teozofio|teozofino]] kaj esperantistino enestanta en ''[[Esperanta Antologio]]'' (n. [[1901]]) * [[1995]]: [[Henri Laborit]], franca biologo kaj filozofo (n. [[1914]]) * [[2004]]: [[Stefan Swieżawski]], pola spertulo pri eŭropa [[filozofio]] de la 15-a jarcento, laika partoprenanto de la [[Dua Vatikana koncilio]] (n. [[1907]]) * [[2005]]: [[Gergely Pongrátz]], hungara politikisto, komandanto de ribela taĉmento dum la [[Hungara revolucio de 1956]] (n. [[1932]]) * [[2005]]: [[Stella Zázvorková]], ĉeĥa aktorino (n. [[1922]]) * [[2007]]: [[Pierre-Gilles de Gennes]], franca fizikisto Nobelpremiita (n. [[1932]]) * [[2011]]: [[Włada Majewska]], pola radia ĵurnalistino, aktorino, kantistino (n. [[1911]]) * [[2012]]: [[Dietrich Fischer-Dieskau]], germana oper-kantisto ([[baritono]]) (n. [[1925]]) * [[2015]]: [[Halldór Ásgrímsson]], ĉefministro de Islando (n. [[1947]]) * [[2017]]: [[Jacque Fresco]], usona socia inĝeniero, [[industria dizajno|industria dizajnisto]], verkisto, [[futuristo]] kaj [[inventisto]] (n. [[1916]]) * [[2021]]: [[Franco Battiato]], itala kantverkisto, pentristo, reĝisoro kaj komponisto (n. [[1945]]) * [[2023]]: [[Helmut Berger]], aŭstra aktoro (n. [[1944]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Haitio]] - Festo de [[flago]] kaj de [[universitato]]j * [[Romkatolika Kalendaro]]: [[Johano la 1-a (papo)|Johano la 1-a]], [[papo]] kaj [[martiro]] * [[Internacia Tago de Muzeoj]] * [[Turkmenio]] - festo de [[konstitucio]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''18-a de majo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:18-a de majo| ]] [[Kategorio:Majo|18]] [[Kategorio:18-a tago de la monato|#05]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0518]] kfpyodmq4b5gi990irn3ecpfeld7ffd 9478785 9478779 2026-09-20T07:33:10Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9478785 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMajo}} {{majo}} La '''18-a de majo''' estas la 138-a tago de la jaro (la 139-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 227 tagoj restas. Je la 18-a de majo okazis, interalie: == Eventoj == * [[14]]: [[Romiaj imperiestroj|Unua imperiestro]] de Romia Imperio [[Aŭgusto Cezaro]] sendis [[Kaligulo]]n al lia patro restadantan en [[Gaŭlujo]] aŭ [[Germanio]] * [[113]]: [[Forumo de Trajano]]: solena malfermo de la [[Trajana Kolono]] en [[Romo]] * [[1012]]: [[Benedikto la 8-a]] iĝis papo * [[1152]]: [[Henriko la 2-a (Anglio)|Henriko la 2-a]] nuptis [[Eleonora de Akvitanio|Eleonoran de Akvitanio]] * [[1160]]: [[Reĝo de Svedio]] [[Eriko la 9-a (Svedio)|Eriko la Sankta]] estis murdita en [[Upsalo]] * [[1190]]: [[Krucmilitoj|Tria krucmilito]]: germana armeo venkis [[Ruma sultanujo|Ruman sultanujon]] en batalo de [[Konya|Ikonium]] * [[1268]]: Sultano [[Bajbarso]] konkeris [[Antioĥa princlando|Antioĥan princlandon]] - [[mamelukoj|mameluka]] venko super [[krucmilitoj|krucistoj]] * [[1291]]: [[Mamelukoj]] konkeris [[Akko]]n * [[1302]]: [[Flandroj|Flandraj]] [[metio|metiistoj]] en [[Bruĝo]] atakis francan [[garnizono]]n kaj masakris 1400 personojn * [[1498]]: [[Barato]]: [[Vasco da Gama]] albordiĝis al la [[haveno]] [[Kalikuto]], dum sia unua vojaĝo * [[1565]]: [[Otomana Imperio]] komencis grandan [[sieĝo]]n de [[Malto]] * [[1600]]: Reganto de [[Valaĥio (Rumanio)|Valaĥio]] [[Mikaelo de Valaĥio]] okupis [[Moldavujo|moldavan]] urbon [[Bacău]] * [[1652]]: [[Nov-Anglio]]: anonco pri neleĝeco de [[sklaveco]] en [[Rod-Insulo]] * [[1741]]: [[Maria Tereza de Aŭstrio]] kroniĝis kiel reĝino de Hungario * [[1756]]: [[Sepjara milito]] komenciĝis - ĝi iĝis fakte la unua [[mondmilito]] * [[1765]]: [[Kanado]]: granda [[incendio]] de [[Montrealo (Kebekio)|Montrealo]] * [[1781]]: En [[Kusko]] estis senkapigita [[Tupak-Amaru la 2-a]], la [[inkaoj|inkaa]] gvidanto de kontraŭhispana ribelo en [[Peruo]] * [[1792]]: Rusa armeo transpaŝis [[landlimo]]n de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] — komenco de pola-rusa [[milito]] * [[1803]]: [[Britio]] deklaris militon al [[Francio]] * [[1804]]: Oficiala abolo de la [[Unua Respubliko de Francio]] - [[Napoleono Bonaparte]] iĝis imperiestro * [[1810]]: En [[Bonaero]] eksplodis la [[revolucio de Majo]] - komenco de la [[sendependeco]] de [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Paragvajo]] kaj [[Urugvajo]] * [[1811]]: [[Hispana Imperio]]: en [[Urugvajo]], tiutempe nomata [[Orienta Flanko]], separistoj gvidataj de [[José Gervasio Artigas]] venkis en batalo de Las Piedras * [[1820]]: Pola-belorusa poeto kaj naturisto [[Tomasz Zan]] fondis en [[Vilno]] Amik-Societon de Utila [[Ludo]] * [[1848]]: [[Revolucio de 1848 en Germanio]]: en [[Frankfurto ĉe Majno]] komenciĝis kunsido de la unua germana [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Nacia Asembleo]] pri la unuigo kaj konstitucio * [[1869]]: [[Japanio]]: [[interna milito]] finiĝis kun la batalo de Hakodate ([[Hokajdo]]) - kulmino de [[Mejĝi-reformo]], fino de la [[Ŝoguna reĝimo]] de [[Tokugawa (klano)|klano Tokugawa]] * [[1895]]: Franca astronomo [[Auguste Charlois]] malkovris asteroidon [[403 Ciano|Ciano]] * [[1891]]: Konstruaĵo de [[Nacia Muzeo (Prago)|Nacia Muzeo]] estis malfermita en [[Prago]] * [[1896]]: [[Moskvo]]: dum festado de kronado de la lasta imperiestro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] okazis la [[Ĥodinka tragedio]] — 1389 personoj pereis * [[1897]]: [[Horora literaturo|Horora romano]] de la irlanda verkisto [[Bram Stoker]] [[Drakulo (libro)|''Drakulo'']] aperis * [[1899]]: [[Ĉeĥa Olimpika Komitato]] estis fondita * [[1900]]: [[Tongo]] iĝis brita [[protektorato]] * [[1903]]: [[Bulgario]]: malfermo de la [[haveno]] [[Burgaso]] * [[1910]]: [[Tero]] ektroviĝis en la luma strio de la [[Haleja kometo]] * [[Unua mondmilito]] ** [[1917]]: Selekta Servo-Leĝo voĉdonita, donanta al la [[Prezidanto de Usono]] la potencon de konskripto * [[1919]]: [[Pola-ukraina milito|Soveta-Pola Milito]]: Pola Soldataro rekonkeris [[Drohobycz|Drohobiĉ]], [[Borislav|Borysław]] kaj [[Sokal]] (nun en [[Lviva provinco]]) * [[1920]]: Islanda parlamento [[Althing]] akceptis konstitucion * [[1923]]: Disaŭdiĝis [[Radio (komunikilo)|radio]] de [[Ĉeĥoslovakio]] * [[1928]]: [[Sovetunio]]: [[Ŝaĥtia proceso]] komenciĝis — 5 personoj el 53 estis kondamnitaj je morto, 44 al mallibero * [[1929]]: Dum konferenco en [[Barcelono]] [[FIFA]] elektis [[Urugvajo]]n kiel organizanton de la [[Futbala Mondpokalo 1930|1-a Futbala Mondpokalo]] en la venonta jaro * [[1935]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Krakovo]] finiĝis sestaga entombiga ceremonio de [[Józef Piłsudski]] * [[1939]]: [[Tria Regno]]: unuaj 900 virinoj, malliberigitaj en [[koncentrejo]] Lichtenburg en [[Prettin]] estis transdonitaj al la nova konstruita [[koncentrejo Ravensbrück]] * [[Dua mondmilito]] ** [[1940]]: belgaj areoj [[Eupen]], [[Malmedy]] kaj [[Moresnet]] estis enkorpigitaj al [[Tria Regno]]; [[Francio]]: dua reorganizo de la registaro de Paul Reynaud - generalo [[Maxime Weygand]] estis nomumita ĉefo de la Ĝenerala [[Stabo]] de Nacia Defendo ** [[1941]]: itala princo iĝis reĝo de [[Sendependa ŝtato Kroatio]], restanta sub kontrolo de [[Italio]] kaj [[Germanio]]; en [[Romo]] kroata diktatoro [[Ante Pavelić]] subskribis interkonsenton kun [[Benito Mussolini]] transdonante [[Dalmatio]]n al [[Italio]] ** [[1942]]: Germanaj [[ĝendarmo]]j kaj protekta [[polico]] en [[geto]] en Brzeziny forprenis de 78 patrinoj iliajn [[infano]]jn ĝis 10 jarojn kaj sendis ilin al [[Ekstermejo Chełmno]] ** [[1943]]: Germana ĝendarmaro kaj [[ukraino|ukrainaj]] taĉmentoj vivbruligis ĉiujn 67 loĝantoj de vilaĝo Szarajówka apud [[Biłgoraj]]; [[Suda Pacifiko]]: [[Japanio]] formigis 17-an Armeon por kunlaboro kun [[mararmeo]] ekrege de [[Nova Kaledonio]], insulojn [[Fiĝio]] kaj [[Samoa]] kune kun [[Port Moresby]] ** [[1944]]: Germana polico pafmortigis en Pniewo 95 personojn, en [[Varsovio]] ĉirkaŭ 80, en [[Chełm]] ĉirkaŭ 80 (loĝantoj de la masakrita vilaĝo Marynin), kaj en [[Tomaszów Mazowiecki]] 40; [[Kampanjo de Italio]]: [[Dua Pola Korpuso]] konkeris [[batalo de Monte Cassino|Monte Cassino]]; [[Deportado de krime-tataroj]]: [[Sovetunio]] komencis [[deportado|deporti]] preskaŭ 200 000 [[Krime-tataroj]]n en [[Mezazio]]n ** [[1945]]: Ĉina Fronto: en la provinco [[Fuĝjano]] ĉinaj trupoj ekregis la havenon [[Fuzhou]]; [[Francio]]: norde [[mino|ministoj]] strikis pro ekonomiaj kialoj * [[1950]]: [[Ĉemara Regiono]]: [[Naĥodka]] iĝis urbo * [[1956]]: [[Himalajo]]: svisoj grimpis al [[Lhotse]] kiel la unuaj * [[1958]]: Usona ĉasaviadilo [[Lockheed F-104 Starfighter]] akiris la mondan [[rekordo]]n de [[vektora rapido]] 2 259,82&nbsp;km/h * [[1965]]: [[Sirio]]: israela [[spionado|spiono]] [[Eli Cohen]] estis [[pendumo|pendumita]] en [[Damasko]], kiel unua [[israelanoj|israela civitano]] * [[1969]]: Usona skipa misio de [[Apollo 10]] komenciĝis * [[1967]]: [[Jurij Andropov]] iĝis estro de [[KGB]] * [[1973]]: 100 personoj pereis en [[katastrofo]] de [[pasaĝera aviadilo]] Tu-104 en [[Ĉita (Rusio)|Ĉita]] ([[Sovetunio]]) * [[1974]]: [[Barato]] okazigis sian unuan provan [[eksplodo]]n de [[atombombo]] * [[1980]]: [[Sud-Koreio]]: en [[Gŭangĝu]] okazis [[masakro]] de studentoj protestantaj kontraŭ diktatoreco de generalo [[Chun Doo-Hwan]] * [[1980]]: [[Vaŝingtonio]]: erupcio de la [[vulkano]] [[Monto Saint Helens|Monto Sankta Heleno]] pereigis 57 personojn * [[1990]]: [[Senkomunismigo]]: hungara Kardinalo-Princo [[József Mindszenty]] estas rehabilitita * [[1990]]: Oni subskribis pakton pri [[valuto|valuta]], ekonomia kaj socia [[unio]] inter [[Federacia Respubliko Germanio]] kaj [[Germana Demokratia Respubliko]] * [[1991]]: [[Somalilando]] deklaris sendependecon de [[Somalio]] * [[1992]]: En [[Varsovio]] oni subskribis polajn-ukrainajn [[ekonomio|ekonomiajn]] paktojn pri [[investado]] * [[1995]]: [[Alain Juppé]] iĝis ĉefministro de Francio * [[1995]]: Premiero de la usona filmo [[Braveheart]] * [[1996]]: La 41-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1996|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Oslo]] * [[1996]]: [[Radovan Karadžić]], akuzita pri [[militkrimo]]j, eksiĝis kiel prezidento de [[Serba Respubliko]] * [[1998]]: Pola Universitato en [[Vilno]] fondiĝis - pro plena [[litova|litovigo]] de la [[Vilna Universitato]] * [[1999]]: [[Carlo Azeglio Ciampi]] iĝis prezidento de Italio * [[1999]]: Malkovro de [[Perdito (luno)|Perdito]], [[Naturaj satelitoj de Urano|luno de Urano]] * [[2003]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] [[kanonizo|kanonizis]] polan fondintinon de katolika ordeno [[Urszula Ledóchowska]] * [[2006]]: Parlamento de [[Nepalo]] proklamis [[laikeco]]n de la lando * [[2009]]: [[Kinga Baranowska]] grimpis la pinton de [[Kangchenjunga]] - danke al tio [[Pollando]] iĝis unua lando, kies [[Himalajo|himalajistinoj]] akiris ĉiujn [[Listo de la montoj pli altaj ol 8000 m|okmil-metrajn pintojn]] * [[2009]]: [[Srilanko]]: per venko de registara armeo super la [[tamilaj tigroj]] finiĝis la [[enlanda milito]] * [[2013]]: Dana kantistino [[Emmelie de Forest]] venkis en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2013|58-a Eŭrovido-Kantokonkurso]] en [[Malmö]] * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: ** [[2022]]: [[Aŭstralio]] pliampleksigis la liston de [[sankcio]]j kontraŭ [[fizika persono|fizikaj personoj]] kaj [[jura persono|juraj personoj]] el Rusio kaj [[Belorusio]]; [[Rusio]] elpelis 34 [[francoj|francajn]] diplomatojn; prezidento de Belorusio [[Aleksandro Lukaŝenko]] subskribis [[amendo]]n de belorusa [[kriminala kodo]], kie la provo de "terorisma agado" estos minacita de [[mortpuno]]; [[Finnlando]] kaj [[Svedio]] prezentis peton pri aliĝo al [[NATO]]; [[FIBA]] ekskludis sportistojn el Rusio kaj Belorusio de internaciaj ludoj; [[Usona Sekretario de Ŝtato]] [[Antony Blinken]] anoncis transdonon al Ukrainio de kromaj 215 mln da dolaroj por eksterordinara [[nutrado|nutra]] helpo ** [[2023]]: kontraŭkorupta [[juĝejo]] arestis estintan prezidanton de la Supera kortumo de [[Ukrainio]] por 60 tagoj == Naskiĝoj == * [[1048]]: [[Omar Ĥajam]], persa poeto, astronomo, filozofo, kuracisto kaj matematikisto (m. [[1131]]) * [[1450]]: [[Piero Soderini]], itala politikisto (m. [[1522]]) * [[1452]]: [[Hynek Minsterberský]], ĉeĥa nobelo kaj verkisto (m. [[1492]]) * [[1474]]: [[Izabela d'Este]], itala nobelino (m. [[1539]]) * [[1533]]: [[Johannes Caselius]], germana humanisto, juristo kaj filologo (m. [[1613]]) * [[1616]]: [[Johann Jacob Froberger]], germana orgenisto kaj komponisto (m. [[1667]]) * [[1711]]: [[Boskovich]], kroata jezuito, filozofo, poeto, fizikisto, astronomo, matematikisto (m. [[1787]]) *[[1736]]: [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]], germana arĥitekto * [[1777]]: [[John George Children]], angla kemiisto, mineralogo kaj zoologo (m. [[1852]]) * [[1779]]: [[Félix Louis L'Herminier]], franca [[apotekisto]] kaj [[naturalisto]] (m. [[1833]]) * [[1782]]: [[Ludwig Adolf Wilhelm von Lützow]], prusa [[generalmajoro]] (m. [[1834]]) * [[1791]]: [[August Breithaupt]], germana mineralogo, fakverkisto (m. [[1873]]) * [[1796]]: [[József Schweidel]], generalo, unu el martiroj de la [[hungara revolucio de 1848]] (m. [[1849]]) * [[1802]]: [[Albert Schulz]], germana literaturhistoriisto kaj juristo (m. [[1893]]) * [[1810]]: [[Francesco Maria Piave]], itala opera [[libreto|libretisto]] (m. [[1876]]) * [[1817]]: [[Marcelina Czartoryska]], pola nobelino kaj pianistino (m. [[1894]]) * [[1817]]: [[János Irinyi]], hungara kemiisto kaj inventisto (m. [[1895]]) * [[1824]]: [[Wilhelm Hofmeister]], germana botanikisto kaj profesoro (m. [[1877]]) * [[1830]]: [[Károly Goldmark]], hungara-aŭstra komponisto, violonisto kaj muzika pedagogo (m. [[1915]]) * [[1848]]: [[Hermann Diels]], germana klasika filologo (m. [[1922]]) * [[1850]]: [[Oliver Heaviside]], angla fizikisto kaj matematikisto (m. [[1925]]) * [[1852]]: [[Jizchok Leib Perez]], pola-juda verkisto kaj advokato, kunkreinto de literaturo en la [[jida lingvo]] (m. [[1915]]) * [[1868]]: [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]], lasta imperiestro de Rusio (m. [[1918]]) * [[1872]]: [[Bertrand Russell]], brita matematikisto kaj filozofo, Nobelpremiita pro literaturo (m. [[1970]]) * [[1873]]: [[Gregor Eisvogel]], germana trapisto kaj abato (m. [[1950]]) * [[1876]]: [[Hermann Müller]], germana [[Regna Kanceliero]] kaj [[kanceliero de Germanio]] (m. [[1931]]) * [[1879]]: [[Gustav Frištenský]], ĉeĥa luktisto, cirka artisto (m. [[1957]]) * [[1883]]: [[Walter Gropius]], germana arkitekto (m. [[1969]]) * [[1883]]: [[Eurico Gaspar Dutra]], [[prezidanto de Brazilo]] (m. [[1974]]) * [[1884]]: [[Pius Parsch]], aŭstra-morava teologo kaj aŭgustenano (m. [[1954]]) * [[1891]]: [[Rudolf Carnap]], germana-usona filozofo, logikisto kaj matematikisto, ankaŭ [[esperantisto]], partopreninto de [[UK 1908]] kaj [[UK 1922]] (m. [[1970]]) * [[1895]]: [[Augusto César Sandino]], nikaragva revoluciulo (m. [[1934]]) * [[1896]]: [[Martin Munkácsi]], hungara-usona fotisto (m. [[1963]]) * [[1897]]: [[Frank Capra]], itala-usona filmreĝisoro (m. [[1991]]) * [[1901]]: [[Vincent du Vigneaud]], usona Nobelpremiita [[biokemio|biokemiisto]] (m. [[1978]]) * [[1906]]: [[Samu Balázs]], hungara aktoro (m. [[1981]]) * [[1911]]: [[Big Joe Turner]], usona [[bugio]]-, [[bluso]]- kaj [[rokenrolo]]-kantisto (m. [[1985]]) * [[1911]]: [[Erich Scholz]], germana arĥitekto kaj kantaŭtoro (m. [[2000]]) * [[1912]]: [[Walter Sisulu]], sudafrika politikisto (m. [[2003]]) * [[1913]]: [[Charles Trenet]], franca kantisto kaj kantaŭtoro (m. [[2001]]) * [[1919]]: [[Margot Fonteyn]], angla [[baleta dancisto|baleta dancistino]] (m. [[1991]]) * [[1920]]: [[Anna Méliusz]], hungara verkistino, tradukistino (m. [[1998]]) * [[1920]]: [[Johano Paŭlo la 2-a]], pola [[papo]] (m. [[2005]]) * [[1921]]: [[Olgierd Zienkiewicz]], brita inĝeniero kaj matematikisto (m. [[2009]]) * [[1922]]: [[Kai Winding]], usona ĵaztrombonisto (m. [[1983]]) * [[1928]]: [[Géza Domokos]], hungara libroeldonejestro, verkisto, politikisto (m. [[2007]]) * [[1933]]: [[Géza Páskándi]], hungara poeto, dramisto (m. [[1995]]) * [[1937]]: [[Aladár Lászlóffy]], rumania hungara poeto (m. [[2009]]) * [[1937]]: [[Barbara Wachowicz]], pola verkistino (m. [[2018]]) * [[1939]]: [[Giovanni Falcone]], itala juĝisto, batalanto kontraŭ [[mafio]], murdita (m. [[1992]]) * [[1939]]: [[Peter Grünberg]], germana Nobelpremiita fizikisto (m. [[2018]]) * [[1944]]: [[W. G. Sebald]], germana verkisto (m. [[2001]]) * [[1945]]: [[Leszek Weres]], pola sociologo, verkisto * [[1947]]: [[John Bruton]], ĉefministro de Irlando 1994-1997 (m. [[2024]]) * [[1947]]: [[Petruška Šustrová]], ĉeĥoslovaka disidentino, ĉeĥa tradukistino, publicistino kaj politikistino * [[1950]]: [[Natasza Czarmińska]], pola kantistino, poetino, reĝisorino de dokumentaj filmoj, [[esoterismo|esoterulino]] (m. [[2004]]) * [[1950]]: [[Thomas Gottschalk]], germana aktoro kaj amuzigisto * [[1950]]: [[Miguel Fernández]], hispana verkisto kaj [[Esperanto-verkisto]] debutinta en [[UK 1993]] kaj kontribuinta al poemaro ''[[Ibere libere]]'', membro de [[Hispana Esperanto-Federacio]], [[SAT]] kaj [[UEA]], kontribuanta i.a. al "[[Beletra Almanako]]", "[[Sennaciulo]]", "[[Sennacieca revuo]]", "[[La Ondo de Esperanto]]" kaj "[[Boletín]]", tradukisto de ''[[Poezio: armilo ŝargita per futuro]]'' * [[1953]]: [[Katalin Csongrádi]], hungara aktorino, verkisto kaj kantistino * [[1960]]: [[József Bíró (aktoro)|József Bíró]], hungara aktoro * [[1962]]: [[Sandra Cretu]], germana kantistino * [[1969]]: [[Helena Noguerra]], belga aktorino, kantistino, televid-prezentistino * [[1973]]: [[Zsolt Lászlóffy]], rumania hungara komponisto, dirigento * [[1975]]: [[Róbert Köteles]], rumania hungara pentristo * [[1982]]: [[Katherine Bates]], aŭstralia [[biciklo|biciklistino]], konkursanta [[voja bicikla konkurso|survoje]] kaj [[traka biciklado|surdrome]], mondĉampionino * [[1985]]: [[Dalma Kovács]], rumanihungara kantistino, aktorino * [[1987]]: [[Alpár Szilárd Mihály]], rumania hungara aktoro == Mortoj == * [[526]]: [[Johano la 1-a (papo)|Johano la 1-a]], papo, martiro, sanktulo * [[1160]]: [[Eriko la 9-a (Svedio)|Eriko la 9-a]], [[reĝo de Svedio]] * [[1218]]: [[Otto la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Otto la 4-a]], imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. 1175/1176) * [[1410]]: [[Rupreĥto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Rupreĥto la 1-a]], romia-germana reĝo (n. [[1352]]) * [[1450]]: Grandreĝo [[Seĝong]], reĝo de Koreio kaj proklaminto de la korea alfabeto [[hangul]] (n. [[1397]]) * [[1525]]: [[Pietro Pomponazzi]], itala filozofo (n. [[1462]]) * [[1667]]: [[Melchior Schildt]], germana komponisto kaj orgenisto (n. ĉirkaŭ [[1592]]) * [[1675]]: [[Stanisław Lubieniecki]], pola astronomo, historiisto, verkisto kaj religiulo (n. [[1623]]) * [[1692]]: [[Elias Ashmole]], angla kolektisto, politikisto, astrologo kaj alkemiisto (n. [[1617]]) * [[1733]]: [[Georg Böhm]], germana komponisto (n. [[1661]]) * [[1781]]: [[Tupak-Amaru la 2-a]], [[inkaaj imperiestroj|inkaa]] gvidanto de kontraŭhispana ribelo en [[Peruo]] (n. [[1738]]) * [[1799]]: [[Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais]], franca dramisto kaj [[entreprenisto]] (n. [[1732]]) * [[1800]]: [[Aleksandr Suvorov]], rusa generalo, grafo (n. [[1729]]) * [[1809]]: [[Johann Christian Kittel]], germana orgenisto (n. [[1732]]) * [[1843]]: [[Friedrich Christoph Perthes]], germana eldonisto (n. [[1772]]) * [[1851]]: [[Friedrich August Ukert]], germana geografo kaj historiisto (n. [[1780]]) * [[1856]]: [[György Sina]], greka-aŭstra-hungara bankisto, negocisto, bienulo, mecenato (n. [[1783]]) * [[1867]]: [[Johann Gottlieb Dressler]], germana pedagogo kaj psikologo (n. [[1799]]) * [[1870]]: [[Johann Karl Eduard Schwarz]], germana teologo (n. [[1802]]) * [[1909]]: [[Isaac Albéniz]], hispana komponisto kaj pianisto (n. [[1860]]) * [[1910]]: [[Eliza Orzeszkowa]], pola verkistino (n. [[1841]]) * [[1910]]: [[Franz Skarbina]], germana pentristo (n. [[1849]]) * [[1911]]: [[Gustav Mahler]], aŭstra komponisto kaj dirigento (n. [[1860]]) * [[1911]]: [[Walter John Clark]], angla [[doktoro]] pri [[literaturo]] kaj [[esperantisto]] (n. [[1881]]) * [[1933]]: [[Dezső Szilágyi (aktoro)|Dezső Szilágyi]], hungara aktoro (n. [[1865]]) * [[1940]]: [[Theodor Linschmann]], germana teologo kaj lingvisto (n. [[1850]]) * [[1957]]: [[Hédi Edelmann]], hungara ĵurnalistino, novelistino (n. [[1902]]) * [[1957]]: [[Maria Stromberger]], aŭstra flegistino kaj kontraŭfaŝistino (n. [[1898]]) * [[1958]]: [[Jakob Fichman]], israela poeto, eseisto kaj literaturkritikisto [[1881]]) * [[1960]]: [[Antal Szegedi Tasziló]], hungara instruisto, eklezihistoriisto (m. [[1888]]) * [[1961]]: [[Lajos Ákom]], hungara orgenisto, komponisto (n. [[1885]]) * [[1962]]: [[Gábor Kalotai]], hungara ĵurnalisto, verkisto (n. [[1905]]) * [[1972]]: [[András Márkos (skulptisto)|András Márkos]], hungara skulptisto en Rumanio (n. [[1919]]) * [[1973]]: [[Jeannette Rankin]], unua virino elektita al [[Usona Kongreso]], virinrajtistino kaj pacaktivulino (n. [[1880]]) * [[1979]]: [[Petre Abrudan]], rumana pentristo (n. [[1907]]) * [[1986]]: [[Peter Wehle]], aŭstra juristo kaj kabaretisto (n. [[1914]]) * [[1988]]: [[Julia Pióro]], pola poetino, [[teozofio|teozofino]] kaj esperantistino enestanta en ''[[Esperanta Antologio]]'' (n. [[1901]]) * [[1995]]: [[Henri Laborit]], franca biologo kaj filozofo (n. [[1914]]) * [[2004]]: [[Stefan Swieżawski]], pola spertulo pri eŭropa [[filozofio]] de la 15-a jarcento, laika partoprenanto de la [[Dua Vatikana koncilio]] (n. [[1907]]) * [[2005]]: [[Gergely Pongrátz]], hungara politikisto, komandanto de ribela taĉmento dum la [[Hungara revolucio de 1956]] (n. [[1932]]) * [[2005]]: [[Stella Zázvorková]], ĉeĥa aktorino (n. [[1922]]) * [[2007]]: [[Pierre-Gilles de Gennes]], franca fizikisto Nobelpremiita (n. [[1932]]) * [[2011]]: [[Włada Majewska]], pola radia ĵurnalistino, aktorino, kantistino (n. [[1911]]) * [[2012]]: [[Dietrich Fischer-Dieskau]], germana oper-kantisto ([[baritono]]) (n. [[1925]]) * [[2015]]: [[Halldór Ásgrímsson]], ĉefministro de Islando (n. [[1947]]) * [[2017]]: [[Jacque Fresco]], usona socia inĝeniero, [[industria dizajno|industria dizajnisto]], verkisto, [[futuristo]] kaj [[inventisto]] (n. [[1916]]) * [[2021]]: [[Franco Battiato]], itala kantverkisto, pentristo, reĝisoro kaj komponisto (n. [[1945]]) * [[2023]]: [[Helmut Berger]], aŭstra aktoro (n. [[1944]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Haitio]] - Festo de [[flago]] kaj de [[universitato]]j * [[Romkatolika Kalendaro]]: [[Johano la 1-a (papo)|Johano la 1-a]], [[papo]] kaj [[martiro]] * [[Internacia Tago de Muzeoj]] * [[Turkmenio]] - festo de [[konstitucio]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''18-a de majo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:18-a de majo| ]] [[Kategorio:Majo|18]] [[Kategorio:18-a tago de la monato|#05]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0518]] t1yzfg0up3cqc5gl5mjegv0kz5la9ho 0 5200 9478797 8980494 2026-09-20T07:53:04Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9478797 wikitext text/x-wiki {{KalendaroJanuaro}} {{januaro}} La '''11-a de januaro''' estas la 11-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 354 tagoj restas (355 en superjaroj). Je la 11-a de januaro okazis, interalie: == Eventoj == * [[532]]: [[Konstantinopolo]]: [[ribelo Nika]] kontraŭ imperiestro [[Justiniano la 1-a]] eksplodis dum [[ĉara konkurso|ĉarkurado]] ĉe [[hipodromo]] - finita per [[masakro]] de 30 mil ribelantoj fare de [[Belizaro]] * [[1386]]: Delegitaro de polaj [[nobelo|nobeloj]] interkonsentis sur [[kastelo]] en [[Vaŭkavisk]] pakton kun [[Ladislao la 2-a Jogajlo]] pri [[trono|entroniĝo]] kaj nupto de [[Jadviga (Pollando)|Jadviga]] * [[1397]]: Papo [[Bonifaco la 9-a]] eldonis [[buleo]]n pri kreo de [[teologio|teologia]] fakultato ĉe [[Jagelona Universitato|Krakova Akademio]] * [[1529]]: [[Statutoj de Litovio]]: unua parto de litovaj leĝoj estis publikigita en la [[rutena lingvo]] * [[1558]]: [[Pollando]]: [[inundo]] kaŭzita de tempestego sur [[Balta Maro]] tute detruis [[Łeba]] - la urbon oni rekonstruis sur la alia bordo de samnoma rivero * [[1569]]: [[Anglio]]: unua [[loterio]], kiu okazis en [[Londono]] en la [[Katedralo Sankta Paŭlo (Londono)|Katedralo Sankta Paŭlo]] * [[1582]]: Animzorga [[seminario]] fondita en [[Vilno]] * [[1610]]: [[Galilejaj satelitoj]]: [[Galilejo]] malkovris lastan, el la plej grandaj, lunon de [[Jupitero (planedo)|Jupitero]] - [[Ganimedo (luno)|Ganimedon]] * [[1660]]: [[Akademio]] de [[Belartoj]] en [[Sevilo]] fondita * [[1693]]: En [[tertremo]] sur [[Sicilio]] kaj [[Malto]] pereis 60 mil personoj kaj detruiĝis 45 urboj * [[1700]]: En [[Rusio]] oni enkondukis [[Julia kalendaro|Julian kalendaron]] anstataŭante la [[Bizanca kalendaro|bizancan]]. La 31-an de decembro 7208 sekvis la 1-a de januaro 1700 * [[1787]]: [[William Herschel]] malkovris du [[naturaj satelitoj de Urano|naturajn satelitojn de Urano]]: [[Titanjo (luno)|Titanjo]] kaj [[Oberono (luno)|Oberono]] * [[1793]]: [[Franca revolucio de 1789|Franca revolucio]]: reĝo [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] estis mortkondamnita * [[1805]]: Kreo de Teritorio [[Miĉigano]] * [[1828]]: Unua [[ŝtatestro]] de [[Grekio]] [[Ioannis Kapodistrias]] translokigis la ĉefurbon al [[Egino (insulo)|Egina]] * [[1851]]: En [[Ĉinio]] eksplodis [[Tajpinga ribelo]] * [[1861]]: [[Alabamo]] secesiis de [[Usono]] * [[1879]]: [[Brita Imperio]] komencis [[Zuluangla Milito|zulu-anglan militon]] * [[1892]]: Posta prezidento de Usono [[William McKinley]] iĝis guberniestro de [[Ohio]] * [[1904]]: [[Genocido]]: [[hereroj]] en sudokcidenta [[Afriko]] komencis ribelon kontraŭ la [[Germanaj kolonioj|germana koloniigo]] - generalo [[Lothar von Trotha]] murdis ĉ. 65-80.000 hererojn * [[1906]]: Malfermo de usona [[konsulejo]] en [[Toruno]] * [[1908]]: Usona prezidanto [[Theodore Roosevelt|T. Roosevelt]] atribuis al la [[Granda Kanjono]] statuson de [[nacia monumento]] * [[1913]]: [[Tibeto]] kaj [[Mongolio]] kontraktis [[Historio de Tibeto|traktaton pri amikeco kaj kunlaboro]] * [[1914]]: [[Japanio]]: granda erupcio de [[vulkano]] [[Sakurajima]] sur la insulo [[Kjuŝuo]] * [[1917]]: [[Ignacy Jan Paderewski|I. Paderewski]] prezentis koncepton de Unuiĝintaj Ŝtatoj de [[Pollando]], kiuj ampleksus plimulton de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] antaŭ ties [[Dispartigoj de Pollando|dispartigoj]] * [[1917]]: [[Burjatio]]: unua en la [[Rusia imperio]] [[naturrezervejo]] apud [[Bajkalo]] establiĝis; Teatra debuto de la pola aktoro [[Eugeniusz Bodo]] en [[Poznań]] * [[1919]]: [[Rumanio]] aneksis hungaran historian kaj geografian regionon [[Transilvanio]] plus parton de [[Banato]]; [[listo de hungaraj ĉefministroj|Hungara ĉefministro]] [[Dénes Berinkey]] kreis sian registaron; [[Novembra Revolucio (Germanio)|Novembra Revolucio]]: en germana [[haveno]] [[Cuxhaven]] [[Laborista kaj soldata konsilantaro]] proklamis [[socialismo|Socialisman]] Respublikon Cuxhaven; pola generalo [[Józef Dowbor-Muśnicki]] transprenis komandadon de la [[ribelo de Grandpollando]] * [[1922]]: [[Kanado]]: en [[Toronto (Ontario)|Toronto]] oni unuafoje aplikis [[insulino]]n por kuraci [[diabeto]]n * [[1923]]: Pro neplenumo de la [[Traktato de Versajlo]] fare de [[Vajmara Respubliko]] franca kaj belga armeoj komencis [[Ruhr-okupacio]]n por devigi [[Germana Regno|Germanan Regnon]] pagi [[reparacio]]jn * [[1924]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] voĉdonis pri riparo de ŝtata [[trezorejo]] kaj [[valuto|valut]]-reformo de trezor-ministro [[Władysław Grabski]] - komenco por enkonduki novan [[mono]]n - [[zloto]] * [[1927]]: En [[Kalifornio]] oni proklamis [[Akademio de la Kinaj Artoj kaj Sciencoj|Akademion de la Kinaj Artoj kaj Sciencoj]] * [[1935]]: [[Amelia Earhart]] iĝis unua persono, kiu [[flugo|flugis]] de [[Havajaj Insuloj]] ([[Honolulu]]) al [[Kalifornio]] ([[Oakland]]) * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: en [[Provinco Dancigo-Okcidenta Prusio]] aperis policaj provizoraj juĝejoj; [[Intelektulkampanjo de Krakovo]]: en [[koncentrejo]] [[Sachsenhausen]] mortis du polaj [[profesoro]]j de [[Jagelona Universitato]], anatomo K. Kostanecki kaj zoologo M. Siedlecki * [[1941]]: de la 10-a/11-a de januaro [[Luftwaffe]] atakis [[Portsmouth]] kaj [[Londono]]n post la 11-a de januaro; [[Mediteraneo]]: dutaga aer-mara batalo apud [[Malto]] finiĝis: damaĝita [[aviadila ŝipo]] "Illustrious" kaj sinkigita "Southampton"; direktivo de [[Hitler]] pri armita apogo de [[italoj]] * [[1942]]: [[Japanio]] atakis [[Nederlanda Hindio|Nederlandan Hindion]] kaj nederlandan [[Borneo]]n; [[Malajzio|Malajzia]] Fronto: [[japanoj]] konkeris [[Kuala-Lumpuro]]n; [[Indonezio|Indonezia]] Fronto: japanoj alteriĝis sur insulo Tarakan en [[Sulavesa Maro]] kaj apud [[Manado]] sur [[Sulaveso]]; [[Atlantiko]]: unua atako de germanaj [[submarŝipo]]j kontraŭ usona apudborda navigado komencita - ĝis la 7-a de februaro 5 germanaj unuoj sinkigis 26 ŝipojn; [[Draguljob Mihajloviĉ]] iĝas ministro pri defendo de [[Regno Jugoslavio|jugoslava ekzilregistaro]] * [[1943]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Norda Kaŭkazio]] atakis armeoj de la sovetunia [[Transkaŭkazio|Transkaŭkaza]] Fronto (komenco de la operaco [[Krasnodar]]-[[Novorossijsk]]); subskribo de rezigno-[[pakto]]j flanke de [[Usono]] kaj [[Britio]] pri eksteritoriaj kaj specialaj rajtoj en [[Ĉinio]] * [[1944]]: Sovetunia 13-a Armeo konkeris Sarni ([[Rivna provinco]]); oni plenumis verdikton de [[mortpuno]], eldonitan de [[Itala Sociala Respubliko|Faŝisma Italio]] kontraŭ 5 [[Granda Faŝisma Konsilantaro|eks-konsilantoj]], kiuj julie 1943 voĉdonis por forigi [[Benito Mussolini|B. Mussolini]] - estis ekzekutitaj interalie ties bofilo kaj eks-ministro [[Galeazzo Ciano|G. Ciano]], marŝalo [[Emilio De Bono|E. De Bono]], politikisto [[Giovanni Marinelli|G. Marinelli]]; en [[Krimeo]] la sovetunia kaj germana armeo interbatalis apud [[Nikopol (Ukrainio)|Nikopol]]; Ĉina Fronto: [[trupo (armeo)|trupoj]] de 8-a armeo komencis ofensivon de liberigitaj [[Ŝanŝio]]-[[Hebejo]]-[[Ŝandong]]-[[Henano]]; [[aviado]] de [[Aliancanoj]] atakis [[Pireo]]n kaj komencis [[strategio|strategian]] bombadon de germanaj aviadiloj kaj ties fabrikoj (operaco antaŭ planata teralteriĝo en Eŭropo) * [[1945]]: En [[Hungario]] la ruĝa armeo post batalo tenis [[Budapeŝto]]n; en [[Ardenoj]] 3-a usona armeo profitante retiriĝon de [[Wehrmacht]] okupis [[Saint-Hubert]]; en [[Ateno]] oni subskribis [[armistico]]n inter partizanoj kaj britoj, validan ekde la 15-a de januaro * [[1946]]: En [[Tirano]] proklamiĝis [[Albana Socialisma Popola Respubliko]] - reĝo [[Zog la 1-a]] estis faligita; taĉmento de la [[Ukraina Ribela Armeo]] [[masakro|masakris]] polan [[komunumo]]n en [[distrikto Lesko]] * [[1949]]: [[Pollando]]: oni malfondis la [[Ministerio]]n pri "[[Regajnitaj Teritorioj]]", fonditan laŭ postuloj de [[Jalta konferenco]] en 1945 sub gvido de [[Władysław Gomułka|W. Gomułka]] - [[Libera Urbo Dancigo]] estis unuigita kun la nova ŝtata [[administracio]]; [[Usono]]: en [[Los-Anĝeleso]] unuafoje en historio de [[meteologio|meteologiaj]] observoj falis [[neĝo]] * [[1951]]: En [[Nevado]] estis establita usona [[armea spaco]] por testado de [[atombombo]]j * [[1957]]: Filozofo [[Tadeusz Kotarbiński]] iĝis prezidanto de [[Pola Scienca Akademio]] * [[1960]]: [[Ĉado]] deklaris sian sendependecon; [[Moskva provinco]]: [[Kosmonaŭta Trejnejo Jurij Gagarin|Kosmonaŭta trejnejo]] fondiĝis apud [[Moskvo]] - nomon [[Jurij Aleksejeviĉ Gagarin|Jurij Gagarin]] ĝi ricevis en 1969 * [[1962]]: En bazo de la soveta Norda Ŝiparo en la urbo [[Polarnij]] pro [[incendio]] eksplodis 11 [[torpedo]]j sur [[submarŝipo]], kiuj ankaŭ damaĝis najbaran submarŝipon ''S-350'' - de la unua skiparo 59 maristoj mortis kaj 19 de la dua, krom tio 44 aliaj personoj * [[1963]]: [[Usono]]: en [[Los-Anĝeleso]] malfermiĝis unua [[diskoteko]] * [[1966]]: [[Kartvelio]]: [[Metroo de Tbiliso]] ekfunkciis * [[1972]]: Orienta Pakistano eknomiĝis [[Bangladeŝo]] * [[1973]]: En [[Irlando]] oni unuafoje ekvidis sur orienta bordo de [[Atlantika Oceano]] [[Blankkapa maraglo|blankkapan maraglon]] * [[1974]]: [[Libio]] kaj [[Tunizio]] subskribis interkonsenton pri unuiĝo kiel [[araboj|Araba]] [[islamo|Islama]] Respubliko - pro rezisto de tunizia socio la interkonsento ne ekvalidis * [[1978]]: [[Pola Popola Respubliko]]: kelkdekaj personoj de [[scienco]] kaj [[arto]] fondis sendependan Asocion de Sciencaj [[Kurso]]j, konatan ankaŭ kiel Fluganta [[Universitato]] * [[1982]]: [[NATO]] kondamnis enkondukon de la [[milita stato en Pollando]] rekomendante al siaj membroŝtatoj sankciojn kontraŭ [[Pola Popola Respubliko]]; [[Andaluzio]], [[Asturio]] kaj [[Kantabrio]] iĝis [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonomaj Komunumoj de Hispanio]] * [[1990]]: En [[Vilno]] 300 mil manifestaciantoj postulis [[sendependeco]]n de [[Litovio]] * [[1991]]: [[Slobodan Miloŝeviĉ]] iĝis prezidento de Serbio * [[1994]]: [[Moskvo]]: unua kunsido de la [[Federacia Asembleo de Rusio]] * [[1998]]: [[Sporto]]: nederlandano Raymond van Barneveld gajnis sian unuan mondan [[sagoĵetado]]n * [[2002]]: Unuaj malliberuloj alvenis al [[Usona Ŝipbazo ĉe la Golfo de Gvantanamo]] * [[2006]]: [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] verdiktis, ke tiel nomataj ekskluzivaj interkonsentoj, kiuj devigas [[laborprenanto]]jn esti membroj de aparta sindikato, malobservas [[homrajto]]jn * [[2007]]: [[Vjetnamio]] aniĝis al la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]];: [[Alfred Gusenbauer]] iĝis [[kanceliero (Aŭstrio)|kanceliero]] de Aŭstrio * [[2015]]: [[Kolinda Grabar-Kitarović]] gajnis prezidentan baloton en [[Kroatio]] * [[2017]]: [[Bjarni Benediktsson (1970)|Bjarni Benediktsson]] iĝis prezidento de Islando * [[2020]]: [[Hajtam ibn Tarik Al Sa'id]] iĝis [[sultano]] de [[Omano]]; Oficanta prezidentino [[Cai Yingwen]] de [[Tajvano]] gajnis prezidentan baloton * [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[Pakistano]] januare liveros al Ukrainio [[municio]]n en 159 [[kontenero]]j; [[Svislando]] blokas forsendon de armilaro el [[Hispanio]] al Ukrainio; [[pola prezidanto]] anoncis transdonon al Ukrainio de dekkelk germanaj tankoj ''Leopardoj'' de tria generacio; [[Norvegio]] liveris al Ukrainio unuajn [[ponto]]jn; [[Armenio]] rifuzis okazigon ĉi-jare de ekzercoj por la [[Organizaĵo de la Traktato por Kolektiva Sekureco]] ĉe [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] == Naskiĝoj == * [[347]]: [[Teodozio la 1-a]], imperiestro de la [[Romia Imperio]] kaj de la [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|Bizanca Imperio]] (m. [[395]]) * [[1638]]: [[Nikolao Stenono]], dana anatomo, geologo, patro de [[stratigrafio (geologio)|stratigrafio]], episkopo, beatigita (m. [[1686]]) * [[1642]]: [[Johann Friedrich Alberti]], germana orgenisto kaj komponisto (m. [[1710]]) * [[1654]]: [[Mihály Almási Gergely]], hungara unitariisma episkopo, eklezia verkisto (m. [[1724]]) * [[1755]]: [[Alexander Hamilton]], unua ministro pri financoj de Usono (m. [[1804]]) * [[1800]]: [[Ányos Jedlik]], hungara fizikisto kaj inventisto (m. [[1895]]) * [[1812]]: [[Károly Szathmári Pap]], hungara-rumana pentristo, grafikisto, fotografisto (m. [[1887]]) * [[1837]]: [[Vince Bunyitai]], hungara historiisto, episkopo, akademiano (m. [[1915]]) * [[1842]]: [[William James]], usona filozofo kaj [[psikologio de la religio|psikologo de religio]] (m. [[1910]]) * [[1845]]: [[Emil Kałużniacki]], aŭstra-rutena filologo (m. [[1914]]) * [[1850]]: [[Philippe de Ferrari]], franca kaj aŭstra filatelisto (m. [[1917]]) * [[1851]]: [[Sigmund Friedl]], aŭstra filatelisto kaj entreprenisto (m. [[1914]]) * [[1852]]: [[Konstantin Fehrenbach]], kanceliero de Germanio (m. [[1926]]) * [[1856]]: [[Christian Sinding]], norvega komponisto kaj [[muzikpedagogio|muzikpedagogo]] (m. [[1941]]) * [[1868]]: [[Cai Yuanpei]], ĉina edukisto, rektoro de [[Pekina Universitato]], [[esperantisto]], kuniniciatinto de la [[movado de la 4-a de majo]] (m. [[1940]]) * [[1869]]: [[Aladár Aujeszky]], hungara kuracisto, bestkuracisto, mikrobiologo kaj profesoro (m. [[1933]]) * [[1879]]: [[Mauriz Schuster]], aŭstra klasika filologo (m. [[1952]]) * [[1882]]: [[János Dengl]], hungara lingvisto (m. [[1940]]) * [[1890]]: [[Magda Ferentzi]], hungara verkistino (m. [[1913]]) * [[1890]]: [[Oswald de Andrade]], brazila poeto, literaturkritikisto (m. [[1954]]) * [[1897]]: [[Kazimierz Nowak]], pola vojaĝisto kaj raportisto (m. [[1937]]) * [[1902]]: [[Maurice Duruflé]], franca komponisto kaj orgenisto (m. [[1986]]) * [[1903]]: [[András Dékány]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1967]]) * [[1906]]: [[Albert Hofmann]], svisa kemiisto, spertulo pri [[ĥitino]], inventisto de [[LSD]] (m. [[2008]]) * [[1925]]: [[László Lőrincz]], rumania hungara juristo, sociesploristo * [[1928]]: [[József Bányai]], rumania hungara ĵurnalisto kaj poeto * [[1928]]: [[Aristid Nagy]], rumania hungara geografo (m. [[2014]]) * [[1934]]: [[Jean Chrétien]], [[ĉefministro de Kanado]] * [[1938]]: [[Arthur Scargill]], brita sindikatestro kaj politikisto * [[1941]]: [[Wolf Lepenies]], germana sociologo, politologo, profesoro, verkisto * [[1946]]: [[Katalin Botár]], rumania hungara instruistino pri muziko, aldistino * [[1952]]: [[Lee Ritenour]], usona ĵazgitaristo, komponisto kaj produktisto * [[1954]]: [[Kailash Satyarthi]], barata Nobelpremiita aktivisto pri [[infanrajtoj]] * [[1955]]: [[János Gyarmathy]], rumania hungara skulptisto * [[1961]]: [[Karl Habsburg-Lothringen]], aŭstra politikisto, direktoro de la [[Organizaĵo de Nereprezentitaj Nacioj kaj Popoloj]] * [[1964]]: [[Albert Dupontel]], franca [[komikisto]], aktoro kaj reĝisoro * [[1972]]: [[Mathias Énard]], franca verkisto kaj tradukisto * [[1972]]: [[Amanda Peet]], usona aktorino * [[1975]]: [[Matteo Renzi]], ĉefministro de Italio * [[2005]]: [[Roksana Węgiel]], pola kantistino == Mortoj == * [[314]]: [[Papo Miltiado|Miltiado]], papo, sanktulo * [[705]]: [[Johano la 6-a (papo)|Johano la 6-a]], papo * [[1083]]: [[Oto el Northeim]], duko de Bavario * [[1397]]: [[Skirgaila]], regento de [[Grandprinclando Litovio]] (n. [[1354]]) * [[1494]]: [[Domenico Ghirlandaio]], itala pentristo (n. [[1449]]) * [[1495]]: [[Pedro González de Mendoza]], hispana kardinalo (n. [[1428]]) * [[1678]]: [[Petrus Mederus]], transilvania verkisto, pedagogo kaj teologo (n. [[1602]]) * [[1753]]: [[Hans Sloane]], angla kuracisto kaj [[kolektado|kolektisto]] de [[planto]]j (n. [[1660]]) * [[1771]]: [[Jean-Baptiste Boyer d'Argens]], franca nobelo, verkisto, filozofo (n. [[1703]]) *[[1794]]: [[Jakob Mauvillon]], germana verkisto * [[1798]]: [[Irakli la 2-a]], reĝo de Kartvelio (n. [[1720]]) * [[1801]]: [[Domenico Cimarosa]], itala komponisto (n. [[1749]]) * [[1802]]: [[György Borosnyai Lukács]], hungara reformita pastro (n. [[1744]]) * [[1811]]: [[Johann Christian Stark la Maljuna]], germana ginekologo (n. [[1753]]) * [[1837]]: [[François Gérard]], franca pentristo (n. [[1770]]) * [[1841]]: [[Cvi Elimeleĥ de Dynów]], pola [[ĥasidismo|ĥasida]] [[rabeno]] kaj [[kabalo|kabalisto]] (n. [[1783]]) * [[1847]]: [[Caroline von Wolzogen]], germana verkistino (n. [[1763]]) * [[1875]]: [[Giovanni Luppis]], kroata oficiro, inventisto (n. [[1813]]) * [[1882]]: [[Theodor Schwann]], germana [[citologo]] kaj fiziologo (n. [[1810]]) * [[1888]]: [[Jurij Fedkoviĉ]], ukraina-[[Rutena lingvo|rusina]] verkisto (n. [[1834]]) * [[1891]]: [[Georges Eugène Haussmann]], [[barono]], franca [[urbo|urbanizisto]] (n. [[1809]]) * [[1898]]: [[Erwin Rohde]], germana klasika filologo kaj religiscienculo (n. [[1845]]) * [[1901]]: [[Vasilij Kalinnikov]], rusa komponisto (n. [[1866]]) * [[1916]]: [[Lesj Martoviĉ]], ukraina verkisto, socia aganto, doktoro pri [[juro]] (n. [[1871]]) * [[1923]]: [[Konstantino la 1-a (Grekio)|Konstantino la 1-a]], [[reĝo de Grekio]] (n. [[1868]]) * [[1927]]: [[Andrzej Gawroński]], pola [[hindologio|hindologo]], [[orientalisto]], [[hindeŭropa lingvaro|hindeŭropisto]], tradukisto kaj [[poligloto]] (n. [[1885]]) * [[1928]]: [[Thomas Hardy]], brita verkisto kaj poeto (n. [[1840]]) * [[1935]]: [[Gottlieb von Jagow]], germana diplomato kaj politikisto (n. [[1863]]) * [[1941]]: [[Emanuel Lasker]], germana matematikisto, filozofo kaj [[Monda Ŝaka Ĉampionumo|mondĉampiono]] pri [[ŝako]] (n. [[1868]]) * [[1944]]: [[Galeazzo Ciano]], itala ĵurnalisto, [[diplomato]], ekzekutita (n. [[1903]]) * [[1945]]: [[Ernő Ligeti]], hungara, rumania hungara verkisto, ĵurnalisto (n. [[1891]]) * [[1949]]: [[Endre Csiki]], hungara komponisto kaj poeto (n. [[1888]]) * [[1952]]: [[Jean de Lattre de Tassigny]], franca marŝalo kaj [[franca rezistado|rezistanto]] dum la dua mondmilito (n. [[1889]]) * [[1954]]: [[Oscar Straus]], aŭstra komponisto de [[opereto]]j (n. [[1870]]) * [[1957]]: [[Ferenc Drégely]], rumania hungara ĵurnalisto, verkisto (n. [[1907]]) * [[1966]]: [[Hannes Kolehmainen]], finna [[longdistanca kuro|longdistanca kuranto]] (n. [[1889]]) * [[1966]]: [[Alberto Giacometti]], svisa skulptisto kaj pentristo (n. [[1901]]) * [[1968]]: [[Rezső Seress]], hungara komponisto, violonisto (n. [[1889]]) * [[1970]]: [[Géza Kiss]], rumania hungara jurhistoriisto (n. [[1882]]) * [[1980]]: [[Barbara Pym]], brita verkistino (n. [[1913]]) * [[1988]]: [[Isidor Isaac Rabi]], usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1898]]) * [[1988]]: [[Otto Walder]], svisa esperantisto, prezidanto de [[Svisa Esperanto-Societo]], [[UEA]]-[[ĉefdelegito]] (n. [[1911]]) * [[1989]]: [[Ambrus Ábrahám]], hungara biologo, spertulo pri [[histologio]] (n. [[1893]]) * [[1991]]: [[Carl David Anderson]], usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1905]]) * [[1999]]: [[Naomi Mitchison]], skota verkistino kaj poetino (n. [[1897]]) * [[1999]]: [[Fabrizio De André]], itala [[kantaŭtoro]] (n. [[1940]]) * [[2000]]: [[Lászlóné Boér]], rumania hungara matematikistino (n. [[1914]]) * [[2002]]: [[Henri Verneuil]], franca reĝisoro kaj scenaristo (n. [[1920]]) * [[2005]]: [[Jerzy Pawłowski]], pola [[skermisto]], [[duobla spiono]] (n. [[1932]]) * [[2007]]: [[Robert Anton Wilson]], usona verkisto, filozofo, [[okultismo|okultisto]], okupiĝanta pri [[Konspira teorio|konspiraj teorioj]] (n. [[1932]]) * [[2008]]: [[Mieczysław Widaj]], pola juristo, [[stalinismo|stalinisto]] (n. [[1912]]) * [[2008]]: [[Edmund Hillary]], novzelanda montogrimpisto, kiu la unua (kune kun [[Tenzing Norgay]]) atingis pinton de [[Monto Everesto]] (n. [[1919]]) * [[2009]]: [[Milan Rúfus]], [[slovaka]] poeto, tradukisto, eseisto (n. [[1928]]) * [[2010]]: [[Miep Gies]], nederlandino, kiu kaŝis [[Anne Frank]] (n. [[1909]]) * [[2010]]: [[Éric Rohmer]], franca filma kaj teatra reĝisoro, verkisto (n. [[1920]]) * [[2013]]: [[Aaron Swartz]], usona programisto, entreprenisto, verkisto, politika organizanto kaj Interreta kodum-aktivulo (n. [[1986]]) * [[2014]]: [[Ariel Ŝaron]], ĉefministro de Israelo (n. [[1928]]) * [[2015]]: [[István Ivás]], rumania hungara memuaristo pri la soveta [[militkaptito|militkaptiteco]] (n. [[1925]]) * [[2015]]: [[Karel Kraft]], ĉeĥa instruisto, [[Esperanto-vortaristo]], pedagogo kaj honora membro de [[ĈEA]], fondinto de [[Esperanto-klubo]] en [[Dobříš]] kaj en [[Příbram]], realiginto de [[Somera Esperanto-Tendaro]] en [[Županovice]] (n. [[1926]]) * [[2015]]: [[Anita Ekberg]], sveda aktorino, [[manekeno]], [[seksosimbolo]] (n. [[1931]]) * [[2022]]: [[David Sassoli]], [[Prezidanto de la Eŭropa Parlamento]] 2019-2022 (n. [[1956]]) * [[2022]]: [[Ernest Shonekan]], provizora [[Listo de Ŝtatestroj de Niĝerio|prezidento de Niĝerio]] en [[1993]] (n. [[1936]]) * [[2022]]: [[Guy Sajer]], franca verkisto (n. [[1927]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Eklezio]] ** [[Higeno (papo)|Higeno]], greka papo, filozofo ** [[Papo Miltiado]] ** Internacia Tago de Danko == Tagoj de [[semajno]] == La '''11-a de januaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]]. {{Projektoj |commonscat=11 January |wikinewscat=11-a de januaro }} [[Kategorio:11-a de januaro| ]] [[Kategorio:Januaro|11]] [[Kategorio:11-a tago de la monato|#01]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0111]] fmjg2gaiaw52ya8gxres002afwvmm0c 0 5218 9478796 9454660 2026-09-20T07:52:30Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9478796 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''8-a de marto''' estas la 67-a tago de la jaro (la 68-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 298 tagoj restas. Je la 8-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[415]]: [[novplatonismo|Novplatonisma]] filozofino, astronomino kaj matematikistino [[Hipatia]] estis murdita de [[Fanatikeco|fanatikuloj]] * [[1010]]: Persa poeto [[Abol-Gasem Ferdousio]] finis verki sian [[ĉefverko]]n ''[[Ŝahnameo]]'', nacian [[epopeo]]n de [[Granda Persio]], [[persoj]] kaj [[taĝikoj]] * [[1126]]: [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 7-a]] iĝis reĝo de Leono kaj Kastilio * [[1297]]: [[Pollando]]: [[Drawsko Pomorskie]] iĝis urbo * [[1440]]: [[Vavelo]]: hungara delegitaro oferis [[krono]]n de [[Hungario]] al la pola reĝo [[Ladislao la 3-a (Pollando)|Ladislao la 3-a]] * [[1558]]: [[Finnlando]]: [[Pori]] iĝis urbo * [[1576]]: Letero skribita al hispana reĝo [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] enhavis unuan eŭropan mencion pri [[majaoj|majaaj]] ruinoj de [[Copán]], nuntempa [[Honduro]] * [[1618]]: Germana astronomo [[Keplero]] formulis la [[Leĝoj de Kepler|trian leĝon]] * [[1658]]: [[Danio]] kaj [[Svedio]] fiksis sur [[Sjælland]] la [[Traktato de Roskilde|Traktaton de Roskilde]] (laŭ [[gregoria kalendaro]]) * [[1669]]: La plej granda historia [[erupcio]] de vulkano [[Etna]] detruis parton de [[Katanio]] * [[1702]]: Lasta regnestro el la [[domo de Stuarto]] [[Anna (Britio)|Anna]] iĝis reĝino de Anglio, Skotio kaj Irlando * [[1759]]: Parlamento de [[Parizo]] kondamnis la ''[[Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers|Enciklopedion]]'' de [[Denis Diderot]] * [[1782]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: 94 [[indianoj]]n usona milico murdis en la misiejo de la [[unueco de fratoj]] en [[Ohio]] * [[1801]]: Dum [[ekspedicio]] de [[Napoleono]] al [[Egiptio]] komenciĝis en [[provinco Aleksandrio]] franca-brita batalo * [[1809]]: Unua [[fablo]] de [[Ivan Krilov]] aperis * [[1816]]: Estontaj papoj [[Leono la 12-a]] kaj [[Pio la 8-a]] iĝis [[kardinalo]]j * [[1817]]: [[Usono]]: [[Novjorka Borso]] fondiĝis * [[1844]]: [[Oskaro la 1-a (Svedio)|Oskaro la 1-a]] iĝis reĝo de la unio [[Svedio-Norvegio]] * [[1861]]: Germana astronomo [[Ernst Wilhelm Leberecht Tempel]] malkovris asteroidon [[65 Cibelo|Cibelo]] * [[1868]]: 11 francaj [[maristo]]j estis murditaj de [[samurajo]]j en havenurbo [[Sakaj]] * [[1893]]: Franca astronomo [[Auguste Charlois]] malkovris asteroidon [[358 Apolonio|Apolonio]] * [[1899]]: [[Germanio]]: futbalklubo [[Eintracht Frankfurt]] fondiĝis en [[Frankfurto ĉe Majno]] * [[1905]]: Germana astronomo [[Max Wolf]] malkovris [[asteroido]]n ''[[559 Nanon|Nanon]]'' * [[1908]]: En [[Bostono]] okazis la tragedia ''Pafado ĉe la Triangula Fabrikejo'', kie 129 virinoj perdis sian vivon dum ili strikis * [[1910]]: [[Kopenhago]]: dum la 2-a Internacia Socialista Virina Konferenco oni proklamis la [[Internacia tago de virinoj|Internacian tagon de virinoj]]; franca aktorino [[Élise Deroche]] kiel unua [[virino]] en la mondo ricevis aviadistan diplomon * [[1916]]: [[Unua mondmilito]]: Britaj fortoj sensukcese provis defendi sieĝatan de [[Otomana Imperio]] [[Kut (Irako)|Kut]] en Batalo de Duĝaila - pereis 4 mil brit-barataj soldatoj * [[1917]]: [[Februara revolucio]]: en [[Sankt-Peterburgo]] [[laboristo]]j de [[Putilov]]-fabriko eliris al [[manifestacio]] (laŭ [[Julia kalendaro]] la 23-an de [[februaro]]) * [[1920]]: Registaro de [[Dua Pola Respubliko]] oficiale rifuzis agnoski [[Belorusa Popola Respubliko|Belorusan Popolan Respublikon]] * [[1920]]: [[Danio]], [[Kubo]] kaj [[Svislando]] aliĝis al la [[Ligo de Nacioj]] * [[1921]]: [[Estonio]] agnoskis [[Litovio]]n ''[[de iure]]'' * [[1927]]: Voĉdone de [[ministro|ministra]] konsilio oni decidis alvenigi al [[Pollando]] cindrojn de [[Juliusz Słowacki]] kun entombigo sur [[Vavelo]] * [[1930]]: Kampanjo de [[civila malobeo]] gvidata de [[Mahatmo Gandhi]] komencita en [[Barato]] * [[1933]]: Pentristo, grafikisto kaj karikaturisto [[George Grosz]] perdis germanan civitanecon * [[1934]]: Fino de la pola-germana [[dogano|dogana]] milito * [[1935]]: [[Haĉiko]], japana [[akita-hundo]] formortis - unu el la japanaj naturaj trezoroj * [[1937]]: [[Hispana Enlanda Milito]]: batalo de [[Gvadalaharo (Hispanio)|Gvadalaharo]] komenciĝis * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: [[Moskvo]]: komenco de finna-soveta intertraktado; [[Britio]]: propono de Defend-Komitato pri neebleco plifortigi aeran defendon de [[Brita Malajzio]] * [[1941]]: [[Atlantiko]]: 2-taga batalo pri [[konvojo]]j finita - ĉe SL-67 [[submarŝipo]]j sinkigis 5 [[ŝipo]]jn, ĉe OB-239 sinkis 2 ŝipoj kaj 2 submarŝipoj * [[1942]]: en [[Paŝtistaj epistoloj|epistolo]] [[slovakoj|slovakaj]] katolikaj episkopoj protestis kontraŭ [[persekutado]] de [[judoj]]; nokte la [[brita aerarmeo]] atakis [[Essen]]; Indonezia Fronto: [[nederlandanoj]] sur [[Javo]] subiĝis al japana armeo, japana 48-a Divizio de Infanterio eniris al [[Surabajo]]; [[Birmo|Birma]] Fronto: [[japanoj]] aneksis forlasitan de britoj [[Rangun]] * [[1943]]: nokte post la tago la [[brita aerarmeo]] atakis [[Nurenbergo]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Ĉeĥoslovakio|ĉeĥoslovaka]] [[Ludvík Svoboda|memstara kampa bataliono]] batalis apud [[Sokolov]]; [[Turkio]]: Şükrü Saracoğlu formulis novan registaron; [[Barato]]: provincaj komitatoj de [[Tuthindia Islama Ligo]] denove elektis [[Ali Jinnah]] prezidanto * [[1944]]: en [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] [[nazioj]] murdis 3792 [[ĉeĥo|ĉeĥajn]] [[judoj]]n; en Bednarów apud [[Ivano-Frankivsk|Stanisławów]] taĉmento de [[Ukraina Ribela Armeo]] [[Volinia masakro|masakris]] nokte la 7-an/8-an de maro ĉirkaŭ 250 loĝantojn de [[poloj|pola]] vilaĝo; germanaj regantoj evakuis germanan loĝantaron de [[Ternopilo]] kaj [[Lvivo]]; usona armeo atakis [[Berlino]]n; [[NKVD]] komencis [[deportado]]n de [[balkaroj]] el [[Norda Kaŭkazio]] al [[Centra Azio]] * [[1945]]: [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Bütow]] kaj okupis [[Berent]] kaj [[Stolp]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: [[Vestfalio]]: usona armeo konkeris [[Mayen]], kanada armeo [[Xanten]]; nokte la brita aerarmeo atakis [[Hamburgo]]n kaj [[Kassel]]; registaro de [[Rumanio]] petis [[Stalin]] aligi nordan [[Transilvanio]]n al Rumanio; [[Svislando]]: komenco de sekretaj italaj-usonaj intertraktoj pri [[armistico]] * [[1946]]: Pseŭdo[[koncilio]] de [[Lvivo]] malfondis [[Bresta religia unio|Brestan religian union]]; eldono de [[dekreto]], laŭ kiu [[Pola Popola Respubliko]] transprenis [[bieno]]jn de eksa Germanio, [[Libera Urbo Dancigo]] kaj de iliaj civitanoj * [[1950]]: Marŝalo de [[Sovetunio]] [[Kliment Voroŝilov]] anoncis posedon de [[atombombo]] * [[1953]]: Lige al rifuzo publikigi grandan [[nekrologo]]n de [[Stalin]] la 8-an de marto, regopovoj de [[Pola Popola Respubliko]] suspendis eldonadon de ''Tygodnik Powszechny'' (Semajnrevuo Universala) * [[1957]]: [[Ganao]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1959]]: [[Tramtransporto en Częstochowa]] ekfunkciis * [[1962]]: Televida debuto de [[The Beatles]] en [[BBC]] - la kanto de [[Roy Orbison]] ''Dream Baby'' * [[1963]]: Partio [[Baazo]] transprenis regon en [[Sirio]] * [[1964]]: En [[katedralo]] de [[Vavelo]] okazis solena transpreno de regopovo super la [[diocezo]] de [[Krakovo]] fare de [[Karol Wojtyła]] kiel [[ĉefepiskopo]] * [[1965]]: [[Vjetnama milito]]: unuoj de [[Usona Terarmeo]] surteriĝis en Vjetnamio apud [[Danango]] * [[1966]]: En [[Dublino]] [[IRA (Irlando)|IRA]] eksplodigis [[piliero]]n kun [[Nelsona Piliero|statuo de Horatio Nelson]] * [[1968]]: [[Antikomunismo|Kontraŭkomunismo]]: [[studento|studenta]] [[manifestacio]] kontraŭ [[cenzuro]] en [[Varsovia Universitato]], komenco de [[Marto 1968 (Pollando)|Marto 68]]/universala nacia movado favora al akiro de sendependeco - polaj komunistoj forpelis dekkelkajn milojn de poldevenaj judoj (post la [[sestaga milito]] * [[1970]]: Prezidento de [[Kipro]] ĉefepiskopo [[Makarios la 3-a (Kipro)|Makarios la 3-a]] vundiĝis post pafalterigo de lia [[helikoptero]] flanke de [[atenco|atencintoj]] * [[1974]]: Muzikalbumo ''[[Queen II]]'' aperis * [[1974]]: [[Parizo]]: [[Flughaveno Roissy-Charles-de-Gaulle]] ekfunkciis * [[1977]]: [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] alprenis rezolucion por ĉiujare festi ĉi-[[dato|date]] la [[internacia tago de virinoj|Tagon de Unuiĝintaj Nacioj por Virinaj Rajtoj kaj Internacia Paco]] * [[1978]]: [[BBC]] elsendis unuan epizodon de la ''[[Petveturista gvidlibro pri la Galaksio]]'' de [[Douglas Adams]], kiu poste inspiros serion da [[romano]]j kaj adaptaĵoj, kaj iĝos unu el la plej popularaj nuntempaj serioj de [[sciencfikcio]] * [[1979]]: Firmao Philips prezentis [[Kompakta disko|kompaktan diskon]] * [[1980]]: Unua [[rok-muziko|rok-muzika]] festivalo okazis en [[Sovetunio]] * [[1981]]: [[Pola Popola Respubliko]]: Patriota Unuiĝo "Grunwald" estis fondita — laŭ permeso de la [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] por uzado de [[naciismo|naciismaj]] kaj [[kontraŭjudismo|kontraŭjudaj]] [[slogano]]j * [[1983]]: [[Orlando]]: dum parolado al [[Evangeliismo|Nacia Asocio de Evangelianoj]] usona prezidento [[Ronald Reagan]] nomis [[Sovetunio]]n ''[[imperio de malbono]]'' * [[1983]]: Enmerkatiĝis IBM PC/XT, la unua [[persona komputilo]] kun [[diskaparato]] * [[1985]]: En [[Bejruto]] 80 personoj pereis kaj pli ol 200 vundiĝis rezulte de nesukcesa bomba [[atenco]] kontraŭ [[spiriteco|spirita]] gvidanto de libanaj [[ŝijaismo|ŝijaistoj]], [[ŝejĥo]] [[Mohammad Hussejn Fadlallah]] * [[1988]]: [[Pollando]]: en la 20-a datreveno de [[Marto 1968 (Pollando)|Marto 68]] en [[Varsovio]], [[Krakovo]], [[Lublin]] kaj [[Gliwice]] okazis manifestacioj, organizitaj de [[Sendependa Asocio de Studentoj]], brutale atakitaj de [[milico]] * [[1990]]: Deklaro pri Unueco de la Nacio estis adoptita dum la kunsido de [[Sajudis|Litova Restruktura Movado]] * [[1990]]: En [[Kolombio]] Movado [[M-19]] formetis [[armilo|armilaron]] * [[1996]]: Premiero de la usona filmo [[Fargo (filmo)|''Fargo'']] * [[2001]]: [[Afganio]]: [[talibano]]j detruis [[Budhoj el Bamijan|Budhojn el Bamijan]] * [[2001]]: Per [[Kosmopramo Discovery]] alvenis al [[Internacia Kosmostacio]] ties dua skipo * [[2010]]: [[Turkio]]: en [[tertremo]] en [[Elazığ]] pereis 42 personoj kaj pli ol 70 vundiĝis * [[2012]]: Terorisma niĝeria islama sekto [[Boko Haram]] murdis du inĝenierojn de Britio kaj Italio * [[2013]]: [[Miloš Zeman]] iĝis prezidento de [[Ĉeĥio]] * [[2014]]: [[Flugo 370 de Malaysia Airlines|Sen spuro pereis aviadilo]] de [[Malajzio|Malajzia]] [[fluglinio]] fluganta de [[Kuala-Lumpuro]] al [[Pekino]] * [[2015]]: Inaŭguro de la dua linio de la [[metroo de Varsovio]] * [[2017]]: [[Mediteranea Maro]]: natura vidindaĵo [[Blua Fenestro]] en [[Gozo]] ([[Malto]]) falis dum [[tempesto]] * [[2018]]: [[Miloš Zeman]] komencis sian duan oficperiodon en posteno de la prezidento de [[Ĉeĥio]] * [[2020]]: Instituto [[Witold Pilecki|Pilecki]] en [[Berlino]] prezentis la liston de [[Aleksander Ładoś|Ładoś]] de 407 [[judoj]] el [[Aŭstrio]] kaj [[Nazia Germanio]], savitaj de [[holokaŭsto]] fare de [[pola ekzila registaro]] * [[2020]]: En [[Madrido]] okazis [[manifestacio]] de 120 000 [[virinoj]] sub [[slogano]]j pri kontraŭbatalado de [[maĉismo]] kaj [[patriarkeco]] ** [[2022]]: [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: en la [[Sumia provinco]] ukraina armeo haltigis 4 rusajn kolumnojn de [[tanko]]j, al [[Sumio]] 21 personoj pereis dum bombado; daŭras bataloj kaj pafado en [[Kieva provinco]]; prezidento de Ukrainio [[Volodimir Zelenskij]] dekretis pri reveno de ukrainaj soldatoj el [[Pactrupoj de Unuiĝintaj Nacioj]]; [[Monda Organizaĵo pri Sano]] komunikis pri la plej granda humanitara [[krizo]] en Ukrainio depost 1945; [[Rusio]] retiris sian reprezentanton de la [[Internacia Kortumo]] en [[Hago]]; [[Usono]] anoncis [[embargo]]n al [[nafto]] kaj [[gaso]] de [[Rusio]] ** [[2023]]: [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: Sekurec-Servo de Ukrainio blokis 26 kanalojn de komunikilo [[Telegram]], kiuj helpis al la ukrainoj eviti [[mobilizo]]n; registaro de [[Latvio]] transdonis al Ukrainio unuajn [[aŭto]]jn konfiskitajn al ebriaj [[ŝoforo]]j == Naskiĝoj == * [[1286]]: [[Johano la 3-a (Bretonio)|Johano la 3-a]], duko de [[Bretonio]] (m. [[1341]]) * [[1495]]: [[Rosso Fiorentino]], itala pentristo (m. [[1540]]) * [[1495]]: [[Johano de Dio]], portugala [[monaĥo]], sanktulo (m. [[1550]]) * [[1566]]: [[Carlo Gesualdo]], itala komponisto kaj murdisto (m. [[1613]]) * [[1607]]: [[Johann Rist]], germana poeto kaj luterana predikisto (m. [[1667]]) * [[1622]]: [[Friedrich Ulrich Calixtus]], germana luterana teologo (m. [[1701]]) * [[1629]]: [[Johano Kájoni]], hungara franciskano, komponisto (m. [[1687]]) * [[1702]]: [[Anne Bonny]], irlanda [[Kariba Maro|karibmara]] [[pirato|piratino]] (m. [[1782]]) * [[1714]]: [[Carl Philipp Emanuel Bach]], germana muzikisto kaj komponisto (m. [[1788]]) * [[1721]]: [[Johann David Weidner]], germana arĥitekto (m. [[1784]]) * [[1724]]: [[Ernesto Frederiko (Saksio-Koburgo-Saalfeld)]], germana duko (m. [[1800]]) *[[1743]]: [[Jakob Mauvillon]], germana verkisto * [[1761]]: [[Jan Potocki]], pola verkisto, vojaĝisto, historiisto, arkeologo, esploristo (m. [[1815]]) * [[1789]]: [[August Alexander Kämmerer]], germana geologo kaj apotekisto (m. [[1858]]) * [[1804]]: [[Ferenc Nagy (ĵurnalisto)|Ferenc Nagy]], hungara reformita pastro, ĝardenkultivisto, ĵurnalisto (m. [[1876]]) * [[1806]]: [[Antonio María Esquivel]], hispana pentristo (m. [[1857]]) * [[1814]]: [[Ede Szigligeti]], hungara dramverkisto, reĝisoro, aktoro (m. [[1878]]) * [[1819]]: [[Áron Berde]], hungara juristo, natursciencisto, meteologo, profesoro (m. [[1892]]) * [[1821]]: [[Karl Werner]], aŭstra teologo kaj eklezihistoriisto (m. [[1888]]) * [[1822]]: [[Ignacy Łukasiewicz]], pola [[farmacio|farmaciisto]], konstruisto de [[naftorafinejo]], inventinto de [[kerosena lampo]] (m. [[1882]]) * [[1882]]: [[Hans Karlinger]], germana arthistoriisto (m. [[1944]]) * [[1829]]: [[Marie Seebach]], germana aktorino kaj operkantistino (m. [[1897]]) * [[1841]]: [[Ludwig Weniger]], germana filologo klasika kaj pedagogo (m. [[1926]]) * [[1850]]: [[Carl Robert]], germana arkeologo kaj filologo klasika (m. [[1922]]) * [[1858]]: [[Hans Herrmann]], germana pejzaĝpentristo (m. [[1942]]) * [[1865]]: [[Leo Belmont]], [[pollingva literaturo|pola verkisto]] juddevena, ĵurnalisto, [[oratoro]], [[tradukisto]] de la [[franca literaturo|franca]] kaj [[rusa literaturo]], [[Lingva Komitato|lingva komitatano]], vicprezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]], kiu dum [[UK 1905]] proponis ĉiujarajn [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalajn Kongresojn de Esperanto]], viktimo de la germana [[okupado]] de Pollando (m. [[1941]]) * [[1869]]: [[Josef F. Khun]], ĉeĥa instruisto, [[poligloto]] kaj [[esperantisto]], poste [[idisto]], kies libro pri [[Jan Hus]] estis esperantigita kaj idigita (m. [[1928]]) * [[1872]]: [[Anna Held]], usona aktorino, dancistino kaj kantistino (m. [[1918]]) * [[1879]]: [[Otto Hahn]], germana kemiisto Nobelpremiita (m. [[1968]]) * [[1887]]: [[Béla Uitz]], hungara pentristo kaj grafikisto (m. [[1972]]) *[[1890]]: [[Oswald von Nell-Breuning]], germana jezuito kaj ekonomikisto * [[1891]]: [[Gábor Gaál]], hungara verkisto, literaturhistoriisto, sociologo (m. [[1954]]) * [[1892]]: [[Juana de Ibarbourou]], urugvaja poetino (m. [[1979]]) * [[1899]]: [[Vilmos Simon]], hungara ĵurnalisto, verkisto (m. [[1935]]) * [[1905]]: [[László Szirmai]], rumania hungara ĵurnalisto, verkisto, poeto (m. [[1929]]) * [[1906]]: [[Miklós Mester]], hungara historiisto (m. [[1989]]) * [[1907]]: [[Konstantino Karamanlis]], ĉefministro kaj prezidento de Grekio (m. [[1998]]) * [[1909]]: [[László Rajk]], hungara ministro, politikisto (m. [[1949]]) * [[1915]]: [[Tapio Rautavaara]], finna sportisto, kantisto kaj filmaktoro (m. [[1979]]) * [[1916]]: [[Red Callender]], usona usona [[ĵazo|ĵaz]]basisto (kontrabaso kaj tubjo) (n. [[1992]]) * [[1918]]: [[István Borghida]], hungara art-historiisto kaj artkritikisto (m. [[1982]]) * [[1921]]: [[József Romhányi]], hungara poeto, tradukisto, libretisto (m. [[1983]]) * [[1922]]: [[Ralph Baer]], usona inventisto, "patro" de [[videoludo]]j (m. [[2014]]) * [[1922]]: [[Mizuki Ŝigeru]], japana filozofo, historiisto, artisto, kaj [[mangao|mangaisto]] (m. [[2015]]) * [[1923]]: [[Walter Jens]], germana verkisto, literaturkritikisto, tradukisto kaj publicisto (m. [[2013]]) * [[1924]]: [[Anthony Caro]], angla skulptistoj (m. [[2013]]) * [[1928]]: [[Imola Trella Várhelyi]], rumania hungara pentristino * [[1929]]: [[Franciszek Bernaś]], pola verkisto kaj historia publicisto (m. [[2015]]) * [[1929]]: [[Hebe Camargo]], brazila televida [[moderigisto]], aktorino kaj kantistino (m. [[2012]]) * [[1929]]: [[Géza Saszet]], rumania hungara filozofo, poeto (m. [[2013]]) * [[1930]]: [[Christian Helfer]], germana juristo kaj sociologo (m. [[2008]]) * [[1930]]: [[Józef Mélèze-Modrzejewski]], pola historiisto, [[papirusologio|papirusologo]] (m. [[2017]]) * [[1937]]: [[Géza Bordy]], hungara pentristo *[[1939]]: [[Peter Rehder]], germana slavisto * [[1945]]: [[Zoltán Csáky]], hungara televidredaktoro * [[1948]]: [[László Bogdán]], hungara poeto, verkisto, tradukisto (m. [[2020]]) * [[1951]]: [[Anna Löwenstein]], brita verkistino kaj redaktorino, konata de [[historia romano]] ''[[La ŝtona urbo]]'', edzino de [[Renato Corsetti]], membrino de la [[Akademio de Esperanto]] * [[1952]]: [[György Selmeczi]], rumania hungara/hungara komponisto, dirigento * [[1954]]: [[Andrej Sanikovo]], belorusa politika kaj socia aktivisto, diplomato * [[1957]]: [[Katalin Hervai]], rumania hungara pentristino, grafikistino * [[1957]]: [[Dick Schoof]], ĉefministro de Nederlando 2024-2026 * [[1959]]: [[Judit Benkő]], rumania hungara muzikologino, ĵurnalistino * [[1960]]: [[József Szilágyi]], rumania hungara inĝeniero pri mekaniko * [[1971]]: [[Ildikó Lőrincz]], rumania hungara arthistoriistino * [[1977]]: [[James Van Der Beek]], usona aktoro (m. [[2026]]) * [[1980]]: [[Lucie Vondráčková]], ĉeĥa aktorino kaj kantistino * [[1986]]: [[Princino Cuguko de Takamado|Cuguko de Takamado]], princino de Japanio * [[1990]]: [[Petra Kvitová]], ĉeĥa [[teniso|tenisistino]] * [[1996]]: [[Emil Imre]], rumania hungara glitkuristo == Mortoj == * [[646]]: [[Felix (Burgundio)|Felix]], katolika sanktulo de [[Burgonjo]], misiinta en [[East Anglia]], unua episkopo de [[Dunwich]] * [[1126]]: [[Urraca la 1-a (Leono)|Urraca la 1-a]], reĝino de Leono kaj Kastilio (n. [[1081]]) * [[1144]]: [[Celesteno la 2-a]], papo * [[1223]]: [[Wincenty Kadłubek]], pola latinlingva [[kroniko|kronikisto]] kaj [[historiografio|historiografo]], episkopo, beatigita (n. ĉirkaŭ [[1161]]) * [[1466]]: [[Francisko Sforza]], itala kondotiero (n. [[1401]]) * [[1536]]: [[Giovanni Manardo]], itala kuracisto, botanikisto kaj [[humanismo|humanisto]] (n. [[1462]]) * [[1550]]: [[Johano de Dio]], portugala monaĥo, pioniro de malsanul[[flegado]], sanktulo (n. [[1495]]) * [[1558]]: [[Pietro Bertani]], itala kardinalo, ĉefepiskopo de [[Fano (Italio)|Fano]] (n. [[1501]]) * [[1619]]: [[Veit Bach]], germana praulo de la muzika [[familio Bach]] (n. ĉirkaŭ [[1550]]) * [[1702]]: [[Vilhelmo la 3-a (Anglio)|Vilhelmo la 3-a]], reĝo de Anglio, Skotlando kaj Irlando (n. [[1650]]) * [[1717]]: [[Abraham Darby la 1-a]], angla [[kvakero]] kaj inventisto (n. [[1678]]) * [[1731]]: [[Ferdinand Maxmilian Brokoff]], ĉeĥa skulptisto (n. [[1688]]) * [[1837]]: [[Johann Bartholomäus Trommsdorff]], germana farmaciisto (n. [[1770]]) * [[1844]]: [[Karlo la 14-a Johano (Svedio)|Karlo la 14-a Johano]], reĝo de la unio [[Svedio-Norvegio]] 1818–1844 (n. [[1763]]) * [[1869]]: [[Louis Hector Berlioz]], franca komponisto, muzika kritikisto (n. [[1803]]) * [[1870]]: [[August Koberstein]], germana filologo kaj pedagogo (n. [[1797]]) * [[1874]]: [[Millard Fillmore]], prezidento de Usono 1850-1853 (n. [[1800]]) * [[1889]]: [[Anton Romako]], aŭstra pentristo (n. [[1832]]) * [[1901]]: [[Peter Benoit]], flandra [[komponisto]] (n. [[1834]]) * [[1901]]: [[Aleksander Gierymski]], pola pentristo (n. [[1850]]) * [[1917]]: [[Ferdinand von Zeppelin]], germana generalo, inventinto de [[zepelino]] (n. [[1838]]) * [[1921]]: [[Eduardo Dato]], hispana [[konservativismo|konservativulo]], [[prezidanto de la Registaro de Hispanio|prezidento de la registaro de Hispanio]], murdita (n. [[1856]]) * [[1923]]: [[Krišjānis Barons]], latva verkisto kaj [[folkloro|folkloristo]] (n. [[1835]]) * [[1923]]: [[Johannes Diderik van der Waals]], nederlanda fizikisto Nobelpremiita (n. [[1837]]) * [[1925]]: [[Endre Balogh]], hungara verkisto (n. [[1881]]) * [[1930]]: [[William H. Taft]], prezidento de Usono 1909-1913 (n. [[1857]]) * [[1942]]: [[José Raúl Capablanca]], kuba [[mondĉampiono pri ŝako]] (n. [[1888]]) * [[1952]]: [[Sári Ferenczi]], hungara verkistino kaj literaturhistoriistino (n. [[1887]]) * [[1957]]: [[Emma Nagy]], hungara poetino (n. [[1895]]) * [[1957]]: [[Johano Esterházy]], hungara ĉeĥoslovakia politikisto (n. [[1901]]) * [[1965]]: [[Tadd Dameron]], usona ĵaz-pianisto, komponisto kaj [[muzikaranĝisto]] (n. [[1917]]) * [[1971]]: [[Harold Clayton Lloyd]], usona [[komedio|komikulo]], kunfondinto de la [[Akademio de la Kinaj Artoj kaj Sciencoj]] (n. [[1893]]) * [[1972]]: [[Erich von dem Bach-Zelewski]], germana supera komandanto de [[SS (organizo)|SS]] kaj de polico, generalo de [[Waffen-SS]], [[militkrimo|militkrimulo]] (n. [[1899]]) * [[1976]]: [[Béla Szász (historiisto)|Béla Szász]], hungara historiisto kaj politikisto (n. [[1897]]) * [[1992]]: [[Red Callender]], usona muzikisto kaj ĵaza komponisto ([[kontrabaso]] kaj [[tubjo]]) (n. [[1916]]) * [[1993]]: [[Billy Eckstine]], usona ĵazkantisto kaj bandestro (n. [[1914]]) *[[1995]]: [[Stephan László]], romkatolika episkopo de Eisenstadt * [[1999]]: [[Adolfo Bioy Casares]], argentina verkisto (n. [[1914]]) * [[1999]]: [[Joe DiMaggio]], usona [[basbalo|basbalisto]] (n. [[1914]]) * [[2004]]: [[János Fazekas]], rumania hungara politikisto, historiisto, publicisto (n. [[1926]]) * [[2005]]: [[Brigitte Mira]], germana aktorino (n. [[1910]]) * [[2005]]: [[Aslan Masĥadov]], [[ĉeĉenoj|ĉeĉena]] prezidento de Iĉkerio, partizano, politikisto, reprezentanto de [[Kaŭkazio|Kaŭkazia]] [[separismo]], [[murdo|murdita]] (n. [[1951]]) * [[2008]]: [[Tomasz Kucharzewski]], pola [[karateo|karateisto]] kaj [[piedbato-bokso|piedbato-boksisto]] (n. [[1968]]) * [[2016]]: [[Claus Ogerman]], germana-usona komponisto kaj [[muzikaranĝisto]] (n. [[1930]]) * [[2017]]: [[George A. Olah]], usona kemiisto Nobelpremiita (n. [[1927]]) * [[2017]]: [[Dave Valentín]], usona ĵazflutisto (n. [[1952]]) * [[2018]]: [[Bernhard C. Wintzek]], germana pedagogo kaj eldonisto (n. [[1943]]) * [[2019]]: [[Michael Gielen]], aŭstra dirigento kaj komponisto (n. [[1927]]) * [[2020]]: [[Max von Sydow]], sveda aktoro (n. [[1929]]) * [[2022]]: [[René Clemencic]], aŭstra muzikologo, dirigento, komponisto (n. [[1928]]) * [[2023]]: [[Ĥaim Topol]], israela aktoro (n. [[1935]]) * [[2026]]: [[Anthony Leggett]], brit-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1938]]) * [[2026]]: [[Radojica Petrović]], serba esperantisto (n. [[1949]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]]: Sankta [[Johano de Dio]], [[monaĥo]] * En multaj landoj [[Internacia tago de virinoj]] (pro la ''Pafado ĉe la Triangula Fabrikejo'') * [[Tago de patrinoj]]: [[Albanio]], [[Bosnio kaj Hercegovino]], [[Bulgario]], [[Nord-Makedonio]], [[Montenegro]], [[Rumanio]], [[Serbio]], [[Slovenio]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''8-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; {{Projektoj|wikinewscat=8-a de marto}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]. [[Kategorio:8-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|08]] [[Kategorio:8-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0308]] 0hj5elxdme5bl72hoe6hy0m16a3gvkd 0 5293 9478780 9368363 2026-09-20T07:29:18Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9478780 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''9-a de marto''' estas la 68-a tago de la jaro (la 69-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 297 tagoj restas. Je la 9-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[-141]]: Liu Che, postmorte konata kiel la ĉina imperiestro [[Wu Di]], transprenis la tronon * [[1009]]: La plej malnova mencio pri [[Litovio]] aperis en ''[[Analoj de Quedlinburg]]'' * [[1009]]: (aŭ la 14-an de februaro) [[martiro|Martira]] morto de [[Bruno von Querfurt]] kune kun 18 misiistoj [[landlimo|landlime]] de [[Litovio]] kaj [[Kieva Regno]] * [[1152]]: [[Aachen|Akeno]]: [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]] kroniĝis kiel reĝo de Germanio * [[1276]]: [[Augsburg]] iĝis [[libera regna urbo]] * [[1309]]: "[[Ekzilo babilona]]": [[Papado en Avinjono]] komenciĝis - [[Klemento la 5-a]] translokiĝis al [[Avinjono]] * [[1497]]: En [[Bolonjo]] [[Koperniko]] malkovris, rigardante pasadon de la [[Luno]] tra stelo [[Aldebarano]], ke la [[tercentra teorio]] estas falsa * [[1500]]: [[Pedro Álvares Cabral]] forlasis [[Portugalio]]n kaj [[navigado|eknavigis]] al [[Barato]] komandante 13 ŝipojn * [[1513]]: Ne posedanta [[ordino]]n, [[Leono la 10-a]] iĝis [[papo]] - la lasta tiutipa kazo en historio de la [[Romkatolika Eklezio]] * [[1562]]: [[Italio]]: en [[Napolo]] sub minaco de [[mortpuno]] oni malpermesis [[kiso]]jn en publikaj lokoj * [[1589]]: [[Pollando]] subskribis kun [[habsburgoj]] [[traktato]]n de [[Bytom]] (tiutempe ĉeĥa) kaj [[Będzin]] laŭ kiu ili agnoskis [[Sigismundo la 3-a Vasa|Sigismundon la 3-a]] [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]] kaj [[listo de regantoj de Litovio|litova grandduko]] * [[1617]]: [[Svedio]] kaj [[Rusia carlando]] subskribis pactraktaton en [[Tiĥvin|Stolbovo]] * [[1701]]: Sur la [[kastelo]] en [[Biržai|Birże]] renkontiĝis reĝo de Pollando [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] kun [[caro]] de Rusio [[Petro la Granda]] * [[1776]]: Skota ekonomikisto kaj filozofo [[Adam Smith]] publikigis libron ''[[La Riĉo de Nacioj]]'' * [[1786]]: En [[Krakovo]] estis fondita [[loĝio]] de [[framasonismo]] "[[Superstiĉo]] Venkita" * [[1796]]: [[Napoleono Bonaparte]] edziĝis kun [[vidvino|vidviniĝinta]] nobelulino [[Jozefino de Beauharnais]] ŝanĝante sian nomon Buonaparte al pli francan * [[1814]]: [[Napoleonaj Militoj]]: batalo de [[Laon]] komenciĝis * [[1831]]: Reĝo de Francio [[Ludoviko-Filipo (Francio)|Ludoviko-Filipo]] fondis [[Fremdula Legio|Fremdulan Legion]] * [[1842]]: [[Milano]]: en [[Teatro alla Scala]] okazis premiero de la opero ''[[Nabucco]]'' de [[Giuseppe Verdi]] * [[1846]]: En [[Lahore]] oni subskribis pactraktaton finantan la unuan [[milito]]n de [[britoj]] kun [[sikismo|siĥoj]] * [[1863]]: [[Januara ribelo]] kontraŭ [[Rusia imperio]]: venko de [[insurekcio|insurekcianoj]] en la batalo apud [[Myszyniec]] * [[1882]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[223 Rozo|Rozo]] * [[1888]]: [[Frederiko la 3-a (Germana Regno)|Frederiko la 3-a]] iĝis germana imperiestro kaj reĝo de Prusio * [[1889]]: [[Meneliko la 2-a (Etiopio)|Meneliko la 2-a]] iĝis imperiestro de Etiopio * [[1908]]: Sporta klubo [[Inter Milano]] fondiĝis en Italio * [[1915]]: En [[Varsovio]] estis fondita [[studenta korporacio]] ''Aquilonia'' * [[1916]]: [[Unua mondmilito]]: La [[Germana Regno]] deklaris militon kontraŭ [[Portugalio]]; aŭstra-itala batalo apud rivero [[Soĉa|Isonzo]] komenciĝis; [[Meksika revolucio]]: taĉmento de meksikaj revoluciuloj atakis [[Nov-Meksiko]]n * [[1918]]: [[Belorusa Popola Respubliko]] estis proklamita dum la 1-a Tutbelorusa Kunveno; ĉefurbo de [[Rusio]] estis translokita de [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] al [[Moskvo]] * [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: volontula kompanio de la [[ribelo de Grandpolujo|ribelantoj de Grandpolujo]] ekiris al Malgrandpolujo por partopreni en la [[pola-ukraina milito]] * [[1920]]: Komedia [[muta filmo]] de [[Ernst Lubitsch]] ''Filinoj de Kohlhiesel'' kun [[Henny Porten]] aperis * [[1923]]: [[Lenin]] spertis trian [[apopleksio]]n — li ne plu povis paroli kaj retiriĝis de [[Sovetunio|soveta]] registaro * [[1932]]: [[Éamon de Valera]] iĝis ĉefministro de [[Irlanda Libera Ŝtato]] * [[1933]]: [[Usono]]: 100-taga enkondukado de [[New Deal|Nova Interkonsento]] komenciĝis - nuligo de [[orbazo]] * [[1936]]: En Przytyk apud [[Radom]] okazis [[tumulto]], dum kiu mortfalis kelkaj [[judoj]] kaj [[poloj]] * [[1940]]: [[Vintra milito]]: albordiĝo de sovetaj [[trupo (armeo)|trupoj]] nord-okcidente de [[Viborg]] ([[Viborga golfo]]) * [[1941]]: [[Albanio|Albana]] Fronto: fina [[grekoj|greka]] atako al [[Tepelenë]]; [[Provinco Gjirokastër]]: komenco de granda itala ofensivo direkte al Këlcyra sub persona kontrolo de [[Benito Mussolini|Mussolini]]; [[Balkanoj]]: unuoj de 12-a germana armeo atingis bulgaran-grekan [[landlimo]]n * [[1942]]: [[Miklós Kállay]] iĝis [[ĉefministro de Hungario]]; admiralo [[Yamamoto Isoroku]] ordonis fari operacon direkte al [[Cejlono]] kaj protekti de la maro la [[Birmo|birman]] operacon; [[Londono]]: interkompreno pri la principoj de organizado kaj uzo de grekaj [[armitaj fortoj]] sur la brita teritorio; Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo|RAF]] nokte atakis [[Essen]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] alvenis transporto kun 1200 judoj de [[Drancy]] en [[Francio]], el kiu 1060 [[SS (organizaĵo)|SS]] tuj direktis [[murdo|murdi]] per [[gaso]]; [[Bulgario]] ne permesis [[deportado]]n al [[koncentrejo]]j de ĉ. 50 mil [[judoj]] - oni haltigis foriron de [[trajno]]j en [[Plovdiv]]; generalo [[Hans Jürgen von Arnim]] transprenis komandon post marŝalo [[Erwin Rommel]] de Armea Grupo "[[Afriko]]"; nokte la [[brita aerarmeo]] atakis [[Munkeno]]n * [[1944]]: [[Holokaŭsto]]: en koncentrejo [[Aŭŝvico]] 3 791 judoj alveturigitajn de koncentrejo [[Terezín]] en [[Ĉeĥoslovakio]] per [[gaso]] murdiĝis; [[Tomaszów Lubelski]]: komencita dutaga venĝo de polaj unuoj kontraŭ ukrainaj vilaĝoj - oni ekbruligis 20 vilaĝojn, 1500 loĝantoj pereis; [[Estonio]]: preskaŭ 757 personoj pereis pro soveta aeratako al [[Talino]]; [[Sovetunio]]: Operaco ''[[Lento]]'' finiĝis - oni [[deportado|deportis]] [[ĉeĉenoj]]n kaj [[inguŝoj]]n al [[Centra Azio]] kaj [[Kazaĥa SSR]], entute pli ol 500 mil personoj; [[usona aerarmeo]] atakis [[Berlino]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: la [[ruĝa armeo]] de Sovetunio atakis [[Pskovo]]n kaj konkeris [[Starokostjantiniv]]; [[Kokosinsuloj]]: japana [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] "Tone" sinkigis britan [[komerca ŝipo|komercan ŝipon]] "Bekar" - oni mortigis 72 ŝiprompiĝintojn * [[1945]]: [[Argentino]]: malfondo de la politikaj partioj; [[Stalin]] respondis al letero de rumana ĉefministro, ke la soveta registaro konsentas rumanan administradon en la norda [[Transilvanio]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: usona armeo aliris al [[Andernach]] kaj konkeris [[Bonn]]; usona aerarmeo atakis [[Sinsjan]]; Birma Fronto: barata infanterio komencis sturmon de [[Mandalajo]]; [[Japanio|Japana]] [[puĉo]] por ekregi [[Franca Hindoĉinio|Francan Hindoĉinion]]: japanan [[ultimato]]n la francoj reĵetis; japanoj malarmigis francajn trupojn en [[Vjetnamio]] kaj [[Kamboĝo]], francaj unuoj en [[Laoso]] rezistis kaj komencis retiriĝi al [[Ĉinio]]; nokta [[Bombardado de Tokio (10a de marto 1945)|bombado de Tokio]] post la tago: [[bombaviadilo]]j de usona aerarmeo ellasis [[brulbombo]]jn sur [[ligno|lignan]] domaron - en fajrotempesto pereis 80 mil personoj kaj pli ol 100 mil vundiĝis, 25% de konstruaĵoj detruitaj, 14 pafalterigitaj [[atakaviadilo]]j [[Boeing B-29 Superfortress]] * [[1949]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] voĉdonis pri likvido de [[analfabeteco]] * [[1950]]: [[Islando]] membriĝis al [[Konsilio de Eŭropo]] * [[1953]]: [[Entombigo]] de [[Josif Stalin]] okazis en la [[Maŭzoleo de Lenin]] * [[1956]]: [[Sovetunio]]: en [[Tbiliso]] okazis subpremo de [[manifestacio]], kontraŭinta malkonstruon de la Stalin-kulto — pereis ne malpli ol 80 protestantoj * [[1956]]: En [[Kipro]] britoj arestis ĉefepiskopon de [[Kipra Ortodoksa Eklezio]] [[Makarios la 3-a (Kipro)|Makarios la 3-a]] kaj [[ekziligo|ekzilis]] lin al [[Sejŝeloj]] ([[Hinda Oceano]]) * [[1957]]: [[Tertremo]] en [[Alasko]], unu el la plej fortaj en la historio, kaŭzis ondojn de [[cunamo]] * [[1959]]: [[Varsovio|Varsovia]] Juĝejo [[mortpuno|mortkondamnis]] germanan [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazian]] altrangulon Erich Koch pro [[militkrimo]]j kaj [[genocido]] dum la dua mondmilito - la verdikto ne estis plenumita * [[1959]]: En [[Nov-Jorko]] oni prezentis la [[pupo Barbie|pupon Barbie]], kiu debutis en la [[foiro]] de [[ludilo]]j * [[1973]]: [[Ĉinio]] kaj [[Hispanio]] ligis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn * [[1976]]: Premiero de historia filmo ''[[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimiro la Granda]]'' de [[Czesław Petelski|Ewa kaj Czesław Petelski]] * [[1980]]: Unua balotado al [[Eŭskoj|eŭska]] parlamento * [[1983]]: [[Milita stato en Pollando]]: komenciĝis proceso de [[Anna Walentynowicz]], akuzita pri organizo de [[Solidareco (Pollando)|solidareca]] [[striko]] en la [[Ŝipfarejo]] de [[Gdańsk]] — oni kondamnis ŝin al unu jaro kaj tri monatoj da malliberigo kun trijara prokrasto * [[1990]]: En [[meteologio|meteologia]] [[observatorio]] sur pola-ĉeĥa monto [[Neĝulo]] oni mezuris rekordan en Pollando rapidecon de [[vento]]-blovo (346 km/h) * [[1991]]: Sur stratoj de [[Beogrado]] okazis [[manifestacio]]j kontraŭ la serba prezidento [[Slobodan Miloŝeviĉ]] * [[1996]]: [[Jorge Sampaio]] iĝis prezidento de Portugalio * [[1999]]: [[Malajzio]]: malfermo de la [[Internacia Kurejo Sepang]] * [[2000]]: En [[Usono]] estis lanĉita [[Nupedia]], reta enciklopedio, konata kiel antaŭulo de [[Vikipedio]] * [[2002]]: En [[palestinanoj|palestina]] [[atenco]] al kafejo en [[Jerusalemo]] pereis 11 personoj kaj pli ol 50 estis vunditaj * [[2005]]: Kosmosondilo [[Misio Cassini-Huygens|''Cassini-Huygens'']] traflugis 500 km super la surfaco de [[Encelado (luno)|Encelado]], la luno de [[Saturno (planedo)|Saturno]] * [[2006]]: [[Aníbal Cavaco Silva]] iĝis prezidento de Portugalio * [[2008]]: [[Franca Gujano]]: lanĉita en [[Kourou]], ATV-001 Jules Verne, la unua aŭtomata transdona [[veturilo]] de [[Eŭropa Kosma Agentejo]], estis direktita al [[Internacia Kosmostacio]] * [[2010]]: [[Usono]]: en [[Vaŝingtono]] ekvalidis [[geedzeco]] por [[samseksemo|samseksemuloj]] * [[2011]]: En [[talibanoj|talibana]] atenco de [[sinmortigo|sinmortiginto]] en [[Peŝavaro]] 37 personoj pereis kaj 45 vundiĝis; usona [[Kosmopramo Discovery]] finis sian lastan mision - STS-133 * [[2012]]: En [[Gaza Sektoro]] komenciĝis 4-taga israela-palestina armita konflikto; polaj [[montgrimpado|montgrimpistoj]] kiel unuaj en la mondo [[vintro|vintre]] konkeris [[Gaŝerbrum 1]] en [[Karakorumo]] * [[2016]]: Plena [[suna eklipso]] okazis en [[Indonezio]] ([[Bangka-Belitungo]], [[Balikpapan]], [[Ternato]]) * [[2017]]: [[Donald Tusk]] estis konfirmita [[Prezidanto de la Eŭropa Konsilio]] == Naskiĝoj == * [[1291]]: [[Cangrande la 1-a della Scala]], itala nobelo, patrono de [[Dante Alighieri]] (m. [[1329]]) * [[1454]]: [[Amerigo Vespucci]], itala komercisto, navigisto, esploristo kaj kartografo (m. [[1512]]) * [[1568]]: [[Luigi Gonzaga]], itala jezuito kaj sanktulo (m. [[1591]]) * [[1671]]: [[Sebastian Stumpfegger]], aŭstra ŝtonskulptisto kaj ĉefkonstruisto (m. [[1749]]) * [[1695]]: [[Martín Sarmiento]], hispana [[benediktanoj|benediktano]], verkisto, erudito (m. [[1772]]) * [[1697]]: [[Friederike Caroline Neuber]], germana teatrestrino (m. [[1760]]) * [[1737]]: [[Josef Mysliveček]], ĉeĥa komponisto (m. [[1781]]) * [[1749]]: [[Honoré-Gabriel Riqueti de Mirabeau]], franca politikisto, politika verkisto, diplomato, ĵurnalisto (m. [[1791]]) * [[1753]]: [[Jean-Baptiste Kléber]], franca generalo (m. [[1800]]) * [[1758]]: [[Franz Joseph Gall]], germana anatomo kaj frenologo (m. [[1828]]) * [[1789]]: [[Ephraim Salomon Unger]], germana profesoro pri matematiko (m. [[1870]]) * [[1814]]: [[Taras Ŝevĉenko]], ukraina nacia poeto kaj pentristo (m. [[1861]]) * [[1822]]: [[Alexander Campbell (kanada politikisto)|Alexander Campbell]], kanada juristo kaj politikisto, unu el [[Patroj de la Konfederacio]] (m. [[1892]]) * [[1852]]: [[Hieronim Derdowski]], kaŝuba poeto, humuristo, ĵurnalisto kaj eldonisto de pola diaspora gazetaro (m. [[1902]]) * [[1856]]: [[Hermann Iseke]], germana poeto, juristo kaj romkatolika pastro (m. [[1907]]) * [[1856]]: [[Eddie Foy]], usona [[vodevilo|vodevila]] aktoro kaj komediisto (m. [[1928]]) * [[1859]]: [[Peter Altenberg]], aŭstra verkisto (m. [[1919]]) * [[1870]]: [[Hugo Koch]], nederlanda inventisto, kunkreinto de la ĉifrilo ''[[Enigma]]'' (m. [[1928]]) * [[1883]]: [[Franciŝak Aljaĥnoviĉ]], belorusa verkisto, dramisto, kunlaborinto kun nazioj (m. [[1943]]) * [[1887]]: [[Leopold Berger]], ĉeĥa kemia inĝeniero el [[Potštejn]], fondinto de [[Bohema Esperanto-Servo]] kaj eldonanto de [[BES-a Adresaro|BES-ajn Adresarojn]] (m. nekonata) * [[1890]]: [[Vjaĉeslav Molotov]], soveta altrangulo, ministro pri eksteraj aferoj (m. [[1986]]) * [[1891]]: [[José P. Laurel]], filipina advokato, verkisto kaj prezidento de [[marioneta ŝtato]] dum la japana [[okupado]] (m. [[1959]]) * [[1891]]: [[Kurt Latte]], germana klasika filologo (m. [[1964]]) * [[1891]]: [[Georg Fröschel]], aŭstra akvokato, ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1979]]) * [[1892]]: [[Josef Weinheber]], aŭstra verkisto, poeto, profesoro (m. [[1945]]) * [[1902]]: [[Elio Migliorini]], itala geografo, unu el "kaŝitaj kolonoj" de la [[itala Esperanto-movado]], aŭtoro de ''[[Esperanta Legolibro (Migliorini)|Esperanta Legolibro]]'', kunlaboranto de italaj [[Esperanto-gazeto]]j, [[UEA-delegito]] (m. [[1988]]) * [[1906]]: [[David Smith]], usona skulptisto kaj pentristo (m. [[1965]]) * [[1907]]: [[Mircea Eliade]], rumana [[religioscienco|religiologo]], [[hindologio|hindologo]], filozofo de kulturo, diplomato, verkisto kaj eseisto, esploristo de religiaj [[arketipo]]j (m. [[1986]]) * [[1910]]: [[Samuel Barber]], usona komponisto (m. [[1981]]) * [[1913]]: [[György Bözödi]], hungara sociografo, historiisto, verkisto (m. [[1989]]) * [[1917]]: [[Ralph Harry]], aŭstralia juristo kaj diplomato kontribuinta al la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]], la [[Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj]] kaj de la internacia mara juro, [[Esperanto-vortaristo]] (m. [[2002]]) * [[1920]]: [[Pál Soós]], rumania hungara kemiisto (m. [[1996]]) * [[1924]]: [[Peter Scholl-Latour]], germana ĵurnalisto kaj islamologo * [[1928]]: [[Júlia Bereczky]], hungara aktorino kaj reĝisorino (m. [[2007]]) * [[1929]]: [[Zillur Rahman]], prezidento de Bangladeŝo (m. [[2013]]) * [[1930]]: [[Edwin de Kock]], sudafrik-devena usona instruisto kaj profesoro, poligloto, Esperanto-poeto kaj [[esperantologo]], prezidanto de la [[Esperanto-Asocio de Suda Afriko|EASA]], membro de [[Akademio de Esperanto|AdE]], [[honora membro de UEA]] (m. [[2022]]) * [[1930]]: [[Kurt Sobotka]], aŭstra kabaredisto, aktoro kaj verkisto (m. [[2017]]) * [[1934]]: [[Jurij Gagarin]], soveta armea [[piloto]], unua [[kosmonaŭto]], [[Heroo de Sovetunio]] (m. [[1961]]) * [[1935]]: [[Pál Binder]], rumanihungara historiisto (m. [[1995]]) * [[1936]]: [[András Gaál]], rumania hungara pentristo (m. [[2021]]) * [[1941]]: [[Ferenc Balogh (inĝeniero)|Ferenc Balogh]], rumania hungara inĝeniero * [[1943]]: [[Bobby Fischer]], usona-islanda grandmajstro de [[ŝako]] (m. [[2008]]) * [[1946]]: [[Elemér Kincses]], rumania hungara reĝisoro, dramisto * [[1948]]: [[Emma Bonino]], itala politikistino * [[1948]]: [[Eric Fischl]], usona artisto * [[1952]]: [[Zsuzsa Hadházy]], rumania hungara ĵurnalistino, redaktorino, poeto (m. [[2011]]) * [[1955]]: [[Ornella Muti]], itala aktorino * [[1957]]: [[Mona Sahlin]], sveda politikistino, prezidantino de [[Sveda socialdemokratia partio]] * [[1957]]: [[Roberto Accornero]], itala aktoro * [[1964]]: [[Juliette Binoche]], franca aktorino * [[1966]]: [[Jörn Luther]], germana historiisto, muzikisto kaj eksa disidento kontraŭkomunisma * [[1971]]: [[Diego Torres]], argentina [[kantaŭtoro]] kaj aktoro * [[1972]]: [[Kerr Smith]], usona aktoro * [[1981]]: [[Barna Éltes]], rumania hungara skulptisto == Mortoj == * [[1009]]: [[Bruno von Querfurt]], germana [[benediktanoj|benediktano]], katolika sanktulo (n. ĉirkaŭ [[974]]) * [[1422]]: [[Jan Želivský]], ĉeĥa husana predikisto (n. nekonata) * [[1444]]: [[Leonardo Bruni]], itala [[kroniko|kronikisto]] (n. [[1369]]) * [[1661]]: [[Jules Mazarin]], kardinalo, la unua ministro de Francio (n. [[1602]]) * [[1694]]: [[Kaspar Sagittarius]], germana historiisto (n. [[1643]]) * [[1752]]: [[Claude-Joseph Geoffroy]], franca apotekisto, botanikisto, [[fungoscienco|fungologo]] kaj kemiisto (n. [[1685]]) * [[1793]]: [[Zsigmond Koréh]], hungara pentristo, kuprogravuristo, tradukisto (n. [[1761]]) *[[1800]]: [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorf]], germana arĥitekto * [[1809]]: [[Christoph Emanuel Schultze]], germana misiisto en Usono (n. [[1740]]) * [[1825]]: [[Anna Laetitia Barbauld]], angla poetino, eseistino kaj verkistino (n. [[1743]]) * [[1831]]: [[Friedrich Maximilian Klinger]], germana verkisto (n. [[1752]]) * [[1847]]: [[Mary Anning]], angla [[paleontologio|paleontologo]], kolektistino kaj komercistino de [[fosilio]]j (n. [[1799]]) * [[1851]]: [[Hans Christian Ørsted]], dana fizikisto kaj kemiisto (n. [[1777]]) * [[1857]]: [[Dominiko Savio]], itala katolika [[listo de sanktuloj|sanktulo]], patrono de [[messervanto]]j (n. [[1842]]) * [[1888]]: [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]], reĝo de Prusio kaj [[germana imperiestro]] (n. [[1797]]) * [[1891]]: [[Amalie Dietrich]], germana botanikistino laboranta en Aŭstralio (n. [[1821]]) * [[1894]]: [[Lajos Medgyes]], hungara poeto, eklezia verkisto (n. [[1817]]) * [[1895]]: [[Leopold von Sacher-Masoch]], aŭstra verkisto (n. [[1836]]) * [[1897]]: [[Jamal al-Din al-Afghani]], afgana politikisto, kreinto de [[islamo|tutislamismo]] (n. [[1838]]) * [[1902]]: [[Hermann Allmers]], germana verkisto kaj poeto (n. [[1821]]) * [[1918]]: [[Frank Wedekind]], germana verkisto (n. [[1864]]) * [[1921]]: [[Max Friedrich Kunze]], germana forstoscienculo (n. [[1838]]) * [[1934]]: [[Lajos Varjassy]], hungara, rumania hungara juristo, politikisto (n. [[1852]]) * [[1936]]: [[Juktesvar Giri]], barata astrologo, [[guruo]] kaj [[jogo|jogano]] (n. [[1855]]) * [[1948]]: [[Edgar von Wahl]], [[baltaj germanoj|baltgermana]]-estona instruisto, membro de la [[Internacia Akademio de Volapuko]], kunfondinto de la unua [[Esperanto-asocio]] "[[Espero (asocio)|Espero]]", reformema batalanto kontraŭ [[esperanto]] kaj kreinto de [[artefarita lingvo]] [[Okcidentalo]], publikigitan en "[[Kosmoglott]]" (m. [[1867]]) * [[1948]]: [[Károly Gspann (filo)|Károly Gspann]], rumania hungara kuracisto (n. [[1900]]) * [[1952]]: [[Aleksandra Miĥailovna Kolontaj]], soveta diplomatino (n. [[1872]]) * [[1961]]: [[Gusztávné Oláh]], hungara pentristino (n. [[1872]]) * [[1961]]: [[János Horváth (literaturhistoriisto)|János Horváth]], hungara literaturhistoriisto (n. [[1878]]) * [[1971]]: [[Ferenc Jankovich]], hungara poeto, verkisto, tradukisto (n. [[1907]]) * [[1975]]: [[Marie Gevers]], belga verkistino verkanta franclingve (n. [[1883]]) * [[1977]]: [[Maurycy Frydman]], barata [[inĝeniero]], socia kaj por-sendependa aganto (n. [[1901]]) * [[1977]]: [[Gerő Sárközi]], rumania hungara agrikulturisto kaj poeto (m. [[1908]]) * [[1979]]: [[Andreo Cseh]], rumana-hungara pastro kaj esperantisto, aŭtoro de [[Cseh-metodo|kursmetodo]] pri instruado de [[Esperanto]], [[ĉefdelegito]] de [[UEA]], kunfondinto de [[Internacia Esperanto-Instituto]], fondinto kaj ĉefredaktoro de la gazeto "[[La Praktiko]]" (n. [[1895]]) * [[1982]]: [[Leonido Utjosov]], rusia, soveta kantisto, ĵaza muzikisto (n. [[1895]]) * [[1988]]: [[Kurt Georg Kiesinger]], kanceliero de [[Federacia Respubliko Germanio]] (n. [[1904]]) * [[1992]]: [[Menaĥem Begin]], Nobelpremiita ĉefministro de Israelo (n. [[1913]]) * [[1994]]: [[Fernando Rey]], hispana aktoro (n. [[1917]]) * [[1994]]: [[Charles Bukowski]], usona poeto kaj verkisto (n. [[1920]]) * [[1997]]: [[Jean-Dominique Bauby]], franca ĵurnalisto (n. [[1952]]) * [[2002]]: [[Margit Szerémy Bródy]], rumania hungara okulkuracisto, oftalmologino (n. [[1914]]) * [[2004]]: [[Albert Mol]], nederlanda verkisto kaj aktoro (n. [[1917]]) * [[2004]]: [[Harold Brown]], sveda esperantisto, kies teatraĵojn eldonis [[Sveda Esperanto Federacio]] (n. [[1925]]) * [[2006]]: [[John Profumo]], angla soldato kaj politikisto (n. [[1915]]) * [[2013]]: [[Adam Pleśnar]], pola socia aganto, opoziciisto, membro de la [[Defend-Movado de Homrajtoj kaj de Civitanaj Rajtoj]], aktivulo de [[Pola Esperanto-Asocio]] (n. [[1931]]) * [[2016]]: [[Naná Vasconcelos]], brazila [[ĵazo|ĵaza]] [[frapinstrumento|frapinstrumentisto]] (n. [[1944]]) *[[2019]]: [[Elizabeth T. Spira]], aŭstra ĵurnalistino == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj remmoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: Sankta [[Simplicio]], papo enkondukinta [[henotikon]]; [[Dominiko Savio]], itala studento de [[Don Bosco]], sanktulo * [[Belizo]]: Tago de Barono Bliss == Tagoj de [[semajno]] == La '''9-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; {{Projektoj|wikinewscat=9-a de marto}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]. [[Kategorio:9-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|09]] [[Kategorio:9-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0309]] n9bntxohm7lgoqgc3srhozbop07mlro 9478786 9478780 2026-09-20T07:33:35Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9478786 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''9-a de marto''' estas la 68-a tago de la jaro (la 69-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 297 tagoj restas. Je la 9-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[-141]]: Liu Che, postmorte konata kiel la ĉina imperiestro [[Wu Di]], transprenis la tronon * [[1009]]: La plej malnova mencio pri [[Litovio]] aperis en ''[[Analoj de Quedlinburg]]'' * [[1009]]: (aŭ la 14-an de februaro) [[martiro|Martira]] morto de [[Bruno von Querfurt]] kune kun 18 misiistoj [[landlimo|landlime]] de [[Litovio]] kaj [[Kieva Regno]] * [[1152]]: [[Aachen|Akeno]]: [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]] kroniĝis kiel reĝo de Germanio * [[1276]]: [[Augsburg]] iĝis [[libera regna urbo]] * [[1309]]: "[[Ekzilo babilona]]": [[Papado en Avinjono]] komenciĝis - [[Klemento la 5-a]] translokiĝis al [[Avinjono]] * [[1497]]: En [[Bolonjo]] [[Koperniko]] malkovris, rigardante pasadon de la [[Luno]] tra stelo [[Aldebarano]], ke la [[tercentra teorio]] estas falsa * [[1500]]: [[Pedro Álvares Cabral]] forlasis [[Portugalio]]n kaj [[navigado|eknavigis]] al [[Barato]] komandante 13 ŝipojn * [[1513]]: Ne posedanta [[ordino]]n, [[Leono la 10-a]] iĝis [[papo]] - la lasta tiutipa kazo en historio de la [[Romkatolika Eklezio]] * [[1562]]: [[Italio]]: en [[Napolo]] sub minaco de [[mortpuno]] oni malpermesis [[kiso]]jn en publikaj lokoj * [[1589]]: [[Pollando]] subskribis kun [[habsburgoj]] [[traktato]]n de [[Bytom]] (tiutempe ĉeĥa) kaj [[Będzin]] laŭ kiu ili agnoskis [[Sigismundo la 3-a Vasa|Sigismundon la 3-a]] [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]] kaj [[listo de regantoj de Litovio|litova grandduko]] * [[1617]]: [[Svedio]] kaj [[Rusia carlando]] subskribis pactraktaton en [[Tiĥvin|Stolbovo]] * [[1701]]: Sur la [[kastelo]] en [[Biržai|Birże]] renkontiĝis reĝo de Pollando [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] kun [[caro]] de Rusio [[Petro la Granda]] * [[1776]]: Skota ekonomikisto kaj filozofo [[Adam Smith]] publikigis libron ''[[La Riĉo de Nacioj]]'' * [[1786]]: En [[Krakovo]] estis fondita [[loĝio]] de [[framasonismo]] "[[Superstiĉo]] Venkita" * [[1796]]: [[Napoleono Bonaparte]] edziĝis kun [[vidvino|vidviniĝinta]] nobelulino [[Jozefino de Beauharnais]] ŝanĝante sian nomon Buonaparte al pli francan * [[1814]]: [[Napoleonaj Militoj]]: batalo de [[Laon]] komenciĝis * [[1831]]: Reĝo de Francio [[Ludoviko-Filipo (Francio)|Ludoviko-Filipo]] fondis [[Fremdula Legio|Fremdulan Legion]] * [[1842]]: [[Milano]]: en [[Teatro alla Scala]] okazis premiero de la opero ''[[Nabucco]]'' de [[Giuseppe Verdi]] * [[1846]]: En [[Lahore]] oni subskribis pactraktaton finantan la unuan [[milito]]n de [[britoj]] kun [[sikismo|siĥoj]] * [[1863]]: [[Januara ribelo]] kontraŭ [[Rusia imperio]]: venko de [[insurekcio|insurekcianoj]] en la batalo apud [[Myszyniec]] * [[1882]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[223 Rozo|Rozo]] * [[1888]]: [[Frederiko la 3-a (Germana Regno)|Frederiko la 3-a]] iĝis germana imperiestro kaj reĝo de Prusio * [[1889]]: [[Meneliko la 2-a (Etiopio)|Meneliko la 2-a]] iĝis imperiestro de Etiopio * [[1908]]: Sporta klubo [[Inter Milano]] fondiĝis en Italio * [[1915]]: En [[Varsovio]] estis fondita [[studenta korporacio]] ''Aquilonia'' * [[1916]]: [[Unua mondmilito]]: La [[Germana Regno]] deklaris militon kontraŭ [[Portugalio]]; aŭstra-itala batalo apud rivero [[Soĉa|Isonzo]] komenciĝis; [[Meksika revolucio]]: taĉmento de meksikaj revoluciuloj atakis [[Nov-Meksiko]]n * [[1918]]: [[Belorusa Popola Respubliko]] estis proklamita dum la 1-a Tutbelorusa Kunveno; ĉefurbo de [[Rusio]] estis translokita de [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] al [[Moskvo]] * [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: volontula kompanio de la [[ribelo de Grandpolujo|ribelantoj de Grandpolujo]] ekiris al Malgrandpolujo por partopreni en la [[pola-ukraina milito]] * [[1920]]: Komedia [[muta filmo]] de [[Ernst Lubitsch]] ''Filinoj de Kohlhiesel'' kun [[Henny Porten]] aperis * [[1923]]: [[Lenin]] spertis trian [[apopleksio]]n — li ne plu povis paroli kaj retiriĝis de [[Sovetunio|soveta]] registaro * [[1932]]: [[Éamon de Valera]] iĝis ĉefministro de [[Irlanda Libera Ŝtato]] * [[1933]]: [[Usono]]: 100-taga enkondukado de [[New Deal|Nova Interkonsento]] komenciĝis - nuligo de [[orbazo]] * [[1936]]: En Przytyk apud [[Radom]] okazis [[tumulto]], dum kiu mortfalis kelkaj [[judoj]] kaj [[poloj]] * [[1940]]: [[Vintra milito]]: albordiĝo de sovetaj [[trupo (armeo)|trupoj]] nord-okcidente de [[Viborg]] ([[Viborga golfo]]) * [[1941]]: [[Albanio|Albana]] Fronto: fina [[grekoj|greka]] atako al [[Tepelenë]]; [[Provinco Gjirokastër]]: komenco de granda itala ofensivo direkte al Këlcyra sub persona kontrolo de [[Benito Mussolini|Mussolini]]; [[Balkanoj]]: unuoj de 12-a germana armeo atingis bulgaran-grekan [[landlimo]]n * [[1942]]: [[Miklós Kállay]] iĝis [[ĉefministro de Hungario]]; admiralo [[Yamamoto Isoroku]] ordonis fari operacon direkte al [[Cejlono]] kaj protekti de la maro la [[Birmo|birman]] operacon; [[Londono]]: interkompreno pri la principoj de organizado kaj uzo de grekaj [[armitaj fortoj]] sur la brita teritorio; Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo|RAF]] nokte atakis [[Essen]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] alvenis transporto kun 1200 judoj de [[Drancy]] en [[Francio]], el kiu 1060 [[SS (organizaĵo)|SS]] tuj direktis [[murdo|murdi]] per [[gaso]]; [[Bulgario]] ne permesis [[deportado]]n al [[koncentrejo]]j de ĉ. 50 mil [[judoj]] - oni haltigis foriron de [[trajno]]j en [[Plovdiv]]; generalo [[Hans Jürgen von Arnim]] transprenis komandon post marŝalo [[Erwin Rommel]] de Armea Grupo "[[Afriko]]"; nokte la [[brita aerarmeo]] atakis [[Munkeno]]n * [[1944]]: [[Holokaŭsto]]: en koncentrejo [[Aŭŝvico]] 3 791 judoj alveturigitajn de koncentrejo [[Terezín]] en [[Ĉeĥoslovakio]] per [[gaso]] murdiĝis; [[Tomaszów Lubelski]]: komencita dutaga venĝo de polaj unuoj kontraŭ ukrainaj vilaĝoj - oni ekbruligis 20 vilaĝojn, 1500 loĝantoj pereis; [[Estonio]]: preskaŭ 757 personoj pereis pro soveta aeratako al [[Talino]]; [[Sovetunio]]: Operaco ''[[Lento]]'' finiĝis - oni [[deportado|deportis]] [[ĉeĉenoj]]n kaj [[inguŝoj]]n al [[Centra Azio]] kaj [[Kazaĥa SSR]], entute pli ol 500 mil personoj; [[usona aerarmeo]] atakis [[Berlino]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: la [[ruĝa armeo]] de Sovetunio atakis [[Pskovo]]n kaj konkeris [[Starokostjantiniv]]; [[Kokosinsuloj]]: japana [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] "Tone" sinkigis britan [[komerca ŝipo|komercan ŝipon]] "Bekar" - oni mortigis 72 ŝiprompiĝintojn * [[1945]]: [[Argentino]]: malfondo de la politikaj partioj; [[Stalin]] respondis al letero de rumana ĉefministro, ke la soveta registaro konsentas rumanan administradon en la norda [[Transilvanio]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: usona armeo aliris al [[Andernach]] kaj konkeris [[Bonn]]; usona aerarmeo atakis [[Sinsjan]]; Birma Fronto: barata infanterio komencis sturmon de [[Mandalajo]]; [[Japanio|Japana]] [[puĉo]] por ekregi [[Franca Hindoĉinio|Francan Hindoĉinion]]: japanan [[ultimato]]n la francoj reĵetis; japanoj malarmigis francajn trupojn en [[Vjetnamio]] kaj [[Kamboĝo]], francaj unuoj en [[Laoso]] rezistis kaj komencis retiriĝi al [[Ĉinio]]; nokta [[Bombardado de Tokio (10a de marto 1945)|bombado de Tokio]] post la tago: [[bombaviadilo]]j de usona aerarmeo ellasis [[brulbombo]]jn sur [[ligno|lignan]] domaron - en fajrotempesto pereis 80 mil personoj kaj pli ol 100 mil vundiĝis, 25% de konstruaĵoj detruitaj, 14 pafalterigitaj [[atakaviadilo]]j [[Boeing B-29 Superfortress]] * [[1949]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] voĉdonis pri likvido de [[analfabeteco]] * [[1950]]: [[Islando]] membriĝis al [[Konsilio de Eŭropo]] * [[1953]]: [[Entombigo]] de [[Josif Stalin]] okazis en la [[Maŭzoleo de Lenin]] * [[1956]]: [[Sovetunio]]: en [[Tbiliso]] okazis subpremo de [[manifestacio]], kontraŭinta malkonstruon de la Stalin-kulto — pereis ne malpli ol 80 protestantoj * [[1956]]: En [[Kipro]] britoj arestis ĉefepiskopon de [[Kipra Ortodoksa Eklezio]] [[Makarios la 3-a (Kipro)|Makarios la 3-a]] kaj [[ekziligo|ekzilis]] lin al [[Sejŝeloj]] ([[Hinda Oceano]]) * [[1957]]: [[Tertremo]] en [[Alasko]], unu el la plej fortaj en la historio, kaŭzis ondojn de [[cunamo]] * [[1959]]: [[Varsovio|Varsovia]] Juĝejo [[mortpuno|mortkondamnis]] germanan [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazian]] altrangulon Erich Koch pro [[militkrimo]]j kaj [[genocido]] dum la dua mondmilito - la verdikto ne estis plenumita * [[1959]]: En [[Nov-Jorko]] oni prezentis la [[pupo Barbie|pupon Barbie]], kiu debutis en la [[foiro]] de [[ludilo]]j * [[1973]]: [[Ĉinio]] kaj [[Hispanio]] ligis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn * [[1976]]: Premiero de historia filmo ''[[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimiro la Granda]]'' de [[Czesław Petelski|Ewa kaj Czesław Petelski]] * [[1980]]: Unua balotado al [[Eŭskoj|eŭska]] parlamento * [[1983]]: [[Milita stato en Pollando]]: komenciĝis proceso de [[Anna Walentynowicz]], akuzita pri organizo de [[Solidareco (Pollando)|solidareca]] [[striko]] en la [[Ŝipfarejo]] de [[Gdańsk]] — oni kondamnis ŝin al unu jaro kaj tri monatoj da malliberigo kun trijara prokrasto * [[1990]]: En [[meteologio|meteologia]] [[observatorio]] sur pola-ĉeĥa monto [[Neĝulo]] oni mezuris rekordan en Pollando rapidecon de [[vento]]-blovo (346 km/h) * [[1991]]: Sur stratoj de [[Beogrado]] okazis [[manifestacio]]j kontraŭ la serba prezidento [[Slobodan Miloŝeviĉ]] * [[1996]]: [[Jorge Sampaio]] iĝis prezidento de Portugalio * [[1999]]: [[Malajzio]]: malfermo de la [[Internacia Kurejo Sepang]] * [[2000]]: En [[Usono]] estis lanĉita [[Nupedia]], reta enciklopedio, konata kiel antaŭulo de [[Vikipedio]] * [[2002]]: En [[palestinanoj|palestina]] [[atenco]] al kafejo en [[Jerusalemo]] pereis 11 personoj kaj pli ol 50 estis vunditaj * [[2005]]: Kosmosondilo [[Misio Cassini-Huygens|''Cassini-Huygens'']] traflugis 500 km super la surfaco de [[Encelado (luno)|Encelado]], la luno de [[Saturno (planedo)|Saturno]] * [[2006]]: [[Aníbal Cavaco Silva]] iĝis prezidento de Portugalio * [[2008]]: [[Franca Gujano]]: lanĉita en [[Kourou]], ATV-001 Jules Verne, la unua aŭtomata transdona [[veturilo]] de [[Eŭropa Kosma Agentejo]], estis direktita al [[Internacia Kosmostacio]] * [[2010]]: [[Usono]]: en [[Vaŝingtono]] ekvalidis [[geedzeco]] por [[samseksemo|samseksemuloj]] * [[2011]]: En [[talibanoj|talibana]] atenco de [[sinmortigo|sinmortiginto]] en [[Peŝavaro]] 37 personoj pereis kaj 45 vundiĝis; usona [[Kosmopramo Discovery]] finis sian lastan mision - STS-133 * [[2012]]: En [[Gaza Sektoro]] komenciĝis 4-taga israela-palestina armita konflikto; polaj [[montgrimpado|montgrimpistoj]] kiel unuaj en la mondo [[vintro|vintre]] konkeris [[Gaŝerbrum 1]] en [[Karakorumo]] * [[2016]]: Plena [[suna eklipso]] okazis en [[Indonezio]] ([[Bangka-Belitungo]], [[Balikpapan]], [[Ternato]]) * [[2017]]: [[Donald Tusk]] estis konfirmita [[Prezidanto de la Eŭropa Konsilio]] == Naskiĝoj == * [[1291]]: [[Cangrande la 1-a della Scala]], itala nobelo, patrono de [[Dante Alighieri]] (m. [[1329]]) * [[1454]]: [[Amerigo Vespucci]], itala komercisto, navigisto, esploristo kaj kartografo (m. [[1512]]) * [[1568]]: [[Luigi Gonzaga]], itala jezuito kaj sanktulo (m. [[1591]]) * [[1671]]: [[Sebastian Stumpfegger]], aŭstra ŝtonskulptisto kaj ĉefkonstruisto (m. [[1749]]) * [[1695]]: [[Martín Sarmiento]], hispana [[benediktanoj|benediktano]], verkisto, erudito (m. [[1772]]) * [[1697]]: [[Friederike Caroline Neuber]], germana teatrestrino (m. [[1760]]) * [[1737]]: [[Josef Mysliveček]], ĉeĥa komponisto (m. [[1781]]) * [[1749]]: [[Honoré-Gabriel Riqueti de Mirabeau]], franca politikisto, politika verkisto, diplomato, ĵurnalisto (m. [[1791]]) * [[1753]]: [[Jean-Baptiste Kléber]], franca generalo (m. [[1800]]) * [[1758]]: [[Franz Joseph Gall]], germana anatomo kaj frenologo (m. [[1828]]) * [[1789]]: [[Ephraim Salomon Unger]], germana profesoro pri matematiko (m. [[1870]]) * [[1814]]: [[Taras Ŝevĉenko]], ukraina nacia poeto kaj pentristo (m. [[1861]]) * [[1822]]: [[Alexander Campbell (kanada politikisto)|Alexander Campbell]], kanada juristo kaj politikisto, unu el [[Patroj de la Konfederacio]] (m. [[1892]]) * [[1852]]: [[Hieronim Derdowski]], kaŝuba poeto, humuristo, ĵurnalisto kaj eldonisto de pola diaspora gazetaro (m. [[1902]]) * [[1856]]: [[Hermann Iseke]], germana poeto, juristo kaj romkatolika pastro (m. [[1907]]) * [[1856]]: [[Eddie Foy]], usona [[vodevilo|vodevila]] aktoro kaj komediisto (m. [[1928]]) * [[1859]]: [[Peter Altenberg]], aŭstra verkisto (m. [[1919]]) * [[1870]]: [[Hugo Koch]], nederlanda inventisto, kunkreinto de la ĉifrilo ''[[Enigma]]'' (m. [[1928]]) * [[1883]]: [[Franciŝak Aljaĥnoviĉ]], belorusa verkisto, dramisto, kunlaborinto kun nazioj (m. [[1943]]) * [[1887]]: [[Leopold Berger]], ĉeĥa kemia inĝeniero el [[Potštejn]], fondinto de [[Bohema Esperanto-Servo]] kaj eldonanto de [[BES-a Adresaro|BES-ajn Adresarojn]] (m. nekonata) * [[1890]]: [[Vjaĉeslav Molotov]], soveta altrangulo, ministro pri eksteraj aferoj (m. [[1986]]) * [[1891]]: [[José P. Laurel]], filipina advokato, verkisto kaj prezidento de [[marioneta ŝtato]] dum la japana [[okupado]] (m. [[1959]]) * [[1891]]: [[Kurt Latte]], germana klasika filologo (m. [[1964]]) * [[1891]]: [[Georg Fröschel]], aŭstra akvokato, ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1979]]) * [[1892]]: [[Josef Weinheber]], aŭstra verkisto, poeto, profesoro (m. [[1945]]) * [[1902]]: [[Elio Migliorini]], itala geografo, unu el "kaŝitaj kolonoj" de la [[itala Esperanto-movado]], aŭtoro de ''[[Esperanta Legolibro (Migliorini)|Esperanta Legolibro]]'', kunlaboranto de italaj [[Esperanto-gazeto]]j, [[UEA-delegito]] (m. [[1988]]) * [[1906]]: [[David Smith]], usona skulptisto kaj pentristo (m. [[1965]]) * [[1907]]: [[Mircea Eliade]], rumana [[religioscienco|religiologo]], [[hindologio|hindologo]], filozofo de kulturo, diplomato, verkisto kaj eseisto, esploristo de religiaj [[arketipo]]j (m. [[1986]]) * [[1910]]: [[Samuel Barber]], usona komponisto (m. [[1981]]) * [[1913]]: [[György Bözödi]], hungara sociografo, historiisto, verkisto (m. [[1989]]) * [[1917]]: [[Ralph Harry]], aŭstralia juristo kaj diplomato kontribuinta al la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]], la [[Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj]] kaj de la internacia mara juro, [[Esperanto-vortaristo]] (m. [[2002]]) * [[1920]]: [[Pál Soós]], rumania hungara kemiisto (m. [[1996]]) * [[1924]]: [[Peter Scholl-Latour]], germana ĵurnalisto kaj islamologo * [[1928]]: [[Júlia Bereczky]], hungara aktorino kaj reĝisorino (m. [[2007]]) * [[1929]]: [[Zillur Rahman]], prezidento de Bangladeŝo (m. [[2013]]) * [[1930]]: [[Edwin de Kock]], sudafrik-devena usona instruisto kaj profesoro, poligloto, Esperanto-poeto kaj [[esperantologo]], prezidanto de la [[Esperanto-Asocio de Suda Afriko|EASA]], membro de [[Akademio de Esperanto|AdE]], [[honora membro de UEA]] (m. [[2022]]) * [[1930]]: [[Kurt Sobotka]], aŭstra kabaredisto, aktoro kaj verkisto (m. [[2017]]) * [[1934]]: [[Jurij Gagarin]], soveta armea [[piloto]], unua [[kosmonaŭto]], [[Heroo de Sovetunio]] (m. [[1961]]) * [[1935]]: [[Pál Binder]], rumanihungara historiisto (m. [[1995]]) * [[1936]]: [[András Gaál]], rumania hungara pentristo (m. [[2021]]) * [[1941]]: [[Ferenc Balogh (inĝeniero)|Ferenc Balogh]], rumania hungara inĝeniero * [[1943]]: [[Bobby Fischer]], usona-islanda grandmajstro de [[ŝako]] (m. [[2008]]) * [[1946]]: [[Elemér Kincses]], rumania hungara reĝisoro, dramisto * [[1948]]: [[Emma Bonino]], itala politikistino * [[1948]]: [[Eric Fischl]], usona artisto * [[1952]]: [[Zsuzsa Hadházy]], rumania hungara ĵurnalistino, redaktorino, poeto (m. [[2011]]) * [[1955]]: [[Ornella Muti]], itala aktorino * [[1957]]: [[Mona Sahlin]], sveda politikistino, prezidantino de [[Sveda socialdemokratia partio]] * [[1957]]: [[Roberto Accornero]], itala aktoro * [[1964]]: [[Juliette Binoche]], franca aktorino * [[1966]]: [[Jörn Luther]], germana historiisto, muzikisto kaj eksa disidento kontraŭkomunisma * [[1971]]: [[Diego Torres]], argentina [[kantaŭtoro]] kaj aktoro * [[1972]]: [[Kerr Smith]], usona aktoro * [[1981]]: [[Barna Éltes]], rumania hungara skulptisto == Mortoj == * [[1009]]: [[Bruno von Querfurt]], germana [[benediktanoj|benediktano]], katolika sanktulo (n. ĉirkaŭ [[974]]) * [[1422]]: [[Jan Želivský]], ĉeĥa husana predikisto (n. nekonata) * [[1444]]: [[Leonardo Bruni]], itala [[kroniko|kronikisto]] (n. [[1369]]) * [[1661]]: [[Jules Mazarin]], kardinalo, la unua ministro de Francio (n. [[1602]]) * [[1694]]: [[Kaspar Sagittarius]], germana historiisto (n. [[1643]]) * [[1752]]: [[Claude-Joseph Geoffroy]], franca apotekisto, botanikisto, [[fungoscienco|fungologo]] kaj kemiisto (n. [[1685]]) * [[1793]]: [[Zsigmond Koréh]], hungara pentristo, kuprogravuristo, tradukisto (n. [[1761]]) *[[1800]]: [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]], germana arĥitekto * [[1809]]: [[Christoph Emanuel Schultze]], germana misiisto en Usono (n. [[1740]]) * [[1825]]: [[Anna Laetitia Barbauld]], angla poetino, eseistino kaj verkistino (n. [[1743]]) * [[1831]]: [[Friedrich Maximilian Klinger]], germana verkisto (n. [[1752]]) * [[1847]]: [[Mary Anning]], angla [[paleontologio|paleontologo]], kolektistino kaj komercistino de [[fosilio]]j (n. [[1799]]) * [[1851]]: [[Hans Christian Ørsted]], dana fizikisto kaj kemiisto (n. [[1777]]) * [[1857]]: [[Dominiko Savio]], itala katolika [[listo de sanktuloj|sanktulo]], patrono de [[messervanto]]j (n. [[1842]]) * [[1888]]: [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]], reĝo de Prusio kaj [[germana imperiestro]] (n. [[1797]]) * [[1891]]: [[Amalie Dietrich]], germana botanikistino laboranta en Aŭstralio (n. [[1821]]) * [[1894]]: [[Lajos Medgyes]], hungara poeto, eklezia verkisto (n. [[1817]]) * [[1895]]: [[Leopold von Sacher-Masoch]], aŭstra verkisto (n. [[1836]]) * [[1897]]: [[Jamal al-Din al-Afghani]], afgana politikisto, kreinto de [[islamo|tutislamismo]] (n. [[1838]]) * [[1902]]: [[Hermann Allmers]], germana verkisto kaj poeto (n. [[1821]]) * [[1918]]: [[Frank Wedekind]], germana verkisto (n. [[1864]]) * [[1921]]: [[Max Friedrich Kunze]], germana forstoscienculo (n. [[1838]]) * [[1934]]: [[Lajos Varjassy]], hungara, rumania hungara juristo, politikisto (n. [[1852]]) * [[1936]]: [[Juktesvar Giri]], barata astrologo, [[guruo]] kaj [[jogo|jogano]] (n. [[1855]]) * [[1948]]: [[Edgar von Wahl]], [[baltaj germanoj|baltgermana]]-estona instruisto, membro de la [[Internacia Akademio de Volapuko]], kunfondinto de la unua [[Esperanto-asocio]] "[[Espero (asocio)|Espero]]", reformema batalanto kontraŭ [[esperanto]] kaj kreinto de [[artefarita lingvo]] [[Okcidentalo]], publikigitan en "[[Kosmoglott]]" (m. [[1867]]) * [[1948]]: [[Károly Gspann (filo)|Károly Gspann]], rumania hungara kuracisto (n. [[1900]]) * [[1952]]: [[Aleksandra Miĥailovna Kolontaj]], soveta diplomatino (n. [[1872]]) * [[1961]]: [[Gusztávné Oláh]], hungara pentristino (n. [[1872]]) * [[1961]]: [[János Horváth (literaturhistoriisto)|János Horváth]], hungara literaturhistoriisto (n. [[1878]]) * [[1971]]: [[Ferenc Jankovich]], hungara poeto, verkisto, tradukisto (n. [[1907]]) * [[1975]]: [[Marie Gevers]], belga verkistino verkanta franclingve (n. [[1883]]) * [[1977]]: [[Maurycy Frydman]], barata [[inĝeniero]], socia kaj por-sendependa aganto (n. [[1901]]) * [[1977]]: [[Gerő Sárközi]], rumania hungara agrikulturisto kaj poeto (m. [[1908]]) * [[1979]]: [[Andreo Cseh]], rumana-hungara pastro kaj esperantisto, aŭtoro de [[Cseh-metodo|kursmetodo]] pri instruado de [[Esperanto]], [[ĉefdelegito]] de [[UEA]], kunfondinto de [[Internacia Esperanto-Instituto]], fondinto kaj ĉefredaktoro de la gazeto "[[La Praktiko]]" (n. [[1895]]) * [[1982]]: [[Leonido Utjosov]], rusia, soveta kantisto, ĵaza muzikisto (n. [[1895]]) * [[1988]]: [[Kurt Georg Kiesinger]], kanceliero de [[Federacia Respubliko Germanio]] (n. [[1904]]) * [[1992]]: [[Menaĥem Begin]], Nobelpremiita ĉefministro de Israelo (n. [[1913]]) * [[1994]]: [[Fernando Rey]], hispana aktoro (n. [[1917]]) * [[1994]]: [[Charles Bukowski]], usona poeto kaj verkisto (n. [[1920]]) * [[1997]]: [[Jean-Dominique Bauby]], franca ĵurnalisto (n. [[1952]]) * [[2002]]: [[Margit Szerémy Bródy]], rumania hungara okulkuracisto, oftalmologino (n. [[1914]]) * [[2004]]: [[Albert Mol]], nederlanda verkisto kaj aktoro (n. [[1917]]) * [[2004]]: [[Harold Brown]], sveda esperantisto, kies teatraĵojn eldonis [[Sveda Esperanto Federacio]] (n. [[1925]]) * [[2006]]: [[John Profumo]], angla soldato kaj politikisto (n. [[1915]]) * [[2013]]: [[Adam Pleśnar]], pola socia aganto, opoziciisto, membro de la [[Defend-Movado de Homrajtoj kaj de Civitanaj Rajtoj]], aktivulo de [[Pola Esperanto-Asocio]] (n. [[1931]]) * [[2016]]: [[Naná Vasconcelos]], brazila [[ĵazo|ĵaza]] [[frapinstrumento|frapinstrumentisto]] (n. [[1944]]) *[[2019]]: [[Elizabeth T. Spira]], aŭstra ĵurnalistino == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj remmoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: Sankta [[Simplicio]], papo enkondukinta [[henotikon]]; [[Dominiko Savio]], itala studento de [[Don Bosco]], sanktulo * [[Belizo]]: Tago de Barono Bliss == Tagoj de [[semajno]] == La '''9-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; {{Projektoj|wikinewscat=9-a de marto}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]. [[Kategorio:9-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|09]] [[Kategorio:9-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0309]] 53yjcfru465qaeugz08s1c7gpe527sg 9478967 9478786 2026-09-20T10:16:55Z ~2026-48028-04 262916 /* Naskiĝoj */ 9478967 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''9-a de marto''' estas la 68-a tago de la jaro (la 69-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 297 tagoj restas. Je la 9-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[-141]]: Liu Che, postmorte konata kiel la ĉina imperiestro [[Wu Di]], transprenis la tronon * [[1009]]: La plej malnova mencio pri [[Litovio]] aperis en ''[[Analoj de Quedlinburg]]'' * [[1009]]: (aŭ la 14-an de februaro) [[martiro|Martira]] morto de [[Bruno von Querfurt]] kune kun 18 misiistoj [[landlimo|landlime]] de [[Litovio]] kaj [[Kieva Regno]] * [[1152]]: [[Aachen|Akeno]]: [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]] kroniĝis kiel reĝo de Germanio * [[1276]]: [[Augsburg]] iĝis [[libera regna urbo]] * [[1309]]: "[[Ekzilo babilona]]": [[Papado en Avinjono]] komenciĝis - [[Klemento la 5-a]] translokiĝis al [[Avinjono]] * [[1497]]: En [[Bolonjo]] [[Koperniko]] malkovris, rigardante pasadon de la [[Luno]] tra stelo [[Aldebarano]], ke la [[tercentra teorio]] estas falsa * [[1500]]: [[Pedro Álvares Cabral]] forlasis [[Portugalio]]n kaj [[navigado|eknavigis]] al [[Barato]] komandante 13 ŝipojn * [[1513]]: Ne posedanta [[ordino]]n, [[Leono la 10-a]] iĝis [[papo]] - la lasta tiutipa kazo en historio de la [[Romkatolika Eklezio]] * [[1562]]: [[Italio]]: en [[Napolo]] sub minaco de [[mortpuno]] oni malpermesis [[kiso]]jn en publikaj lokoj * [[1589]]: [[Pollando]] subskribis kun [[habsburgoj]] [[traktato]]n de [[Bytom]] (tiutempe ĉeĥa) kaj [[Będzin]] laŭ kiu ili agnoskis [[Sigismundo la 3-a Vasa|Sigismundon la 3-a]] [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]] kaj [[listo de regantoj de Litovio|litova grandduko]] * [[1617]]: [[Svedio]] kaj [[Rusia carlando]] subskribis pactraktaton en [[Tiĥvin|Stolbovo]] * [[1701]]: Sur la [[kastelo]] en [[Biržai|Birże]] renkontiĝis reĝo de Pollando [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] kun [[caro]] de Rusio [[Petro la Granda]] * [[1776]]: Skota ekonomikisto kaj filozofo [[Adam Smith]] publikigis libron ''[[La Riĉo de Nacioj]]'' * [[1786]]: En [[Krakovo]] estis fondita [[loĝio]] de [[framasonismo]] "[[Superstiĉo]] Venkita" * [[1796]]: [[Napoleono Bonaparte]] edziĝis kun [[vidvino|vidviniĝinta]] nobelulino [[Jozefino de Beauharnais]] ŝanĝante sian nomon Buonaparte al pli francan * [[1814]]: [[Napoleonaj Militoj]]: batalo de [[Laon]] komenciĝis * [[1831]]: Reĝo de Francio [[Ludoviko-Filipo (Francio)|Ludoviko-Filipo]] fondis [[Fremdula Legio|Fremdulan Legion]] * [[1842]]: [[Milano]]: en [[Teatro alla Scala]] okazis premiero de la opero ''[[Nabucco]]'' de [[Giuseppe Verdi]] * [[1846]]: En [[Lahore]] oni subskribis pactraktaton finantan la unuan [[milito]]n de [[britoj]] kun [[sikismo|siĥoj]] * [[1863]]: [[Januara ribelo]] kontraŭ [[Rusia imperio]]: venko de [[insurekcio|insurekcianoj]] en la batalo apud [[Myszyniec]] * [[1882]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[223 Rozo|Rozo]] * [[1888]]: [[Frederiko la 3-a (Germana Regno)|Frederiko la 3-a]] iĝis germana imperiestro kaj reĝo de Prusio * [[1889]]: [[Meneliko la 2-a (Etiopio)|Meneliko la 2-a]] iĝis imperiestro de Etiopio * [[1908]]: Sporta klubo [[Inter Milano]] fondiĝis en Italio * [[1915]]: En [[Varsovio]] estis fondita [[studenta korporacio]] ''Aquilonia'' * [[1916]]: [[Unua mondmilito]]: La [[Germana Regno]] deklaris militon kontraŭ [[Portugalio]]; aŭstra-itala batalo apud rivero [[Soĉa|Isonzo]] komenciĝis; [[Meksika revolucio]]: taĉmento de meksikaj revoluciuloj atakis [[Nov-Meksiko]]n * [[1918]]: [[Belorusa Popola Respubliko]] estis proklamita dum la 1-a Tutbelorusa Kunveno; ĉefurbo de [[Rusio]] estis translokita de [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] al [[Moskvo]] * [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: volontula kompanio de la [[ribelo de Grandpolujo|ribelantoj de Grandpolujo]] ekiris al Malgrandpolujo por partopreni en la [[pola-ukraina milito]] * [[1920]]: Komedia [[muta filmo]] de [[Ernst Lubitsch]] ''Filinoj de Kohlhiesel'' kun [[Henny Porten]] aperis * [[1923]]: [[Lenin]] spertis trian [[apopleksio]]n — li ne plu povis paroli kaj retiriĝis de [[Sovetunio|soveta]] registaro * [[1932]]: [[Éamon de Valera]] iĝis ĉefministro de [[Irlanda Libera Ŝtato]] * [[1933]]: [[Usono]]: 100-taga enkondukado de [[New Deal|Nova Interkonsento]] komenciĝis - nuligo de [[orbazo]] * [[1936]]: En Przytyk apud [[Radom]] okazis [[tumulto]], dum kiu mortfalis kelkaj [[judoj]] kaj [[poloj]] * [[1940]]: [[Vintra milito]]: albordiĝo de sovetaj [[trupo (armeo)|trupoj]] nord-okcidente de [[Viborg]] ([[Viborga golfo]]) * [[1941]]: [[Albanio|Albana]] Fronto: fina [[grekoj|greka]] atako al [[Tepelenë]]; [[Provinco Gjirokastër]]: komenco de granda itala ofensivo direkte al Këlcyra sub persona kontrolo de [[Benito Mussolini|Mussolini]]; [[Balkanoj]]: unuoj de 12-a germana armeo atingis bulgaran-grekan [[landlimo]]n * [[1942]]: [[Miklós Kállay]] iĝis [[ĉefministro de Hungario]]; admiralo [[Yamamoto Isoroku]] ordonis fari operacon direkte al [[Cejlono]] kaj protekti de la maro la [[Birmo|birman]] operacon; [[Londono]]: interkompreno pri la principoj de organizado kaj uzo de grekaj [[armitaj fortoj]] sur la brita teritorio; Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo|RAF]] nokte atakis [[Essen]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] alvenis transporto kun 1200 judoj de [[Drancy]] en [[Francio]], el kiu 1060 [[SS (organizaĵo)|SS]] tuj direktis [[murdo|murdi]] per [[gaso]]; [[Bulgario]] ne permesis [[deportado]]n al [[koncentrejo]]j de ĉ. 50 mil [[judoj]] - oni haltigis foriron de [[trajno]]j en [[Plovdiv]]; generalo [[Hans Jürgen von Arnim]] transprenis komandon post marŝalo [[Erwin Rommel]] de Armea Grupo "[[Afriko]]"; nokte la [[brita aerarmeo]] atakis [[Munkeno]]n * [[1944]]: [[Holokaŭsto]]: en koncentrejo [[Aŭŝvico]] 3 791 judoj alveturigitajn de koncentrejo [[Terezín]] en [[Ĉeĥoslovakio]] per [[gaso]] murdiĝis; [[Tomaszów Lubelski]]: komencita dutaga venĝo de polaj unuoj kontraŭ ukrainaj vilaĝoj - oni ekbruligis 20 vilaĝojn, 1500 loĝantoj pereis; [[Estonio]]: preskaŭ 757 personoj pereis pro soveta aeratako al [[Talino]]; [[Sovetunio]]: Operaco ''[[Lento]]'' finiĝis - oni [[deportado|deportis]] [[ĉeĉenoj]]n kaj [[inguŝoj]]n al [[Centra Azio]] kaj [[Kazaĥa SSR]], entute pli ol 500 mil personoj; [[usona aerarmeo]] atakis [[Berlino]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: la [[ruĝa armeo]] de Sovetunio atakis [[Pskovo]]n kaj konkeris [[Starokostjantiniv]]; [[Kokosinsuloj]]: japana [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] "Tone" sinkigis britan [[komerca ŝipo|komercan ŝipon]] "Bekar" - oni mortigis 72 ŝiprompiĝintojn * [[1945]]: [[Argentino]]: malfondo de la politikaj partioj; [[Stalin]] respondis al letero de rumana ĉefministro, ke la soveta registaro konsentas rumanan administradon en la norda [[Transilvanio]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: usona armeo aliris al [[Andernach]] kaj konkeris [[Bonn]]; usona aerarmeo atakis [[Sinsjan]]; Birma Fronto: barata infanterio komencis sturmon de [[Mandalajo]]; [[Japanio|Japana]] [[puĉo]] por ekregi [[Franca Hindoĉinio|Francan Hindoĉinion]]: japanan [[ultimato]]n la francoj reĵetis; japanoj malarmigis francajn trupojn en [[Vjetnamio]] kaj [[Kamboĝo]], francaj unuoj en [[Laoso]] rezistis kaj komencis retiriĝi al [[Ĉinio]]; nokta [[Bombardado de Tokio (10a de marto 1945)|bombado de Tokio]] post la tago: [[bombaviadilo]]j de usona aerarmeo ellasis [[brulbombo]]jn sur [[ligno|lignan]] domaron - en fajrotempesto pereis 80 mil personoj kaj pli ol 100 mil vundiĝis, 25% de konstruaĵoj detruitaj, 14 pafalterigitaj [[atakaviadilo]]j [[Boeing B-29 Superfortress]] * [[1949]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] voĉdonis pri likvido de [[analfabeteco]] * [[1950]]: [[Islando]] membriĝis al [[Konsilio de Eŭropo]] * [[1953]]: [[Entombigo]] de [[Josif Stalin]] okazis en la [[Maŭzoleo de Lenin]] * [[1956]]: [[Sovetunio]]: en [[Tbiliso]] okazis subpremo de [[manifestacio]], kontraŭinta malkonstruon de la Stalin-kulto — pereis ne malpli ol 80 protestantoj * [[1956]]: En [[Kipro]] britoj arestis ĉefepiskopon de [[Kipra Ortodoksa Eklezio]] [[Makarios la 3-a (Kipro)|Makarios la 3-a]] kaj [[ekziligo|ekzilis]] lin al [[Sejŝeloj]] ([[Hinda Oceano]]) * [[1957]]: [[Tertremo]] en [[Alasko]], unu el la plej fortaj en la historio, kaŭzis ondojn de [[cunamo]] * [[1959]]: [[Varsovio|Varsovia]] Juĝejo [[mortpuno|mortkondamnis]] germanan [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazian]] altrangulon Erich Koch pro [[militkrimo]]j kaj [[genocido]] dum la dua mondmilito - la verdikto ne estis plenumita * [[1959]]: En [[Nov-Jorko]] oni prezentis la [[pupo Barbie|pupon Barbie]], kiu debutis en la [[foiro]] de [[ludilo]]j * [[1973]]: [[Ĉinio]] kaj [[Hispanio]] ligis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn * [[1976]]: Premiero de historia filmo ''[[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimiro la Granda]]'' de [[Czesław Petelski|Ewa kaj Czesław Petelski]] * [[1980]]: Unua balotado al [[Eŭskoj|eŭska]] parlamento * [[1983]]: [[Milita stato en Pollando]]: komenciĝis proceso de [[Anna Walentynowicz]], akuzita pri organizo de [[Solidareco (Pollando)|solidareca]] [[striko]] en la [[Ŝipfarejo]] de [[Gdańsk]] — oni kondamnis ŝin al unu jaro kaj tri monatoj da malliberigo kun trijara prokrasto * [[1990]]: En [[meteologio|meteologia]] [[observatorio]] sur pola-ĉeĥa monto [[Neĝulo]] oni mezuris rekordan en Pollando rapidecon de [[vento]]-blovo (346 km/h) * [[1991]]: Sur stratoj de [[Beogrado]] okazis [[manifestacio]]j kontraŭ la serba prezidento [[Slobodan Miloŝeviĉ]] * [[1996]]: [[Jorge Sampaio]] iĝis prezidento de Portugalio * [[1999]]: [[Malajzio]]: malfermo de la [[Internacia Kurejo Sepang]] * [[2000]]: En [[Usono]] estis lanĉita [[Nupedia]], reta enciklopedio, konata kiel antaŭulo de [[Vikipedio]] * [[2002]]: En [[palestinanoj|palestina]] [[atenco]] al kafejo en [[Jerusalemo]] pereis 11 personoj kaj pli ol 50 estis vunditaj * [[2005]]: Kosmosondilo [[Misio Cassini-Huygens|''Cassini-Huygens'']] traflugis 500 km super la surfaco de [[Encelado (luno)|Encelado]], la luno de [[Saturno (planedo)|Saturno]] * [[2006]]: [[Aníbal Cavaco Silva]] iĝis prezidento de Portugalio * [[2008]]: [[Franca Gujano]]: lanĉita en [[Kourou]], ATV-001 Jules Verne, la unua aŭtomata transdona [[veturilo]] de [[Eŭropa Kosma Agentejo]], estis direktita al [[Internacia Kosmostacio]] * [[2010]]: [[Usono]]: en [[Vaŝingtono]] ekvalidis [[geedzeco]] por [[samseksemo|samseksemuloj]] * [[2011]]: En [[talibanoj|talibana]] atenco de [[sinmortigo|sinmortiginto]] en [[Peŝavaro]] 37 personoj pereis kaj 45 vundiĝis; usona [[Kosmopramo Discovery]] finis sian lastan mision - STS-133 * [[2012]]: En [[Gaza Sektoro]] komenciĝis 4-taga israela-palestina armita konflikto; polaj [[montgrimpado|montgrimpistoj]] kiel unuaj en la mondo [[vintro|vintre]] konkeris [[Gaŝerbrum 1]] en [[Karakorumo]] * [[2016]]: Plena [[suna eklipso]] okazis en [[Indonezio]] ([[Bangka-Belitungo]], [[Balikpapan]], [[Ternato]]) * [[2017]]: [[Donald Tusk]] estis konfirmita [[Prezidanto de la Eŭropa Konsilio]] == Naskiĝoj == * [[1291]]: [[Cangrande la 1-a della Scala]], itala nobelo, patrono de [[Dante Alighieri]] (m. [[1329]]) * [[1454]]: [[Amerigo Vespucci]], itala komercisto, navigisto, esploristo kaj kartografo (m. [[1512]]) * [[1568]]: [[Luigi Gonzaga]], itala jezuito kaj sanktulo (m. [[1591]]) * [[1671]]: [[Sebastian Stumpfegger]], aŭstra ŝtonskulptisto kaj ĉefkonstruisto (m. [[1749]]) * [[1695]]: [[Martín Sarmiento]], hispana [[benediktanoj|benediktano]], verkisto, erudito (m. [[1772]]) * [[1697]]: [[Friederike Caroline Neuber]], germana teatrestrino (m. [[1760]]) * [[1737]]: [[Josef Mysliveček]], ĉeĥa komponisto (m. [[1781]]) * [[1749]]: [[Honoré-Gabriel Riqueti de Mirabeau]], franca politikisto, politika verkisto, diplomato, ĵurnalisto (m. [[1791]]) * [[1753]]: [[Jean-Baptiste Kléber]], franca generalo (m. [[1800]]) * [[1758]]: [[Franz Joseph Gall]], germana anatomo kaj frenologo (m. [[1828]]) * [[1789]]: [[Ephraim Salomon Unger]], germana profesoro pri matematiko (m. [[1870]]) * [[1814]]: [[Taras Ŝevĉenko]], ukraina nacia poeto kaj pentristo (m. [[1861]]) * [[1822]]: [[Alexander Campbell (kanada politikisto)|Alexander Campbell]], kanada juristo kaj politikisto, unu el [[Patroj de la Konfederacio]] (m. [[1892]]) * [[1852]]: [[Hieronim Derdowski]], kaŝuba poeto, humuristo, ĵurnalisto kaj eldonisto de pola diaspora gazetaro (m. [[1902]]) * [[1856]]: [[Hermann Iseke]], germana poeto, juristo kaj romkatolika pastro (m. [[1907]]) * [[1856]]: [[Eddie Foy]], usona [[vodevilo|vodevila]] aktoro kaj komediisto (m. [[1928]]) * [[1859]]: [[Peter Altenberg]], aŭstra verkisto (m. [[1919]]) * [[1870]]: [[Hugo Koch]], nederlanda inventisto, kunkreinto de la ĉifrilo ''[[Enigma]]'' (m. [[1928]]) * [[1883]]: [[Franciŝak Aljaĥnoviĉ]], belorusa verkisto, dramisto, kunlaborinto kun nazioj (m. [[1943]]) * [[1887]]: [[Leopold Berger]], ĉeĥa kemia inĝeniero el [[Potštejn]], fondinto de [[Bohema Esperanto-Servo]] kaj eldonanto de [[BES-a Adresaro|BES-ajn Adresarojn]] (m. nekonata) * [[1890]]: [[Vjaĉeslav Molotov]], soveta altrangulo, ministro pri eksteraj aferoj (m. [[1986]]) * [[1891]]: [[José P. Laurel]], filipina advokato, verkisto kaj prezidento de [[marioneta ŝtato]] dum la japana [[okupado]] (m. [[1959]]) * [[1891]]: [[Kurt Latte]], germana klasika filologo (m. [[1964]]) * [[1891]]: [[Georg Fröschel]], aŭstra akvokato, ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1979]]) * [[1892]]: [[Josef Weinheber]], aŭstra verkisto, poeto, profesoro (m. [[1945]]) * [[1902]]: [[Elio Migliorini]], itala geografo, unu el "kaŝitaj kolonoj" de la [[itala Esperanto-movado]], aŭtoro de ''[[Esperanta Legolibro (Migliorini)|Esperanta Legolibro]]'', kunlaboranto de italaj [[Esperanto-gazeto]]j, [[UEA-delegito]] (m. [[1988]]) * [[1906]]: [[David Smith]], usona skulptisto kaj pentristo (m. [[1965]]) * [[1907]]: [[Mircea Eliade]], rumana [[religioscienco|religiologo]], [[hindologio|hindologo]], filozofo de kulturo, diplomato, verkisto kaj eseisto, esploristo de religiaj [[arketipo]]j (m. [[1986]]) * [[1910]]: [[Samuel Barber]], usona komponisto (m. [[1981]]) * [[1913]]: [[György Bözödi]], hungara sociografo, historiisto, verkisto (m. [[1989]]) * [[1917]]: [[Ralph Harry]], aŭstralia juristo kaj diplomato kontribuinta al la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]], la [[Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj]] kaj de la internacia mara juro, [[Esperanto-vortaristo]] (m. [[2002]]) * [[1920]]: [[Pál Soós]], rumania hungara kemiisto (m. [[1996]]) * [[1924]]: [[Peter Scholl-Latour]], germana ĵurnalisto kaj islamologo * [[1928]]: [[Júlia Bereczky]], hungara aktorino kaj reĝisorino (m. [[2007]]) * [[1929]]: [[Zillur Rahman]], prezidento de Bangladeŝo (m. [[2013]]) * [[1930]]: [[Edwin de Kock]], sudafrik-devena usona instruisto kaj profesoro, poligloto, Esperanto-poeto kaj [[esperantologo]], prezidanto de la [[Esperanto-Asocio de Suda Afriko|EASA]], membro de [[Akademio de Esperanto|AdE]], [[honora membro de UEA]] (m. [[2022]]) * [[1930]]: [[Kurt Sobotka]], aŭstra kabaredisto, aktoro kaj verkisto (m. [[2017]]) * [[1934]]: [[Jurij Gagarin]], soveta armea [[piloto]], unua [[kosmonaŭto]], [[Heroo de Sovetunio]] (m. [[1961]]) * [[1935]]: [[Pál Binder]], rumanihungara historiisto (m. [[1995]]) * [[1936]]: [[András Gaál]], rumania hungara pentristo (m. [[2021]]) * [[1941]]: [[Ferenc Balogh (inĝeniero)|Ferenc Balogh]], rumania hungara inĝeniero * [[1943]]: [[Bobby Fischer]], usona-islanda grandmajstro de [[ŝako]] (m. [[2008]]) * [[1946]]: [[Elemér Kincses]], rumania hungara reĝisoro, dramisto * [[1948]]: [[Emma Bonino]], itala politikistino (m. [[2026]]) * [[1948]]: [[Eric Fischl]], usona artisto * [[1952]]: [[Zsuzsa Hadházy]], rumania hungara ĵurnalistino, redaktorino, poeto (m. [[2011]]) * [[1955]]: [[Ornella Muti]], itala aktorino * [[1957]]: [[Mona Sahlin]], sveda politikistino, prezidantino de [[Sveda socialdemokratia partio]] * [[1957]]: [[Roberto Accornero]], itala aktoro * [[1964]]: [[Juliette Binoche]], franca aktorino * [[1966]]: [[Jörn Luther]], germana historiisto, muzikisto kaj eksa disidento kontraŭkomunisma * [[1971]]: [[Diego Torres]], argentina [[kantaŭtoro]] kaj aktoro * [[1972]]: [[Kerr Smith]], usona aktoro * [[1981]]: [[Barna Éltes]], rumania hungara skulptisto == Mortoj == * [[1009]]: [[Bruno von Querfurt]], germana [[benediktanoj|benediktano]], katolika sanktulo (n. ĉirkaŭ [[974]]) * [[1422]]: [[Jan Želivský]], ĉeĥa husana predikisto (n. nekonata) * [[1444]]: [[Leonardo Bruni]], itala [[kroniko|kronikisto]] (n. [[1369]]) * [[1661]]: [[Jules Mazarin]], kardinalo, la unua ministro de Francio (n. [[1602]]) * [[1694]]: [[Kaspar Sagittarius]], germana historiisto (n. [[1643]]) * [[1752]]: [[Claude-Joseph Geoffroy]], franca apotekisto, botanikisto, [[fungoscienco|fungologo]] kaj kemiisto (n. [[1685]]) * [[1793]]: [[Zsigmond Koréh]], hungara pentristo, kuprogravuristo, tradukisto (n. [[1761]]) *[[1800]]: [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]], germana arĥitekto * [[1809]]: [[Christoph Emanuel Schultze]], germana misiisto en Usono (n. [[1740]]) * [[1825]]: [[Anna Laetitia Barbauld]], angla poetino, eseistino kaj verkistino (n. [[1743]]) * [[1831]]: [[Friedrich Maximilian Klinger]], germana verkisto (n. [[1752]]) * [[1847]]: [[Mary Anning]], angla [[paleontologio|paleontologo]], kolektistino kaj komercistino de [[fosilio]]j (n. [[1799]]) * [[1851]]: [[Hans Christian Ørsted]], dana fizikisto kaj kemiisto (n. [[1777]]) * [[1857]]: [[Dominiko Savio]], itala katolika [[listo de sanktuloj|sanktulo]], patrono de [[messervanto]]j (n. [[1842]]) * [[1888]]: [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]], reĝo de Prusio kaj [[germana imperiestro]] (n. [[1797]]) * [[1891]]: [[Amalie Dietrich]], germana botanikistino laboranta en Aŭstralio (n. [[1821]]) * [[1894]]: [[Lajos Medgyes]], hungara poeto, eklezia verkisto (n. [[1817]]) * [[1895]]: [[Leopold von Sacher-Masoch]], aŭstra verkisto (n. [[1836]]) * [[1897]]: [[Jamal al-Din al-Afghani]], afgana politikisto, kreinto de [[islamo|tutislamismo]] (n. [[1838]]) * [[1902]]: [[Hermann Allmers]], germana verkisto kaj poeto (n. [[1821]]) * [[1918]]: [[Frank Wedekind]], germana verkisto (n. [[1864]]) * [[1921]]: [[Max Friedrich Kunze]], germana forstoscienculo (n. [[1838]]) * [[1934]]: [[Lajos Varjassy]], hungara, rumania hungara juristo, politikisto (n. [[1852]]) * [[1936]]: [[Juktesvar Giri]], barata astrologo, [[guruo]] kaj [[jogo|jogano]] (n. [[1855]]) * [[1948]]: [[Edgar von Wahl]], [[baltaj germanoj|baltgermana]]-estona instruisto, membro de la [[Internacia Akademio de Volapuko]], kunfondinto de la unua [[Esperanto-asocio]] "[[Espero (asocio)|Espero]]", reformema batalanto kontraŭ [[esperanto]] kaj kreinto de [[artefarita lingvo]] [[Okcidentalo]], publikigitan en "[[Kosmoglott]]" (m. [[1867]]) * [[1948]]: [[Károly Gspann (filo)|Károly Gspann]], rumania hungara kuracisto (n. [[1900]]) * [[1952]]: [[Aleksandra Miĥailovna Kolontaj]], soveta diplomatino (n. [[1872]]) * [[1961]]: [[Gusztávné Oláh]], hungara pentristino (n. [[1872]]) * [[1961]]: [[János Horváth (literaturhistoriisto)|János Horváth]], hungara literaturhistoriisto (n. [[1878]]) * [[1971]]: [[Ferenc Jankovich]], hungara poeto, verkisto, tradukisto (n. [[1907]]) * [[1975]]: [[Marie Gevers]], belga verkistino verkanta franclingve (n. [[1883]]) * [[1977]]: [[Maurycy Frydman]], barata [[inĝeniero]], socia kaj por-sendependa aganto (n. [[1901]]) * [[1977]]: [[Gerő Sárközi]], rumania hungara agrikulturisto kaj poeto (m. [[1908]]) * [[1979]]: [[Andreo Cseh]], rumana-hungara pastro kaj esperantisto, aŭtoro de [[Cseh-metodo|kursmetodo]] pri instruado de [[Esperanto]], [[ĉefdelegito]] de [[UEA]], kunfondinto de [[Internacia Esperanto-Instituto]], fondinto kaj ĉefredaktoro de la gazeto "[[La Praktiko]]" (n. [[1895]]) * [[1982]]: [[Leonido Utjosov]], rusia, soveta kantisto, ĵaza muzikisto (n. [[1895]]) * [[1988]]: [[Kurt Georg Kiesinger]], kanceliero de [[Federacia Respubliko Germanio]] (n. [[1904]]) * [[1992]]: [[Menaĥem Begin]], Nobelpremiita ĉefministro de Israelo (n. [[1913]]) * [[1994]]: [[Fernando Rey]], hispana aktoro (n. [[1917]]) * [[1994]]: [[Charles Bukowski]], usona poeto kaj verkisto (n. [[1920]]) * [[1997]]: [[Jean-Dominique Bauby]], franca ĵurnalisto (n. [[1952]]) * [[2002]]: [[Margit Szerémy Bródy]], rumania hungara okulkuracisto, oftalmologino (n. [[1914]]) * [[2004]]: [[Albert Mol]], nederlanda verkisto kaj aktoro (n. [[1917]]) * [[2004]]: [[Harold Brown]], sveda esperantisto, kies teatraĵojn eldonis [[Sveda Esperanto Federacio]] (n. [[1925]]) * [[2006]]: [[John Profumo]], angla soldato kaj politikisto (n. [[1915]]) * [[2013]]: [[Adam Pleśnar]], pola socia aganto, opoziciisto, membro de la [[Defend-Movado de Homrajtoj kaj de Civitanaj Rajtoj]], aktivulo de [[Pola Esperanto-Asocio]] (n. [[1931]]) * [[2016]]: [[Naná Vasconcelos]], brazila [[ĵazo|ĵaza]] [[frapinstrumento|frapinstrumentisto]] (n. [[1944]]) *[[2019]]: [[Elizabeth T. Spira]], aŭstra ĵurnalistino == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj remmoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: Sankta [[Simplicio]], papo enkondukinta [[henotikon]]; [[Dominiko Savio]], itala studento de [[Don Bosco]], sanktulo * [[Belizo]]: Tago de Barono Bliss == Tagoj de [[semajno]] == La '''9-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; {{Projektoj|wikinewscat=9-a de marto}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]. [[Kategorio:9-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|09]] [[Kategorio:9-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0309]] 4i9ciy39qb7y4ooe5qdxxu15buawq9y 0 5306 9478983 9325247 2026-09-20T10:25:18Z ~2026-48028-04 262916 /* Mortoj */ 9478983 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{Septembro}} La '''4-a de septembro''' estas la 247-a tago de la jaro (la 248-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 118 tagoj restas. Je la 4-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[476]]: [[Falo de la Okcidenta Romia Imperio]] - [[ĝermanoj|ĝermana]] tribestro [[Odoakro]] faligis [[imperiestro]]n [[Romulo Aŭgustulo]]. Unu el konvencie akceptataj [[dato]]j de la fino de la [[antikva epoko]] kaj komenco de [[mezepoko]] * [[929]]: [[Brandenburgio]]: en la batalo de [[Lenzen (Elbo)|Łączyn]] armeo de [[Duklando Saksio]] mortigis aŭ kaptis ĉiujn [[slavoj|slavojn]] defendantajn la [[fortikaĵo]]n * [[1024]]: [[Konrado la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 2-a]] iĝis reĝo de Germanio * [[1037]]: Reĝo de Kastilio [[Fernando la 1-a (Leono)|Fernando la 1-a]] venkis en batalo de Tamarón (en [[Provinco Burgoso]]) sian bofraton, la reĝon de Leono, kiu mortfalis kaj li mem okupis lian lokon * [[1207]]: Venko de [[bulgaroj]] super [[Latina imperio]] en batalo de Mosynopolis (en [[Orienta Makedonio kaj Trakio]]) * [[1260]]: [[Gelfoj kaj Gibelinoj]]: en la [[batalo de Montaperti]] [[gibelino]]j venkis armeon de [[Florenco]] * [[1437]]: Eksa litova grandduko [[Švitrigaila]] subiĝis al [[Krono de la Regno de Pollando]] * [[1479]]: [[Traktato de Alcáçovas]]: post kvarjara batalado kun [[portugaloj]] [[Hispanio]] ricevis [[Kanarioj]]n * [[1513]]: Reĝo de Ĉeĥio kaj Hungario [[Vladislao la 2-a Jogajlido]] donis urborajton al [[Kowary]] * [[1564]]: Armeo de la sveda reĝo [[Eriko la 14-a (Svedio)|Eriko la 14-a]] masakris 2 000 loĝantojn de [[Ronneby]] * [[1607]]: [[La Fuĝo de la Grafoj]] okazis en [[Irlando]] - konsekvenco de la [[Naŭjara milito (Irlando)|Naŭjara milito]] * [[1609]]: Angla navigisto [[Henry Hudson]] atingis insulon [[Manhatano]] * [[1669]]: Kapitulaco de venecia fortikaĵo [[Iraklio (urbo)|Candia]] sur [[Kreto (insulo)|Kreto]], kadre de la 6-a [[Venecia respubliko|venecia]]-[[Otomana Imperio|turka]] milito (1645-1669) * [[1725]]: Reĝo de Francio [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]] nuptis [[Maria Leszczyńska]], filinon de pola reĝo [[Stanislao la 1-a]] * [[1774]]: [[James Cook]] malkovris [[Nov-Kaledonio]]n * [[1781]]: [[Los-Anĝeleso (Kalifornio)|Los-Anĝeleso]] estis fondita de [[hispanaj kolonioj|hispanaj setliĝintoj]] kiel El Pueblo de Nuestra Señora La Reina de Los Ángeles de Porciúncula * [[1796]]: Venko de franca armeo super la aŭstra en batalo de [[Rovereto]] * [[1812]]: Kadre de la milito de 1812 [[koalicio]] de [[usonaj indianoj]] komencis sieĝon de la [[fortikaĵo]] de [[William H. Harrison|Harrison]] en [[Indianao]], ekbruligante ĝin * [[1821]]: [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] deklaris parton de [[Ameriko]], de [[Alasko]] ĝis [[Oregono]], kiel zonon de la influo de [[Rusio]] kaj fermis la akvojn de Alasko al fremdaj ŝipoj * [[1839]]: Unua [[opia milito]]: britaj ŝipoj pripafis ĉinajn [[ĵonko]]jn, enkondukante [[embargo]]n por vendo de [[nutraĵo]] * [[1841]]: En [[Britio]] ekfunkciis la dua registaro de [[Robert Peel]] * [[1843]]: [[Tereza Kristina de Burbono]] nuptis [[Petro la 2-a (Brazilo)|Petron la 2-a]], imperiestron de [[Brazila Imperio]] * [[1870]]: Proklamo de la [[Tria Respubliko de Francio]] post malvenka [[Francia-Prusia milito]] kaj detronigo de [[Napoleono la 3-a]] * [[1879]]: En [[Aleksandrów Kujawski]] renkontiĝis Imperiestro de la [[Rusia Imperio]] [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] kun [[Germana Imperiestro]] [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]] * [[1880]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[218 Bianko|Bianko]] * [[1886]]: Estro de [[apaĉoj]] [[Geronimo]] post 30-jara batalado subiĝis al usona armeo * [[1888]]: Sudorienta parto de la insulo [[Nov-Gvineo]] aneksita de Britio; George Eastman ricevis [[patento]]n por [[fotilo]] kaj [[registrita marko|registris]] [[Eastman Kodak]] * [[1890]]: [[Ponto de Karolo]] en [[Prago]] estis grave difektita rezulte de [[inundo]] * [[1891]]: [[Johann Palisa]] malkovris [[asteroido]]n [[315 Konstantio|Konstantio]] * [[1905]]: Germana astronomo [[Paul Götz]] malkovris [[asteroido]]n [[571 Dulcinea|Dulcinea]] * [[1907]]: Subskribo de pakto en [[Oslo|Christiania]], laŭ kiu [[Francio]], la [[Rusia imperio]], [[Germanio]] kaj [[Britio]] agnoskis [[landlimo]]jn de [[Norvegio]] post ĝia forlaso de la [[unio]] kun [[Svedio]] en 1905 * [[1912]]: [[Albanio|Albana]] ribelo de 1912 finiĝis kiam la otomana registaro [[Sublima Pordo]] konsentis plenumi postulojn * [[1913]]: [[Ekspedicio]] de rusa oficiro kaj [[geodezio|geodeziisto]] Boris Wilkicki malkovris [[Norda Lando|Nordan Landon]]; Aleksandr Miller iĝis lasta rusia prezidanto de [[Varsovio]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: Germana armeo komencis atakon kontraŭ francaj pozicioj sur montetoj apud la urbo [[Nancio]] * [[1916]]: [[Unua Mondmilito]]: Orientafrika kampanjo: britaj trupoj okupis [[Daresalamo]]n, sidejon de [[Germanaj kolonioj|germana kolonia administrado]] de [[Germana Orient-Afriko]] * [[1921]]: Komunista Partio de [[Belgio]] estas fondita kiel sekcio de la [[Tria Internacio]] * [[1923]]: Unua [[flugo]] de usona [[aerŝipo]] * [[1936]]: [[Francisco Largo Caballero]] iĝis ĉefministro de Hispanio * [[1939]]: [[invado en Pollandon|Germana-pola milito]]: Sanga Lundo - soldatoj de [[SS (organizo)|SS]] kaj [[Wehrmacht]] mortigis sur stratoj de [[Częstochowa]] ĉirkaŭ 500 loĝantojn; en [[Katowice]] ĉirkaŭ 750 personojn, en aliaj lokoj pli ol 350; [[Luftwaffe]] bombis [[Sulejów]], pereis 700 personoj kaj en [[koncentrejo]]j pluaj 1300; kvartaga batalo de [[Mława]] finiĝis; ordono de translokiĝo de la ŝtataj regopovoj de Varsovio ĝis [[Lublin]]; germana armeo konkeris [[Kalisz]], [[Leszno]], [[Ostrów Wielkopolski]], [[Sieradz]], [[Szubin]] kaj eniris al [[Grudziądz]]; [[Stranga milito]]: unuaj unuoj de la [[Brita Armeo]] alvenis al [[Francio]] okupiĝante poziciojn laŭ la belga [[landlimo]], [[Japanio]] proklamis [[neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralecon]] en la milito en [[Eŭropo]]; [[Francisko Franko|frankisma]] [[Hispanio]] same; [[prezidanto de Usono]] malpermesis sendi [[armilo]]jn kaj [[municio]]n al batalantaj [[ŝtato]]j * [[1940]]: [[Batalo de Anglio]]: [[Luftwaffe]] atakis sudan Anglion, [[Brita Aerarmeo]] faris 678 aviadilflugojn; [[Adolf Hitler]] ordonis noktajn atakojn al [[Britaj Insuloj]]; [[Karolo la 2-a (Rumanio)|Karolo la 2-a]] nomumis [[Ion Antonescu]] ĉefministro de [[Rumanio]] * [[1941]]: En [[Orienta Prusio]] germanoj murdis 111 selektitajn sovetajn [[militkaptito]]jn, kaj en [[koncentrejo]] en [[Litovio]] 350 [[judoj]]n; germana [[submarŝipo]] U-652 unuafoje provis [[torpedo|torpedi]] usonan ŝipon ''USS Greer''; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[finnoj|finna]] Armeo de [[Karelio]] ekatakis direkte al rivero [[Svir]]; konsekvence de la pakto [[Władysław Sikorski|Sikorski]]-Majskij oni starigis diplomatiajn rilatojn * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germanoj murdis en Mielnica (nun en [[Volina provinco]]) 700-1200 judojn kaj postulis de regopovoj de [[geto]] en [[Lodzo]] 20 mil [[infano]]jn kun [[maljunulo]]j por forveturo al pereigejoj; policaj taĉmentoj pafmortigis en [[Działoszyce]] 1500 judojn; [[Ruĝa Armeo]] plifortigis 24-an kaj 66-an Armeojn, agantajn en [[Stalingrad]]-regiono, kaj kompletigis 1-an Gvardian Armeon * [[1943]]: En [[Provinco Vartlando]] permesiĝis uzi parton de [[katolikismo|katolikaj]] [[preĝejo]]j por deponejoj; [[Pola Rezistomovado|polaj rezistantoj]] haltigis [[trajno]]n kaj pripafis [[vagono]]jn destinitajn por germanoj; pola 1-a Infanteria Divizio estis de [[Rjazan]] transportita pere de [[fervojo]] al [[Vjazma (Smolenska provinco)|Vjazma]], kie ĝi konsistigis Okcidentan Fronton * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: nokte [[partizano]]j el [[Kampinos|Arbaro Kampinos]] sukcese atakis en apuda vilaĝo du [[roto]]jn de Sturma Brigado SS RONA ([[kunlaborismo|kunlaborisma]] rusa unuo de [[Waffen-SS]]); germanoj detruis [[elektrejo]]n en urbokvartalo Powiśle kaj gravan presejon, kio malfaciligis produktadon de [[armilo]]j kaj presadon; soveta 65-a Armeo liberigis [[Wyszków]] en [[Mazovio]]; [[Finnlando]] subskribis [[armistico]]n kun [[Sovetunio]]; brita armeo liberigis [[Loveno]]n kaj [[Antverpeno (urbo)|Antverpenon]] - danke al [[belga rezistado]] saviĝis la [[haveno]] * [[1945]]: Japana [[garnizono]] en la [[Vejkinsulo]] kapitulacis * [[1948]]: Abdiko de la nederlanda reĝino [[Vilhelmina (Nederlando)|Vilhelmina]] favore al [[Juliana (Nederlando)|Juliana]] * [[1951]]: Unua inter[[kontinento|kontinenta]] [[televido|televida]] [[telekomunikado]] - parolo de usona prezidento [[Harry S. Truman]] * [[1956]]: Oni montris IBM 305 RAMAC, unuan komercan [[komputilo]]n kun [[Diskaparato|magneta disko]] de la usona firmao [[IBM]] * [[1969]]: Oficiala inaŭguro de la [[Metroo de Meksikurbo]] * [[1970]]: [[Ĉilio]]: [[Salvador Allende]] gajnis prezidentan balotadon * [[1971]]: 111 personoj pereis en katastrofo de [[Boeing 727]] apud [[Juneau]] ([[Alasko]]) * [[1974]]: [[Usono]] kaj [[Germana Demokratia Respubliko]] ligis [[diplomato|diplomatiajn]] rilatojn * [[1975]]: [[Kvizo]] ''[[Kio? Kie? Kiam?]]'' de [[Vladimir Voroŝilov]] aperis en la rusia televido * [[1977]]: [[Ĝibutio]] aniĝis al [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] * [[1981]]: Sur teritorioj de [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko]], [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko]] kaj [[Litova Soveta Socialisma Respubliko]] komenciĝis la plej grandaj militekzercoj en la historio de [[Sovetunio]] * [[1985]]: [[Sovetunio]]: en [[punlaboro|punlaborejo]] Perm-36 mortis ukraina poeto, literatura kritikisto kaj publicisto [[Vasil Stus]] * [[1989]]: [[Leipzig]]: [[Lundaj manifestacioj (Leipzig)|Lundaj manifestacioj]] okazis en [[Germana Demokratia Respubliko]] * [[1990]]: Pola registaro de [[Tadeusz Mazowiecki]] decidis ĉesi konstruon de [[nuklea centralo]] apud Lago de Żarnowiec ([[distrikto Wejherowo]]) * [[1991]]: Super konstruaĵo de [[Verĥovna Rada]] en [[Kievo]] oni hisis [[flago de Ukrainio|flagon de Ukrainio]] * [[1992]]: Eksa bulgara [[komunismo|komunista]] gvidanto [[Todor Ĵivkov]] estis kondamnita al 7 jaroj de malliberigo pro [[fraŭdo]]; Hungara [[konservativismo|konservativa]] partio [[Fidesz]] iĝis plenrajta membro de [[Liberala Internacio]] * [[1993]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] komencis [[apostolo|apostolan]] [[pilgrimado]]n al [[Litovio]], [[Latvio]] kaj [[Estonio]] * [[1994]]: [[Kansaja internacia flughaveno]] estas malfermita en [[Japanio]] * [[1995]]: En Usono estis elsendita unua epizodo de la [[televida serio]] ''[[Xena]]'' * [[1998]]: Premiero de brita televida konkurso ''[[Kiu volas esti milionulo?]]''; [[Kalifornio]]: [[Google]] estis fondita de [[Larry Page]] kaj [[Sergey Brin]] por promocii la [[TTT-legilo]]n, kiun ili prilaboris kiel studentoj * [[1999]]: [[Dagestano]]: dum [[bombaj atencoj kontraŭ loĝejoj en Rusio]] fare de islamistoj kontraŭ familioj de militistoj en [[Bujnaksko]] pereis 64 personoj kaj 133 estis vunditaj * [[2000]]: La plej granda [[arkivo]] de ĉeĥoslovaka [[ekzilo|ekzila]] [[literaturo]], fondita en 1986 en [[Germanio]] sub la nomo Ĉeĥoslovaka Dokumenta Centro, komencis sian transloĝiĝon al [[Ĉeĥio]] * [[2006]]: Prezidento de [[Ĉeĥio]] [[Václav Klaus]] nomumis novan registaron, gvidatan de [[Mirek Topolánek]] kiel ĉefministro * [[2007]]: Ne malpli ol 25 personoj pereis kaj 60 vundiĝis en duobla bomba atenco de [[sinmortigo|sinmortigantoj]] apud [[militisto|militistejo]] en pakistana urbo [[Rawalpindi]] * [[2010]]: [[Kanterburio]]: [[tertremo]] en Darfield, proksime al [[Kristkirko]] - kun la plej granda financa efiko en la tiama historio de [[Nov-Zelando]] * [[2013]]: [[Ibrahim Boubacar Keïta]] iĝis prezidento de [[Malio]]; [[Siria enlanda milito]]: [[batalo]] en [[Maalula]] komenciĝis * [[2015]]: en [[Almato]] Ekonomia Juĝejo malpermesis la Komunistan Partion de [[Kazaĥio]]; [[Miloš Zeman]] kiel unua prezidento de Ĉeĥio faris oficialan ŝtatan viziton en la [[Ĉinio|Ĉina Popola Respubliko]] * [[2016]]: [[Patrino Teresa]] el [[Kolkato]] estis [[kanonizo|sanktigita]] de [[papo Francisko]] * [[2021]]: [[Pollando]]: 10-a [[Nacia Legado]] (de ''[[La moralo de sinjorino Dulska]]''); [[Teritoria Defend-Armeo]] komencis, pro anoncita eksterordinara stato, apogi loĝantaron de 3-kilometra apudlima zono kun [[Belorusio]] lige al eksterleĝa trapaso de la [[ŝtatlimo]] fare de [[migrado|enmigrintoj]], alvenigataj al [[Minsko]], ĉefe el [[Irako]] * [[2022]]: [[Vatikano]]: [[Johano Paŭlo la 1-a]] estis [[beatigo|beatigita]] de [[papo Francisko]] == Naskiĝoj == * [[973]]: [[Al-Biruni]], [[persoj|persa]] sciencisto, matematikisto, astronomo, astrologo, fizikisto, klerulo kaj enciklopediisto (m. [[1048]]) * [[1241]]: [[Aleksandro la 3-a (Skotlando)|Aleksandro la 3-a]], reĝo de Skotlando (m. [[1286]]) * [[1383]]: [[Felikso la 5-a (kontraŭpapo)|Felikso la 5-a]], lasta katolika [[kontraŭpapo]] (m. [[1451]]) * [[1563]]: [[Ŭan Li]], imperiestro de Ĉinio (m. [[1620]]) * [[1702]]: [[Legall de Kermeur]], franca [[ŝakludisto]] (m. [[1792]]) * [[1714]]: [[Mikaelo Karicki]], belorusa poeto, jezuito, filozofo, pedagogo (m. [[1781]]) * [[1716]]: Grafo [[László Székely (taglibristo)|László Székely]], hungara aŭtobiografiisto, tradukisto (m. [[1772]]) * [[1757]]: [[Christophine Reinwald]], germana desegnistino (m. [[1847]]) * [[1768]]: [[François René de Chateaubriand]], franca politikisto, diplomato kaj verkisto (m. [[1848]]) * [[1787]]: [[Johann Daniel Kestner]], germana entreprenisto, fabrikanto de ludiloj kaj pupoj (m. [[1858]]) * [[1791]]: [[Jan Svatopluk Presl]], ĉeĥa [[natursciencisto]] (m. [[1849]]) * [[1805]]: [[Imre Mikó (politikisto)|Imre Mikó]], hungara politikisto, historiisto (m. [[1876]]) * [[1809]]: [[Juliusz Słowacki]], pola poeto, [[dramaturgo]], mistikulo (m. [[1849]]) * [[1812]]: [[Franz Kuchenbuch]], germana pentristo, juristo kaj historiisto (m. [[1896]]) * [[1819]]: [[Adolf Pichler]], aŭstra verkisto kaj natursciencisto (m. [[1900]]) * [[1824]]: [[Anton Bruckner]], aŭstra komponisto (m. [[1896]]) * [[1834]]: [[Jenő Doby]], hungara grafikisto, pentristo (m. [[1907]]) * [[1846]]: [[Viktor Győző Schreyer]], rumania hungara advokato, poeto, verkisto, redaktoro (m. [[1937]]) * [[1848]]: [[Zsolt Beöthy]], hungara literaturhistoriisto, estetikisto, profesoro (m. [[1922]]) * [[1852]]: [[Miklós Putnoky]], hungara lingvisto, vortarverkisto, tradukisto, lernolibroverkisto (m. [[1935]]) * [[1859]]: [[Wilhelm Wetekamp]], germana gimnazia instruisto kaj [[esperantisto]], konata de [[instruado en Berlino]] (m. nekonata) * [[1866]]: [[Karin Thilander]], sveda blindiĝinta orgenistino, muzikinstruistino kaj [[esperanto|esperantistino]], edzino de [[Harald Thilander]], kunfondinto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (m. [[1927]]) * [[1867]]: [[Antonio Guinart]], hispana pastro, instruisto de lingvoj kaj [[esperantisto]], redaktoro de "[[La Suno Hispana]]" (m. nekonata) * [[1867]]: [[Medeiros e Albuquerque]], brazila ĵurnalisto, poeto, oratoro teatra verkisto kaj [[esperantisto]] enestanta en ''[[Antologio de Brazilaj Rakontoj]]'' (m. [[1934]]) * [[1869]]: [[Karl Seitz]], unua prezidento de Aŭstrio kaj de [[Germana Aŭstrio]] (m. [[1950]]) * [[1876]]: [[Friedrich von Lama]], aŭstra-germana katolika ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1944]]) * [[1880]]: [[János Zsirkay]], hungara ĵurnalisto, politikisto (m. [[1940]]) * [[1881]]: [[František Kysela]], ĉeĥa pentristo, grafikisto kaj industria figurartisto, rektoro (m. [[1941]]) * [[1883]]: [[Béla Czóbel]], hungara pentristo (m. [[1976]]) * [[1883]]: [[Géza Illyés (historiisto)|Géza Illyés]], hungara pastro kaj historiisto (m. [[1950]]) * [[1885]]: [[Antonio Bacci]], itala kardinalo kaj latinisto (m. [[1971]]) * [[1887]]: [[Andor Kálmán]], hungara komponisto, ĵurnalisto (m. [[1965]]) * [[1892]]: [[Darius Milhaud]], franca edukisto kaj komponisto (m. [[1974]]) * [[1896]]: [[Antonin Artaud]], franca poeto, dramisto, reĝisoro kaj aktoro (m. [[1948]]) * [[1897]]: [[László Berkesy]], hungara kuracisto, internisto kaj radiologo (m. [[1967]]) * [[1902]]: [[Viktor Bocskói]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. nekonata) * [[1904]]: [[Witold Gombrowicz]], pola verkisto (m. [[1969]]) * [[1909]]: [[Ferenc Kóréh]], hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. [[1996]]) * [[1913]]: [[Henryk Herbert Paruzel]], pola [[pastro]], gvidanto de [[pilgrimado]]j de [[esperantisto]]j al [[Jasna Góra]], organizanto de la 36-a [[IKUE-Kongreso]] en [[Romo]], tradukisto de ''[[Biblio]]'' al [[Esperanto]], aktivulo de [[Katolika Esperanto-movado]] kaj de [[IKUE]], kies ĉefverko estas ''[[Biblia Vortaro]]'', redaktoro de "Biblia Revuo", kreinto de [[Esperanto-biblioteko]] ĉe [[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"|Katolika Universitato de Lublin]], murdita en misteraj cirkonstancoj (m. [[1977]]) * [[1913]]: [[Károly Székely]], rumania hungara kuracisto, universitata profesoro (m. [[1996]]) * [[1914]]: [[Friedl Volgger]], sudtirola rezistomovadano, politikisto kaj ĵurnalisto (m. [[1997]]) * [[1924]]: [[Jerzy Ficowski]], pola poeto, soldato de la [[Pola Enlanda Armeo]], esploristo de folkloro, tradukisto (m. [[2006]]) * [[1926]]: [[Ivan Illich]], aŭstra filozofo kaj [[anarkiismo|anarkiisto]] (m. [[2002]]) * [[1927]]: [[Ferenc Sánta (verkisto)|Ferenc Sánta]], hungara verkisto (m. [[2008]]) * [[1927]]: [[John McCarthy]], usona [[komputikisto]] inventinta [[komputillingvo]]n kaj la nocion "[[artefarita intelekto]]" (m. [[2011]]) * [[1928]]: [[Günter Merbach]], germana historiisto kaj literaturscienculo (m. [[2003]]) * [[1931]]: [[Anthony de Mello]], barata jezuito, psikoterapiisto, mistikulo (m. [[1987]]) * [[1934]]: [[Jan Švankmajer]], ĉeĥa artisto, skulptisto, poeto, eseisto, filma reĝisoro * [[1936]]: [[Sakrat Janoviĉ]], belorusa verkisto (m. [[2013]]) * [[1941]]: [[Marilena Chauí]], brazila filozofino kaj historiistino * [[1944]]: [[Klára Gazda]], rumania hungara etnografino kaj lekciistino * [[1946]]: [[Liz Greene]], angla-usona [[astrologo|astrologino]] kaj psikologo * [[1955]]: [[David Broza]], israela kantisto kaj gitaristo * [[1957]]: [[Kati Panek]], rumania hungara aktorino, popolkantistino * [[1963]]: [[Frank Diemar]], germana heraldikisto kaj merkatika fakulo * [[1966]]: [[Janka Djagileva]], rusa poetino kaj [[junularkulturo|junularkultura]] kantistino (m. [[1991]]) * [[1966]]: [[István Horváth (sociologo)|István Horváth]], rumania hungara sociologo * [[1976]]: [[Árpád Szabó (pentristo)|Árpád Szabó]], rumania hungara pentristo * [[1981]]: [[Beyoncé Knowles]], usona kantistino kaj aktorino * [[1982]]: [[Lou Doillon]], franca-brita aktorino, kantistino kaj modelo == Mortoj == * [[422]]: [[Bonifaco la 1-a]], sankta papo * [[454]]: [[Dioskoro de Aleksandrio]], [[patriarko de Aleksandrio]] * [[1063]]: [[Tugril]], [[Tjurkaj popoloj|tjurka]] fondinto de [[Selĝuka Imperio]], sultano (n. [[990]]) * [[1166]]: [[Sankta Rozalia]], sicilia [[ermito|ermitino]], sanktulino (n. [[1128]]) * [[1199]]: [[Johana de Anglio (Reĝino de Sicilio)]], filino de [[Henriko la 2-a (Anglio)]] (n. [[1165]]) * [[1555]]: [[Paweł Holszański]], litova princo, pola nobelo, [[episkopo]] de [[Lucko]] kaj de [[Vilno]] (n. [[1490]]) * [[1843]]: [[Lion Ullmann]], germana rabeno kaj korantradukinto (n. [[1804]]) * [[1852]]: [[František Turinský]], ĉeĥa juristo, poeto kaj dramverkisto (n. [[1797]]) * [[1854]]: [[Santiago Mariño]], venezuela politikisto, batalanto pri [[sendependeco]] (n. [[1788]]) * [[1894]]: [[Antal Edelspacher]], hungara lingvisto, tradukisto, orientalisto (n. [[1846]]) * [[1902]]: [[Ágost Heller]], hungara fizikisto, profesoro, instruisto kaj bibliotekisto (n. [[1843]]) * [[1903]]: [[Hermann Zumpe]], germana dirigento kaj orkestrestro (n. [[1850]]) * [[1907]]: [[Edvard Grieg]], norvega komponisto kaj pianisto (n. [[1843]]) * [[1914]]: [[Charles Péguy]], franca verkisto, poeto, eseisto, kaj redaktisto (n. [[1872]]) * [[1916]]: [[José Echegaray]], hispana matematikisto, politikisto, Nobelpremiito pri literaturo (n. [[1832]]) * [[1930]]: [[Vladimir Arsenjev]], rusia, soveta esploristo de [[Fora Oriento]] (n. [[1872]]) * [[1938]]: [[István Dobai]], hungara unitariisma pastro, poeto (n. [[1899]]) * [[1942]]: [[Zsigmond Móricz]], hungara verkisto, novelisto, ĵurnalisto (n. [[1879]]) * [[1949]]: [[Mária Bándy]], hungara koreografino (n. [[1899]]) * [[1952]]: [[Carlo Sforza]], itala politikisto kaj diplomato (n. [[1873]]) * [[1957]]: [[Richard Harder]], germana klasika filologo (n. [[1896]]) * [[1963]]: [[Robert Schuman]], franca ĉefministro, kunkreinto de [[Eŭropa Unio]] (n. [[1886]]) * [[1964]]: [[Werner Bergengruen]], germana verkisto (n. [[1892]]) * [[1965]]: [[Albert Schweitzer]], germana kuracisto, muzikisto kaj teologo, Nobelpremiito pri paco (n. [[1875]]) * [[1973]]: [[Károly Kudelász]], rumania hungara pentristo, skulptisto (n. [[1896]]) * [[1973]]: [[Franz Kürschner]], germana pentristo kaj grafikisto (n. [[1929]]) * [[1977]]: [[Jean Rostand]], franca verkisto, biologo kaj filozofo (n. [[1894]]) * [[1977]]: [[Ernst Friedrich Schumacher]], brita ekonomikisto (n. [[1911]]) * [[1984]]: [[Henryk Łowmiański]], pola historiisto (n. [[1898]]) * [[1985]]: [[Vasil Stus]], ukraina poeto, kritikisto, publicisto kaj tradukisto, aktivulo de [[Ukrainia Helsinka unio]] (n. [[1938]]) * [[1989]]: [[Georges Simenon]], belga verkisto franclingva (n. [[1903]]) * [[1991]]: [[József Balla]], rumania hungara pentristo (n. [[1910]]) * [[1992]]: [[João Masiero]], brazila [[esperantisto]]-artisto (n. nekonata) * [[1997]]: [[Aldo Rossi]], itala arkitekto, ricevinto de la [[Pritzker-premio]] (n. [[1931]]) * [[2000]]: [[Éva Kabós]], hungara oficistino, kontistino, tajpistino kaj poetino (n. [[1915]]) * [[2006]]: [[Steve Irwin]], aŭstralia [[zoologo]] kaj televida stelulo (n. [[1962]]) * [[2011]]: [[Ferenc Ercsei]], rumania hungara skulptisto (n. [[1956]]) * [[2012]]: [[Józef Szaniawski]], pola historiisto, [[politologo]]-[[sovetologo]] (n. [[1944]]) * [[2014]]: [[Franca Falcucci]], itala politikistino, ministrino, profesorino (n. [[1926]]) * [[2014]]: [[Gustavo Cerati]], argentina kantisto, gitaristo, komponisto (n. [[1959]]) * [[2015]]: [[Pál Nagy (literaturhistoriisto)|Pál Nagy]], rumania hungara kritikisto, literaturhistoriisto (n. [[1924]]) * [[2015]]: [[Rainer Kirsch]], germana verkisto, lirikisto kaj prezidanto de verkista ligo (n. [[1934]]) * [[2015]]: [[Max Kruse (verkisto)|Max Kruse]], germana verkisto (n. [[1921]]) * [[2020]]: [[Gary Peacock]], usona [[basinstrumentisto]] de [[ĵazo]] (n. [[1935]]) * [[2023]]: [[Guðbergur Bergsson]], islanda verkisto (n. [[1932]]) * [[2025]]: [[Giorgio Armani]], itala mododezajnisto (n. [[1934]]) * [[2026]]: [[Geoffrey Sutton]], brita esperantisto (n. [[1947]] == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Moseo]], [[Hebreoj|hebrea]] [[profeto]]; [[Bonifaco la 1-a]], papo; [[sankta Rozalia]], itala virgulino el [[Palermo]]; 11 beatigitaj polaj [[monaĥino]]j el [[Navahrudak|Nowogródek]] (nun Navahrudak), pafmortigitaj de germanaj okupantaj unuoj == Tagoj de [[semajno]] == La '''4-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. [[Kategorio:4-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|04]] [[Kategorio:4-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0904]] ips8u8o93unim544qxwlhk5afpgumga 9478986 9478983 2026-09-20T10:25:50Z ~2026-48028-04 262916 /* Mortoj */ 9478986 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{Septembro}} La '''4-a de septembro''' estas la 247-a tago de la jaro (la 248-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 118 tagoj restas. Je la 4-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[476]]: [[Falo de la Okcidenta Romia Imperio]] - [[ĝermanoj|ĝermana]] tribestro [[Odoakro]] faligis [[imperiestro]]n [[Romulo Aŭgustulo]]. Unu el konvencie akceptataj [[dato]]j de la fino de la [[antikva epoko]] kaj komenco de [[mezepoko]] * [[929]]: [[Brandenburgio]]: en la batalo de [[Lenzen (Elbo)|Łączyn]] armeo de [[Duklando Saksio]] mortigis aŭ kaptis ĉiujn [[slavoj|slavojn]] defendantajn la [[fortikaĵo]]n * [[1024]]: [[Konrado la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 2-a]] iĝis reĝo de Germanio * [[1037]]: Reĝo de Kastilio [[Fernando la 1-a (Leono)|Fernando la 1-a]] venkis en batalo de Tamarón (en [[Provinco Burgoso]]) sian bofraton, la reĝon de Leono, kiu mortfalis kaj li mem okupis lian lokon * [[1207]]: Venko de [[bulgaroj]] super [[Latina imperio]] en batalo de Mosynopolis (en [[Orienta Makedonio kaj Trakio]]) * [[1260]]: [[Gelfoj kaj Gibelinoj]]: en la [[batalo de Montaperti]] [[gibelino]]j venkis armeon de [[Florenco]] * [[1437]]: Eksa litova grandduko [[Švitrigaila]] subiĝis al [[Krono de la Regno de Pollando]] * [[1479]]: [[Traktato de Alcáçovas]]: post kvarjara batalado kun [[portugaloj]] [[Hispanio]] ricevis [[Kanarioj]]n * [[1513]]: Reĝo de Ĉeĥio kaj Hungario [[Vladislao la 2-a Jogajlido]] donis urborajton al [[Kowary]] * [[1564]]: Armeo de la sveda reĝo [[Eriko la 14-a (Svedio)|Eriko la 14-a]] masakris 2 000 loĝantojn de [[Ronneby]] * [[1607]]: [[La Fuĝo de la Grafoj]] okazis en [[Irlando]] - konsekvenco de la [[Naŭjara milito (Irlando)|Naŭjara milito]] * [[1609]]: Angla navigisto [[Henry Hudson]] atingis insulon [[Manhatano]] * [[1669]]: Kapitulaco de venecia fortikaĵo [[Iraklio (urbo)|Candia]] sur [[Kreto (insulo)|Kreto]], kadre de la 6-a [[Venecia respubliko|venecia]]-[[Otomana Imperio|turka]] milito (1645-1669) * [[1725]]: Reĝo de Francio [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]] nuptis [[Maria Leszczyńska]], filinon de pola reĝo [[Stanislao la 1-a]] * [[1774]]: [[James Cook]] malkovris [[Nov-Kaledonio]]n * [[1781]]: [[Los-Anĝeleso (Kalifornio)|Los-Anĝeleso]] estis fondita de [[hispanaj kolonioj|hispanaj setliĝintoj]] kiel El Pueblo de Nuestra Señora La Reina de Los Ángeles de Porciúncula * [[1796]]: Venko de franca armeo super la aŭstra en batalo de [[Rovereto]] * [[1812]]: Kadre de la milito de 1812 [[koalicio]] de [[usonaj indianoj]] komencis sieĝon de la [[fortikaĵo]] de [[William H. Harrison|Harrison]] en [[Indianao]], ekbruligante ĝin * [[1821]]: [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] deklaris parton de [[Ameriko]], de [[Alasko]] ĝis [[Oregono]], kiel zonon de la influo de [[Rusio]] kaj fermis la akvojn de Alasko al fremdaj ŝipoj * [[1839]]: Unua [[opia milito]]: britaj ŝipoj pripafis ĉinajn [[ĵonko]]jn, enkondukante [[embargo]]n por vendo de [[nutraĵo]] * [[1841]]: En [[Britio]] ekfunkciis la dua registaro de [[Robert Peel]] * [[1843]]: [[Tereza Kristina de Burbono]] nuptis [[Petro la 2-a (Brazilo)|Petron la 2-a]], imperiestron de [[Brazila Imperio]] * [[1870]]: Proklamo de la [[Tria Respubliko de Francio]] post malvenka [[Francia-Prusia milito]] kaj detronigo de [[Napoleono la 3-a]] * [[1879]]: En [[Aleksandrów Kujawski]] renkontiĝis Imperiestro de la [[Rusia Imperio]] [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] kun [[Germana Imperiestro]] [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]] * [[1880]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[218 Bianko|Bianko]] * [[1886]]: Estro de [[apaĉoj]] [[Geronimo]] post 30-jara batalado subiĝis al usona armeo * [[1888]]: Sudorienta parto de la insulo [[Nov-Gvineo]] aneksita de Britio; George Eastman ricevis [[patento]]n por [[fotilo]] kaj [[registrita marko|registris]] [[Eastman Kodak]] * [[1890]]: [[Ponto de Karolo]] en [[Prago]] estis grave difektita rezulte de [[inundo]] * [[1891]]: [[Johann Palisa]] malkovris [[asteroido]]n [[315 Konstantio|Konstantio]] * [[1905]]: Germana astronomo [[Paul Götz]] malkovris [[asteroido]]n [[571 Dulcinea|Dulcinea]] * [[1907]]: Subskribo de pakto en [[Oslo|Christiania]], laŭ kiu [[Francio]], la [[Rusia imperio]], [[Germanio]] kaj [[Britio]] agnoskis [[landlimo]]jn de [[Norvegio]] post ĝia forlaso de la [[unio]] kun [[Svedio]] en 1905 * [[1912]]: [[Albanio|Albana]] ribelo de 1912 finiĝis kiam la otomana registaro [[Sublima Pordo]] konsentis plenumi postulojn * [[1913]]: [[Ekspedicio]] de rusa oficiro kaj [[geodezio|geodeziisto]] Boris Wilkicki malkovris [[Norda Lando|Nordan Landon]]; Aleksandr Miller iĝis lasta rusia prezidanto de [[Varsovio]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: Germana armeo komencis atakon kontraŭ francaj pozicioj sur montetoj apud la urbo [[Nancio]] * [[1916]]: [[Unua Mondmilito]]: Orientafrika kampanjo: britaj trupoj okupis [[Daresalamo]]n, sidejon de [[Germanaj kolonioj|germana kolonia administrado]] de [[Germana Orient-Afriko]] * [[1921]]: Komunista Partio de [[Belgio]] estas fondita kiel sekcio de la [[Tria Internacio]] * [[1923]]: Unua [[flugo]] de usona [[aerŝipo]] * [[1936]]: [[Francisco Largo Caballero]] iĝis ĉefministro de Hispanio * [[1939]]: [[invado en Pollandon|Germana-pola milito]]: Sanga Lundo - soldatoj de [[SS (organizo)|SS]] kaj [[Wehrmacht]] mortigis sur stratoj de [[Częstochowa]] ĉirkaŭ 500 loĝantojn; en [[Katowice]] ĉirkaŭ 750 personojn, en aliaj lokoj pli ol 350; [[Luftwaffe]] bombis [[Sulejów]], pereis 700 personoj kaj en [[koncentrejo]]j pluaj 1300; kvartaga batalo de [[Mława]] finiĝis; ordono de translokiĝo de la ŝtataj regopovoj de Varsovio ĝis [[Lublin]]; germana armeo konkeris [[Kalisz]], [[Leszno]], [[Ostrów Wielkopolski]], [[Sieradz]], [[Szubin]] kaj eniris al [[Grudziądz]]; [[Stranga milito]]: unuaj unuoj de la [[Brita Armeo]] alvenis al [[Francio]] okupiĝante poziciojn laŭ la belga [[landlimo]], [[Japanio]] proklamis [[neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralecon]] en la milito en [[Eŭropo]]; [[Francisko Franko|frankisma]] [[Hispanio]] same; [[prezidanto de Usono]] malpermesis sendi [[armilo]]jn kaj [[municio]]n al batalantaj [[ŝtato]]j * [[1940]]: [[Batalo de Anglio]]: [[Luftwaffe]] atakis sudan Anglion, [[Brita Aerarmeo]] faris 678 aviadilflugojn; [[Adolf Hitler]] ordonis noktajn atakojn al [[Britaj Insuloj]]; [[Karolo la 2-a (Rumanio)|Karolo la 2-a]] nomumis [[Ion Antonescu]] ĉefministro de [[Rumanio]] * [[1941]]: En [[Orienta Prusio]] germanoj murdis 111 selektitajn sovetajn [[militkaptito]]jn, kaj en [[koncentrejo]] en [[Litovio]] 350 [[judoj]]n; germana [[submarŝipo]] U-652 unuafoje provis [[torpedo|torpedi]] usonan ŝipon ''USS Greer''; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[finnoj|finna]] Armeo de [[Karelio]] ekatakis direkte al rivero [[Svir]]; konsekvence de la pakto [[Władysław Sikorski|Sikorski]]-Majskij oni starigis diplomatiajn rilatojn * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germanoj murdis en Mielnica (nun en [[Volina provinco]]) 700-1200 judojn kaj postulis de regopovoj de [[geto]] en [[Lodzo]] 20 mil [[infano]]jn kun [[maljunulo]]j por forveturo al pereigejoj; policaj taĉmentoj pafmortigis en [[Działoszyce]] 1500 judojn; [[Ruĝa Armeo]] plifortigis 24-an kaj 66-an Armeojn, agantajn en [[Stalingrad]]-regiono, kaj kompletigis 1-an Gvardian Armeon * [[1943]]: En [[Provinco Vartlando]] permesiĝis uzi parton de [[katolikismo|katolikaj]] [[preĝejo]]j por deponejoj; [[Pola Rezistomovado|polaj rezistantoj]] haltigis [[trajno]]n kaj pripafis [[vagono]]jn destinitajn por germanoj; pola 1-a Infanteria Divizio estis de [[Rjazan]] transportita pere de [[fervojo]] al [[Vjazma (Smolenska provinco)|Vjazma]], kie ĝi konsistigis Okcidentan Fronton * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: nokte [[partizano]]j el [[Kampinos|Arbaro Kampinos]] sukcese atakis en apuda vilaĝo du [[roto]]jn de Sturma Brigado SS RONA ([[kunlaborismo|kunlaborisma]] rusa unuo de [[Waffen-SS]]); germanoj detruis [[elektrejo]]n en urbokvartalo Powiśle kaj gravan presejon, kio malfaciligis produktadon de [[armilo]]j kaj presadon; soveta 65-a Armeo liberigis [[Wyszków]] en [[Mazovio]]; [[Finnlando]] subskribis [[armistico]]n kun [[Sovetunio]]; brita armeo liberigis [[Loveno]]n kaj [[Antverpeno (urbo)|Antverpenon]] - danke al [[belga rezistado]] saviĝis la [[haveno]] * [[1945]]: Japana [[garnizono]] en la [[Vejkinsulo]] kapitulacis * [[1948]]: Abdiko de la nederlanda reĝino [[Vilhelmina (Nederlando)|Vilhelmina]] favore al [[Juliana (Nederlando)|Juliana]] * [[1951]]: Unua inter[[kontinento|kontinenta]] [[televido|televida]] [[telekomunikado]] - parolo de usona prezidento [[Harry S. Truman]] * [[1956]]: Oni montris IBM 305 RAMAC, unuan komercan [[komputilo]]n kun [[Diskaparato|magneta disko]] de la usona firmao [[IBM]] * [[1969]]: Oficiala inaŭguro de la [[Metroo de Meksikurbo]] * [[1970]]: [[Ĉilio]]: [[Salvador Allende]] gajnis prezidentan balotadon * [[1971]]: 111 personoj pereis en katastrofo de [[Boeing 727]] apud [[Juneau]] ([[Alasko]]) * [[1974]]: [[Usono]] kaj [[Germana Demokratia Respubliko]] ligis [[diplomato|diplomatiajn]] rilatojn * [[1975]]: [[Kvizo]] ''[[Kio? Kie? Kiam?]]'' de [[Vladimir Voroŝilov]] aperis en la rusia televido * [[1977]]: [[Ĝibutio]] aniĝis al [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] * [[1981]]: Sur teritorioj de [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko]], [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko]] kaj [[Litova Soveta Socialisma Respubliko]] komenciĝis la plej grandaj militekzercoj en la historio de [[Sovetunio]] * [[1985]]: [[Sovetunio]]: en [[punlaboro|punlaborejo]] Perm-36 mortis ukraina poeto, literatura kritikisto kaj publicisto [[Vasil Stus]] * [[1989]]: [[Leipzig]]: [[Lundaj manifestacioj (Leipzig)|Lundaj manifestacioj]] okazis en [[Germana Demokratia Respubliko]] * [[1990]]: Pola registaro de [[Tadeusz Mazowiecki]] decidis ĉesi konstruon de [[nuklea centralo]] apud Lago de Żarnowiec ([[distrikto Wejherowo]]) * [[1991]]: Super konstruaĵo de [[Verĥovna Rada]] en [[Kievo]] oni hisis [[flago de Ukrainio|flagon de Ukrainio]] * [[1992]]: Eksa bulgara [[komunismo|komunista]] gvidanto [[Todor Ĵivkov]] estis kondamnita al 7 jaroj de malliberigo pro [[fraŭdo]]; Hungara [[konservativismo|konservativa]] partio [[Fidesz]] iĝis plenrajta membro de [[Liberala Internacio]] * [[1993]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] komencis [[apostolo|apostolan]] [[pilgrimado]]n al [[Litovio]], [[Latvio]] kaj [[Estonio]] * [[1994]]: [[Kansaja internacia flughaveno]] estas malfermita en [[Japanio]] * [[1995]]: En Usono estis elsendita unua epizodo de la [[televida serio]] ''[[Xena]]'' * [[1998]]: Premiero de brita televida konkurso ''[[Kiu volas esti milionulo?]]''; [[Kalifornio]]: [[Google]] estis fondita de [[Larry Page]] kaj [[Sergey Brin]] por promocii la [[TTT-legilo]]n, kiun ili prilaboris kiel studentoj * [[1999]]: [[Dagestano]]: dum [[bombaj atencoj kontraŭ loĝejoj en Rusio]] fare de islamistoj kontraŭ familioj de militistoj en [[Bujnaksko]] pereis 64 personoj kaj 133 estis vunditaj * [[2000]]: La plej granda [[arkivo]] de ĉeĥoslovaka [[ekzilo|ekzila]] [[literaturo]], fondita en 1986 en [[Germanio]] sub la nomo Ĉeĥoslovaka Dokumenta Centro, komencis sian transloĝiĝon al [[Ĉeĥio]] * [[2006]]: Prezidento de [[Ĉeĥio]] [[Václav Klaus]] nomumis novan registaron, gvidatan de [[Mirek Topolánek]] kiel ĉefministro * [[2007]]: Ne malpli ol 25 personoj pereis kaj 60 vundiĝis en duobla bomba atenco de [[sinmortigo|sinmortigantoj]] apud [[militisto|militistejo]] en pakistana urbo [[Rawalpindi]] * [[2010]]: [[Kanterburio]]: [[tertremo]] en Darfield, proksime al [[Kristkirko]] - kun la plej granda financa efiko en la tiama historio de [[Nov-Zelando]] * [[2013]]: [[Ibrahim Boubacar Keïta]] iĝis prezidento de [[Malio]]; [[Siria enlanda milito]]: [[batalo]] en [[Maalula]] komenciĝis * [[2015]]: en [[Almato]] Ekonomia Juĝejo malpermesis la Komunistan Partion de [[Kazaĥio]]; [[Miloš Zeman]] kiel unua prezidento de Ĉeĥio faris oficialan ŝtatan viziton en la [[Ĉinio|Ĉina Popola Respubliko]] * [[2016]]: [[Patrino Teresa]] el [[Kolkato]] estis [[kanonizo|sanktigita]] de [[papo Francisko]] * [[2021]]: [[Pollando]]: 10-a [[Nacia Legado]] (de ''[[La moralo de sinjorino Dulska]]''); [[Teritoria Defend-Armeo]] komencis, pro anoncita eksterordinara stato, apogi loĝantaron de 3-kilometra apudlima zono kun [[Belorusio]] lige al eksterleĝa trapaso de la [[ŝtatlimo]] fare de [[migrado|enmigrintoj]], alvenigataj al [[Minsko]], ĉefe el [[Irako]] * [[2022]]: [[Vatikano]]: [[Johano Paŭlo la 1-a]] estis [[beatigo|beatigita]] de [[papo Francisko]] == Naskiĝoj == * [[973]]: [[Al-Biruni]], [[persoj|persa]] sciencisto, matematikisto, astronomo, astrologo, fizikisto, klerulo kaj enciklopediisto (m. [[1048]]) * [[1241]]: [[Aleksandro la 3-a (Skotlando)|Aleksandro la 3-a]], reĝo de Skotlando (m. [[1286]]) * [[1383]]: [[Felikso la 5-a (kontraŭpapo)|Felikso la 5-a]], lasta katolika [[kontraŭpapo]] (m. [[1451]]) * [[1563]]: [[Ŭan Li]], imperiestro de Ĉinio (m. [[1620]]) * [[1702]]: [[Legall de Kermeur]], franca [[ŝakludisto]] (m. [[1792]]) * [[1714]]: [[Mikaelo Karicki]], belorusa poeto, jezuito, filozofo, pedagogo (m. [[1781]]) * [[1716]]: Grafo [[László Székely (taglibristo)|László Székely]], hungara aŭtobiografiisto, tradukisto (m. [[1772]]) * [[1757]]: [[Christophine Reinwald]], germana desegnistino (m. [[1847]]) * [[1768]]: [[François René de Chateaubriand]], franca politikisto, diplomato kaj verkisto (m. [[1848]]) * [[1787]]: [[Johann Daniel Kestner]], germana entreprenisto, fabrikanto de ludiloj kaj pupoj (m. [[1858]]) * [[1791]]: [[Jan Svatopluk Presl]], ĉeĥa [[natursciencisto]] (m. [[1849]]) * [[1805]]: [[Imre Mikó (politikisto)|Imre Mikó]], hungara politikisto, historiisto (m. [[1876]]) * [[1809]]: [[Juliusz Słowacki]], pola poeto, [[dramaturgo]], mistikulo (m. [[1849]]) * [[1812]]: [[Franz Kuchenbuch]], germana pentristo, juristo kaj historiisto (m. [[1896]]) * [[1819]]: [[Adolf Pichler]], aŭstra verkisto kaj natursciencisto (m. [[1900]]) * [[1824]]: [[Anton Bruckner]], aŭstra komponisto (m. [[1896]]) * [[1834]]: [[Jenő Doby]], hungara grafikisto, pentristo (m. [[1907]]) * [[1846]]: [[Viktor Győző Schreyer]], rumania hungara advokato, poeto, verkisto, redaktoro (m. [[1937]]) * [[1848]]: [[Zsolt Beöthy]], hungara literaturhistoriisto, estetikisto, profesoro (m. [[1922]]) * [[1852]]: [[Miklós Putnoky]], hungara lingvisto, vortarverkisto, tradukisto, lernolibroverkisto (m. [[1935]]) * [[1859]]: [[Wilhelm Wetekamp]], germana gimnazia instruisto kaj [[esperantisto]], konata de [[instruado en Berlino]] (m. nekonata) * [[1866]]: [[Karin Thilander]], sveda blindiĝinta orgenistino, muzikinstruistino kaj [[esperanto|esperantistino]], edzino de [[Harald Thilander]], kunfondinto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (m. [[1927]]) * [[1867]]: [[Antonio Guinart]], hispana pastro, instruisto de lingvoj kaj [[esperantisto]], redaktoro de "[[La Suno Hispana]]" (m. nekonata) * [[1867]]: [[Medeiros e Albuquerque]], brazila ĵurnalisto, poeto, oratoro teatra verkisto kaj [[esperantisto]] enestanta en ''[[Antologio de Brazilaj Rakontoj]]'' (m. [[1934]]) * [[1869]]: [[Karl Seitz]], unua prezidento de Aŭstrio kaj de [[Germana Aŭstrio]] (m. [[1950]]) * [[1876]]: [[Friedrich von Lama]], aŭstra-germana katolika ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1944]]) * [[1880]]: [[János Zsirkay]], hungara ĵurnalisto, politikisto (m. [[1940]]) * [[1881]]: [[František Kysela]], ĉeĥa pentristo, grafikisto kaj industria figurartisto, rektoro (m. [[1941]]) * [[1883]]: [[Béla Czóbel]], hungara pentristo (m. [[1976]]) * [[1883]]: [[Géza Illyés (historiisto)|Géza Illyés]], hungara pastro kaj historiisto (m. [[1950]]) * [[1885]]: [[Antonio Bacci]], itala kardinalo kaj latinisto (m. [[1971]]) * [[1887]]: [[Andor Kálmán]], hungara komponisto, ĵurnalisto (m. [[1965]]) * [[1892]]: [[Darius Milhaud]], franca edukisto kaj komponisto (m. [[1974]]) * [[1896]]: [[Antonin Artaud]], franca poeto, dramisto, reĝisoro kaj aktoro (m. [[1948]]) * [[1897]]: [[László Berkesy]], hungara kuracisto, internisto kaj radiologo (m. [[1967]]) * [[1902]]: [[Viktor Bocskói]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. nekonata) * [[1904]]: [[Witold Gombrowicz]], pola verkisto (m. [[1969]]) * [[1909]]: [[Ferenc Kóréh]], hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. [[1996]]) * [[1913]]: [[Henryk Herbert Paruzel]], pola [[pastro]], gvidanto de [[pilgrimado]]j de [[esperantisto]]j al [[Jasna Góra]], organizanto de la 36-a [[IKUE-Kongreso]] en [[Romo]], tradukisto de ''[[Biblio]]'' al [[Esperanto]], aktivulo de [[Katolika Esperanto-movado]] kaj de [[IKUE]], kies ĉefverko estas ''[[Biblia Vortaro]]'', redaktoro de "Biblia Revuo", kreinto de [[Esperanto-biblioteko]] ĉe [[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"|Katolika Universitato de Lublin]], murdita en misteraj cirkonstancoj (m. [[1977]]) * [[1913]]: [[Károly Székely]], rumania hungara kuracisto, universitata profesoro (m. [[1996]]) * [[1914]]: [[Friedl Volgger]], sudtirola rezistomovadano, politikisto kaj ĵurnalisto (m. [[1997]]) * [[1924]]: [[Jerzy Ficowski]], pola poeto, soldato de la [[Pola Enlanda Armeo]], esploristo de folkloro, tradukisto (m. [[2006]]) * [[1926]]: [[Ivan Illich]], aŭstra filozofo kaj [[anarkiismo|anarkiisto]] (m. [[2002]]) * [[1927]]: [[Ferenc Sánta (verkisto)|Ferenc Sánta]], hungara verkisto (m. [[2008]]) * [[1927]]: [[John McCarthy]], usona [[komputikisto]] inventinta [[komputillingvo]]n kaj la nocion "[[artefarita intelekto]]" (m. [[2011]]) * [[1928]]: [[Günter Merbach]], germana historiisto kaj literaturscienculo (m. [[2003]]) * [[1931]]: [[Anthony de Mello]], barata jezuito, psikoterapiisto, mistikulo (m. [[1987]]) * [[1934]]: [[Jan Švankmajer]], ĉeĥa artisto, skulptisto, poeto, eseisto, filma reĝisoro * [[1936]]: [[Sakrat Janoviĉ]], belorusa verkisto (m. [[2013]]) * [[1941]]: [[Marilena Chauí]], brazila filozofino kaj historiistino * [[1944]]: [[Klára Gazda]], rumania hungara etnografino kaj lekciistino * [[1946]]: [[Liz Greene]], angla-usona [[astrologo|astrologino]] kaj psikologo * [[1955]]: [[David Broza]], israela kantisto kaj gitaristo * [[1957]]: [[Kati Panek]], rumania hungara aktorino, popolkantistino * [[1963]]: [[Frank Diemar]], germana heraldikisto kaj merkatika fakulo * [[1966]]: [[Janka Djagileva]], rusa poetino kaj [[junularkulturo|junularkultura]] kantistino (m. [[1991]]) * [[1966]]: [[István Horváth (sociologo)|István Horváth]], rumania hungara sociologo * [[1976]]: [[Árpád Szabó (pentristo)|Árpád Szabó]], rumania hungara pentristo * [[1981]]: [[Beyoncé Knowles]], usona kantistino kaj aktorino * [[1982]]: [[Lou Doillon]], franca-brita aktorino, kantistino kaj modelo == Mortoj == * [[422]]: [[Bonifaco la 1-a]], sankta papo * [[454]]: [[Dioskoro de Aleksandrio]], [[patriarko de Aleksandrio]] * [[1063]]: [[Tugril]], [[Tjurkaj popoloj|tjurka]] fondinto de [[Selĝuka Imperio]], sultano (n. [[990]]) * [[1166]]: [[Sankta Rozalia]], sicilia [[ermito|ermitino]], sanktulino (n. [[1128]]) * [[1199]]: [[Johana de Anglio (Reĝino de Sicilio)]], filino de [[Henriko la 2-a (Anglio)]] (n. [[1165]]) * [[1555]]: [[Paweł Holszański]], litova princo, pola nobelo, [[episkopo]] de [[Lucko]] kaj de [[Vilno]] (n. [[1490]]) * [[1843]]: [[Lion Ullmann]], germana rabeno kaj korantradukinto (n. [[1804]]) * [[1852]]: [[František Turinský]], ĉeĥa juristo, poeto kaj dramverkisto (n. [[1797]]) * [[1854]]: [[Santiago Mariño]], venezuela politikisto, batalanto pri [[sendependeco]] (n. [[1788]]) * [[1894]]: [[Antal Edelspacher]], hungara lingvisto, tradukisto, orientalisto (n. [[1846]]) * [[1902]]: [[Ágost Heller]], hungara fizikisto, profesoro, instruisto kaj bibliotekisto (n. [[1843]]) * [[1903]]: [[Hermann Zumpe]], germana dirigento kaj orkestrestro (n. [[1850]]) * [[1907]]: [[Edvard Grieg]], norvega komponisto kaj pianisto (n. [[1843]]) * [[1914]]: [[Charles Péguy]], franca verkisto, poeto, eseisto, kaj redaktisto (n. [[1872]]) * [[1916]]: [[José Echegaray]], hispana matematikisto, politikisto, Nobelpremiito pri literaturo (n. [[1832]]) * [[1930]]: [[Vladimir Arsenjev]], rusia, soveta esploristo de [[Fora Oriento]] (n. [[1872]]) * [[1938]]: [[István Dobai]], hungara unitariisma pastro, poeto (n. [[1899]]) * [[1942]]: [[Zsigmond Móricz]], hungara verkisto, novelisto, ĵurnalisto (n. [[1879]]) * [[1949]]: [[Mária Bándy]], hungara koreografino (n. [[1899]]) * [[1952]]: [[Carlo Sforza]], itala politikisto kaj diplomato (n. [[1873]]) * [[1957]]: [[Richard Harder]], germana klasika filologo (n. [[1896]]) * [[1963]]: [[Robert Schuman]], franca ĉefministro, kunkreinto de [[Eŭropa Unio]] (n. [[1886]]) * [[1964]]: [[Werner Bergengruen]], germana verkisto (n. [[1892]]) * [[1965]]: [[Albert Schweitzer]], germana kuracisto, muzikisto kaj teologo, Nobelpremiito pri paco (n. [[1875]]) * [[1973]]: [[Károly Kudelász]], rumania hungara pentristo, skulptisto (n. [[1896]]) * [[1973]]: [[Franz Kürschner]], germana pentristo kaj grafikisto (n. [[1929]]) * [[1977]]: [[Jean Rostand]], franca verkisto, biologo kaj filozofo (n. [[1894]]) * [[1977]]: [[Ernst Friedrich Schumacher]], brita ekonomikisto (n. [[1911]]) * [[1984]]: [[Henryk Łowmiański]], pola historiisto (n. [[1898]]) * [[1985]]: [[Vasil Stus]], ukraina poeto, kritikisto, publicisto kaj tradukisto, aktivulo de [[Ukrainia Helsinka unio]] (n. [[1938]]) * [[1989]]: [[Georges Simenon]], belga verkisto franclingva (n. [[1903]]) * [[1991]]: [[József Balla]], rumania hungara pentristo (n. [[1910]]) * [[1992]]: [[João Masiero]], brazila [[esperantisto]]-artisto (n. nekonata) * [[1997]]: [[Aldo Rossi]], itala arkitekto, ricevinto de la [[Pritzker-premio]] (n. [[1931]]) * [[2000]]: [[Éva Kabós]], hungara oficistino, kontistino, tajpistino kaj poetino (n. [[1915]]) * [[2006]]: [[Steve Irwin]], aŭstralia [[zoologo]] kaj televida stelulo (n. [[1962]]) * [[2011]]: [[Ferenc Ercsei]], rumania hungara skulptisto (n. [[1956]]) * [[2012]]: [[Józef Szaniawski]], pola historiisto, [[politologo]]-[[sovetologo]] (n. [[1944]]) * [[2014]]: [[Franca Falcucci]], itala politikistino, ministrino, profesorino (n. [[1926]]) * [[2014]]: [[Gustavo Cerati]], argentina kantisto, gitaristo, komponisto (n. [[1959]]) * [[2015]]: [[Pál Nagy (literaturhistoriisto)|Pál Nagy]], rumania hungara kritikisto, literaturhistoriisto (n. [[1924]]) * [[2015]]: [[Rainer Kirsch]], germana verkisto, lirikisto kaj prezidanto de verkista ligo (n. [[1934]]) * [[2015]]: [[Max Kruse (verkisto)|Max Kruse]], germana verkisto (n. [[1921]]) * [[2020]]: [[Gary Peacock]], usona [[basinstrumentisto]] de [[ĵazo]] (n. [[1935]]) * [[2023]]: [[Guðbergur Bergsson]], islanda verkisto (n. [[1932]]) * [[2025]]: [[Giorgio Armani]], itala mododezajnisto (n. [[1934]]) * [[2026]]: [[Geoffrey Sutton]], brita esperantisto (n. [[1947]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Moseo]], [[Hebreoj|hebrea]] [[profeto]]; [[Bonifaco la 1-a]], papo; [[sankta Rozalia]], itala virgulino el [[Palermo]]; 11 beatigitaj polaj [[monaĥino]]j el [[Navahrudak|Nowogródek]] (nun Navahrudak), pafmortigitaj de germanaj okupantaj unuoj == Tagoj de [[semajno]] == La '''4-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. [[Kategorio:4-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|04]] [[Kategorio:4-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0904]] 2wubfukyshl5td84ysnpahvkvwpbjod 0 5491 9479033 9323864 2026-09-20T11:22:10Z ThomasPusch 1869 + Julija Mendel 9479033 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{Septembro}} {{polurinda|la eventoj de 1939 ĝis 1945 ankoraŭ estas amase tro malkoncizaj|listigi=ne}} La '''3-a de septembro''' estas la 246-a tago de la jaro (la 247-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 119 tagoj restas. Je la 3-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-401]]: Interna milito en [[Persa Imperio]]: [[Batalo de Kunaksa]] * [[301]]: Ŝtatfondo de [[San-Marino (urbo)|San-Marino]] (laŭ [[legendo]] fondita de [[Marino (diakono)|Sankta Marino]]) * [[590]]: [[Pontifiko]] de [[Gregorio la 1-a]] komenciĝis * [[1189]]: [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a]] kroniĝis kiel reĝo de Anglio * [[1260]]: [[Palestino]]: [[mamelukoj]] venkis [[mongoloj]]n en la [[batalo de Ajn Ĝalut]], kio haltigis ilian ekspansion en [[Proksima Oriento]] * [[1335]]: [[Pactraktato]] inter la ĉeĥa reĝo [[Johano de Luksemburgo]] kaj la hungara reĝo [[Karolo la 1-a (Hungario)|Karolo la 1-a]] en [[Vyšehrad]] * [[1612]]: [[Pola-rusa milito 1609-1618]]: pola-litova armeo en batalo de [[Moskvo]] ne sukcesis provizi ĉirkaŭitajn polojn en [[Kremlo]] - taktika venko de [[rusoj]] * [[1650]]: [[Angla enlanda milito]]: armeo de Parlamento sub gvido de [[Oliver Cromwell]] venkis skotajn [[monarkio|pormonarkianojn]] en batalo de [[Dunbar (Skotlando)|Dunbar]] * [[1651]]: Reĝo [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]] estis venkita de Cromwell en batalo de [[Worcester]] * [[1741]]: Malvenko de [[svedoj]] en batalo de [[Lappeenranta]], kadre de sveda-rusa milito (1741-1743) * [[1758]]: Reĝo de Portugalio [[Jozefo la 1-a (Portugalio)|Jozefo la 1-a]] vundiĝis en [[atenco]] * [[1777]]: [[Flago de Usono]] unuafoje hisiĝis en [[Marilando]] * [[1796]]: Venko de aŭstra armeo super la franca en batalo de [[Würzburg]] * [[1826]]: [[Rusia Imperio]]: [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] kroniĝis kiel [[imperiestro]] * [[1838]]: En [[Kievo]] malfermiĝis [[pensionato]] por noblaj [[knabino]]j * [[1843]]: En [[Grekio]] armea [[puĉo]] rezultigis revenon de [[konstitucia monarkio]] * [[1863]]: [[Januara ribelo]]: venko de poloj kontraŭ rusoj en batalo de Panasówka (proksime al [[Biłgoraj]]) * [[1866]]: [[Svislando]]: en [[Ĝenevo]] komenciĝis unua kongreso de la [[Unua Internacio]] * [[1901]]: Nacia [[flago de Aŭstralio]] aperis en [[Melburno]] * [[1902]]: Germana astronomo [[Max Wolf]] malkovris 3 asteroidojn: [[490 Veritas]], [[491 Carina]] kaj [[492 Gismonda]] * [[1914]]: Usonanino Mary Phelps Jacobs inventis [[mamzono]]n; [[Benedikto la 15-a]] iĝis papo; [[Unua Mondmilito]]: [[Rusio|rusa]] armeo okupis [[Lvovo]]n post retiriĝo de [[aŭstria-hungara armeo]]; komenco de la batalo de Grand Couronné - germana [[sturmo]] kontraŭ francaj pozicioj sur alta tereno proksime al la urbo [[Nancio]] * [[1915]]: Trupoj de [[Germana Imperiestra Regno]] okupis [[Grodno]]n; en [[Aŭstria-hungara armeo]] formiĝis [[regimento]] de [[Ukrainaj siĉ-pafistoj]]; posta ĉeĥoslovaka prezidento [[Edvard Beneš]] [[ekzilo|ekziliĝas]] - unue al [[Svislando]] kaj poste al [[Francio]] * [[1916]]: Leefe Robinson detruis germanan [[aerŝipo]]n norde de [[Londono]] - la unua pafalterigita en [[Britio]] * [[1917]]: [[Germanio|Germana]] armeo aneksis [[Rigo]]n * [[1918]]: [[bolŝevismo|Bolŝevisma]] registaro de [[Rusio]] publikigis unuan oficialan anoncon pri la [[ruĝa teroro]] kiel respondo al terorismaj atakoj de kontraŭrevoluciuloj; komandanto de [[Moskva Kremlo]] ekzekutis [[Fanny Kaplan]], akuzitan pri atenco al [[Lenin]] * [[1922]]: malfermo de la [[Autodromo Nazionale di Monza]] en [[Italio]] * [[1928]]: Skota [[bakteriologo]] [[Alexander Fleming]] malkovris [[antibiotiko]]n [[penicilino]] * [[1932]]: [[Pavel Morozov]], juna sovetia aktivulo, estis murdita de siaj parencoj * [[1935]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Varsovio]] aperis unua numero de [[scienca popularigo|scienc-teknika]] semajnrevuo "Młody Zawodowiec" (Juna [[profesio|Profesiisto]]) * [[1939]]: [[invado en Pollandon|germana-pola milito]]: tri [[batalo]]j malvenkaj por poloj finiĝis en la distriktoj [[Distrikto Żywiecki|Żywiecki]], [[Distrikto Świecki|Świecki]] kaj [[Distrikto Mikołowski|Mikołowski]]; en [[Golfo de Gdansko]] [[Luftwaffe]] sinkigis minstarigan ŝipon kaj kontraŭ[[torpedo|torpedan]]; germana armeo konkeris [[Częstochowa]], [[Radomsko]], [[Ciechanów]], [[Nowy Tomyśl]], [[Przasnysz]] kaj [[Katowice]]; Armeo "Kraków" evakuiĝis de [[Silezio]]; [[Militkrimo]]j: germanaj soldatoj [[murdo|murdis]] du pafalterigitajn [[piloto]]jn en la vilaĝo Bugaj (proksime al [[Radomsko]]); en Jaśkowice Śląskie ([[distrikto Pszczyna]]) germanoj pafmortigis kelkdekon de estintaj [[Sileziaj Ribeloj|sileziaj ribelantoj]]; dum bombado de [[Lodzo]] ĉirkaŭ 300 personoj pereis; komenco de aktiviĝo de la germana [[Kvina kolono]] kunlaboranta kun [[paraŝuto|paraŝutistoj]] por ekregi la urbon [[Bydgoszcz]]; prezidento [[Ignacy Mościcki]] subskribis dekreton pri kreo de Ĉeĥa-Slovaka Legio (kun ĉ.180 volontuloj; [[Slovakio]] kune kun [[Tria Regno]] invadis la [[Dua Pola Respubliko|Duan Polan Respublikon]]); [[Francio]], [[Britio]], [[Aŭstralio]] kaj [[Novzelando]] deklaris militon al [[Tria Regno|Germanio]] (kune kun [[Barato]] kaj [[Kanado]]) - komenciĝis tiel nomata "[[stranga milito]]"; [[Berlino]]: germanaj regopovoj permesis al pola ambasadoro kun ties skipo forlasi [[Tria Regno|Germanion]]; brita registaro anoncis maran blokadon de Germanio; germana [[submarŝipo]] U-30 sinkigis britan pasaĝeran ŝipon "Athenia" - saviĝis 1,3 mil personoj, 112 pereis; [[Belgio]], [[Nederlando]] kaj [[Norvegio]] anoncis [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralecon]] * [[1940]]: Pieter Sjoerds Gerbrandy iĝis [[listo de ĉefministroj de Nederlando|ĉefministro de Nederlando]] en [[ekzilo]] * [[1941]]: [[Germana okupado de Pollando]]: en [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] germanoj unuafoje eksperimente uzis [[venengaso]]n; de [[Varsovio|varsovia]] enketa malliberejo [[Pawiak]] foriris transporto de 70 personoj al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Auŝvico]]; [[Rumanio]] aneksis [[Bukovino]]n * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germanoj ekpostulis de la [[Judenrat|regopovoj]] de [[Lodza geto]] 20 mil infanojn kaj maljunulojn por "transloko", t.e. por [[deportado]] al [[ekstermejo]]j; taĉmentoj de germana polico en [[Działoszyce]] murdis pli ol 1500 judojn; en [[geto]] de Łachwa (nun en [[Bresta regiono]]) eksplodis verŝajne unua [[ribelo]] post [[invado en Pollandon|germana]] kaj [[soveta invado en Pollandon|soveta]] invadoj en Pollandon; interkonsento pri usona financa kaj milita helpo al [[Libera Francio]]; dutagaj kontraŭbritaj manifestacioj en [[Irlando]] finitaj - [[krizostato]] en [[Belfasto]] * [[1943]]: [[Ordnungspolizei|Germana polico]] pafmortigis en Pikuły (proksime al [[Nisko]]) 51 personojn kaj bruligis la tutan vilaĝon; [[Gestapo]] [[pendumo|pendumis]] en Żabnica (proksime al [[Żywiec]]) 11 personojn; [[pola ekzila registaro]] plie transdonis al juda partio Bund 150 mil zlotojn; uson-kanadaj taĉmentoj transirinte [[Mesina Markolo|Mesinan Markolon]] venis al [[Kalabrio]] - brita armeo post malforta rezisto de [[italoj]] okupis [[Reggio di Calabria]] kaj [[Villa San Giovanni]]; en Cassibile apud [[Sirakuzo]] oni subskribis kondiĉojn de [[armistico]]; en [[Romo]] kreiĝis [[kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] komitato de [[Ivanoe Bonomi]]; nokte de la 3-a/4-a de septembro Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis [[Berlino]]n * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: taĉmento el Grupiĝo "[[Kampinos]]" faris nokte de la 2-a/3-a de septembro atakon al rusa [[kunlaborismo|kunlaborista]] [[Bataliono]] de Sturma [[Brigado]] [[SS (organizo)|SS]]-RONA rezidanta en [[vilaĝo]] Truskaw ([[Distrikto Warszawski Zachodni]]); de la 8.00 germanoj bombis [[Śródmieście|Mezurbon]]; germanaj fortoj post subpremo de Malnova Urbo atakis apudan kvartalon Powiśle; germana polico pafmortigis en Varsovio pli ol 110 civilulojn; al [[Koncentrejo Ravensbrück]] alvenis transporto de 29 [[judoj|judinoj]] (civitaninoj de Pollando) de [[Częstochowa]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Mazovio]] trupoj de la 1-a Belorusa Fronto ekatakis por atingi [[Narevo]]n; trupoj de la 2-a kaj 3-a Ukrainaj Frontoj finis likvidon de germana 6-a Armeo sude de [[Kiŝinevo]] kaj en okcidenta bordo de [[Pruto]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: Francaj Internaj Fortoj kaj unuo de usona 7-a Armeo liberigis [[Liono]]n, polaj trupoj liberigis [[Abbeville]]; Britaj trupoj liberigis [[Bruselo]]n; [[Arkto]]: sur insulo [[Svalbardo]] kapitulacis la lasta germana taĉmento, membroj de [[meteologio|meteologia]] [[ekspedicio]] * [[1950]]: [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] voĉdonis kontraŭ aliĝo de [[Ĉinio]] al [[UN]]; [[Giuseppe Farina]] iĝis unua ĉampiono de [[Formulo 1]] * [[1965]]: En [[Duesseldorf]] oni verdiktis pri 10 estintaj [[funkciulo]]j de la [[ekstermejo]] [[Treblinka (koncentrejo)|Treblinka]] * [[1967]]: [[Tago H]]: [[Svedio]] enkondukis la dekstran [[trafikflanko]]n * [[1971]]: [[Kataro (lando)|Kataro]] sendependiĝis (de [[Britio]]); Sovetunio, Usono, Britio kaj Francio subskribis traktaton pri [[Okcidenta Berlino]] * [[1980]]: [[Pollando]]: post [[Strikoj en la Pola Marbordo|aŭgustaj]] interkonsentoj inter [[Solidareco (Pollando)|Solidareco]] kaj la registaro de [[Pola Popola Respubliko]] subskribitaj en [[Szczecin]] kaj [[Gdańsk]] oni subskribis en [[Jastrzębie-Zdrój]] pluajn postulojn al la [[21 postuloj]] sekve de kio [[Silezio|sileziaj]] [[mino|minejoj]] eklaboris * [[1982]]: [[Mafio|Mafia]] atenco dum la itala [[dua mafia milito]] kontraŭ generalo kaj [[prefekto]] [[Carlo Alberto dalla Chiesa]] * [[1984]]: [[Pieter Willem Botha]] fariĝis prezidento de [[Sud-Afriko]] * [[1992]]: Itala transporta aviadilo kun helpo al [[Sarajevo]] estis pafalterigita okcidente de la urbo - 8 personoj pereis * [[1993]]: [[Krimeo]]: prezidentoj [[Leonid Kuĉma]] kaj [[Boris Jelcin]] subskribis interkonsenton pri transdono al [[Rusio]] flanke de [[Ukrainio]] de la plimulto de la [[Nigramara floto]] kaj [[atombombo]]j kontraŭ malpliigo de ukraina [[ŝuldo]]; [[Eŭroposkeptikismo|Eŭroposkeptikisma]] [[Partio por la Sendependeco de la Unuiĝinta Reĝlando]] fondiĝis en [[Londono]] * [[1995]]: [[Interreto|Interreta]] [[aŭkcio|aŭkcia]] servejo [[eBay]] fondita de Pierre Omidyar, usona entreprenisto kaj filantropo * [[1999]]: [[Donecko]]: Ukraina [[Islamo|Islama]] [[Universitato]] fondiĝis * [[2000]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] [[beatigo|beatigis]] siajn antaŭulojn: [[Pio la 9-a]] kaj [[Johano la 23-a]] * [[2004]]: Karel Hoffmann, la sola kondamnita politikisto en [[Invado de soldataroj de Varsovia Traktato en Ĉeĥoslovakion|aŭgusto 1968]], estis liberigita el [[malliberejo]]; [[Terorisma atako en Beslano]]: [[Nord-Osetio]]: post eksplodoj en lernejo, kie troviĝis [[ostaĝo]]j, ĝi ekbrulis kaj komenciĝis spontanea sturmo; 334 homoj pereis, inkluzive de 186 [[infano]]j, pli ol 800 estis vunditaj, 31 teroristoj estis mortigitaj, [[Nur-Paŝi Kulajev|unusola]] postvivis * [[2005]]: [[terorisma atako en Beslano|Beslano]]: En la memoriala tombejo [[Urbo de anĝeloj (Beslan)|Urbo de anĝeloj]], kie estis enterigita plejparto de la viktimoj, okazis solena malfermo de la memorialo [[Arbo de funebro]] * [[2006]]: Pactrupoj de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] venis al suda [[Libano]] post la [[Israela-Libana konflikto de 2006]] * [[2007]]: Oni fine estingis daŭrantajn de la 28-a de junio [[incendio]]jn de arbaroj en [[Grekio]], rezulte de kiuj 84 personoj pereis * [[2009]]: [[Los-Anĝeleso]]: entombigo de [[Michael Jackson]] en [[Glendale (Kalifornio)|Glendale]] * [[2010]]: 73 personoj pereis kaj ĉirkaŭ 200 vundiĝis en [[sinmortigo|sinmortiga]] bomba atenco kontraŭ [[ŝijaismo|ŝijaisma]] [[procesio]] en pakistana urbo [[Kveta]] * [[2014]]: [[Astronomo]]j de [[Universitato de Havajo]] malkovris, ke la [[Lakta vojo]] estas parto de [[galaksiamaso|galaksiamasego]] 100 oble pli granda ol oni ĝis nun opiniis - nomata ''Laniakea'' * [[2015]]: Pro riproĉoj pri [[korupto]] elposteniĝis prezidento de [[Gvatemalo]] [[Otto Pérez Molina]], kaj lian lokon okupis ĝisnuna vicprezidento [[Alejandro Maldonado]] * [[2016]]: La 5-a [[Nacia Legado]] en 2200 lokoj de Pollando kaj eksterlando; en la 18-a Eŭrovido-Konkurso por Junaj [[Muzikistoj]] de la [[Eŭropa Unio de Radio kaj Televido]] venkis pola [[saksofonisto]] [[Łukasz Dyczko]] * [[2017]]: [[Nord-Koreio]] faris sian sesan kaj plej potencan [[nuklea testo|nuklean teston]] * [[2021]]: En [[Pollando]] ekvalidis de la [[noktomezo]] laŭlonge de la pola-[[Belorusio|belorusa]] [[ŝtatlimo]] eksterordinara stato, kune kun komencita pli frue konstruado de [[barilo]]j por haltigi alfluon de kontraŭleĝaj enmigrintoj ==[[Esperantujo]]== * [[2012]]: La 33-a Sanmarineca Universitata Studadsesio de [[AIS]] komenciĝis en [[Varsovio]] == Naskiĝoj == * [[1499]]: [[Diane de Poitiers]], franca dukino, amatino de reĝo [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-a]] (m. [[1566]]) * [[1564]]: [[Julius von Pflug]], historiisto kaj episkopo de [[Naumburg]] (n. [[1499]]) * [[1568]]: [[Adriano Banchieri]], itala benediktana monaĥo kaj komponisto (m. [[1634]]) * [[1695]]: [[Pietro Locatelli]], itala komponisto kaj violonisto (m. [[1764]]) * [[1728]]: [[Matthew Boulton]], angla manfaristo, kunlaboranto de [[James Watt]] (m. [[1809]]) * [[1734]]: [[Joseph Wright of Derby]], angla pejzaĝisto kaj pentristo (m. [[1797]]) * [[1746]]: [[Friedrich Wilhelm Gotter]], germana verkisto, aktoro, tradukisto (m. [[1797]]) * [[1761]]: [[Krisztina Ujfalvy]], hungara poetino (m. [[1818]]) * [[1773]]: [[István Cselkó (juĝisto)|István Cselkó]], hungara juĝisto, gimnazia kaj akademia instruisto, redaktoro (m. [[1837]]) * [[1780]]: [[Georg Heinrich Lünemann]], germana filologo kaj pedagogo (m. [[1830]]) * [[1789]]: [[Friedrich von Heyden]], germana verkisto kaj juristo (m. [[1851]]) * [[1792]]: [[Heinrich Langethal]], germana pedagogo (m. [[1879]]) * [[1810]]: [[Paul Kane]], irlanda-kanada pentristo (m. [[1871]]) * [[1813]]: [[József Eötvös]], hungara verkisto, ministro (m. [[1871]]) * [[1818]]: [[Karl von Vogelsang]], aŭstra publicisto kaj socialreformanto (m. [[1890]]) * [[1834]]: [[Ernst Rauscher]], aŭstra verkisto kaj tradukisto (m. [[1919]]) * [[1858]]: [[Frank Leavenworth]], usona astronomo (m. [[1928]]) * [[1859]]: [[Jean Jaurès]], franca politikisto, proponinta utiligi esperanton en [[Internacia Socialista Estraro]], murdita (m. [[1914]]) * [[1863]]: [[Hans Aanrud]], norvega verkisto (m. [[1953]]) * [[1874]]: [[Kuroita Kacumi]], profesoro pri [[japana historio]], kunfondinto de [[Japana Esperantista Asocio]] kaj kunverkinto de [[Esperanto-japana vortaro]] (m. [[1946]]) * [[1875]]: [[Ferdinand Porsche]], aŭstra [[aŭtomobilo|aŭtomobil]]-konstruisto (m. [[1951]]) * [[1897]]: [[Miklós Elekes]], hungara kuracisto, [[histologio|histologo]] (m. [[1947]]) * [[1899]]: [[László Füssy]], hungara laboristo, librovendisto, poeto (m. [[1969]]) * [[1899]]: [[Vilmos Stepper]], rumania hungara-franca ĵurnalisto, verkisto (m. nekonata) * [[1900]]: [[Urho Kekkonen]], ĉefministro kaj prezidento de Finnlando (m. [[1986]]) * [[1901]]: [[Alfred E. Johann]], germana ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1996]]) * [[1905]]: [[Carl David Anderson]], usona fizikisto Nobelpremiita (m. [[1991]]) * [[1923]]: [[Jenő Szávai]], hungara ĵurnalisto kaj redaktoro (m. [[1984]]) * [[1926]]: [[Irene Papas]], greka aktorino kaj kantistino (m. [[2022]]) * [[1927]]: [[Aljes Adamoviĉ]], belorusa verkisto, literaturhistoriisto, socia aganto (m. [[1994]]) * [[1928]]: [[Danuta Siedzikówna]], pola [[flegado|sanitariistino]], soldato de [[Pola Enlanda Armeo]] (m. [[1946]]) * [[1928]]: [[Gaston Thorn]], ĉefministro de Luksemburgio, prezidanto de la Eŭropa Komisiono (m. [[2007]]) * [[1929]]: [[Gyula Lőrinczi]], rumania hungara matematikisto, geodeziisto, politikisto * [[1932]]: [[Jerzy Łojek]], pola historiisto, aŭtoro de furoraj [[samizdato]]j (m. [[1986]]) * [[1935]]: [[Jenő Sántha]], rumania hungara instruisto, lernolibroverkisto * [[1936]]: [[Zine El Abidine Ben Ali]], prezidento de Tunizio (m. [[2019]]) * [[1937]]: [[Attila Márton]], rumania hungara instruisto, fizikisto * [[1938]]: [[Ryoji Noyori]], japana kemiisto Nobelpremiita * [[1939]]: [[János Matekovics]], rumania hungara ĵurnalisto, verkisto (m. [[2012]]) * [[1940]]: [[László Aradits]], hungara ĵurnalisto kaj radia redaktoro (m. [[2002]]) * [[1940]]: [[Eduardo Galeano]], urugvaja verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[2015]]) * [[1941]]: [[László Babarczy]], hungara reĝisoro, teatrestro, profesoro (m. [[2022]]) * [[1942]]: [[Béla Kiss (pentristo)|Béla Kiss]], rumania hungara pentristo kaj desegninstruisto * [[1944]]: [[Róbert Schwartz]], rumania hungara esplorkemiisto (m. [[2023]]) * [[1945]]: [[Zoltán Ambrus (psikologo)|Zoltán Ambrus]], rumania hungara psikologo * [[1947]]: [[Kjell Magne Bondevik]], ĉefministro de Norvegio * [[1947]]: [[Mario Draghi]], itala ekonomikisto, prezidanto de [[Eŭropa Centra Banko]], ĉefministro de Italio * [[1948]]: [[Levy Mwanawasa]], prezidento de [[Zambio]] * [[1948]]: [[Ljudmila Georgijevna Karaĉkina]], ukraina astronomino * [[1951]]: [[Maithripala Sirisena]], prezidento de [[Srilanko]] * [[1953]]: [[Jean-Pierre Jeunet]], franca filmreĝisoro * [[1958]]: [[Josip Pleadin]], kroata [[esperantisto]], laboranto de priesperanta [[Internacia Kultura Servo]] en [[Zagreb]] kiel presisto kaj [[tradukisto]], fondinto de [[Esperanto-klubo]] en [[Đurđevac]], kunorganizanto de [[UK 2001]], aŭtoro de "Biografia leksikono de [[Kroataj esperantistoj|kroatiaj esperantistoj]]" kaj de biografiaro pri [[Esperanto-verkisto|esperantlingvaj verkistoj]] ''Ordeno de Verda Plumo'' * [[1962]]: [[Carlo Sarandrea]], itala [[esperantisto]], konsiliano de [[Itala Esperantista Federacio]], parolisto kaj redaktoro de Esperanto-elsendoj de [[Radio Vatikana]], redaktoro de "[[Espero Katolika]]", kunorganizanto de [[IKUE-Kongreso]]j, sekretario kaj retestro de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]] * [[1965]]: [[Charlie Sheen]], usona aktoro * [[1986]]: [[Julija Mendel]], ukraina ĵurnalistino, gazetara agentino kaj politika strategiistino == Mortoj == * [[1328]]: [[Castruccio Castracani]], itala duko kaj [[kondotiero]] (n. [[1281]]) * [[1402]]: [[Gian Galeazzo Visconti]], reganto de [[Milano]] (n. [[1351]]) * [[1467]]: [[Eleonora de Portugalio kaj Aragono]], portugala [[infanto|infantino]] (n. [[1434]]) * [[1546]]: [[Petru la 4-a Rareș]], reganto de [[Princlando Moldavio]] (n. [[1483]]) * [[1564]]: [[Julius von Pflug]], historiisto kaj episkopo de [[Naumburg (Saale)|Naumburgo]] (n. [[1499]]) * [[1658]]: [[Oliver Cromwell]], angla politikisto, [[Lordo-Protektanto]] kaj gvidanto de la [[angla enlanda milito]] (n. [[1599]]) * [[1667]]: [[Alonso Cano]], hispana [[artisto]], pentristo, skulptisto kaj arkitekto (n. [[1601]]) * [[1816]]: [[János Krizosztom Hannulik]], hungara pastro, instruisto kaj poeto (n. [[1745]]) * [[1877]]: [[Adolphe Thiers]], prezidento de Francio (n. [[1797]]) * [[1883]]: [[Ivan Turgenev]], rusia verkisto (n. [[1818]]) * [[1889]]: [[Julius Weizsäcker]], germana teologo kaj historiisto (n. [[1828]]) * [[1918]]: [[Fanni Kaplan]], ukraina judino, kiu atencis kontraŭ [[Lenin]] (n. [[1890]]) * [[1932]]: [[Pavel Morozov]], juna sovetia aktivulo (n. [[1918]]) * [[1944]]: [[Roman Rozmiłowski]], pola [[oficiro]], partoprenanto de la [[ribelo de Varsovio]] (n. [[1915]]) * [[1948]]: [[Edvard Beneš]], prezidanto de Ĉeĥoslovakio kaj de [[Ĉeĥoslovaka ekzila registaro]] (n. [[1884]]) * [[1950]]: [[Irén Ágay]], hungara aktorino (n. [[1912]]) * [[1956]]: [[Károly Bakóczi]], hungara verkisto, literaturhistoriisto kaj tradukisto (n. [[1883]]) * [[1957]]: [[Jenő Heltai]], hungara poeto, verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1871]]) * [[1964]]: [[Joseph Marx]], aŭstra komponisto, instruisto kaj kritikisto (n. [[1882]]) * [[1966]]: [[Elisabeth Ahnert]], germana pentristino (n. [[1885]]) * [[1974]]: [[Harry Partch]], usona komponisto kaj konstruisto de [[muzika instrumento|muzikaj instrumentoj]] (n. [[1901]]) * [[1975]]: [[Ladislav Riedl]], ĉeĥa kuracisto kaj verkisto, aŭtoro de esperantlingvaj poemaroj, kontribuanto al "[[La Progreso]]" (n. [[1902]]) * [[1982]]: [[Carlo Alberto dalla Chiesa]], itala generalo kaj [[prefekto]] kontraŭbatalanta [[Ruĝaj Brigadoj|Ruĝajn Brigadojn]] (n. [[1920]]) * [[1985]]: [[Jo Jones]], usona ĵaz-[[frapinstrumentisto]] (n. [[1911]]) * [[1987]]: [[Morton Feldman]], usona komponisto (n. [[1926]]) * [[1991]]: [[Frank Capra]], itala-usona filmreĝisoro (n. [[1897]]) * [[1999]]: [[Wilhelm Kaufmann]], aŭstra pentristo kaj kosmopolito (n. [[1901]]) * [[2000]]: [[Béla Szász (redaktoro)|Béla Szász]], rumania hungara eldoneja redaktoro, tradukisto (n. [[1926]]) * [[2004]]: Viktimoj de [[Terorisma atako en Beslano]] (komandestroj de la sturmogrupoj) ** [[Oleg Iljin]] ** [[Dmitrij Razumovskij]] ** [[Aleksandr Perov]] * [[2006]]: [[Dániel Bodosi]], rumania hungara pentristo (n. [[1913]]) * [[2007]]: [[Steve Fossett]], usona riĉegulo kaj vojaĝisto (n. [[1944]]) * [[2010]]: [[György Bánffy (aktoro)|György Bánffy]], hungara aktoro (n. [[1927]]) * [[2012]]: [[Sun Myung Moon]], korea fondinto kaj gvidanto de [[Eklezio de la Unuiĝo]] (n. [[1920]]) * [[2012]]: [[Michael Clarke Duncan]], usona korpogardisto kaj aktoro (n. [[1957]]) * [[2019]]: [[Peter Lindbergh]], germana [[fotisto]] de [[modo]] (n. [[1944]]) * [[2024]]: [[Hans-Dietrich Quednau]], germana esperantisto kaj universitatprofesoro pri biometrio == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: sankta [[Gregorio la 1-a]], la Granda, [[papo]] kaj [[doktoro de la eklezio]]: [[Marino (diakono)|Marino]], [[ermito]], legenda fondinto de la urbo [[San-Marino (urbo)|San-Marino]] * [[Nacia tago]] en [[San-Marino]], legenda fondado far sankta [[Marino]] ([[4-a jarcento]]); samtempe jarkomenco * [[Aŭstralio]]: [[Flago de Aŭstralio|Tago de Flago]] * [[Nacia tago]] en [[Kataro]], tago de la sendependiĝo ([[1971]]) == Tagoj de [[semajno]] == La '''3-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. [[Kategorio:3-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|03]] [[Kategorio:3-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0903]] rd5q2dv08ir1clnjc13xvn0i3l8fwdi 0 5514 9478975 9356040 2026-09-20T10:21:40Z ~2026-48028-04 262916 /* Naskiĝoj */ 9478975 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{oktobro}} La '''20-a de oktobro''' estas la 293-a tago de la jaro (la 294-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 72 tagoj restas. Je la 20-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[1097]]: [[Unua krucmilito]]: krucmilitantoj komencis [[sieĝo|sieĝi]] [[Antioĥio]]n * [[1314]]: [[Ludoviko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Ludoviko la 4-a]] iĝis reĝo de [[Germanio]] * [[1349]]: [[Papo]] Klemento la 6-a malpermesis [[procesio]]n de [[skurĝiĝantoj]] * [[1401]]: Apud [[Hamburgo]] sur [[Elbo (rivero)|Elba]] insulo oni senkapigis 70 [[Vitalienbröder]] * [[1448]]: Dua batalo de Kosovo (proksime al [[Priŝtino]]) finiĝis - hungara armeo de [[János Hunyadi]] estis frakasita de taĉmentoj de la turka [[sultano]] Murado la 2-a * [[1506]]: [[Sigismondo la 1-a (Pollando-Litovio)|Sigismondo la Maljuna]] iĝis [[Listo de regantoj de Litovio|Grandduko de Litovio]] * [[1548]]: [[Bolivio]]: [[La-Pazo]] fondiĝis * [[1568]]: En Nord-[[Pacifiko]] oni malkovris [[Vejkinsulo]]n * [[1595]]: Pola armeo venkis la [[tataroj|tataran]] en batalo de Cecora ([[Distrikto Iași]]) * [[1600]]: En batalo en [[Valaĥio (Rumanio)|Valaĥio]] pola militisto [[Jan Zamoyski]] supervenkis [[Mikaelo de Valaĥio|Mikaelon de Valaĥio]] * [[1650]]: [[Kristina (Svedio)|Kristina]] kroniĝis kiel reĝino de Svedio * [[1655]]: En [[Kėdainiai]] litova hetmano Janusz Radziwiłł rompis [[Pola-Litova Unio|polan-litovan union]] subskribante pakton kun [[Svedio]] * [[1696]]: [[Dumao]] de [[bojaro]]j decidis pri konstruo de maraj [[ŝipo]]j, kion oni konsideras tagon de la fondiĝo de la [[Rusa Mararmeo]] * [[1714]]: [[Abatejo Westminster]]: [[Georgo la 1-a (Britio)|Georgo la 1-a]] iĝis reĝo de [[Britio]] kaj [[Irlando (lando)|Irlando]] * [[1728]]: [[Incendio]] de [[Kopenhago]] - 28% de la urbo bruliĝis, 20% de la loĝantoj restis sen [[tegmento]] super la kapo * [[1740]]: [[Maria Tereza de Aŭstrio]] transprenis [[heredaĵo]]n de [[habsburgoj]], kio estis [[militkazo]] por sukceda [[milito]] * [[1803]]: [[Usona senato]] ratifis traktaton pri [[vendo de Luiziano]] de Francio * [[1805]]: [[Batalo de Ulm]] finiĝas per venko de la franca [[Granda Armeo]] kontraŭ [[Aŭstria imperio]] * [[1820]]: Kongreso de [[Opava]] komenciĝis, kie renkontiĝis regantoj de [[Sankta Alianco]] * [[1827]]: [[Greka milito de sendependiĝo]]: venko de brita-franca-rusa ŝiparo super la turka-egipta en [[marbatalo]] de Navarino ([[Peloponezo]], [[Ionia Maro]], [[Piloso]]) — lasta pli granda batalo de velŝipoj, dum kiu mara potenco de la [[Otomana imperio]] estis rompita * [[1860]]: En [[Varsovio]] okazis kunsido de [[monarko]]j por interalie kontraŭbatali sendependecajn movadojn, dum kiu renkontiĝis rusa imperiestro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]], aŭstra imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a]] kaj tronheredonto [[Vilhelmo de Prusio]] * [[1880]]: [[Moskva Nikulin cirko en Cvetnoj Bulvardo]] ekfunkciis * [[1883]]: [[Pacifika Milito]]: [[Peruo]] kaj [[Ĉilio]] subskribis pactraktaton * [[1905]]: [[Istanbulo]]: sportklubo [[Galatasaray]] fondiĝis * [[Unua Mondmilito]] ** [[1916]]: [[Kirasŝipo]] "Imperiestrino Maria" eksplodis en [[Sebastopolo]] mortigante 225 [[maristo]]jn ** [[1917]]: En la [[subŝtato]] [[Marilando]] oni fondis la plej malnovan usonan [[armea spaco|armean spacon]] ** [[1918]]: Urba Konsilio de [[Lvovo]] akceptis rezolucion pri alligo de la urbo kun [[Dua Pola Respubliko|Pollando]]; [[Germana Imperiestra Regno]] akceptis usonajn kondiĉojn por fini la unuan mondmiliton * [[1919]]: Ŝtatestro de Pollando [[Józef Piłsudski]] solene malfermis [[AGH Universitato de Scienco kaj Teknologio|Ministan Akademion en Krakovo]] * [[1920]]: Dum belorusa konferenco en [[Rigo]] sub la gvidado de Vaclau Lastouski, kreiĝis bloko de [[belorusoj|belorusaj]] partioj por batali por sendependa kaj nedividebla [[Belorusio]] * [[1920]]: En [[Rumanio]] komenciĝas [[ĝenerala striko]] en kiu partoprenas ĉirkaŭ 400 000 dungitoj - ĝi ampleksis ĉiujn branĉojn de [[industrio]] kaj [[transporto]] kaj estis la unua en la tuta lando (20-28 oktobro) * [[1929]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Grodno]] oni inaŭguris monumenton al [[Eliza Orzeszkowa]] * [[1930]]: Brita ministro pri [[kolonio]]j [[Sidney Webb]] nome de registaro publikigis t.n. duan ''Blankan Libron'', kiu limigis nombron de [[judoj|judaj]] [[migrado|elmigrintoj]] al [[Palestino]] * [[1932]]: [[Sovetunio]]: [[Kamĉatka provinco|Kamĉatka]] kaj [[Amura provinco|Amura]] provincoj estis kreitaj * [[1933]]: [[Pollando]]: [[Nisko]] ricevis [[urborajto]]n * [[1935]]: [[Ĉinio]]: [[Longa Marŝado]] finiĝis post kiam [[Popola Liberiga Armeo]] kaj ĉinaj komunistoj atingis [[Janan]] * [[1935]]: [[Kalmukio|Kalmuka]] [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetunio|ASSR]] fondiĝis * [[1938]]: [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] estis malpermesita * [[Dua Mondmilito]] ** [[1939]]: en la historia provinco Grandpolujo kadre de [[Operaco Tannenberg]] komenciĝis unuaj amasaj publikaj [[ekzekuto]]j de la pola "gvidanta tavolo"; [[Aranĝo T4]]: unuo de SS "Einmann" pafmortigis 149 personojn, en tio 116 pacientojn de malsanulejo; en [[Tczew]] germanoj pafmortigis 23 [[pastro]]jn de [[Pelplin]], en [[Poniec]] pafmortigis ties vicurbestron, en [[Śrem]] estis pafmortigita pastro; papo [[Pio la 12-a]] anoncis [[encikliko]]n ''Summi Pontificatus'' pri la homa [[solidareco]] kaj [[totalismo|totalisma]] ŝtato ** [[1940]]: [[Pola Rezistomovado]]: En [[Varsovio]] centra revuo de organizaĵo Polska Niepodległa (Pollando Sendependa) apelaciis pri interkonsento de redakcioj aperigi diversajn semajnrevuojn en laŭvicaj tagoj de la semajno ** [[1941]]: [[Germanoj]] establis vilaĝan [[geto]]n en pola [[komunumo]] Kowale Pańskie ([[distrikto Turecki]]); germanoj venĝe pafmortigis en [[Kragujevac]] de la 20/21-an de oktobro 2800-5000 [[serboj]]n; nokte de la 20-a/21-a de oktobro Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis [[Wilhelmshaven]], [[Bremeno]]n kaj [[Emden]] ** [[1942]]: taĉmentoj de [[Wehrmacht]], polico kaj ĝendarmaro kadre de kontraŭ[[partizano|partizana]] operaco pafmortigis en regiono de [[Sokołów Podlaski]] 12 partizanojn kaj 60 civilulojn; en [[Grodno]] germanoj pafmortigis 25 [[ostaĝo]]jn, en distrikto [[Opatów]] 13 judojn kaj en [[Poznań]] [[mortpuno|mortpunis]] 10 [[poloj]]n; [[Batalo de Atlantiko]]: brita aviadilo sinkigis sudokcidente de [[Irlando]] germanan [[submarŝipo]]n ''U-216'' kun la tuta 45-membra skipo ** [[1943]]: apud [[Stalowa Wola]] germanoj pafmortigis 25 polojn pro mortigo de unu el ili, kaj en [[Krakovo]] samkiale okazigis surstrate la unuan publikan [[ekzekuto]]n de 20 personoj el [[gestapo|gestapa]] malliberejo; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: direktivo de la [[Ruĝa Armeo]] pri alinomigo de la frontoj: [[Tverj|Kalinina]] al 1-a Balta, [[Balta maro|Balta]] al la 2-a Balta, Centra al Belorusa, [[Voroneĵ|Voroneĵa]] al 1-a Ukraina, [[stepo|Stepa]] al 2-a Ukraina, Sud-Okcidenta al 3-a Ukraina, Suda al 4-a Ukraina; nokte de la 20-a/21-a de oktobro soveta [[aviado]] atakis fervojajn nodojn en [[Kieva provinco]] kaj [[stacidomo]]n en [[Nikopol (Ukrainio)|Nikopol]], [[RAF]] atakis [[Leipzig]] ** [[1944]]: En [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] estis malliberigitaj 110 [[knabino]]j malpli ol 14 jaraj; en [[distrikto Lublin]] soveta armea juĝejo en vilaĝo Niedrzwica kondamnis al [[mortpuno]] 4 soldatojn de la [[Pola Enlanda Armeo]]; [[Gestapo]] okazigis montran proceson i.a. de germana [[kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] socialdemokrato Julius Leber, ligita kun la [[atenco de la 20-a de julio 1944]]; [[Ruĝa Armeo]] kaj [[Jugoslavaj Partizanoj]] okupis [[Beogrado]]n; usona armeo algrundiĝis al filipina insulo [[Lejteo]]; [[fervojlinio|fervojlinia]] [[trafiko]] inter [[Rigo]] kaj [[Moskvo]] refunkciigita; en [[Hungario]] trupoj de 2-a Ukraina Fronto okupis [[Debrecen]] * [[1945]]: Tutlanda [[referendumo]] konfirmis la intencon de [[Mongolio]] resti sendependa ŝtato * [[1945]]: [[Virino]]j en [[Francio]] ricevas la rajton [[voĉdono|voĉdoni]] en elektoj * [[1946]]: [[Partio de la Sendependeco de Porto-Riko]] fondiĝis * [[1947]]: [[Stalinismo]]: gvidanto de popola partio [[Stanisław Mikołajczyk]] sekrete forlasis Pollandon * [[1947]]: [[Belorusa SSR]] ([[Sovetunio]]): regiona Dramteatro en [[Grodno]] malfermiĝis * [[1947]]: [[Flago]] de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] oficialiĝis * [[1947]]: [[Antikomunismo|Kontraŭkomunismo]]: [[Komitato pri Kontraŭusona Aktiveco]] komencis enketadon rilate al [[Holivudo]] * [[1948]]: [[Arabaj-israelaj militoj|Unua araba-israela milito]]: batalo de [[Be'er Ŝeba]] komenciĝis * [[1950]]: en [[Brazilo]] estis fondita [[Brazila Spiritisma Federacio|Spiritisma Federacio]] * [[1957]]: [[Chorzów]]: en elimina [[matĉo]] al [[Futbala Mondpokalo 1958|Futbala Mondpokalo]] Pollando venkis Sovetunion 2:1 * [[1959]]: [[Rádio e Televisão de Portugal]] membriĝis al [[Eŭropa Unio de Radio kaj Televido]] * [[1962]]: [[Ĉin-barata Milito]] pri [[ŝtatlimo]]j eksplodis * [[1967]]: En [[Kalifornio]] oni unuafoje filmis [[mito|mitan]] beston [[Saskvaĉo]] * [[1968]]: [[Meksikurbo]]: dum [[Somera Olimpiko 1968]] usonano Richard Fosbury inventis dorsan [[altosalto]]n gajninte la oran medalon * [[1970]]: [[Terorismo]]: [[komunismo|komunisma]] terorisma movado [[Ruĝaj Brigadoj]] estis fondita en [[Italio]] * [[1972]]: [[Vatikanurbo|Vatikanaj]] regopovoj informis ambasadoron Kazimierz Papee, reprezentantan [[pola ekzila registaro|polan registaron en ekzilo]] pri tio, ke [[Apostola Seĝo]] konsideras lian mision finita * [[1973]]: [[Aŭstralio]]: malfermo de la [[Operejo de Sidnejo]] * [[1976]]: 16-aĝa [[Diego Armando Maradona]] debutis en [[Argentinos Juniors]] * [[1980]]: [[Grekio]] revenis al [[NATO]] * [[1981]]: [[Terorismo]]: palestinaj teroristoj de [[Nigra septembro]] eksplodigis bombon en kaŝita kamiono apud la Nederlanda [[Sinagogo]] en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] pro kio 4 personoj mortis kaj 95 vundiĝis * [[1986]]: [[Jicĥak Ŝamir]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Israelo * [[1999]]: Oni trovis [[frosto|frostiĝintan]] [[mamuto]]n * [[2004]]: Lanĉo de [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] 4.10, nomita Warty Warthog * [[2004]]: [[Susilo Bambang Yudhoyono]] iĝis prezidento de Indonezio * [[2004]]: Ĉefministro de Libano [[Rafik Hariri]] demisiis pro [[Sirio|siriaj]] premoj * [[2011]]: [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]]: [[ETA]] proklamis finon de armita batalado * [[2011]]: [[Libia revolucio de 2011|Libia revolucio]]: [[Muamar Kadafi]] estis murdita apud [[Sirto]] * [[2013]]: Reganta Kristan-Socia Popola Partio de ĉefministro [[Jean-Claude Juncker]] gajnis antaŭtempan parlamentan baloton en [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] * [[2014]]: [[Joko Widodo]] iĝis prezidento de Indonezio * [[2014]]: Kontraŭislama organizaĵo [[PEGIDA]] ekfunkciis en Germanio * [[2018]]: De [[Gviana kosmodromo]] estis lanĉita raketo kun eŭropa-japana [[kosmosondilo]], destinita al esploro de [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: ** [[2022]]: Pasintan vesperon [[Volodimir Zelenskij]] informis ke [[rusoj]] detruis 3 laŭvicajn [[energetiko|energetikajn]] objektojn (i.a. varmigan [[elektrejo]]n en [[Ivano-Frankivska provinco]]) kaj alvokis al tutlanda ŝparo de [[elektra energio]]: [[Kievo]] anoncis paŭzojn en liverado de [[kurento]], [[metroo de Ĥarkivo]] funkcias pli malofte, kaj en [[Vinico]] la [[urba amasa transporto]]; [[Donecka provinco|Donecka]] Polico informis, ke loke de amasa [[tombo]] en lastatempe liberigita [[Liman]] oni trovis korpojn de 111 civiluloj kaj 35 soldatoj; [[rusoj]] minis [[hidroelektra centralo|hidroelektran centralon]] en Kaĥovka — la akvo de [[Kaĥovka (rezervujo)|Kaĥovka]] povas inundi 80 setlejojn; [[polico]] fiksis 22 lokojn en liberigita parto de [[Ĥarkiva provinco]], kie okupantoj aplikis [[torturo]]jn, ankaŭ tiucele forveturigis [[ukraino]]jn (kune kun kadavroj) al [[Rusio]] kaj poste ilin revenigis ** Mondreago: [[Rusio]] transveturigis de [[Sirio]] al Ukrainio ĉ. 1200-1600 soldatojn kun kontraŭaviadaj kaj kontraŭraketaj sistemoj S-300; prezidento de [[Svislando]] vizitas Ukrainion; usona aktoro kaj reĝisoro Mark Hamill helpis aĉeti pli ol 500 senpilotajn aviadilojn por Ukrainio; [[Norvegio]] suspendis analizon de [[azilo|azilaj]] petoj de rusoj; [[prezidanto de Ukrainio]] informis [[pintkunveno]]n de 27 ŝtatgvidantoj en [[Bruselo]], ke unu triono de energetika [[infrastrukturo]] estis detruita de [[bombo]]j kaj senpilotaj aviadiloj, kaj dum virtuala alparolo en [[Frankfurta librofoiro]] alvokis literaturistojn kiom eble plej vaste priskribi [[teroro]]n altrudatan de [[rusoj]] al [[ukrainoj]] — aldonis "La scio disklarigas" * [[2023]]: [[Pollando]]: en [[Lublin]] okazis memorigo de 6 000 [[poloj]], forveturigitaj de soveta okupanto aŭtune 1944 el [[Lublinio]] == Naskiĝoj == * [[1463]]: [[Aleksandro Achillini]], itala filozofo kaj [[anatomio|anatomo]] (m. [[1512]]) * [[1554]]: [[Bálint Balassi]], hungara poeto (m. [[1594]]) * [[1616]]: [[Thomas Bartholin]], dana kuracisto, anatomo, matematikisto kaj teologo (m. [[1680]]) * [[1632]]: [[Christopher Wren]], angla arkitekto (m. [[1723]]) * [[1659]]: [[Friedrich Weise]], germana paroĥestro, filozofo kaj teologo, profesoro (m. [[1735]]) * [[1677]]: [[Stanisław Leszczyński]], reĝo de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] kaj duko de [[Loreno]] kaj [[Duklando Bar]] (m. [[1766]]) * [[1690]]: [[Thomas Bartholin (juristo)|Thomas Bartholin]], dana juristo (m. [[1737]]) * [[1714]]: [[Christoph Anton von Migazzi]], germana [[kardinalo]], diplomato, ĉefepiskopo de [[Vieno]] (m. [[1803]]) * [[1740]]: [[Isabelle de Charrière]], nederlanda verkistino (m. [[1805]]) * [[1747]]: [[François Barthélemy]], franca ministro kaj diplomato (m. [[1830]]) * [[1784]]: [[Lord Palmerston]], ĉefministro de [[Unuiĝinta Reĝlando]] (m. [[1865]]) * [[1802]]: [[Ernst Wilhelm Hengstenberg]], germana teologo (m. [[1868]]) * [[1806]]: [[George Newbold Lawrence]], usona negocisto kaj amatora [[ornitologo]] (m. [[1895]]) * [[1809]]: [[Mihály Horváth (historiisto)|Mihály Horváth]], hungara [[historiisto]], episkopo, ministro (m. [[1878]]) * [[1812]]: [[Cyprián Lelek]], ĉeĥa katolika [[pastro]], pedagogo, aganto por nacia renaskiĝo en [[Silezio]] (m. [[1883]]) * [[1819]]: [[Báb]], irana religiulo, profeto fondinta [[babismo]]n (m. [[1850]]) * [[1820]]: [[Lajos Kazinczy]], hungara honvedgeneralo (m. [[1849]]) * [[1832]]: [[Anton Romako]], aŭstra pentristo (m. [[1889]]) * [[1839]]: [[Julius Hopf]], germana juristo (m. [[1886]]) * [[1840]]: [[János Böckh]], hungara geologo kaj inĝeniero (m. [[1909]]) * [[1854]]: [[Móric Szilasi]], hungara lingvisto kaj profesoro (m. [[1905]]) * [[1854]]: [[Arthur Rimbaud]], franca poeto (m. [[1891]]) * [[1855]]: [[Wilhelm Knappe]], germana juristo kaj etnologo (m. [[1910]]) * [[1859]]: [[John Dewey]], usona filozofo kaj pedagogia reformisto (m. [[1952]]) * [[1866]]: [[Kazimierz Twardowski]], pola filozofo (m. [[1938]]) * [[1874]]: [[Charles Ives]], usona asekuristo kaj [[komponisto]] (m. [[1954]]) * [[1878]]: [[Lajos Barta]], hungara verkisto, dramisto, ĵurnalisto kaj profesoro (m. [[1964]]) * [[1878]]: [[Andrés Piñó Alegret]], hispana advokato, kunfondinto de la [[Internacia Societo de Esperantistaj Juristoj]], kunlaboranto de "[[La Suno Hispana]]" kaj de la ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' (m. nekonata) * [[1881]]: [[Áron Antal]], hungara instruisto, verkisto (m. [[1966]]) * [[1882]]: [[Béla Lugosi]], hungara aktoro (m. [[1956]]) * [[1891]]: [[James Chadwick]], angla fizikisto Nobelpremiita (m. [[1974]]) * [[1892]]: [[Eoin O'Duffy]], irlanda militisto kaj politikisto (m. [[1944]]) * [[1905]]: [[Fethke|Edmund Fethke]], pola inĝeniero-[[eldonisto]], tradukisto, kun sia frato [[Jean Forge]] [[intervjuo|intervjuis]] plurajn [[famulo]]jn kiel [[Wacław Sieroszewski]] aŭ [[Kazimierz Bein]], ilia [[Esperanto]]-lernanto estis [[Kola Ajayi]], kuneldonanto kaj kontribuanto de "[[Esperanto Triumfonta]]" kaj "[[Literatura Mondo]]", [[korektisto]] de klasikaĵoj de la [[pola literaturo]], aktivulo de [[Pola Esperanto-Asocio]] kontribuinta al reapero de esperantlingvaj disaŭdigaĵoj en [[Pola Radio]] (m. [[1980]]) *[[1906]]: [[Ludwig Bieler]], aŭstra kaj irlanda klasika filologo (m. [[1981]]) * [[1917]]: [[Tadeusz Nowakowski]], pola katolika [[pastro]], [[Esperanto]]-lernanto de [[Mieczysław Sygnarski]], [[tradukisto]], partoprenanto de [[IKUE]]-kongresoj, konata de [[liturgio|liturgiaj]] [[prediko]]j dum E-[[meso (diservo)|mesoj]], kunlaboranta i.a. kun "[[Espero Katolika]]" kaj "[[Dio Benu]]" (m. [[2001]]) * [[1917]]: [[Stéphane Hessel]], franca diplomato (m. [[2013]]) * [[1920]]: [[István Kovács (futbaltrejnisto)|István Kovács]], rumania hungara trejnisto (m. [[1995]]) * [[1923]]: [[Otfried Preussler]], germana verkisto (m. [[2013]]) * [[1927]]: [[Oskar Pastior]], rumanuja verkisto germanlingva kaj betonteknikisto (m. [[2006]]) * [[1928]]: [[Zhu Rongji]], ĉefministro de Ĉinio (m. [[2026]]) * [[1931]]: [[Hana Hegerová]], ĉeĥoslovaka kantistino kaj aktorino (m. [[2021]]) * [[1938]]: [[István Szilágyi (verkisto)|István Szilágyi]], rumania hungara verkisto, redaktoro (m. [[2024]]) * [[1946]]: [[Elfriede Jelinek]], aŭstra verkistino Nobelpremiita * [[1947]]: [[Csaba Miklósi-Sikes]], rumania hungara arthistoriisto (m. [[2023]]) * [[1948]]: [[Éva Máthé]], rumania hungara ĵurnalistino, redaktorino * [[1951]]: [[François Randin]], svisa filmisto kaj [[esperantisto]] fondinta filmkompanion [[Nandir]] * [[1955]]: [[Magdalena Tulli]], pola verkistino kaj tradukistino * [[1957]]: [[Éva Debreceni]], rumania hungara verkistino, poetino (m. [[2011]]) * [[1958]]: [[Viggo Mortensen]], usona aktoro, [[fotisto]], pentristo kaj poeto * [[1961]]: [[David Gaines]], usona orkestra komponisto uzanta [[Esperanto]]n, honora prezidanto de [[Muzika Esperanto-Ligo]] * [[1964]]: [[Kamala Harris]], vicprezidento de Usono 2021-2025 * [[1967]]: [[Éva Megyes-Lábadi]], rumania hungara pupaktorino, reĝisorino * [[1971]]: [[Snoop Dogg]], usona [[repo|rep]]-kantisto * [[1971]]: [[Dannii Minogue]], aŭstralia kantisto, komponistino kaj aktorino == Mortoj == * [[740]]: [[Acca (Hexham)|Acca]], [[anglosaksoj|anglosaksa]] episkopo, katolika sanktulo * [[1139]]: [[Henriko la Fiera]], duko de Bavario kaj Saksio * [[1187]]: [[Urbano la 3-a]], papo * [[1401]]: [[Klaus Störtebeker]], germana pirato, gvidanto de [[Vitalienbröder]] (n. ĉirkaŭ [[1360]]) * [[1439]]: [[Ambrogio Traversari]], itala humanisto, presbitero, teologo, ĝenerala prioro de la Kamaldula Ordeno (n. [[1386]]) * [[1740]]: [[Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 6-a]], imperiestro de Sankta Romia Imperio (n. [[1685]]) * [[1796]]: [[Gábor Dayka]], hungara poeto (n. [[1769]]) * [[1842]]: [[Grace Darling]], angla heroino kiu helpis savi homojn post ŝiprompiĝo (n. [[1815]]) * [[1872]]: [[Friedrich Welwitsch]], aŭstra esploristo de [[Afriko]], botanikisto, malkovrinto de [[velviĉio]] (n. [[1806]]) * [[1890]]: [[Richard Francis Burton]], angla soldato, diplomato, lingvisto, verkisto, orientalisto, vojaĝisto kaj esploristo (n. [[1821]]) * [[1896]]: [[Félix Tisserand]], franca astronomo (n. [[1845]]) * [[1913]]: [[Daniel David Palmer]], usona [[spiritismo|spiritisto]], fondinto de [[kiropraktiko]] (n. [[1845]]) * [[1918]]: [[Henrik Gelger]], hungara komercisto, redaktoro de [[Esperanto-gazeto]]j, poeto, tradukisto (n. [[1892]]) * [[1926]]: [[Eugene Victor Debs]], usona [[sindikato|sindikatisto]], kunfondinto de [[IWW]] (n. [[1855]]) * [[1929]]: [[Rudolf Kittel]], germana [[Biblio|bibliisto]] (n. [[1953]]) * [[1929]]: [[José Batlle y Ordóñez]], prezidento de Urugvajo (n. [[1856]]) * [[1930]]: [[Valeriano Weyler]], hispana [[nobelo]], politikisto kaj militisto (n. [[1838]]) * [[1941]]: [[Gyula Gyomlay]], hungara klasikfilologo, lingvisto (n. [[1861]]) * [[1940]]: [[Eduard Stettler]], svisa juristo kaj esperantisto prilaborinta [[statuto de UEA|statuton de UEA]], kies plurfoja gvidanto li estis, aŭtoro de [[biografio]] pri [[Hector Hodler]], prezidanto de [[Svisa Esperanto-Societo]], verkanta por la revuo "[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]" (n. [[1880]]) * [[1942]]: [[Lajos Kovács (patro)|Lajos Kovács]], rumania hungara unitariisma eklezia verkisto, tradukisto (n. [[1882]]) * [[1944]]: [[Lajos Trózner]], hungara instruisto, folkloristo (n. [[1867]]) * [[1959]]: [[Werner Krauss]], germana filmaktoro (n. [[1884]]) * [[1963]]: [[Lajos Csiszár]], hungara arkitekto, publicisto (n. [[1876]]) * [[1964]]: [[Herbert C. Hoover]], prezidento de Usono 1929-1933 (n. [[1874]]) * [[1972]]: [[Harlow Shapley]], usona astronomo (n. [[1885]]) * [[1975]]: [[Ilona Soós]], rumania hungara kemiistino (n. [[1903]]) * [[1977]]: [[Ivan Jakovleviĉ Bril]], ukraina esperantisto, gvidanto de [[Esperanto-klubo]] en [[Ĥarkivo]], tradukisto (n. [[1904]]) * [[1982]]: [[Korczak Ziółkowski]], usona skulptisto (n. [[1908]]) * [[1984]]: [[Paul Dirac]], angla fizikisto Nobelpremiita (n. [[1902]]) * [[1987]]: [[Andrej Kolmogorov]], sovetia matematikisto (n. [[1903]]) * [[1991]]: [[András Szécsi]], rumana-hungara pentristo (n. [[1934]]) * [[1994]]: [[Burt Lancaster]], usona akrobato kaj aktoro (n. [[1913]]) * [[1994]]: [[Sergej Bondarĉuk]], sovetia reĝisoro, scenaristo kaj aktoro (n. [[1920]]) * [[1994]]: [[Mikelo T. Popov]], ukraina fizikisto, [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska esperantisto]], docento de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]], kontribuanta al "[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]" (m. [[1925]]) * [[1998]]: [[Franz Tumler]], aŭstra verkisto (n. [[1912]]) * [[2004]]: [[Veronika Ĉerkasova]], belorusa [[esploranta ĵurnalismo|esploranta ĵurnalistino]] (n. [[1959]]) * [[2004]]: [[Sándor Fodor (Neti)]], rumania hungara ciganmuzikestro (n. [[1922]]) * [[2011]]: [[Muamar Kadafi]], diktatoro de Libio (n. [[1942]]) * [[2012]]: [[Przemysław Gintrowski]], pola inĝeniero, kantisto kaj komponisto, [[bardo]] de [[Solidareco (Pollando)|''Solidareco'']] (n. [[1951]]) * [[2014]]: [[Christophe de Margerie]], franca [[entreprenisto]] (n. [[1951]]) * [[2017]]: [[Adam Sobiczewski]], pola [[teoria fiziko|teoria fizikisto]] kaj [[nuklea fiziko|nuklea fizikisto]] (n. [[1931]]) * [[2018]]: [[Wim Kok]], ĉefministro de Nederlando (n. [[1938]]) * [[2019]]: [[Friederike Zaisberger]], aŭstra historiistino kaj arkivistino (n. [[1940]]) * [[2021]]: [[Mihály Csíkszentmihályi]], hungara-usona psikologo (n. [[1934]]) * [[2024]]: [[Fethullah Gülen]], turka verkisto kaj predikisto (n. [[1941]]) * [[2025]]: [[Karl Heinz Schaeffer]], germana esperantisto (n. [[1942]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Jan Kanty]], pola sanktulo, [[presbitero]] * Monda Tago de [[Statistiko]] - fiksita de [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] februare 2010 == Tagoj de [[semajno]] == La '''20-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. {{Projektoj |commonscat=20 October |wikinewscat=20-a de oktobro }} [[Kategorio:20-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|20]] [[Kategorio:20-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1020]] njs98ens1row74m0v3g5igecubcndyc 0 6679 9478508 9477910 2026-09-19T13:26:33Z ThomasPusch 1869 9478508 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johannes LINNANKOSKI''' [LINnankoski], jen [[pseŭdonimo]], realnome: '''Johannes Vihtori PELTONEN''' (naskiĝis la [[18-a de oktobro|18-an de oktobro]], [[1869]] en [[Askola]], mortis la [[10-a de aŭgusto|10-an de aŭgusto]], [[1913]] en [[Helsinki]]) estis [[Finnlando|finna]] verkisto. Famiĝinte pro sia [[romantismo|romantisma]] romano ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro), liaj pli malfruaj verkoj montris kritike-realismajn trajtojn. Kelkaj el liaj verkoj estis bazoj por filmoj, el kiuj Hilja maitotyttö (reĝisoro [[Teuvo Tulio]]) kaj Laulu tulipunaisesta kukasta (reĝisoro [[Mikko Niskanen]]). == Verkoj == * ''Ikuinen taistelu'' (dramo, 1903) * ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro) (romano, 1905) * ''Taistelu Heikkilän talosta'' ([[Batalo pri la domo Heikkilä]]) (novelo, 1907) * ''Pakolaiset'' (romano, 1908) * ''Simson ja Delila'' (dramo, 1911) == En Esperanto aperis == {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Johannes Linnankoski}} * ''[http://eo.wikisource.org/wiki/Batalo_pri_la_Domo_Heikkil%C3%A4 Batalo pri la domo Heikkilä],'' tradukis [[Vilho Suonio Setälä]]. - [[Helsingforso]]: [[Eldona Akcia Societo Otava]], [1919]. - 60 paĝoj - ([[Finna Biblioteko Esperanta]] 1) * ''[https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2230 La kanto pri fajr-ruĝa floro]'', tradukis Erkki Kuoppala kaj Jussi Jäntti. - [[Kuopio]]: [[Finna Esperanto-Librejo]], 1987. {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Linnankoski, Johannes}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Johannes Linnankoski| ]] d62nh1pwxenvfud0wbnvw3ee3kjvfx6 9478513 9478508 2026-09-19T13:42:55Z ThomasPusch 1869 9478513 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johannes LINNANKOSKI''' [LINnankoski], jen [[pseŭdonimo]], realnome: '''Johannes Vihtori PELTONEN''', personaj nomoj ankaŭ ''Juho Vihtori'' kaj ''Vihtori Johan'' (naskiĝis la [[18-a de oktobro|18-an de oktobro]], [[1869]] en [[Askola]], mortis la [[10-a de aŭgusto|10-an de aŭgusto]], [[1913]] en [[Helsinki]]) estis [[Finnlando|finna]] verkisto. Famiĝinte pro sia [[romantismo|romantisma]] romano ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro), liaj pli malfruaj verkoj montris kritike-realismajn trajtojn. Kelkaj el liaj verkoj estis bazoj por filmoj, el kiuj Hilja maitotyttö (reĝisoro [[Teuvo Tulio]]) kaj Laulu tulipunaisesta kukasta (reĝisoro [[Mikko Niskanen]]). == Verkoj == * ''Ikuinen taistelu'' (dramo, 1903) * ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro) (romano, 1905) * ''Taistelu Heikkilän talosta'' ([[Batalo pri la domo Heikkilä]]) (novelo, 1907) * ''Pakolaiset'' (romano, 1908) * ''Simson ja Delila'' (dramo, 1911) == En Esperanto aperis == {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Johannes Linnankoski}} * ''[http://eo.wikisource.org/wiki/Batalo_pri_la_Domo_Heikkil%C3%A4 Batalo pri la domo Heikkilä],'' tradukis [[Vilho Suonio Setälä]]. - [[Helsingforso]]: [[Eldona Akcia Societo Otava]], [1919]. - 60 paĝoj - ([[Finna Biblioteko Esperanta]] 1) * ''[https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2230 La kanto pri fajr-ruĝa floro]'', tradukis Erkki Kuoppala kaj Jussi Jäntti. - [[Kuopio]]: [[Finna Esperanto-Librejo]], 1987. {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Linnankoski, Johannes}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Johannes Linnankoski| ]] 2aazpnqelujdv65ofa2mmzm6kvpcgg1 9478515 9478513 2026-09-19T13:45:42Z ThomasPusch 1869 /* En Esperanto aperis */ 9478515 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johannes LINNANKOSKI''' [LINnankoski], jen [[pseŭdonimo]], realnome: '''Johannes Vihtori PELTONEN''', personaj nomoj ankaŭ ''Juho Vihtori'' kaj ''Vihtori Johan'' (naskiĝis la [[18-a de oktobro|18-an de oktobro]], [[1869]] en [[Askola]], mortis la [[10-a de aŭgusto|10-an de aŭgusto]], [[1913]] en [[Helsinki]]) estis [[Finnlando|finna]] verkisto. Famiĝinte pro sia [[romantismo|romantisma]] romano ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro), liaj pli malfruaj verkoj montris kritike-realismajn trajtojn. Kelkaj el liaj verkoj estis bazoj por filmoj, el kiuj Hilja maitotyttö (reĝisoro [[Teuvo Tulio]]) kaj Laulu tulipunaisesta kukasta (reĝisoro [[Mikko Niskanen]]). == Verkoj == * ''Ikuinen taistelu'' (dramo, 1903) * ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro) (romano, 1905) * ''Taistelu Heikkilän talosta'' ([[Batalo pri la domo Heikkilä]]) (novelo, 1907) * ''Pakolaiset'' (romano, 1908) * ''Simson ja Delila'' (dramo, 1911) == En Esperanto aperis == {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Johannes Linnankoski}} * ''[http://eo.wikisource.org/wiki/Batalo_pri_la_Domo_Heikkil%C3%A4 Batalo pri la domo Heikkilä],'' tradukis [[Vilho Suonio Setälä]]. - [[Helsingforso]]: [[Eldona Akcia Societo Otava]], [1919]. - 60 paĝoj - ([[Finna Biblioteko Esperanta]]{{klarigu}} 1) * ''[https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2230 La kanto pri fajr-ruĝa floro]'', tradukis Erkki Kuoppala kaj Jussi Jäntti. - [[Kuopio]]: [[Finna Esperanto-Librejo]] {{klarigu}}<sup><small>Vidu la koncernajn diskutpaĝajn notojn</small></sup>, 1987. {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Linnankoski, Johannes}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Johannes Linnankoski| ]] rgab1vit7bz92ydbsb7aj2rorgceuap 9478516 9478515 2026-09-19T13:46:07Z ThomasPusch 1869 /* En Esperanto aperis */ 9478516 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johannes LINNANKOSKI''' [LINnankoski], jen [[pseŭdonimo]], realnome: '''Johannes Vihtori PELTONEN''', personaj nomoj ankaŭ ''Juho Vihtori'' kaj ''Vihtori Johan'' (naskiĝis la [[18-a de oktobro|18-an de oktobro]], [[1869]] en [[Askola]], mortis la [[10-a de aŭgusto|10-an de aŭgusto]], [[1913]] en [[Helsinki]]) estis [[Finnlando|finna]] verkisto. Famiĝinte pro sia [[romantismo|romantisma]] romano ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro), liaj pli malfruaj verkoj montris kritike-realismajn trajtojn. Kelkaj el liaj verkoj estis bazoj por filmoj, el kiuj Hilja maitotyttö (reĝisoro [[Teuvo Tulio]]) kaj Laulu tulipunaisesta kukasta (reĝisoro [[Mikko Niskanen]]). == Verkoj == * ''Ikuinen taistelu'' (dramo, 1903) * ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro) (romano, 1905) * ''Taistelu Heikkilän talosta'' ([[Batalo pri la domo Heikkilä]]) (novelo, 1907) * ''Pakolaiset'' (romano, 1908) * ''Simson ja Delila'' (dramo, 1911) == En Esperanto aperis == {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Johannes Linnankoski}} * ''[http://eo.wikisource.org/wiki/Batalo_pri_la_Domo_Heikkil%C3%A4 Batalo pri la domo Heikkilä],'' tradukis [[Vilho Suonio Setälä]]. - [[Helsingforso]]: [[Eldona Akcia Societo Otava]], [1919]. - 60 paĝoj - ([[Finna Biblioteko Esperanta]]{{klarigu}} 1) * ''[https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2230 La kanto pri fajr-ruĝa floro]'', tradukis Erkki Kuoppala kaj Jussi Jäntti. - [[Kuopio]]: [[Finna Esperanto-Librejo]], {{klarigu}} <sup><small>Vidu la koncernajn diskutpaĝajn notojn</small></sup> 1987. {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Linnankoski, Johannes}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Johannes Linnankoski| ]] f21h5lqn30j15birpwjwepbdg4fko1e 9478517 9478516 2026-09-19T13:46:34Z ThomasPusch 1869 /* En Esperanto aperis */ 9478517 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johannes LINNANKOSKI''' [LINnankoski], jen [[pseŭdonimo]], realnome: '''Johannes Vihtori PELTONEN''', personaj nomoj ankaŭ ''Juho Vihtori'' kaj ''Vihtori Johan'' (naskiĝis la [[18-a de oktobro|18-an de oktobro]], [[1869]] en [[Askola]], mortis la [[10-a de aŭgusto|10-an de aŭgusto]], [[1913]] en [[Helsinki]]) estis [[Finnlando|finna]] verkisto. Famiĝinte pro sia [[romantismo|romantisma]] romano ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro), liaj pli malfruaj verkoj montris kritike-realismajn trajtojn. Kelkaj el liaj verkoj estis bazoj por filmoj, el kiuj Hilja maitotyttö (reĝisoro [[Teuvo Tulio]]) kaj Laulu tulipunaisesta kukasta (reĝisoro [[Mikko Niskanen]]). == Verkoj == * ''Ikuinen taistelu'' (dramo, 1903) * ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro) (romano, 1905) * ''Taistelu Heikkilän talosta'' ([[Batalo pri la domo Heikkilä]]) (novelo, 1907) * ''Pakolaiset'' (romano, 1908) * ''Simson ja Delila'' (dramo, 1911) == En Esperanto aperis == {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Johannes Linnankoski}} * ''[http://eo.wikisource.org/wiki/Batalo_pri_la_Domo_Heikkil%C3%A4 Batalo pri la domo Heikkilä],'' tradukis [[Vilho Suonio Setälä]]. - [[Helsingforso]]: [[Eldona Akcia Societo Otava]], [1919]. - 60 paĝoj - ([[Finna Biblioteko Esperanta]] {{klarigu}} 1) * ''[https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2230 La kanto pri fajr-ruĝa floro]'', tradukis Erkki Kuoppala kaj Jussi Jäntti. - [[Kuopio]]: [[Finna Esperanto-Librejo]], {{klarigu}} <sup><small>Vidu la koncernajn diskutpaĝajn notojn</small></sup> 1987. {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{vivtempo|Linnankoski, Johannes}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Johannes Linnankoski| ]] g8vf7avliuvio2zn1pwu3yuui3leqs5 9478519 9478517 2026-09-19T13:48:15Z ThomasPusch 1869 9478519 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johannes LINNANKOSKI''' [LINnankoski], jen [[pseŭdonimo]], realnome: '''Johannes Vihtori PELTONEN''', personaj nomoj ankaŭ ''Juho Vihtori'' kaj ''Vihtori Johan'' (naskiĝis la [[18-an de oktobro]], [[1869]] en [[Askola]], [[Grandprinclando Finnlando]] en la [[Rusia Imperio]], mortis la [[10-an de aŭgusto]], [[1913]] en [[Helsinko]]) estis [[Finnlando|finna]] verkisto. Famiĝinte pro sia [[romantismo|romantisma]] romano ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro), liaj pli malfruaj verkoj montris kritike-realismajn trajtojn. Kelkaj el liaj verkoj estis bazoj por filmoj, el kiuj Hilja maitotyttö (reĝisoro [[Teuvo Tulio]]) kaj Laulu tulipunaisesta kukasta (reĝisoro [[Mikko Niskanen]]). == Verkoj == * ''Ikuinen taistelu'' (dramo, 1903) * ''Laulu tulipunaisesta kukasta'' (La kanto pri fajr-ruĝa floro) (romano, 1905) * ''Taistelu Heikkilän talosta'' ([[Batalo pri la domo Heikkilä]]) (novelo, 1907) * ''Pakolaiset'' (romano, 1908) * ''Simson ja Delila'' (dramo, 1911) == En Esperanto aperis == {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Johannes Linnankoski}} * ''[http://eo.wikisource.org/wiki/Batalo_pri_la_Domo_Heikkil%C3%A4 Batalo pri la domo Heikkilä],'' tradukis [[Vilho Suonio Setälä]]. - [[Helsingforso]]: [[Eldona Akcia Societo Otava]], [1919]. - 60 paĝoj - ([[Finna Biblioteko Esperanta]] {{klarigu}} 1) * ''[https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2230 La kanto pri fajr-ruĝa floro]'', tradukis Erkki Kuoppala kaj Jussi Jäntti. - [[Kuopio]]: [[Finna Esperanto-Librejo]], {{klarigu}} <sup><small>Vidu la koncernajn diskutpaĝajn notojn</small></sup> 1987. {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{vivtempo|Linnankoski, Johannes}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Johannes Linnankoski| ]] fnpnr7ijvkhgemo2ubj5uivfdps30lp 0 6776 9478954 9392847 2026-09-20T10:05:36Z Sj1mor 12103 9478954 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:1932._Билибин._Морозко.jpg|eta|<center>Avo Frosto, ilustraĵo de [[Ivan Bilibin]].]] '''Avo Frosto''' (i.&nbsp;a. [[ruse]] Дед Мороз, latinliterigite ''Ded Moroz'', diminutive ankaŭ ''Deduŝka Moroz'', sed ankaŭ en neslavaj lingvoj, ekzemple [[litove]] ''Senis Šaltis'' aŭ [[estone]] ''Näärivana'') estas [[Orienta Eŭropo|orienteŭropa]] nomo por [[legendo|legenda]] kaj [[fabelo|fabela]] figuro de maljuna viro aperanta dum la [[Julo|Jul- aŭ Jolka-festo]] la [[31-an de decembro]] - figuro iom parenca al la konceptoj [[Sankta Nikolao]], [[Patro Kristnasko]] respektive [[Kristnaska Viro]]. == Koncepto == [[Dosiero:Ded Moroz.jpg|eta|maldekstra|<center>Avo Frosto en sia sidejo en [[Velikij Ustjug]], Rusio.]] En [[Rusio]], [[Ukrainio]] kaj [[Belorusio]] Avo Frosto la [[31-an de decembro]], okaze de la [[Julo|Jul- aŭ Jolka-festo]], alportas al la infanoj donacojn. Li estas akompanata de sia nepino, kiu nomiĝas "[[Neĝulino|Sneguroĉka]]. Laŭ la nuntempe disvastiĝinta kutima imago Avo Frosto havas longan blankan barbon kaj magian [[sceptro]]n, kies pinto frostigas ĉion, kion ĝi tuŝas. Li loĝas profunde en la vastaj pinarbaroj de la [[Tajgo]] en la nordo de [[Siberio]], estas tre naturema, veturas per [[sledo]] tirata de tri blankaj [[ĉevalo]]j aŭ de tri [[boaco]]j - la "[[Trojko]]" - kaj havas glacie blank-grizan peltan mantelon kun iom da bluaj (foje ankaŭ flavaj aŭ verdaj) eroj. == Ekesto == [[Dosiero:Ded Moroz .jpg|eta|<center>Avo Frosto en la metroo de [[Ĥarkiv]], Ukrainio.]] Kontraste al la en Rusio nuntempe ĝenerale disvastiĝinta opinio, ke Avo Frosto jam de jarmiloj respondecis pri la disvastigo de donacoj al la orienteŭropaj infanoj, li fakte - samkiel la konceptoj de [[Patro Kristnasko]] respektive [[Kristnaska Viro]] - estas modifo de la mito pri [[Sankta Nikolao]] nur inventita dum la [[20-a jarcento]]. Origine Avo Frosto estis iuspeca personigo de la [[vintro]]. Ĝi ekestis - kaj ricevis la taskon porti donacojn - en la [[1920-aj jaroj]] en [[Sovetunio]], por en la [[ateismo|ateisma]] ŝtato anstataŭigi la historian kristnaskan feston de la [[rusie ortodoksa eklezio]], kiu okazis la 6-an respektive 7-an de januaro. Per lerta interplekto de la nova, de la [[bolŝevismo|bolŝevistoj]] instigita "mito" kun la figuroj el la historia rusia fabelaro, aparte kun la knabina figuro „[[Sneguroĉka]]“ („neĝulino“) la figuro rapide disvastiĝis kaj same la ateisma "Jolkafesto" (nome simila al la skandinavia festo [[Julo]]) en la [[silvestro|silvestra nokto]], kiu celebris la finon de la malnova kaj komencon de la nova jaroj. [[Dosiero:Dedek Mraz.JPG|eta|maldekstra|<center>[[Slovenio|Slovenia]] Avo Frosto (Dedek Mraz)]] La figuro de Avo Frosto kaj la de la bolŝevistoj kreita "Jolkafesto" en la sovetunia Rusio tiom populariĝis, ke ankaŭ post la disfalo de Sovetunio kaj la reenkonduko de la rusie ortodoksa kristnaska festo la plej multaj rusianoj celebras ĝin. Intertempe ĝi eĉ en la urbo [[Velikij Ustjug]] havas poŝtan adreson, al kiu la infanoj povas skribi leterojn por li. Ankaŭ en la aliaj [[slava lingvaro|slavlingvaj]] ŝtatoj de la [[Orienta Bloko]] dum la komunisma epoko Avo Frosto ludis grandan rolon. Ekzemple ĝi en [[Serbio]] nomiĝas ''Deda Mraz'', en [[Ĉeĥio]] ''Děda Mráz'' aŭ ''Mrazík'' kaj en [[Slovenio]] ''Dedek Mraz''. La figuro tamen ĉiam klare konsideriĝis komunisma anstataŭigo de la kristnaska festo, pro politika premo enportita el Sovetunio, kaj ne plu estas disvastiĝinta tie post la falo de Sovetunio en [[1990]] kaj [[1991]]. Simila situacio estas pri la neslavaj ŝtatoj post la [[Dua Mondmilito]] perforte integritajn en [[Sovetunio]]n respektive la sovetunie kontrolitan [[Orienta Bloko|Orientan Blokon]]: Ekzemple en [[Litovio]] la figuro ricevis la nomon ''Senis Šaltis'' ["Maljunulo Malvarmo"], en [[Estonio]] ''Näärivana'' kaj en [[GDR|orienta Germanio]] la nomon ''Väterchen Frost'' ["Patreto Frosto"]. Ankaŭ tie la figuro malaperis post la jaro [[1990]]. == Sinteno de la rusie ortodoksa eklezio == Nuntempe, post la falo de la komunismaj reĝimoj en orienta Eŭropo kaj aparte en Rusio, la [[rusie ortodoksa eklezio]] havas problemojn malligi la miton de Avo Frosto de la ortodokse kristana kredo, ĉar por multaj rusianoj Avo Frosto kaj [[Patro Kristnasko]] nun konsideriĝas la sama persono. La ortodoksa eklezio tamen substrekas, ke laŭ ĝi Avo Frosto estas kaj plu konsideriĝos "komunisma inventaĵo". == Vidu ankaŭ == * [[Chys Khan]] * [[Kristnaska Viro]] * [[Sankta Nikolao]] * [[Krist-infano]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nachrussland.de/ma/frost.html Fabeloj de Avo Frosto en Germana traduko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100106085418/http://www.nachrussland.de/ma/frost.html |date=2010-01-06 }} * [http://www.russia-ic.com/culture_art/traditons/642 Avo Frosto ĉe ''Russia Info Centre'' (angle).] * [http://www.facebook.com/group.php?gid=37141026633&ref=mf Avo Frosto] en [[Facebook]] * [http://www.dmglonass.ru GLONASS sekvas la vojaĝon de Avo Frosto (ruse).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101121170357/http://www.dmglonass.ru/ |date=2010-11-21 }} * [http://www.simvolika.org/mars_002.htm Heraldiko de Avo Frosto (ruse).] {{Projektoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Slava mitologio]] [[Kategorio:Fabelaj estuloj]] [[Kategorio:Personigoj]] [[Kategorio:Festaj roluloj]] rhlxb22mazjhknimkwckeib3mddref7 0 7196 9478557 7867083 2026-09-19T16:04:11Z Sj1mor 12103 9478557 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Marc Stessgen''' (naskiĝis {{naskiĝdato kaj aĝa|1974|3|15}}) estas [[Germanio|germana]] esperantisto kaj komercisto. Ekde la fino de la [[1980-aj jaroj]], li aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] i.a. kiel kunorganizanto de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]], kunlaboranto de la bonna centra asocia oficejo ĝis transiro de ties funkcio al Berlino komence de la jaro 1995, kaj redaktanto de la bulteno [[GEJ-Gazeto]]. En 1994/1995 li transprenis la membroadministradon de la asocio.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 12</ref> Li lernis Esperanton jam kiel juna gimnaziano kaj samklasano de [[Marko Lins]], kaj nun kiel gvidanto de privata konsilejo pri instalo de retejoj kaj presitaj informiloj plu uzas siajn spertojn kolektitajn en la Esperanto-movado. Krome li je la nomo '''DĴ Nucki''' kiel diskĵokeo (DĴ) en la 1990-aj kaj 2000-aj jaroj ofte surmetis la muzikon dum Esperanto-renkontiĝoj, precipe dum la [[Internacia Seminario]] (IS) en Germanio, la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF) en [[Italio]] kaj la [[Internacia Junulara Kongreso]] (IJK). DĴ Nucki produktis meze de la 1990-aj jaroj du elektronikajn kantojn: "Internacia tekno 1" kaj "Internacia tekno 2". Fakte per ili li intencis primoki teknomuzikon. Ne ekzistas oficiala registraĵo de ili. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.marcolonia.de/index.php?kat=10 retejo de lia senprofita konsilejo pri instalo de retejoj kaj presitaj informiloj, kun referenco al la Esperanto-agado] ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20150416115332/http://www.babel-koeln.de/75-0-Marc-Stessgen-DeutschEsperanto.html sondosiera intervjuo de li en la retejo ''babel-koeln.de''], arkivigita laŭ stato aprilo 2015 per la retarkivo [[Wayback Machine|archive.org]] ({{de}} kaj iom da <font color=grey>Esperanto</font>, sen la eksdata aplikaĵo ''[[Adobe Flash Player]]'' ne plu tiom komforte funkcias, sed per klako al la helbluaj ligiloj ankoraŭ eblas aŭdigi la unuopajn [[mp3]]-dosierojn) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Stessgen, Marc}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-muziko]] [[Kategorio:Diskĵokeoj]] azuxrzqcm5u3ybe9g5bjoxi4ecvmm5r 9478558 9478557 2026-09-19T16:04:21Z Sj1mor 12103 9478558 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Marc Stessgen''' (naskiĝis {{naskiĝtago kaj aĝa|1974|3|15}}) estas [[Germanio|germana]] esperantisto kaj komercisto. Ekde la fino de la [[1980-aj jaroj]], li aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] i.a. kiel kunorganizanto de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]], kunlaboranto de la bonna centra asocia oficejo ĝis transiro de ties funkcio al Berlino komence de la jaro 1995, kaj redaktanto de la bulteno [[GEJ-Gazeto]]. En 1994/1995 li transprenis la membroadministradon de la asocio.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 12</ref> Li lernis Esperanton jam kiel juna gimnaziano kaj samklasano de [[Marko Lins]], kaj nun kiel gvidanto de privata konsilejo pri instalo de retejoj kaj presitaj informiloj plu uzas siajn spertojn kolektitajn en la Esperanto-movado. Krome li je la nomo '''DĴ Nucki''' kiel diskĵokeo (DĴ) en la 1990-aj kaj 2000-aj jaroj ofte surmetis la muzikon dum Esperanto-renkontiĝoj, precipe dum la [[Internacia Seminario]] (IS) en Germanio, la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF) en [[Italio]] kaj la [[Internacia Junulara Kongreso]] (IJK). DĴ Nucki produktis meze de la 1990-aj jaroj du elektronikajn kantojn: "Internacia tekno 1" kaj "Internacia tekno 2". Fakte per ili li intencis primoki teknomuzikon. Ne ekzistas oficiala registraĵo de ili. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.marcolonia.de/index.php?kat=10 retejo de lia senprofita konsilejo pri instalo de retejoj kaj presitaj informiloj, kun referenco al la Esperanto-agado] ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20150416115332/http://www.babel-koeln.de/75-0-Marc-Stessgen-DeutschEsperanto.html sondosiera intervjuo de li en la retejo ''babel-koeln.de''], arkivigita laŭ stato aprilo 2015 per la retarkivo [[Wayback Machine|archive.org]] ({{de}} kaj iom da <font color=grey>Esperanto</font>, sen la eksdata aplikaĵo ''[[Adobe Flash Player]]'' ne plu tiom komforte funkcias, sed per klako al la helbluaj ligiloj ankoraŭ eblas aŭdigi la unuopajn [[mp3]]-dosierojn) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Stessgen, Marc}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-muziko]] [[Kategorio:Diskĵokeoj]] pp7k47jt34md3hf7lwmn2q836quk56a 9478560 9478558 2026-09-19T16:05:23Z Sj1mor 12103 9478560 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Marc Stessgen''' (naskiĝis {{naskiĝtago kaj aĝo|1974|3|15}}) estas [[Germanio|germana]] esperantisto kaj komercisto. Ekde la fino de la [[1980-aj jaroj]], li aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] i.a. kiel kunorganizanto de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]], kunlaboranto de la bonna centra asocia oficejo ĝis transiro de ties funkcio al Berlino komence de la jaro 1995, kaj redaktanto de la bulteno [[GEJ-Gazeto]]. En 1994/1995 li transprenis la membroadministradon de la asocio.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 12</ref> Li lernis Esperanton jam kiel juna gimnaziano kaj samklasano de [[Marko Lins]], kaj nun kiel gvidanto de privata konsilejo pri instalo de retejoj kaj presitaj informiloj plu uzas siajn spertojn kolektitajn en la Esperanto-movado. Krome li je la nomo '''DĴ Nucki''' kiel diskĵokeo (DĴ) en la 1990-aj kaj 2000-aj jaroj ofte surmetis la muzikon dum Esperanto-renkontiĝoj, precipe dum la [[Internacia Seminario]] (IS) en Germanio, la [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF) en [[Italio]] kaj la [[Internacia Junulara Kongreso]] (IJK). DĴ Nucki produktis meze de la 1990-aj jaroj du elektronikajn kantojn: "Internacia tekno 1" kaj "Internacia tekno 2". Fakte per ili li intencis primoki teknomuzikon. Ne ekzistas oficiala registraĵo de ili. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.marcolonia.de/index.php?kat=10 retejo de lia senprofita konsilejo pri instalo de retejoj kaj presitaj informiloj, kun referenco al la Esperanto-agado] ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20150416115332/http://www.babel-koeln.de/75-0-Marc-Stessgen-DeutschEsperanto.html sondosiera intervjuo de li en la retejo ''babel-koeln.de''], arkivigita laŭ stato aprilo 2015 per la retarkivo [[Wayback Machine|archive.org]] ({{de}} kaj iom da <font color=grey>Esperanto</font>, sen la eksdata aplikaĵo ''[[Adobe Flash Player]]'' ne plu tiom komforte funkcias, sed per klako al la helbluaj ligiloj ankoraŭ eblas aŭdigi la unuopajn [[mp3]]-dosierojn) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Stessgen, Marc}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-muziko]] [[Kategorio:Diskĵokeoj]] ga7iyngek677fmwqnn3jpb1d94lt97w 0 7772 9478717 9462557 2026-09-20T05:54:17Z Sj1mor 12103 9478717 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=grupo de parencoj|taksonomia rango|Familio (biologio)|apa=Familio (apartigilo)}} {{Ne konfuzu2|familiara <ref>'''familiar2a'''. Tiel senceremonia, kiel interne de familio; senĝena: ''familiara esprimo, stilo, gesto, tono''; ''familiaraj manieroj'' B; ''li estas tro familiara kun siaj superuloj''. ☞ ''intima''. '''familiaraĵoj'''. Tro senĝenaj manieroj (<abbr>ekz.</abbr> karesoj). '''familiareco'''. Eco de iu, io familiara, senceremonieco. '''familiariĝi'''. Iĝi familiara kun iu aŭ io.</ref> }} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:W.H. Shumard family, circa 1955.jpg|eta|dekstra|alt=A man, woman, and two children smiling outside of a house|Tipa usona nuklea familio komponita de patrino, patro, kaj gefiloj ĉirkaŭ 1955.]] [[Dosiero:FamiliaOjeda.JPG|eta|300px|[[Etenda familio]] en Hispanio.]] [[Dosiero:Los duques de Osuna y sus hijos.jpg|eta|Portreto de familio, de [[Francisco de Goya|Goya]].]] [[Dosiero:Family by Edwina Sandys.JPG|eta|Gepatroj kaj filo; statua ''Familio'' en la ĝardeno de la [[Palaco de Nacioj]] ([[Ĝenevo]], [[Svisio]]).]] La [[vorto]] '''familio''' devenas de la latina ''familia'' (= familio, parencaro, tutaĵo de enloĝantaj homoj, inkluzive servistoj, en la sama domo), siavice el ''famulus'' (= servisto), enkadre de specife latina radiko. Semantike do familio evoluis el pli vasta signifo, formata per gepatroj kaj gefiloj, kune kun la servistoj vivantaj en la sama loĝejo, aŭ almenaŭ subordigataj al la familia ĉefo. Tiu vasta senco supozas iom da homogeneco kaj kelkajn rilatojn de origino. [[signifo|Striktasignife]] la '''familio''' estas la [[vivo]][[komunumo]] de geedza paro kaj ties [[filo]]j (kernofamilio). En pli vasta [[senco]] ĝi ampleksas ankaŭ [[komunumo]]n el pluraj kernofamilioj kiuj vivas kun komuna [[mastrumo]]. Ĉiukaze temas pri personaro ligita per samsangeco (komuna praularo, eĉ per agnoskita fileco: adoptado), alproksimiĝon (edzeco) aŭ kunloĝado. Membroj de tuja familio povas inkludi edz(in)on, patr(in)on, frat(in)on, kaj fil(in)on. Membroj de [[etenda familio]] povas inkludi geavojn, geonklojn, gekuzojn, genevojn kaj genepojn, krom [[bofilo]]jn. En plej socitipoj la familio estas la ĉefa [[institucio]] por [[sociigo]] de infanoj. Kiel baza unuo por zorgi kaj eduki gefilojn, antropologoj ĝenerale klasigas familiajn organizadojn kiel patrina familio (nome patrino kaj ŝiaj gefiloj); para (edzo, edzino, kaj iliaj gefiloj; nomita ankaŭ [[nuklea familio]]); avunkula (ekzemple frato, lia fratino, kaj ŝiaj gefiloj); aŭ etenda familio en kiuj gepatroj kaj gefiloj kunloĝas kun aliaj membroj de la familio de unu gepatro. Kiel unuo de sociigo, la familio estas celo de analizoj por [[antropologio|antropologoj]] kaj [[sociologio|familisociologoj]]. [[Seksumado]]n kun samfamiliano oni nomas [[incesto]], kio estas konsiderata [[tabuo]]. Tio ege komplikigus la familiajn rilatojn: se patro seksumas kun filino ekzemple, ŝia filo estus samtempe ŝia filo kaj ŝia nepo ktp. El biologia vidpunkto la renovigo de [[sango]] necesas por la bonfarto de la individuoj; tiel ne nur incesto, sed ankaŭ ripetita [[endogamio]] povas malbonigi la sanon kaj bonfarton de la membroj. La termino "Familio" estas uzata metafore ankaŭ por krei pli inkludajn kategoriojn kiaj [[komunumo]], [[nacio]], [[tutmonda vilaĝo]] kaj [[homaro]], eĉ biologia grupigo de [[vivulo]]j kiu arigas [[genro]]jn ktp. [[Genealogio]] estas fako kiu celas skizi la familiajn stirpojn tra historio. La [[genealogia arbo]] estas skemo kiu intencas montri la diversajn familianojn laŭlonge de [[generacio]]j. Tio estas antikva sistemo kiu jam aperas en la [[Biblio]], kiu klopodas montri la pravecon de la [[elektita popolo]] el [[Adamo kaj Eva]], tra la diversaj grandaj prapatroj, nome [[Noa]], [[Abrahamo]] ktp. Por la [[kristano]]j, tio ripetiĝas por montri la elektitan diecon de [[Jesukristo]]. Historie en diversaj epokoj, regoj, imperioj ktp la genealogia arbo (aŭ almenaŭ la hereda linio) estis grava ilo por pravigi la heredecon de la povo, kaj partikulare por ricevi, dispartigi, arigi la heredajn posedaĵojn aŭ regopostenojn, ekzemple en [[feŭdismo]]. Familio estas ankaŭ grava ekonomika unuo studita en [[familia ekonomiko]], historie por la familia [[agrikulturo]], poste ankaŭ en negocoj kaj artmetioj de la fruepoko de burĝaro en la [[Mezepoko]], poste en la grandaj kapitalismaj familioj ([[Mediĉoj]], [[Rothschild]]). == Diversaj konceptoj == La '''familio''' estas [[biologio|biologia]], [[ekonomio|ekonomia]], [[spirito|spirita]] kaj [[animo|anima]] [[komunumo]] kies ĉefa celo estas la produktado, zorgado kaj [[edukado]] de la ge[[filo]]j por pluigo de la stirpo, la genoj, la linio (plej amplekse la [[specio]]). Ĝia restanta trunko estas la edzeco, tio estas la geedzoj. El la vidpunkto de la socio, '''familio''' estas ĝia baza [[socia institucio|institucio]] aŭ "ĉelo". Aktuale, la tradiciaj celoj ŝanĝis, unue el ekonomia vidpunkto (filoj kiuj ne necese helpas la familian ekonomion), kaj poste el socia vidpunkto (familioj senfilaj, unuseksaj edzoj, adoptado, alternativaj familioj ktp). 'Figurasence', '''familio''' estas logika klaso, kiel aro da individuoj, homoj aŭ aliaj estaĵoj, simile vivantaj kiel familia grupo, kaj ofte pro sama deveno kaj ia simileco. Ekzemple, religia familio, familio de [[planto]]j, familio de [[animalo]]j, familio de [[lingvo]]j, vortofamilio, logikaj familioj. Oni povas koncepti '''familion''' laŭ diversaj vidpunktoj: * familio kiel aro da personaj travivantaj homajn rilatadojn kaj ligojn; * familio kiel ekonomia unuo; * familio kiel intima nesto (kaj kun "homaj rajtoj" al protekto de libereco); * familio kiel ''institucio''; * familio figure kiel ''logika klaso''; * familio kiel ''unua lernejo''; * familio postulanta ''naskoplanadon''; * familio kun ''antaŭa preparo''; * familio ''protektenda de la ŝtato''. Pluraj alia temoj rilatas al la sama afero: laŭforme - ''[[bigamio]]'', ''[[monogamio]]''; ''[[samseksa edziĝo]]'', laŭleĝe - ''[[divorco]]''; individue - ''[[edzo]]'' kaj ''[[edzino]]'', ''[[filo]]'', ''[[klono]]'', ''[[koncipo]]'', ''[[kontraŭkoncipo]]'', [[infano]] ktp. == Familitipoj == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-A0808-0008-001, Berlin, Passanten.jpg|eta|Patrino kun ŝiaj filoj, Berlino, Germanio, 1962.]] La diversspecaj datenoj venantaj de [[etnografio]], [[historio]], [[juro]] kaj socia [[statistiko]], establas ke la homa familio estas institucio kaj ne biologia fakto konstruita sur la natura rilato de parenceco aŭ samsangeco.<ref name="Lacan3801">Lacan 1938–2001, pp. 24–25, 56</ref><ref name="FugierPascal226">Fugier Pascal, 2007, p. 226-8</ref> La malsamaj specoj de familioj troveblas en multaj kuntekstoj, kaj iliaj specifaj funkcioj kaj signifoj dependas plejparte de sia rilato al aliaj {{J|socia institucio}}. Kvankam la koncepto de parenceco origine rilatis al rilatoj de "sango", kulturantropologoj argumentis ke tiu unuo devas kompreni la ideon de "sango" metafore kaj ke multaj socioj komprenas familion tra aliaj konceptoj prefere ol tra genetika distanco.<ref name="Schneider p. 182">Schneider, David 1984 ''A Critique of the Study of Kinship''. Ann Arbor: University of Michigan Press. p. 182</ref> Sociologoj montras specialan intereson en la funkcio kaj statuso de tiuj formoj en plurtavolaj (aparte kapitalismaj) socioj. Laŭ la laboro de akademiuloj [[Max Weber]], Alan Macfarlane, Steven Ozment, Jack Goody kaj Peter Laslett, la enorma transformo kiu kaŭzis modernan geedziĝon en okcidentaj demokratioj estis "instigitaj per la religi-kultura valorsistemo disponigita per elementoj de [[judismo]], komenca [[kristanismo]], katolika [[kanona juro]] kaj la [[reformacio]]".<ref>{{cite web |url=http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |publisher=Religion-online.org |title=The Collapse of Marriage by Don Browning – The Christian Century |date=February 7, 2006 |pages=24–28 |accessdate=2007-07-10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |arkivdato=2007-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |archivedate=2007-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |arkivdato=2007-09-30 }}</ref> Multe da sociologia, historia kaj antropologia esplorado dediĉas sin al la kompreno de tiu vario, kaj de ŝanĝoj en la familio kiuj formiĝas dum tempo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bls.gov/opub/mlr/1981/09/art4full.pdf|titolo=Working wives and mothers: what happens to family life?|alirdato=8a Januaro 2014|aŭtoro=Levitan, Sara|dato=2010}}</ref> [[Dosiero:Wm._Riley_Blankinship,_miner,_with_his_children._Koppers_Coal_Division,_Kopperston_Mine,_Kopperston,_Wyoming_County..._-_NARA_-_540984.jpg|eta|maldekstre|Ministo kun siaj gefiloj, Okcidenta Virginio, Usono, 1946.]] === Para (nuklea) familio === La esprimo "kerna familio" estas ofte uzita, precipe en [[Usono]], por rilati al geedzaj familioj. "Geedza" familio inkludas nur la edzon, la edzinon, kaj fraŭlajn gefilojn kiuj ne estas aĝaj.<ref>[http://oregonstate.edu/instruct/anth370/gloss.html Oregonstate.edu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150207201248/http://oregonstate.edu/instruct/anth370/gloss.html |date=2015-02-07 }}, Nuclear family – "A family group consisting of wife, husband (or one of these) and dependent children." – Definitions of Anthropological Terms – Anthropological Resources – (Court Smith) Department of Anthropology, Oregon State University</ref> Sociologoj distingas inter geedzaj familioj (relative sendependaj de la parencaro de la gepatroj kaj de aliaj familioj ĝenerale) kaj kernaj familioj (kiuj konservas relative proksimajn ligojn kun sia parencaro). La koncepto de fraŭla gefilo tuŝas grave la enhavon de la familio en la modernaj socioj, kiam ne nur oni forlasas la familian hejmon pro geedziĝo sed ankaŭ pro simpla emancipiĝo pro tialoj rilataj al laboro, sendependemo ktp. Tio komplikigas la statistikon konsiderinte, ke ne estas fiksaj aĝoj kaj certecoj pri kiam tio okazas. En multaj landoj ekde la 18-jara aĝo sed ĝis 30-a, 40-a ktp. En aliaj tute tio ne okazas. === Patrina familio === ''Patrina'' aŭ pli precize "Patrinfokusa" familio konsistas el patrino kaj ŝiaj gefiloj. Ĝenerale, tiuj gefiloj estas ŝiaj biologiaj idoj, kvankam adopto de infanoj estas praktiko en preskaŭ ĉiu socio. Tiu speco de familio estas ofta kie virinoj havas la resursojn por vivteni, zorgi kaj eduki siajn infanojn memstare, aŭ kie viroj estas pli moviĝemaj ol virinoj. === Grandfamilio aŭ etenda familio === [[Dosiero:Basankusu - typical fired brick house.jpg|eta|dekstre|Familio el Basankusu, [[Demokrata Respubliko Kongo]], antaŭ tipa brika domo, kun tegmento de palmoj.]] [[Etenda familio]] aŭ ankaŭ la esprimo "grandfamilio" estas ofta, precipe en [[Usono]]. Tiu esprimo havas du apartajn signifojn. Unue, ĝi funkcias kiel sinonimo de "samsanga familio" (''samsanga'' signifas "de la sama sango"). Due, en socioj dominitaj fare de la geedza familio, ĝi rilatas al "[[parencaro]]" (egocentra reto de parencoj kiu etendas preter la hejma grupo) kiuj ne apartenas al la geedza familio. Tiuj tipoj rilatas al idealaj aŭ normigaj strukturoj trovitaj en precizaj socitipoj. Ĉia socio elmontros iun varion en la fakta kunmetaĵo kaj koncepto de familioj. Plej ofte tia familio rilatas al estreco de maskla patro aŭ prapatro, tio estas [[patriarko]], kiel kerno de la sistemo [[Patriarkeco]]. {{Vidu ankaŭ|Familia reunuiĝo}} === Miksita familio === [[Dosiero:P051702-149695.jpg|eta|maldekstra|Maskla samseksa paro kun filo.]] {{Ĉefartikolo|Miksita familio}} La esprimoj ''miksita familio'', ''religita familio'' aŭ ''duonfamilio'' priskribas familiojn kun miksitaj gepatroj: kun unu aŭ ambaŭ gepatroj reedziĝinta, alportante gefilojn de la antaŭa familio en la novan familion.<ref>[http://www.blendedandblessed.com/BlendedBlog.dsp Blended and Blessed]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Encouraging Step-Families, blendedandblessed.com</ref> Ankaŭ en sociologio, precipe en la verkoj de socia psikologo Michael Lamb,<ref>{{Cite web |url=http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |title=Department of Social and Developmental Psychology: PPSIS Faculty, Academic Profile |publisher=Sdp.cam.ac.uk |accessdate=2011-03-26 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |arkivdato=2011-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |archivedate=2011-11-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |arkivdato=2011-11-25 }}</ref> tradicia familio rilatas al "mezaklasa familio kun pan-gajnanta patro kaj hejmpatrino, edziĝinta al unu la alia kaj kreskigante siajn biologiajn gefilojn", kaj netradicia al esceptoj de tiu regulo. La plej multaj el usonaj domanaroj nun estas ne-tradiciaj laŭ tiu difino.<ref>[http://www.glad.org/uploads/docs/cases/gill-v-office-of-personnel-management/2009-11-17-doma-aff-lamb.pdf Civil Action No. 1:09-cv-10309] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101225193923/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/gill-v-office-of-personnel-management/2009-11-17-doma-aff-lamb.pdf |date=2010-12-25 }} paragrafo 17</ref> Laŭ komunikadaj modeloj en familioj, ekzistas certa aro de kredoj ene de la familio kiuj reflektas kiel ĝiaj membroj devus komuniki kaj interrilati. Tiuj familiaj komunikadaj padronoj ekestiĝas de du subestaj aroj de kredoj. Unu estante konversacia orientiĝo (la grado laŭ kiu la graveco de komunikado estas aprezita) kaj duo, [[konformeco]]-orientiĝo (la grado laŭ kiuj familioj devus emfazi similecojn aŭ diferencojn koncerne sintenojn, kredojn, kaj valorojn).<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Reflect & Relate an introduction to interpersonal communication|url=https://archive.org/details/reflectrelateint0000mcco|familia nomo=McCornack|persona nomo=Steven|jaro=2010|loko=Boston/NY|eldoninto=Bedford/St. Martin's|paĝoj=[https://archive.org/details/reflectrelateint0000mcco/page/371 369]–370}}</ref> === Elektofamilio === La termino "familio de elekto", foje ankaŭ "elektita familio" aŭ "elektofamilio," estas aktuale ofta ene de la komunumo [[GLAT]], inter veteranoj, individuoj kiuj suferis familian mistraktadon, kaj tiuj kiuj ne havas kontakton kun siaj biologiaj "gepatroj". Tio referencas al la grupo de persono en la vivo de individuo kiu kontentigas la tipan rolon de familio kiel subtena sistemo. La termino diferencigas inter la "familio de origino" (nome biologia familio aŭ tiu en kiu la persono estis zorgita kaj edukita) kaj tiuj kiuj aktive alprenas tiun idealan rolon.<ref>{{Cite web |url= http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |title= ALGBTICAL LGBT Glossary of Terminology |date= 2005–2006 |website= ALGBTICAL Association for Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Issues in Counseling of Alabama |access-date= 4a de majo, 2016 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2019-12-04 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |arkivdato= 2016-05-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |archivedate= 2016-05-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |arkivdato=2016-05-06 }}</ref> La elektofamilio povas aŭ ne inkludi kelkajn aŭ eĉ ĉiujn el la membroj de la familio de origino. Tiu [[terminologio]] derivas el la fakto ke multaj [[GLAT]]-uloj, post [[elŝrankiĝo]], frontas malakcepton aŭ honton el la familioj en kiuj la personoj estis zorgitaj kaj edukitaj. === Poligamia familio === [[Poligamio]] estas [[geedzeco]] kiu inkludas pli ol du partneroj.<ref>{{Cite web|url=http://www.scienceofrelationships.com/home/2012/8/17/opening-up-challenging-myths-about-consensual-non-monogamy.html|title=Opening Up: Challenging Myths about Consensual Non-Monogamy – Science of Relationships|website=Scienceofrelationships.com|accessdate=12a de aprilo 2017|date=2012-08-17}}</ref><ref name="Zeitzen">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=WIzHjpTJgdQC&pg=PA3|titolo=Polygamy: a cross-cultural analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|eldoninto=Berg|ISBN=978-1-84520-220-0|paĝo=3}}</ref> Kiam viro estas edzo de pli ol unu edzino samtempe, la rilato estis nomita [[poliginio]]; kaj kiam virino estas edzino de pli ol unu edzo samtempe, tio estas nomita [[poliandrio]]. Se geedzeco inkludas multajn geedzojn, tio povas esti nomita [[pluramemo]],<ref>{{cite journal | last1 = McCullough | first1 = Derek | last2 = Hall | first2 = David S. | title = Polyamory – What it is and what it isn't | journal = Electronic Journal of Human Sexuality | volume = 6 | date = February 27, 2003 | url = http://www.ejhs.org/volume6/polyamory.htm | ref = harv }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210093927/http://www.ejhs.org/volume6/polyamory.htm |date=2020-12-10 }}</ref> [[Grupa geedzeco|grupa aŭ kuna geedzeco]].<ref name=Zeitzen/> [[Dosiero:Kwong Sue Duk with his three wives and fourteen children, Cairns, 1904 (9623512597).jpg|eta|maldekstre|Ĉina enmigranto kun siaj tri edzinoj kaj dekkvar gefiloj, [[Cairns]], [[Aŭstralio]], 1904.]] [[Poliginio]] estas formo de plura geedzeco, en kiu viro rajtas havi pli ol unu edzino.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|url=https://archive.org/details/polygamycrosscul0000zeit|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam K.|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|paĝo=[https://archive.org/details/polygamycrosscul0000zeit/page/9 9]}}</ref> En modernaj landoj kiuj permesas poligamion, poliginio estas tipe la nura formo permesita. Poliginio estas praktikata ĉefe (sed ne nur) en partoj de [[Mezoriento]] kaj [[Afriko]]; kaj estas ofte asocia kun [[Islamo]], tamen, estas kelkaj kondiĉoj en Islamo kiun oni devas plenumi por rajti al poliginio. [[Poliandrio]] estas formo de plura geedzeco, en kiu virino rajtas havi pli ol unu edzo.<ref name="Starkweather/Hames 2012">{{cite journal | last1 = Starkweather | first1 = Katherine E. | last2 = Hames | first2 = Raymond | title = A survey of non-classical polyandry | journal = Human Nature | volume = 23 | issue = 2 | pages = 149–172 | doi = 10.1007/s12110-012-9144-x | pmid = 22688804 | date = June 2012 | ref = harv | url = http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1049&context=anthropologyfacpub |issn=1045-6767 }}</ref> Frata poliandrio, en kiu du aŭ eĉ pliaj fratoj estas edzoj de la sama edzino, estas foja formo de poliandrio. Poliandrio estas tradicie praktikata en areoj de Himalajaj montoj, inter Tibetanoj en [[Nepalo]], en partoj de [[Ĉinio]] kaj en partoj de norda [[Barato]]. Poliandrio estas plej ofta en socioj markitaj de alta maskla mortindico aŭ kie maskloj ofte estas for el la cetero de la familio dum konsiderinda tempoperiodo.<ref name="Starkweather/Hames 2012"/> == Parencara terminaro == {{Ĉefartikolo|Listo de familimembroj}} === Gradoj de parenceco === [[Dosiero:Family in a wagon, Lee County, Mississippi, 1935.jpg|eta|300 px|dekstra|Familio surĉare, Kantono Lee, Misisipio, Aŭgusto 1935.]] [[Dosiero:familio.png|eta|dekstra|330px|Parenctabelo en Esperanto.]] Unuagrada parenco kunhavas 50% el onia DNA, kia ĉe ido, patro aŭ praulo. {| class="wikitable" |- ! Parenceco ! Proksimeco ! Genetika<br />koincido |- | Identaj ĝemeloj || neaplikebla || 99.9% |- | Ido || Unuagrada || 50% |- | Patro || Unuagrada || 50% |- | Idaro || Unuagrada || 50% |- | Duonido || Duagrada || 25% |- | Geavoj || Duagrada || 25% |- | Geonkloj || Duagrada || 25% |- | Genevoj || Duagrada || 25% |- | Kuzo || Triagrada || 12.5% |- | Duononklo || Triagrada || 12.5% |- | Duonnevoj || Triagrada || 12.5% |- | Duonkuzo || Kvaragrada || 6.25% |- | Duaranga kuzo || Kvinagrada || 3.125% |- | Triaranga kuzo || Sepagrada || 0.781% |} * [[Bastarda filo]] aŭ ''[[eksterleĝeca filo]]'' estas la filo naskita ekster la edzeco aŭ de nekonata patro (pli malkutime patrino). == Esperantlingvaj familioj == Estas konstateble, ke relative multaj Esperanto-parolantoj havas esperanto-parolantajn familianojn. Ofte gepatro, geavo aŭ prageavo parolis aŭ parolas la lingvon, eble onklo, ofte la kunulo (se ili havas) kaj ankaŭ ofte la infanoj. Ĉe la infanoj tiuj aŭ akiras Esperanton jam ekde beba aĝo (kiel [[denaskuloj]]) aŭ ili eklernas Esperanton pli poste, ofte kiel dek- ĝis dekkvarjaruloj. Oni scias ekzemple ke [[Reinhard Selten]], kies patro parolis Esperanton kaj ankaŭ aktivis en Esperantujo, eklernis Esperanton kiel knabo post la morto de la patro (la patro [[Adolf Selten]] mortis en 1941; Selten eklernis en 1946 aŭ 1947, kiel eble 17-jara knabo<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=J13uiSdYceo&feature=youtu.be&t=2163 Intervjuo kun Selten], min. 36:03</ref>). En aliaj okazoj estas la infano, kiu ekinteresiĝas pri Esperanto. La usona aŭtorino Mara Rockliff rakontas, ke ŝia filino, kiam tiu estis dekunujara (en 2014), vidis filmon pri Esperanto kaj tuj decidis lerni la lingvon. La patrino akompanis ŝian lernadon kaj ekde tiam ili kune vizitis jam plurajn Esperanto-renkontiĝojn<ref>Raporto aperonta en marto 2019 en la retejo de [https://nerdybookclub.wordpress.com/ Nerdy Book Club]</ref>. [[Nikola Rašić]] en sia enketo ĉe kongresanoj ĉirkaŭ 1985 konstatis, ke ĉe 66 % de la enketitoj kun vivkunulo tiu estis ankaŭ Esperantisto. 46 % de la enketitoj kun infanoj informis, ke la infanoj konas Esperanton; ĉe 14 % la infanoj "lernas aŭ lernos"<ref>Nikola Raŝiĉ. Familia rondo. Pisa (edistudio). 1994, p. 153, Tab. 70 kaj 71</ref> Vidu [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj]] (REF). == Familio en kulturo kaj arto == [[Dosiero:Armadio degli argenti, fuga in egitto.jpg|eta|dekstre|Pentraĵo de [[Fra Angelico]] pri la [[Fuĝo al Egiptio]] en śranko de arĝentaĵoj, en la Nacia Muzeo Sankta Marko ([[Florenco]]). Veturanta familio.]] Se oni rigardas al [[Antikveco]], en la [[Grek-latina kulturo]] kaj [[mitologio]] rimarkindas, ke la familio ne ludas speciale gravan rolon kompare kun la rilata rigardo al la afero pri kiu estas la patro de iu filo; ekzemple oni konsideru la diversajn historiojn de la {{J|ekstergeedzeca amrilato}} de Zeŭso (respektive Jupitero) kun diinoj, heroinoj kaj mortontinoj, kio estis fonto de konfliktoj. Simile okazas kun la "familia" historio de aliaj [[rolulo]]j de la klasika mitologio. Ankaŭ en la [[Biblio]] abundas okazoj de neregulaj familioj, kiel ekzemple tiu de la prapatro [[Abrahamo]] kun konflikto inter liaj filoj, la adoptita [[Moseo]] ktp. Tiukadre por la kristana mitologio kio iĝos hegemonia kulturo dum preskaŭ du jarmiloj, la plej konata familio estas denove iu tute neregula: nome tiu komponita de la filo ([[Jesuo]]), kiu estas [[Dio]], la patrino Maria ([[Dipatrino]]) kiu naskis, sed ne koncipis el viro kaj certe ne el sia edzo, kaj la patro ([[Sankta Jozefo]]) kiu ne estis biologia patro. Tiu triopa familio estos reprezentita en [[arto]] oftege dum la du jarmiloj, ĉefe en la dekomenca momento ([[Kristnasko]] kaj adorado en [[Kripo]]), ankaŭ en aliaj ([[Fuĝo al Egipto]]), sed nur dum Jesuo estis infano; por la plej gravaj etapoj de la vivo de Jesuo, la familio malaperas kaj reaperos nur la patrino en la momento de la elkrucigo de la mortinta Jesuo, cetere pare kun [[Sankta Johano]] kaj ne kun Sankta Jozefo. Ankaŭ en [[Islamo]] revenos la bildo de konflikta familio, kiam post la morto de la profeto [[Mahomedo]] la islamanaro disiĝis en du ne reamikemaj branĉoj, nome la [[Sunaismo]] kaj la [[Ŝijaismo]], nome sekvantoj de diversa familia posteularo. Fakte se aperas tiaj konfliktoj en la plej gravaj kernoj de la kultura vivo estas paradokse pro tio, ke oni certas pri la senduba gravo de la familia ĉelo. En la [[Mezepoko]] estas du tre kontrastaj bildoj de familio, iel respegulante la tre diversajn sociajn klasojn. En folklora rakontaro aperas ofte la familio kiel kerno de la popolaj [[fabelo]]j: abandonitaj gefiloj, severaj patroj ktp., kun unu tre ripetita skemo: patro kiu komisias malfacilan mendon al tri filoj, el kiuj nur la plej juna plenumas tion (foje tri filinoj).<ref>Vladimir Propp, Морфология сказки (Morfologio de la fabelo), Akademia, 1928.</ref> En altklasaj familioj, la koncepto rilatas al heredoj kaj ĉefe en la [[reganta klaso]] ĝis la nivelo de gereĝoj kaj geimperiestroj. [[Dosiero:Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Jan van Eyck]], nome ''[[La geedzoj Arnolfini]]'', 1434, [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]], Londono. Kvankam teorie temas nur pri geedzoj, fakte ŝi estas graveda, do temas pri la ekkonstruo de la familia ĉelo.]] En [[pentrarto]] oni komencas per prezento de geedzoj en la [[realismo]] de la [[Flandraj Primitivuloj|Flandra pentrarto]]. Tiuj paroj simbolas la bazon de la kerna familio, ankaŭ ĉelo de la frua etapo de [[kapitalismo]], do familia negocoj rilataj al metioj kaj ĉefe [[komerco]]. Poste la montritaro ampleksiĝas al tuta familio; vidu ekzemple pentraĵoj de reĝaj familioj, kiel [[La familio de Karlo la 4-a]] de [[Francisco de Goya]] jam en la komenco de la [[19a jarcento]] (rigardu la koncernan artikolon por la komplikeco de tiu familio). Meze de la jarcento stabiliĝis en literaturo la hegemonio de la [[realismo|realisma]] romano. Tiel en multaj landoj de Eŭropo enmodiĝis la plaĉo por romanoj kies agado okazas en medioj de burĝaj familioj (kiel ĉefa ĉelo de la burĝa socio), kiuj denove videblas minacataj pro la rekta apero en literaturo de la temo [[adolto]]. Vidu ekzemple [[Madame Bovary]] de [[Gustave Flaubert]] en franca literaturo aŭ [[La Regenta]] de [[Leopoldo Alas]] en hispana romano. Kelkaj el tiuj romanoj, ekzemple de [[Benito Pérez Galdós]], montras en la titolo la vorton "familio". Dum la [[20-a jarcento]], arto denove montris la evoluon kaj ŝanĝojn kiuj estis suferitaj de la tradicia familio. La bulgara romano [[La familio Gerak]] de [[Elin Pelin]] en la [[1920-aj jaroj]] montras la maldolĉan disiĝon de vilaĝa familio. Du jardekojn poste [[La familio de Pascual Duarte]] de [[Camilo José Cela]] montras la absolutan diskomponiĝon de same vilaĝa familio, kies patro freneziĝas, filino prostituiĝas, kripula nepo mortas akcidente kaj finfine la ekzistadisma protagonisto murdas sian maljunan patrinon pro diversaj okazaĵoj. Laŭlonge de la jarcento unue [[kinarto]] kaj poste [[televido]] montris diversajn rigardojn al la senfina temo pri familioj, ĉu kutimaj ĉu problemaj. Televido pro sia kapablo ripeti rolulojn kaj situaciojn en diversaj epizodoj de la sama serio montris en la diversaj landoj ankaŭ tre diversajn modelojn de familioj. [[The Flintstones]] (La ŝtonuloj) estas usona animacia televida serio kiu fantaste priskribas la vivojn de ŝtonepoka laboristo, lia najbaro/plej bona amiko, kaj ties familioj; ĝi estis produktita kaj elsendita en la [[1960-aj jaroj]]. [[Little House on the Prairie]] (Dometo sur prerio) estas usona vakera drama televidserio, en kiu stelulis [[Michael Landon]], [[Melissa Gilbert]] kaj [[Melissa Sue Anderson]], pri familio kiu vivas en farmo en Walnut Grove, Minesoto, en la 1870-aj kaj [[1880-aj jaroj]]; ĝi estis produktita kaj elsendita en la [[1970-aj jaroj]]. [[ALF]] estas usona televidserio elsendita de NBC inter la 22an de septembro 1986 kaj la 24an de marto 1990; la reala nomo de la ĉefrolulo ALF estis Gordon Shumway sed la familio Tanner nomis lin ALF (akronimo de Alien Life Form, do eksterterano) post surteriĝo en la garaĝon de la familio; tiu amuza [[rolulo]] estis iel signo de novaj komponantoj en la tradicia kerno de familio. En hispana televido furoris en la komenco de la 21a jarcento la televidserio "Cuéntame" kiu rakontas la vivo de "normala" familio de vilaĝanoj kiuj elmigris al ĉefurbo Madrido dum la 1970-aj kaj [[1980-aj jaroj]], tio estas la nomita [[Hispana Transiro al la demokratio]]. Samtempe la televidserio "Machos" el [[Ĉilio]] montris konservisman familion komponitan de ses viraj filoj, mejloŝtone en la historio de la ĉilia televido pro la serioza traktado de temoj tabuaj por la konservativa socio tiulanda, kiel la [[samseksemo]], la [[maĉismo]] kaj la [[adolto]]. En la [[2010-aj jaroj]] estis populara en la tuta mondo la serio "[[Modern Family]]", kiu prezentas tre bone strukturitan etendan familion, spite la fakton, ke temas pri dua edzino pli juna kun antaŭa filo, filino kies gefiloj konstante konfliktas adoleske kaj filo en samseksa edzeco kun adoptita filino. == Hejma perforto == {{Ĉefartikolo|Hejma perforto}} [[Dosiero:A_Husband_Beating_his_Wife_with_a_Stick_-_Google_Art_Project.png|eta|Viro batas sian edzinon per bastono. Ĉirkaŭ 1360.]] '''Hejma perforto''', '''hejma violento''', '''familia violento''' aŭ '''familiperforto''', estas modelo de [[konduto]] kiu implikas [[perforto]]n aŭ alian fitraktadon de unu persono kontraŭ alia en hejma kunteksto, kiel ekzemple en [[geedziĝo]] aŭ kunvivado. Ĝi povas esti nomita intimpartnera perforto kiam transigita fare de [[edzo]] aŭ partnero en intima rilato kontraŭ la alia geedzo aŭ partnero, kaj povas okazi en [[Aliseksemo|aliseksemaj]] aŭ [[samseksemo|sam-seksemaj rilatoj]], aŭ inter iamaj geedzoj aŭ partneroj. Hejma perforto ankaŭ povas impliki perforton kontraŭ [[infano]]j, gepatroj, aŭ [[maljunulo]]j, kaj escepte povas esti farita por mem-defendo. Ĝi prenas kelkajn formojn, inkluzive de fizika, [[Vorta mistraktado|parola]], emocia, ekonomia, religia, genera, kaj seksa misuzo, kiu povas intervali de subtilaj, trudaj formoj ĝis edzeca seksperforto kaj ĝis perforta fizika fitraktado kiel ekzemple sufokado, batado, ina genitala kripligo kaj [[Acida atenco|acidĵetado]] kiu rezultas ofte en deformado aŭ morto. Hejmaj murdoj inkludas [[ŝtonumo]]n, bruligon de novedzino, [[honormurdo]]jn, kaj dotmortigojn. Tutmonde, la viktimoj de hejma perforto estas ĉefe [[virino]]j, kaj virinoj plej ofte travivas pli severajn formojn de perforto.<ref>McQuigg, Ronagh J.A. (2011), "Potential problems for the effectiveness of international human rights law as regards domestic violence", en McQuigg, Ronagh J.A. (eld.), [https://books.google.es/books?id=ltJxlsoMV4wC&pg=PR13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false International human rights law and domestic violence: the effectiveness of international human rights law,] Oxford New York: Taylor & Francis, p. 13, ISBN 9781136742088, arkivita el la originalo la 15an de majo 2016, "This is an issue that affects vast numbers of women throughout all nations of the world. [...] Although there are cases in which men are the victims of domestic violence, nevertheless 'the available research suggests that domestic violence is overwhelmingly directed by men against women [...] In addition, violence used by men against female partners tends to be much more severe than that used by women against men. Mullender and Morley state that 'Domestic violence against women is the most common form of family violence worldwide.'"</ref><ref>García-Moreno, Claudia; Stöckl, Heidi (2013), "Protection of sexual and reproductive health rights: addressing violence against women", in Grodin, Michael A.; Tarantola, Daniel; Annas, George J.; et al. (eld.), [https://books.google.es/books?id=kJXM_eptt0MC&pg=PT780&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Health and human rights in a changing world,] Routledge, pp. 780–781, ISBN 9781136688638, arkivita el la originalo la 6an de majo 2016, "Intimate male partners are most often the main perpetrators of violence against women, a form of violence known as intimate partner violence, 'domestic' violence or 'spousal (or wife) abuse.' Intimate partner violence and sexual violence, whether by partners, acquaintances or strangers, are common worldwide and disproportionately affect women, although are not exclusive to them."</ref> En kelkaj landoj, hejma perforto ofte estas vidita kiel pravigita, precipe en kazoj de fakta aŭ ŝajna malfideleco sur la parto de la virino, kaj estas laŭleĝe permesita. Esplorado establis ke tie ekzistas rekta kaj signifa korelacio inter la nivelo en la lando de seksegaleco kaj proporcioj de hejma perforto.<ref>Swan, Suzanne C.; Gambone, Laura J.; Caldwell, Jennifer E.; Sullivan, Tami P.; Snow, David L. (2008). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2968709/ "A Review of Research on Women's Use of Violence With Male Intimate Partners".] Violence and Victims. 23 (3): 301–314. doi:10.1891/0886-6708.23.3.301. PMC 2968709. PMID 18624096.</ref> Foje viroj povas uzi intimpartneran violenton kiel [[memdefendo]]. Hejma perforto estas inter la plej subraportitaj [[krimo]]j tutmonde kaj por viroj kaj por virinoj.<ref>Strong, Bryan; DeVault, Christine; Cohen, Theodore (16a de februaro 2010). [https://books.google.es/books?id=qjvoSOMB5JMC&pg=PA447&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Marriage and Family Experience: Intimate Relationships in a Changing Society.] Cengage Learning. p. 447. ISBN 978-1133597469. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Concannon, Diana (11a de julio 2013). [https://books.google.es/books?id=-KdueQed_sgC&pg=PA30&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Kidnapping: An Investigator's Guide.] Newnes. p. 30. ISBN 978-0123740311. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref> Pro sociaj antaŭjuĝoj koncerne masklan ĉikanadon, viroj renkontas pliigitan verŝajnecon esti preteratentitaj fare de sanlaboristoj.<ref>Riviello, Ralph (1a de julio 2009). [https://books.google.es/books?id=keng9ELAE2IC&pg=PA129&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Manual of Forensic Emergency Medicine.] Jones & Bartlett Learning. p. 129. ISBN 978-0763744625. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Finley, Laura (16a de julio 2013). [https://books.google.es/books?id=AW-jAQAAQBAJ&pg=PA163M&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of Domestic Violence and Abuse.] ABC-CLIO. p. 163. ISBN 978-1610690010. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Hess, Kären; Orthmann, Christine; Cho, Henry (1a de januaro 2016). [https://books.google.es/books?id=QbYaCgAAQBAJ&pg=PA323&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Criminal Investigation.] Cengage Learning. p. 323. ISBN 978-1435469938. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (2004), "Consequences of male abuse – direct and indirect", en Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (eld.), [https://web.archive.org/web/20090104074211/http://www.phac-aspc.gc.ca/ncfv-cnivf/familyviolence/pdfs/Intimate_Partner.pdf Intimate partner abuse against men (PDF),] Ottawa: National Clearinghouse on Family Violence, p. 6, ISBN 9780662379751, Arkivita el la originalo (PDF) la 4an de januaro 2009, Alirita la 8an de majo 2019.</ref> [[Hejma perforto]] estas tre larĝa difino, ofte uzata por inkludi aferojn kiel [[Mistraktado de infanoj]], Mistraktado de patroj, kaj aliaj perfortaj agoj fifaritaj inter familianoj.<ref>Wallace, p. 2</ref> == Familio en soci-politikaj kuntekstoj == La [[Internacia Tago de Familioj]] estas observita je la 15-a de majo ĉiu jaro. La Tago estis proklamita de la Ĝenerala Asembleo de UN en 1993 per rezolucio A/RES/47/237 kaj reflektas la gravecon ke la internacia komunumo metas al familioj. La Internacia Tago provizas ŝancon antaŭenigi konscion de aferoj rilatanta al familioj kaj pliigi scion de la sociaj, ekonomiaj kaj demografiaj procezoj influanta familiojn. En juraj kuntekstoj [[familia reunuiĝo]] estas [[juro|jura]] koncepto aplikebla al parto de familio, kiu restis en devenlando fare de alia parto de la familio kiu jam elmigris kaj eventuale ŝtataniĝis en alia lando: ekz, elmigrinta patro, kiu klopodas venigi sian familion (aŭ parton) al almigrinta lando. == Vidu ankaŭ == * [[Boparenco]] * [[Edzino (familio)]] * [[Edzo (familio)]] * [[Familia diktatoreco]] * [[Hejmo]] * [[Listo de familimembroj]] * [[Nepotismo]] * [[Parenceco]] == Proverbo == Ekzistas nur 2 [[proverbo]]j pri familio en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''En malsata familio mankas harmonio.''}} * {{citaĵo|''Ĉiu familio havas sian kriplulon.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Urszula Krupa (redaktoro), ''Współczesne zagrożenia dla zdrowia, życia i rodziny w dokumentach Parlamentu Europejskiego'' (Nuntempaj minacoj por [[sano]], [[vivo]] kaj familio en dokumentoj de [[Eŭropa Parlamento]]), Fundacja "Nasza Przyszłość" (Fondaĵo "Nia Estonto"), [[Szczecinek]] 2019, p.&nbsp;320, ISBN 978-83-64668-43-2 * ''Rodzina wspólnotą szczęścia'' (La familio komunumo de feliĉo), XXXI-a Internacia Kongreso de Familio, Gaudium, [[Lublin]] 2005, p.&nbsp;242, ISBN 83-89659-23-9 * Piotr Kryczka (redaktoro), ''Rodzina w zmieniającym się społeczeństwie'' (La familio en ŝanĝiĝanta [[socio]]), Redakcja Wydawnictw KUL ([[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"]]), [[Lublin]] 1997, p.&nbsp;329, ISBN 83-228-0518-7 * Chevallier, Denis. "Famille et parenté: une bibliographie". Terrain (france). Konsultita la 8an de Januaro, 2014. [http://terrain.revues.org/document2874.html%20] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080724171236/http://terrain.revues.org/document2874.html |date=2008-07-24 }} * Forbes, Scott, A Natural History of Families, (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2005), ISBN 0-691-09482-9 * Foucault, Michel (1978). The History of Sexuality: Volume I: An Introduction. (New York: Vintage Books). ISBN 978-0-679-72469-8 * Gilroy, Paul, Identity Belonging and the Critique of Pure Sameness in Gilroy, Paul (2000) Against Race: Imagining Political Culture Beyond the Color Line, (Cambridge, Mass.: Belknap Press of Harvard University Press), Ch. I.3, pp.&nbsp;97–133 * Goody, Jack, The Development of the Family and Marriage in Europe (Cambridge University Press, 1980); tradukita al hispana, franca, itala, portugala.[http://books.google.com/books?id=LVkYFGqylfQC The Development of the Family and Marriage in Europe] * Mock, Douglas W., More Than Kin and Less Than Kind, (Belknap Press, 2004), ISBN 0-674-01285-2 * Schneider, David M., American Kinship: a cultural approach (Chicago: University of Chicago Press, 1980). * Tabak I., Mazur J., Granado M.C., Örkenyi Á., Zaborskis A., Aasvee K. & Moreno C. (2012). "Examining trends in parent-child communication in Europe over 12 years". The Journal of Early Adolescence. 32 (1). pp.&nbsp;26–54. doi:10.1177/0272431611419509. Konsultita la 8an de Januaro, 2014. [http://jea.sagepub.com/content/32/1/26.abstract] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121029084919/http://jea.sagepub.com/content/32/1/26.abstract |date=2012-10-29 }} * Ommer, Uwe. 1000 Families: das Familienalbum des Planeten Erde. Taschen, Cologne 2002, ISBN 3-8228-2264-7 [http://www.1000families.eu/1000families/ 1000 Families: das Familienalbum des Planeten Erde] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.edzperanto.org/index.php Edzperanto (serĉado de edz(in)oj por esperantistoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100518071352/http://www.edzperanto.org/index.php |date=2010-05-18 }} {{eo}} * [http://www.esperanto.mv.ru/PMEG/aldonoj/parencoj_familianoj.html Parencoj kaj familianoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050314155044/http://www.esperanto.mv.ru/PMEG/aldonoj/parencoj_familianoj.html |date=2005-03-14 }} {{-}} {{Projektoj|commonscat=Family|q=Familio|ReVo=famili}} {{Havenda artikolo|Familio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Familio| ]] [[Kategorio:Sociologio]] e4utdwpaqptb7e413l1d2x5xg5qmhdz 0 9253 9478482 8345726 2026-09-19T12:27:05Z DidCORN 34571 9478482 wikitext text/x-wiki '''Deksesuma nombrosistemo''' estas [[pozicia nombrosistemo]], kies [[Bazo (nombrosistemo)|bazo]] estas 16. Ĝiaj 16 [[cifero]]j kutime estas la [[skribsigno]]j <tt>0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F</tt>. La unuaj 10 signoj havas la saman ciferan valoron, kiel en la dekuma nombrosistemo; la sekvaj 6 signoj havas, respektive, la valorojn 10, 11, 12, 13, 14, 15. Notu ke la esperanta litero <tt>Ĉ</tt> ne estas uzata. Deksesuma sistemo estas utila en [[komputilo]]j, ĉar ĝi ebligas simple skribi la valoron de [[bajto]]j (bitokoj) per po du deksesumaj ciferoj, ĉiu el kiuj prezentas kvaron da [[bito]]j. Jen komparo de la [[Duuma sistemo|duuma]], la [[Dekuma sistemo|dekuma]], la [[okuma sistemo|okuma]] kaj la deksesuma reprezentoj: {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="text-align:center;border:2px" |- style="background:black; height:2px" | style="background:black; width:2px" | || || || || || || || || || || || |-style="background:#F6A07C; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || style="width:45px"|'''0'''<sub>16</sub> || = || style="width:45px"|0<sub>10</sub> || = || style="width:45px"|0<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0 ||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''1'''<sub>16</sub> || = || 1<sub>10</sub> || = || 1<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''2'''<sub>16</sub> || = || 2<sub>10</sub> ||= || 2<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#FDC888; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''3'''<sub>16</sub> || = || 3<sub>10</sub> || = || 3<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |- style="background:black; height:2px" | style="background:black; width:2px" | || || || || || || || || || || || |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''4'''<sub>16</sub> || = || 4<sub>10</sub> ||= || 4<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#FDC888; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''5'''<sub>16</sub> || = || 5<sub>10</sub> || = || 5<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#FEE978; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''6'''<sub>16</sub> || = || 6<sub>10</sub> ||= || 6<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | ||'''7'''<sub>16</sub> || = || 7<sub>10</sub> || = || 7<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |- style="background:black; height:2px" | style="background:black; width:2px" | || || || || || || || || || || || |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''8'''<sub>16</sub> || = || 8<sub>10</sub> || = || 10<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#FEE978; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''9'''<sub>16</sub> || = || 9<sub>10</sub> ||= || 11<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#FDC888; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''A'''<sub>16</sub>|| = || 10<sub>10</sub> || = || 12<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''B'''<sub>16</sub>|| = || 11<sub>10</sub> || = || 13<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |- style="background:black; height:2px" | style="background:black; width:2px" | || || || || || || || || || || || |-style="background:#FDC888; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''C'''<sub>16</sub>|| = || 12<sub>10</sub> || = || 14<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''D'''<sub>16</sub>|| = || 13<sub>10</sub> ||= || 15<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''E'''<sub>16</sub>|| = || 14<sub>10</sub> ||= || 16<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#F6A07C; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''F'''<sub>16</sub>|| = || 15<sub>10</sub> || = || 17<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |- style="background:black; height:2px" | style="background:black; width:2px" | || || || || || || || || || || || |} Tiamaniere, la dekuman numeralon 79, kies duuma prezento estas 0100&nbsp;1111, oni povas skribi kiel 4F en la deksesuma sistemo. == Manieroj de skribado == === En matematiko === En matematiko la [[nombra bazo|nombran bazon]] oni skribas per la suba [[Indekso (skribado)|indekso]]. Ekzemple 1443 = 1443<sub>10</sub> = 5A3<sub>16</sub>. (Notu ke la bazo, ĉiam skribitas per dekuma sistemo) === En programlingvoj === En diversaj [[programlingvo]]j oni uzas diversajn manierojn por skribado de deksesumaj nombroj. * En lingvoj [[Ada (programlingvo)|Ada]] kaj [[VHDL]]: "16#5A3#". * En lingvoj [[C (programlingvo)|C]] kaj multaj similaj - [[C++]], [[Java]], [[Python]] - per prefikso "0x": "0x5A3". * : Ankaŭ en ĉi tiuj lingvoj neprinteblajn signojn oni skribas kiel "\xCC", kie CC estas deksesuma kodo de la signo. En okazo de [[unikodo]] povas esti aŭ "\xCCCC" aŭ en okazo de [[UTF-8]] "\xCC\xCC" aŭ "\xCC\xCC\xCC". * En iuj [[Asembla lingvo|asemblaj lingvoj]] oni uzas literon "h" je fino de la nombro: "5A3h". Se la nombro tiam komenciĝas ne de cifero "0" ... "9" oni aldonas ciferon "0" je komenco: "0FFh" (255<sub>10</sub>) * En iuj aliaj [[Asembla lingvo|asemblaj lingvoj]] (AT&T, Motorola) kaj en lingvo [[Pascal]] kaj iuj variantoj de lingvo [[Basic]] oni uzas signon "$" je komenco: "$5A3". * En iuj aliaj variantoj de lingvo [[Basic]] oni uzas prefikso "&h": "&h5A3". == En lingvoj de priskribo de teksto == En lingvoj de priskribo de teksto [[HTML]] (kaj [[CSS]]) por priskribo de [[koloro]]j per deksesumaj nombroj oni uzas signon "#" je komenco: #FFFFAA Por montri unikodajn signojn ene de [[foliumilo]], estas uzata la numera [[ReVo:ent|enta]] referenco <code>&amp;#N;</code>. N estas dekuma numero por Unikoda koda punkto. Se estas uzata la deksesuma sistemo, oni devas prefiksi nombron N per ''[[x]]'' (<code>&amp;#xhhhh;</code>). Ekzemple la deksesuma reprezento <code>&amp;#x108;</code> produktas la saman signon kiel la dekuma reprezento <code>&amp;#264;</code> (ambaŭ por la litero ''Ĉ majuskla''). Ĝenerale estas pli konvena kaj uzata la dekuma reprezento. Ĉi tio estas nepra por prezenti signojn kiuj ne estas en la uzata kodigo de HTML-dosiero, sed ĝin eblas uzi en ĉiuj okazoj se bezonatas, tiam la paĝo videblos korekte sendepende de specialaĵoj de la [[HTTP]]-servilo kaj elekto de kodigo en la foliumilo. Ĉi tiu sistemo povas esti uzata por reprezenti [[esperanto|esperantajn]] literojn per [[unikodo]] en [[HTML]]: La majusklaj esperantaj literoj estas reprezentataj deksesume kaj dekume per la jenaj kodoj: * '''Ĉ''' ('''''deksesuma'''<code>&amp;#x108;</code> kaj '''dekuma'''<code>&amp;#264;</code>'' ) * '''Ĝ''' (''<code>&amp;#x11c;</code> kaj <code>&amp;#284;</code>'' ) * '''Ĥ''' (''<code>&amp;#x124;</code> kaj <code>&amp;#292;</code>'' ) * '''Ĵ''' (''<code>&amp;#x134;</code> kaj <code>&amp;#308;</code>'' ) * '''Ŝ''' (''<code>&amp;#x15c;</code> kaj <code>&amp;#348;</code>'' ) * '''Ŭ''' (''<code>&amp;#x16c;</code> kaj <code>&amp;#364;</code>'' ) Kaj la minusklaj: * '''ĉ''' (''<code>&amp;#x109;</code> kaj <code>&amp;#265;</code>'' ) * '''ĝ''' (''<code>&amp;#x11d;</code> kaj <code>&amp;#285;</code>'' ) * '''ĥ''' (''<code>&amp;#x125;</code> kaj <code>&amp;#293;</code>'' ) * '''ĵ''' (''<code>&amp;#x135;</code> kaj <code>&amp;#309;</code>'' ) * '''ŝ''' (''<code>&amp;#x15d;</code> kaj <code>&amp;#349;</code>'' ) * '''ŭ''' (''<code>&amp;#x16d;</code> kaj <code>&amp;#365;</code>'' ) == Aliaj uzoj == Programistoj, kiuj kreas "[[magia nombro|magiajn nombrojn]]", foje ludas uzante la literecajn ciferojn por skribi vortojn. Ekzemple, klasdosieroj (<code>.class</code>) en ''[[Java]]'' havas la markan valoron [[CAFEBABE]] en la dosierkomenco. Anglalingve, ''café babe'' signifas "kafejulino", unu el la pluraj kaf-aludoj en ''Java''. Ekde la 19a jarcento ankaŭ ekzistas [[deksesuma tempo]]. == Vidu ankaŭ == {{Nombrosistemoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://flor.nl/dec2hex.html Konvertilo dekuma-deksesuma] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030216032945/http://flor.nl/dec2hex.html |date=2003-02-16 }} * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U0100.pdf Unikodaj Esperantaj literoj en la deksesuma sistemo] [[Kategorio:Nombrosistemoj]] 3jqc1v0hb96vl12l1wwqvt23vufyh6k 9478484 9478482 2026-09-19T12:36:42Z DidCORN 34571 /* En lingvoj de priskribo de teksto */ reprezenti --> prezenti 9478484 wikitext text/x-wiki '''Deksesuma nombrosistemo''' estas [[pozicia nombrosistemo]], kies [[Bazo (nombrosistemo)|bazo]] estas 16. Ĝiaj 16 [[cifero]]j kutime estas la [[skribsigno]]j <tt>0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F</tt>. La unuaj 10 signoj havas la saman ciferan valoron, kiel en la dekuma nombrosistemo; la sekvaj 6 signoj havas, respektive, la valorojn 10, 11, 12, 13, 14, 15. Notu ke la esperanta litero <tt>Ĉ</tt> ne estas uzata. Deksesuma sistemo estas utila en [[komputilo]]j, ĉar ĝi ebligas simple skribi la valoron de [[bajto]]j (bitokoj) per po du deksesumaj ciferoj, ĉiu el kiuj prezentas kvaron da [[bito]]j. Jen komparo de la [[Duuma sistemo|duuma]], la [[Dekuma sistemo|dekuma]], la [[okuma sistemo|okuma]] kaj la deksesuma reprezentoj: {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="text-align:center;border:2px" |- style="background:black; height:2px" | style="background:black; width:2px" | || || || || || || || || || || || |-style="background:#F6A07C; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || style="width:45px"|'''0'''<sub>16</sub> || = || style="width:45px"|0<sub>10</sub> || = || style="width:45px"|0<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0 ||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''1'''<sub>16</sub> || = || 1<sub>10</sub> || = || 1<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''2'''<sub>16</sub> || = || 2<sub>10</sub> ||= || 2<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#FDC888; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''3'''<sub>16</sub> || = || 3<sub>10</sub> || = || 3<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |- style="background:black; height:2px" | style="background:black; width:2px" | || || || || || || || || || || || |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''4'''<sub>16</sub> || = || 4<sub>10</sub> ||= || 4<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#FDC888; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''5'''<sub>16</sub> || = || 5<sub>10</sub> || = || 5<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#FEE978; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''6'''<sub>16</sub> || = || 6<sub>10</sub> ||= || 6<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | ||'''7'''<sub>16</sub> || = || 7<sub>10</sub> || = || 7<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |- style="background:black; height:2px" | style="background:black; width:2px" | || || || || || || || || || || || |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''8'''<sub>16</sub> || = || 8<sub>10</sub> || = || 10<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#FEE978; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''9'''<sub>16</sub> || = || 9<sub>10</sub> ||= || 11<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#FDC888; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''A'''<sub>16</sub>|| = || 10<sub>10</sub> || = || 12<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''B'''<sub>16</sub>|| = || 11<sub>10</sub> || = || 13<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |- style="background:black; height:2px" | style="background:black; width:2px" | || || || || || || || || || || || |-style="background:#FDC888; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''C'''<sub>16</sub>|| = || 12<sub>10</sub> || = || 14<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''D'''<sub>16</sub>|| = || 13<sub>10</sub> ||= || 15<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#E3EDE9; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''E'''<sub>16</sub>|| = || 14<sub>10</sub> ||= || 16<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:white;width:24px"|0||style="background:black; width:2px" | |-style="background:#F6A07C; color:black; height:24px" | style="background:black; width:2px" | || '''F'''<sub>16</sub>|| = || 15<sub>10</sub> || = || 17<sub>8</sub> ||style="background:black; width:2px" | || style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1|| style="background:red;width:24px"|1||style="background:black; width:2px" | |- style="background:black; height:2px" | style="background:black; width:2px" | || || || || || || || || || || || |} Tiamaniere, la dekuman numeralon 79, kies duuma prezento estas 0100&nbsp;1111, oni povas skribi kiel 4F en la deksesuma sistemo. == Manieroj de skribado == === En matematiko === En matematiko la [[nombra bazo|nombran bazon]] oni skribas per la suba [[Indekso (skribado)|indekso]]. Ekzemple 1443 = 1443<sub>10</sub> = 5A3<sub>16</sub>. (Notu ke la bazo, ĉiam skribitas per dekuma sistemo) === En programlingvoj === En diversaj [[programlingvo]]j oni uzas diversajn manierojn por skribado de deksesumaj nombroj. * En lingvoj [[Ada (programlingvo)|Ada]] kaj [[VHDL]]: "16#5A3#". * En lingvoj [[C (programlingvo)|C]] kaj multaj similaj - [[C++]], [[Java]], [[Python]] - per prefikso "0x": "0x5A3". * : Ankaŭ en ĉi tiuj lingvoj neprinteblajn signojn oni skribas kiel "\xCC", kie CC estas deksesuma kodo de la signo. En okazo de [[unikodo]] povas esti aŭ "\xCCCC" aŭ en okazo de [[UTF-8]] "\xCC\xCC" aŭ "\xCC\xCC\xCC". * En iuj [[Asembla lingvo|asemblaj lingvoj]] oni uzas literon "h" je fino de la nombro: "5A3h". Se la nombro tiam komenciĝas ne de cifero "0" ... "9" oni aldonas ciferon "0" je komenco: "0FFh" (255<sub>10</sub>) * En iuj aliaj [[Asembla lingvo|asemblaj lingvoj]] (AT&T, Motorola) kaj en lingvo [[Pascal]] kaj iuj variantoj de lingvo [[Basic]] oni uzas signon "$" je komenco: "$5A3". * En iuj aliaj variantoj de lingvo [[Basic]] oni uzas prefikso "&h": "&h5A3". == En lingvoj de priskribo de teksto == En lingvoj de priskribo de teksto [[HTML]] (kaj [[CSS]]) por priskribo de [[koloro]]j per deksesumaj nombroj oni uzas signon "#" je komenco: #FFFFAA Por montri unikodajn signojn ene de [[foliumilo]], estas uzata la numera [[ReVo:ent|enta]] referenco <code>&amp;#N;</code>. N estas dekuma numero por Unikoda koda punkto. Se estas uzata la deksesuma sistemo, oni devas prefiksi nombron N per ''[[x]]'' (<code>&amp;#xhhhh;</code>). Ekzemple la deksesuma reprezento <code>&amp;#x108;</code> produktas la saman signon kiel la dekuma prezento <code>&amp;#264;</code> (ambaŭ por la litero ''Ĉ majuskla''). Ĝenerale estas pli konvena kaj uzata la dekuma prezento. Ĉi tio estas nepra por prezenti signojn kiuj ne estas en la uzata kodigo de HTML-dosiero, sed ĝin eblas uzi en ĉiuj okazoj se bezonatas, tiam la paĝo videblos korekte sendepende de specialaĵoj de la [[HTTP]]-servilo kaj elekto de kodigo en la foliumilo. Ĉi tiu sistemo povas esti uzata por prezenti [[esperanto|esperantajn]] literojn per [[unikodo]] en [[HTML]]: La majusklaj esperantaj literoj estas prezentataj deksesume kaj dekume per la jenaj kodoj: * '''Ĉ''' ('''''deksesuma'''<code>&amp;#x108;</code> kaj '''dekuma'''<code>&amp;#264;</code>'' ) * '''Ĝ''' (''<code>&amp;#x11c;</code> kaj <code>&amp;#284;</code>'' ) * '''Ĥ''' (''<code>&amp;#x124;</code> kaj <code>&amp;#292;</code>'' ) * '''Ĵ''' (''<code>&amp;#x134;</code> kaj <code>&amp;#308;</code>'' ) * '''Ŝ''' (''<code>&amp;#x15c;</code> kaj <code>&amp;#348;</code>'' ) * '''Ŭ''' (''<code>&amp;#x16c;</code> kaj <code>&amp;#364;</code>'' ) Kaj la minusklaj: * '''ĉ''' (''<code>&amp;#x109;</code> kaj <code>&amp;#265;</code>'' ) * '''ĝ''' (''<code>&amp;#x11d;</code> kaj <code>&amp;#285;</code>'' ) * '''ĥ''' (''<code>&amp;#x125;</code> kaj <code>&amp;#293;</code>'' ) * '''ĵ''' (''<code>&amp;#x135;</code> kaj <code>&amp;#309;</code>'' ) * '''ŝ''' (''<code>&amp;#x15d;</code> kaj <code>&amp;#349;</code>'' ) * '''ŭ''' (''<code>&amp;#x16d;</code> kaj <code>&amp;#365;</code>'' ) == Aliaj uzoj == Programistoj, kiuj kreas "[[magia nombro|magiajn nombrojn]]", foje ludas uzante la literecajn ciferojn por skribi vortojn. Ekzemple, klasdosieroj (<code>.class</code>) en ''[[Java]]'' havas la markan valoron [[CAFEBABE]] en la dosierkomenco. Anglalingve, ''café babe'' signifas "kafejulino", unu el la pluraj kaf-aludoj en ''Java''. Ekde la 19a jarcento ankaŭ ekzistas [[deksesuma tempo]]. == Vidu ankaŭ == {{Nombrosistemoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://flor.nl/dec2hex.html Konvertilo dekuma-deksesuma] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030216032945/http://flor.nl/dec2hex.html |date=2003-02-16 }} * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U0100.pdf Unikodaj Esperantaj literoj en la deksesuma sistemo] [[Kategorio:Nombrosistemoj]] tpznuatmnctrsunj9ma5vvh890f7i02 0 9405 9478475 9478379 2026-09-19T12:19:07Z ThomasPusch 1869 9478475 wikitext text/x-wiki Pri gazeto '''Finna Esperantisto''' vidu [[Finna Esperantisto|jenan artikolon]]. * [[Heikki Alikoski]] * [[Werner Anttila]] * [[Patrik Austin]] * [[Albin Backholm]] * [[Signe Blomberg]] * [[Osmo Buller]] * [[Ilmari Ekström]] * [[Gösta Englund]], tre frua Esperanto-parolanto en [[Oulu]] jam fine de la 19-a jarcento, bopatro de [[Augustinus Laurén]] * [[Signe Englund]], filino de Gösta Englund en [[Oulu]] kaj pro la patro esperantistino jam fine de la 19-a jarcento, edzino de [[Augustinus Laurén]] * [[Emil Elenius]] * [[Reino Eriksson]] * [[Heljä Favén]], filino de [[Joel Vilkki]] kaj signifa Esperanto-vortaristino * [[Karl Frenckell]] * [[Anna Friman]] * [[Erik Gado]] * [[Tuomo Grundström]] * [[Ilmari Haapalainen]] * [[Hilma Agatha Fredrika Hall]] * [[Riitta Hämäläinen]] * [[Anna-Liisa Heikkinen]] * [[Lyyli Heinänen]] * [[Vuokko Heinäsuo]] * [[Inga Helsingius]] * [[Erik von Hertzen]] * [[Elli Husso]] * [[Leo Jalava]] * [[Kaarlo Jokinen]] * [[Pentti Järvinen]] * [[Selma Järvinen]] * [[Anja Karkiainen]] * [[Arvo Karvinen]] * [[Erkki Kääriäinen]] * [[Niilo Kavenius]] * [[Heta Kesälä]] * [[Seija Kettunen]] * [[Irja Klemola]] * [[Veli Kolari]] * [[Ville Jussi Kostiainen]] * [[Hannes Koivu]] (ankaŭ konata kiel ''Johan Isak Koivu'') * [[Kalle Kniivilä]] * [[Yrjö Kuikka]] * [[Kaarlo Kuntzi]], verdire Kaarlo Johan Tuomas Kuntzi, ofte mallongigita K.T.J. Kuntzi,<ref>Listigita en [https://fi.wikisource.org/wiki/Kuka_kukin_oli:_K la verkego "Kuka_kukin_oli" Kiu estis kiu" (en Finnlando), personaj informoj pri finnaj publikaj figuroj kiuj mortis en la 20-a jarcento,] en [[vikifontaro]]</ref>konata aparte pro lernolibro de Esperanto por finnoj, kiun li verkis kun [[Augustinus Laurén]] * [[Yrjö Kuorikoski]] * [[Jukka Laaksonen]] * [[Lauri Isak Laiho]] * [[Harri Laine]] * [[Lauri Ilmari Lappi]] * [[Augustinus Laurén]] * [[Mauno Lauttio]] * [[Eino Lehkonen]] * [[Oskari Lehtivaara]] * [[Tyyne Leivo-Larsson]] * [[Oskari Lehtivaara]] * [[Johan Edvard Leppäkoski]] * [[Jouko Lindstedt]] * [[Marjatta Linjama]] * [[Allan Mehtonen]] * [[Harri Melasniemi]] * [[R. J. Milton]], Russell John Milton, britdevena * [[Aulo Minell]] * [[Synnöve Mynttinen]] * [[Herman Noponen]] * [[Leo Konrad Ojala]] * [[Liisi Oterma]] * [[Paulo Paavali]] * [[Martti Putaala]] * [[Eino Pynnönen]] * [[Jukka Pietiläinen]] * [[Raita Pyhälä]] * [[Raimo Pystinen]] * [[Gustav John Ramstedt]] * [[Annikki Rannisto]] * [[Simo Raumavirta]] * [[Ilmari Rautio]] * [[Marjatta Rautio]] * [[Pauli Riihivaara]] * [[Helena Riikonen]] * [[Anna Ritamäki]] * [[Aleksi Romonen]] * [[Hjalmar Runeberg]] * [[Päivi Saarinen]] * [[Hugo William Salokannel]] * [[Eija Salovaara]] * [[Elsa Salovaara]] * [[Albin Sandström]] * [[Aarne Selinheimo]] * [[Aini Setälä]] * [[Vilho Suonio Setälä]] * [[Sabira Ståhlberg]] (iam ''Sabira Shun'') * [[Taisto Suontausta]] * [[Aino Elmi Tamminen]] * [[Varma Elisabet Thilander]] * [[Hemmo Tietti]] * [[Silja Tietti]] * [[Veera Tietti]] * [[Niku Tumi]] * [[Usko Tuomisto]] * [[Terttu Tyynelä]] * [[Kalle Väisälä]] * [[Yrjö Väisälä]] * [[Erkki Väisänen]] * [[Joel Vilkki]] * [[Terttu Österman]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Ĝermolisto de finnaj esperantistoj]] {{projektoj|s=Kategorio:Finnaj esperantistoj}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Finnaj]] [[Kategorio:Finnaj esperantistoj|!]] bhoyjn5rditxit3uq47rep8vyhwu8sp 0 9621 9478821 9454112 2026-09-20T08:48:46Z Sj1mor 12103 9478821 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|la urbo Antverpeno|[[Antverpeno (apartigilo)]]}} {{Informkesto urbo |nomo = Antverpeno |lando = {{Belgio}} |statuso = Urbo |flago-priskribo = flago |blazono-priskribo = blazono |mapo = AntwerpenLocatie.png |patrono = Sankta virgulino |latitudo = 51/13/14/N |longitudo = 4/23/59/E |regiono-ISO = BE-VAN |Mapo en angulo= |situo sur mapo2=Antverpeno (urbo) |regiono = [[Flandra Regiono]] |provinco = {{Antverpeno}} |arondismento = Antverpeno |fondo = |estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |alto = |areo = 203,80 km² |loĝantaro = {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|11002}}}} |loĝantaro-stato = {{#time: F Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} |dens = 2233 |ĝemel = |horzono = +1 (+2 de aprilo ĝis oktobro) |pk = 2000-2018 |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} [[Dosiero:Guildhouses Antwerp.jpg|eta|maldekstra|Gildodomoj en la ĉefa placo de Antverpeno.]] '''Antverpeno''' ([[nederlande]]: '''Antwerpen''') estas [[urbo]] kun granda [[haveno]] en [[Belgio]]. Antverpeno estas la dua plej granda urbo de Belgio kaj la plej granda de la [[Flandrio|Flandra regiono]]. Ĝi estas la ĉefurbo de la provinco [[Antverpeno (provinco)|Antverpeno]]. La plej malnova parto de la urbo troviĝas ĉe la dekstra kaj la plej nova parto ĉe maldekstra bordo de la rivero [[Skeldo]] kaj estas konata pro sia vasta havenoregiono kun internacia kargotransporto. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|11002}}}} loĝantojn. Antverpeno estas la koro de la [[diamanto|diamantindustrio]], kaj se temas pri komerco, kaj se temas pri tajlado. La urbo estas konata kiel ''la [[Jerusalemo]] de la okcidento'' pro la granda [[judismo|juda]] komunumo; multaj de ĝiaj anoj estas ortodoksaj. Antverpeno ankaŭ estas fama pro sia [[zoologia ĝardeno]], do la urba bestĝardeno, kiu estas unu el la plej malnovaj de la mondo. La [[Zoo de Antverpeno]], administrata de la Reĝa Kompanio pri Zoologio, troviĝas en la mezo de urbo kaj loĝigas pli ol kvar mil bestojn. Ekde 1977 la municipoj [[Berchem]], [[Berendrecht-Zandvliet-Lillo]], [[Borgerhout]], [[Deurne (Belgio)|Deurne]], [[Ekeren]], [[Hoboken (Antverpeno)|Hoboken]], [[Merksem]] kaj [[Wilrijk]] apartenas al Antverpeno, la ĉefa municipo. == Historio == Jam en romiaj tempoj, sur tiu ĉi loko troviĝis gaŭlo-romia ''vicus''. Tion montras trovaĵoj el la 2-a kaj 3-a jarcentoj post Kristo. En la 7-a jarcento komenciĝis la kristaniĝo. Unuafoje menciita en diplomo Antverpeno estis en 726. La statuson de urbo ĝi ricevis en la jaro [[1221]]. [[Dosiero:Antwerp MKL Bd. 1 1890 (133267288).jpg|eta|Mapo de Antverpeno el 1890]] Ĉirkaŭ 1400 Antverpeno estis sufiĉe, sed ne tre granda urbo, kiu havis malpli ol 10 000 loĝantojn. En la 15-a jarcento la urbo komencis rapidege evolui ĝis unu el la plej grandaj [[Komerco|komercurboj]] de [[Eŭropo]]. En la jaro 1500 Antverpeno havis pli malpli 50 000 loĝantojn, ĉirkaŭ 1560 la cifero atingis la nombron de 100 000. Ĉefe en la jaroj sub la regado de [[Karlo la 5-a (imperiestro de la Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] kaj en la unuaj jaroj sub la regado de [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] (en la [[16-a jarcento]]) Antverpeno estis bonfarta kaj ege grava havenurbo. Oni povas nomi Antverpenon la naskiĝloko de la [[libera komerco]], ĉar en tiu tempo la komercistoj de Antverpeno enkondukis kelkajn sistemojn kiuj nuntempe ankoraŭ apartenas al la ekonomia sistemo, ekzemple la [[Akcio|akciulaĵo]] kaj la [[Borso]]. Meze de la 16-a jarcento, [[kalvinismo]] komencis havi grandan sekvantaron en la urbo. Per religia nombrado ([[censo]]) ĉirkaŭ 1580, farita de vicreĝo [[Vilhelmo la 1-a de Oranje-Nassau|Vilhelmo de Oranĝo]], evidentiĝis, ke 33 % de la loĝantaro estis sekvanto de kalvinismo, 17 % de [[luteranismo]] kaj 50 % de [[katolikismo]]. La kvereloj de la ribelo kontraŭ Hispanio kaŭzis grandan damaĝon al la urbo. En [[1576]] la urbo estis rabita de ribelaj hispanaj dungsoldatoj, kiuj murdis 8000 civilulojn ([[Hispana furio]]). Poste la urbo aliĝis al la [[Pacigo de Gento]] kaj estis la ĉefurbo de la kontraŭ-hispana ribelo dum la venontaj naŭ jaroj. En [[1585]] Antverpeno, post sieĝo kiu daŭris preskaŭ tutan jaron, estis konkerita de la hispana vicreĝo [[Aleksandro Farnese]], [[duko de Parma]]. Post tiu konkero, proksimume la duono de la loĝantaro foriris al [[Holando]]. La nombro de la loĝantaro malaltiĝis al 45 000. Holandaj kaj [[Zelando|zelandaj]] ŝipoj baris la Skeldo-elfluejon, tiel ke la (tiam hispana) urbo ne plu povis komerci transmare. En la venontaj du jarcentoj Antverpeno ne plu atingis la prosperon de la antaŭa periodo. Antverpeno restis tamen unu el la plej gravaj ekonomiaj kaj kulturaj centroj de la [[Hispanaj Nederlandoj|hispanaj]] (kaj post [[Aŭstraj Nederlandoj|aŭstraj]]) Nederlandoj. Ĝi naskis en tiu tempo grandajn pentristojn kiel [[Petro Paŭlo Rubens]] kaj [[David Teniers]]. La [[Sieĝo de Antverpeno (1914)|Sieĝo de Antverpeno]] estis batalo inter la fortoj de la Germana unuflanke kaj la Belgia, Brita kaj Franca armeoj aliflanke ĉirkaŭ la fortikita urbo Antverpeno dum la [[Unua Mondmilito]]. Germanaj trupoj sieĝis la soldataron de Belgia fortiktrupoj, la Belgian Kamparmeon kaj la 63an Britan Divizion de la Reĝa mararmeo en la areo de Antverpeno, post la Germana invado de Belgio en Aŭgusto [[1914]]. Germana bombardado de la Belgiaj fortifikaĵoj per peza kaj super-peza artilerio ekis la 28an de Septembro. La Belgia soldataro ne havis esperon de venko sen helpo kaj spite la alvenon de la Brita Divizio de la Reĝa mararmeo kiu komencis la 3an de Oktobro, la Germanoj eniris en la ekstera ringo de fortikaĵoj. Kiam la Germana antaŭeniro ekpremis koridoron el la okcidento de la urbo laŭlonge de la limo al la marbordo, laŭ kiu la Belgoj de Antverpeno estis en kontakto kun la cetero de la neokupita Belgio, la Belgia Kamparmeo ekretiriĝis okcidenten al la marbordo. La 9an de Oktobro, la restinta soldataro kapitulacis, la Germanoj okupis la urbon kaj kelkaj Britaj kaj Belgaj trupoj fuĝis al Nederlando norden kaj estis amasmalliberigitaj dum la daŭro de la milito. [[Operaco Infatuate]] estis la kodnomo uzata por brit-kanada operaco dum la [[Dua Mondmilito]] por malfermi la havenon de Antverpeno al la navigacio kaj tiel liveri loĝistikajn rimedojn. Ĝi okazis de la 1a al la 8a de novembro [[1944]]. === Gravaj datoj en la historio<ref>''Stadsarchief Antwerpen'' (urba arkivo) {{Ref-nl}}</ref> === [[Dosiero:Sunlevigxo ANTVERPENO 2011 01 04.jpg|eta|300px|Sunleviĝo super Antverpeno, la 4-an de Januaro 2011.]] * 726 unua mencio de la nomo Antverpia. * 836 La norduloj ([[Vikingoj]]) atakas kaj konkeras Antverpeno ŝipe. * 1221 [[Duko Hendrik]] donas al Antverpeno urbajn rajtojn. 12 urbestroj ekregas la urbon. * 1263 Antverpeno konstruas la unuan gruon apud la kastelo [[Het Steen]]. * 1324 Unua jarbazaro. Komercistoj venas de proksime kaj malproksime. * 1352 Ekkonstruo de la Katedralo, ĝi anstataŭas romanikan preĝejon kiu datiĝis de 1132. * 1353 Konstruo de la unua borso ĉe la loko de la nuna Malnova Borsstrato. (''Oude Beurs'') * 1406 Unua [[urbodomo]]. * 1410 Ekde nun Antverpeno havas urbestron. * 1488 La komercistoj forlasas [[Bruĝo]]n kaj establas sin en Antverpeno * 1496 Antverpeno iĝas la centra magazeno de la portugalaj spicherboj kaj spicaĵoj. * 1515 Oficiala vizito de la princo kaj posta [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|imperiestro Karlo]] al Antverpeno. * 1542 Konstruo de la nova defendmuro, ĉe la nunaj avenuoj, kiuj tranĉas la urbon de la Nordo ĝis la Sudo. * 1565 Nova urbodomo laŭ la planoj de la projektisto [[Cornelis Floris De Vriendt]]. * 1576 [[Hispana furio]], A. elektas la flankon de la revolucio kontraŭ la hispana reĝo [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo II]]. * 1577 Antverpeno estas dum 6 jaroj la ĉefurbo de la protestantaj ribeluloj. * 1585 La hispana reĝo rekonkeras A. kaj la elfluo de la riverego [[Skeldo]] iĝas fermita. Multaj protestantoj fuĝas el Antverpeno kaj establas sin en [[Nederlando]]. * 1599 Naskiĝjaro de la mondfama pentristo [[Antoon van Dyck]]. * 1612 [[Petro Paŭlo Rubens]], la princo de la pentristoj, eklaboras por la katedralo. * 1625 Morto la {{daton|13|januaro|1625}} de [[Jan Brueghel la pliaĝa]] pro [[ĥolero]] en lia domo en ''Arenbergstraat''. * 1640 [[Petro Paŭlo Rubens]] forpasas. * 1663 Malfermo de artakademio. * 1723 La Antverpenaj komercistoj fondas la faman [[Hindio-kompanion]]. * 1746 Antverpeno iĝas 4 monatojn la ĉefurbo de la [[Aŭstraj Nederlandoj]].¨ * 1794 Antverpeno sub la franca regado. * 1795 Unua kunveno de la komunuma konsilantaro. * 1796 La {{daton|9|januaro|1796}} (la 19-an de Mesidoro de la jaro IV) laŭ la [[Franca respublika kalendaro]], la centra administrado de la departemento de la [[Du Netoj]], decidas dividi Antverpenon en 5 distriktoj (nord-okcidenta, nord-orienta, sud-orienta, sud-okcidenta kaj la "ekstera" distrikto ekster la muroj). * 1796 Liberigo de la buŝo de la rivero [[Skeldo]] ĝis la maro kaj libera ŝippasejo. * 1803 [[Napoleono]] vizitas Antverpenon * 1830 Bombado de Antverpeno dum la [[Belga revolucio]]. * 1836 Unua trajno inter [[Bruselo]] kaj Antverpeno * 1853 Konstruo de la unua stacidomo ĉe la nuna Astridplaco. * 1856 Konstruo de la unua doko ekster la defendmuroj; ''Kattendijkdok'' (Kata digo-doko). * 1863 Elaĉeto de la Skeldaj vojimpostoj. * 1864 Pligrandigo de la urbo. Malkonstruo de la defendmuroj kaj konstruo de la avenuoj. * 1873 Unua ĉevaltramo inter [[Berchem]] kaj Meir. ''Red Star Line'' ekfunkcias. (Regula ŝiplinio al [[Usono]] per kiu miloj da homoj migras al la [[nova mondo]]). * 1877 Malkonstruo de la malnovaj ŝipkonstruejoj kaj granda parto de la fortikigita kastelo kaj rektigo de la [[Skeldo|Skeldaj]] bordoj. Unua kunsido en la nova kortumejo. * 1881 Unua provizo de akvo per tuboj. * 1885 Unua granda vendejo (''Grand Bazar'') ĉe la Verda Placo. * 1886 (18-a de januaro) [[Vincent van Gogh]] enskribita en la Antverpena [[Akademio]]. * 1895 Ekkonstruo de la nuna [[Stacidomo de Antwerpen-Centraal|stacidomo]]. * 1903 Unua oleoŝipo enveturas la antverpenan havenon. * 1903 La {{daton|19|januaro|1903}} la suda stacidomo, projektita de arkitekto J.J.van Ysendyck, estis malfermita. * 1907 Fondo de la Antverpena [[Esperanto-klubo]] [[La Verda Stelo]]. * 1914 Komenciĝo de la [[Unua Mondmilito]], [[zepelino]] bombas Antverpenon. * 1920 Antverpeno organizas la [[Olimpiaj ludoj|Olimpiajn ludojn]]. * 1921 La unua ina urbokonsilanto. * 1930 [[Internacia ekspozicio]]. * 1931 La {{daton|6|januaro|1931}} ekfunkcias la unua trafiklumo en [[Belgio]]. * 1932 Ekkonstruo de la [[Imalso]]-tuneloj sub la riverego por piedirantoj kaj por la trafiko. * 1932 La {{daton|11|januaro|1932}} oni ekkonstruis ''[[Sportpaleis]]'' (Sportpalaco), kiun oni oficiale malfermis la {{daton|11|septembro|1933}}: ''Sportpaleis'' havas surfacon de 11 600 kvadratmetroj kun tegmento sen iuj apogiloj krom la muroj de la konstruaĵo. * 1944 Liberigo de Antverpeno post la [[Dua Mondmilito]]. * 1945 Fino de la bombatakoj per [[V-1]] kaj [[V-2]] * 1951 Malfermo de la plenaera muzeo por modernaj artoj [[Muzeo Middelheim|Middelheim]]. * 1969 Inaŭguro de la nova [[John F. Kennedy]]-tunelo. * 1983 Pligrandiĝo de Antverpeno pro la kunfandiĝo kun la ĉirkaŭantaj municipoj [[Berchem]], [[Berendrecht]], [[Borgerhout]], [[Deurne (Belgio)|Deurne]], [[Ekeren]], [[Hoboken (Antverpeno)|Hoboken]], [[Lillo (Antverpeno)|Lillo]], [[Merksem]], [[Wilrijk]], [[Zandvliet]]. * 1993 [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|Kultura ĉefurbo de Eŭropo]]. * 2004 Antverpeno monda libro-urbo * 2007 100-jariĝo de la Esperanto-grupo [[La Verda Stelo]]. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:OLV-kathedraal Antwerpen.jpg|eta|Katedralo de Antverpeno]] [[Dosiero:0 Antwerp town hall (1).JPG|eta|Urbodomo de Antverpeno kun la statuo de Brabo]] La urbo estas riĉa je vidindaĵoj. La sekvantaj donas impreson de la urbo: * La unua urbodomo datiĝas de 1406. * La nova urbodomo, ekkonstruita la {{daton|27|februaro|1561}} kaj inaŭgurita la {{daton|27|februaro|1565}}, realigita de pluraj arkitektoj, inter kiuj [[Cornelis Floris II de Vriendt]], estas la plej reprezenta [[Renesanco|renesanca]] konstruaĵo de [[Flandrio]]. Du fojojn incendio grandparte ruinigis la domon, nome en [[1576]] dum la [[Hispana furio]] kaj en [[1794]] dum atako de [[Francio]]. * La bronza statuo de Brabo, laŭ la legendo juna heroo, kiu forhakis la manon de la giganto Druon Antigoon, kaj ĵetis ĝin en la riveron Skeldo. Laŭ tiu sama legendo la vorto Antverpeno devenus de ''hand werpen'' (= ĵeti manon). La realo tamen estas malpli romantika. La urbonomo devenas de ''aanwerp'' aŭ ''Anoverpis'', kabo en Skeldo sur kiu oni ekkonstruis la urbon, precize tie kie nun estas la kastelo * "[[Het Steen]]", kun la [[Ŝtata Muzeo pri Mara Navigado (Antverpeno)|Ŝtata Muzeo pri Mara Navigado]]. * La [[Reĝa Muzeo pri Belarto ĉe Antverpeno|Reĝa Muzeo por Belaj Artoj]] en Sud-Antverpeno. * La [[Muzeo de Nuntempa Arto Antverpeno]]. * La Antverpena zoo. * La ''Hof van Leire'', kie troviĝas tereno de la [[Universitato de Antverpeno|Antverpena Universitato]]. * La [[stacidomo de Antwerpen-Centraal]] ĉe Astridplein. * La nova [[justicejo (Antverpeno)|justicejo]] en la ekstrema sudo jam aspektas tre moderna. * La [[Petro Paŭlo Rubens|Rubens]]-domo, nome ''[[Rubenshuis]]'', laborejo de la fama pentristo, kaj nun muzeo. * La [[katedralo de Nia Sinjorino (Antverpeno)|katedralo de Nia Sinjorino]], la plej granda gotika konstruaĵo de la malaltaj landoj, anstataŭis ekde [[1352]] romanikan preĝejon el [[1124]] kaj daŭre konstruata dum pluraj jarcentoj. * [[Muzeo Plantin-Moretus]], laborejo de la fama presisto. * [[Muzeo Mayer van den Bergh]] * [[Magazeno Sankta Felikso]] * Van Wesenbeekstraat, la ''Ĉina Urbo'' de Antverpeno. * ''Boerentoren'' (=kamparana turo), la unua [[nubskrapulo]] sur la eŭropa kontinento, 97 metrojn alta, konstruata de [[1929]] ĝis [[1931]]. * [[Maison Guiette]] de [[Le Corbusier]]. ==Servoj== * ''[[Sportpaleis]]'' estas koncertejo kun surfaco de 11 600 kvadratmetroj kun tegmento sen iuj apogiloj. En 2008 ĝin vizitis {{unuo|1239436}} personoj. Tiel ĝi estas la due plej ofte vizitata koncertejo de l' mondo (post ''[[Madison Square Garden]]'' en [[Novjorko]])<ref>De Antwerpenaar, 1 marto 2009. p. 10. {{Ref-nl}}</ref>. * [[Reĝa Akademio de Belaj Artoj]] * [[Reĝa Ateneo de Antverpeno]] * ''[[Letterenhuis]]'' (nederlande por Domo de Leteroj, signifante Domo de Literaturo) == Loka kompono == [[Wilrijk]] estas distrikto de la urbo Antverpeno. Wilrijk estis memstara komunumo ĝis la [[1a de januaro]] [[1983]] kiam ĝi aldoniĝis al Antverpeno. == La haveno de Antverpeno == La [[haveno]] de Antverpeno estas unu el la plej grandaj de la tuta mondo. Pro ĝia centra situo, internaciaj firmaoj kiel [[BASF]] kaj [[Bayer]] tie havas gravajn produktejojn. La haveno precipe famas pro ĝia transŝanĝo de [[kontenero]]j. La ekspansio de la haveno minacas i.a. la vilaĝon [[Doel]]. La registaro nove konstruigis la [[Deurganckdoko]]n ĵus sude de la vilaĝa centro. Kompreneble ĝi ankaŭ kreas multajn laborlokojn. == Trafiko kaj transporto == [[Dosiero:Metrotram Antwerpen.jpg|eta|maldekstra|Tram-metroo linio 3 sub Antverpeno.]] === Trafiko === La avenuoj (franca avenuo, itala avenuo, amerika avenuo kaj brita avenuo) estas la plej gravaj arterioj en Antverpeno. Ĉirkaŭ la urbo estas la aŭtoŝoseo R1. Ĉi tiu kunligas la A1/E19 ([[Breda]] unuflanke kaj [[Meĥleno]] aliflanke), la A12 ([[Bergen op Zoom]]), la A21/E34 ([[Turnhout]]-[[Eindhoven]]), la A13/E313 ([[Haselto]]) kaj la A14/E17 ([[Gento (urbo)|Gento]]). Pro la kunveno de grandaj nord-sudkunligoj (de [[Roterdamo]], [[Amsterdamo]] kaj aliaj partoj de [[Nederlando]] ĝis Antverpeno, [[Bruselo]] kaj [[Charleroi]] kaj plien al [[Francio]]) kaj gravaj orient-okcidentkunligoj (inter [[Germanio]], kun ĉefe [[Aachen|Akeno]] kaj [[Kolonjo]], unuflanke kaj la belga marbordo aliflanke) la antverpena ringoŝoseo estas unu el la plej veturigitaj partoj de aŭtoŝoseo en Okcidenta Eŭropo, kun la trafika ĥaoso kiel sekvo. Ĉefe por pasaĝertransporto al kaj de [[Britio]] estas uzata la [[Flughaveno de Antverpeno]]. === Publika transporto === La Flandra Transportkompanio "[[De Lijn]]" ekspluatas la urbotransporton en Antverpeno per [[buso]]j, [[Tramtransporto en Antverpeno|tramoj]] kaj [[tram-metroo]] (kiuj uzas tunelojn sub la urbo kaj rivero [[Skeldo]], nome linioj 2, 3, 5, 6, 9 kaj 15. En Antverpeno estas ok stacidomoj: [[Stacidomo de Antwerpen-Centraal|Antverpeno-Centra]], -Berchem, -Dam, -Luchtbal, -Noorderdokken, -Oost, -Zuid kaj Hoboken-Polder; el kiuj la stacidomoj Antverpeno-Centra kaj -Berchem estas la plej gravaj fervojaj nodoj. Antverpeno havas rektajn fervojajn kunligojn al [[Gento (urbo)|Gento]] (linio 59), [[Roosendaal]] (linio 12), [[Meĥleno]] (linio 25 kaj 27), [[Puurs]] (linio 52) kaj [[Lier]] (linio 15) [[Dosiero:België, Antwerpen 2005-05-18 7593.jpg|eta|Aerofoto de Antverpeno]] [[Dosiero:Schelde 4.25121E 51.26519N.jpg|eta|Satelita foto de Antverpeno]] == Citaĵoj == [[Vincent van Gogh]] skribis en [[1886]] pri Antverpeno<ref>{{citaĵo de libro |titolo= Architecturae liber XI|familia nomo= Bekaert|persona nomo= Geert|aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |jaro= 1984|eldoninto= Pierre Mardaga|loko= [[Lieĝo (urbo)|Lieĝo]] |isbn= 2-87009-219-8|paĝoj= 12|lingvo= {{Ref-nl}} {{Ref-fr}} {{Ref-en}}}}</ref>: "Se unu urbo similas al Parizo, tio sendube ĉiaflanke estas Antverpeno, multe pli ol Bruselo, unue ĉar ĝi estas urbo por ĉiuj nacianoj, due pro la komerco kaj trie ĉar ĝi havas animon kaj oni povas amuziĝi tie." == Anoj de Antverpeno == * [[Abraham Ortelius la 2-a]] (1552-1558), geografo kaj kartografo * [[Abraham Ortelius]] (1527-1598), geografo * [[Adriaen van Utrecht]] (1599-1652), pentristo * [[Alice Nahon]] (1896-1933), poeto * [[Andor Rott]], hungara-belga kemiisto * [[Ann Ceurvels]] (1968), aktoro * [[Antoon van Dyck]] (1599-1641), pentristo * [[Artus Quellinus la pli aĝa]] (1609-1668) * [[Bart De Wever]] (1970), politikisto * [[Bob Cools]] (1934), politikisto * [[Constant Permeke]] (1886-1952), pentristo * [[Dora van der Groen]] (1927), aktoro * [[Edward Schillebeeckx]] (1914-2009), teologo * [[Familio Bernoulli]] * [[Flor Van Reeth]] (1884-1975), arkitekto * [[Georges Eekhoud]] (1854-1927), verkisto * [[Hendrik Conscience]] (1812-1883), verkisto * [[Hubert Damen]] (1946), aktoro * [[Hubert Lampo]] (1920-2006), verkisto * [[Jacob Jordaens]] (1593-1678), pentristo * [[Jan Brueghel]] (1601-1678) * [[Jan Erasmus Quellin]] (1634-1715) * [[Jan Olieslagers]] (1883-1942), piloto * [[Jean-Baptist Bonnecroy]] (1618-1676) * [[Jef Geeraerts]] (1930), verkisto * [[Jo Haazen]] (1944), muzikisto * [[Johann Böckel]] (1535-1605), germana kuracisto * [[Kris De Bruyne]] (1950), kantisto * [[Lieven Gevaert]], (1868-1935), industriisto * [[Lode Craeybeckx]] (1897-1976), politikisto * [[Lode Zielens]] (1901-1944), verkisto * [[Luc Philips]] (1915-2002), aktoro * [[Mark Tijsmans]] (1969), aktoro * [[Marnix Gijsen]], pseŭdonimo de Jan Albert Goris, (1899-1984), verkisto * [[Paul Van Ostaijen|Paul van Ostaijen]] (1896-1928), verkisto * [[Pieter Brueghel]] (1589-1640), pentristo * [[Quinten Matsijs la pli juna]] (1543-1589), pentristo * [[Sári Petráss]], hungara aktoro mortis pro aŭto[[akcidento]] * [[Wannes Van de Velde]] (1937-2008), kantisto, muzikisto, poeto * [[Ward De Ravet]] (1924-2013), aktoro * [[Willem Elsschot|Willem Elsschot (Alfons De Ridder)]] (1882-1960), verkisto * [[Willy Vandersteen]] (1913-1990), desegnisto * [[Lucienne Stassaert]] (1936-2026), poeto, eseisto kaj pentristo == Partneraj urboj == Antverpeno havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj urboj: * {{ĝemeleco|Mulhouse|Francio|dato=1954}} * {{ĝemeleco|Sankt-Peterburgo|Rusio|dato=1958}} * {{ĝemeleco|Ŝanhajo|Ĉinio|dato=1984}} * {{ĝemeleco|Ĥajfo|Israelo|dato=1995}} * {{ĝemeleco|Kaburbo|Sud-Afriko|dato=1996}} * {{ĝemeleco|Barcelono|Hispanio|dato=1997}} * {{ĝemeleco|Ludwigshafen am Rhein|Germanio|dato=1998}} Urboamikecaj rilatoj krome ekzistas kun la sekvaj urboj: * {{flago|Surinamo}} [[Paramaribo]], [[Surinamo]] * {{flago|Sud-Afriko}} [[Durban]], [[Sud-Afriko]] == Sporto == En Antverpeno estas du [[futbalo|futbalaj]] teamoj: * Germinal-Beerschot (unua klaso) * Antwerp FC (dua klaso) La ''[[Sportpaleis]]'' (ankaŭ ''Sportpaleis Antwerpen'' aŭ ''Antwerpen Sportpalast'', ekde la 1-a de septembro 2025, la evento-ejo nomiĝas AFAS Dome) estas multfunkcia areno, kiu gastigas koncertojn, sporteventojn, festivalojn kaj foirojn. La stadiono estis konstruita por sportaj celoj, precipe por biciklado sur trako kvankam ĝi jam ne estas uzata ĉefe por tio. == Antverpeno kaj Esperanto <ref>Grandparte bazita sur artikoloj en kongreslibro ''Xa Jubilea Kongreso de Flandra Ligo Esperantista - Antwerpen 1939'', p. 80-91 kaj 94-96.</ref> == Malfacilas difini ekzakte kiam Esperanto unue aperis en Antwerpen. Certe estas ke jam en 1897 [[apotekisto]] [[Oscar Van Schoor]] esperantistiĝis kaj ageme propagandis la novan [[helplingvo]]n inter siaj amikoj, precipe [[kuracistoj]] kaj apotekistoj. Estis en tiu tempo ankaŭ oficiroj de la antverpena [[garnizono]] kiuj, pro influo de la belga pioniro, komandanto [[Charles Lemaire]], kun granda fervoro dediĉis sin al la propagando de Esperanto. En 1903 jam estis tiom da adeptoj de la nova ideo ke oni decidis (la 6-an de februaro) starigi grupon kun la nomo ''[[Antverpena Grupo Esperantista]]'' (AGE). La unua prezidanto estis la ĥemiisto [[Raymond Van Melckebeke]]. Inter la unuaj membroj troviĝis sinjoroj Braem, Léon Champy, De Cae, De Roy, doktoro Gunzburg, L(eopold) Jamin, [[Amatus van der Biest-Andelhof]], Van de(n) Kerckhove, Van Pelt, [[Oscar Van Schoor]] k.a. En 1905, je la fondo de [[Belga Ligo Esperantista]], ĉi tiu grupo nombris jam 150 membrojn. La kunvenoj okazis regule ĉiusabate en la Kongo-salono de la ''Taverne Royale'', je Groenplaats 39. Dum la bombado de Antwerpen, la 9-an de oktobro 1914, ĉi tiu kafejo forbruliĝis kaj kun ĝi la biblioteko, kolektoj kaj arĥivoj de la grupo. La kafejon oni ne plu rekonstruis. Je la fino de majo 1905 oni sendis leteron, subskribitan de sinjoroj J. Blanjean, J. Coox, E. De Troyer, J. Jamin, E. Mathys, doktoro Maurice Seynaeve kaj doktoro Raymond Van Melckebeke al ĉiuj plej konataj esperantistoj kaj petis ke ili bonvolu kunveni por kune decidi pri la rimedoj por plibonigi la propagandon de Esperanto en Belgio. Tiu kunveno okazis la 25-an de junio 1905 en la sidejo de Antverpena Grupo Esperantista. La 30-an de julio 1905 dua kunveno okazis samloke. Ĉeestis 21 personoj el Antwerpen, [[Bruselo]], [[Duffel]], [[Gent]], [[Kortrijk]], [[Leuven]] kaj [[Lieĝo]]. Post longa diskuto oni akceptis la regularon de nova [[Belga Ligo Esperantista]]. Komandanto Lemaire estis la unua prezidanto kaj doktoro Seynaeve la unua sekretario. [[Dosiero:Solidareco.jpg|eta|Foto (de vitra negativo) de antverpena Esperanto-grupo ''Solidareco''. Data nekonata, sed eble fiksebla surbaze de vestaĵoj.]] La 23-an de januaro 1907 dua grupo naskiĝis en Antwerpen: [[La Verda Stelo]]. La membroj estis junuloj, ĉefa artistoj kaj oficistoj. En la antaŭurbo Berchem fondiĝis ''Berchema Grupo''. La 6-an de septembro 1907 estis starigita ''Antverpena Centra Esperantista Komitato'' (ACEK), celante reciprokan kunfratiĝon kaj laŭbezonan ĝeneralan kunlaboradon. Je la fino de bone sukcesinta kurso laŭ iniciato de s-ro J. Groesser, la diamantlaboristoj fondis esperantistan grupon la 27-an de junio 1908. La 13-an de majo 1909 s-ro Flor. De Keyser fondis en la suda kvartalo de la urbo novan grupon ''La Suda Lumo''. La membroj estis ĉefe junaj oficistoj. La 6-an de septembro 1910 Frans Schoofs faris paroladon en la liberpensula societo ''De Solidairen''; sekve de tio fondiĝis grupo de [[liberpensuloj]], kiu alprenis la nomon ''Frateco''. AGE estis la unua, kiu posedis flagon esperantan, laŭ la modelo uzita dum la kongreso en Boulogne. Mondfamon akiris la unua lernolibro laŭ la metodo ''Gouïn'', [[Esperanto. La Ĉiutaga Vivo]], verkita de sinjoroj Frans Swagers kaj Adolf Finet. En 1924 estis fondita la ''Flandrema Grupo Esperanta'' de [[Jan Van Schoor]] kaj M. Vervloet. Ĝia prezidanto dum la komencaj jaroj estis [[Juul Karnas]]. Estis pluraj aliaj grupoj en kaj ĉirkaŭ Antwerpen (ankaŭ laboristaj) kies historio estas esplorota. Ekzistas foto (sur vitra [[Negativo (fotado)|negativo]]) de grupo ''Solidareco''. Inter la mondmilitoj en Antwerpen funkciis ''Flandra Esperanto-Instituto'' (ĉ. 1930 en Gravinstraat 32, Borgerhout, poste en Kortrijk kaj Brugge) kaj ''Belga Esperanto-Instituto'' (Kleine Hondstraat 11). [[Dosiero:Verkistoj-eo.jpg|eta|dekstra|Verkistoj en [[Antverpeno]] dum la [[UK 1982]]: [[Georges Lagrange]], [[Tibor Sekelj]], [[Aldo de' Giorgi]], [[William Auld]] kaj eldonisto [[Brunetto Casini|Bruĉjo Casini]].]] La [[Universala Kongreso]] okazis tri-foje en Antverpeno: * [[7-a UK 1911]] * [[20-a UK 1928]] * [[67-a UK 1982]] La [[Esperanto-domo de Antverpeno]] estas la sidejo de [[Flandra Esperanto-Ligo]] kun ĝia grafika centro kaj la kunvenejo de la [[La Verda Stelo Antverpeno|Esperanto-grupo de Antverpeno]] estas multe vizitata de eksterlandaj esperantistoj. ===Esperantistoj=== *[[Mieke Bens]]; *[[Eddy van den Bosch]]; *[[Jan Bovendeerd]]; *[[Antoine Gohr-Ter Bruggen]]; *[[Arthur Claes]]; *[[Agnes Coene-Geelen]]; *[[Maria De Ketelaere-Wouters]]; *[[Morris De Ketelaere]]; *[[Alfred de Rechter]]; *[[Richard Raikes Dodson]]; *[[Raymond Gérard]]; == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Tramtransporto en Antverpeno]] * [[La hundo de Flandrio|Hundo de Flandrio]], [[novelo]] kaj [[Bildostrio|bildstrio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=antverp}} * {{Oficiala retejo}} de la urba komunumo (nederlande kaj angle) * [http://stadsplan.antwerpen.be Urba mapo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20010220202319/http://stadsplan.antwerpen.be/ |date=2001-02-20 }} * [http://www.visitantwerp.be Turisma retejo de la urbo kaj komunumo (nederlande, france kaj angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060423195703/http://www.visitantwerp.be/ |date=2006-04-23 }} * [http://www.ipernity.com/group/antwerpen/discuss/17361/ Vidindaĵoj en Antverpeno (esperante)] {{ReVo|antverp|Antverpeno}} {{Provinco Antverpeno}} {{Bibliotekoj}} {{Elstara}} {{ADLS|2005|29}} [[Kategorio:Antverpeno| ]] [[Kategorio:Urboj de la provinco Antverpeno]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] o5y30m83js6rx5axr70rcobuqw27zu6 0 9935 9478858 8252341 2026-09-20T08:57:07Z Sj1mor 12103 9478858 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jindřich ONDRÁČEK''' (naskiĝis la [[19-an de aprilo]] [[1935]] [[Nepomuk]] - mortis la [[4-an de marto]] [[2012]] en [[Prago]]) estis ĉeĥa esperantisto, [[Honoraj membroj de ĈEA|honora membro]] de [[ĈEA]]. Li naskiĝis en Nepomuk, la bazan lernejon li vizitis en [[Starý Plzenec]], la fakan lernejon li studis en [[Plzeň]]. Ekde la jaro 1955 li loĝis en Prago kaj laboris kiel teknikisto en Esplorinstituto por maŝinkonstruado (1955 – 1964) kaj en Energetika esplorinstituto (1964 – 1998). Komence li partoprenadis en farado de teknikaj mezuroj pri industriaj [[forno]]j, poste la samajn mezurojn pri [[kaldrono]]j de vaporelektrejoj. Temis pri [[temperaturo]]j, [[premo]]j, brulado, kemiaj konsistoj de [[fumo]]j post bruligo en kaldrono, kvalito kaj propreco de uzata [[karbo]] ktp. Pri Esperanto li eksciis en la skolta gazeto Vpřed (Antaŭen), en kiu en la jaro 1948 komencis aperadi la Esperanto-kurso de Jan Filip, sed efektive lerni la lingvon li komencis en la kurso de [[Rudolf Burda]] ankoraŭ en Plzeň en la jaro 1953 kaj fariĝis membro de la klubo en Plzeň. Ekde la jaro [[1955]] li estis senĉese ĝis la morto membro de la Esperanta Klubo en [[Praha]]. Li funkciis, ekde sia aniĝo, preskaŭ en ĉiuj komitatoj de la Klubo. Ties prezidanto estis en la jaroj [[1965]] – [[1966]] kaj [[1979]] – [[1984]], kasisto de la Klubo estas de la jaro [[1997]] ĝis hodiaŭ. En la jaro [[1999]] li estis elektita por la Komitato de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] kaj tie li funkciis ĝis [[2005]] kiel kasisto. Ekde la jaro [[1978]] li estas dumviva membro de [[ĈEA]] (kategorio F), ekde [[2005]] li estas [[ĈEA-honoraj_membroj|honora membro]] de ĈEA. Li aktive laboris ankaŭ sur la kultura kampo Esperanta, nome li estis membro de siatempe famekonata [[Verda Ĉaro de Julio Baghy]]. Ĉi tiu grupo ĝis nun havas gravan lokon en la historio de Esperanto-movado. Pri sia agado en la ensemblo li skribis rememoron: {{-}} <div style="font-size:90%; width: 85%; padding: 3px; margin: 0 auto;" class=toccolours> En la jaro [[1955]], veninte en [[Praha]]n, mi tuj komencis vizitadi la Esperanto-klubon, merkrede, kaj junularajn renkontiĝojn, marde. Tiam la ''Verda ĉaro de Julio Baghy'' jam ekzistis, ĝi prezentis jam kelkajn programojn. [[Eva Seemannová]] konvinkis min, ke ankaŭ mi estu ano de la ensemblo. Mian unuan rolon mi studis en la teatraĵo '''Mariŝa''' de fratoj [[Mrštík]]. Mi ricevis la rolon de Francek, sed kvankam mi konis la rolon kaj kun ceteraj partoprenis la provludojn, al Seemanová ŝajnis, ke por tiu rolo mi estas tro trankvila kaj fine anstataŭis min Jiří Pastor. Sed en la dua teatraĵo, '''Pigmaliono''' de [[George Bernard Shaw|G. B. Shaw]], mi ricevis rolon de kolonelo Pickering. Kelkfoje ni prezentis la teatraĵon en Praha, poste nia grupo ricevis inviton prezenti Pigmalionon dum la Varsovia kongreso en la jaro [[1959]]. Por ilustri la tiaman politikan etoson: la inviton subtenis pola ministro (mi ne plu memoras kiu), ni havis aĉetitajn trajnbiletojn por trajno forveturonta je la 15a horo, sed ankoraŭ tagmeze ni sidis en nia ministerio kaj atendis la permeson por forveturi. Tamen ni elveturis el Praha kaj nur tiam, kiam ni trapasis la ĉeĥoslovakan-polan landlimon, ni estis certaj, ke ni atingos [[Varsovio]]n. Tie, en la palaco de kulturo, kie okazis la kongreso, ni poste prezentis Pigmalionon. Vidante tie la scenejon, ni estis ŝokitaj. En Praha ni kutimis ludi en Malá scéna (Malgranda scenejo), kie la scenejo havis nur kelkajn metrojn. En la kulturpalaco estis la scenejo preskaŭ 50 metrojn longa. Ni devis alkutimiĝi paroli al 6 mikrofonoj, kiuj pendis de la plafono. Tio ne estis la sola problemo. La rolon de servistino Pearc ricevis Inge Bartošíková. Kiel nederlandanino ŝi ne ricevis permeson veturi al [[Pollando]]. Mi jam ne scias, kiamaniere - por anstataŭi ŝin - ricevis la rolon samideanino el [[Pardubice]] (la nomon mi ne plu rememoras). Preskaŭ antaŭ la forveturo al Varsovio ŝi malsaniĝis. Kiel nun rapide trovi novan anstataŭintinon? Jen estis elektita Jaroslava Míčová, kiu gvidis infanan lernejan rondeton, kiu deklamis poemojn kaj prozojn prezentitajn tiam dum politikaj, sindikataj kaj similaj kunvenoj, tiel nomata „kulturní vložka“ (kultura parto). Ŝi akceptis la rolon. Ĉiuj estis trankvilaj, ĉar ĉiuj supozis, ke ŝi havas spertojn ankaŭ en teatro. En trajno al Varsovio [[Antonín Seemann]], kiu reĝisoris, demandis, ĉu Míčová konas sian rolon. Ŝi respondis ke jes. Sed siajn frazojn ŝi prezentis kiel poemon, ne sciante, en kiu momento diri la ĝustan. Do la tutan veturon en la trajno, en unu kupeo, ni pruvadis partojn de ŝia rolo, por ke ŝi alkutimiĝu, kiam estas ŝia vico por paroli. Tamen dum la prezentado en Varsovio okazis jeno: Sur la scenejo estis Pickering, Eliza kaj Higins. Eniris servistino Pierc (Míčová), diris sian frazon, poste interparolis Higins kun Eliza kaj subie estis silento. Tra la scenejo iradis kontraŭ si Eliza kaj Higins. Dum ilia preterpaso Eliza mallaŭte diras al Higinso: „Do parolu“. Dum la dua renkontiĝo meze de la scenejo Higins respondis al ŝi: „Mi havas nenion por paroli.“ Tiel okazis kelkfoje. Malantaŭ la scenejo Seemann rimarkis, ke io ne estas en ordo. Post pli longa silento li sufloris al Míčová. La situacio estis savita, poste ĝis la fino okazis nenio malbona. Ni supozis, ke tio estas terura hontindaĵo. Sed la spektantoj opiniis, ke la situacio estis tiamaniere bone substrekita, akrigita. Do ni malfeliĉis pro la hontindaĵo, spektanto tion sentis male. En Praha la rolon de Pickering ludis mi. Por la kongresa prezentado, ĉar mi por la kolonelo estis tro juna (24-jara), devis tie anstataŭi min sinjoro Rybinski. Same, antaŭ la forveturo, li malsaniĝis, kaj mi ludis mian rolon en Varsovio. Glora epoko de la ''Verda ĉaro de Julio Baghy'' estis dum mia soldatservo. Tiam estis prezentita '''Nora''' de [[Henrik Ibsen]], '''Legendo de amo''' de [[Nazim Hikmet]], kiu hazarde estante en Praha, partoprenis la prezentaĵon. Post mia reveno al la civila vivo mi ludis ankoraŭ en la teatraĵo '''Patrino''' de [[Karel Čapek]]. Pro diversaj kaŭzoj poste la grupo disfalis kaj foriris el Praha. Eva Seemannová en postaj jaroj prezentadis diversajn monologojn. Iam-tiam antaŭ ŝia programo mi legis enkondukajn vortojn. Kun siaj programoj en Esperanto aŭ ĉeĥe ŝi vizitadis ankaŭ diversajn urbojn, kie ŝi havis prezentaĵojn. Ankoraŭ mi devas aldoni, ke ĉiujn tekstojn tradukis ŝi mem, eventuale iam kunlaboris A. Seemann. Post la sukceso en Varsovio ni ricevis inviton al la venonta kongreso en Bruselo. Sed ni jam ne ricevis permeson veturi okcidenten. </div> {{-}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ondracek, Jindrich}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA]] 9c388jvrjrqpmy8gmyts4b1mneu0ouf 0 10507 9478464 8385832 2026-09-19T12:04:26Z DidCORN 34571 Antaŭnomo 9478464 wikitext text/x-wiki La nomo '''Vieno''' povas signifi la jenajn: *'''[[Vieno (Aŭstrio)|Vieno]]''' estas kaj [[ĉefurbo]] kaj [[federacia lando]] de [[Aŭstrio]]. * '''[[Vieno (rivero)|Vieno]]''' estas rivereto, kiu transfluas la samnoman urbon en Aŭstrio kaj enfluas en la riveron [[Danubo]]n. * '''[[Vienne (franca rivero)|Vieno]]''' estas rivero, kiu transfluas la francan departementon [[Vienne (departemento)|Vienne]]. * '''[[Koncilio de Vieno]]''' estas [[koncilio]], kiu kunvenis inter oktobro [[1311]] kaj majo [[1312]]. * '''Vieno''' estas antaŭnomo, kiel ekzemple [[Vieno Johannes Sukselainen]]. '''Vieno''' estas la esperantigo de la franca vorto '''Vienne''', vidu en: *'''[[Vienne]]''' (apartigilo) {{apartigilo}} 9tz0igkrfcm5dlbuz4uumxz2i898v7w 9478476 9478464 2026-09-19T12:23:37Z DidCORN 34571 9478476 wikitext text/x-wiki La nomo '''Vieno''' povas signifi la jenajn: *'''[[Vieno (Aŭstrio)|Vieno]]''' estas kaj [[ĉefurbo]] kaj [[federacia lando]] de [[Aŭstrio]]. * '''[[Vieno (rivero)|Vieno]]''' estas rivereto, kiu transfluas la samnoman urbon en Aŭstrio kaj enfluas en la riveron [[Danubo]]n. * '''[[Vienne (franca rivero)|Vieno]]''' estas rivero, kiu transfluas la francan departementon [[Vienne (departemento)|Vienne]]. * '''[[Koncilio de Vieno]]''' estas [[koncilio]], kiu kunvenis inter oktobro [[1311]] kaj majo [[1312]]. * '''Vieno''' estas [[finnlando|finnlanda]] antaŭnomo, kiel ekzemple [[Vieno Johannes Sukselainen]]. '''Vieno''' estas la esperantigo de la franca vorto '''Vienne''', vidu en: *'''[[Vienne]]''' (apartigilo) {{apartigilo}} 09q2yjj9d4rd1yz6sy55vmb29ytk9x5 0 11040 9478716 8530232 2026-09-20T05:53:11Z Sj1mor 12103 9478716 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Thomas PAINE''' (naskiĝis la [[29-a de januaro|29-an de januaro]] [[1737]], mortis la [[8-a de junio|8-an de junio]] [[1809]]) estis [[eseisto]], revoluciulo, [[inventisto]], kaj unu el la "[[patroj-fondintoj de Usono|fondintaj patroj]]" de [[Usono]]. Li estis [[brito]], kaj laboris kaj loĝis en Britio ĝis 37-jaraĝa, kiam li enmigrita al la britaj amerikaj kolonioj, tiame participanta la [[Usona Revolucio|Usonan Revolucion]]. Liaj precipaj kontribuoj estis la forta, vaste legita pamfleto ''Common Sense'' (''Komuna Sento''; 1776) kiu subtenis kolonian sendependecon de la Reĝlando de Granda Britio, kaj ''The American Crisis'' (''La Amerika Krizo''; 1776-1783) pamfleto subteninta revolucion. Poste, Paine grave influis la [[Franca Revolucio|Francan Revolucion]]. Li verkis la ''Rights of Man'' (''Rajtoj de Homo'') gvidlibro por [[Klerismo|klerismaj ideoj]]. Malgraŭ ne parolinte la francan lingvon, li estis voĉdonita al la franca [[Nacia Konvencio]] en [[1792]]. Li naskiĝis en [[Thetford]] en [[Norfolk, Anglio|Norfolk]], [[Anglujo]], kiel filo de korset-fabrikanto kaj loĝis inter ordinaraj homoj. La patrino estis ano de la oficiala angla eklezio kaj la patro estis [[kvakero]]. Kelkaj historiistoj opinias, ke li estis forte influita de la ideoj de la patro. Lia plej grava atingo kiel juna viro estis perdi sian postenon kiel impostkolektanto dufoje en 4 jaroj. Lia unua konata verko estis artikoleto favore al pli bonaj salajroj kaj laborkondiĉoj. Paine rekomendis liberalan mondrigardon – tio estis tre radikala tiutempe. Li kontraŭstaris la [[monarkio]]n kaj opiniis, ke la registaro estis necesa malbono. Li kontraŭstaris [[sklaveco]]n kaj estis frua subtenanto de socia sekureco, publika edukado kaj aliaj avangardaj ideoj. Li estis forta kritikanto de [[organizita religio]]. Paine laboris kiel impostkolektanto en [[Alford]] kaj [[Grantham]], ambaŭ en la angla provinco [[Lincolnshire]]. Je la [[18-a de februaro]] [[1768]] li translokiĝis al [[Lewes]] en la provinco [[East Sussex]], kie li denove laboris kiel impostkolektanto kaj envolviĝis en lokaj politikaj aferoj kiel ano de la urbokonsilantaro kaj fondinto de debatsocieto. Paine peticiis la parlamenton pri pli bonaj salajroj por impostkolektantoj, sed malsukcesis. Post nesukcesa geedziĝo, la bankrotiĝo de sia butiko kaj la perdo de sia posteno kiel impostkolektanto li forlasis Lewes por komenci denove. En Londono li renkontis [[Benjamin Franklin]] kaj poste migris al Usono en septembro [[1774]], kie li eldonis kontraŭsklavecan broŝureton kaj fariĝis kunredaktoro de ''Pennsylvania Magazine''. Li baldaŭ fariĝis elokventa proparolanto por la usona movado por sendependiĝo. [[Dosiero:1972 La Releviĝo de Tomaso Paine.jpeg|eta|maldekstra|''La Releviĝo de Tomaso Paine'', 1972.]] Lia broŝuro ''Common Sense'' (''Ordinara Senco'') eldonita la [[10-a de januaro|10-an de januaro]] [[1776]] baldaŭ estas tre bonkonata. Oni diras, ke oni distribuis ĝis 500 000 ekzemplerojn en lando kun nur kelkaj milionoj da loĝantoj. ''Common Sense'' konvinkis multe da usonanoj, inkluzive de [[George Washington]], batali por sendependiĝo kaj la verko helpis efektivigi la ''[[Usona Deklaro de Sendependeco|Declaration of Independence]]'' (''Deklaracio de Sendependiĝo''). Paine ankaŭ estis la homo kiu proponis la nomon ''United States of America'' por la nova ŝtato. Dum la revolucia milito Paine eldonis serion da broŝuretoj, kiuj tre inspiris usonanojn dum la longa batalo. En [[1791]] Paine eldonis ''Rights of Man'' (''Homrajtoj''), libreton, kiu subtenis la [[franca revolucio de 1789|francan revolucion]]. La libro forte kritikis kaj eŭropajn [[monarkio]]jn kaj {{JN|socia institucio}} kaj estis tiel polemikega, ke la brita registaro volis procesi kontraŭ Paine. Bonŝance li jam estis foririnta al Parizo. Kvankam Paine estis entuziasma subtenanto de la franca revolucio, kiel ano de la Nacia Konvencio li kontraŭstaris la ekzekutadon de [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]]. Tio certigis, ke Paine baldaŭ konfliktiĝis kun la gvidantoj de la revolucio kaj li estis malliberigita kaj mortkondamnita de [[Robespiero]]. Tute hazarde Paine eskapis morton. Dum li estis en la malliberejo, li verkis ''The Age of Reason'' (''[[La Epoko de Racio]]''), atakon kontraŭ organizita religio. Paine verkis sian lastan gravan broŝureton, ''Agrarian Justice'' (''Kampara Justeco''), dum la vintro 1795-6. Li mortis je 59 Gross Street, [[Greenwich Village]] en [[Novjorko]]. Muzeo pri Thomas Paine troviĝas en [[New Rochelle]] (Nov-Jorkio). == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|q=Thomas Paine}} * [http://www.abacci.com/books/book.asp?bookID=2449 The Age Of Reason] ({{en}}) * [http://www.abacci.com/books/book.asp?bookID=2447 The American Crisis] ({{en}}) * [http://www.abacci.com/books/book.asp?bookID=410 Common Sense] ({{en}}) * [http://www.abacci.com/books/book.asp?bookID=2448 The Rights Of Man] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paine, Thomas}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Usona Revolucio]] [[Kategorio:Usonaj eseistoj]] b0vt4x19xe8rnepqgrlwystq648ixso 0 11417 9478828 9320150 2026-09-20T08:50:55Z Sj1mor 12103 9478828 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo}} '''Johannes DIETTERLE''' [diterle] (naskiĝis la {{daton|7|aŭgusto|1866}} en [[Chemnitz]], mortis en januaro [[1943]]<ref>''Niaj mortintoj 1939–1945,'' en: ''Esperanto'' septembro-oktobro 1946, paĝo 3.</ref>) estis [[germana esperantisto]], doktoro pri [[filologio]], instruisto kun la titolo [[profesoro]], supera studkonsilisto (''Oberstudienrat'') en studejo por fraŭlinoj. Dietterle studis en la universitato de Lepsiko ([[Leipzig]]) kaj ekzameniĝis pri [[teologio]], [[filozofio]], [[orientaj lingvoj]] kaj [[pedagogio]]. De [[1889]] li instruis en diversaj saksaj urboj. En [[1893]] li fariĝis [[diakono]] en [[Mittweida]] kaj en [[1896]] [[luteranismo|luterana]] [[pastoro]] en la vilaĝo ''Burkhardswalde'' (nun parto de la komunumo [[Müglitztal]], proksime de [[Pirna]] kaj [[Dresdeno]]). En [[1907]] li reprenis sian metion de pedagogo en Lepsiko. Li jam verkis pri religio, filozofio kaj pri loka historio. Dietterle estis direktoro de la [[Saksa Esperanto-Instituto]]. Li fondis la [[Esperanta Instituto por la Germana Respubliko|Esperantan Instituton por la Germana Respubliko]] kaj estis ties direktoro. Krom la internajn problemojn de la movado Dietterle devis alfronti la postmilitajn malfacilaĵojn pro politikaj kaj ekonomiaj senordoj. Malgraŭ tiuj malfavoraj cirkonstancoj li sukcesis konvinki per siaj statistikaj laboroj la registaron pri kreo de Germana Esperanto-Instituto kaj trovis favoran eĥon dum la [[Internacia Pedagogia Kongreso]] organizita en [[1922]] kadre de [[Ligo de Nacioj]] en [[Ĝenevo]], kie li intervenis pri la temo "Esperanto kaj lernejo". Li estis membro de la [[Lingva Komitato]] kaj vicprezidanto de la [[Akademio de Esperanto]], komitatano de [[UEA]], prezidanto de la [[UK 1923|Universala Kongreso]] en [[Nurenbergo]] [[1923]], prezidanto de la [[Interfoira Komisiono]], gvidanto de la kunlaborado kun [[IALA]] kaj kunlaboranto de la firmo [[Ferdinand Hirt und Sohn]]. Li gvidis Esperanto-kursojn ĉe la radio-sendstacio en Lepsiko ktp. Li estis ankaŭ kunlaboranto de diversaj gazetoj. == Statistika enketo pri la Esperanto-parolantoj de la mondo == Krome Dietterle organizis tutmondan [[Statistiko_de_Esperantujo#Enketo_de_Dietterle_(1926)|enketon]] pri la Esperantistoj en 1926, publikigitan en [[1928]]. Per tiu enketo li tre konatiĝis ĝis hodiaŭ, ĉar temas pri pli malpli la sola serioza tia nombro inter 1910 kaj la 1950-aj jaroj. Dietterle faris la sekvan resumon pri la rezultoj: „En pli ol 100 landoj, en pli ol 7000 lokoj de la mondo, ekzistas entute 126.576 E-istoj, pri kiuj ni havas fidindan scion. El ili 41.751 estas organizitaj en 1776 grupoj (inter ili 632 fakaj grupoj), el kiuj 693 posedas E-bibliotekon. - La grupoj okazigis dum 1926 2531 kursojn, kaj entute laŭ raportoj 12.014 kursojn. Krom tio ekzistas 16.987 izole vivantaj E-istoj en lokoj, kie ne estas aŭ ne respondis grupo, kaj 67.838 ekstergrupaj E-istoj en lokoj, kie estas grupoj. La ciferoj estas ĉiukaze multe tro malaltaj. Sed taksado pri la fakta situacio ne estas devo de statistikestro.“ == Verkoj == * ''Goldschmidt-Thora: [[Bildotabuloj por la instruado de Esperanto]]'', 1-a eld. 1919, 2-a eld. 1921; * ''[[La Vendreda Klubo]]'', [[1921]]; * ''[[Originala Verkaro de Zamenhof]]'', [[1929]] (unu el la plej gravaj verkoj pri [[Esperantismo]]); * kelkaj propagandaj kaj gramatikaj verkoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.familienforschung-pabst.de/EspBiographien/EspBiogr/DietterleDE.htm Detala biografio germanlingva de lia nepo Burckhard Dietterle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060619191737/http://www.familienforschung-pabst.de/EspBiographien/EspBiogr/DietterleDE.htm |date=2006-06-19 }} {{de}} * [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=dietterle&find_code=WRD&x=8&y=5 Libroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110531195719/http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=dietterle&find_code=WRD&x=8&y=5 |date=2011-05-31 }} de kaj pri Johannes Dietterle en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Johannes Dietterle en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) == Fontoj == {{Referencoj}} {{EdE|D}} {{Vivtempo|Dietterle, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Pastoroj]] lmv5c1dkmupydvk4sup95x1dbqvnts7 0 13564 9478645 9419800 2026-09-20T01:33:15Z Arbarulo 135469 9478645 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Polpoj |koloro = pink |dosiero = Octopoda montage.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Diverseco de Polpoj |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Molusko]]j ''Mollusca'' |klaso = [[Kapopieduloj]] ''Cephalopoda'' |subklaso = [[Coleoidea]] |superordo = [[Octopodiformes]] |ordo = '''Octopoda''' |ordo aŭtoritato = [[William Elford Leach|Leach]], [[1818]] |specioj de subdivizio = [[Familio (biologio)|Familioj]] |subdivizio2 = 11 en du subordoj, vidu [[Polpo#Klasifiko|tekston]]. |vikispecio = Octopoda |komunejo = Octopoda }} [[dosiero:Polbo pulpo galicia.jpg|eta|''Octopus vulgaris'']] '''Polpoj''' ('''''Octopoda''''') estas ordo de okbrakaj [[kapopiedulo]]j. == Priskribo == Ĉiu brako de tiuj [[moluskoj]] estas nomata [[tentaklo]] kaj havas ordinare du vicojn de suĉiloj (ĉe kelkaj genroj nur unu vicon), per kiuj ili povas gustumi, sensi, grimpi kaj kapti predojn. Polpo estas relative inteligenta kaj ludema. La tuta korpo de polpoj estas ordinare mola, krom beko komparebla al tiu de [[papago]]. Estas tamen familioj kiuj enhavas internan konekton (subordo ''Cirrina'') kaj aliaj kiuj enhavas malinternan konksimilan organon (''Argonautidae'', nur se inaj - fakte la konko estas ovujo). Polpoj de la subordo ''Incirrina'' kapablas ŝprucigi [[inko]]similan substancon (konsistanta el [[melanino]]) por malatentigi predantojn. == Familioj == La ordo enhavas du subordojn, ''Cirrina'' kaj ''Incirrina''. La unua grupo, male al la dua, havas internan konketon, du naĝilojn sur la kapo kaj fadenetojn ("ĉirojn") apud suĉiloj; nur la dua tamen havas ujon por [[inko]]. La familioj de polpoj estas: * subordo '''''Cirrina''''' [[Dosiero:Cirroteuthis muelleri NOAA.jpg|eta|maldekstre|180px|''Cirroteuthis muelleri'']] ** familio ''Opisthoteuthidae'' ** familio ''Cirroteuthidae'' ** familio ''Stauroteuthidae'' ** familio ''Cirroctopodidae'' <br><br><br> * subordo '''''Incirrina''''' [[Dosiero:Argonautidae_-_Argonauta_argo.JPG|eta|maldekstre|180px|''Argonauta argo'', ekzemplero gardata en muzeo]] ** familio ''Amphitretidae'' ** familio ''Bathypolypodidae'' ** familio ''Eledonidae'' ** familio ''Enteroctopodidae'' ** familio ''Megaleledonidae'' ** familio ''Octopodidae'' (veraj polpoj) ** familio ''Alloposidae'' ** familio ''Argonautidae'' ** familio ''Ocythoidae'' ** familio ''Tremoctopodidae'' ==Rilato kun homoj== Homoj kaptas, mortigas, kaj manĝas pli ol 100 milionojn da polpoj en ĉiu jaro. Aktuale ili ne estas [[bredado|bredataj]], sed ekde 2019 kelkaj hispanaj kompanioj klopodis starigi polpajn bredejojn. Partoj de la publiko kaj de la scienca komunumo klopodas por malebligi tion argumentante, ke la inteligenteco kaj natura solemo de polpoj igus ilian amasbredadon aparte kruela. Polpa bredado estas anticipe malpermesita en kelkaj [[Usono|usonaj]] ŝtatoj kaj disputata en aliaj landoj.<ref>Torrella, Kenny. 2025. "The Race to Stop Octopus Farming Before It Starts". ''Vox''. [https://www.vox.com/future-perfect/471083/octopus-farming-bans-sentience]</ref> La ĉefa hispana projekto estis rezignita en 2026.<ref>{{cite news |last1=Lytton |first1=Charlotte |title=Spain's controversial plan for the world's first octopus farm has been abandoned |url=https://www.bbc.com/future/article/20260731-spains-attempt-to-farm-octopuses-has-failed |access-date=1-a de aŭgusto2026 |work=[[BBC News]] |date=1-a de aŭgusto 2026}}</ref> ==Vidu ankaŭ== * [[Polpa luktado]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Zoologio}} [[Kategorio:Kapopieduloj]] tvahb7gyicjfe7x9g3wfs5u8sjh31pf 0 13874 9478589 9322777 2026-09-19T17:39:37Z Arbarulo 135469 9478589 wikitext text/x-wiki {{Kunigu|Interregistara organizaĵo|diskutopaĝo=Vikipedio:Kunigendaj artikoloj}} {{Prisupre|pri=organizaĵo kies membroj estas ŝtatoj|neregistara organizaĵo (NRO, NGO)|Ne-registara organizaĵo}} '''Internacia organizaĵo''', en la [[publika internacia juro|internacijura]] senco, estas unuiĝo de du aŭ pli da ŝtatoj (aŭ aliaj internacijuraj subjektoj) por daŭra, kutime transnacia, kunlaboro kaj plenumo de superŝtataj celoj. La internaciaj organizaĵoj estas subjektoj de la [[publika internacia juro]] kaj membroj de la [[internacia komunumo]], same kiel la [[ŝtato]]j. == Karakterizo == Internacian organizaĵon karakterizas tio, ke ''nur ŝtatoj povas konsistigi ĝin''. Simplaj individuoj, grupoj, asocioj k.s. ne povas esti membro de internacia organizaĵo. Ankaŭ ekzistas ''[[ne-registara organizaĵo|internaciaj neregistaraj organizaĵoj]]'' (NRO), kies anoj ne estas ŝtatoj, kaj kiuj arigas membrojn ĉirkaŭ iu temo (homrajtoj, ekologio, internacia lingvo, malsato, ktp.) La nuntempa internacia socio enkalkulas ''multajn internaciajn organizaĵojn'' – ĉirkaŭ 250. Kelkaj konataj ekzemploj estas la [[Unuiĝintaj Nacioj]] (UN) kaj la [[Eŭropa Unio]] (EU). Internaciaj organizaĵoj estas tre diversaj laŭ: * siaj nombroj de ŝtatoj-membroj (ekz-e: UN: 189, Benelukso: 3), * siaj celoj (ekz-e: UN: paco, OLEP: petrolo). Tiuj organizaĵoj estas ''derivaj subjektoj de la [[internacia juro]]'', t.e.: * ilia kreado devenas de la ŝtatoj (la originaj subjektoj), * ilia kompetenteco ne estas sama kiel tiu de la ŝtatoj: la internaciaj organizaĵoj havas specialan kompetentecon, dum la ŝtatoj havas universalan kompetentecon. Kreitaj, tiuj organizaĵoj estas ''aŭtonomaj''. El tio rezultas, ke: * ili estigas rilatojn kun la ŝtatoj por ekz. difini la kondiĉojn, laŭ kiuj ili povos agadi sur la ŝtataj teritorioj kaj helpi la ŝtatojn. * ili povas rilati kun aliaj internaciaj organizaĵoj: ** ĉu por esti membro de aliaj organizaĵoj (''Ekz.:'' la Eŭropa Unio estas membro de la Monda Komerca Organizaĵo ekde 1995), ** ĉu por reciproke limigi siajn kompetencojn aŭ organizi komunajn agadojn. * ene de la organizaĵo rilatoj estiĝas inter la ŝtatoj kaj la organizaĵaj organoj: por kontrolado, rekomendado, decidado ktp. (Ekz. la rilatoj inter la Konsilio kaj la Komisiono kadre de la Eŭropa Unio) La internaciaj organizaĵoj estas ''sendependaj unu de la aliaj''. Fondite per malsamaj traktatoj, iliaj rilatoj estas kunlaboraj rilatoj. == Ekzemploj == <gallery> Dosiero:Continental Orgs Map.png|Kontinentaj organizaĵoj Dosiero:Regional Organizations Map.png|Regionaj organizaĵoj Dosiero:Alliances expansive Map.png|Militecaj aliancoj Dosiero:Postempire Orgs Map.svg|Post-koloniismaj komunumoj kaj organizaĵoj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Monda registaro]] * [[Ne-registara organizaĵo]] * [[Internacia organizaĵo (listo)|Listo de internaciaj organizaĵoj]] * [[Internacia komunumo]] * [[Internacia tribunalo]] * [[Interregistara organizaĵo]] * [[Mondaj organizaĵoj]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj| ]] 4bwxitd1w6f3tl1xdloki8m5xefqfym 0 14671 9478723 9161724 2026-09-20T05:57:42Z Sj1mor 12103 9478723 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Michel FOUCAULT''' [miŜEL fuKO] {{IPA|[mi'ʃɛl fu'kɔ]}} (naskiĝis la {{daton|15|oktobro|1926}}, mortis la {{daton|26|junio|1984}}) estis [[Francio|franca]] [[filozofio|filozofo]] kaj [[Historio|historiisto]]. Li estis interalie profesoro ĉe la [[Kolegio de Francio]] pri la « Historio de Pens-Sistemoj », kaj daŭre instruis en la [[Universitato de Kalifornio]] en [[Berkeley]] ekde [[1975]] ĝis sia morto en [[1984]]. Foucault estas precipe konata pro sia kritika analizado de pluraj {{J|socia institucio}}, ekzemple [[psikiatrio]], [[medicino]], [[edukado]] kaj [[malliberejo]]j. Li cetere dediĉis sian strebadon al la historio de homa [[Sekseco|seksa konduto]]. Liajn verkojn pri povo aŭ pri la rilato inter povo, scio kaj « diskurso » en la [[Okcidento|okcidenta kulturo]] oni ankoraŭ pridiskutas kaj eĉ aplikas. Michel Foucault, influita de [[Marx]], [[Nietzsche]], [[Martin Heidegger|Heidegger]] k.a., esploris el [[strukturismo|strukturisma]] kaj historia vidpunkto fenomenojn de la civilizo, speciale teknikojn de povo, obeigo kaj opiniogvidado. Foucault naskiĝis la [[15-a de oktobro|15-an de oktobro]] [[1926]] en [[Poitiers]] kiel Paul-Michel Foucault. Li estis la filo de bonhava, eksterpariza familio. Lia patro, Paul Foucault, estis eminenta ĥirurgo, kiu esperis ke lia filo elektu la saman profesion. Post la [[Dua Mondmilito]], Foucault sukcesis eniri la prestiĝan [[École Normale Supérieure]], tio estas la plej bona lernejo por akademia kariero en [[Francio]]. == Verkoj == * [[1954]]: ''Maladie mentale et personnalité''; reeld. ''Maladie mentale et psychologie'' (1995). * [[1961]]: ''Histoire de la folie à l'âge classique - Folie et déraison'' (Frenezo kaj malsaĝo. Historio de la frenezo en la epoko de la prudento.) * [[1963]]: ''Naissance de la clinique - une archéologie du regard médical'' (1963) * [[1966]]: ''Les mots et les choses - une archéologie des sciences humaines'' (La vorto kaj la aĵoj. Arkeologio de la homsciencoj.) * [[1966]]: ''La pensée du dehors'' (La ekstera penso.) * [[1969]]: ''L'archéologie du savoir'' (La arkeologio de la scio.) * [[1970]]: ''Sept propos sur le septième ange'' (Sep paroloj pri la sepa anĝelo.) * [[1973]]: ''Ceci n'est pas une pipe'' (Ĉi tio ne estas pipo.) * [[1975]]: ''Surveiller et punir'' (Kontroli kaj puni. La naskiĝo de malliberejo.) * ''[[Histoire de la sexualité]]'' (Historio de la sekseco. Sekso kaj vero.) Tri volumoj: La volo scii ([[1976]]), La uzado de plezuroj ([[1979]]), La zorgo pri si ([[1984]]). == Vidu ankaŭ == * [[Diskurso]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.foucault.info www.foucault.info] * http://plato.stanford.edu/entries/foucault <!-- Michel FOUCAULT --> * http://www.foucault.qut.edu.au {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060201030657/http://www.foucault.qut.edu.au/ |date=2006-02-01 }} <!-- Michel FOUCAULT _Resources_ --> * [[JHU Press]]: http://www.press.jhu.edu/books/hopkins_guide_to_literary_theory/michel_foucault.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051111012404/http://www.press.jhu.edu/books/hopkins_guide_to_literary_theory/michel_foucault.html |date=2005-11-11 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051111012404/http://www.press.jhu.edu/books/hopkins_guide_to_literary_theory/michel_foucault.html |date=2005-11-11 }}<!-- _Foucault_ artikolo --> * http://www.thefoucauldian.co.uk/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090620080303/http://www.thefoucauldian.co.uk/ |date=2009-06-20 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Foucault, Michel}} [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj sociologoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] [[Kategorio:GLAT-personoj]] [[Kategorio:Eksaj katolikoj]] [[Kategorio:Kontraŭpsikiatrio]] rhmyik0muzs0c74tgwezmydom0v6bsl 0 14959 9478460 9341299 2026-09-19T12:01:04Z Kani 670 9478460 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|250px|Diversaj diodoj]] [[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]] '''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton. La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.<ref> "Physical Explanation – General Semiconductors". 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.</ref> Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.<ref>{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}</ref> Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]]. == Vakuaj tuboj == La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita. == Duonkonduktaĵaj diodoj == Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}</ref> (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]'''). La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo: <math>I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)</math>, kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''<sub>''S''</sub> estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo. En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli. Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo <ref>[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}</ref> (Vd ĉapitron ELEKTRO II). : * '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre. * [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube). * [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo. * [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn. * [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]]. * [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj. * '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn. * '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, "softe" elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj. * '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn. * '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]]. == Notado == {| |- align = "center" | [[Dosiero:Small diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]] |width = "25"| | [[Dosiero:LED symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Zener diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]] |width = "25"| |- align = "center" | Diodo <br /> Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo | | Fotodiodo | | Lum-eliganta<br /> diodo | | Zenera<br /> diodo | | Schottky-a<br /> diodo | | Tunela<br /> diodo | |} == Aliaj diodoj == Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. . * '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco. * '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko. * '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj. * '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo. * '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj. * '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi "ekagiĝas" per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia "pordo" ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j. * '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj. * '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j. * '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p<sup>+</sup>. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado. :Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j. * Por altaj tensioj (> 50 V) kaj kurentoj (> 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas "internan" i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}} * [[Duonkonduktanto]] * [[Fotodiodo]] * [[Tiristoro]] * [[Transistoro]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Havenda artikolo|Diodo}} {{ADLS|2005|44}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektroniko]] [[Kategorio:Elektrotekniko]] hcltpizf28ww0owk0y05fqssj98ed4o 9478471 9478460 2026-09-19T12:15:53Z Kani 670 9478471 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|220px|Diversaj diodoj]] [[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]] '''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton. La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.<ref> "Physical Explanation – General Semiconductors". 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.</ref> Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.<ref>{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}</ref> Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]]. == Ĉefaj funkcioj == === Unudirekta fluo de kurento === La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.<ref>{{cite book |last=Langford-Smith |first=F. |title=Radiotron Designer's Handbook |edition=4th |year=1953 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company |location=Sydney |page=6 }}</ref> === Sojla tensio === [[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Forward [[Current–voltage characteristic|current–voltage curve]] of 4 common semiconductor diodes.]] [[File:303A tube diode section.svg|thumb|Thermionic diode current-voltage curve]] A diode's behavior is often simplified as having a ''forward threshold voltage'' or ''turn-on voltage'' or ''cut-in voltage'', above which there is significant current and below which there is almost no current, which depends on a diode's composition: {| class="wikitable" |+Forward threshold voltage for various semiconductor diodes !Diode Type !Forward threshold voltage |- |Silicon [[Schottky diode|Schottky]] |0.15 V to 0.45 V |- |Germanium [[p–n diode|p–n]] |0.25 V to 0.3 V |- |Silicon p–n |0.6 V to 0.7 [[volt|V]] |- |[[Infrared]] ([[Gallium arsenide|GaAs]]) p–n |~1.2 V |- |[[Light-emitting diode]]s (LEDs) |1.6 V (red) to 4 V (violet). {{Section link|Light-emitting diode physics|Materials}} has a complete list. |} This voltage may loosely be referred to simply as the diode's ''forward voltage drop'' or just ''voltage drop'', since a consequence of the steepness of the exponential is that a diode's voltage drop will not significantly exceed the threshold voltage under normal forward bias operating conditions. [[Datasheet]]s typically quote a typical or maximum ''forward voltage'' (V<sub>F</sub>) for a specified current and temperature (e.g. 20&nbsp;mA and 25&nbsp;'''°'''C for LEDs),<ref>{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}</ref> so the user has a guarantee about when a certain amount of current will kick in. At higher currents, the forward voltage drop of the diode increases. For instance, a drop of 1&nbsp;V to 1.5&nbsp;V is typical at full rated current for silicon power diodes. (See also: {{Section link|Rectifier|Rectifier voltage drop}}) However, a semiconductor diode's [[Exponential function|exponential]] [[current–voltage characteristic]] is really more gradual than this simple on–off action.<ref name="Turner">{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}</ref> Although the graph of the function may appear to have a definite "[[knee of a curve|knee]]" around this threshold, this is merely reflective of its exponential nature; there is nothing unique about the region that differs from any other parts of the graph (which can be seen by using a [[semi-log plot]], with current being represented on a [[logarithmic scale]] and voltage on a linear scale). Since a diode's forward-voltage drop varies only a little with the current, and is more so a function of temperature, this effect can be used as a [[#Temperature measurements|temperature sensor]] or as a somewhat imprecise [[voltage reference]]. === Malantaŭa trarompo === A diode's high resistance to current flowing in the reverse direction suddenly drops to a low resistance when the reverse voltage across the diode reaches a value called the [[breakdown voltage]]. This effect is used to regulate voltage ([[Zener diode]]s) or to protect circuits from high voltage surges ([[avalanche diode]]s). === Aliaj funkcioj === A semiconductor diode's current–voltage characteristic can be tailored by selecting the [[semiconductor materials]] and the [[doping (semiconductor)|doping]] impurities introduced into the materials during manufacture.<ref name="Turner" /> These techniques are used to create special-purpose diodes that perform many different functions.<ref name="Turner" /> For example, to electronically tune radio and TV receivers ([[varactor diode]]s), to generate [[radio frequency|radio-frequency]] [[oscillation]]s ([[tunnel diode]]s, [[Gunn diode]]s, [[IMPATT diode]]s), and to produce light ([[light-emitting diode]]s). Tunnel, Gunn and IMPATT diodes exhibit [[negative resistance]], which is useful in [[microwave]] and switching circuits. Diodes, both vacuum and semiconductor, can be used as [[Noise generator#Shot noise generator|shot-noise generators]]. == Vakuaj tuboj == La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita. == Duonkonduktaĵaj diodoj == Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}</ref> (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]'''). La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo: <math>I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)</math>, kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''<sub>''S''</sub> estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo. En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli. Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo <ref>[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}</ref> (Vd ĉapitron ELEKTRO II). : * '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre. * [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube). * [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo. * [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn. * [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]]. * [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj. * '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn. * '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, "softe" elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj. * '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn. * '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]]. == Notado == {| |- align = "center" | [[Dosiero:Small diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]] |width = "25"| | [[Dosiero:LED symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Zener diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]] |width = "25"| |- align = "center" | Diodo <br /> Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo | | Fotodiodo | | Lum-eliganta<br /> diodo | | Zenera<br /> diodo | | Schottky-a<br /> diodo | | Tunela<br /> diodo | |} == Aliaj diodoj == Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. . * '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco. * '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko. * '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj. * '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo. * '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj. * '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi "ekagiĝas" per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia "pordo" ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j. * '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj. * '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j. * '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p<sup>+</sup>. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado. :Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j. * Por altaj tensioj (> 50 V) kaj kurentoj (> 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas "internan" i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}} * [[Duonkonduktanto]] * [[Fotodiodo]] * [[Tiristoro]] * [[Transistoro]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Havenda artikolo|Diodo}} {{ADLS|2005|44}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektroniko]] [[Kategorio:Elektrotekniko]] tb1aypgfj30vul89bkf1z0l99hlpc1w 9478478 9478471 2026-09-19T12:25:19Z Kani 670 9478478 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]] '''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton. La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.<ref> "Physical Explanation – General Semiconductors". 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.</ref> Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.<ref>{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}</ref> Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]]. == Ĉefaj funkcioj == === Unudirekta fluo de kurento === La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.<ref>{{cite book |last=Langford-Smith |first=F. |title=Radiotron Designer's Handbook |edition=4th |year=1953 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company |location=Sydney |page=6 }}</ref> === Sojla tensio === [[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]] [[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]] [[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]] La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo: {| class="wikitable" |+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj !Diodotipo !Antaŭen sojla tensio |- |Silicia Schottky diodo |0.15 V ĝis 0.45 V |- |Germaniumo p–n |0.25 V ĝis 0.3 V |- |Silicia p–n |0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]] |- |[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n |~1.2 V |- |[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj) |1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). |} This voltage may loosely be referred to simply as the diode's ''forward voltage drop'' or just ''voltage drop'', since a consequence of the steepness of the exponential is that a diode's voltage drop will not significantly exceed the threshold voltage under normal forward bias operating conditions. [[Datasheet]]s typically quote a typical or maximum ''forward voltage'' (V<sub>F</sub>) for a specified current and temperature (e.g. 20&nbsp;mA and 25&nbsp;'''°'''C for LEDs),<ref>{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}</ref> so the user has a guarantee about when a certain amount of current will kick in. At higher currents, the forward voltage drop of the diode increases. For instance, a drop of 1&nbsp;V to 1.5&nbsp;V is typical at full rated current for silicon power diodes. (See also: {{Section link|Rectifier|Rectifier voltage drop}}) However, a semiconductor diode's [[Exponential function|exponential]] [[current–voltage characteristic]] is really more gradual than this simple on–off action.<ref name="Turner">{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}</ref> Although the graph of the function may appear to have a definite "[[knee of a curve|knee]]" around this threshold, this is merely reflective of its exponential nature; there is nothing unique about the region that differs from any other parts of the graph (which can be seen by using a [[semi-log plot]], with current being represented on a [[logarithmic scale]] and voltage on a linear scale). Since a diode's forward-voltage drop varies only a little with the current, and is more so a function of temperature, this effect can be used as a [[#Temperature measurements|temperature sensor]] or as a somewhat imprecise [[voltage reference]]. === Malantaŭa trarompo === A diode's high resistance to current flowing in the reverse direction suddenly drops to a low resistance when the reverse voltage across the diode reaches a value called the [[breakdown voltage]]. This effect is used to regulate voltage ([[Zener diode]]s) or to protect circuits from high voltage surges ([[avalanche diode]]s). === Aliaj funkcioj === A semiconductor diode's current–voltage characteristic can be tailored by selecting the [[semiconductor materials]] and the [[doping (semiconductor)|doping]] impurities introduced into the materials during manufacture.<ref name="Turner" /> These techniques are used to create special-purpose diodes that perform many different functions.<ref name="Turner" /> For example, to electronically tune radio and TV receivers ([[varactor diode]]s), to generate [[radio frequency|radio-frequency]] [[oscillation]]s ([[tunnel diode]]s, [[Gunn diode]]s, [[IMPATT diode]]s), and to produce light ([[light-emitting diode]]s). Tunnel, Gunn and IMPATT diodes exhibit [[negative resistance]], which is useful in [[microwave]] and switching circuits. Diodes, both vacuum and semiconductor, can be used as [[Noise generator#Shot noise generator|shot-noise generators]]. == Vakuaj tuboj == La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita. == Duonkonduktaĵaj diodoj == Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}</ref> (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]'''). La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo: <math>I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)</math>, kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''<sub>''S''</sub> estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo. En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli. Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo <ref>[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}</ref> (Vd ĉapitron ELEKTRO II). : * '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre. * [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube). * [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo. * [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn. * [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]]. * [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj. * '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn. * '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, "softe" elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj. * '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn. * '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]]. == Notado == {| |- align = "center" | [[Dosiero:Small diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]] |width = "25"| | [[Dosiero:LED symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Zener diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]] |width = "25"| |- align = "center" | Diodo <br /> Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo | | Fotodiodo | | Lum-eliganta<br /> diodo | | Zenera<br /> diodo | | Schottky-a<br /> diodo | | Tunela<br /> diodo | |} == Aliaj diodoj == Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. . * '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco. * '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko. * '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj. * '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo. * '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj. * '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi "ekagiĝas" per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia "pordo" ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j. * '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj. * '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j. * '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p<sup>+</sup>. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado. :Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j. * Por altaj tensioj (> 50 V) kaj kurentoj (> 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas "internan" i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}} * [[Duonkonduktanto]] * [[Fotodiodo]] * [[Tiristoro]] * [[Transistoro]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Havenda artikolo|Diodo}} {{ADLS|2005|44}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektroniko]] [[Kategorio:Elektrotekniko]] pq8fmmrskeq2kgigg9mqt7bokppa0qm 9478479 9478478 2026-09-19T12:26:07Z Kani 670 /* Sojla tensio */ 9478479 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]] '''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton. La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.<ref> "Physical Explanation – General Semiconductors". 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.</ref> Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.<ref>{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}</ref> Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]]. == Ĉefaj funkcioj == === Unudirekta fluo de kurento === La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.<ref>{{cite book |last=Langford-Smith |first=F. |title=Radiotron Designer's Handbook |edition=4th |year=1953 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company |location=Sydney |page=6 }}</ref> === Sojla tensio === [[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]] [[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]] [[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]] La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo: {| class="wikitable" |+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj !Diodotipo !Antaŭen sojla tensio |- |Silicia Schottky diodo |0.15 V ĝis 0.45 V |- |Germaniuma p–n |0.25 V ĝis 0.3 V |- |Silicia p–n |0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]] |- |[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n |~1.2 V |- |[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj) |1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj. |} This voltage may loosely be referred to simply as the diode's ''forward voltage drop'' or just ''voltage drop'', since a consequence of the steepness of the exponential is that a diode's voltage drop will not significantly exceed the threshold voltage under normal forward bias operating conditions. [[Datasheet]]s typically quote a typical or maximum ''forward voltage'' (V<sub>F</sub>) for a specified current and temperature (e.g. 20&nbsp;mA and 25&nbsp;'''°'''C for LEDs),<ref>{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}</ref> so the user has a guarantee about when a certain amount of current will kick in. At higher currents, the forward voltage drop of the diode increases. For instance, a drop of 1&nbsp;V to 1.5&nbsp;V is typical at full rated current for silicon power diodes. (See also: {{Section link|Rectifier|Rectifier voltage drop}}) However, a semiconductor diode's [[Exponential function|exponential]] [[current–voltage characteristic]] is really more gradual than this simple on–off action.<ref name="Turner">{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}</ref> Although the graph of the function may appear to have a definite "[[knee of a curve|knee]]" around this threshold, this is merely reflective of its exponential nature; there is nothing unique about the region that differs from any other parts of the graph (which can be seen by using a [[semi-log plot]], with current being represented on a [[logarithmic scale]] and voltage on a linear scale). Since a diode's forward-voltage drop varies only a little with the current, and is more so a function of temperature, this effect can be used as a [[#Temperature measurements|temperature sensor]] or as a somewhat imprecise [[voltage reference]]. === Malantaŭa trarompo === A diode's high resistance to current flowing in the reverse direction suddenly drops to a low resistance when the reverse voltage across the diode reaches a value called the [[breakdown voltage]]. This effect is used to regulate voltage ([[Zener diode]]s) or to protect circuits from high voltage surges ([[avalanche diode]]s). === Aliaj funkcioj === A semiconductor diode's current–voltage characteristic can be tailored by selecting the [[semiconductor materials]] and the [[doping (semiconductor)|doping]] impurities introduced into the materials during manufacture.<ref name="Turner" /> These techniques are used to create special-purpose diodes that perform many different functions.<ref name="Turner" /> For example, to electronically tune radio and TV receivers ([[varactor diode]]s), to generate [[radio frequency|radio-frequency]] [[oscillation]]s ([[tunnel diode]]s, [[Gunn diode]]s, [[IMPATT diode]]s), and to produce light ([[light-emitting diode]]s). Tunnel, Gunn and IMPATT diodes exhibit [[negative resistance]], which is useful in [[microwave]] and switching circuits. Diodes, both vacuum and semiconductor, can be used as [[Noise generator#Shot noise generator|shot-noise generators]]. == Vakuaj tuboj == La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita. == Duonkonduktaĵaj diodoj == Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}</ref> (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]'''). La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo: <math>I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)</math>, kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''<sub>''S''</sub> estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo. En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli. Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo <ref>[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}</ref> (Vd ĉapitron ELEKTRO II). : * '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre. * [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube). * [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo. * [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn. * [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]]. * [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj. * '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn. * '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, "softe" elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj. * '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn. * '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]]. == Notado == {| |- align = "center" | [[Dosiero:Small diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]] |width = "25"| | [[Dosiero:LED symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Zener diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]] |width = "25"| |- align = "center" | Diodo <br /> Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo | | Fotodiodo | | Lum-eliganta<br /> diodo | | Zenera<br /> diodo | | Schottky-a<br /> diodo | | Tunela<br /> diodo | |} == Aliaj diodoj == Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. . * '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco. * '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko. * '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj. * '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo. * '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj. * '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi "ekagiĝas" per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia "pordo" ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j. * '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj. * '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j. * '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p<sup>+</sup>. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado. :Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j. * Por altaj tensioj (> 50 V) kaj kurentoj (> 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas "internan" i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}} * [[Duonkonduktanto]] * [[Fotodiodo]] * [[Tiristoro]] * [[Transistoro]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Havenda artikolo|Diodo}} {{ADLS|2005|44}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektroniko]] [[Kategorio:Elektrotekniko]] 4g4lz18eioskdwrcsr9jopkxh82zi2f 9478483 9478479 2026-09-19T12:35:56Z Kani 670 /* Sojla tensio */ 9478483 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]] '''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton. La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.<ref> "Physical Explanation – General Semiconductors". 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.</ref> Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.<ref>{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}</ref> Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]]. == Ĉefaj funkcioj == === Unudirekta fluo de kurento === La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.<ref>{{cite book |last=Langford-Smith |first=F. |title=Radiotron Designer's Handbook |edition=4th |year=1953 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company |location=Sydney |page=6 }}</ref> === Sojla tensio === [[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]] [[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]] [[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]] La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo: {| class="wikitable" |+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj !Diodotipo !Antaŭen sojla tensio |- |Silicia Schottky diodo |0.15 V ĝis 0.45 V |- |Germaniuma p–n |0.25 V ĝis 0.3 V |- |Silicia p–n |0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]] |- |[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n |~1.2 V |- |[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj) |1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj. |} Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V<sub>F</sub>) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),<ref>{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}</ref> tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj. Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).<ref name="Turner">{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}</ref> Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan "kurb-angulon" ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo). Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon. === Malantaŭa trarompo === A diode's high resistance to current flowing in the reverse direction suddenly drops to a low resistance when the reverse voltage across the diode reaches a value called the [[breakdown voltage]]. This effect is used to regulate voltage ([[Zener diode]]s) or to protect circuits from high voltage surges ([[avalanche diode]]s). === Aliaj funkcioj === A semiconductor diode's current–voltage characteristic can be tailored by selecting the [[semiconductor materials]] and the [[doping (semiconductor)|doping]] impurities introduced into the materials during manufacture.<ref name="Turner" /> These techniques are used to create special-purpose diodes that perform many different functions.<ref name="Turner" /> For example, to electronically tune radio and TV receivers ([[varactor diode]]s), to generate [[radio frequency|radio-frequency]] [[oscillation]]s ([[tunnel diode]]s, [[Gunn diode]]s, [[IMPATT diode]]s), and to produce light ([[light-emitting diode]]s). Tunnel, Gunn and IMPATT diodes exhibit [[negative resistance]], which is useful in [[microwave]] and switching circuits. Diodes, both vacuum and semiconductor, can be used as [[Noise generator#Shot noise generator|shot-noise generators]]. == Vakuaj tuboj == La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita. == Duonkonduktaĵaj diodoj == Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}</ref> (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]'''). La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo: <math>I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)</math>, kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''<sub>''S''</sub> estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo. En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli. Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo <ref>[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}</ref> (Vd ĉapitron ELEKTRO II). : * '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre. * [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube). * [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo. * [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn. * [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]]. * [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj. * '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn. * '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, "softe" elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj. * '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn. * '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]]. == Notado == {| |- align = "center" | [[Dosiero:Small diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]] |width = "25"| | [[Dosiero:LED symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Zener diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]] |width = "25"| |- align = "center" | Diodo <br /> Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo | | Fotodiodo | | Lum-eliganta<br /> diodo | | Zenera<br /> diodo | | Schottky-a<br /> diodo | | Tunela<br /> diodo | |} == Aliaj diodoj == Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. . * '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco. * '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko. * '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj. * '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo. * '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj. * '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi "ekagiĝas" per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia "pordo" ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j. * '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj. * '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j. * '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p<sup>+</sup>. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado. :Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j. * Por altaj tensioj (> 50 V) kaj kurentoj (> 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas "internan" i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}} * [[Duonkonduktanto]] * [[Fotodiodo]] * [[Tiristoro]] * [[Transistoro]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Havenda artikolo|Diodo}} {{ADLS|2005|44}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektroniko]] [[Kategorio:Elektrotekniko]] d3zf5vda8ziv1rwmgxi3cz9bcp0nkef 9478487 9478483 2026-09-19T12:38:00Z Kani 670 /* Malantaŭa trarompo */ 9478487 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]] '''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton. La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.<ref> "Physical Explanation – General Semiconductors". 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.</ref> Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.<ref>{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}</ref> Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]]. == Ĉefaj funkcioj == === Unudirekta fluo de kurento === La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.<ref>{{cite book |last=Langford-Smith |first=F. |title=Radiotron Designer's Handbook |edition=4th |year=1953 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company |location=Sydney |page=6 }}</ref> === Sojla tensio === [[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]] [[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]] [[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]] La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo: {| class="wikitable" |+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj !Diodotipo !Antaŭen sojla tensio |- |Silicia Schottky diodo |0.15 V ĝis 0.45 V |- |Germaniuma p–n |0.25 V ĝis 0.3 V |- |Silicia p–n |0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]] |- |[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n |~1.2 V |- |[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj) |1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj. |} Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V<sub>F</sub>) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),<ref>{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}</ref> tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj. Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).<ref name="Turner">{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}</ref> Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan "kurb-angulon" ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo). Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon. === Malantaŭa trarompo === La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj). === Aliaj funkcioj === A semiconductor diode's current–voltage characteristic can be tailored by selecting the [[semiconductor materials]] and the [[doping (semiconductor)|doping]] impurities introduced into the materials during manufacture.<ref name="Turner" /> These techniques are used to create special-purpose diodes that perform many different functions.<ref name="Turner" /> For example, to electronically tune radio and TV receivers ([[varactor diode]]s), to generate [[radio frequency|radio-frequency]] [[oscillation]]s ([[tunnel diode]]s, [[Gunn diode]]s, [[IMPATT diode]]s), and to produce light ([[light-emitting diode]]s). Tunnel, Gunn and IMPATT diodes exhibit [[negative resistance]], which is useful in [[microwave]] and switching circuits. Diodes, both vacuum and semiconductor, can be used as [[Noise generator#Shot noise generator|shot-noise generators]]. == Vakuaj tuboj == La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita. == Duonkonduktaĵaj diodoj == Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}</ref> (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]'''). La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo: <math>I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)</math>, kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''<sub>''S''</sub> estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo. En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli. Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo <ref>[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}</ref> (Vd ĉapitron ELEKTRO II). : * '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre. * [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube). * [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo. * [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn. * [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]]. * [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj. * '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn. * '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, "softe" elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj. * '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn. * '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]]. == Notado == {| |- align = "center" | [[Dosiero:Small diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]] |width = "25"| | [[Dosiero:LED symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Zener diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]] |width = "25"| |- align = "center" | Diodo <br /> Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo | | Fotodiodo | | Lum-eliganta<br /> diodo | | Zenera<br /> diodo | | Schottky-a<br /> diodo | | Tunela<br /> diodo | |} == Aliaj diodoj == Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. . * '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco. * '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko. * '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj. * '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo. * '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj. * '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi "ekagiĝas" per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia "pordo" ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j. * '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj. * '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j. * '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p<sup>+</sup>. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado. :Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j. * Por altaj tensioj (> 50 V) kaj kurentoj (> 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas "internan" i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}} * [[Duonkonduktanto]] * [[Fotodiodo]] * [[Tiristoro]] * [[Transistoro]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Havenda artikolo|Diodo}} {{ADLS|2005|44}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektroniko]] [[Kategorio:Elektrotekniko]] n0cn1qg2wppamdcmwq8p1gu4hkg9ziu 9478493 9478487 2026-09-19T12:44:54Z Kani 670 /* Aliaj funkcioj */ 9478493 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]] '''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton. La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.<ref> "Physical Explanation – General Semiconductors". 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.</ref> Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.<ref>{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}</ref> Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]]. == Ĉefaj funkcioj == === Unudirekta fluo de kurento === La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.<ref>{{cite book |last=Langford-Smith |first=F. |title=Radiotron Designer's Handbook |edition=4th |year=1953 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company |location=Sydney |page=6 }}</ref> === Sojla tensio === [[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]] [[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]] [[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]] La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo: {| class="wikitable" |+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj !Diodotipo !Antaŭen sojla tensio |- |Silicia Schottky diodo |0.15 V ĝis 0.45 V |- |Germaniuma p–n |0.25 V ĝis 0.3 V |- |Silicia p–n |0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]] |- |[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n |~1.2 V |- |[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj) |1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj. |} Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V<sub>F</sub>) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),<ref>{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}</ref> tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj. Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).<ref name="Turner">{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}</ref> Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan "kurb-angulon" ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo). Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon. === Malantaŭa trarompo === La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj). === Aliaj funkcioj === La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.<ref name="Turner" /> Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.<ref name="Turner" /> Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj. Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo. == Vakuaj tuboj == La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita. == Duonkonduktaĵaj diodoj == Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}</ref> (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]'''). La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo: <math>I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)</math>, kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''<sub>''S''</sub> estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo. En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli. Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo <ref>[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}</ref> (Vd ĉapitron ELEKTRO II). : * '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre. * [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube). * [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo. * [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn. * [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]]. * [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj. * '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn. * '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, "softe" elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj. * '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn. * '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]]. == Notado == {| |- align = "center" | [[Dosiero:Small diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]] |width = "25"| | [[Dosiero:LED symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Zener diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]] |width = "25"| | [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]] |width = "25"| |- align = "center" | Diodo <br /> Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo | | Fotodiodo | | Lum-eliganta<br /> diodo | | Zenera<br /> diodo | | Schottky-a<br /> diodo | | Tunela<br /> diodo | |} == Aliaj diodoj == Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. . * '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco. * '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko. * '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj. * '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo. * '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj. * '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi "ekagiĝas" per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia "pordo" ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j. * '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan "diodan" regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj. * '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j. * '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p<sup>+</sup>. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado. :Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j. * Por altaj tensioj (> 50 V) kaj kurentoj (> 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas "internan" i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}} * [[Duonkonduktanto]] * [[Fotodiodo]] * [[Tiristoro]] * [[Transistoro]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Havenda artikolo|Diodo}} {{ADLS|2005|44}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektroniko]] [[Kategorio:Elektrotekniko]] lejfld7oxypb911i8dawdcgggy4eq26 0 17263 9478739 9393553 2026-09-20T06:09:41Z Sj1mor 12103 9478739 wikitext text/x-wiki La esprimo '''Potenco''' signifas la kapablon influi la sintenon aŭ pensadon de personoj kaj sociaj grupoj aŭ la kapablon atingi celojn sen obei al eksteraj devigoj. == Difinoj == Eriko FROMM ([[Erich Fromm]]) en sia verko ''Havi aŭ Esti'' (germanlingve ''Haben oder Sein'') skribis {{Citaĵo|Potenco estas vasta termino kun du tute malsamaj signifoj: ĝi povas esti aŭ “racia” aŭ “malracia” potenco. Racia potenco estas bazita sur kompetenteco; ĝi helpas al tiu kreski, kiu klinas sin sur ĝin. Malracia potenco estas bazita sur forto kaj servas al la ekspluatado de personoj submetitaj sub ĝin.}} La esenca punkto estas esprimita per la diferenco inter ''havi'' potencon kaj ''esti'' potenca. Esti potenca signifas, ke iu persono estas ĝenerale rekonata kiel kompetenta por iu tasko, kaj tiu rekono baziĝas sur ŝiaj aŭ liaj individuaj spertoj kaj scioj. Alivorte, ĝi estas socie rekonata eksperteco. Tute male, posedo de potenco estas [[socia rilato]] bazita sur statuso kaj potenco ĉerpata el hierarĥia pozicio, ne el individua povo. Evidente tio ne signifas, ke kompetenteco ne estas elemento por gajni hierarĥian pozicion; tio signifas simple, ke la reala aŭ atribuata komenca kompetenteco estas transigita al la titolo aŭ pozicio de la aŭtoritato (potenculo) kaj tiel iĝas sendependa de individuoj, t.e. instituciigita. Ĉi tiu diferenco estas grava, ĉar la maniero, laŭ kiu homoj sintenas, estas plie produkto de [[institucio]]j, en kiuj ni edukiĝas, ol de iu interna naturo. Alivorte, sociaj rilatoj ''difinas'' individuojn envolvitajn en ilin. Tio signifas, ke diversaj grupoj, kiujn kreas individuoj, havas trajtojn, kondutojn kaj rezultojn, kiuj ne povas esti komprenitaj per reduktado al individuoj en ili. Tio estas, ke grupoj konsistas ne nur el individuoj, sed ankaŭ el rilatoj inter individuoj, kaj ke tiuj ĉi rilatoj afektos siajn objektojn. Ekzemple, estas evidente, ke “uzado de potenco de iuj malpotencigas aliajn” kaj tiel per “kombinaĵo inter fizika timigado, ekonomia dominado kaj dependeco kaj fiziologiaj limoj, {{J|socia institucio}} kaj praktikoj afektas la manieron kiel ĉiu vidas la mondon kaj sian lokon en ĝi”.<ref>''Liberaj virinoj de Hispanio'' de Martha A. Ackelsberg.</ref> Aŭtoritataj sociaj rilatoj signifas dividon de [[socio]] en tiujn (ofte nur kelkajn), kiuj donas ordonojn, kaj tiujn (ofte pli multajn), kiuj tiujn ordonojn akceptas, tiel malriĉigante la envolvitajn individuojn mense, emocie kaj fizike, kaj malriĉigante la socion kiel tuton. Homaj rilatoj, en ĉiuj partoj de vivo, estas markitaj de potenco, kaj ne de libereco. Kaj ĉar libereco povas esti kreita nur de libereco, aŭtoritataj sociaj rilatoj (kaj la obeado, kiun ili postulas) nek povas eduki nek edukas personon en [[libereco]] – nur mem-regada partopreno en ĉiuj kampoj de la [[vivo]] povas efektivigi tion. == Proverboj == Ekzistas pluraj (14) [[proverbo]]j pri potenco en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: {{Citaĵo|For konscienco, venos potenco.}} {{Citaĵo|Pli bona pura konscienco, ol malpura potenco.}} {{Citaĵo|Se mi faru riverencon, mi elektas potencon.}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=potenc|ReVo titolo=Potenco}} * [[Aŭtoritato]] * [[Politiko]] * [[Anarkiismo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Ŝanĝoj de politika potenco|!]] 97bcscwtls0jkze4vscncysepbhmaqo 0 17481 9479001 9340838 2026-09-20T10:42:25Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9479001 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Segedo | alia_nomo = {{Lang-hu|Szeged}} | kategorio = [[urbo]] kaj [[kuracbanloko]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Szeged Montage.jpg | dosiero2 = Szeged montage1.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Szeged.svg | blazono = HUN Szeged Címer.svg <!-- *** Name *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = {{lang|hu|Szeged}} | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hungario | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Csongrád | regiono_tipo = Departemento | histregiono = Departemento Csongrád | distrikto = | municipo = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = [[Tiso]] <!-- *** Situo *** --> | situo = Szeged | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 46 | lat_m = 15 | lat_s = 14 | lat_NS = N | long_d = 20 | long_m = 8 | long_s = 46 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 280.84 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 161921 | loĝantaro_dato = 2014 | loĝantaro_denseco = auto | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | mapo_priskribo = Situa mapo de Centra Segedo | mapo_lokumilo = Centra Segedo | mapo1_priskribo = Situa mapo de Segedo | mapo1_lokumilo = Segedo | mapo2_priskribo = Situo de Segedo en Hungario | mapo2_lokumilo = Hungario | commons = Szeged | retpaĝo = [http://www.Szeged.hu/Engine.aspx Szeged.hu] | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} '''Szeged''' [ˈsɛgɛd] ({{Aŭdio|Hu-Szeged.ogg}}), [[esperante]] ''Segedo'', {{lang-sk|'''Segedín'''}}, {{lang-pl|Segedyn}}, {{lang-ro|Seghedin}}, {{lang-de|S(z)egedin}}, {{lang-tr|Segedin}}, {{lang-sr|'''Сегедин'''}}, {{lang-it|Seghedino}}, estas [[urbego]] kaj [[kuracbanloko]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Csongrád]], kies departementejo estas kune kun departementrajto, en [[Distrikto Szeged]], kies centro estas. Szeged estas ankaŭ sidloko de romkatolika [[diocezo]]. Szeged estas la kultura kaj ekonomia centro de la regiono. Post la defalo de la [[stalinismo]] ankaŭ bankrotis ĝis tiam gravaj uzinoj produktantaj ekzemple vestaĵojn aŭ alumetojn. Nuntempe gravas la ekspluato de tergaso kaj oleo, farmacia produktado kaj la salamfabriko de Pick. Szeged famas pro sia ruĝa [[papriko]], la [[salamo]] de ''Pick'' kaj speciala dialekto. La [[loknomo]] mem estas speciale prononcebla en la urbo kaj en la ĉirkaŭaĵo. En Szeged trafikas [[troleo]]j, [[Tramtransporto en Szeged|tramoj]] kaj [[aŭtobuso]]j, sur Tiso [[ŝipo]]j. La [[teatro]] tre famas. [[Dosiero:Szeged-tisza3.jpg|eta|maldekstra|altdekstre=1.2|Centro de Szeged ĉe la rivero Tiso]] == Geografio == La urbo situas en Sud-Orienta Hungario, en ambaŭ bordoj de [[Tiso]], ĉe kunfluejo de [[Mureș (rivero)]], fine de [[fervojo]] [[Budapeŝto]]-[[Cegléd]]-Szeged, fine de ĉef[[vojo]] Budapeŝto-[[Kecskemét]]-Szeged, [[aŭtoŝoseo]] M5 en la sama direkto preteriras, proksime al la hungara-serba [[landlimo]]. == Historio == [[Dosiero:Szeged-domotor.jpg|eta|altdekstre=0.7|Turo el la 13-a jarcento en Szeged]] La loko estis loĝata jam dum la [[neolitiko]]. Szeged fondiĝis, evoluis sur la dekstra bordo de la rivero [[Tiso]], sed poste ĝi etendiĝis sur la maldekstra bordo, sude de la rivero [[Mureș (rivero)|Mureș]]. Sur Mureș alvenis precipe [[salo]] kaj [[ligno]]. Tial la urbo estis granda komerca urbo kaj grava trapasejo. La unua skriba mencio okazis en 1183. Ekde 1242 la [[komunumo]] estis departementejo de Csongrád. En 1498 Szeged ricevis rangon [[libera reĝa urbo]]. La mezepokan [[fortikaĵo]]n la [[turkoj]] okupis kaj tre longe firme tenis. Dum la turka erao ĝi estis grava urbo ankaŭ por la turkoj. En 1854 la urbon trairis fervojo [[Budapeŝto]]-Suda [[Danubo]], kiu komence estis la plej grava linio post Budapeŝto-[[Vieno]]. La urbon tre damaĝis la granda [[Inundo de la Tiso (1879)|inundo en la jaro 1879]], la 12-an de marto, kiam nokte la rivero trarompis la [[digo]]n kaj inundis la urbon. Tiam el 5723 loĝejoj restis nur 265. El la tuta Eŭropo alvenis donacoj por rekonstrui la urbon. La nova urbo iĝis logika kun avenuoj kaj bulvardoj. En 1919 la franca armeo okupaciis la urbon, krome ariĝis burĝono de hungara armeo, kiun estris [[Miklós Horthy]]. En tiu urbo ne okazis [[Hungara Sovetrespubliko]]. Post la [[Trianona traktato|packontrakto de Trianon 1920]], Szeged iĝis limoproksima urbo. Hungario tiam perdis grandan parton de la lando, tiam translokiĝis la Scienca Universitato Ferenc József de [[Cluj-Napoca|Kolozsvár]] al Szeged. En [[1956]] antaŭ du tagojn de la revolucio la universitatanoj proklamis postulojn, kiujn sendis al la ĉefurbaj universitatoj. Ekde 1961 la urbo estas departementejo de Csongrád. == Eduko == Szeged estas loko de [[Scienca Universitato de Szeged]], krome funkcias [[Altlernejo Ferenc Gál]]. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Hungary-szeged-szabadteri.jpg|eta|Impona placo de Szeged]] [[Dosiero:Hungary szeged dome day 1.jpg|eta|Katedralo de Szeged]] [[Dosiero:Hungary-szeged-museum2.jpg|eta|Muzeo Ferenc Móra]] [[Dosiero:Szegedi egyetem 1.jpg|eta|Universitato de Szeged]] [[Dosiero:Hungary szeged university 3.jpg|eta|Universitato en Szeged]] [[Dosiero:AnnafürdőSzeged06.jpg|eta|Banejo en Szeged]] Szeged posedas multajn historiajn konstruaĵojn kaj placojn, allogante multajn turistojn ĉefe el Eŭropo kaj Ameriko. Inter la plej belaj placoj de la urbo estas ''Széchenyi tér'' (''tér'' = placo) kun la [[Urbodomo de Szeged]] en la pleja urbocentro. Havante multajn plantojn, statuojn kaj fontanojn, ĝi invitas al promenado kaj ofte gastigas kulturajn eventojn. Sude de la ''Széchenyi tér'' sekvas la strato ''Kárász utca'' (''utca'' = strato), la plej granda vendeja strato de la urbo, kiu gvidas tra ''Klauzál tér'' al ''Dugonics tér''. Ĉe placo ''Klauzál tér'' troviĝas unu el la plej konataj kaj grandaj kafejoj de la urbo, kun nomo ''Virág-kávéház.'' Tie la revoluciulo [[Lajos Kossuth]] de la balkono de domo ''Kárász'' dum 1849 lastfoje parolis al la popolo, antaŭ ol ekvivi en ekzilo. La placon ''Dugonics tér'' dominas impona fontano kaj la administrejo de la universitato de Szeged. Sudoriente de la ''Dugonics tér'' situas la plej konatas urba placo kun la urba katedralo. Dum ĝia starigo oni trovis la restojn de la antikva turo ''Demetrius'', kiu post restaŭro viziteblas kaj estas la plej malnova urba konstruaĵo. La placon flankigas la nacia memorejo ''Panteono,'' kie per statuoj kaj bustoj oni honorigas famajn personojn de la publika, politika kaj scienca vivo de Hungario. Plia allogaĵo estas muzika horloĝo ĉe la norda flanko de la placo, kiu ĉiutage je la 12a horo 15 kaj 16a horo 15 sonorigas naŭ-minutan melodiaron kaj montras figuraron. Dum somero kadre de subĉiela teatra festivalo oni montras operojn kaj dramojn ĉi-tie. Vidalvide de la katedralo situas serbe-ortodoksa preĝejo konstruita inter 1773 kaj 1778. Ene de ĝi vidindas ikonostazo kun 80 ikonoj, skulptita el pira ligno en rokoka stilo. En direkto al la rivero [[Tiso]] kaj poste norden al la ponto ''Belvárosi híd'' sekvas placo ''[[Roosevelt]] tér.'' Tie troveblas la Muzeo Ferenc Móra, nomita laŭ hungara verkisto, kiu fondis ĝin. En la muzeo troveblas ekspozicioj pri la frua historio de la regiono kaj arkeologiaj trovaĵoj pri la historia popolo de [[Avaroj]], sed ankaŭ ekspozicioj ekzemple pri arto, scienco, farmacio kaj memoriga ekspozicio pri [[Ferenc Móra]] (1879–1934). Proksime, ĉe adreso ''Vaszy Viktor tér 1,'' troveblas la Nacia Teatro, konstruita dum 1883 en [[baroko|novbaroka]] stilo. Pliaj vidindaĵoj de la urbo estas interalie: * [[Placo Széchenyi (Szeged)|Placo Széchenyi]] * [[Nacia Teatro (Szeged)|Nacia Teatro]] * [[Scienca Universitato de Szeged]] * [[Palaco Gróf]] * [[Palaco Tóth]] * [[Palaco Reök]] * [[Poŝta Palaco (Szeged)|Poŝta Palaco]] * Domo Déry: tie troviĝas ekspozicio kun verkoj de la grafikisto ''János Kass'', * Astronomia observatorio * Bestoparko * [[Botanika ĝardeno]] * kuracbanloko * [[mineralakvo]]j nomataj pri Anna kaj pri Santé * [[Stacidomo de Szeged]] === Preĝejoj === La didomoj: * [[Vota Katedralo de Szeged|vota Baziliko-Katedralo]] (1913–1930) * [[gotiko|gotika]] franciskana [[Preĝejo de Maria de la Neĝo (Szeged)|preĝejo de Maria de la Neĝo]] * minoritana [[preĝejo Sankta Nikolao (Szeged)|preĝejo Sankta Nikolao]] de 1767 * [[novgotiko|novgotika]] [[Kirko Sankta Roĥo (Szeged)|preĝejo Sankta Roĥo]] de 1909 * novgotika [[preĝejo Elizabeto de Hungario (Szeged)|preĝejo Elizabeto de Hungario]] de 1910 * [[jezuita preĝejo Sankta Jozefo (Szeged)|jezuita preĝejo Sankta Jozefo]] de 1931 * [[preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Szeged)|preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco]] de 1933 * [[preĝejo Koro de Jesuo (Szeged)|preĝejo Koro de Jesuo]] 1935 * [[preĝejo Sankta Gerardo (Szeged)]] de 1975 * [[preĝejo piaristaj martiroj (Szeged)]] de 2001 * [[preĝejo Patrino Teresa (Szeged)]] de 2006 * parte gotika [[preĝejo Sankta Mikaelo (Szeged)|preĝejo Sankta Mikaelo]] (iam en Tápé) * [[preĝejturo Demetrio]] (la plej malnova konstruaĵrestaĵo de Szeged) * serba baroka [[Ortodoksa preĝejo Sankta Nikolao (Szeged)|ortodoksa preĝejo Sankta Nikolao]] de 1778 * grekokatolika [[Kapelo de Sankta Rozalia (Szeged)|kapelo de Sankta Rozalia]] de 1927 * [[malnova kalvinana preĝejo (Szeged)]] de 1884 * [[Kalvinana preĝejo (Szeged)|kalvinana preĝejo]] de 1949 * [[kalvinana preĝejo (Újszeged)]] de 2010 * [[luterana preĝejo (Szeged)]] de 1882 * preĝdomo de [[baptistoj]] * impona [[Nova Sinagogo (Szeged)|Nova Sinagogo]] laŭ planoj de [[Lipót Baumhorn]] de 1903 * en urboparto Alsóváros pilgrimloko troviĝas == Esperanto-movado == La Stenografia Societo en Szeged por la [[Internacia Kongreso de Stenografio]] en 1908<!--ne estis tia kongreso en 1907, nur en 1905 kaj 1908 --> jam en 1907 akceptis favoran decidon pri [[Esperanto]]. En la kongreso, [[Friedrich Schneeberger]] kaj [[Leon Paul Charles Cogen]] ([[Ninove]]) ricevis medalon por siaj esperantaj laboroj pri stenografio. Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] tie. <center>{{Granda dosiero|Szeged, Tisza river bank, with Mora Museum, and the Theatre building.jpg|720ra|<center>Panorama vido en Szeged kun riverbordo, muzeo kaj teatro</center>}}</center> == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flag_of_Ukraine.svg|20ra]] [[Raĥiv]] en [[Ukrainio]] (ekde 1939) * [[Dosiero:Flag_of_Ukraine.svg|20ra]] [[Odeso]] en Ukrainio (ekde 1956) * [[Dosiero:Flag_of_France.svg|20ra]] [[Nico]] en [[Francio]] (ekde 1969) * [[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Turku]] en [[Finnlando]] (ekde 1971) * [[Dosiero:Flag of England.svg|20ra]] [[Cambridge (Anglio)|Cambridge]] en [[Anglio]] (ekde 1987) * [[Dosiero:Flag_of_Romania.svg|20ra]] [[Timişoara]] en [[Rumanio]] (ekde 1988) * [[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Parma]] en [[Italio]] (ekde 1988) * [[Dosiero:Flag_of_Germany.svg|20ra]] [[Darmstadt]] en [[Germanio]] (ekde 1990) * [[Dosiero:Flag_of_the United States.svg|20ra]] [[Toledo (Ohio)|Toledo]] en [[Ohio]], [[Usono]] (ekde 1990) * [[Dosiero:Flag_of_Romania.svg|20ra]] [[Târgu Mureş]] in Rumanio (ekde 1997) * [[Dosiero:Flag_of_Belgium.svg|20ra]] [[Lieĝo]] en [[Belgio]] (ekde 2001) * [[Dosiero:Flago-de-Serbio+Montenegro.svg|20ra]] [[Kotor]] en [[Montenegro]] (ekde 2002) * [[Dosiero:Flago-de-Polio.svg|20ra]] [[Łódź]] en [[Pollando]] * [[Dosiero:Flago-de-Serbio+Montenegro.svg|20ra]] [[Subotica]] en [[Serbio]] * [[Dosiero:Flag of the People's Republic of China.svg|20ra]] [[Weinan]] en [[Ĉinio]] * [[Dosiero:Flag_of_Cyprus.svg|20ra]] [[Larnaka]] sur insulo [[Cipro]] * [[Dosiero:Flag of Croatia.svg|20ra]] [[Pula]] en [[Kroatio]] == Famuloj == {{Ĉefartikolo|Listo de famuloj naskiĝintaj en Szeged}} {{Ĉefartikolo|Listo de famuloj mortintaj en Szeged}} En universitato de Szeged laboris biokemiisto, laŭreato de [[Nobel-premio]] '''[[Albert Szent-Györgyi]].''' [[Ferenc Fricsay]] estis direktoro de [[sinfoniorkestro]] de Szeged 1934–1944, kaj 1924–1936 en la urbo laboris [[grafikisto]] [[György Buday]], honorcivitano de Szeged. [[Dosiero:Homonnai Juhász 1924.jpg|eta|La poeto [[Gyula Juhász]]]] En Szeged naskiĝis kaj mortis: * [[advokato]]j [[Ferenc Dáni]] kaj [[György Lázár (urbestro)]] * aktoroj [[Ilona Bányász]] kaj [[Gábor Csikos]] * poeto '''[[Gyula Juhász]]''' * biokemiistoj [[László Benedek (biokemiisto)|László Benedek]] kaj [[Tibor Farkas]] * fizikistoj [[János Horváth (fizikisto)|János Horváth]] kaj [[Rezső Horvai]] * [[inĝeniero]] [[István Vedres]] * [[instruisto]] [[Kálmán Czógler]] * juristoj [[György Antalffy]] kaj [[János Reizner]] * [[kemiisto]]j [[József Császár]], [[Ferenc Gilde]], [[Miklós Halmos]], [[József Horváth (kemiisto)|József Horváth]] kaj [[Irén Vincze]] * kuracistoj [[József Imre]], [[Béla Kanyó]], [[Péter Beretzk]] kaj [[József Schnitzler]] * [[masonisto]]-[[arkitekto]] [[István Kopasz]] * matematikisto [[Géza Fodor]] * [[mineralogo]] [[Gyula Grasselly]] * muzeologo [[Miklós Marián]] * pastro [[Lajos Kálmány]] * [[piaristoj]] [[János Dezső Pap]] kaj [[Antal Tóth (piaristo)]] * patologo [[Béla Korpássy]] * [[pedagogo]] [[Imre Pávó]] * pentristoj [[Sándor Fontos]] kaj [[Sándor Nyilasy]] * preposto [[István Ábrahám (preposto)|István Ábrahám]] * teatrestro [[Károly Mosonyi]] * verkisto [[András Dugonics]] * [[virologo]] [[Ilona Oláhné Béládi]] [[Dosiero:Julio Baghy 1.jpg|eta|La verkisto kaj esperantisto [[Julio Baghy]]]] En Szeged naskiĝis: * esperantistoj [[János Kiss]] kaj '''[[Julio Baghy]]''' * agronomo [[Imre Klauzál]] * aktoroj [[Gábor Agárdy]], [[János Körmendi]], [[Zoltán Gera (aktoro)|Zoltán Gera]] kaj [[Gyula Bartos]] * aktorinoj [[Zsuzsa Lehoczky]] kaj [[Ilona Kassai]] * ĉefministro [[Gordon Bajnai]] * ekonomikisto [[Béla Csikós-Nagy]] * fizikistoj [[Pál Ormos]], [[Péter Szépfalusy]] kaj [[István Gyarmati (fizikisto)|István Gyarmati]] * grafikisto [[János Kass]] * grekokatolika [[episkopo]] [[Péter Fülöp Kocsis]] * kalvinana episkopo [[Béla Kenessey]] * historiisto [[Gyula Miskolczy]] * inĝenieroj [[János Csonka]] kaj [[József Jáky]] * [[kameraisto]] [[Vilmos Zsigmond]] * [[kardinalo]] [[László Paskai]] * kemiistoj [[Sándor Antus]], [[Mihály Bartók]], [[László Erdey]], [[István Hermecz]] kaj [[Imre Dékány]] * komponistoj [[Jenő Huszka]] kaj [[Béla Zerkovitz]] * kuracistoj [[Péter Tamás Dóczi]] kaj [[Attila Dobozy]] * literaturhistoriisto [[Áron Kibédi Varga]] * matematikistoj [[László Fejes Tóth]], [[János Ármin Vész]] kaj [[Ádám Korányi]] * mineralogo [[Sándor Schmidt (mineralogo)|Sándor Schmidt]] * pentristo [[Menyhért Tóth]] * poeto [[László Marsall]] * reĝisoroj [[István Horvai]] kaj [[Ferenc Hont]] * [[sociologo]] [[Rudolf Rezsőházy]] * statistikisto [[Péter Iván Fellegi]] * verkistoj [[Éva Janikovszky]], [[Ferenc Temesi]] kaj [[István Sőtér]] En Szőreg (iama vilaĝo, nuntempa urboparto) naskiĝis: * kemiisto [[Mihály Beck]] En Szeged mortis: * agronomo [[Zoltán Barabás (agronomo)|Zoltán Barabás]] * biologoj [[Lajos Csík]], [[Ádám Kondorosi]] kaj [[Lajos Ferenczy]] * botanikisto [[Gábor Farkas]] * [[episkopo]] [[József Udvardy]] * fizikistoj [[Ágoston Budó]] kaj [[Pál Fröhlich]] * geografo [[Sándor Marosi]] * grafikisto [[Mátyás Varga]] * historiistoj [[Béla Karácsonyi]], [[Gyula Mérei]] kaj [[Gyula Kristó]] * juristoj [[Gáspár Menyhárth]] kaj [[Ödön Polner]] * kemiisto-agronomo [[Ernő Obermayer]] * kuracistoj [[Miklós Julesz]] kaj [[Gábor Petri]] * [[lingvisto]] [[Henrik Schmidt]] * literaturhistoriisto [[Jenő Koltay-Kastner]] * matematikistoj [[Tibor Szele]], [[Alfréd Haar]], [[Sándor Csörgő]] kaj [[Károly Tandori]] * lingvisto [[Gyula Csefkó]] * operokantisto [[József Gregor]] * poeto [[János Szabados]] * verkistoj [[Nándor Gion]], [[István Tömörkény]] kaj [[Ferenc Móra]] * [[zoologo]] [[István Apáthy]] == Famaj nomportantoj == {{Div col|cols = 2}} * [[Anikó Szegedi]] * [[Árpád Szegedi]] * [[Csaba Szegedi]] * [[Erika Szegedi]] * [[Ernő Szegedi (skulptisto)]] * [[Ernő Szegedi (pianisto)]] * [[Ferenc Szegedi]] * [[Ferenc Lénárd Szegedi]] * [[György Szegedi]] * [[Gyula Szegedi]] * [[János Szegedi]] * [[Lőrinc Szegedi]] * [[Mihály Szegedi]] * [[Mihály Szegedi (jezuito)]] * [[Mihály Szegedi (teatrestro)]] * [[Zoltán Szegedi]] * [[Ferenc Szegedy]] * [[János Szegedy]] * [[Márió Szegedy]] * [[Rezső Szegedy]] * [[Mihály Szegedy-Maszák]] * [[Géza Szegedi Molnár]] * [[István Szegedi Kis]] * [[István Szegedi Szabó]] * [[Antal Szegedi Tasziló]] * [[Péró Jovánovics Szegedinác]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Tramtransporto en Szeged]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{hu}}) {{Hungaraj urboj kun departementrajto}} {{Gravaj hungaraj urboj}} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Szeged| ]] [[Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario]] [[Kategorio:Urboj ĉe Tiso]] [[Kategorio:Setlejoj sur trilanda punkto]] 2ct8z48dgiyccl23zwv4c0h3fndb01s 0 18432 9478829 9209967 2026-09-20T08:51:05Z Sj1mor 12103 9478829 wikitext text/x-wiki La '''Esperanto-movado de [[Hungario]]''' konsistas de multaj individuoj kaj organizoj. La jena priskribo ĉefe venas de la artikolo pri Hungario en [[Enciklopedio de Esperanto]] (EdE) – fakte eldonita en [[Budapeŝto]], Hungario, 1934. La unua hungara esperantisto estis lingvoprofesoro [[Gábor Bálint]] en la malfrua 1890-aj jaroj. Du eminentaj esperantoverkistoj, [[Julio Baghy]] kaj [[Kálmán Kalocsay]] estis hungaroj – fakto kiu ankaŭ donis gravan rolon al literaturo en la landa movado. [[Hungaria Esperanto-Asocio]] estas esperantista asocio de Hungario, kaj [[Hungara Esperantista Societo Laborista]] estis laborista esperanto-asocio de la lando. ''[[La Verda Standardo]]'' kaj ''[[Hungara Esperantisto]]'' estis fruaj influaj gazetoj.<!--Cseh--> La [[universala kongreso de Esperanto|Universala kongreso]] en [[UK 1912|Krakovo 1912]] okazis en tiama [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Pollando]], tamen ne en la hungara parto de tiu ŝtato. La universalaj kongresoj en Budapeŝto en [[UK 1929|Budapeŝto en 1929]], [[UK 1966]] kaj [[UK 1983]] okazis en Hungario. En Hungario ekzistas en la lernejoj ŝtate rekonitaj ekzamenoj pri Esperanto. Hungario estis laŭ EdE: ”Malgranda nacio kun lingvo neapartenanta al la hindoeŭropa lingvofamilio, popolo vivanta en la multlingva Mez-Eŭropo: jen bona tereno por lingvo internacia, tamen Esperanto atingis la landon nur en 1897.” Por superrigardo de la historio de la Esperanto-movado en Hungario, ankaŭ vidu [[Datoj de la hungara Esperanto-movado]]. == Ŝtate rekonitaj ekzamenoj == En Hungario okazas ŝtate rekonitaj ekzamenoj pri Esperanto. Studentoj bezonas por fini siajn studojn, depende de la altlernejo, konfirmon pri lingvokono en unu aŭ du fremdaj lingvoj libere elekteblaj. Eblas elekti ankaŭ Esperanton. Inter 1995 kaj 1999 okazis jare ĉ. 500 tiaj ekzamenoj, ekde 2000 okazis kresko kaj ekde 2002 ĉiujare estas ĉ. 6000 ekzamenoj. La kaŭzo estas malpli la entuziasmo pri la lingvo mem – ĉefe kaŭzas tion, ke Esperanto estas lernebla multe pli rapide ol aliaj lingvoj. Sume ĝis 2007 tiel okazis pli ol 40&nbsp;000 ekzamenoj. Necesas konscii, ke tio ne signifas same multajn personojn, eble nur 30&nbsp;000, ĉar la nombro inkluzivas la malsukcesojn kaj sekve la ripetojn.<ref>Pli detala teksto el 2005 sur [https://web.archive.org/web/20070928164157/http://www.esperanto.hu/hu-lernejo.htm Instruado de Esperanto en Hungario] (arkiva kopio de 2007), krome raportoj [http://esperanto.blahus.cz/cxej/vikio/index.php/Raporto_pri_la_meze%C5%ADropa_konsulti%C4%9Do_2007#Hungara_Esperanto-Asocio 1]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} kaj [http://fr.groups.yahoo.com/group/bretonio/message/2317 2]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} el 2007.</ref> Ĉar la hungara ŝtato ĉesis doni plus-valoron ĉe la altlerneja akcepta procezo por la Esperanta ekzameno kaj oni akceptis multajn diplomojn sen lingva ekzameno ekde la [[Kronvirusa malsano de 2019|kovima periodo]], la Esperantaj ekzamenoj komencis malpliiĝi. Dum en 2015 okazis 2993 lingvoekzamenoj en Esperanto, tio estis nur 9 en 2024 [https://nyak.oh.gov.hu/doc/stat/stat_disp.asp?strID=A0 (Ekzamenu la tabelon!)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250209164731/https://nyak.oh.gov.hu/doc/stat/stat_disp.asp?strID=A0 |date=2025-02-09 }}. La hungara ŝtata lingvoekzameno pri Espeanto okazos lastfoje en februaro de 2025. == Societoj == [[Dosiero:Meszlogo.jpg|eta|Emblemo de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]]] :''Vidu ankaŭ [[Hungaria Esperanto-Asocio#Membro-organizaĵoj|Hungaria Esperanto-Asocio – Membro-organizaĵoj]]'' La ĉefa esperantoorganizo de Hungario estas [[Hungaria Esperanto-Asocio]], HEA (en EdE ’HES’), fondiĝita en 1902, kiu havas pluraj membro-organizoj, krom lokaj grupoj inkluinte [[Budapeŝta Medicina Esperanto-Fakgrupo]], [[Hungaria Asocio de Esperantistaj Pedagogoj]], [[Hungara Fervojista Esperanto-Asocio]] kaj aliaj. Alia grava frua organizo estis [[Hungara Esperantista Societo Laborista]], HESL.<!--Kultura Esperanto-Asocio--> Krom HEA<ref group="k" name="hes" /> kaj HESL,<ref group="k" name="hesl" /> ekzistis la jenajn societojn en la frua 1930-a jardeko: * ''Katolika Esperanto-Societo'' – fondiĝita la 22-an de junio 1926, ĉefe inicita de deputito Frahwirth/M. Frühwirfh – ankaŭ prez., vicprez. St. Zöldy kaj d-ro A. Marczelf, ĉefsekr. Imre Károly Kovarc * ''Hungara Esperanto-Pedagogia Asocio'' – prez. Miĥalik, vicprez s-inoj Szvoboda kaj Ilona Barabás (Reiszmann), ĉefsekr. István Ferenczy, kas. Valéria Péteri (Politzer) (vidu ankaŭ [[Hungaria Asocio de Esperantistaj Pedagogoj]]) * ''Esperanto-Sekcio de Hungara Nacia Asocio'' – gvidanto d-ro St. Puskás, anoj Zöldy, Marczell, Kovarcz * ''Skolta Esperanto-Rondo'' – prez. O. Schelken, gvidantoj. P. Balkányi kaj I. Papp, sekr. Garam, Thuranszky kaj Ritter * ''Hungara Oficista Esperanto-Ligo'' – fondiĝita la 30-an de oktobro 1927, konsistanta ĉefe de konservativuloj == Historio == === Unuaj esperantistoj kaj grupoj === <center><gallery> Szentkatolnai Bálint Gábor.jpg|Gábor Bálint Barabás Ábel (1877-1915) Esperanto, the literary (cropped).jpg|Ábel Barabás Paŭlo Lengyel.jpg|Pál Lengyel </gallery></center> La unua esperantisto en Hungario estis [[Gábor Bálint]], universitata profesoro en tiam hungarlanda [[Kolozsvár]], ŝajne varbita de la propagando de [[Louis de Beaufront|Beaufront]]. En 1897 Bálint eldonis litografite la regulojn de Esperanto kaj gvidis kurson por universitataj studentoj. La juna [[Ábel Barabás]] partoprenis, kaj verkis en 1898 la unuan hungarlingvan Esperanto-lernolibron, kun sprite defendita antaŭparolo de Bálint. Sekvis multaj artikoloj atakaj en la gazetaro kaj malmultaj defendaj. La gramatikon aĉetis nur kelkaj, inter ili la presejposedanto [[Pál Lengyel]], kiu tamen fariĝis fervoran esperantiston. En 1900 li transprenis la eldonadon de la gazeto ''[[Lingvo Internacia]],'' kaj pli malfrue kunfondis kaj direktis la [[Presa Esperantista Societo]]n en [[Parizo]]. Dum 1901 en [[Budapeŝto]] ekfunkciis la unua Esperanto-grupo, kun gvidanto [[József Miletz]]; tie eklaboris ankaŭ [[Ágost Marich]]. La kunvenoj okazis en la trinkejo ''Kecskeméti Borház,'' Dobstrato 100, pri kiuj [[Géza Nyulászy]] skribis en ''Hungarlanda Informilo'' (1912) jene: :”Malhela petrollampo pendis suben de la plafono kaj per flama lumo videbligis la riĉan meblaron, kiu konsistis el nerabotita tablo, kovrita per tuko jam du semajnojn ne purigita, apud la muroj benkoj, sur kiuj sidis la unuaj ’hirundoj’ de Esperanto. Fervora junulo, [[John Joseph Sussmuth|Johannes Süssmuth]] instruis la lingvon, sed la animo de la tuta societo estis [[József Miletz|J. Miletz]]. La 10 krejceraj kotizaĵoj de ĉ. 20 membroj kaj la ’grandaj’ donacoj ebligis al ni aĉeti malgrandan tabulon, kreton kaj spongon.” En 1903 jam aperis la dua gramatiko, verkita de [[Pál Lengyel|Lengyel]], Schwörer kaj [[József Miletz]], kaj en la sama jaro fondiĝis la ''Unuiĝo de la Hungaraj Esperantistoj.'' La Unuiĝo en 1904 eldonis la litografitan gazeton ''Esperanto,'' de la dua numero sub la titolo ''Hungara Esperanto.'' Redaktisto, kaj prezidanto de la Unuiĝo, estis Miletz. === La frua 20-a jarcento === [[Dosiero:Ekkolozsvar.jpg|eta|La grupo en Kolozsvár en 1907]] [[Dosiero:Marich.jpg|eta|upright=0.6|Ágoston Marich, fondinto de HES]] [[Dosiero:Giesswein Sándor.jpg|eta|upright=0.6|Sándor Giesswein, prezidanto post kunfandiĝo]] En 1905 [[Ágoston Marich]] fondis la '''[[Hungaria Esperanto-Asocio|Hungarlandan Esperantistan Societon]]''' (HES) kaj en majo 1905 aperis la unua presita propaganda gazeto sub la titolo ''[[La Verda Standardo|Esperanto]],'' kiu post du jaroj ŝanĝis la titolon je ''[[La Verda Standardo]]'' (LVSt), ambaŭ redaktitaj de Marich. La gazeto, kiu estis ankaŭ propaganda servo kaj libera organizaĵo, jam havis 1400 abonantojn en oktobro 1908. En la frua 20-a jarcento funkciis grupoj aŭ rondoj en [[Versec]], kie profesoro [[Pál Tholt]] laboris tre ageme, [[Szeged]], [[Debrecen]] kaj Kolozsvár. La propagando estis fekunda ĉefe ĉe la stenografoj, [[Lajos Jakab]] kaj [[Zoltán Baranyai]] en 1907 sukcesis voĉdonigi la [[stenografio|stenografian]] societon en Szeged. La propagando havis sukceson ankaŭ okaze de la Internacia Kuracista Kongreso en 1909 (d-roj [[Róbert Schatz]], [[Leó Loránd]] kaj [[József Kovács]]). En tiu tempo jam laboras tute grandskale Marich, kiu ĝis la [[Unua mondmilito]] restis la plej agema hungara esperantisto. Li vojaĝis tra la tuta lando, faris propagando-paroladojn, kolektis monon, aranĝis kursojn, eldonis kaj redaktis LVSt. La vigla kaj ampleksa agado de Marich donis fortan puŝon al la movado, kvankam kelkaj strangaj flankoj de tiu ĉi agado kaŭzis ankaŭ malbonŝancajn konsekvencojn. Jam en 1909 granda parto de la HES-anoj estis malkontenta pri la agado de Marich, kaj pro tio ili elektis novan prezidanton: ĉefapelacian juĝiston [[Dezső Szentmáriay]]. Marich kaj liaj amikoj eksiĝis, restis nur 98 anoj, sed jam en 1910 la laboro de la societo plivigliĝis kaj la membraro duobliĝis. La 24-an de majo 1911 la du disigitaj societoj kunfandiĝis sub nomo de '''Hungarlanda Esperanto-Societo''' kun la sama mallongigo '''HES,''' kaj prezidanto fariĝis tutlande konata politikisto, gvidanto de sociaj reformmovadoj, [[Sándor Giesswein]]. Li restis vaste estimata prezidanto ĝis sia morto en 1923. Jam la tago antaŭ la kunfandiĝo Giesswein pledis en Parlamento por la instruado de Esperanto, kaj li ricevis komision reprezenti la ministron de la edukado dum la [[7-a UK|Universala Kongreso en Antverpeno 1911]] kaj la [[8-a UK|UK en Krakovo 1912]].<ref group="k">La pledo do okazis la 23-an de majo 1911</ref> Vizitoj de kelkaj eksterlandanoj, kiel tiu de francaj [[Paul Fruictier]], ankaŭ franca profesoro [[Albert Offret]] en 1903, kaj de G. Kolowrat el Rusio en 1904 estis bonefikaj. Ĉirkaŭ la kongresoj, kelkaj aliaj konataj esperantistoj vizitis la lando. La usona [[Donald Evans Parrish|Donald Parrish]] en novembro 1911, la kartvela [[Giorgi Ciklauri]] (ps. Tiflisano) kaj la svisa [[Edmond Privat]] komence de 1912 restadis en Hungario. La eldonejo de [[Ludoviko Kókai]] komencis eldoni Esperanto-librojn kaj aranĝis literaturan konkurson en 1912. La konkurson gajnis [[Jenő Forster]] per [[Kálmán Mikszáth|Mikszáth-traduko]]. ==== Landaj kongresoj kaj UK 1912 ==== [[Dosiero:UK 1912 Krakovo.jpg|eta|La UK 1912 okazis en Krakovo, [[Aŭstrio-Hungario]]]] La [[UK 1912|Universala kongreso 1912]] estis aranĝita la 11-a ĝis la 18-a aŭgusto en [[Krakovo]], tiam en la Aŭstria parto de [[Aŭstrio-Hungario]]. Ĝi havis ĉirkaŭ 1000 aliĝintojn. Jam de la 21–a ĝis 23-a de aŭgusto 1912, nur kelkaj tagoj post la UK, oni povis aranĝi en la ĉefurbo [[Budapeŝto]] la unuan hungaran Esperanto-kongreson, kiun ĉeestis ankaŭ multaj alilandanoj, venintaj de la samjara UK en Krakovo. La kongreso bone sukcesis, oni prezentis en la Urania teatro la komedion triaktan ''Tri Gardistoj'' de [[Ferenc Herczeg]] en la traduko kaj ĉefrolo de [[Olga Liebner]]. Samokaze estis en Budapeŝto ankaŭ la Tria [[Katolika Esperanto-Kongreso]]. La dua landa kongreso okazis en 1913 en [[Arad]], la tria en 1914 en [[Szeged]], kie kaŭzis akran debaton la problemo, ĉu la sekva kongreso okazu en [[Bratislavo]] kune kun la aŭstria kongreso. Fine la plimulto (52:16) aprobis la komunan aranĝon, sed pro la milito ĝi tamen ne okazis. Esperantistoj sukcese propagandis ankaŭ ĉe internaciaj kongresoj de [[feminismo|feministoj]], stenografiistoj kaj libroeldonistoj, okazintaj ĉiuj tri en 1913. En kongreso de komerca instruado estis Esperanto-ekspozicio aranĝita de [[Pál Balkányi]], kiu tiam funkciis unue, kiel memstara propagandisto. Majoro [[Mavro Ŝpicer]] aranĝis publikan ludon de [[La Espero]] per milit-orkestro en kafejĝardeno. Esperanto atingis ankoraŭ aliajn sukcesojn. [[Hungara Esperantisto]] en 1909 ricevis ŝtatan subvencion por presigo de kajero pri hungaraj banlokoj (1500 ekz.), en 1910 komenciĝis la propaganda laboro ĉe la Printempa Foiro, estis ebleco gvidi kelkajn kursojn en lernejoj, eĉ en la universitato de Budapeŝto. Mem la rektoro, teologia profesoro [[János Kiss (esperantisto)|János Kiss]], estis esperantisto.<!-- | En 1910 jam aperis la periodaĵo [[Hungara Esperantisto]], posteulo de la litografita ''La Sciiganto,'' redaktita de [[János Medgyesi]], poste de [[Róbert Schatz|Schatz]].--> La vasta laborado alportis siajn fruktojn ankaŭ en la provinco. Eble la plej vigla movado estis en [[Bratislavo]], kie la 2-an de junio 1912 okazis standardofesto, partoprenita ankaŭ de esperantistoj el [[Vieno]]. Post la Unua mondmilito, en 1922 oni jam aranĝis la 4-an landan kongreson en [[Miskolc]], kie ĉeestis 214 esperantistoj el 19 lokoj. En 1923 la venonta hungara kongreso okazis en [[Pécs]], kiun partoprenis 190 anoj.<ref group="k">el Pécs 90, el Budapeŝto 30, el Miskolc 14, el [[Kaposvár]] 7, el [[Szeged]] 5, el [[Szombathely]] 4 esperantistoj ktp.</ref> Ankaŭ la sekvaj kongresoj en [[Szombathely]] 1924, Budapeŝto 1925, kaj la 8-a en [[Gyöngyös]] 1926 faris plimalpli da propagando. En 1924, post la [[16-a UK|UK en Vieno]], la budapeŝtaj esperantistoj denove aranĝis postkongreson, kiu revekis multajn izolajn esperantistojn, kiujn ne interesas la propagandaj aŭ organizaj laboroj. ==== Panonio ==== '''Panonio''' estis esperanta periodaĵo en Hungario, komencante en 1912. ==== HESL kaj konfliktoj kun la ŝtato ==== {{Mankas fonto|En 1913}} fondiĝis la [[Hungara Esperantista Societo Laborista|Hungaria Esperantista Societo Laborista]] (HESL). <!-- eble inic. k gravuloj -->HESL eklaboris vigle, ne timante pro la malhelpoj, el kiuj unu tiutempe kaŭzis publikan pritraktadon. En [[Székesfehérvár]] la polico malpermesis la propagandan kunvenon, kun la motivo, ke Esperanto estas kvazaŭ ŝtelista lingvo ("slango"). Post gazetaj kritikoj, la policestro argumentis ke "Estas nepermesate, ke laboristoj lernu lingvon, kiun ne komprenus la labordonanto". Giesswein en novembro 1913 faris interpelacion en la parlamento kun sufiĉa sukceso.<ref group="k">La 5-an de novembro 1913</ref> HESL eklaboris ankaŭ province. La terenoj de la laborista societo estis ĉefe la sindikatoj, la organizaĵoj de la socialdemokrata partio. HESL superis laŭ EdE en kelkaj rilatoj la neŭtralan societon: interalie instruado kaj propagando estis prizorgataj pli sisteme, kaj 1922–1927 la societo eĉ havis kantistaron sub profesia gvidado. === La unua mondmilito kaj poste === Meze de 1914 la movado montris konstantan progreson, sed la militeksplodo igis duonsvena la tutan movadon. Ĝi mutigis la plej entuziasmajn esperantistojn per la cenzuro, malhelpis jam de la militkomenco la Esperant-lingvan korespondadon kun la eksterlando, distranĉis la internaciajn rilatojn.<ref>[[Hungara Esperantisto]] 1918 oktobro kaj 1919 aprilo</ref> ''[[La Verda Standardo]]'' aperis ankoraŭ kaj ĝi petis foje "la militistajn s-anojn, ke ili en la milito ĉiam portu la Esperantan stelon", sed ankaŭ ĝi ĉesis en oktobro 1915. Nur en 1917 montriĝis kelkaj signoj de la reviviĝo. En 1918 en la milit-ekspozicio sur la [[Insulo Margareta|Margaretinsulo]] en Budapeŝto estis ŝranko (aranĝita de Balkányi) – apud grenado de 42-centimetra kanono! – kiu montris interesajn dokumentojn pri la milita rolo de Esperanto. Samloke okazis vesperkunveno por honori la malnovajn pionirojn, d-rojn Loránd kaj Schatz, kiuj revenis el la militkaptiteco. László Izsó komencis presigi abunde flugfoliojn pri Esperanto. Komenciĝis regulaj grupkunvenoj, precipe laboris Geiger Elek Tolnai, Balkányi kaj Béla Rácz. En julio aperis la [[Hungara Esperantisto]], redaktita de Péter Turzci, kaj tiu ĉi donis freŝan forton al la movado. Ankaŭ la "Orienta Foiro" denove donis lokon por Esperanto-ekspozicio. Okazis komuna ekspozicio de filatelio kaj Esperanto. Tuj post la militfino eklaboris sub afergvidado de d-ro [[Béla Rácz]] la Komitato por Disvastigo de Lingvo Internacia, kies ĉefa viviganto estis Balkányi, inter la membroj famaj protektantoj: [[Frigyes Karinthy]], profesoroj [[József Balassa]] kaj [[Zsigmond Simonyi]], kaj aliaj. Propagando vigla, kursoj multloke. Refortiĝo ankaŭ en la provinco. La 9-an de marto 1919 okazis Esperanto-tago en Budapeŝto. Pri la tempo de la soveta reĝimo (21 marto–1 aŭgusto 1919), la publikinstruada popolkomisarejo eldonis unufoje 25&nbsp;000, dufoje 5000 flugfoliojn kaj 5000 propagandajn glumarkojn pri Esperanto, permesis la instruadon en la alt- kaj mezlernejoj, kreis apartan Esperanto-Oficejon ĉe la poŝto, oni instruis Esperanton en 12 lernejoj kaj oficiale ĉe kelkaj institucioj, HESL eldonis kajeron en multmil ekzempleroj pri la komunistaj celadoj, ricevis belan klubejon, ktp. Sed Esperanto estis uzata ankaŭ de la kontraŭrevolucia registaro en Szeged, kie tri esperantistoj estis envokataj en la ministerion por propagandaj aferoj.<ref>EdE skribas ke la informo pri la soveta reĝimo estas laŭ Hungara Esperantisto, numero 5, 1919</ref> === Trianona traktato kaj ERA === La politiko, ĉefe la dispecigo de Hungario per la [[Traktato de Trianon]], influis la Esperanto-movadon ankaŭ en la postaj jaroj. La naciismo plifortiĝis kaj kelkaj gravaj institucioj, kiel la Universitato en Budapeŝto, Scienca Akademio aperigis siajn broŝurojn kontraŭ la trianona traktato ankaŭ en Esperanto. Tiaspecan broŝuron eldonis jam ankaŭ la bolŝevika registaro, tiun celon havis la 5 n-roj de la ''Hungara Revuo,'' sed la plej ampleksan laboron plenumis de 1928 la Hungara Nacia Asocio, kiu aranĝis eksterlandajn vojaĝojn de d-ro [[Gyula Lukács]] kaj [[István Puskás]], sendis flugfoliojn al miloj da adresoj de esperantistoj ktp. La reorganizo de la societoj post la militaj kaj revoluciaj tempoj okazis kontentige. La budapeŝta grupo de HES akiris por jaroj konstantan kunvenejon en la Socia Muzeo, kie oni aranĝis regule kursojn, kunvenojn, literaturajn vesperojn. En januaro 1921 [[Julio Baghy]] revenis el la siberia militkaptiteco kaj gvidis kurson en HES (poste multajn aliajn), kies partoprenantoj fondis la grupon ERA. Ĝiaj 18-25 membroj laboris tre aktive dum kelkaj jaroj (1921–1924), gvidis kursojn, aranĝis la gazetservon Esperanto-festenojn. La redakta komitato de la periodaĵo [[Literatura Mondo]] varbiĝis plejparte el tiu ĉi grupo: [[Julio Baghy]], Balkányi, Béla Bayer.<ref group="k">Bayer ankaŭ verkis gramatikon por la revuo ''Tolnai Világtapja''</ref> En 1921 post la [[13-a UK|UK en Prago]] okazis bone vizitata postkongreso en Budapeŝto, per la persista laborado de ERA, kun multaj aranĝaĵoj. Dum la landan kongreson 1922 oni fondis la ''Hungaran Esperanto-Instituton,'' gvidita de polic-kapitano [[Vince Tóth]]. La organizo funkciis dum kelkaj jaroj, kaj ĝia ĉefa merito estis, ke ĝi eldonis unu el la ĉefverkoj de la hungara literaturo, ''[[La tragedio de l' homo]]'' de [[Imre Madách]], majstre tradukita de [[Kálmán Kalocsay]]. De tiu ĉi tempo la literaturo havis gravan rolon en la hungara movado, almenaŭ pro la fakto, ke Baghy kaj Kalocsay, du eminentaj esperantoverkistoj, estis hungaroj, kaj mem ''[[Literatura Mondo]]'' aperis de oktobro 1922 en Budapeŝto. Dum la landa konferenco en Budapeŝto 1925, la nova budapeŝta radio ebligis tuthoran koncerton {{klarigu|de la gazeto.|"de. LM" en EdE. ĉu eraro?}} === Rilatoj al ŝtataj instancoj === La sinteno de la magistratoj ne estis unueca rilate al Esperanto. Ekzemple HESL laŭ interveno de la socialdemokrata partio ricevis de la ĉefurbo de 1926 ĝis 1931 jaran subvencion, sed samtempe en multaj provincaj lokoj diversaj magistratoj malhelpis la organizan laboron. Eĉ la neŭtrala HES devis plendi kelkfoje. En 1923 oni anoncis el [[Debrecen]], ke la "grupfondiĝon malhelpas la konduto de la polico kaj oficialaj rondoj". En 1925 la departementa magistrato malpermesis la fondon de HES-grupo en [[Mezőkövesd]], kaj la motivoj estis i. a., ke la klereco de la loĝantaro havas tiel primitivan gradon, ke eĉ la elementa instruado ne havis kaj ne havas la deziratan rezulton; ke la instruhorojn oni uzos eble por disvastigi kontraŭŝtatajn klopodojn ktp.: kaj la direktoro de la loka realgimnazio ne donis ejon por kurso, "ĉar la Esperantistoj estas komunistoj". Ĝenerale ĉefe en la unuaj postmilitaj jaroj la kvinpinta verda stelo kaŭzis multajn suspektojn, eĉ kelkfoje ofendojn. Mem la laborista societo konstante plendis pro burokrataj malhelpoj kaj kelkaj socialdemokrataj deputitoj Anna Kéthly, F. Reisinger, K. Peyer, L. Kabok kaj G. Malasits parolis pri la malhelpadoj en la parlamento. Ili menciis ankaŭ la motivojn de la malpermesoj, ekz. "la loka grupo en Pécs havas nur 26 tiajn anojn, kiuj havas anoncitan loĝejon, pro ĉi tiu malgranda anaro la loka grupo ne povas servi la komunan intereson, eble nur la individuajn interesojn de la anoj" (1927); "estas pli necesa la instruado de la hungara lingvo kaj la ortografio" ([[Tótkomlós]], 1927); "la laboristaro havas tute sufiĉan terenon por la memklerigado eĉ krom la scio de Esperanto" ([[Pomáz]], 1927); "la Esperantistoj antaŭvideble interrilatiĝos kun eksterlandanoj" ([[Orosháza]], 1929) "kurso en privataj loĝejoj ne estas permesebla pro higienaj motivoj kaj ankaŭ pro tio, ĉar tie la polica kontrola estus neebla" ([[Újszentiván]], 1927). Kelkloke oni konfiskis eĉ la Esperanto-lernolibrojn, ekz. en [[Miskolc]] en 1925. En 1928 la estraro de la vilaĝo [[Csév]] alvokis la Naturamikan Societon en [[Újpest]], kiu apud la vilaĝo konstruis "Esperanto-fonton", ke la fonton oni senprokraste malkonstruu kaj la Esperanto-surskribon oni deprenu, aŭ la fonto ricevu alian nomon. Nur post unujara batalo oni sukcesis savi la Esperanto-surskribon, sed la fonton mem kelkaj vilaĝanoj detruis. Plej interese estis, ke la ministerio por internaj aferoj ne konfirmis la regularon de la ''Hungara Oficista Esperanto-Ligo,'' kies preskaŭ ĉiuj anoj estis konservativuloj. Sed ne ĉie kaj ĉiurilate montriĝis nekomprenemo aŭ malamikeco, restis multaj eblecoj por la laborado. En 1926 la organiza forto de HES grave refalis, Hungara Esperantisto ĉesis aperi, ankaŭ Hungara Esperanto-Instituto bankrotis kune kun Literatura Mondo, kiu tamen reaperis en 1931. Jam en januaro 1926 fondiĝis la gazeto ''[[Hungara Heroldo]],'' en junio aperis ''Hungara Katolika Esperanto-Societo,'' kaj kelkaj famuloj<ref group="k">kiel Rákosi, Karinthy, Vikár, Surányi, Hegedüs, Falu</ref> aperigis amikajn artikolojn pri Esperanto. === En hungara turismo kaj komerco === La fremdultrafikaj oficejoj kaj la Internacia Foiro eldonis jaron post jaro tre multajn prospektojn. La prospekto de la Ĉefurba Fremdultrafika Oficejo (Budapest V., Deák Ferenc u. 2.) "Vizitu Budapeŝton, la Reĝinon de la Danubo" en 1931 aperis en 20&nbsp;000 ekzempleroj, kaj ankaŭ en la antaŭaj kaj postaj jaroj oni eldonis grandegan kvanton da prospektoj, ekz. la "Plano de Budapeŝto" kun detalaj klarigoj aperis en 1931 en 5000 ekzempleroj. La Budapeŝta Internacia Foiro ricevis jare ĉ. 1000 leterojn kaj kartojn en Esperanto, kaj en 1932 la eldonnombro de la Esperant-lingvaj afiŝoj: prospektoj, kalendaretoj, glumarkoj superis 45&nbsp;000. Per la Esperanto-propagando la Foiro ricevas vizitantojn precipe el la najbaraj landoj. Ambaŭ institucioj estas kontentaj pri la uzo de Esperanto, kaj tiu ĉi daŭra sukceso estas dankebla precipe al Balkányi. En 1928 kelkaj kongresoj (stenografia, fremdultrafika, finnugra) donis bonan okazon paroli pri aŭ en Esperanto. ''La Fontaine Literatura Societo'' aranĝis dufoje sukcesajn Esperanto-koncertojn. Mezeŭropa Konferenco de Esperanto en Budapeŝto en 1928 akcentis la internaciajn rilatojn de Esperanto. Dumtempe multaj grupoj de HES disfalis, inter la restintaj la grupo en [[Debrecen]] sukcesis akiri sufiĉan aŭtoritaton, eĉ ĝeneralan helpon de la loka gazetaro. === UK en Budapeŝto 1929 === :{{Vidu ankaŭ|UK 1929}} [[Dosiero:UK 1929 Budapest.jpg|eta|UK en Budapeŝto 1929]] [[Dosiero:Pesti Vigado P8130129.jpg|eta|La [[palaco Vigadó]] estis kongresejo]] Komence de aŭgusto 1929 estis abunda rikolto de la multaj semadoj: al la [[21-a UK]] en Budapeŝto oni venigis ĉ. 1000 eksterlandajn samideanojn krom la enlandanoj. La kongreson ricevis subvencion de la ĉefurbo kaj la ministerio por edukado, kaj EdE priskribas ĝin kiel ”eksterordinaran sukceson”.<!--Granda aro da laboruloj, inter ili ĉefe la prezidanto, [[József Mihalik]], sekretarioj [[Pál Tolnai]] kaj Balkányi la kasisto [[Elek Tolnai]], faris certa la eksterordinaran sukceson. subvencion de la ĉefurbo kaj de la ministerio por edukado. La kongreson oficiale invitis la ĉefurbo kaj la Societo Budapeŝto-Banurbo. Kiel kutime,--> Tre multaj altranguloj aŭ famuloj estis patronoj – nur la ŝtatestro [[Miklós Horthy]] ne akceptis – aŭ honoraj anoj. La gazetaro skribis multe pri la kongreso, kaj "Magyarság" enpresis ĉiutage unu-dupaĝajn artikolojn dum la kongreso en hungara kaj Esperanta lingvoj. La film-oficejo faris kinofilmon, kaj la radio peris koncerton kaj intervjuon de fremduloj. Ĉe la kongreso oni eĉ aranĝis beleckonkurson por inoj, ''Miss Esperanto'' – la venkinto estis Veronika Eksta.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-m.htm Miss Esperanto] en [[EdE]]</ref> Laŭ EdE, la kongreso ”estis la plej efika propagando dum la tuta ekzisto de Esperanto en Hungario.” Similaj, sed relative malgrandaj aranĝaĵoj, kiel la XV-a Katolika Kongreso en 1930 (d-ro Lukács kaj [[István Zöldy]]) kaj la postkongreso en 1931 ([[Béla Szász (filo)|Béla Szász]] kaj d-ro [[Ferenc Szilágyi (verkisto)|Ferenc Szilágyi]]) estis ankaŭ sukcesaj. La enketo, aranĝita de la ''Hungara Esperanto-Jarlibro,'' en 1931, pruvis, ke Esperanto jam havas multajn amikojn inter la verkistoj, scienculoj kaj pedagogoj. HES ricevis en 1930 subvencion da 2000 [[pengo]]j de la ĉefministerio, 800 pengojn en 1931 de la ĉefurbo. Tamen en kelkaj rilatoj ĝi ne havis sukcesojn. Ekzemple la instruado en mezlernejoj estis permesata per ministra ordono jam de 1920, sed ĉiujare oni instruis Esperanton nur en kelkaj lernejoj kaj kun malgranda sukceso. Kaŭzoj: laŭ la ordono HES rajtas aranĝi kursojn por la lernantoj, sed ne rajtas postuli lernkotizon kaj la ministerio ne publikigas la permeson en sia oficiala organo. Alia grava batalkampo estas la radio, sed ĝis nun oni dissendis nur kelkfoje Esperanto-paroladojn. === Skoltoj kaj ekzamena komitato === Multe pli sukcesa estas la laboro ĉe la [[skolto]]j, nova tre sukcesa tereno de Balkányi. En 1931 estis malgranda internacia tendaro apud Budapeŝto, oficiale invitita de Hungara Skolta Federacio. De 1931 oni aranĝis multajn kursojn inter la skoltoj, por uzi ĝin dum la mondtendaro en aŭgusto 1933 en [[Gödöllő]] apud Budapeŝto; la [[ĵamboreo]] alportis rimarkindan sukceson por Esperanto. En septembro 1932 laŭ iniciato de HES (Kökény) fondiĝis Esperanta Ekzamena Komitato, sub prezido de eksministro d-ro [[Ágost Benárd]]. En oktobro 1932 la [[Hungara Esperanto-Muzeo]] en [[Nagymaros]] fondiĝis sub gvidado de d-ro [[József Takács]] (ĉefsekretario kaj gvidanto de la HES-laboro ĝis 1927). En decembro 1932 [[József Miĥalik]] fondis la [[Hungara Esperanto-Pedagogia Societo|Hungaran Esperanto-Pedagogian Societon]]. En februaro 1933 aperis grava verko, la [[Hungara Antologio]], unu el la plej valoraj samspecaj libroj. En majo 1933 la hungara poŝto 1aŭ iniciato de la ĝeneraldirektoro barono Szatay eldonis oficialajn poŝtkartojn kun Esperanto-teksto. Esperanto estas daŭre uzata ankaŭ en la stenografa oficejo de la Parlamento, kie kun subteno de la ĉefo d-ro Siklóssy oni aranĝis pere de Esperanto internacian profesian enketon kaj fondiĝis kolektejo de profesiaj dokumentoj. Malgraŭ la krizaj tempoj kaj ĉefe la senlaboreco, Esperanto ŝajnis konservi sian ĝistiaman staton, eĉ sukcesoj montriĝas en diversaj rilatoj, sed la socia kaj politika stato ne donis esperon por rapida progreso de Esperanto en Hungario. === Dua mondmilito === === Post la Dua mondmilito === :{{Vidu ankaŭ|UK 1966|UK 1983}} === Post la Malvarma milito === Post la falo de la socialisma reĝimo elformiĝis pluralismo ankaŭ en la Esperanto-movado. Fondiĝis pluraj, agemaj organizaĵoj – jure samrangaj al la antaŭa landa asocio – kaj anstataŭ la pli frua centrisma sistemo elformiĝis paraleleca strukturo. En la jaro 1990 memstariĝis la antaŭa junulara sekcio, kaj estis juĝeje registrita Hungara Esperanta Junulara Asocio, HEJ.<ref>6.Pk.62350/3 – 2445/1990.07.17<!--kion eĉ signifas?--></ref> HEJ estas membro de TEJO, kaj nombras ĉ. 800 membrojn. Ekde 1987 estas ĉiujare organizata de HEJ fama internacia aranĝo IJS, [[Internacia Junulara Semajno]]. Same en la jaro 1990 estis fondita [[Kultura Esperanto-Asocio]], en internacia medio poste konata kiel "Esperanto-Centro [[Eventoj]]", inter kies membroj troviĝas ekonomikistoj, inĝenieroj, entreprenuloj kaj komputilaj fakuloj. Ĝia prezidanto ekde la fondo estas [[Szilvási László]]. Inter 1991–1993 fondiĝis deko da fakaj, regionaj aŭ urbaj esperantosocietoj. Granda parto de ili post kelkaj jaroj estas malfondita, sed kelkaj daŭras funkcii ankaŭ nun. La denaska esperantisto kaj blogisto [[Stela Besenyei-Merger]] estas hungarino. La 11-a de aprilo 2004 mortis [[Oszkár Princz]], ĉefsekretario de [[HEA|Hungaria Esperanto-Asocio]]. === Resumo === :{{Ĉefartikolo|Datoj de la hungara Esperanto-movado}} * 1897 la unua esperanta lingvokurso en Hungario gvidata de Gábor Bálint, profesoro pri lingvisliko de la Universitato de Kolozsvár (Cluj-Napoca) * 1902 fondo de Unuiĝo de l’Hungaraj Esperantistoj (Magyar Eszperantisták Egyesülése), la kvara tutlanda esperanto-organizo en la mondo. * 1911 fondo de Hungarlanda Esperanto-Societo (Magyar Országos Eszperantó Egyesület - MOEE), inter ĝiaj prezidantoj troviĝis ankaŭ la fama verkisto Frigyes Karinthy (kvankam li mem neniam parolis la internacian lingvon) * 1922 apero de la gravega revuo de beletro, Literatura Mondo, redaktoroj: Julio Baghy kaj Kálmán Kalocsay * 1929 la 21a [[Universala Kongreso]] en [[Budapeŝto]] kun 1200 partoprenantoj * 1930 fondo de la Internacia Esperanto Instituto en Hago kun la celo disvastigi la specialajn instrumetodojn de la pastro [[Andreo Cseh]] * 1950 MOEE malfondas sin pro oficiala ŝtata devigo * 1955 fondo de Hungarlanda Esperanto-Konsilantaro (Magyarországi Eszperantó Tanács), unua ekspiro post paso de la stalinisma diktaturo en Hungario * 1960 fondo de Hungara Esperanto-Asocio (Magyar Eszperantó Szövetség - MESZ), la sekvan jaron HEA fariĝas Landa Sekcio de UEA * 1961 apero de Hungara Vivo, grava kultura revuo de Esperantio dum dudekkvin jaroj, ĉefredaktoro: Ludoviko KÖKÉNY * 1966 la 51a Universala Kongreso en Budapeŝto kun 3975 partoprenantoj kaj la 22a [[Internacia Junulara Kongreso]] en Pécs kun 900 partoprenantoj; eko de esperantologia fako en la universitato ELTE (Budapeŝto) kun la gvido de István Szerdahelyi * 1980 apero de Plena Analiza Gramatiko, komuna verko de Gaston Waringhien kaj Kálmán Kalocsay * 1983 la 68a Universala Kongreso en Budapeŝto kun 4834 partoprenantoj kaj la 39a [[Internacia Junulara Kongreso]] en [[Debrecen]] kun 672 partoprenantoj * 1987 komenco de la konata internacia aranĝo-serio [[Internacia Junulara Semajno]], IJS. * 1989-1990 post la reĝimŝanĝo elformiĝo de pluralisma sistemo ankaŭ en Esperanta movado. Naskiĝo de novaj Esperanto-organizoj sendependaj de la antaŭa centrisma HEA. * 1990 naskiĝo de la asocioj [[Hungara Esperanto-Junularo]] (''HEJ, Magyar Ifjúsági Eszperantó Szövetség,'' landa sekcio de TEJO) kaj Kultura Esperanto-Asocio KEA (konata kiel Esperanto-Centro Eventoj) * 1992 apero de la plej ofta Esperantlingva gazeto, Eventoj, ĉefredaktoro estas László Szilvási; redaktadon de Esperanto, oficiala organo de UEA transprenas alia hungaro: István Ertl. * 1993 Internacia PEN Klubo akceptas la aliĝon de Esperanta Sekcio, ĝia prezidanto estas la konata verkisto István Nemere * 1999 la 55a [[Internacia Junulara Kongreso]] de [[TEJO]] en [[Veszprém]] * 2000 La instanco "Fremdlingva Kleriga Centro" ''(Idegennyelvi Továbbképző Központ, ITK)'' ricevas akredititan rajton organizi ŝtate rekonitan ekzamenojn ankaŭ pri Esperanto, kaj per tio komenciĝas la amasa lernado de la lingvo * 2004 Lingvoscienca Instituto de Hungara Scienca Akademio deklaras, ke Esperanto apartenas al la kategorio de vivaj lingvoj. * 2008 la 64a [[Internacia Junulara Kongreso]] de [[TEJO]] en [[Szombathely]] (''Sabatejo'') == Esperanto-literaturo == Aŭtoroj de propagandaj broŝuroj: Altenburger, Boda, Kovacs, Kökény, Lombos, Marich, Mihalik, Pázmány, Schuller, Takács, Tholt, Tieder. Aperis 40 diversaj lerniloj hungaraj. Aŭtoroj de la pli grandaj lernolibroj Baghy, Bano (ankaŭ por blinduloj), Barabás, Lengyel, Medgyesi, Polgár, Szilágyi, Török, Lernolibro de HESL; tiuj de vortaroj: Takács (E-H, H-E), Toman (E-H, H-E), Török, Schatz. Pli gravaj tradukaĵoj el la hungara literaturo: [[Hungara Antologio]], red. de [[Kálmán Kalocsay]], [[Imre Madách]]: Tragedio de l' Homo, [[Sándor Petőfi]]: Johano, la brava: [[Frigyes Karinthy]]: Morgaŭ matene; ĉiuj tri tradukitaj de Kalocsay; Karinthy: Norda vento; [[Mihály Babits]]: La cikonikalifo, ambaŭ trad. de Bodó; Herczeg: La marĉfloro, trad. de Göltl; [[Kálmán Mikszáth]]: La fantomo de Lublo, trad. de Forster; [[Mór Jókai]]: Du noveloj, trad. de Lutzenbacher, ktp. == Statistiko == Kelkaj ciferoj pri la frua evoluo de HES kaj HESL. ''Akt.'' signifas aktivaj kaj ''Subt.'' subtenantaj. {| class="wikitable" !colspan="2"| HES !colspan="3"| HESL |- ! Jaro !! Anoj !! Anoj !! Akt. !! Subt. |- |1909||100|||||| |- |1910||200|||||| |- |1912||241|||||| |- |1913||128|||||| |- |1914||113|||||| |- |1921||98|||||| |- |1922||329||1000|||| |- |1923||435||510|||| |- |1924||537||836||702||134 |- |1925||524||1097||852||245 |- |1926||||1415||947||468 |- |1927||||1467||868||599 |- |1928||105||1331||868||463 |- |1929||116||1397||948||440 |- |1930||132||234|||| |- |1931||123||372|||| |- |1932||214||697|||| |- |1933||||826|||| |} En 1922, HES konsistis de 9 grupoj, kaj HESL de 12 grupoj. En 1928 el la 868 aktivaj anoj de HESL estis 699 viroj kaj 169 virinoj; la subtenantaj anoj estis ĝenerale kursanoj. == Plua legado == * 1993: Rátkai, Arpád. ''Historio de Hungaria Esperanto-Movado.'' [[Kondoros]]: [IEK] 1993. 1 aŭdkasedo (daŭro 90 minutojn) Kondoros, 19-07-1993. * 1989: Rátkai, Arpád. ''Kiu estas kiu? La distingitoj pro esperantista agado en Hungario.'' Budapest: Hungara Esperanto-Asocio 1989, 55 p. * 1987: ''Esperantaj libroj el Hungario.'' Budapest: HEA 1987, 16 p. == Komentoj == <references group="k"> <ref group="k" name="hes">HEA en 1931: Patrono eksministro dro Georgo Lukács, prez. Fr. Karinthy, afergvid. vicprez. Kökény, vicprez. d-ro Loránd, ĉefsekr. kaj prokuroro d-ro Jeno Szilágyi sekr. Miklós Klein, kontr. Elek Tolnai, bibl. s-ino Sári John, red. d-ro Takács, klubmastro Mária Kleinberger Enspezoj en 1931 651.26 [[pengo]]j (P) (kotizoj 388.30 P, en 1932 721.53 P (kotizoj 665,- P). Elspezoj en 1931 1537.68 P, en 1932 1267.11 P. Stato de la centra biblioteko 980 volumoj.</ref> </references> == Fontoj == <includeonly>* {{EdE}} </includeonly>* [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-h.htm Hungarujo] en [[Enciklopedio de Esperanto|EdE]], 1934 – artikolo verkita de Josef Takács; Baghy, Balkányi, König, Loránd, Rózsi Tolnai-Göndör tralegis aŭ kompletigis {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de hungaraj esperantistoj]] * [[Hungaria Esperanto-Asocio]] * [[Listo de hungaraj esperantistaj eldonaĵoj]] * [[Datoj de la hungara Esperanto-movado]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hungario|*]] [[Kategorio:Esperanto-movado laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Historio de Esperanto laŭ lando|Hungario]] 17cw3vj1p7p5utf89lc0bbo1tispggw 0 20783 9478700 9048451 2026-09-20T05:45:03Z Sj1mor 12103 9478700 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Instituto''' estas konstanta [[organizaĵo]] kreita por certa celo. Ofte ĝi estas [[esploro|esplora]] organizaĵo ([[esplora instituto]]) kreita al fari esplorojn sur specifaj temoj. Instituto povas ankaŭ esti profesia korpo. En iuj landaj institutoj povas esti partoj de [[universitato]]j aŭ alia [[altlernejo|altlernejaj]] organizaĵoj, aŭ ekzisti kiel grupo de [[katedro]]j aŭ kiel aŭtonoma kleriga institucio sen klasika plena universitata statuso kiel ''universitata instituto''. La vorto venas de la [[Latina lingvo|Latina]] vorto ''institutum'' kun signifo ''facileco'' aŭ ''rutino''; tiel ''instituere'' estas de signifo ''konstrui'', ''krei'', ''altigi'', ''eduki'', ''klerigi''. En iuj landoj, kiel [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]], privataj lernejoj estas iam nomataj kiel institutoj, anstataŭ lernejoj. En la [[Unuiĝinta Reĝlando]] la titolo 'Instituto' estas protektita vorto kaj kompanioj aŭ aliaj organizaĵoj povas nur uzi la vorton se ili estas "organizaĵoj kiu faras esplorojn je la plej alta nivelo aŭ al profesiaj korpoj de la plej alta nivelo".<ref>[http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf2.shtml#three 'Delikataj vortoj' Respondaro sur Kompania Doma TTT-ejo]</ref> Uzo de la titolo 'Instituto' postulas konsenton de la [[Sekretario de Ŝtato]]. Malsukceso havi la konsenton estas krimo. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf3.shtml#one |titolo='Negocaj Nomoj - gvidilo sur Kompania Doma TTT-ejo |alirdato=2009-12-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080913085135/http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf3.shtml#one |arkivdato=2008-09-13 }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Akademio]] * [[Konsorcio]] * [[Konzerno]] * [[Institucio]] * [[Laboratorio]] * [[Listo de politikaj institutoj]] * [[Politika instituto]] * [[Esplora instituto]] * [[Lingvaj institutoj de Esperanto]] * [[Internacia Esperanto-Instituto]] {{Projektoj|ReVo=instit1}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Institutoj| ]] [[Kategorio:Tipoj de lernejoj]] [[Kategorio:Tipoj de organizaĵoj]] 5vteb3t7ynljtsrkb0riig5s3zpu4rc 9478743 9478700 2026-09-20T06:12:20Z Sj1mor 12103 9478743 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|institucio}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Instituto''' estas konstanta [[organizaĵo]] kreita por certa celo. Ofte ĝi estas [[esploro|esplora]] organizaĵo ([[esplora instituto]]) kreita al fari esplorojn sur specifaj temoj. Instituto povas ankaŭ esti profesia korpo. En iuj landaj institutoj povas esti partoj de [[universitato]]j aŭ alia [[altlernejo|altlernejaj]] organizaĵoj, aŭ ekzisti kiel grupo de [[katedro]]j aŭ kiel aŭtonoma kleriga institucio sen klasika plena universitata statuso kiel ''universitata instituto''. La vorto venas de la [[Latina lingvo|Latina]] vorto ''institutum'' kun signifo ''facileco'' aŭ ''rutino''; tiel ''instituere'' estas de signifo ''konstrui'', ''krei'', ''altigi'', ''eduki'', ''klerigi''. En iuj landoj, kiel [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]], privataj lernejoj estas iam nomataj kiel institutoj, anstataŭ lernejoj. En la [[Unuiĝinta Reĝlando]] la titolo 'Instituto' estas protektita vorto kaj kompanioj aŭ aliaj organizaĵoj povas nur uzi la vorton se ili estas "organizaĵoj kiu faras esplorojn je la plej alta nivelo aŭ al profesiaj korpoj de la plej alta nivelo".<ref>[http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf2.shtml#three 'Delikataj vortoj' Respondaro sur Kompania Doma TTT-ejo]</ref> Uzo de la titolo 'Instituto' postulas konsenton de la [[Sekretario de Ŝtato]]. Malsukceso havi la konsenton estas krimo. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf3.shtml#one |titolo='Negocaj Nomoj - gvidilo sur Kompania Doma TTT-ejo |alirdato=2009-12-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080913085135/http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf3.shtml#one |arkivdato=2008-09-13 }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Akademio]] * [[Konsorcio]] * [[Konzerno]] * [[Institucio]] * [[Laboratorio]] * [[Listo de politikaj institutoj]] * [[Politika instituto]] * [[Esplora instituto]] * [[Lingvaj institutoj de Esperanto]] * [[Internacia Esperanto-Instituto]] {{Projektoj|ReVo=instit1}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Institutoj| ]] [[Kategorio:Tipoj de lernejoj]] [[Kategorio:Tipoj de organizaĵoj]] df3dndsl5hrsx9wfke0ac1u8ku7ibl9 9478754 9478743 2026-09-20T06:30:06Z Sj1mor 12103 9478754 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|institucio}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Instituto''' <ref>PIV: '''institut/o'''. Nomo de diversaj institucioj, precipe uzata pri altlernejoj aŭ korporacioj sciencaj k artaj: ''instituto de kemio, de inĝenierarto, de komerco''; ''la Francia Instituto'' (tuto de la kvin Akademioj); ''Internacia Esperanto-Instituto''. <abbr>Rim.</abbr> Oni ne uzu tiun vorton <abbr>anst.</abbr> '''edukejo'''.</ref> estas konstanta [[organizaĵo]] kreita por certa celo. Ofte ĝi estas [[esploro|esplora]] organizaĵo ([[esplora instituto]]) kreita al fari esplorojn sur specifaj temoj. Instituto povas ankaŭ esti profesia korpo. En iuj landaj institutoj povas esti partoj de [[universitato]]j aŭ alia [[altlernejo|altlernejaj]] organizaĵoj, aŭ ekzisti kiel grupo de [[katedro]]j aŭ kiel aŭtonoma kleriga institucio sen klasika plena universitata statuso kiel ''universitata instituto''. La vorto venas de la [[Latina lingvo|Latina]] vorto ''institutum'' kun signifo ''facileco'' aŭ ''rutino''; tiel ''instituere'' estas de signifo ''konstrui'', ''krei'', ''altigi'', ''eduki'', ''klerigi''. En iuj landoj, kiel [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]], privataj lernejoj estas iam nomataj kiel institutoj, anstataŭ lernejoj. En la [[Unuiĝinta Reĝlando]] la titolo 'Instituto' estas protektita vorto kaj kompanioj aŭ aliaj organizaĵoj povas nur uzi la vorton se ili estas "organizaĵoj kiu faras esplorojn je la plej alta nivelo aŭ al profesiaj korpoj de la plej alta nivelo".<ref>[http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf2.shtml#three 'Delikataj vortoj' Respondaro sur Kompania Doma TTT-ejo]</ref> Uzo de la titolo 'Instituto' postulas konsenton de la [[Sekretario de Ŝtato]]. Malsukceso havi la konsenton estas krimo. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf3.shtml#one |titolo='Negocaj Nomoj - gvidilo sur Kompania Doma TTT-ejo |alirdato=2009-12-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080913085135/http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf3.shtml#one |arkivdato=2008-09-13 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Akademio]] * [[Konsorcio]] * [[Konzerno]] * [[Institucio]] * [[Laboratorio]] * [[Listo de politikaj institutoj]] * [[Politika instituto]] * [[Esplora instituto]] * [[Lingvaj institutoj de Esperanto]] * [[Internacia Esperanto-Instituto]] {{Projektoj|ReVo=instit1}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Institutoj| ]] [[Kategorio:Tipoj de lernejoj]] [[Kategorio:Tipoj de organizaĵoj]] frqo2pvtztxmpauj50bnq670qbedx6c 9478755 9478754 2026-09-20T06:30:24Z Sj1mor 12103 9478755 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|institucio}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Instituto''' <ref>PIV: '''institut/o'''. Nomo de diversaj institucioj, precipe uzata pri altlernejoj aŭ korporacioj sciencaj k artaj: ''instituto de kemio, de inĝenierarto, de komerco''; ''la Francia Instituto'' (tuto de la kvin Akademioj); ''Internacia Esperanto-Instituto''. <abbr>Rim.</abbr> Oni ne uzu tiun vorton <abbr>anst.</abbr> '''edukejo'''.</ref> estas konstanta [[organizaĵo]] kreita por certa celo. Ofte ĝi estas [[esploro|esplora]] organizaĵo ([[esplora instituto]]) kreita al fari esplorojn sur specifaj temoj. Instituto povas ankaŭ esti profesia korpo. En iuj landaj institutoj povas esti partoj de [[universitato]]j aŭ alia [[altlernejo|altlernejaj]] organizaĵoj, aŭ ekzisti kiel grupo de [[katedro]]j aŭ kiel aŭtonoma kleriga institucio sen klasika plena universitata statuso kiel ''universitata instituto''. La vorto venas de la [[Latina lingvo|Latina]] vorto ''institutum'' kun signifo ''facileco'' aŭ ''rutino''; tiel ''instituere'' estas de signifo ''konstrui'', ''krei'', ''altigi'', ''eduki'', ''klerigi''. En iuj landoj, kiel [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]], privataj lernejoj estas iam nomataj kiel institutoj, anstataŭ lernejoj. En la [[Unuiĝinta Reĝlando]] la titolo 'Instituto' estas protektita vorto kaj kompanioj aŭ aliaj organizaĵoj povas nur uzi la vorton se ili estas "organizaĵoj kiu faras esplorojn je la plej alta nivelo aŭ al profesiaj korpoj de la plej alta nivelo".<ref>[http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf2.shtml#three 'Delikataj vortoj' Respondaro sur Kompania Doma TTT-ejo]</ref> Uzo de la titolo 'Instituto' postulas konsenton de la [[Sekretario de Ŝtato]]. Malsukceso havi la konsenton estas krimo. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf3.shtml#one |titolo='Negocaj Nomoj - gvidilo sur Kompania Doma TTT-ejo |alirdato=2009-12-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080913085135/http://www.companieshouse.gov.uk/about/gbhtml/gbf3.shtml#one |arkivdato=2008-09-13 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Akademio]] * [[Konsorcio]] * [[Konzerno]] * [[Institucio]] * [[Laboratorio]] * [[Listo de politikaj institutoj]] * [[Politika instituto]] * [[Esplora instituto]] * [[Lingvaj institutoj de Esperanto]] * [[Internacia Esperanto-Instituto]] {{Projektoj|ReVo=instit1}} [[Kategorio:Institutoj| ]] [[Kategorio:Tipoj de lernejoj]] [[Kategorio:Tipoj de organizaĵoj]] 62vyh5idjivz33fm3281odm20xhwf2t 0 22317 9478835 8886496 2026-09-20T08:52:37Z Sj1mor 12103 9478835 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''GÖNCZ Árpád''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1922|2|10}}, mortis {{mortodato|2015|10|6}}<ref>[http://index.hu/belfold/2015/10/06/meghalt_goncz_arpad/ Meghalt Göncz Árpád]</ref> en [[Budapeŝto]]) estis [[Hungario|hungara]] politikisto kaj la unua demokratie elektita Prezidento de Hungario (enposteniĝis inter la jaroj [[1990]] ĝis [[2000]]) == Vivo == [[Dosiero:GönczÁrpád.jpg|dekstra|180ra]] Li diplomiĝis en [[1944]] en la jura fako [[Scienca Universitato Pázmány Péter]]; samtempe li laboris ankaŭ en la Tutlanda Terkredit-Instituto ekde [[1939]]. En [[1944]] li soldatiĝis, sed poste rifuĝis, kiam la taĉmento ekmarŝos al [[Germanio]]. Li partoprenis en la kontraŭstara movado, multfoje venis en sovetan kaptitecon, sed li ĉiam sukcesis eskapi. En [[1945]] li aniĝis en la [[Sendependaj Etbienuloj]], kie li elektiĝis prezidanto de la junulara sekcio, poste redaktoro de la gazeto ''Nemzedék'' (Generacio). Ĝis malfondigo de la partio li laboris kiel parlamenta sekretario, poste ĝenerala sekretario de la partio; poste li devis labori kiel help-laboristo, [[veldado|veldisto]], tuboseruristo. Ekde [[1952]] 4 jarojn li studis en la [[Agrarscienca Universitato de Gödöllő]]. Li laboris dum la [[hungara revolucio de 1956]] en la [[Hungara Kamparana Asocio]], post la malvenko de la revolucio ([[4-a de novembro]] li partoprenis en pretigo de memorandoj de [[Hungara Demokrata Sendependeca Movado]]. Li helpis venigi eksterlanden en [[1957]] la manuskripton de [[Imre Nagy]], titolita „Defende de la hungara popolo". Li estis arestita maje kaj estis juĝita je ĝisviva karcero la 2-an de aŭgusto en 1958, sen donanta la eblecon por [[apelacio]]. Li partoprenis en marto [[1960]] en la malsat-striko de la [[Vác]]-a karcero. Li liberiĝis en [[1963]] per amnestio. Liberiĝinte li estis faktradukisto de la [[Veszprém|Vesprema]] Pezkemia Esplorinstituto, poste laboris ĉe la Agropliboniga Entrepreno. Li sensukcese provis finstudi en Gödöllő, oni ekskludis lin. Ekde [[1965]] li estis liberprofesia (ne dependis de la ŝtato) verkisto, beletra tradukisto. Ankaŭ li tradukis la libron de ''[[J.R.R. Tolkien]]: [[La Mastro de l' Ringoj]]'' (eldonita en Hungario en 1985) (sed la unuajn 11 ĉapitrojn tradukis Ádám Réz). Li estis kunfondinto en majo [[1988]] de la [[Reto de Liberaj Iniciatoj]], poste de la [[Asocio de Liberaj Demokratoj]] (ALD). Li estis ekde 1988 afergvidanto ALD, poste ekde [[1989]] membro de la Tutlanda Konsilo de ALD. Li estis kunfondinto de [[Historia Justiga Komisiono]], poste ties vicprezidanto. Ekde 1989 estis prezidanto de la [[Budapeŝto|budapeŝta]] sekcio de la ''Ligo de Homaj Rajtoj''. Li estis inter 1989 kaj [[1990]] prezidanto de la Hungara Asocio de Verkistoj, poste ties honora prezidanto. Ekde majo 1990 li parlamentaniĝis. Inter majo kaj aŭgusto 1990 li estis prezidanto de [[parlamento]], inter [[2-a de majo]] kaj [[3-a de aŭgusto]] provizora respublika prezidento. Li estis inter [[3-a de aŭgusto]] 1990 kaj [[3-a de aŭgusto]] 2000 prezidento de la Hungara Respubliko. Lia filino [[Kinga Göncz]] ankaŭ aktivas en politiko (Ministrino pri Egalŝanco ekde 2004-06-14). {| width ="75%" border ="2" align="center" |- | width ="35%" align="center" | Antaŭulo<br />[[Mátyás Szűrös]] | width ="30%" align="center" | [[Listo de Hungariaj Ŝtatestroj]] | width ="35%" align="center" | posteulo:<br />[[Ferenc Mádl]] |} == Referenco == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.iroszovetseg.hu/html/writers.html mencio en la retejo de la Hungaria Asocio de Verkistoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060302071638/http://www.iroszovetseg.hu/html/writers.html |date=2006-03-02 }} * [http://www.keh.hu/index2.php?fm=3&am=3&l=e&hir=10 biografio en la retejo de la oficejo de la Prezidento de Hungario] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Goncz, Arpad}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Hungario]] [[Kategorio:Hungaraj parlamentestroj]] [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Hungaraj skoltoj]] b1nybww4u26p5zzx2wooozgob2llmz6 0 23363 9479030 9470061 2026-09-20T11:18:18Z InternetArchiveBot 180276 Add 1 book for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9479030 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:NYTimes-Page1-11-11-1918.jpg|dekstra|eta|300ra|Kovrilpaĝo de ''[[The New York Times]]'' de la tago por la fino de la [[Unua Mondmilito]], nome la 11an de novembro 1918.]] [[Dosiero:International newspaper, Rome May 2005.jpg|dekstra|eta|200ra|Surstrata gazeto-vendejo kun internacia sekcio.]] [[Dosiero:Newspaper vendor.jpg|dekstra|eta|200ra|Gazeto-vendisto ĉe [[fervoja stacidomo]] en [[Londono]].]] '''Gazeto''' estas perioda publikigaĵo de konstanta grandeco ([[formato]]) kaj [[prezo]], prezentanta ĉiajn [[novaĵo]]jn.<ref>Dua signifo en [[PIV]], post la unua kiu estus historia koncepto por publikigaĵo el [[ŝtato]]. [http://vortaro.net/#gazeto] Alirita la 20an de marto 2020.</ref> Plej ofte gazeto enhavas ankaŭ [[reklamo]]jn, ekz. [[konatiĝa anonco|konatiĝajn anoncojn]], ofte literaturan tekston, eble distraĵojn kiel [[krucvortenigmo]]n aŭ [[ŝakproblemo]]n. [[Sinonimo]] estas ''periodaĵo''. Tradicie gazetoj preseblas sur [[papero]], normale malmultekosta papero, sed lastatempe plej regulaj gazetoj eldoniĝas ankaŭ rete, kio okazigas novajn situaciojn, pri tujeco de la informo, trovo de la tekstoj ktp. Specialaj gazetoj estas: * [[Taggazeto]]: gazeto kiu aperas plurfoje semajne (plej ofte ĉiutage, krom foje dimanĉe, kaj en tiu okazo [[ĵurnalo]])<ref>Klarigo de PIV [http://vortaro.net/#gazeto] Alirita la 20an de marto 2020.</ref> kaj, laŭ la aperritmo: * Semajngazeto: gazeto kiu aperas unufoje semajne * Monatgazeto: gazeto kiu aperas unufoje monate * [[Revuo]] aŭ [[magazino]]: ampleksa gazeto aperanta malpli ol ĉiutage, ofte dediĉita al limigita temaro kaj ofte bunte ilustrita * Retgazeto: gazeto aperanta en [[Interreto]] kaj tie rekte legebla aŭ de tie elŝutebla. Kelkfoje oni uzas la vorton ''[[ĵurnalo]]'' por ''taggazeto'' aŭ por ''revuo'', sed pro la nefiksiteco de la signifo de ĉi tiu vorto, ĝi estas evitinda (vidu ĉe ''Ĵurnalo''). Etimologie la vorto venas de nomo de monero (''gazetta''), kiu estis en [[Venecio]] la prezo de neregula publikigaĵo, la unua aperinta en Italio, en [[1536]]: ''Gazetta di Venezia''. == Difino == En sia plej ĝenerala difino, gazeto estas presaĵo de modera paĝaro, kiu en mallongaj, kutime periodaj tempospacoj (ĝis kelkmonata), aperas publike, peras [[novaĵo]]jn el la tuta mondo kaj pri diversaj temoj kaj aĉeteblas de ĉiu. Kvar kriterioj estu do plenumitaj por povi paroli pri gazeto: aktualeco (tempoproksima raportado), periodeco (regula aperado), publikeco (alirebla por legantoj) kaj universaleco (enhava diverseco). Gazeto estas, malsame al revuo, presorgano devigata al aktualeco kaj estas plej ofte strukturita en pluraj enhavaj rubrikoj kiel [[politiko]], lokaj aferoj, [[ekonomio]], [[sporto]], [[distro]], socio, kulturo, [[felietono]] kaj [[nemoveblaĵo]]j, kiuj estas redaktataj de apartaj skipoj, kiuj respondecas por sia rubriko. Kontraŭe povus esti revuo de [[seminario]] por studoj pri la [[Neolitiko]] aŭ pri [[dinosaŭro]]j; en tiuj okazoj, malkovroj povus esti aktualaj, sed la ĝenerala temaro estas tute malaktuala. [[Dosiero:Jornais1899.jpg|eta|240ra|Tradicie vagantaj gazetvendistoj estis knaboj: [[Rio-de-Ĵanejro]] en [[1899]].]] Ĝenerale la materialo montrata de gazeto povas dividiĝi en du grandaj fakoj, nome [[informo]] kaj [[opinio]]. Por la unua, ĉefa ekzemplo estas la [[novaĵo]], kiu estas tipo de teksto kie hegemonias la informa celo ĉefe rilate al afero de tuja aktualeco kaj ĝenerala intereso: tio estas intereso por la leganto. Por la dua fako, ĉefa ekzemplo estas la ĉefartikolo, per kiu la redakta teamo kaj normale la [[ĉefredaktoro]] klarigas al la publiko la sintenon de la gazeto, plej ofte rilate al la ĉefaj politikaj (aŭ ne) eventoj okazantaj en la lando, urbo, internacie ktp. Krome estas aliaj opiniaj tekstoj, kiaj artikoloj verkitaj de [[verkisto]]j (ne nepre [[ĵurnalisto]]j, [[politikisto]]j, simplaj legantoj ([[letero]]j), [[humoro]] ktp. Tiu dua parto estas la intereso de la gazeta teamo (aŭ de la ekonomi-politika grupo malantaŭe), kiu plej ofte estas interesata en komunikado kaj disvastigado de preciza politika tendenco, kio ludas gravan rolon en la politika vivo de la landoj. Same reference al kulturaj tendencoj, religioj, ekonomia klinigo de la publiko ktp. La redaktejo estas sekcio en gazet- aŭ revu-[[eldonejo]], kiu faras la [[ĵurnalismo|ĵurnalisman]] laboron. La redakta laboro estas bazita sur la fundamento de la [[Gazetarlibereco|gazetara libereco]] (foje estis juraj polemikoj pri la libereco ne informi pri la informofontoj) kaj de la gazetara etiko (respekti [[vero]]n kaj protekti informofontojn). En aŭ por redaktejo verkas redaktistoj, [[ĵurnalisto]]j, liberaj ĵurnalistoj kaj volontuloj, kelkfoje ankaŭ eksteraj fakuloj aŭ reprezentantoj de oficialaj aŭ privataj organizoj. == Historio == En [[Antikva Romo]], aperis ''[[Acta Diurna]]'', nome registaraj anoncaj gazetoj. Ili estis gravuritaj sur metalo aŭ ŝtono kaj montritaj en publikaj lokoj. En [[Ĉinio]], plej fruaj registarproduktitaj informaj folioj, nome ''tipao'', cirkulis inter kortegaj funkciuloj dum la fino de la [[dinastio Han]] (2a kaj 3a jarcentoj). Inter 713 kaj 734, la ''Kaijuan Za Bao'' ("Bulteno de la Kortego") de la ĉina [[dinastio Tang]] publikigis registarajn novaĵojn; ĝi estis manskribita sursilke kaj legata de registaraj funkciuloj. En 1582, estis unua referenco al private publikigitaj novaĵfolioj en Pekino, dum la fino de la [[dinastio Ming]].<ref name="brook xxi">Timothy Brook. (1998). ''The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China''. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-22154-0 (Paperback). Paĝo xxi.</ref> En la komenco de la moderna [[Eŭropo]] la pliiganta translima interagado kreis ankaŭ pliigantan neceson por informado kio estis plenumita de mallongaj manskribitaj novaĵfolioj ,nome ''avvisi''. En 1556, la registaro de [[Respubliko Venecio|Venecio]] la unua publikigis la ĉiumonatajn ''Notizie scritte'' (skribitaj novaĵoj), kiuj kostis po unu gazeton, nome malgrandan moneron.<ref name="WAN timeline">{{Cite web|url=http://www.wan-press.org/article2822.html|title=WAN&nbsp;— A Newspaper Timeline|publisher=Wan and-press.org|date=|accessdate=2012-02-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-06-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120111093302/http://www.wan-press.org/article2822.html|arkivdato=2012-01-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.wan-press.org/article2822.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120111093302/http://www.wan-press.org/article2822.html |arkivdato=2012-01-11 }}</ref> Tiuj ''[[avviso|avvisi]]'' estis manskribitaj novaĵleteroj kaj kutime sendis politikajn, militajn kaj ekonomiajn novaĵojn rapide kaj efike al italaj urboj (1500–1700) — kunhavante kelkajn karakterojn de aktuala gazetaro kvankam kutime nekonsiderataj ili mem vera gazetaro.<ref>Infelise, Mario. "Roman Avvisi: Information and Politics in the Seventeenth Century." ''Court and Politics in Papal Rome, 1492–1700''. Cambridge: [[Cambridge University Press]], 2002. 212,214,216–217</ref> Tamen, neniu el tiuj publikaĵoj komplete kongruis kun la klasikaj kriterioj por propra gazetaro, ĉar ili tipe ne celis la ĝeneralan publikon kaj estis limigitaj al ia gamo de temoj. === Moderna gazetaro === [[Dosiero:Relation Aller Fuernemmen und gedenckwuerdigen Historien (1609).jpg|eta|maldekstra|Titolpaĝo de la gazeto de Carolus ''Relation'' el 1609, pionira gazeto.]] La apero de la rimedoj por novaĵoj en la 17a jarcento ege proksime rilatas al la konekto kun la apero kaj disvastigo de la [[presmaŝino]] kiu estis inventita en [[1442]] de [[Johannes Gutenberg]]. Tiele en multaj lingvoj la vortoj por gazetaro aŭ novaĵinformaroj inkludas kelkajn vortojn devenaj el la radiko ''pres-''.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Strassburg, 1605: The Origins of the Newspaper in Europe|url=https://archive.org/details/german-history_2006_24_3/page/387|familia nomo=Weber|persona nomo=Johannes|jaro=2006|gazeto=German History|volumo=24|numero=3|COI=10.1191/0266355406gh380oa|paĝoj=387–412 (387)}}: {{citaĵo|At the same time, then as the printing press in the physical technological sense was invented, 'the press' in the extended sense of the word also entered the historical stage. The phenomenon of publishing was now born.}}</ref> La german-lingva ''[[Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien]]'', presita el 1605 antaŭen al [[1609]] de [[Johann Carolus]] en [[Strasburgo]], estas ofte agnoskita kiel unua gazeto.<ref>{{Cite web|url=http://www.uni-leipzig.de/%7Ehsk/pgs/jahrbuch/2005/Weber_Strassburg1605.pdf|title=Weber, Johannes: Straßburg 1605: Die Geburt der Zeitung, en: ''Jahrbuch für Kommunikationsgeschichte'', Vol. 7 (2005), S. 3–27|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-06-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080410191605/http://www.uni-leipzig.de/%7Ehsk/pgs/jahrbuch/2005/Weber_Strassburg1605.pdf|arkivdato=2008-04-10}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.uni-leipzig.de/%7Ehsk/pgs/jahrbuch/2005/Weber_Strassburg1605.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080410191605/http://www.uni-leipzig.de/%7Ehsk/pgs/jahrbuch/2005/Weber_Strassburg1605.pdf |arkivdato=2008-04-10 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wan-press.org/article6476.html|title=WAN&nbsp;— Newspapers: 400 Years Young!|publisher=Wan-press.org|date=|accessdate=2012-02-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-06-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100310235015/http://www.wan-press.org/article6476.html|arkivdato=2010-03-10}}</ref> Tiam, Strasburgo estis [[libera regna urbo]] en la [[Sankta Romia Imperio|Imperio de la Germana Nacio]]; dum la unua gazeto de la [[Germanio|moderna Germanio]] estis la ''[[Avisa Relation oder Zeitung|Avisa]]'', publikigitaj en 1609 en [[Wolfenbüttel]]. La unua regula gazeto nomiĝis ''Nieuwe Tydingen'' (Novaj komunikoj) kaj aperis ekde [[1605]] en [[Antverpeno]]. Eldonisto estis Abraham Verhoeven. Pli malpli samtempe aperis en [[Wolfenbüttel]] en [[Brunsviko]] la gazeto ''Aviso''. En [[1610]] aperis la unua franclingva gazeto en [[Amsterdamo]] kaj la nederlandlingva ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'' ('Kuriero el Italio, Germanio ktp.') el 1618 estis la unua, kiu aperis en grandaj [[folio]]j. [[Amsterdamo]], tiam centro de la tutmonda komerco, rapide iĝis hejmo de gazetoj en multaj lingvoj, ofte antaŭ ol iil estis publikigitaj en siaj propraj landoj.<ref name="stephens collier's">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nyu.edu/classes/stephens/Collier's%20page.htm|titolo=History of Newspapers|alirdato=2012-05-21|familia nomo=Stephens|persona nomo=Mitchell|eldoninto=Nyu.edu}}</ref> kaj en [[1621]] la unua anglalingva privata gazeto ''The Corante'' aperis en Londono. Poste en Francio en la jaro [[1631]] aperis la ''Gazette de France'', fare de Theophraste Reneaudot.<ref>[https://web.archive.org/web/20120111093302/http://www.wan-press.org/article2822.html "WAN – A Newspaper Timeline".] Wan and-press.org. Arkivita el la originalo en la 11a de januaro 2012. Alirita la 20an de marto 2020.</ref> La unua moderna gazeto en [[Italio]], kongrue kun la malnova eldono ankoraŭ konservita, estis ''[[Di Genova]]'' publikigita en 1639 en [[Ĝenovo]].<ref>Farinelli, Giuseppe (2004). Storia del giornalismo italiano : dalle origini a oggi (in Italian). Torino: UTET libreria. p. 15. ISBN 88-7750-891-4. OCLC 58604958.</ref> La unua gazeto en [[Portugalio]], nome ''A Gazeta da Restauração'', estis publikigita en [[1641]] en [[Lisbono]].<ref>[http://purl.pt/12094 "Biblioteca Nacional Digital – Gazeta..., Em Lisboa, 1642–1648".] Purl.pt. Alirita la 20an de marto 2020.</ref> La unua gazeto en [[Hispanio]], nome ''[[Gaceta de Madrid]]'', estis publikigita en [[1661]]. ''Post- och Inrikes Tidningar'' (fondita kiel ''Ordinari Post Tijdender'') estis unuafoje publikigita en [[Svedio]] en [[1645]], kaj estas la plej malnova gazeto ankoraŭ ekzistanta, kvankam ĝi nune estas publikata nur rete.<ref>[https://web.archive.org/web/20040107070325/http://www.wan-press.org/article2823.html "WAN – Oldest newspapers still in circulation".] Wan-press.org. Arkivita el la originalo en la 7a de januaro 2004. Alirita la 20an de marto 2020.</ref> ''[[Opregte Haarlemsche Courant]]'' el [[Haarlem]], unuafoje publikigita en 1656, estas la plej malnova gazeto ankoraŭ presita. Ĝi estis devigita kuniĝi kun la gazeto ''[[Haarlems Dagblad]]'' en 1942 kiam [[Nazia Germanio]] okupaciis [[Nederlando]]n. Ekde tiam la ''Haarlems Dagblad'' estis aperinta kun la subtitolo ''Oprechte Haerlemse Courant 1656''. ''[[Merkuriusz Polski Ordynaryjny]]'' estis publikigita en [[Krakovo]], [[Pollando]], en 1661. La unua sukcesa angla ĵurnalo, nome ''[[The Daily Courant]]'', estis publikigita el 1702 ĝis 1735.<ref>Stephens, Mitchell. [https://web.archive.org/web/20080516064617/http://www.nyu.edu/classes/stephens/Collier%27s%20page.htm "History of Newspapers".] Nyu.edu. Arkivita el la originalo en la 16a de majo 2008. Alirita la 20an de marto 2020.</ref><ref>[https://www.bl.uk/subjects/news-media Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200307074919/https://www.bl.uk/subjects/news-media |date=2020-03-07 }} [jam ne plu funkcianta]</ref> === Ameriko === En [[Bostono]] en [[1690]], Benjamin Harris publikigis ''Publick Occurrences Both Forreign and Domestick''. Tiu estis konsiderata la unua gazeto en la [[Dek tri Kolonioj|amerikaj kolonioj]] kvankam nur unu eldono estis publikigita antaŭ la gazeto estis malpermesita de la registaro. En 1704, la guberniestro permesis la publikigon de ''[[The Boston News-Letter]]'' kaj ĝi iĝis la unua kontinue publikigita gazeto en la kolonioj. Tuj poste, semajnaj gazetoj ekpublikiĝis en [[Novjorko]] kaj [[Filadelfio]]. Tiuj fruaj gazetoj sekvis la Britian formaton kaj estis kutime kvarpaĝe longaj. Ili ĉefe disvastigis novaĵojn el [[Britio]] kaj la enhavo dependis el la interesoj de la eldonistoj. En 1783, la ''[[Pennsylvania Evening Post]]'' iĝis la unua amerika ĵurnalo.<ref>Teeter, Dwight L (July 1965). "Benjamin Towne: The Precarious Career of a Persistent Printer". Pennsylvania Magazine of History and Biography. 89 (3): 316–330. JSTOR 20089817.</ref> En 1752, John Bushell publikigis la ''[[Halifax Gazette]]'', kiu postulis esti "la unua gazeto de Kanado." Tamen, ties oficiala posteulo, nome la ''Royal Gazette'', estis registara publikaĵo por leĝaj informoj kaj proklamoj pli ol kiel propra gazeto; en 1764, la "Quebec Gazette" estis unuafoje presita la 21an de junio [[1764]] kaj restas la plej malnova kontinua publikigita gazeto en Nordameriko kiel la ''Quebec Chronicle-Telegraph''. Ĝi estas nune publikigita kiel anglalingva semajnaĵo el siaj oficejoj en 1040 Belvédère, suite 218, [[Kebeko]], [[Kebekio]], [[Kanado]]. En 1808, la ''[[Gazeta do Rio de Janeiro]]''<ref>[http://www.novomilenio.inf.br/idioma/200009u.htm Novo Milênio: MNDLP - Gazeta do Rio de Janeiro, de 1808]</ref> havis sian unuan eldonon, presitan per maŝinaro alportita el [[Anglio]], publikante novaĵojn favorajn por la registaro de la [[Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo]], ĉar ĝi estis produktita de la oficiala gazetservo de la Portugalia monarkio. En 1821, post la fino de la malpermeso de la cirkulado de privata gazetaro, aperis la unua ne-imperia presita publikaĵo, nome "Diário do Rio de Janeiro", kvankam jam ekzistis la ''[[Correio Braziliense]]'', publikigita de Hipólito José da Costa samtempe kun la "Gazeta", sed el [[Londono]] kaj kun forte defendo de politikaj kaj kritikaj ideoj, cele al ekspono de la mankoj de la administracio. La unua gazeto en [[Peruo]] estis ''[[El Peruano]]'', establita en oktobro 1825 kaj ankoraŭ publikigita nuntempe, sed kun kelkaj nomŝanĝoj. === Azio === [[Dosiero:Hicky's Bengal Gazette, March 10, 1781, University of Heidelberg.jpg|eta|maldekstre|230ra|Unua paĝo de la ''[[Hicky's Bengal Gazette]]''.]] Dum la [[Dinastio Tang]] en [[Ĉinio]] (618–906), la [[Kaiĝuan Za Bao]] publikigis la novaĵojn de la registaro; ĝi estis blok-presita sur papero aŭ [[silko]]. Ĝi estas foje konsiderata unu el la plej fruaj gazetoj publikigitaj.<ref>Norman, Jeremy. [http://www.historyofinformation.com/detail.php?entryid=2665 "One of the Earliest Newspapers, Written on Silk".] historyofinformation.com. Jeremy Norman & Co., Inc. Alirita la 21an de januaro 2020.</ref> La unua registrita klopodo fondi gazeton de moderna stilo en [[Suda Azio]] estis farita de William Bolts, nederlandano je la servo de la [[Brita Orienthinda Kompanio]] en septembro 1768 en [[Kolkato]]. Tamen antaŭ li povis komenci sian gazeton, li estis forportita reen al Eŭropo. En [[1780]] la unua novaĵpresaĵo el tiu regiono, nome ''[[Hicky's Bengal Gazette]]'', estis publikigita de irlandano, nome James Augustus Hicky. Li uzis ĝin kiel rimedo por kritiki la britian regadon pere de ĵurnalismo.<ref>[https://zeenews.india.com/news/nation/exclusive-corrupt-system-and-media_922302.html "Exclusive: Corrupt system and media".] Zee News. 4a de aprilo 2014. Alirita la 21an de marto 2020.</ref> === Mezoriento === La historio de la [[Mezoriento|mezorientaj]] gazetoj datas el la 19a jarcento. Multaj eldonistoj estis ne nur ĵurnalistoj sed ankaŭ verkistoj, filozofoj kaj politikistoj. Sen oficialaj gazetoj, tiuj intelektuloj kuraĝigis publikan instruon pri [[politiko]] en la [[Otomana Imperio|Otomana]] kaj [[Persio|Persa]] Imperioj. Ankaŭ literaturaj verkoj de ĉiuj ĝenroj estis seriigitaj kaj publikigitaj en tiu gazetaro. La unuaj gazetoj en la Otomana Imperio estis posedataj de eksterlandanoj kiuj loĝis tie kaj deziris fari propagandon pri la [[Okcidenta mondo]].<ref>Stavrianos, p. 211.</ref> La plej frua estis presita en 1795 fare de la Palaco de Francio en la [[Istanbulo|Istanbula]] distrikto Beyoğlu aŭ Pera. Indiĝena mezorienta ĵurnalismo startis en 1828, kiam [[Muhammad Ali (paŝao)|Muhammad Ali]], [[Ĥedivo]] de Egiptio, ordonis la lokan establadon de la gazeto ''[[Vekaji-i Misrije]]'' (''Egiptaj Aferoj'').<ref>''E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936'', p.&nbsp;952.</ref> Ĝi estis la unua gazeto verkita en [[Osmanida turka lingvo|Osmanida turka]] kaj en [[Araba|araba lingvoj]] en kontraŭaj paĝoj aŭ kolumnoj, kaj poste nur en araba, sub la titolo "''al-Waqa'i'a al-Masriya''".<ref>Tripp (ed.), p. 2; Amin, Fortna & Frierson, p. 99; Hill, p.&nbsp;172.</ref> La unua ne-oficiala turka gazeto, ''Ceride-i Havadis'' (Registro de Okazaĵoj), estis publikigita de anglo, nome William Churchill, en [[1840]]. La unua privata gazeto publikigita de turkaj ĵurnalistoj, ''Tercüman-ı Ahvâl'' (Interpreto de Okazaĵoj), estis fondita de [[İbrahim Şinasi]] kaj [[Agah Efendi]] kaj elsendita en 1860.<ref name="Ágoston 433">Ágoston & Masters, p. 433.</ref> La unua gazeto en Irano, nome ''Kaghaz-e Akhbar'' (La gazeto), estis kreita por la registaro fare de [[Mirza Saleh Ŝirazi]] en 1837.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Press and Public Diplomacy in Iran, 1820–1940|aŭtoro=Camron Michael Amin|jaro=2014|gazeto=Iranian Studies|volumo=48|numero=2|COI=10.1080/00210862.2013.871145|paĝoj=269–287}}</ref> La unuaj gazetoj en la [[Arabio|Araba Duoninsulo]] aperis en [[Heĝazo]], post la sendependo for de la Otomana regado, ĉirkaŭ la fino de la [[Unua Mondmilito]]. Une el la plej fruaj virinoj kiuj subskribis siajn artikolojn en araba gazetaro estis la medicina praktikantistino [[Galila Tamarhan]], kiuj kontribui per artikolojn al la medicina magazino nomita "''Ya'asub al-Tib''" (Medicinestro) en la 1860-aj jaroj.<ref>Sakr, p. 40.</ref> === Industria Revolucio === Komence de la 19a jarcento, multaj urboj de Eŭropo, same kiel de [[Nordameriko|Norda]] kaj [[Suda Ameriko]]j, publikigis gazet-stilajn publikaĵojn kvankam ne ĉiuj el ili disvolviĝis sammaniere; la enhavo estis el tre ampleksa gamo depende de regionaj kaj kulturaj preferoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/eb/article-9055609/newspaper|titolo=Newspaper&nbsp;– Britannica Online Encyclopedia|alirdato=21a de februaro 2012|eldoninto=Britannica.com}}</ref> Progreso en pres-teknologio rilata al la [[Industria Revolucio]] ebligis, ke la gazetoj iĝu eĉ pli amplekse cirkulanta rimedo de komunikado, ĉar novaj pres-teknikoj faris la presadon malpli kosta kaj pli efika. En 1814, ''[[The Times]]'' (Londono) akiris pres-maŝinon kapablan fari 1 100 presaĵojn hore.<ref>Philip B. Meggs, ''A History of Graphic Design'' (1998) pp 130–133</ref> Baldaŭ, tiu pres-maŝino estis adaptita por presi sur ambaŭ flankoj de la paĝo samtempe. Tiu plinovigo faris la gazetaron pli malmultekosta kaj tiele akirebla de pli granda parto de la loĝantaro. En 1830, la unua malkosta "penco-gazeto" venis al la merkato: nome la ''Boston Evening Transcript'' de Lynde M. Walter en [[Bostono]], [[Usono]].<ref>David R. Spencer, ''The Yellow Journalism'' (2007) p. 22.</ref> La penco-gazetoj kostis ĉirkaŭ unu sesonon de la prezo de aliaj gazetoj kaj direktis sin al pli ampleksa publiko, kiel malpli kleraj kaj pli malriĉaj personoj.<ref name="bird">Bird, S. Elizabeth. ''For Enquiring Minds: A Cultural Study of Supermarket Tabloids''. Knoxville: University of Tennessee Press, 1992: 12–17.</ref> En Francio, [[Émile de Girardin]] startis la gazeton "La Presse" en 1836, enkondukante malmultekostajn, reklam-subtenitajn ĵurnalojn en Francio. En 1848, [[August Zang]], aŭstro kiu konis Girardin en Parizo, revenis en Vienon kaj enkondukis la samajn metodojn per ''[[Die Presse]]'' (kies titolo estis evidente kopiita el la publikaĵo de Girardin.<ref>[[Constantin von Wurzbach|Wurzbach, C.]] (1891). ''Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich, enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben'', (162–165); Jim Chevallier, "August Zang and the French Croissant: How Viennoiserie Came to France", p. 3–30; [http://diepresse.com/unternehmen/geschichte/9819/index.do Diepresse.com] Artikolo en ''Die Presse'' pri sia foudo.</ref> == Historiaj gazetoj == [[Dosiero:First Issue of PRAVDA.jpg|alt=Pravda – published on 5 May 1912 (22 April 1912 OS)|eta|267x267px|Unua apero de PRAVDA de 5a de majo 1912 (22a de aprilo 1912 malnovstile).]] {{Div col|cols = 2}} * [[ABC (hispana ĵurnalo)|ABC]] * ''[[Al-Ahram]]'' * ''[[Asahi Shimbun]]'' * ''[[L'Anarchie]]'' * ''[[Charlie Hebdo]]'' * ''[[Corriere della Sera]]'' * ''[[The Economist]]'' * ''[[Einkommende Zeitungen]]'' * ''[[Gazeta Wyborcza]]'' * [[Granma]] * ''[[Harper's Weekly]]'' * ''[[Le Monde]]'' * ''[[Le Monde diplomatique]]'' * ''[[New York World]]'' * ''[[Le Petit Parisien]]'' * ''[[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]]'' * ''[[La Stampa]]'' * ''[[Die Welt]]'' {{Div col end}} == Specializitaj gazetoj == [[Dosiero:Harper's January.png|eta|maldekstre|220ra|''Harper's Monthly'' (ekde 1939 ''[[Harper's Magazine]]''), ĉiumonata literatura kaj politika gazeto de fino de la 19a jarcento.]] Plej konataj laŭ la nomigo de [[revuo]], tiuj gazetoj diferenciĝas pro ne tiom forta dependo de la aktualaĵoj kaj anstataŭe pli forta dependo el orientitaj artikoloj kaj enhavoj. Tiuj specialigo povas esti en tre ampleksa gamo ([[sporto]], [[ĉasado]], motoroj, scienco, historio, naturo, religio (diversaj eklezioj), politiko (diversaj ideologioj), [[filatelio]], navigado, negocoj, komputiloj, humoro, literaturo, muziko, [[pornografio]], ktp. Jen malgranda elekto inter tiuj famaj internacie: * ''[[Cosmopolitan (gazeto)|Cosmopolitan]]'' (por virinoj) * [[Etnismo (revuo)|Etnismo]] (pri [[etno]]j el la tuta mondo) * ''[[National Geographic]]'' (pri [[geografio]] kaj vojaĝoj) * ''[[Rolling Stone]]'' (pri [[rok-muziko]]) * ''[[Sight & Sound]]'' (pri [[kino]]) * ''[[The Lancet]]'' (pri [[medicino]]) [[Gazeto de registro]] aŭ '''Referenca gazeto''' (laŭ {{lang-en|Newspaper of record}} kaj {{lang-fr|Presse de référence}}) estas grava nacia gazeto kun granda cirkulado, kies redaktaj kaj novaĵkolektaj funkcioj estas konsiderataj aŭtoritataj kaj sendependaj; ili estas do "gazetoj de registro laŭ [[reputacio]]" kaj inkluzivas kelkajn el la plej malnovaj kaj plej vaste respektataj gazetoj en la mondo. La nombro kaj tendenco de "gazetoj de registro laŭ reputacio" rilatas al la stato de [[gazetara libereco]] kaj [[politika libereco]] en lando. <ref name="Sterling"> Christopher, H. Sterling. (2009) [[iarchive:encyclopediaofjo0001unse|“A–C”, Encyclopedia of Journalism 1.]] SAGE Publishing. ISBN 978-0761929574. </ref> == Listo de gazetoj ordigitaj laŭ landoj == {{Ĉefartikolo|Listo de gazetoj}} == Cirkulado kaj legantaro == {{Ĉefartikolo|Listo de tagĵurnaloj laŭ eldonkvanto}} [[Dosiero:Newspaper vendor.jpg|eta|dekstre|Gazetvendisto, [[Paddington]], Londono, februaro 2005.]] La nombro de ekzempleroj distribuataj, ĉu averaĝe ĉu en partikularaj tagoj (tipe dimanĉe), estas nomata cirkulado de gazetoj kaj estas unu el la ĉefaj faktoroj uzataj por kalkuli indicojn kaj fiksi prezojn de reklamado. Cirkulado ne estas necese la sama kiel venditaj ekzempleroj, ĉar kelkaj ekzempleroj aŭ gazetoj estas distribuataj senkoste. La nombro de legantaro povas esti pli alta ol la ciferoj de cirkulado ĉar multaj ekzempleroj estas legataj de pli ol unu persono (foje eĉ de multaj), kvankam tio estas iom ekvilibrata kun la nombro de ekzempleroj distribuataj sed ne legitaj (ĉefe pro tiuj distribuataj senpage). En Usono, la "Alliance for Audited Media" estas institucio kiu havas historian kaj nuntempan informaron pri averaĝa cirkulado de ĉiutagaj kaj ĉiusemajnaj gazetoj kaj de aliaj periodaĵoj. Laŭ la ''[[Guinness Book of Records]]'', la ĉiutaga cirkulado de la Sovetunia gazeto ''Trud'' superis 21,500,000 en 1990, dum la Sovetunia ĉiusemajna ''Argumentij i Faktij'' fanfaronis pri cirkulado de 33,500,000 en 1991. Laŭ informo de Unuiĝintaj Nacioj el 1995 [[Japanio]] havas tri ĉiutagajn ĵurnalojn — nome ''[[Yomiuri Shimbun]]'', ''[[Asahi Shimbun]]'', kaj ''[[Mainichi Shimbun]]'' — kun cirkulado sufiĉe super 5.5 milionoj. La gazeto de Germanio nome ''[[Bild-Zeitung|Bild]]'', kun cirkulado de 3.8 milionoj, estis la nura alia gazeto en tiu kategorio. En Unuiĝinta Reĝlando, ''[[The Sun]]'' estas la plej vendata, kun ĉirkaŭ 3.24 milionoj da ekzempleroj distribuataj ĉiutage. En Usono, ''The Wall Street Journal'' havas ĉiutagan cirkuladon de proksimume 2.02 milionoj, kio faras ĝin la plej amplekse distribuata gazeto en la lando.<ref>{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2010138873_apusnewspapercirculation.html|title=Newspaper circulation drop accelerates April–Sept|author=Liedtke, Michael|newspaper=The Seattle Times|date=26a de oktobro 2009|accessdate=26a de oktobro 2011}}</ref> Kvankam la paganta legantaro de presata gazetaro rapide malpliiĝis en la disvolviĝintaj landoj de [[OECD]], ĝi estis pliiĝante en la plej gravaj disvolviĝantaj landoj ([[Brazilo]], [[Barato]], [[Indonezio]], [[Ĉinio]] kaj en [[Sudafriko]]), kies pagita ĉiutaga cirkulado superis tiun de la disvolviĝintaj landoj por la unua fojo en 2008.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oecd.org/dataoecd/30/24/45559596.pdf|titolo=The evolution of news and the internet|alirdato=14a de julio 2011|aŭtoro=OECD Working Party on the Information Economy|dato=11a de junio 2010}}"Growth in the BIICS countries by about 35% from 2000 to 2008 very much contributed to this growth, most notably India with a 45% increase in circulation between 2000 and 2008, South Africa (34%) and China (an estimated 29%). Gains are not only occurring there but also in other countries and continents, including Africa and South America." p. 24</ref> En Barato,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://epaper.jagran.com/homepage.aspx|titolo=Hindi Newspaper|alirdato=23a de januaro 2015|eldoninto=Dainik Jagran|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130609061734/http://epaper.jagran.com/homepage.aspx|arkivdato=2013-06-09}}</ref> ''[[The Times of India]]'' estas la plej grand-cirkulanta anglalingva gazeto, kun 3.14 milionoj da ekzempleroj ĉiutage. Laŭ la Barata Enketo de Legantaro de 2009, la ''Dainik Jagran'' estas la plej legata, lok-lingva (Hindia) gazeto, kun 55.7 milionoj da legantoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/001200608291820.htm|title=Dailies add 12.6&nbsp;million readers|publisher=NRS Chennai|date=29a de aŭgusto 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080116175549/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/001200608291820.htm|archivedate=16a de januaro 2008|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-03-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080116175549/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/001200608291820.htm|arkivdato=2008-01-16}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071012140612/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/001200608291820.htm |date=2007-10-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/001200608291820.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-03-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080116175549/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/001200608291820.htm |arkivdato=2008-01-16 }}</ref> Laŭ Tom Standage de ''[[The Economist]]'', Barato nuntempe havas ĉiutagan gazetcirkuladon de 110 milionoj da ekzempleroj.<ref>Standage, Tom (13a de julio 2011). "The Kojo Nnamdi Show" (Intervjuo). Intervjuita de Kojo Nnamdi. Washington, D.C.: WAMU.</ref> [[Dosiero:USA Today newsracks.webm|eta|maldekstre|Aĉetante gazeton.]] Ofta mezuro de la bonfarto de gazeto estas la merkatpenetrado, esprimitaa kiel procento de hejmoj kiuj ricevas ekzemplerojn de la gazeto kontraŭ la totala nombro de hejmoj en la merkatareo de la gazeto. En la 1920-aj jaroj, je tutlanda bazo en Usono, ĉiutagaj gazetoj atingis merkatpenetradon de 123 procento (en la signifo ke averaĝa usona hejmo ricevis 1.23 gazetojn). Dum aliaj amaskomunikiloj ekkonkurencis kun gazetoj, kaj dum presado iĝis pli facila kaj malpli kosta kio kreis pli grandan diversecon de publikaĵoj, merkatpenetrado ekmalpliiĝis. Nur komence de la 1970-aj jaroj, tamen, tiu merkatpenetrado falis sub 100 procento. Ĉirkaŭ 2000, estis 53 procento kaj ankoraŭ estas falanta.<ref>{{Cite web|url=http://stateofthemedia.org/2004/newspapers-intro/audience/|title=Newspapers: Audience&nbsp;– State of the Media 2004|access-date=[[27-a de januaro]] [[2014]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828204802/http://www.stateofthemedia.org/2004/newspapers-intro/audience/|archive-date=28a de aŭgusto 2017|url-status=dead}}</ref> Multaj pagendaj gazetoj proponas varion de abonplanoj. Por ekzemplo, kelkaj povas deziri nur dimanĉan ekzempleron, aŭ eble nur dimanĉan kaj sabatan aŭ eble nur laborsemajnan abonon, aŭ eble ĉiutagan abonon. Plej gazetoj havigas iom aŭ ĉion el sia enhavo en [[Interreto]], ĉu senpage aŭ kontraŭ pago. En kelkaj okazoj, senpaga alireblo estas disponebla nur por kelkaj tagoj aŭ semajnoj, aŭ por preciza nombro de viditaj artikoloj, post kio legantoj devas registriĝi kaj havigi personan informaron. Aliokaze, oni disponas el arkivoj. == Esperantujo == {{Ĉefartikolo|Esperanto-gazeto}} [[Dosiero:1905-01-ge-front.jpg|eta|200ra|[[Germana Esperantisto]], [[januaro]] [[1905]]]] [[Dosiero:Kongreslibro.jpg|eta|dekstre|180ra|Kovrilpaĝo de samtempe gazeto kaj [[kongreslibro]].]] [[Dosiero:Kovrilo_Monato_majo_2008.png|eta|200ra|''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', [[majo]] [[2008]]]] [[Dosiero:Jenoj.JPG|eta|200ra|''[[Jongeren Esperanto Nieuws]]'', JEN, historia junulara gazeto el [[Nederlando]]]] '''Esperanto-gazeto''' estas [[periodaĵo]] (tradicie, sed malprecize nomita ''gazeto'') aŭ en [[Esperanto]] aŭ en alia lingvo pri Esperanto. Kelkfoje oni inkluzivas ankaŭ alilingvajn periodaĵojn, kiuj dum certa tempo publikigis regulan rubrikon skribitan en Esperanto. Kontraŭ la [[bibliografio|bibliografia]] kutimo en [[biblioteko]]j oni tradicie ne inkluzivas publikigaĵojn kun longa aper-ritmo kiel [[jarlibro]]j, [[kongreslibro]]j, regule aperantaj [[adreslibro]]j kaj similaj. La terminoj por Esperanto-periodaĵoj forte varias, ekzemple ''letero'', ''folioj'', ''informilo'', ''cirkulero'', ''gazeto'', ''revuo'', ''ĵurnalo'', ''magazino'', ''bulteno'' kaj aliaj. La uzado de tiuj terminoj ofte estas malpreciza. Tiu ĉi artikolo pro tio ne distingas periodaĵojn strikte laŭ tiuj kategorioj. De la unua Esperanto-periodaĵo, ''[[La Esperantisto]]'', aperis pli ol dek mil titoloj de tre malsama amplekso, enhavo, daŭro kaj kvalito (vidu la bazan literaturon malsupre). La plejmulto nur mallonge aperis, la averaĝa daŭro estas ĉirkaŭ 5 jaroj; sed multaj aperis aŭ aperas dum jardekoj. [[Dosiero:Novembra15Reta.jpg|eta|Kovrilpaĝo de la 2015-11a numero de la revuo ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'']] [[Dosiero:1889-12 La Esperantisto p 01.JPG|eta|''[[La Esperantisto]]'', 1889]] === Vidu ankaŭ por Esperanto-gazetoj === * [[Gazetoteko Lanti]] * [[La Esperanta Gazetejo]] === Esperanto-gazetoj === * [[Beletra Almanako]], la plej bonkvalita aktuala gazeto pri kaj originala kaj tradukita literaturo * ''[[Le Monde de l'Espéranto]]'' * [[Medicina Heroldo]] * [[Monato (gazeto)|Monato]], la plej veterana Esperanto-gazeto pri informo tutmonda pri ĝeneralaj aferoj, sed ne pri Esperanto * [[Semajno de enigmoj]] * [[Sennaciulo]], iam ĉiumonata, nun dumonata, pri informo tutmonda ĉefe rilate al la vivo de [[laboristo]]j kaj movadoj de aktivuloj * [[Sennacieca Revuo]], kiel la antaŭa de la organizo [[SAT]], sed ĉiujara kaj pri pli kulturaj, klerigaj kaj sciencaj temoj * [[Turka Stelo]] * [[Umujo]] == Vidu ankaŭ == * [[Amaskomunikilo]] * [[Eldonejo]] * [[Esperanto-gazeto]] * [[Gazetarkonferenco]] * [[Gazetarlibereco]] * [[Grandgazeto]] * [[Ĵurnalismo]] * [[Ĵurnalisto]] * [[Ĵurnalo]] * CIM ([[Centrum voor Informatie over de Media]]) * [[Listo de gazetoj]] * [[Listo de tagĵurnaloj laŭ eldonkvanto]] * [[Monda Asocio de Gazetoj kaj Novaĵaj Eldonistoj]] * [[Scienca gazeto]] == Proverbo == Ekzistas 2 [[proverbo]]j pri koko/kokino en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Lerneja sekreto ne iru al gazeto.''}} * {{citaĵo|''Mensogas kiel gazeto.''}} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200" perrow="4"> Msc 2008-Saturday, 09.00 - 11.00 Uhr-Moerk001 Sa.jpg|[[Gazetkonferenco]]. Roberto Fiadone leyendo el diario.JPG|Legi gazeton (eĉ publike) estas parto de la ĉiutaga vivo. Oudste krant Nederland 1618.jpg|La nederlandlingva ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'' ('Kuriero el Italio, Germanio ktp.') el 1618 estis la unua gazeto, kiu aperis en grandaj folioj. Abraham Casteleyn00.jpg|Frontpaĝo de la gazeto de Abraham Casteleyn nome ''Weeckelycke Courante van Europa''. Primera edición de El Peruano (1825).jpg|Unua eldono de El Peruano (1825). L'anarchie (1907).png|''L'Anarchie'', 3a de Januaro 1907. NewYorkSun1834LR.jpg|''The Sun'', gazeto de Benjamin Day. Benjamin H Day.jpg|Benjamin H. Day, fondinto de la unua penco-gazeto en Usono. Die Presse 3. Juli 1848.png|Frontpaĝo de la 3a de julio, 1848, de la unua numero de la origina ''[[Die Presse]]''. 1915NatGeog.jpg|eta|Kovrilpaĝo de la numero de Januaro 1915 de ''The National Geographic Magazine''. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == === En Esperanto === * [[Stefan Maul]], Funkcianta kvara povo, [[Monato (gazeto)|Monato]], [[Antverpeno]], julio 1993, nº 7, paĝo 5. Pri politika povo de gazetaro. * Stefan Maul, [[El verva vivo ĵurnalista]], FEL, Antverpeno, 2005. Biografio fokusita al lia laboro kiel ĵurnalisto por gazetoj de Esperanto kaj de la ekstera medio. * [[Germain Pirlot]], ''Kiel rilati kun la gazetaro?'', eld. [[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]] (elĉerpita) === En aliaj lingvoj === * Willings Press Guide (134a eld. 3 vol. 2010), kompleta gvidilo al tutmonda gazetaro. Vol 1 UK, Vol 2 Europe kaj Vol 3 Mondo. ISBN 1-906035-17-2 * Editor and Publisher International Year Book (90a eld. 2009), kompleta gvidilo al usona gazetaro * Conley, David, kaj Stephen Lamble. The Daily Miracle: An Introduction to Journalism (3rd ed. 2006), 518pp; global viewpoint * Harrower, Tim. The Newspaper Designer's Handbook (6a eld. 2007) * Jones, Alex. Losing the News: The Future of the News That Feeds Democracy (2009) * Sakr, Naomi, eld. (2004). Women and Media in the Middle East: Power through Self-Expression. I. B. Tauris. ISBN 978-1850435457. * Sousa, Jorge Pedro Sousa (Coord.); Maria do Carmo Castelo Branco; Mário Pinto; Sandra Tuna; Gabriel Silva; Eduardo Zilles Borba; Mônica Delicato; Carlos Duarte; Nair Silva; Patrícia Teixeira. A Gazeta "da Restauração": Primeiro Periódico Português. Uma análise do discurso VOL. II — Reproduções (2011) ISBN 978-989-654-061-6 * L. S. Stavrianos, The Ottoman Empire: Was It the Sick Man of Europe? (1957, 3a eld. 1966) * Walravens, Hartmut, eld. Newspapers in Central And Eastern Europe (2004) 251pp * Williams, Kevin. Read All About It!: A History of the British Newspaper (2009) == Vidu ankaŭ == * [[Rondirantaj gazetoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Gazetoj|q=Gazeto|s=Kategorio:Gazetoj|ReVo=gazet}} * [http://www.esperanto.se/kiosken/ ''Kiosken'']{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: Listo de ligiloj al gazetoj el la tuta mondo. * [http://www.newspaperindex.com ''Newspaperindex'' (tutmonda ligilaro)] * [http://www.metro.lu ''Metro'' (internacia senpaga gazeto)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200615061452/http://www.metro.lu/ |date=2020-06-15 }} , distribuata interalie en [[metroo]]j. === Gazetaraj arkivoj === * [http://www.newspapercat.org/ Newspapercat&nbsp;– University of Florida Historical Digital Newspaper Catalog Collection] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201109215412/http://www.newspapercat.org/ |date=2020-11-09 }} * [http://www.newspaperarchive.com/ Historical newspaper database, from NewspaperARCHIVE.com] * [http://chroniclingamerica.loc.gov/ Chronicling America: Historic American Newspapers] el National Digital Newspaper Program. * [http://digitalcollections.library.ubc.ca/cdm/landingpage/collection/tairikunipp Tairiku Nippō] – Japan-kanada gazeto publikigita inter 1907 kaj 1941, kaj nune ciferigita de UBC Library Digital Collections * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Newspaper |revizio=946511763 }} {{Havenda artikolo|Gazeto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gazetoj| ]] gfa2pkxgvdfjgfkd1h33tsptrx6gj4m 0 25278 9478792 9428970 2026-09-20T07:48:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478792 wikitext text/x-wiki '''Retlernado''' (angle: ''e-learning'') indikas tian [[maniero]]n de [[eduko]], kiu utiligas [[komputilo]]jn, memordiskojn kaj [[interreto]]n por faciligi aŭ pliefikigi partojn de la [[instruado]]. Aldone uzatas [[retpoŝto]], [[diskutforumo (interreto)|diskutforumoj]], [[dissendolisto]]j. La porparolantoj de tiu ĉi eduka aliro vidas avantaĝojn en tio, ke ebliĝas instruado [[ĝustatempe|ĝustatempa]], individuecigi [[kurso]]jn surbaze de personaj taskoj kaj nesinkrona lernado. Krome oni povas utiligi retlernadon por organizi distancajn kursojn per interreto. == Apliko en lernejoj == La enkondukon de la [[teknologio]] en la [[lernejo]]jn malhelpas la fakto, ke ofte la retmedia kompetenteco de la lernantoj superas tiun de la instruistoj. El la perspektivo de [[didaktiko]] kaj [[metodiko]], ankoraŭ oni nur etone eluzas la specifajn eblecojn de la elektronikaj medioj. La apliko ofte okazas en tre tradicia formo, ekzemple: truteksto aŭ plurrespondaj skemoj. Ili en elektronika formo ne ofertas plus-utilon krom rapida rezultomontro. Kompare pli novigaj estas interretaj [[kompendio]]j, [[enciklopedio]]j kaj [[leksikono]]j. Ili plej bone kondukas al interagado. Ekzemple en leciono de [[matematiko]] la [[komputilo]] povas doni hazarde generitajn novajn taskojn kies malfacileco estas adaptita al la individua nivelo de la lernanto. Kombini la avantaĝoj de la novaj medioj kun tiuj de la tradicia lernolibro; jen kion la fakuloj antaŭvidas por la estonto. Por tio necesos specifa medio-didaktiko, kiu esploras kiel oni prezentu enhavojn komputile, por atingi optimuman lernefikon. == Vidu ankaŭ == * [[Dedistanca edukado]] * [[Esperanto programita]] * [[Memlernanto]] * [[Rajto pri edukado]] * italki == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} === Esperantlingvaj === * [http://www.ais-sanmarino.org/klerigofico/virt.html Retkursoj de la Akademio Internacia de la Sciencoj] (parte plurlingvaj) * [https://web.archive.org/web/20060616150241/http://web.telia.com/~u87123169/echei/lernmedio/unikode/resumo.html Dezirataj ecoj kaj kapabloj de enreta interaga e-lingva lernmedio] (Esperantic Studies Foundation) * [https://web.archive.org/web/20050409012027/http://web.telia.com/~u87123169/echei/lernmedio/unikode/esperanto_kaj_interreto.html Esperanto kaj Interreto] ([[Henning Von Rosen]] kaj [[Hokan Lundberg]]) === Plurlingvaj === * [http://www.elearningeuropa.info/ retejo de retlernado en Eŭropo (da,de,en,es,fi,fr,gr,it,nl,po,sv)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080820061630/http://elearningeuropa.info/ |date=2008-08-20 }} * [http://www.spaghettilearning.com/ libera retejo por retlernado (angle, france, germane, itale)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.educanext.org EducaNext] elŝanĝo de lernotaĵoj (de,en,fr,es,slovene) * [http://www.eun.org/eun.org2/eun/en/index_news.html European Schoolnet]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} retlern-artikoloj, eŭropa perspektivo, fokuse al lernejoj kaj edukado (de,en,es,fr,nl) * [http://www.norla.no/ Centro pri Norvega Literaturo] (de,en,es,fr,no) * [http://www.eurelea.org/ eurelea.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040925175658/http://www.eurelea.org/ |date=2004-09-25 }} Eŭropa Retlerna Premio [konkurso) === Dulingvaj === * [[Politekniko de Milano]]: [http://www.laureaonline.it/ reta magistrokurso pri komputiko] (itale kaj angle) * [http://www.tele-task.de/en/topics.php tele-task arkivo] telelecionoj precipe pri interreto-teknologio kaj sekureco (parte germane, parte angle) === En unu lingvo krom Esperanto === ==== dane ==== * [http://www.e-learning.au.dk/ Universitato de Aarhus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040914235553/http://www.e-learning.au.dk/ |date=2004-09-14 }} ==== angle ==== * [http://www.unesco.org/education/portal/e_learning/ UNESKO] * [http://www.elearning-board.com/ Useful Informations about e-learning] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928145917/http://www.elearning-board.com/ |date=2007-09-28 }} * [http://www.learningcircuits.org Learning Circuits] aktualaĵoj pri retlernado, precipe en Usono * [http://www.downes.ca Stephen's Web] retlernado kaj la koncerna teknologio, kun populara infoletero "OLDaily" * [http://www.e-learningconsulting.com e-Learning Consulting] konsultado pri retlernado kaj SCORM-bazitaj programaĵoj * [http://www.e-learningguru.com e-Learning Guru]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} multaj informoj pri retlernado * [http://www.supportinsight.com Support Insight] ĉiutaga retlern-artikolo internacie interesa * [http://www.elearningpost.com/ eLearningpost] ĉiutaga retlern-artikolo, Uson-centra * [http://www.elearnspace.org elearnspace] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040917081246/http://www.elearnspace.org/ |date=2004-09-17 }} retlernado, sciomastrumo, komunumoj, retoj * [http://www.gazel.ws/news.htm#5/ Global eLearning Industry Association] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040803025844/http://www.gazel.ws/news.htm#5/ |date=2004-08-03 }} * [http://www.globaleducator.com/ GlobalEducator] * [http://www.eadtu.nl/ European Association of Distance Teaching Universities] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100926133128/http://www.eadtu.nl/ |date=2010-09-26 }} * [http://www.claroline.net/ Libera retlerna centro Claroline] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210510235515/https://claroline.net/ |date=2021-05-10 }} * [http://www.geneeworld.com/ ICT Solutions] * [http://www.genee-india.com/ ICT Solutions India] * [http://www.e-learningcentre.co.uk/ retlern-centro](Britio) * [http://gordmackenzie.com/eclectic/ E-learning Eclectic]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (diversaĵoj pri retlernado) * [http://www.edtechpost.ca/mt/ edtechpost] * [http://www.elearning-india.com/ retlernado-india] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070208184925/http://www.elearning-india.com/ |date=2007-02-08 }} * [http://www.interactive-education.co.uk/ interactive whiteboard]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.virtuaaliyliopisto.fi/eng/kk-tiedote/200312191000/pitka.html#kuudes/ Infoletero de Finna Virtuala Universitato]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.jedlet.com/journal/en/vol.3/02.htm#EN3/ JEDlet Journal Vol. 3, No. 2]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.grasplink.com GraspLink LMS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720035445/http://www.grasplink.com/ |date=2011-07-20 }} * [http://www.ego4u.info/ retlerni la anglan] ==== germane ==== * [http://www.edutools.info/course/index.jsp/ edutools.info] komparo de lernhelpaj sistemoj * [http://athena.uni-heidelberg.de/ Universitato de Heidelberg]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.bildungsserver.de/zeigen.html?seite=1566/ deutscher bildungsserver] * [http://www.medien-bildung.net/ medien-bildung.net ] retejo por novaj medioj * [http://www.lernetz.ch/ lernetz.ch] svisa informreto pri didaktiko kaj retlernaĵoj * [http://www.tele-task.de/ projekto tele-TASK] * [http://www.weiterbildungsblog.de/ weiterbildungsblog.de] * [http://arbeitsblaetter.stangl-taller.at/LERNEN/Elearning.shtml/ stangl-taller.at] (retlernado, miksita lerno) * [http://www.virtual-learning.at/community/ virtual-learning.at]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} komparo de lernsistemoj * [http://www.wissensplanet.com/ Planedo de la scio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (retlern-komunumo) * [http://www.caredu.de/ Caredu] ==== france ==== * [http://plubel.u-bourgogne.fr/moodle/ Universitato de Bourgogne]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==== hispane ==== * [http://www.elearningworkshops.com Comunidad E-learning Workshops] retlerniloj kaj -novaĵoj hispanlingvaj cele al [[Hispanio]] kaj [[Latina Ameriko]] * [http://www.webmei.org/ Meksika Esperanto-Instituto.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==== hungare ==== * [http://www.antiskola.eu/diplomove_prace/index.php?page=select_document&come_from=uvod&d_id=4496&f_id=&rocnik=]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==== itale ==== * [http://www.sie-l.it/ retejo de Società Italiana di e-Learning] * [http://www.elearning.unibo.it/ retejo de la Universitato de Bologna] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040921165406/http://www.elearning.unibo.it/ |date=2004-09-21 }} * [http://masterelearning.unige.it/ retejo de la Universitato de Genova] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040924022300/http://masterelearning.unige.it/ |date=2004-09-24 }} * [http://elearning.ctu.unimi.it/home/ retlerna magazino de la Universitato de Milano]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==== pole ==== * [http://kadry.info.pl/artykuly/sekcja_e-learning.html]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kadry.info.pl * [http://www.puw.pl/elearning.html?akcja=elearning/ Pola Virtuala Universitato]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Interreto]] [[Kategorio:Plurmedio]] hckdpycw7rp5fsvbczrdtledduokga0 0 26304 9478702 9458702 2026-09-20T05:46:42Z Sj1mor 12103 9478702 wikitext text/x-wiki [[File:Atlantic slave trade banner Shackles in Ghana.jpg|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Boulanger_Gustave_Clarence_Rudolphe_The_Slave_Market.jpg|eta|250x250ra|"La Sklavmerkato", pentraĵo de [[Gustave Boulanger]].]] [[Dosiero:Slavezanzibar2.JPG|eta|250ra|altdekstre|Foto de sklavknabo en la [[Sultanlando Zanzibaro]]. 'Punita de araba mastro pro malgranda kulpeto.' ĉirkaŭ 1890.]] '''Sklavo''' estas [[homo]] sen personaj aŭ civilaj [[rajto]]j, apartenanta kiel ekonomia [[objekto]] al alia homo, kiu lin aĉetis aŭ kaptis, kutime rezulte de [[milito]], kaj povas vendi lin al alia. Ili formis gravan [[Socia tavolo|socian tavolon]] en la [[antikvo]], kaj poste parte en la [[kolonio|koloniaj]] landoj. Ĝenerale konsiderinte, la statuso estas pli malpli same kiel [[laborbesto]], ĉar ili ricevas nek [[salajro]]n nek kompenson krom la rajto resti viva kaj la provizo de iliaj bazaj necesoj. La sklavo estas tute posedaĵo de sia superulo, kiu decidis pri lia sorto. '''Sklaveco''' estas la stato de sklavo kaj termino indikanta laborreĝimon karakterizitan per la proprieto kaj granda kontrolo de persono (superula mastro) super alia persono (proprieta sklavo) kiu estas konsiderita lia posedaĵo. En sklaveco la sklavo ne estas libera determini sian konduton kaj tagordon, kaj estas lia mastro kiu determinas por li ĉion aŭ la plej grandan parton de siaj vivmanieroj kaj kondutmanieroj. Post longa socia kaj politika luktado por [[aboliciismo]], sklaveco estis laŭleĝe malakceptita pli malpli tra la mondo nur en la epoko post la [[Industria revolucio]], dum la [[19-a jarcento]], sed tra la historio okazas apartaj kazoj de sklavigo. Sekcio D de la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] malpermesas sklavecon, sklavigon de homoj, kaj [[sklavkomerco]]n. Nuntempe, sklaveco estas malpermesita en ĉiuj landoj de la mondo, sed praktike ankoraŭ ekzistas formoj de sklaveco, kies viktimoj estas ĉefe [[infano]]j kaj [[virino]]j, en kelkaj el la [[Tria mondo|Trimondaj landoj]]. La sklavoj en historio ofte estis de malsama rasa, etna aŭ religia origino ol siaj sklavistoj. Ilia periodo de sklaveco komenciĝis kun [[kidnapo]] aŭ [[Militkaptito|militkaptiteco]]. Historie, personaj kialoj de la sklavigo de homoj kutime estis konvinkiĝo pri [[krimo]] aŭ malkapablo pagi [[ŝuldo]]n. Foje forlasita [[bebo]] estas kolektita en la hejmo de familio kiu kreskigis lin kiel sklavon. La infanoj de sklavoj ofte fariĝis sklavoj mem. Laŭ la [[Internacia Organizo de Laboro]], eĉ unutempe pli ol 40 milionoj da homoj estas en stato de moderna sklaveco. Granda plimulto de la viktimoj de moderna sklaveco (70%) estas virinoj. == Difinoj == La vorto "sklavo" jam ekzistis reen en [[Meza angla lingvo|mezangla]] kiel ''{{lang|enm|sclave}}'', en [[Malnovfranca lingvo|malnovfranca]] ''{{lang|fro|esclave}}'', en malfrua [[Mezaltgermana lingvo|mezaltgermana]] ''{{lang|gmh|sklave}}'', en [[mezepoka latino]] ''{{lang|la-x-medieval|sclāvus}}'', en [[latino]] de [[Malfrua Antikveco]] ''{{lang|la|Sclāvus}}'', en [[mezepoka greka lingvo]] {{lang|grc-x-byzant|Σκλάβος}} [''Sklábos''], {{lang|grc-x-byzant|Έσκλαβήνος}} [''Ésklabḗnos'']. Laŭ etenda vidpunkto, kiu estis konata ekde la 18-a jarcento, la bizancaj terminoj {{lang|grc-x-byzant|Σκλάβινοι}} [''Sklábinoi''], {{lang|grc-x-byzant|Έσκλαβηνοί}} [''Ésklabēnoí''], estis pruntitaj el la [[Slavoj|slava]] etna memnomo {{lang|cu|*Slověninŭ}} kiu iĝis {{lang|grc-x-byzant|Σκλάβος}}, {{lang|grc-x-byzant|Έσκλαβήνος}} (en [[latino]] de [[Malfrua Antikveco]] ''{{lang|la|Sclāvus}}'') en la signifo 'slava militprizonuloj', 'slava' en 8a/9a jarcentoj, ĉar ili ofte iĝis kaptitaj kaj sklavigitaj.<ref name=":0">''[[Oxford English Dictionary]]'', 2a eldono 1989, ''s.v.'' ''slave''</ref><ref>{{cite journal |last1=Jankowiak |first1=Marek |title=What Does the Slave Trade in the Saqaliba Tell Us about Early Islamic Slavery? |journal=International Journal of Middle East Studies |date=Februaro 2017 |volume=49 |issue=1 |pages=169–172 |doi=10.1017/S0020743816001240 |doi-access=free | issn = 0020-7438}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.britannica.com/topic/slavery-sociology/The-international-slave-trade|titolo=The international slave trade|verkaĵo=Encyclopædia Britannica}}</ref>{{sfn|Lewis|1992|loc=Chapter 1}} Tamen tiu versio estis disputita ekde la 19-a jarcento.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Etymologisches Wörterbuch Der Deutschen Sprache|familia nomo=Kluge|persona nomo=Friedrich|jaro=1899|eldono=6|ĉapitro=Artikel Sklave|ĉapitro-url=https://archive.org/details/etymologisches00klug/page/366/mode/2up|loko=Strassburg|eldoninto=Trübner|paĝo=366}}</ref><ref>{{Cite book|author=Достоевский Ф.М. |authorlink=Fjodor Dostojevskij |editor=В. Г. Базанов и др., ИРЛИ |title=Полное собрание сочинений. В 30 томах |volume=23. Дневник писателя за 1876 год. Май-октябрь |year=1981 |entry=Самое последнее слово цивилизации |url=https://russian-literature.org/tom/416481 |location=Ленинград |publisher=Наука. Ленингр. отд-ние |pages=63, 382}}</ref> Alternativa nuntempa hipotezo asertas, ke en [[mezepoka latino]] ''{{lang|la-x-medieval|sclāvus}}'' tra latina ''{{lang|la|*scylāvus}}'' derivatas el bizancaj {{lang|grc-x-byzant|σκυλάω}} [''skūláō'', ''skyláō''], {{lang|grc-x-byzant|σκυλεύω}} [''skūleúō'', ''skyleúō''] - "senvestigi malamikon (mortinta en batalo)", "militakiri".<ref>{{Cite book|first=Georg |last=Korth |author-link= |year=1970 |url=https://www.jstor.org/stable/40266114 |chapter=Zur Etymologie des Wortes 'Slavus' (Sklave) |title=Glotta, Zeitschrift fur Griechische und Lateinische Sprache |journal=Glotta |volume=48 |issue=1/2 |location=Göttingen |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG) |pages=145–153|jstor=40266114 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Etymologisches Wörterbuch Der Deutschen Sprache|familia nomo=Kluge|persona nomo=Friedrich|jaro=1989|eldono=22|ĉapitro=Artikel Sklave|ĉapitro-url=https://archive.org/details/f.-kluge-etymologisches-worterbuch-der-deutschen-sprache-berlin-de-gruyter-1989/page/676/mode/2up|loko=Berlin - New York|eldoninto=De Gruyter|ISBN=3-11-006800-1|paĝo=676|redaktinto=Elmar Seebold}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Deutsches Etymologisches Rechtswörterbuch|familia nomo=Köbler|persona nomo=Gerhard|jaro=1995|ĉapitro=Sklave|ĉapitro-url=https://archive.org/details/gerhard-kobler-deutsches-etymologisches-worterbuch-1995/page/370/mode/2up|loko=Tübingen|eldoninto=Mohr|ISBN=978-3-8252-1888-1|paĝo=371}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.belleslettres.eu/content/wortkunde/sklave-slawe.php|titolo=Deutsch für Dichter und Denker: Unsere Muttersprache in neuem Licht|familia nomo=Scholten|persona nomo=Daniel|jaro=2020|ĉapitro=Sklave und Slawe|eldoninto=Bright Star Books|ISBN=978-3948287061}}</ref> Ankaŭ tiu versio estis kritikita.<ref>{{Cite book |title=Byzantinoslavica |last=Ditten |first=Hans |publisher=ACADEMIA, de l’Academie Tchecoslovaque des Sciences et Lettres |year=1972 |location=Prague |url=https://archive.org/details/byz-slav-30-1969/ByzSlav%2033%20%281972%29/page/183/mode/2up |volume=33 |pages=183–184 |entry=Kritik an G. KORTH}}</ref> Estas polemiko inter historiistoj ĉu oni uzu terminojn kiel "[[Trudlaboro|nelibera laboristo]]" aŭ "'''sklavigita persono'''", anstataŭ "sklavo", por priskribi la viktimojn de sklaveco. Laŭ tiuj kiuj proponas ŝanĝon en terminologio, la termino ''sklavo'' pluigas la krimon de sklaveco per la parolmaniero reduktante la viktimojn al nehoma nomo anstataŭ "aludi al ili kiel personoj, ne kiel la propraĵo kion ili estis". Aliaj historiistoj preferas la terminon ''sklavo'' simple ĉar la termino estas familiara kaj pli mallonga, aŭ ĉar ĝi akurate montras la nehumanecon de sklaveco, dum la uzado de ''persono'' inkludas gradon de aŭtonomecon kion la sklaveco ne permesas.<ref>{{Cite web|url=http://www.slate.com/articles/life/the_history_of_american_slavery/2015/05/historians_debate_whether_to_use_the_term_slave_or_enslaved_person.html?wpsrc=sp_all_native_by-section|title=Slave or Enslaved Person? It's not just an academic debate for historians of American slavery|last=Waldman|first=Katy|date=19a de Majo 2015|website=Slate|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521212600/http://www.slate.com/articles/life/the_history_of_american_slavery/2015/05/historians_debate_whether_to_use_the_term_slave_or_enslaved_person.html?wpsrc=sp_all_native_by-section|archive-date=21a de Majo 2015|url-access=subscription }}</ref> === Posedsklaveco === [[Dosiero:Slavery21.jpg|eta|200ra|''Vipante sklavon etenditan surgrunde'', bildo de 1853 en kontraŭsklaveca pamfleto.]] [[Dosiero:Sale of negroes 1860.jpg|eta|altdekstre|Afiŝo por aŭkcio de sklavoj en [[Georgio]], Usono, 1860.]] [[Dosiero:Woman with enslaved girl, New Orleans 1850s.jpg|eta|altdekstre|Portreto de maljunulino en [[Novorleano]] kun sia sklavigita servistino meze de la 19-a jarcento.]] Kiel [[socia institucio]], posedsklaveco klasigas sklavojn kiel ''posedo'' ([[persona posedo]]) posedata de la sklavisto; kiel brutaro, ili povas est aĉetita kaj vendita laŭdezire.<ref>{{Citaĵo el libro|url={{google books |plainurl=y |id=osZnIiqDd4sC|page=162}}|titolo=The Politics of Property: Labour, Freedom and Belonging|alirdato=31a de Majo 2012|familia nomo=Brace|persona nomo=Laura|jaro=2004|eldoninto=Edinburgh University Press|ISBN=978-0-7486-1535-3|paĝo=162}}</ref> Kvankam ĝi ne ekzistis en ĉiu epokoj kaj lokoj en la klasika mondo, posedsklaveco ja ekzistis en antikvaj epokoj kaj estis praktikita en lokoj kiel en la [[Romia Imperio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://chs.harvard.edu/curated-article/snowden-lectures-keith-bradley-the-bitter-chain-of-slavery/|titolo='The Bitter Chain of Slavery': Reflections on Slavery in Ancient Rome|alirdato=15a de Novembro 2022|familia nomo=Bradley|persona nomo=Keith|dato=2a de Novembro 2020|eldoninto=Harvard University}}</ref> Posedsklaveco atingis sian modernan ekstremon en Ameriko dum la koloniigo fare de eŭropanoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://ldhi.library.cofc.edu/exhibits/show/africanpassageslowcountryadapt/introductionatlanticworld/slaverybeforetrade|titolo=Lowcountry Digital History Initiative|alirdato=29a de Novembro 2021|eldoninto=College of Charleston}}</ref> Ekde la 18-a jarcento, serio de [[aboliciismo|aboliciismaj]] movadoj rigardis sklavecon kiel perforto de la rajtoj de sklavoj kiel personoj ("ĉiuj homoj estis egale kreitaj"), kaj klopodis por aboli ĝin. Aboliciismo frontis ekstreman reziston, sed ĝi estis finfine sukcesa; la lasta okcidenta lando kiu abolis la sklavecon estis Brazilo, nome en [[1888]].<ref>{{Cite web|url=http://www.brandeis.edu/projects/fse/slavery/contemporary/essay-chattel-slavery.html|title=Traditional or Chattel Slavery|website=FSE Project|publisher=The Feminist Sexual Ethics Project|access-date=31a de Augusto, 2014}}</ref> La lasta lando kiu abolis sklavecon, nome [[Maŭritanio]], faris tion en [[1981]].<ref>Tiu malpermeso de sklaveco de 1981 ne tuj efektive estis praktikita, ĉar ne estis juraj rimedoj kiel mekanismoj por persekuti tiujn kiuj havis sklavojn. Tio okazis nur en 2007.</ref> Fakte en preskaŭ ĉiuj landoj kie laŭjure sklaveco estis abolita, plue restis kondutoj kaj kutimoj kiuj pluigis iel la praktikon, aŭ almenaŭ fortan diskriminacion kontraŭ iamaj sklavoj. === Ŝuldosklavigo === {{Ĉefartikolo|Kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj}} Ŝuldosklavigo, konata ankaŭ kiel ''ligita laboro'', estas formo de nelibera laboro en kiu persono laboras por forpagi [[ŝuldo]]n. Ĝenerale, tiaj laboristoj estis historie pli bone traktataj ol aliaj sklavoj, ĉar ili apartenas al sama popolo. La servoj postulitaj por repagi la ŝuldon, kaj ties daŭro, povas esti nedifinitaj. Ŝuldosklavigo povas esti trapasata de unu generacio al la sekva generacio aŭ de unu familiano al alia, kaj tiukadre filoj povas esti devigitaj pagi la ŝuldojn de gepatroj.{{sfn|Bales|2004|pp=15–18}} Ĝi estas la plej disvastigita maniero de nuntempa restanta sklaveco.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=20504&LangID=E|titolo=Debt bondage remains the most prevalent form of forced labour worldwide|alirdato=27a de Julio 2021|dato=15a de Septembro 2016|eldoninto=United Nations}}</ref> Ŝuldosklavigo okazas en Suda Azio.{{sfn|Bales|2004|pp=15–18}} Mona geedzigo referencas geedzigon en jiu junulino estas edzinigita al viro por forpagi ŝuldojn de ŝiaj gepatroj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/09/nigerias-young-daughters-sold-money-wives-180921153424671.html|titolo=Nigeria's young daughters are sold as 'money wives'|alirdato=12a de Majo 2020|dato=21a de Septembro 2018|eldoninto=Al Jazeera}}</ref> La sistemo Ĉukri estas ŝuldosklavigo kiu ekzistas en partoj de [[Bengalio]] laŭ kiu virino povas esti trudita al [[prostituo]] por forpagi ŝuldojn.<ref>Page 11,12, Sleightholme & Indrani (1996), ''Guilty Without Trial'', {{ISBN|0-8135-2381-8}}</ref> Simila sistemo estas uzata de [[mafio]]j kiuj translokigas homojn el malriĉaj aŭ senproblemaj landoj ekzemple el suda Azio, Nordafriko aŭ Orienta Eŭropo al disvolvigitaj riĉaj landoj de Centra kaj Okcidenta Eŭropo, kiuj transformas malgrandajn ŝuldojn en sklavigo al prostituo aŭ [[trudlaboro]]. === Dependantoj === La vorto "sklaveco" estis uzata ankaŭ por referenci al jura stato de dependeco de aliulo.<ref name="Encyclopedia1">{{Cite book|title=Slavery and South Asian History|first1=Indrani |last1=Chatterjee|first2=Richard|last2= Eaton|publisher=Indiana University Press|year=2006|isbn=978-0-253-11671-0|page=3}}</ref><ref>M.A. Dandamayev, Barda kaj Bardadārī en ''Encyclopædia Iranica''</ref> Por ekzemplo, en [[Aĥemenida Imperio|Persio]], la situacio kaj vivo de tiaj dependantaj sklavoj (ekzemple militprizonuloj) povis estis pli favoraj ol tiuj de ordinaraj civitanoj.<ref>Farazmand, Ali (1998) "Persian/Iranian Administrative Tradition", en Jay M. Shafritz (Eldonisto), ''International Encyclopedia of Public Edict and Administration''. Boulder, CO: Westview Press, pp. 1640–1645&nbsp;– Excerpt: "Persians never practiced mass slavery, and in many cases the situations and lives of semi-slaves (prisoners of war) were in fact better than the common citizens of Persia." (p. 1642)</ref> Laŭlonge de la historio foje okazis situacioj en kiuj liberaj homoj povis akcepti situacion de dependa sklaveco por esti protektita kontraŭ pli malfavoraj situacioj de danĝeroj, riskoj, eksteraj atakoj ktp. === Trudlaboro === {{Ĉefartikolo|Trudlaboro|Homvendado}} Trudlaboro, aŭ nelibera laboro, estas foje uzata por priskribi individuon kiu estas devigita labori kontraŭ sia volo, sub minaco aŭ perforto aŭ alitipa puno, sed la ĝenerala termino "nelibera laboro" estas uzata ankaŭ por priskribi posedsklavecon same kiel por alia ajna situacio en kiu persono estas devigita labori kontraŭ sia volo kaj la kapabloj de la persono labori produktive estas sub la kompleta kontrolo de alia persono. Tio povas inkludi ankaŭ instituciojn ne ordinare klasitaj kiel sklaveco, kiel [[servuteco]], [[konskripcio]] kaj [[punlaboro]]. Kvankam kelkaj neliberaj laboristoj, kiel [[servuteco|servutuloj]], havis esencajn, ''de jure'' jurajn aŭ tradiciajn rajtojn, ili ankaŭ ne havas kapablon fini la aranĝojn laŭ kiuj ili laboras kaj estas ofte celo de formoj de perforto, devigo, kaj restriktado de sia agado aŭ movado ekster sia laborloko. Homvendado ĉefe temas pri virinoj kaj geinfanoj devigitaj eniri en [[prostituo]]n kaj tio estas la plej rapida kreskanta formo de deviga laboro, kaj Tajlando, Kamboĝo, Barato, Brazilo kaj Meksiko estis identigitaj kiel ĉefaj lokoj por la komerca seksa ekspluatado de geinfanoj.<ref name="voa">{{Cite web|url=http://www1.voanews.com/english/news/a-13-2009-05-15-voa30-68815957.html?rss=human+rights+and+law |title=Experts encourage action against sex trafficking |archive-url=https://web.archive.org/web/20091223080032/http://www1.voanews.com/english/news/a-13-2009-05-15-voa30-68815957.html?rss=human%2Brights%2Band%2Blaw |archive-date=23a de Decembro, 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ipsnews.net/2007/08/rights-mexico-16000-victims-of-child-sexual-exploitation/|title=Rights–Mexico: 16,000 Victims of Child Sexual Exploitation|website=ipsnews.net|date=13a de Aŭgusto, 2007|access-date=11a de Februaro, 2016}}</ref> ==== Infansoldatoj kaj infanlaboro ==== {{Ĉefartikolo|Infansoldato|Infanlaboro}} [[Dosiero:Omo River Valley IMG 0463.jpg|eta|250ra|maldekstre|Infansoldatoj de Omo Valo en Etiopio.]] En 2007, la internacia organizo por la [[homaj rajtoj]] nome ''[[Human Rights Watch]]'' ĉirkaŭkalkulis, ke 200 000 ĝis 300 000 infanoj servis kiel [[soldato]]j en nuntempaj konfliktoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hrw.org/campaigns/crp/index.htm|titolo=Campaign Page: Child Soldiers|eldoninto=[[Human Rights Watch]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080213041833/http://www.hrw.org/campaigns/crp/index.htm|arkivdato=13a de Februaro 2008}}</ref> Pliaj junulinoj sub 16-jaraĝo laboras kiel [[Servisto#Servistoj|hejmlaboristinoj]] ol ajna alia kategorio de infanlaboro, ofte senditaj al urboj fare de gepatroj loĝantaj en rura malriĉeco<ref>{{cite news |last=Sullivan |first=Kevin |date=26a de Decembro 2008 |title=In Togo, a 10-Year-Old's Muted Cry: 'I Couldn't Take Any More' |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/25/AR2008122501198.html?wprss=rss_print/asection&sid=ST2008122600004 |newspaper=The Washington Post |access-date=27a de Majo 2018}}</ref> kiel ĉe la Haitiaj ''[[restavek]]''-oj. La trudoj de infanoj al milito aŭ al trudlaboro dependis historie kaj dependas nuntempe de la cirkonstancoj: tiel dekomence geinfanoj helpis al la familia ekonomio de malriĉaj tavoloj, poste la [[industria revolucio]] metis knabojn en la mallarĝajn mingaleriojn kaj knabinojn en tekstilajn fabrikojn, unue en Okcidenta Eŭropo kaj poste en Suda Azio en la dua duono de la 20-a jarcento. Siaflanke [[infansoldato]] estis uzitaj ĉu en [[gerilo]]j kaj sekve en militoj, kie fizika forto jam ne tiom utilas kiom ĝis la epoko de la mondmilitoj, sed novaj teknologioj kaj armiloj ebligas la uzadon de knaboj en militoperacoj. === Deviga geedzigo === {{Ĉefartikolo|Infana geedzeco|Forkapto de la fianĉino}} [[Dosiero:Oskar Shmerling. Free love (Forced marriage). Molla Nasreddin.jpg|eta|dekstra|320ra|Kritikoj kontraŭ la tradicio de deviga geedzeco ĉe [[Azerioj]] el la satira gazeto de la 20a jarcento ''Molla Nasraddin''.]] [[Devigita geedzeco|Devigitaj geedzecoj]] aŭ fruaj geedzecoj estas ofte konsiderataj tipo de sklaveco. Devigitaj geedzecoj plue estas praktikataj en tro multaj partoj de la mondo kiel en kelkaj partoj de Azio kaj Afriko kaj en migrantaj komunumoj en [[Okcidento]] West.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-21665322|titolo=Two-year-old 'at risk' of forced marriage|dato=5a de Marto 2013|verkaĵo=BBC News}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf |title=Honor Diaries : Child/Forced Marriage : Factsheet |publisher=Honordiaries.com |access-date=29a de Septembro, 2015 |archive-date=24a de Septembro, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924031200/http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924031200/http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf |date=2015-09-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924031200/http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf |arkivdato=2015-09-24 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Black |first1=Debra |date=20a de Septembro 2013 |title=Forced marriages rampant in Ontario |url=http://www.thespec.com/news-story/4116168-forced-marriages-rampant-in-ontario |newspaper=The Hamilton Spectator |access-date=20a de Septembro, 2013 |archive-date=26a de Marto, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326072557/http://www.thespec.com/news-story/4116168-forced-marriages-rampant-in-ontario/ |url-status=dead }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.thespec.com/news-story/4116168-forced-marriages-rampant-in-ontario/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170326072557/http://www.thespec.com/news-story/4116168-forced-marriages-rampant-in-ontario/ |arkivdato=2017-03-26 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mulr.com.au/issues/36_3/36_3_5.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150613000244/http://www.mulr.com.au/issues/36_3/36_3_5.pdf |archive-date=13a de Junio, 2015 |title=Without Consent: Forced Marriage in Australia |url-status=live}}</ref> Laŭ la sistemo de religia prostituo junulinoj kaj virinoj estas havigitaj al pastroj aŭ anoj de plej altaj kastoj, kiel ekzemple ĉe la praktiko de [[Bajadero]]j en Suda Azio aŭ pastrofetiĉaj sklavoj en Okcidenta Afriko.[[Forkapto de la fianĉino]] okazas en multaj lokoj en la nuntempa mondo, kaj studo de 2003 trovis nacian averaĝon de 69% de geedzigoj en Etiopio realigitaj pere de forkapto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://reliefweb.int/report/ethiopia/unicef-supports-fight-end-marriage-abduction-ethiopia|titolo=UNICEF supports fight to end marriage by abduction in Ethiopia|alirdato=29a de Aŭgusto 2013|dato=9a de Novembro 2004|eldoninto=reliefweb.int}}</ref> === Aliaj uzoj de la termino === La vorto ''sklaveco'' estas ofte uzata kiel pejorativa esprimo por priskribi ajnan aktivecon en kiu iu estas devigita plenumi taskojn. Kelkaj argumentas, ke [[Konskripcio#Rajto rifuzi militservon|militaj taskoj]] kaj aliaj formoj de registardeviga laboro konstituas "ŝtat-operacita sklaveco."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.capmag.com/article.asp?ID=2346|titolo=An Idea Not Worth Drafting: Conscription is Slavery|alirdato=29a de Septembro 2015|familia nomo=Krembs|persona nomo=Peter|dato=20a de Januaro 2003|eldoninto=Capmag.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.davidkopel.com/NRO/2001/Nationalized-Slavery.htm|title=Nationalized Slavery; A policy Italy should dump|website=davidkopel.com|author-link=Dave Kopel|first=Dave|last=Kopel|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012125652/http://www.davidkopel.com/NRO/2001/Nationalized-Slavery.htm|archive-date=12a de Oktobro, 2007|url-status=dead}}. Ĝi referencas al postuloj kaj por milito kaj por [[nacia servo]] en Italio.</ref> Kelkaj [[libertarianismo|libertarianoj]] kaj [[anarki-kapitalismo|anarki-kapitalistoj]] vidas la registaran impostadon kiel formo de sklaveco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://mises.org/library/tax-slavery|titolo=Tax Slavery|alirdato=9a de Oktobro 2006|familia nomo=Machan|persona nomo=Tibor R.|dato=13a de Aprilo 2000|eldoninto=Ludwig von Mises Institute}}</ref> La esprimo "sklaveco" estis uzata ankaŭ de kelkaj proponantoj de [[kontraŭpsikiatrio]] por difini nevolontajn psikiatriajn pacientojn, postulante, ke ne estas ĝustaj fizikaj testoj por mensa malsano kaj ke la psikiatria paciento devas sekvi la ordonojn de la psikiatro. Ili asertas, ke anstataŭ katenojn por kontroli la sklavon, la psikiatro uzas drogojn por kontroli la menson.<ref>{{Citaĵo el libro|url={{google books |plainurl=y |id=fBxyTAEiSUIC|page=26}}|titolo=Blaming the Brain: The Truth About Drugs and Mental Health|familia nomo=Valenstein|persona nomo=Elliot|dato=Februaro 2002|eldoninto=Simon and Schuster|ISBN=978-0-7432-3787-1|paĝo=26}}</ref> ''Drapetomanio'' estis supozita pseŭdoscienca psikiatria diagnozo por sklavo kiu deziris liberecon; "simptomoj" estus laceco kaj tendenco al fuĝo el kaptiveco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url={{google books |plainurl=y |id=3OeefBqX7ggC}}|titolo=Psychiatric Slavery – Thomas Stephen Szasz – Google Books|alirdato=29a de Septembro 2015}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Schaler |first1=J.A. |year=2003 |title=Slavery and psychiatry |journal=British Journal of Psychiatry |volume=183 |pages=77–78 |doi=10.1192/bjp.183.1.77-a|pmid=12835252 |doi-access=free }}</ref> Kelkaj proponantoj de [[animalaj rajtoj]] aplikis la terminon ''sklaveco'' al la kondiĉo de kelkaj aŭ ĉiuj hom-posedataj animaloj, argumentante, ke ilia statuso estas komparebla al tiu de homaj sklavoj.<ref name="MSpiegel">{{Citaĵo el libro|titolo=The Dreaded Comparison: Human and Animal Slavery|url=https://archive.org/details/dreadedcompariso0000spie|familia nomo=Spiegel|persona nomo=Marjorie|jaro=1996|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Mirror Books}}</ref> La labormerkato, kiel instituciita sub nuntempaj [[kapitalismo|kapitalismaj sistemoj]], estis kritikita de ĉeftendencaj [[Socialismo|socialistoj]] kaj [[anarkisindikatismo|anarkisindikatistoj]], kiuj uzis la terminon ''[[salajrosklaveco]]'' kiel [[pejorativo]] aŭ ''disfemismo'' por "salajrlaboro".<ref>Kvar fontoj pri la koncepto de ''"wage slavery"'' kaj ties variaj interpretaĵoj, estas ĉe [http://www.dictionary.com/browse/wage-slave wage slave] en dictionary.com alirita la 4an de Marto 2013.</ref>{{sfn|Ellerman|1992}}<ref name="merriam-webster.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/wage%20slave|titolo=wage slave|alirdato=4a de Marto 2013|eldoninto=merriam-webster.com}}</ref> Socialistoj skizas paralelojn inter la komerco de laboro kiel varo kaj la sklaveco. Oni scias, ke [[Cicero]] sugestis tiajn paralelojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://constitution.org/|titolo=Constitution Society – Advocates and enforcers of the U.S. and State Constitutions|alirdato=2021-02-06|citaĵo=...vulgar are the means of livelihood of all hired workmen whom we pay for mere manual labour, not for artistic skill; for in their case the very wage they receive is a pledge of their slavery.|arkivurl=https://web.archive.org/web/20201221014338/https://constitution.org/|arkivdato=2020-12-21}}</ref> == Historio == [[Dosiero:Spartacus statue by Denis Foyatier.jpg|eta|maldekstre|''Spartako'', marmora skulptaĵo de Denis Foyatier (1830), Luvro. [[Spartako]] estas la plej fama estro de sklava ribelo.]] La sklavoj estis ĉefe [[militkaptito]]j, kiujn oni poste vendis sur [[bazaro]]j aŭ simple sklavigis ilin. Ili laboris komence ĉedome kiel helpantoj kaj en la [[metiejo]]j. Ili laboris en la amashomaj grandaj konstruadoj, [[vorko]]j, kiel ĉe konstruado de [[piramido]]j, fosado de sistemo de [[Irigacio|irigaciaj]] [[Kanalo (akvovojo)|kanaloj]]. (Kelkaj opinias, ke tiuj laboristoj estis [[servuteco|servutuloj]], duonsklavoj.) Tiu socia statuso ekzistis diversskale ĉe preskaŭ ĉiuj la civilizacioj de antikveco, de Ĉinio ĝis Romia imperio (kie ili estis aparte multaj) pasante tra Hindio kaj Persa imperio. La subpremo de la sklavoj kondukis kelkfoje al [[ribelo]]j, el kiuj la plej fama estis la [[sklavribelo de Spartako]] ([[-73|73]]-[[-71|71 a.K.]]). Tiuj [[ribelo]]j estis ĉiam venkitaj far la pli bone organizitaj kaj ekipitaj potenculoj. Kiam en [[milito]] malnovaj [[Slavoj]] kaptis malamiksoldaton tiam lin prenis al sklaveco. Por ke klaru lia socia pozicio oni tondis liajn harojn. Kiam liaj haroj plenkreskis li povis hejmiĝi en tribo aŭ foriri.<ref>[http://www.ved.sk/RC.vlasy.htm Rodná cesta]</ref> La vera sklaveco malfortiĝis dum ekapero de [[feŭdismo]], sed restis heredaĵoj de ĝi ([[servuteco]]). La sklaveco reviviĝis pro la koloniado de [[Ameriko]]. La koloniistoj volis laborigi fortajn, kaj malmultekostajn laboristojn sur la bienegoj, en la [[mino]]j de la novaj teritorioj. Tiel ili ekigis la sklavkomercon en la komenco de la [[16-a jarcento]].[[Dosiero:AfricanSlavesTransport.jpg|eta|250ra|dekstra|Sklavtransporta karavano en Afriko en la 19-a jarcento]] La sklavkomerco tuŝis ĉefe la [[afriko|afrikajn]] [[nigrulo]]jn. Oni kalkulas nombrojn de 15 milionoj da afrikaj sklavoj (onidire 80 % mortis dumvoje) ĝis la komenco de la [[19-a jarcento]], kiuj estis transportitaj per simplaj aŭ speciale ekipitaj [[sklavoŝipo]]j en [[Ameriko]]n. Komence de la 19-a jarcento la sklaveco estis baro antaŭ la evoluo de [[kapitalismo]]; tiel ekis la movado de [[aboliciismo]]. La sklavecon forviŝis [[Unuiĝinta Reĝlando]] en [[1807]] (en la [[Brita imperio]] nur en [[1833]]), [[Francio]] en [[1816]] (en la [[kolonio]]j je la [[27-a de aprilo]] [[1848]]). En [[Usono]] en 1841-1842 okazis la kazo de [[Sengbe Pieh]] aŭ alinome kazo ''Amistad'', kaj oni liberigis la sklavojn en plimulto de la ŝtatoj en la 1860-aj jaroj, kiel rezulto de la [[Usona Enlanda Milito]] [[1861]]–[[1865]]. [[Dosiero:ST-slaves.jpg|eta|250ra|Sklavaj laboristoj en orienta Afriko]] La lasta ŝtato, kiu nuligis sklavecon, estis [[Maŭritanio]], kiu konservis ĝin ĝis 1980. == Sklaveco laŭ landoj kaj regnoj == === Antikva Egiptio === En [[antikva Egiptio]] vera sklaveco ne ludis gravan rolon. Ekzemple la egiptaj [[piramido]]j estis konstruitaj de pagitaj laboristoj, kiuj pro la nobla celo de sia laboro estis respektataj homoj. Eble ili ne havis la rajton libere elekti sian laboron, do estis servutuloj. [[Herodoto]] en sia dua volumo pri historio raportas, ke [[faraono]] [[Ĥufu]], kiun li prezentas kiel kruelulon, devigis ĉiujn regnanojn labori pri piramid-konstruado, po tri monatojn. Ĉiu tia alterno konsistis el 100.000 homoj. Se tiu raporto estas vera, efektive temis pri servuteco. Oni supozas, ke la nombro 100.000 estis simbola, kaj ke vere estis malpli da laboristoj<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.cheops-pyramide.ch/khufu-pyramid/pyramid-workers.html | titolo = Building the great pyramid | titolo-aldono = How many workers are necessary to build Khufu's pyramid? | alirdato = 2012-12-15 | aŭtoro = Franz Löhner | kunaŭtoroj = Teresa (Zubi) Zuberbühler | formato = HTML | lingvo = {{de}}, {{en}} | arkivurl = https://web.archive.org/web/20121223173740/http://www.cheops-pyramide.ch/khufu-pyramid/pyramid-workers.html | arkivdato = 2012-12-23 }}</ref>. === Antikva Grekio === En [[antikva Grekio]], kulture evoluinta, sklaveco estis grava elemento de socio. Iuj eĉ opinias, ke nur la ekzisto de sklavoj donis al la reganta klaso la libero okupiĝi pri arto kaj filozofio aŭ pri kreado de efika armeo<ref name="ursulacliff">{{Citaĵo el la reto | url = http://cliojournal.wikispaces.com/Slavery+in+Ancient+Greece | titolo = Slavery in Ancient Greece | alirdato = 2012-12-15 | 4 = | aŭtoro = Ursula Cliff | jaro = 2009 | formato = HTML | verko = | eldonisto = Clio | paĝoj = | lingvo = {{en}} | arkivurl = https://web.archive.org/web/20130129013817/http://cliojournal.wikispaces.com/Slavery+in+Ancient+Greece | arkivdato = 2013-01-29 }}</ref>. Oni taksis, ke en [[-435|−435]] la urbo-ŝtato ''(polis)'' [[Ateno]] havis inter 250.000 kaj 300.000 loĝantojn, el kiuj 100.000 estis sklavoj<ref>{{citaĵo de libro |familinomo= Scheidel |personnomo= Walter | kunaŭtoroj=Ian Morris, Richard P. Saller |titolo= The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World |eldoninto= Cambridge University Press |jaro= 2007 }}</ref>. Sklavoj laboris ne nur en hejmoj (inter unu kaj 20 en ĉiu bonklasa hejmo) kaj agrokulturo, sed ankaŭ en [[minejo]]j (pri [[fero]] kaj [[arĝento]]). La [[Homero|homeraj]] eposoj [[Iliado]] kaj [[Odiseado]] priskribas la kaptadon de sklavoj dum milito; poste aldoniĝis sklavkomerco kun alilandaj komercistoj.<ref>Laŭ la Grekoj sklaveco estis institucio “naturjura”; por la romianoj, male, la homo ne estis sklavo pro natura leĝo, sed tia li povis fariĝi se la ŝtataj leĝo tion altrudus. Pro tio la sklavo en Romo povis esti liberigita kaj akiri la roman civitanecon.</ref> En [[Sparto]] la sklavoj (helotoj) ludis pli gravan nombran rolon; laŭ taksoj iam estis 20 sklavoj por ĉiu sparta civitano<ref name="ursulacliff" />. Sklavoj servis precipe en agrokulturo kaj kiel soldatoj. Pro tio necesis severa administra strukturo por eviti ribelojn. Mezume la kondiĉoj de sklavo en Sparto estis pli malbonaj ol en Ateno<ref name="ursulacliff" />. Pri la socia sinteno al sklaveco komparu la [[#Sociologio de Sklaveco|eldiron]] de Aristotelo sube. === Romio === {{Ĉefartikolo|Unua sklaveca milito|Dua sklaveca milito|Tria sklaveca milito}} [[Dosiero:Borghese_villa_gladiator_mosaic.jpg|eta|300ra|maldekstre|La Gladiatora Mozaiko ĉe la Galleria Borghese, Gladiatoroj ludis gravan rolon en la romiaj sklavecaj militoj.]] Ĝis la [[2-a jarcento a.K.]] en Romio ekzistis [[kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj|sklavigo pro ŝuldoj]]; ŝuldanto devis labori por la kreditanto. Pro multiĝo de militkaptitoj ekestis abundo da militsklavoj, kaj la ŝuldsklavigo estis nuligita. Plia fonto de sklavoj estis, ke kelkaj krimoj estis puneblaj per sklaveco. Sklavoj laboris en ĉiuj branĉoj de la ekonomio. Ĉar la [[greka lingvo]] estis simbolo de klereco, grekaj sklavoj foje estis ŝatataj kiel instruistoj. Laŭ romia juro la idoj de sklavoj heredis la sklavecon. Sklavoj ne havis personajn rajtojn, sed mastroj povis permesi al ili posedon de personaj havaĵoj ''(peculium)''. Per kolektita havaĵo sklavo povis mem aĉeti sian liberon ''(manumissio)'' kaj tiel akiris plenajn rajtojn de civitano. Li plu devis labori por sia mastro kaj eĉ ĉe sia liberigo devis fari kontrakton pri tio, sed la mastro ne plu havis plenajn rajtojn, ekzemple lin mortigi. Tian dependecon havis ankaŭ multajn romianoj, kiuj neniam estis sklavoj. Filoj de liberigitaj sklavoj estis plenrajtaj civitanoj. Tiel la liberigo de sklavoj, ofte promesita kaj praktikata por certigi ilian lojalecon, tre kreskigis la nombron de civitanoj. Ĉar sklavo ne povis esti soldato, okazis, ke liberulo ŝajnigis sin sklavo por eviti armeservadon. === Islamo === {{Ĉefartikolo|Araba sklavkomerco}} [[Zinja ribelo]] ( arabe ثورة الزنج) estis serio de ribeloj fare de nigraj sklavoj (Zanj) en suda Mezopotamio en la [[Abasida Kaliflando]] dum la dua duono de la 9-a jarcento. Sklaveco estis ofta fenomeno en la Kaliflando. La plej multaj sklavoj estis dungitaj por hejmaj taskoj kaj tial vivis apartigitaj. La sklavoj vivis en malfacilaj cirkonstancoj (salonĉako) kaj estis uzitaj nur en la pli malaltaj areoj de la Tigriso kaj Eŭfrato. === La triangula komerco ([[Eŭropo]] - [[Afriko]] - [[Ameriko]]) === [[Dosiero:Slavery in Brazil, by Jean-Baptiste Debret (1768-1848).jpg|250ra|eta|Sklavo en [[Brazilo]].]] Dum tri jarcentoj okazis vendado de homoj, viroj, virinoj, infanoj, perforta ellandigo de ili el Afriko ĉefe al Ameriko. Tion organizis ŝipkompanioj el Eŭropo. Ĉar afrikanoj ne okupis la marbordojn, estis facile por la alvenintoj konstrui [[haveno]]jn. Afrikaj reĝoj kunlaboris kun sklavistoj per vendado de siaj militkaptitoj, kelkaj eĉ kaptis homojn de najbaraj etnoj por vendi ilin. Laŭ diversaj fontoj oni atingas la suman nombron de cent milionoj da sklavoj ellandigitaj dum 3 jarcentoj. Sklavigo estis komerca bezono: eŭropanoj bezonis laborfortojn en siaj agrikulturaj kolonioj en [[Ameriko]]. La ĉefaj memorlokoj pri tiu triangula komerco estas [[Ouidah]] en [[Benino]] kaj insulo [[Gorée]] en [[Senegalo]]. [[Kilombo]] (portugala skribmaniero: '''''Quilombo''''') signifis dum la epoko de portugala regado loĝlokon de fuĝintaj [[sklavo]]j en [[Brazilo]]. La vorto kilombo devenas el la [[bantuaj]] lingvoj Bantu-Sprachen [[konga|ki-kongo]] kaj [[kimbunda lingvo|kimbundo]] kaj signifas loĝloko. Kondiĉe, ke temas pri defendpovaj komunumoj, oni uzis tiam ankaŭ la vorton „mokambo“, kio en ki-kongo signifas „rifuĝejo“ aŭ „fuĝejo“.<ref name="Castro">Yeda Pessoa de Castro: ''Falares africanos na Bahia: um vocabulário afro-brasileiro.'' Academia Brasileira de Letras, Topbooks Editora e Distribuidora de Livros, Rio-de-Ĵanejro 2001.</ref> Vidu ankaŭ: [[Masakro sur Zong]] == Nuntempa situacio == Kvankam la sklaveco oficiale estis malpermesita en la 19-a jarcento en plimulto de la landoj, la sklaveco pluvivis kiel [[servuteco|servuto]], [[trudlaboro]] ([[Sovetunio]], [[Nazia Germanio]]) aŭ laborigo de [[infano]]j ([[infana sklaveco]] en [[Azio]]) kaj [[seksa sklaveco]] en la 20-a kaj 21-a jarcentoj. Ofte laboristoj estas [[kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj|kvazaŭsklavigitaj pro ŝuldoj]] (inside kaj false aranĝitaj intence de la [[mastro]]j) en [[Brazilo]] aŭ [[Nepalo]] (kie ŝuldoj povas estis "elaĉetitaj" de aliaj bienistoj, tiel fakte "aĉetantaj" la laboristojn). Vidu ankaŭ artikolon [[restaveko]]. === [[Sklaveco en Maŭritanio]] === [[Dosiero:110407 Mauritanian activists push for action on slavery - الناشطون الموريتانيون يطالبون بإجراءات ضد العبودية - (5706899229).jpg|eta|maldekstre|330x330ra|Defendantoj de rajtoj en Maŭritanio petas devigon de la leĝo kontraŭ sklaveco]] Oni diras, ke sklaveco estis "profunde enradikiĝinta" en la strukturo de la nordokcidenta afrika lando [[Maŭritanio]] kaj "proksime ligita" al la etnaro de la lando.<ref name="Ghanem3">{{Cite web|url=http://www.onislam.net/english/politics/africa/438414|title=Slavery in Mauritania Emancipating the Free|date=21a de Aŭgusto 2007|website=Onislam.net|last1=Ghanem|first1=Omar|access-date=28a de Oktobro 2014|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028173723/http://www.onislam.net/english/politics/africa/438414|archive-date=28a de Oktobro 2014}}</ref> En 1905, la kolonia franca registaro deklaris la finon de ''sklaveco en Maŭritanio'' sed la grandeco de Maŭritanio malhelpis efektivigon.<ref name="auto22">{{Citaĵo el la reto|url=http://edition.cnn.com/interactive/2012/03/world/mauritania.slaverys.last.stronghold/index.html|titolo=Slavery's Last Stronghold|alirdato=25a de Junio 2017|aŭtoro=John D. Sutter|dato=Marto 2012|eldoninto=CNN|lingvo=en}}</ref> En 1981, Maŭritanio fariĝis la lasta lando en la mondo kiu kontraŭleĝigis sklavecon, kiam prezidenta dekreto aboliciis ĝin.<ref name="NYER-20142">{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.newyorker.com/magazine/2014/09/08/freedom-fighter|titolo=Freedom Fighter: A slaving society and an abolitionist's crusade|alirdato=16a de Oktobro 2014|familia nomo=Okeowo|persona nomo=Alexis|dato=8a de Septembro 2014|gazeto=[[The New Yorker]]}}</ref> Tamen, neniuj krimaj leĝoj kreiĝis por efektivigi ĝin.<ref name="NYER-20142" /><ref name="BBC2">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6938032.stm|titolo=Mauritanian MPs pass slavery law|alirdato=2010-05-23|dato=9a de Aŭgusto 2007|verkaĵo=[[BBC News]]}}</ref><ref name="a2">{{Cite web|first=Terence|last=Corrigan|url=http://www.saiia.org.za/governance-and-aprm-opinion/mauritania-made-slavery-illegal-last-month.html|title=Mauritania: Country Made Slavery Illegal Last Month|publisher=The East African Standard|date=6a de Septembro 2007|access-date=2008-01-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-06-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101121020916/http://www.saiia.org.za/governance-and-aprm-opinion/mauritania-made-slavery-illegal-last-month.html|arkivdato=2010-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110804032958/http://www.saiia.org.za/governance-and-aprm-opinion/mauritania-made-slavery-illegal-last-month.html|archivedate=2011-08-04}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.saiia.org.za/governance-and-aprm-opinion/mauritania-made-slavery-illegal-last-month.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101121020916/http://www.saiia.org.za/governance-and-aprm-opinion/mauritania-made-slavery-illegal-last-month.html |arkivdato=2010-11-21 }}</ref> En 2007, "pro internacia premado", la registaro enleĝigis, ke oni povas procesigi sklavhavantojn.<ref name="NYER-20142" /> Malgraŭ tio, en 2018 Indekso de Tutmonda Sklaveco taksis, ke {{formatnum:90000}} homoj ({{unuo|2.1|%}} el la loĝantaro) estas [[sklavo]]j,<ref>{{Cite news|url=http://www.globalslaveryindex.org/country/mauritania/|title=Global Slavery Index country data - Mauritania|newspaper=Global Slavery Index|access-date=26a de Junio 2020}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141023191039/http://www.globalslaveryindex.org/country/mauritania/ |date=2014-10-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.globalslaveryindex.org/country/mauritania/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141023191039/http://www.globalslaveryindex.org/country/mauritania/ |arkivdato=2014-10-23 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-mauritania-slavery-un/activists-warn-over-slavery-as-mauritania-joins-u-n-human-rights-council-idUSKCN20K2GS|title=Activists warn over slavery as Mauritania joins U.N. human rights council|website=reuters.com|date=27a de Februaro 2020|access-date=26a de Junio 2020}}</ref> malpli ol la {{formatnum:140000}} sklavoj kiujn tiu ĉi organizaĵo raportis en 2013.<ref name="auto12">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/11/12/world/africa/mauritania-confronts-long-legacy-of-slavery.html|title=Mauritania Confronts Long Legacy of Slavery|first=Adam|last=Nossiter|date=11a de Novembro, 2013|newspaper=The New York Times}}</ref> En 2017 la [[BBC]] raportis, ke {{formatnum:600000}} homoj estas sklavoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1458_abolition/page4.shtml|title=The Abolition season|publisher= BBC World Service |website=BBC.co.uk|access-date=20a de Aprilo, 2017}}</ref> == Sociologio de sklaveco == [[Aristotelo]] diris ke estas homoj, kiuj naskiĝis por esti liberaj, kaj homoj, kiuj nature naskiĝis por esti sklavoj. Ĝenerale, oni pensas ke en sklavismaj socioj, estus du grupoj klare difinitaj: la sklavaro kaj la liberularo, sed tio ne estas tute vero. Unue, la liberaj homoj ne estas ĉiam sinjoroj, kaj dividiĝis en multaj [[klaso]]j, estas ceramistoj, agrikulturistoj, sacerdotoj, nobeluloj, artistoj, vendistoj, ktp. kaj ankaŭ la sklavoj ne estas samaj. Tiu nesamecoj de sklavoj ne estas akcidenta, sed tute necesa por ke la sistemo funkciu, se ĉiuj el ili havus la saman statuson, ili unuiĝus kaj ribelus. En klasika [[romio|romia]] sklavismo estis multaj tipoj de sklavoj: ''servi'', ''vernae'', ''ancillae'' (tiuj nur virinoj), ktp. kun rajtoj kaj funkcioj malsamaj. Kelkaj el ili estas preskaŭ liberaj kaj eĉ potencaj, la provincestro de [[Egipto]] kaj la estro de financoj de la imperio, ekzemple, estis "sklavoj" de imperiestro, kiu povis ilin mortpuni sen juĝo, sed ili mem havis palacojn kaj sklavojn kaj potencon sur liberaj homoj. En brazila sklaveco, ankaŭ estis malsamaj tipoj de sklavoj por ke ili ne kuniĝu. Estis la "boçais", nigruloj kiuj venis rekte el [[Afriko]], kiuj faris la plej pezajn laborojn kaj ricevis la plej fortaj punoj, kiuj ĝenerale survivis nur kvin jarojn. Estis la "crioulos", nigruloj kaj [[mulato]]j kiuj naskiĝis en Brazilo kaj parolis la portugalan lingvon, kiuj suferis malpli kruelajn perfortojn. Estis la "mucamas", similaj al romiaj ''ancillae'', ĉiam virinoj, kiuj helpis en hejmajn laborojn. Estis ankaŭ la "negros de ganho", kiuj estis preskaŭ liberaj, loĝis en siaj propraj hejmoj, kaj devis nur pagi kotizon al sia sinjoro. La "crioulos" ofte perfortis kaj denuncis la "boçais", la "mucamas" estis la ligo inter la sinjoro kaj la sklavoj. Kiam sklavo volis peti ion al sinjoro, li unue kontaktiĝis al "mucama", kiu ripetis tion al sinjoro. Krom la nigruloj, ankaŭ estis indiĝenaj sklavoj en Brazilo, kiuj estis leĝaj aŭ kontraŭleĝaj. Se ili estis kontraŭleĝaj, ili rapide mortis, ĉar siaj sinjoroj ne volis ke oficistoj de la reĝo trovus ilin kaj monpunus la sinjoron. Se ili estis laŭleĝajn, apartenis al ŝtato kaj estis luitaj dum unu jaro kaj ŝtata funkciulo (ĝenerale pastro) kontrolis se oni ne tro perfortis ilin. Finfine, estis en Brazilo eŭropdevenaj kaj azidevenaj kvazaŭsklavoj pro ŝuldoj post [[1824]]. Tiuj "kvazaŭsklavoj" estis eŭropanoj, ĉinoj kaj japanoj, ĉefe [[germanoj]] kaj [[italoj]]. Kiuj oficiale estis "liberaj" homoj, kiujn oni ne povis, ekzemple, bati aŭ disigi de sia familio, sed kiuj ne ricevis monon pro sia laboro kaj ne havis liberecon por eliri bienojn. Krom malsamo laŭ "tipo", sklavoj ankaŭ estis malsamaj laŭ "raso" aŭ deveno, tio helpis la hegemonion de sinjoroj, ĉar ofte, oni miksis sklavojn devenajn el malamikaj etnoj. En Brazilo oni ofte miksis indiĝenojn kaj nigrulojn, [[islamo|islamanojn]] kaj [[politeismo|politeistojn]], germanojn kaj [[poloj]]n. Ĝenerale, pro [[etnocentrismo]], unu etno rigardis sin supera al aliaj kaj ne volis kunligiĝi al siaj "malsuperuloj" kontraŭ siaj sinjoroj, kiuj, eĉ se ne estas vere "superaj", almenaŭ, laŭ ili, estis pli similaj al ili mem, kaj "fatale" rekonu la maljustecon sklavigi "superajn" homojn kune kun "malsuperaj". Tiu penso okazis fakte al sklavoj de afrikaj etnoj [[haŭsoj|haŭsa]] kaj [[malio|malia]], kiuj ribelis ne por fini la sklavecon, sed por ke oni agnosku ilin kiel superajn al aliaj nigruloj, kaj okazis ankaŭ al germanoj, kiuj ĉiam helpis al siaj sinjoroj subpremon al [[poloj]]. Sekve oni povas rigardi ke sklavisma socio estas profunde dividita kaj la ideo de egaleco ne povas ekzisti en ĝi sen detrui ĝin. == En Esperanto aperis == * Unesko-Kuriero 2024 n-ro 3 (Jul-Sep) [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000390561_epo?posInSet=2&queryId=9a959319-fe9c-4020-8bbe-d84a62c57d6b "La profunda heredaĵo de sklaveco"] == Proverbo == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri sklaveco en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu! |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Al sklavo mon' ne estas savo, li ĉiam restas sklavo.''}} * {{citaĵo|''Pli feliĉa sinjoro sen havo, ol riĉulo sed sklavo.''}} * {{citaĵo|''Sub tero sklavo kaj sinjoro ne diferencas per valoro.''}} == Referencoj == {{Referencoj |2}} {{Projektoj|ReVo=sklav.0eco}} == Literaturo == [[Dosiero:Une nouvelle arrivée by Giulio Rosati 3.jpg|eta|260ra|Giulio Rosati: "Nova venulino en [[haremo]]"]] * Christien van den Anker, ''The political economy of new slavery'', 2004. ({{en}}) * Kevin Bales, ''Disposable people. New slavery in the global economy'', 1999. ({{en}}) * Benjamin Barber, ''Consumed. How markets corrupt children, infantilize adults, and swallow citizens whole'', 2007. ({{en}}) * Hugh Hindman, ''The world of child labor. An historical and regional survey,'' 2009. ({{en}}) == Vidu ankaŭ == * [[Internacia Tago por la Memoro de la Sklavkomerco kaj Ĝia Forigo]] * ''[[La Kabano de Onklo Tom]]'' * [[Aboliciismo]] * [[Usona Enlanda Milito]] * [[Kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj]] * [[Infanlaboro]] * [[Libera Ŝtato Kongo]] * [[William Wilberforce]] * [[Anti-Slavery International|Anti-slavery international]] (kontraŭ sklaveco internacia) * [[Mastra-sklava moraleco]] * [[Mastro–sklavo dialektiko]] * [[Trudlaboro]] * [[Salajrosklaveco]] * [[Servuteco]] * [[Sklavkomerco]] * [[Spartacus]] * [[Libereco]] * [[Domo Woold]] == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://researchnews.osu.edu/archive/whtslav.htm Eŭropaj sklavoj en Nordafriko.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110725220038/http://researchnews.osu.edu/archive/whtslav.htm |date=2011-07-25 }} * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/sklaveco Artikoloj pri sklaveco] {{eo}} {{Havenda artikolo|Sklaveco}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sklaveco| ]] [[Kategorio:Araba historio]] [[Kategorio:Historio de Islamo]] [[Kategorio:Historio de Usono]] [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] jn7aqso3m541nbclq3a5sym4iv85wem 0 27940 9478822 9086586 2026-09-20T08:49:01Z Sj1mor 12103 9478822 wikitext text/x-wiki '''Diakono''' ([[greke]]: ὁ διάκονος aŭ ἡ διάκονος, [[servisto]] aŭ servistino; ἡ διακονία - la servado) indikas en [[kristanismo]] homojn, kiuj plenumas certan oficon en la [[eklezio]]. == En la Nova Testamento == En la [[Nova Testamento]] de la [[Biblio]] la termino, kaj en substantiva kaj en verba formo, ofte renkontiĝas. Origine ne temis pri jam fiksita funkcio: se doni nur kelkajn, elinter multaj ekzemploj (en la [[citaĵo]]j, ĉiuj laŭ traduko de [[Gerrit Berveling]], ĉie renkontiĝas tiu sama greka termino en la originalo): * anĝeloj ''servis'' al Jesuo - Mateo 4:11 * la homido (= Jesuo) ne venis por esti ''priservata'', sed por ''servadi'' - Mateo 20:28 * diakonoj estu honestaj homoj - 1 Timoteo 3:8 * ankaŭ la inaj diakonoj (alia traduko: [[edzino]]j de diakonoj) estu indaj - 1 Timoteo 3:11 * diakonoj estu [[edzo]] de unu virino - 1 Timoteo 3:12 * la [[magistrato]] estas diakono de Dio, por via [[bonfarto]] - Romanoj 13:4 * Jesuo diakonis al la [[cirkumcidito]]j - Romanoj 15:8 * mi rekomendas al vi nian fratinon Feba, diakonon de la komunumo en Kenĥreo - Romanoj 16:1 * la bona mesaĝo (= [[evangelio]]), kies ''servanto'' mi estas - Efezanoj 3:7 Origine ''diakono'' aŭ ''diakoni'' do povis indiki kaj Jesuon kaj la apostolojn kaj kiun ajn viron aŭ virinon en ties ''servado'' en la komunumo. Jam baldaŭ tamen, certe jam ĉe [[Ignaco]], en tiu tipo de [[kristana komunumo]], kiun en [[teologio]] oni konas kiel [[fru-katolikismo]]n, la ''diakoneco'' fariĝis pli malpli difinita funkcio de loka komunumo de kristanoj. == En [[Katolikismo|Romkatolikismo]] == [[Dosiero:diakonat.jpg|Ordino ĉe romkatolika diakono|dekstra|eta]] En la [[katolikismo|katolika]] eklezio, la posteno de diakono estas la plej malalta el la tri [[kleriko|klerikaj]] oficoj: [[episkopo]], [[pastro]] kaj diakono. Ofte la [[ordino]] je diakoneco estas antaŭŝtupo por pliposta pastriĝo. La diakono havas i.a. la rajton [[prediko|prediki]] kaj [[bapto|bapti]]. Ĉar tradicie la pastrecon oni rezervas al nur viroj, la romkatolika eklezio ne (ne plu, laŭ kelkaj prefere: ankoraŭ ne) konas inajn diakonojn. Depost la [[Dua Vatikana Koncilio]] ekzistas la tiel nomata ''daŭra diakoneco'', t.e. ke viro, eĉ edziĝinta, povas fariĝi diakono kun la intenco resti diakono. Ofte tia diakono ricevas la pli malpli kompletan prizorgado-taskon pri loka [[paroĥo]]. Nur la sakramenton de la [[eŭkaristio]] li ne rajtas plenumi. :::Promesoj ĉe romkatolika diakona ordino Katolika diakono devas promesi dum sia [[ordino|ordiniĝo]]: * la pretecon, lasi sin ordini por servi al la eklezio * plenumi la oficon de diakono en altruisma sindono, subtenante la episkopon kaj la pastrojn favore al la bono de la kristanaro * konservi la trezoron de la kredo kaj diskonigi ĝin laŭ la [[evangelio]] kaj la tradicio de la eklezio per vortoj kaj faroj * (se la kandidato ne estas edziĝinta) [[celibato|senedzinecon]] favore al la ĉiela regno * preĝi la [[liturgio de la horoj|liturgion de la horoj]] (aŭ almenaŭ la [[matena laŭdo|matenan laŭdon]] kaj la [[vespro]]n, se la kandidato ne alstrebas postan ordinon de pastro) * helpi al la malriĉuloj, malsanuloj kaj suferantoj * vivi sian propran vivon laŭ la modelo de [[Kristo]] * respekton kaj obeemon al la episkopo kaj al ties posteuloj Se la kandidato estas edzo, lia edzino devas promesi subteni lin en lia servado. == En [[Protestantismo]] == En Protestantismo, la plimultaj eklezioj konas la funkcion ''diakono'', kutime por viroj kaj virinoj ambaŭ. La originon de la ofico kutime oni vidas en [[Agoj]] 6, kie estas enoficigitaj sep ''diakonoj''. Tradicie oni vidis en ili homojn, kiuj zorgu pri malriĉuloj, vidvinoj aŭ aliaj bezonuloj. Nuntempe la [[ekzegezo]] sufiĉe diverĝas pri la interpretado: kelkaj kredas, ke ilia ĉefa tasko, male, estis prizorgi la celebradon de la [[eŭkaristio|manĝo de la Sinjoro]]. Kiel ajn, tradicie multaj protestantaj eklezioj taskigis al la dianonoj (kaj oftege al [[diakoniso|diakoninoj]]!) la prizorgadon de orfejoj, maljunulejoj, malsanulejoj kaj ĝenerale la prizorgadon de l' malriĉuloj en la socio. En luterana tradicio la diakonoj havas ankaŭ klaran taskon ĉe la predikado, kaj ĉe la [[religia edukado]] de l' junularo. Kelkaj protestantaj eklezioj tute ne havas diakonojn, sed grandega estas la tradicio de la [[diakoniso]]j. == En la Ekumena Movado == En ekumenaj rilatoj inter eklezioj de plej diversa strukturo la oficoj ofte estas inter la plej komplikaj temoj. Kelkaj eklezioj, la [[Ortodoksio|Orientaj Ortodoksiaj Eklezioj]], la [[Katolikismo|Romkatolika]] kaj [[Prakatolika Eklezio|Prakatolika]] kaj similaj ''katolikaj'' eklezioj deiras de la koncepto de tiel nomata [[Apostola Tradicio]] de l' [[ordino|ordinado]]. [[Pastro]] devas esti ordinita de laŭrajta episkopo, kiu estis ordinita de laŭrajta episkopo ktp. Aliaj eklezioj, simplige dirite: [[Protestantismo]], deiras de la [[Universala pastraro|pastreco de ĉiuj fiduloj]]. En plej ekstrema formo tio povas implici, ke enoficigas la novan pastoron la [[laiko|laika]] prezidanto de l' loka membrokunveno (foje ĉe [[Menonitoj]] ekzemple); sed pli kutime nova pastoro estas ordinita de alta eklezia funkciulo, kelkfoje [[episkopo]] (ekzemple ĉe [[Unitarianismo|Unitarianoj]] en Rumanio aŭ ĉe pluraj [[Kalvinismo|Kalvinismaj]] eklezioj), alifoje alia alta funkciulo. Ĉe la [[Remonstrantoj]] tion faras la oficiala eklezia [[profesoro]] pri teologio, kiu ankaŭ gvidas la edukiĝon de novaj pastoroj. == Vidu ankaŭ == Aliaj tradiciaj nomoj por ekleziaj funkcioj aŭ aferoj, devenaj kutime el la [[greka]], estas aŭ estis ekzemple: * [[apostolo]], * [[eklezio]], * [[episkopo]], * [[evangelio]], * [[liturgio]], * [[profeto]], * [[presbitero]] k.a. * [[Diakoneco]] == Citaĵo el "[[Espero katolika]]" (dec. 1965) == {{Citaĵo|<big><big>'''La diakoneco'''</big></big> [[Stefano]] kaj [[Laŭrenco]] estis diakonoj, kiuj mortis kiel [[martiro]]j en la unuaj jarcentoj de la kristanismo. Pri la martirmorto de Stefano oni legas en la [[Agoj de la Apostoloj]] (7, 57-59). La ĉefdiakono Laŭrenco estas bruligita en [[258]] sub [[romia imperio|imperiestro]] [[Valeriano]]. La ofico, kiun tiuj diakonoj plenumis en la Antikva Eklezio, denove forte altiras la atenton, de kiam la koncilpatroj sufiĉe detale priparolis ĉi tiun diakonecon. Multaj el ili volas al ĝi redoni ĝian antaŭan honoron. La [[29-an de septembro]] [[1964]] la [[Dua Vatikana Koncilio]] decidis: «Edziĝintaj viroj “de matura aĝo” povas fariĝi diakonoj; junaj personoj, kiuj volas dediĉi sin al la diakoneco, devos resti fraŭlaj. La episkopoj decidu pri ĝia neceso aŭ utilo rilate siajn diocezojn, kaj tiu decido devas esti prezentata al la papo, kiu fine donas sian aprobon aŭ malaprobon». En [[Latinameriko]], [[Afriko]] kaj [[Hindujo]], en [[Indonezio]] kaj la evoluantaj landoj la diakono niaespere en antaŭvidebla tempo ree povos plenumi sian oficon, kiel en la antikva kristana tempo, kaj verŝajne ankaŭ en aliaj landoj. La diakoneco retroiras al la apostolaj tempoj. La sesa ĉapitro de la Agoj de la Apostoloj rakontas pri malkonsento, kiu ekestis en la Eklezio de Jerusalemo ĉirkaŭ du jarojn post la Ĉieleniro de Kristo. La Helenistoj (judaj kristanoj, influitaj de greka kulturo) estis riproĉintaj la Hebreojn (judajn kristanojn, kiuj uzis la hebrean biblion), ke iliaj vidvinoj estas preterlasataj en la ĉiutaga servado. Tio instigis la apostolojn, enoficigi por tiu tasko sep virojn, kiujn la kunveno elektis. Ili estis: [[Sankta Stefano|Stefano]], viro plena de kredo kaj de la sankta spirito, [[Filipo la Diakono|Filipo]], [[Proĥoro]], [[Nikanoro]], [[Timono]], [[Parmeno]] kaj [[Nikolao la Diakono|Nikolao]] (Ago 6,1-6). Post la elekto la apostoloj preĝis kaj metis sur ilin la manojn. La ofico, kiun ĉi tiuj viroj akceptis, ne estis profana, sed spirita ofico en la Eklezio. Baldaŭ ili nomiĝis diakonoj, ĉar [[Sankta Paŭlo|Paŭlo]] skribas pri ili en 1 Tim 3,8, kiel pri viroj, kiuj ĉiam apartenas al ili. La greka vorto “diakonos” signifas “servanto”. La sanktulo [[Sankta Ignaco|Ignaco]], kiu mortis en [[107]], nomis ilin administrantoj de la Misteroj de Kristo, kaj [[Justino Martiro|Justino]], mortinta en [[165]], skribis, ke la diakonoj disdonis al ĉiuj ĉeestantoj la konsekritajn donojn. Plue ili faris signon, kiam la kredantoj devis genuiĝi aŭ stariĝi; forsendis la kateĥumenojn je la fino de la antaŭmeso, asistis je la celebro de la S. Eŭkaristio kaj je la administrado de la bapto. Ili administris la ekleziajn posedaĵojn kaj instruis al la kateĥumenoj kaj zorgis pri la malriĉuloj. Do sufiĉe montriĝas, kial ili estis nomataj de la apostola konstitucio: okulo, orelo, buŝo, mono, koro kaj animo de la episkopoj. Ĉar la apostoloj administris al sep viroj la diakonecon, tio estis por la Eklezio - almenaŭ en la unuaj jarcentoj de la kristanismo - normo, ne transpasi tiun nombron. En malgrandaj lokoj tiu nombro vere sufiĉis, sed en pli grandaj urboj - precipe en Romo - tiel grandiĝis la nombro da kristanoj, ke la sep diakonoj havis tro do laboro por zorge plenumi sian oficon. Tiam oni enoficigis helpantojn, kio kondukis al la instituto de la subdiakoneco kal de la malsuperaj rangoj de la ordino. Al tiuj oni ligis kelkajn servojn, kiuj antaŭe estis konfiditaj al la diakonoj. Ankaŭ la nombro de sacerdotoj pligrandiĝis, tiel ke la taskoj de la diakono fariĝis malpli ampleksaj. Tiel aperis leĝo, ke al ili ne plu estu permesite disdoni la sanktan [[komunio]]n, kiam ĉeestis sacerdoto. Kai iom post iom ankaŭ la aliaj taskoj estis konfidataj al sacerdotoj.<ref>[http://www.esperokatolika.org/ek19611965/ek1965_12.htm revuo "Esperao katolika" de decembro 1965 kaj bulteno "Vojo-Vero-Vivo" de marto 1965]</ref>}} == Noto == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=diakon}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Diakonoj| ]] [[Kategorio:Ekleziaj titoloj]] r3eekj33c7m1tp88ui1n98047dcmvh9 0 29588 9478719 9463211 2026-09-20T05:55:38Z Sj1mor 12103 9478719 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Colonisation2.gif|eta|399x399ra|koloniismo de la mondo ekde 1492 ĝis 2008.]] [[Dosiero:Koloniismo 1945.png|alternative=|eta|400x400ra|Monda mapo de koloniismo je la fino de la [[Dua Mondmilito]] en [[1945]].]] [[Dosiero:Formación de los países del mundo.png|eta|400px|Sendependaj datoj: oranĝe, antaŭ 1815; brune, de 1815 al 1945; blue, de 1945 al 1990; rozkolore, post 1990.]] La '''koloniismo''' (el [[latina]]: ''colonia'' kolonio, setlejo) signifas la politikon de akiro kaj evoluigo de [[kolonio]]j kaj ilia funkciigo ekonomie aŭ militiste laŭ interesoj de la hejmlando (metropolo). Tio signifas la politikan subpremon kaj ekonomian ekspluatadon de la dependaj popoloj. Krome ludis gravan rolon la civilizaciigo, [[kristanigo]] kaj ofte ekstermo, murdado de la indiĝenaj popoloj. == Priskribo == La koloniismo aperis kun la novaj geografiaj [[Epoko de malkovroj|malkovroj]], kiam en la [[15-a jarcento]] oni malkovris ([[1492]]) [[Ameriko]]n. En la posta jarcento la eŭropaj ŝtatoj (ĉefe [[Hispanio]], [[Portugalio]], sed ankaŭ [[Britio]]) okupis kaj ekspluatis tiun [[kontinento]]n kaj por certigi la [[sklavo]]jn bezonatajn por la [[plantejo]]j, ili koloniigis [[Afriko]]n. La koloniigo de [[Azio]] kaj [[Aŭstralio]] okazis pli poste (17-18-a jc) fare de [[Nederlando]], Britio, [[Francio]]. [[Germanio]] aperis nur en la [[19-a jarcento]] kaj akiris malgrandan parton de Afriko. Ankaŭ aliaj landoj akiris diversajn teritoriojn ([[Usono]], [[Belgio]]). La kolonioj provizis la eŭropajn landojn (hejmlandojn) per [[krudmaterialo]]j (ekz. [[sukerkano]], [[oro]], [[diamanto]], [[kaŭĉuko]] ktp.), sen rericevi la taŭgan interŝanĝan valoron. Tiu unuflanka livero helpis la ekfloron de [[kapitalismo]] en Britio (Hispanio kaj Portugalio misuzis la oraĵojn) kaj eksplodon de la [[industria revolucio]] en la 18-19 jarcenta Britio. Ĉar Germanio povis akiri nur restaĵon de la kolonioj en la 19-a jarcento, la lando instigis la novan dividon de la kolonioj. Tio pintumis en la [[unua mondmilito]]. Post la milito Britio kaj Francio akiris teritoriojn de la iama [[Otomana Imperio]], sed ili jam ne povis malkaŝe koloniigi ilin, do tial nomis la kolonion [[protektorato]]. Tio fakte donis pli gravajn rajtojn por la lokaj politikistoj, sed la vera potenco restis ĉe Britio, Francio. Post la unua mondmilito sendependiĝis multaj malgrandaj landoj en Eŭropo. Tio kaj la ekantaj naciaj movadoj strebis, batalis por la nacia sendependiĝo. Post la [[Dua Mondmilito]] multaj grandaj kolonioj de Britio sendependiĝis, sed ili restis en la Brita "Commonwealth". La [[senkoloniigo]] finiĝis en la [[1970-aj jaroj]], kiam la lastaj (grandaj) kolonioj (de Hispanio, Portugalio) sendependiĝis. (Sed vidu [[Orienta Timoro]]). === Novkoloniismo === Oni parolas pri [[novkoloniismo]] se aperas simila dependeco de potenca strukturo kiel ĉe koloniismo. Kelkaj parolas pri novkoloniismo de [[Usona Imperiismo|Usono]], kiam tiu okupas landojn kaj enpotencigas fidelulojn, sendas militistajn, ekonomiajn, politikajn ’’konsildonantojn’’, helpantojn. Fine de la 1980-aj jaroj, komence de la 1990-aj jaroj, la konsildonantoj de IMF (mona organizaĵo sub influo de [[Usono]]) aperis en la Latinamerikaj, Aziaj, Orienteŭropaj landoj kaj devigis la privatigon de (sukcesaj) fabrikoj, malkonstruon de la sociala politiko (fakte tiuj landoj estis ege kreditŝuldaj kaj tiel fakte perdis la sendependan ekonomian politikon). ==== Kolonia pensado ==== Nekonfuzebla trajto de kolonia pensado estas ke oni ŝajnas esti konvinkita "esti la portanto de tio, kio estas natura kaj universala", kiu estas ĝuste kio sekurigas hegemonion, ekzemple determinante ne nur kiam indas akcepti publikigojn de tradukoj de malmultaj elektitaj verkoj en aliaj lingvoj. Tiel okazas ke iuj landoj multege publikigas tradukojn (Pollando aŭ Danio, ambaŭ 60%, Svedio 45%, Grekio 40%, Francio 14%, Germanio 7% kaj Usono malpli ol 5% en la periodo 2007-2008)<ref>(en) Luis Magrinyà, ''[https://wordswithoutborders.org/read/article/2014-02/viva-translation/ Viva Translation!]'', [[Words Without Borders|Words Withour Borders]], la 1-an de februaro 2014.</ref>. Multaj el la iamaj kolonioj fakte ne perdis ligojn al la iama koloniiga lando: ĉefe la iamaj anglaj aŭ francaj kolonioj por tio membriĝis en organizaĵoj kiaj "''[[Komunumo de Nacioj|Commonwealth]]''", kaj ''[[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio|Francophonie]]'' (franclingvaj landoj). La kulturo kaj ĉefe la lingvo ankaŭ nuntempe interligas tiujn landojn: oni uzas por tio la nocion [[postkoloniismo]]. Sekve de la kolonia heredaĵo, la lingvo de la iamaj koloniigaj ŝtatoj estas oficiala aŭ kunoficiala lingvo en multaj landoj de la mondo, ĉefe en Afriko. Tiuj, kiuj lernas tiun lingvon kiel duan lingvon, pagas la kostojn por lerni ĝin, dum denaskaj parolantoj povas komuniki kun ĉiuj sen pagi kostojn<ref>(en) [[Michele Gazzola]], ''[https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/dec/27/english-world-power-language-linguistic-justice English still rules the world, but that’s not necessarily OK. Is it time to curb its power?]'', [[The Guardian]], la 27-an de decembro 2023</ref>. == Eŭropa koloniismo == La eŭropa koloniismo estis movado okazinta ĉefe en la lasta triono de la [[19a jarcento]]. Konsistis je tio ke eŭropaj landoj konkeris aliajn landojn de aliaj kontinentoj ege rapide. Kelkaj koloniismaj landoj tiuepoke estis [[Belgio]], [[Francio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Hispanio]], [[Portugalio]], ktp. == Usona koloniismo == La usona koloniismo formale komencis formiĝi en la malfrua [[19-a jarcento]], precipe en la 1890-aj jaroj. Tiu periodo ofte estas rilata al la [[hispan-usona milito]] de 1898, kiu markis signifan ŝanĝon en usona ekstera politiko direkte al akirado de transoceanaj teritorioj kaj vastigado de influo preter siaj kontinentaj limoj. La milito rezultigis Usonon akirantan teritoriojn kiel ekzemple [[Porto-Riko]], [[Gvamo]], kaj [[Filipinio]], signalante la komencon de la imperiaj ambicioj de Usono en la [[Pacifiko]] kaj karibaj regionoj. Poste usona koloniismo estis etendita al [[Latin-Ameriko]] kaj [[Irako]] kaj [[Afganio]] per armeaj intervenoj. == Kaŭzoj == La kaŭzoj de tiu koloniismo estis, ĉefe ekonomiaj aŭ politikaj: [[Dosiero:Fundacion de Santiago.jpg|eta|Fondo de la urbo [[Santiago de Chile]] en 1541.]] === Ekonomiaj === La ekonomian krizon pro super-produktado en Eŭropo en la jaroj 1872 kaj 1873, oni klopodis solvi pere de [[Protektismo|protektismaj politikoj]] defende la enlandan produktadon kontraŭ la eksterlanda konkurenco. Oni klopodis okazigi ĝin pere de [[Dogano|doganimpostoj]] kaj [[imposto]]j, kio ne sukcesis kaj la krizo plue malpliboniĝis. Oni serĉis alian solvon, tiun pli efikan: porti transmaren la komercan kromaĵon eŭropan, ĉar la kolonioj estas enspeziga merkato pro diversaj tialoj: * [[Investado]]: en Eŭropo malmankis [[kapitalo]] por investi, sed ĉar ne estis garantioj de revenigo, la investistoj foriris al kolonioj. * La [[Agrikulturo|agrikulturaj produktoj]], kaj la [[Kruda materialo|krudmaterialoj]] ĝenerale, estas necesaj sed troviĝis ĉefe en la kolonioj kaj poste vendiĝis en Eŭropo. * [[Ekonomia surlimularo|Malkosta laboristaro]]: pli enspeziga laboristaro en la kolonioj ol en Eŭropo. === Politikaj === La «politikaj kaŭzoj» enhavus multajn tialojn kaj situaciojn, foje malfacile klarigeblaj, pli facile pere de ekzemploj kiaj la jenaj: En 1871 [[Francio]] estis malvenkita de [[Prusio]] dum la konata kiel [[Francia-Prusia Milito]]. Eksplodis en Francio ĝenerala sento de humiligo kaj la registaro de la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko]] instigis la kolonian etendon. Kelkaj el la politikaj tialoj estis tiele: * Ŝajnigi sin kiel internacia potenco disvolvigante [[imperiismo]]n; * [[Naciismo]]: koloniismo permesas kredigi la francan civitanaron ke ĝi apartenas al granda lando; * [[Strategio]]: konkeri difinitajn strategiajn punktojn permesis havigi [[ŝipbazo]]jn en diversajn punktojn de la planedo kiuj kaze de milito utilus por la venko. Ĉiukaze tiuj «politikaj tialoj» miksiĝis kun aliaj, ĉefe ekonomiaj. === Ideologiaj === La partianoj de koloniismo, foje, aljustigis tiun tendencon kreante ideologion surbaze en [[rasismo]]. Unu el tiuj bazoj estas kredi, ke la koloniismo havis [[Civilizo|civilizan mision]], konsiderante, ke la ununuraj civilizitaj estas la «grandaj landoj», dum la resto estas konsiderata necivilizita kaj sovaĝa. Tiu rasisma ideologio generis en Eŭropo senton de supereco. Sed estis ankaŭ dura kritiko kontraŭ la imperiismo, nome la [[Socialismo|socialistoj]] kaj la membroj de la [[sindikato]]j estis inter kiuj plej kritikis tion. Tria vojo, ĉe la plej moderaj inter la partianoj, justigis ĝin per aserto, ke temas pri solvo al la kapitalisma eŭropa krizo. == Historio == [[Dosiero:Colonisation 1800.png|eta|300px|Mapo de koloniaj imperioj tutmonde en 1800]] [[Dosiero:World 1914 empires colonies territory.PNG|eta|300px|Mapo de koloniaj imperioj tutmonde en 1914]] [[Dosiero:Colonialism in 1945 updated legend.png|eta|dekstra|300px|Mapo de koloniaj imperioj tutmonde ĉe la fino de la Dua Mondmilito, 1945]] Agadoj nomeblaj kiel koloniismo havas longan historion, starte per la pra-koloniaj Afrikaj imperioj kiuj kondukis la [[Antikva Egiptio|egiptojn]], [[Fenicio|fenicojn]], [[Antikva Grekio|grekojn]] kaj [[Antikva Romo|romianojn]] al konstruo de kolonioj en la antikveco aŭ prakolonioj. La vorto "metropolo" devenas el la greka ''metropolis'' [greka: "μητρόπολις"]—"patrina urbo". La vorto "kolonio" devenas el la latina ''colonia''—"loko por agrikulturo". Inter la 11a kaj la 18a jarcentoj, la [[vjetnamoj]] establis militajn koloniojn sude de ties origina teritorio kaj prenis tiun novan, en procezo konata kiel ''nam tiến''.<ref>[http://countrystudies.us/vietnam/11.htm The Le Dynasty and Southward Expansion]</ref> Moderna koloniismo startas danke al la [[epoko de malkovroj]]. [[Portugalio]] kaj [[Hispanio]] malkovris novajn terojn, ĝis tiam nekonatajn de eŭropanoj, tra la oceanoj kaj konstruis komercan reton aŭ konkeris grandajn etendojn de tero. Por kelkaj, estas tiu konstruado de kolonireto tra la oceanoj kio diferencigas koloniismon el aliaj tipoj de [[ekspansiismo]]. Tiuj novaj teroj estis dividitaj inter la [[Portugala Imperio]] kaj la [[Hispana Imperio]], unue fare de [[papa buleo]] ''[[Inter caetera]]'' kaj poste de la [[Traktato de Tordesillas]] kaj la [[Traktato de Zaragozo (1529)]]. Tiu periodo estis asociata ankaŭ kun la [[komerca revolucio]]. La fino de la [[Mezepoko]] vidis reformojn pri [[ekonomiko]] kaj bankado en Italio kaj en orienta Mediteraneo. Tiuj ideoj estis adoptitaj kaj adaptitaj en Okcidenta Eŭropo rilate al altaj riskoj kaj enspezoj asociaj kun koloniaj aventuroj. La 17a jarcento vidis la kreadon de la [[Franca kolonia imperio]] kaj de la [[Nederlanda Imperio]], same kiel de la anglaj transmaraj posedoj, kiuj poste iĝos la [[Brita Imperio]]. Ĝi vidis ankaŭ la starigon de [[Dana kolonia imperio]] kaj de kelkaj [[Svedaj transmaraj kolonioj]]. La etendo de koloniaj imperioj estis limigita al fino de la 18a kaj komenco de la 19a jarcentoj pro la [[Usona Milito de Sendependeco]] kaj la [[Sendependigo de Hispanameriko|Latinamerikaj militoj de Sendependeco]]. Tamen multaj novaj kolonioj setlis post tiu tempo, inklude tiujn de la [[Germana kolonia imperio]] kaj de la [[Belga kolonia imperio]]. Fine de la 19a jarcento, multaj eŭropaj ŝtatoj estis implikitaj en la [[Disdivido de Afriko]]. La [[Rusia Imperio]], [[Otomana Imperio]] kaj la [[Habsburga Monarkio|Aŭstra Imperio]] ekzistis samtempe kiel la aliaj imperioj, sed ne etendiĝis transamare. Male tiuj imperioj etendiĝis tra la pli tradicia konkervojoj al najbaraj teritorioj. Estis tamen ankaŭ ia [[Rusia koloniigo de Ameriko]] tra la [[Beringa Markolo]]. La [[Imperio de Japanio]] fariĝis laŭ la modelo de la eŭropaj koloniaj imperioj. [[Usono]] gajnis transmarajn teritoriojn post la [[Hispana-usona milito]] pro kiuj oni konstruis la terminon "[[Usona imperiismo|Usona Imperio]]". Post la [[Unua Mondmilito]], la venkintoj [[Triopa Entento|aliancanoj]] dividis la germanan kolonian imperion kaj multe de la Otomana Imperio inter ili mem laŭ ordono de la [[Ligo de Nacioj]]. Tiuj teritorioj estis dividitaj en tri klasoj laŭ kiel rapide oni konsideris, ke ili estos pretaj sendependiĝi.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nationsencyclopedia.com/United-Nations/The-Trusteeship-Council-THE-MANDATE-SYSTEM-OF-THE-LEAGUE-OF-NATIONS.html|titolo=The Trusteeship Council - The mandate system of the League of Nations|alirdato=-a 8-an de aŭgusto 2010|jaro=2010|verko=Encyclopedia of the Nations|eldoninto=Advameg}}</ref> Tamen, [[malkoloniigo]] ekster Ameriko daŭris ĝis post la [[Dua Mondmilito]]. En 1962 la [[Unuiĝintaj Nacioj]] formis [[Speciala Komitato pri Malkoloniigo|Specialan Komitaton pri Malkoloniigo]], ofte nomita la Komitato de la 24, por akceli tiun procezon. Krome, dekduoj da sendependigaj movadoj kaj projektoj por tutmonda politika solidareco kiaj la [[Movado de Nealiancitaj Landoj]] ludis gravan rolon en la malkoloniigaj klopodoj de iamaj kolonioj. === Eŭropdependaj kolonioj en 1914 === Ĉefaj eŭropaj imperioj konsistis el jenaj kolonioj starte de la Unua Mondmilito (iamaj kolonioj de la Hispana Imperio iĝis sendependaj antaŭ 1914 - precipe pro la [[hispana-usona milito]] de [[1898]], kiu finiĝis per usona konkero de [[Kubo (lando)|Kubo]], [[Porto-Riko]], [[Gvamo]] kaj de la [[Filipinoj]] - kaj ne aperas en la listo; ankaŭ iamaj kolonioj de aliaj eŭropaj imperioj kiuj estis iĝintaj sendependaj, kiaj la iama franca kolonio [[Haitio]], ne estas listigitaj): [[Dosiero:Seychelles Governor inspection 1972.jpg|eta|180px|Kolonia Guberniestro de [[Sejŝeloj]] inspektanta policanojn en 1972]][[Dosiero:Défense de Rorke's Drift.jpg|eta|Batalo de Rorke's Drift dum la [[Zuluangla Milito]] de 1879]] '''[[Brita imperio|Britaj kolonioj kaj protektoratoj]]:''' {{Div col|cols = 3}} * [[Brita Okcidenta Afriko]] * [[Adeno]] * [[Angl-Egipta Sudano]] * [[Ascension]] * [[Aŭstralio]] * [[Bahamoj]] * [[Basutolando]] * [[Beĉuanalando]] * [[Brita Orienta Afriko]] * [[Brita Gujano]] * [[Brita Honduro]] * [[Brita Hongkongo]] * [[Brita Malajzio]] * [[Brita Somalilando]] * [[Brunejo]] * [[Birmo]] * [[Kanado]] * [[Cejlono]] * [[Egiptio]] * [[Falklandoj]] * [[Fiĝioj]] * [[Insularoj Gilbert kaj Ellice]] * [[Gambio]] [[Dosiero:Gold Coast Map 1896.jpg|eta|dekstra|Mapo de la Ora Marbordo de [[1896]]]] * [[Ora Marbordo (kronkolonio)|Ora Marbordo]] * [[Brita Hindio|Hindio]] * [[Irlando]] * [[Jamajko]] * [[Kenjo]] * [[Lagosa Kolonio]] * [[Malto]] * [[Novzelando]] * [[Niĝerio]] * [[Norda Borneo]] * [[Norda Rodezio]] * [[Omano]] * [[Teritorio Papuo|Papuo]] * [[Saravako]] * [[Sieraleono]] * [[Suda Rodezio]] * [[Sankta Heleno]] * [[Svazilando]] * [[Trinidado kaj Tobago]] * [[Ugando]] * [[Unio de Sud-Afriko|Sudafriko]] {{Div col end}} '''[[Nederlandaj kolonioj]]:''' {{Div col|cols = 3}} * [[Kuracao kaj Dependaĵoj]] * [[Nederlanda Hindio]] * [[Surinamo (nederlanda kolonio)|Surinamo]] {{Div col end}} '''[[Francaj kolonioj]]:''' [[Dosiero:Expeditionconstantine.jpg|eta|Sieĝo de Konstantino (1836) dum la [[Franca konkero de Alĝerio]].]] [[Dosiero:Algérie fr.jpg|eta|Mapo de 1877 montranta la tri francajn departementojn Alĝero, Orano kaj Konstantino]] {{Div col|cols = 3}} * [[Franca Alĝerio|Alĝerio]] * [[Insulo Klipertono]] * [[Komoroj]] * [[Franca Gujano]] * [[Franca Ekvatora Afriko]] ** [[Ĉado]] ** [[Ubangi-Ŝari]] ** [[Francia Kongo]] ** [[Gabono]] * [[Franca Hindio]] ([[Pondiĉero]], [[Ĉandernagoro]], [[Karaikal]], [[Maheo]] kaj [[Janamo]]) * [[Franca Hindoĉinio]] ** [[Annamo (Franca protektorato)|Annamo]] ** [[Kamboĝo]] ** [[Koĉinĉino]] ** [[Laoso]] ** [[Tonkino]] * [[Franca Polinezio]] * [[Franca Somalilando]] * [[Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teroj]] * [[Franca Okcidenta Afriko]] ** [[Benino]] ** [[Eburbordo]] ** [[Franca Dahomejo|Dahomejo]] ** [[Gvineo]][[Dosiero:LeCommandantMarchand.jpg|eta|dekstra|190px|Tiutempa ilustraĵo de la esplorado de Jean-Baptiste Marchand tra Afriko en 1898]] ** [[Franca Sudano]] ** [[Maŭritanio]] ** [[Niĝero]] ** [[Senegalo]] ** [[Franca Supra Volto|Supra Volto]] * [[Franca Ĉado]] * [[Guadelupo]] ** [[Saint Barthélemy]] ** [[Saint-Martin|Saint Martin]] * [[La Réunion]] * [[Madagaskaro]] * [[Martiniko]] * [[Franca protektorato de Maroko|Maroko]] * [[Nov-Kaledonio]] * [[Sankta-Piero kaj Mikelono]] * [[Ŝanhaja Franca Koncesio]] (similaj koncesioj en [[Kuangĉuŭano]], [[Tjanĝino|Tiancin]], [[Hankou]]) * [[Franca protektorato de Tunizio|Tunizio]] * [[Vanuatuo]] * [[Wallis-et-Futuna]] {{Div col end}} [[Dosiero:Victoria (Cameroon).jpg|eta|[[Kameruno]], 1908]] '''[[Germanaj kolonioj|Germanimperiaj kolonioj]]:''' {{Div col|cols = 3}} * [[Kameruno]] * [[Karolinoj]] * [[Germana Novgvineo]] * [[Germana Orienta Afriko]] * [[Germana Sudokcidenta Afriko]] * [[Gilbertoj]] * [[Marianoj]] * [[Marŝaloj]] * [[Togolando]] {{Div col end}} '''[[Italaj kolonioj]]:''' {{Div col|cols = 3}} * [[Eritreo]] * [[Italaj Egeaj Insuloj]] * [[Itala Somalilando]] * [[Itala Koncesio de Tiancin]] * [[Libio]] {{Div col end}} [[Dosiero:1600gora.jpg|eta|160px|Portugalaj virinoj en [[Goa]], Barato, 16a jarcento]] '''[[Portugala kolonia imperio|Portugalaj kolonioj]]:''' {{Div col|cols = 3}} * [[Azoroj]] * [[Madejro]] * [[Portugala Afriko]] ** [[Portugala Angolo]] ** [[Portugala Kaboverdo]] ** [[Portugala Kongo]] ** [[Portugala Gvineo]] ** [[Portugala Mozambiko]] ** [[Portugala Santomeo kaj Princo]] ** [[Fortikaĵo São João Baptista de Ajuda]] * Portugala Azio ** [[Portugala Barato]] ** [[Makao|Portugala Makao]] ** [[Portugala Timoro]] {{Div col end}} ==== Nombroj de eŭropaj setlantoj en kolonioj (1500–1914) ==== [[Dosiero:Emigrants Leave Ireland by Henry Doyle 1868.jpg|eta|160px|Milionoj da [[Irlando|Irlandanoj]] lasis Irlandon por Kanado kaj ĉefe Usono sekve de la [[Granda malsatego en Irlando|Granda Malsatego]] en la 1840-aj jaroj]] Ĉirkaŭ 1914, eŭropanoj estis elmigrintaj al kolonioj laŭ milionoj. Kelkaj intencis resti en la kolonioj kiel portempaj setlantoj, ĉefe kiel militistoj aŭ negocistoj. Aliaj iris al la kolonioj kiel elmigrantoj. Britoj estis certe la plej multnombraj kiuj migris al la kolonioj: 2.5 milionoj setliĝi en Kanado; 1.5 milionoj en Aŭstralio; 750,000 en Novzelando; 450,000 en Unio de Suda Afriko; kaj 200,000 en Barato. Ankaŭ francaj civitanoj migris grandnombre, ĉefe al kolonioj en Nordafriko, nome regiono de [[Magrebo]]: 1.3 milionoj setlis en Alĝerio; 200,000 en Maroko; 100,000 en Tunizio; dum nur 20,000 migris al la Franca Hindoĉinio. Nederlandaj kaj Germanaj kolonioj vidis relative malabundan eŭropan migradon, ĉar la nederlanda kaj la germana kolonia etendo centriĝis al komercaj celoj pli ol al setlado. Portugalio sendis 150,000 setlantojn al Angolo, 80,000 al Mozambiko, kaj 20,000 al Goa. Dum la epoko de la Hispana Imperio, proksimume 550,000 hispana setlantoj migris al [[Latinameriko]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=People on the Move: An Atlas of Migration|url=https://archive.org/details/peopleonmoveatla0000unse|familia nomo=King|persona nomo=Russell|jaro=2010|loko=Berkeley, Los Angeles|eldoninto=University of California Press|ISBN=0-520-26151-8|paĝoj=[https://archive.org/details/peopleonmoveatla0000unse/page/34 34]–5}}</ref> Brazilo ricevis preskaŭ similan kvanton da eŭropaj elmigrantoj. == Novkoloniismo == {{Ĉefartikolo|Novkoloniismo}} La termino [[Novkoloniismo]] estis uzita por aludi al vario de kuntekstoj ekde kiam komencis malkoloniigo post la [[Dua Mondmilito]]. Ĝenerale ĝi ne aludas al tipo de rekta koloniigo, sed al koloniismo farita per aliaj rimedoj. Specife, novkoloniismo aludas al teorio ke iamaj aŭ ekzistintaj ekonomiaj rilatoj, kiaj la [[Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco]] kaj la [[CAFTA|Centramerika Interkonsento pri Libera Komerco]], kreitaj de iamaj koloniaj povoj estis aŭ estas uzataj por pluteni kontrolon de iamaj kolonioj kaj dependaĵoj post la koloniaj sendependigaj movadoj de la periodo post la [[Dua Mondmilito]]. == Koloniismo kaj historio de la pensaro == === Universalismo === La konkero de ampleksaj teritorioj alportis multajn diversajn kulturojn sub la centra kontrolo de imperiaj aŭtoritatoj. El la tempo de Antikva Grekio, Antikva Romio, kaj aliaj tiutempaj imperioj tiu fakto estis uzita de imperioj kiuj adoptis ian koncepton de universalismo, kaj aplikis ĝin al siaj imperiaj politikoj. Dume la ĉefurbo, nome [[metropolo]], estis la fonto de parademaj politikoj devigitaj al la distaj kolonioj. La imperio kiu kreskis el la atenana konkeraro etendis la grekajn lingvon, religion, sciencon kaj filozofion tra la kolonioj, fakte granda parto de la tiam konata mondo. La atenanoj (respektive grekoj ĝenerale) konsideris sian propran kulturon supera al aliaj. Ili aludis al popoloj parolantaj eksterlandajn lingvojn kiel [[barbaroj]], diskomprenante eksterlandajn lingvojn kiel malsuperaj flustroj kiuj sonis al la grekaj oreloj kiel "bar-bar". Tio inaŭguris ripetotan kutimon de civilizacioj kiuj konsideras aliajn malsuperaj. Romanoj trovis kompetentecon per impono de universalisma politiko al siaj kolonioj laŭ diversaj manieroj. La [[Romia juro]] estis imponita al romianaj civitanoj, same kiel al koloniaj subjektoj, tra la imperio. [[Latino]] disvastiĝis kiel komuna lingvo de regado kaj de komerco, kiel [[lingvafrankao]], tra la tuta imperio. Romianoj fieris ke ili imponis pacon inter siaj diversaj eksterlandaj subuloj, kion ili priskribis laŭ boniga termino ''[[Pax Romana]]'' (romia paco). La uzado de universala regulado fare de romianoj markis la aperon de eŭropa koncepto de universalismo kaj internaciismo. Tolero de aliaj kulturoj kaj kredoj estis ĉiam duaranga por la celoj de la imperioj, tamen. La Romia Imperio estis iagrade tolera al diversaj kulturoj kaj religiaj praktikoj, kondiĉe ke tiuj ne minacu la romian aŭtoritaton. La ministro pri Eksterlandaj Aferoj de [[Napoleono]] nome [[Charles Maurice de Talleyrand]], iam rimarkis: "Imperio estas arto meti homojn en ties lokon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Peoples and Empires|url=https://archive.org/details/peoplesempiressh0000pagd|familia nomo=Pagden|persona nomo=Anthony|jaro=2003|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Modern Library|ISBN=0-8129-6761-5|paĝoj=xxiii}}</ref> === Koloniismo kaj geografio === Setlantoj agadis kiel ligilo inter indiĝenoj kaj la imperia hegemonio, konstruante pontojn super la geografia, ideologia kaj komerca malpleno inter kolonoj kaj koloniigitoj. Progresinta teknologio ebligis la etendon de eŭropaj ŝtatoj. Per iloj kiaj maposcienco, ŝipkonstruado, navigado, minado kaj agrikultura produktiveco kolonoj estis superaj. Ties konaro pri la tera surfaco kaj abundo de praktikak kapabloj havigis la kolonojn per tia konaro ke siavice ĝi kreis povon.<ref name=Painter>"Painter, J. & Jeffrey, A., 2009. ''Political Geography'', 2a eld., Sage. "Imperialism" p. 23 (GIC).</ref> Painter kaj Jeffrey asertis, ke geografio kiel fako ne estas kaj ne estis objektiva scienco, male ĝi estas bazita sur konceptoj pri la fizika mondo. Dum ĝi povus esti doninta al la "Okcidento" avantaĝon kiam ĝi venis al esplorado, ĝi kreis ankaŭ zonoj de rasa malsupero. Geografiaj kredoj kiaj media determinismo, la konsidero, ke kelkaj partoj de la mondo estas subdisvolvigitaj, iel legitimis koloniismon kaj kreis principojn de oblikva evoluo.<ref name="Painter"/> Tiuj estas nune vidataj kiel elementaj konceptoj. Politikaj [[geografo]]j asertas, ke la kolonia konduto plifortiĝis per la fizika mapado de la mondo, laŭvide separante "ilin" kaj "nin". Geografoj estas ĉefe koncentritaj ĉe la spacoj de koloniismo kaj imperiismo, pli specife, la materiala kaj simbola alproprigo de la spaco permesante koloniismon.<ref name=Gallaher>Gallaher, C. et al., 2008. ''Key Concepts in Political Geography'', Sage Publications Ltd. "Imperialism/Colonialism", p. 5 (GIC).</ref> === Koloniismo kaj imperiismo === [[Dosiero:Félix Éboué and Charles DeGaulle.jpg|eta|200px|Ĝenerala Guberniestro [[Félix Éboué]] bonvenigas generalon [[Charles de Gaulle]] al [[Franca Ĉado|Ĉado]]]] Kolonio estas parto de imperio kaj tiele koloniismo estas proksime rilata al [[imperiismo]]. Oni ĝenerale akceptas, ke koloniismo kaj imperiismo estas interŝanĝeblaj, tamen [[Robert J. C. Young]] sugestas, ke imperiismo estas la koncepto laŭ kiu koloniismo estas la praktiko. Koloniismo estas bazita sur imperia rigardo, tiele kreante sekvan rilataron. Pere de imperio, koloniismo stariĝas kaj [[kapitalismo]] etendiĝas; aliflanke kapitalisma ekonomio nature plifortigas imperion. === Marksisma vidpunkto pri koloniismo === [[Marksismo]] rigardas koloniismon kiel formo de [[kapitalismo]], substrekante ekspluatadon kaj socian ŝanĝon. Marx pensis, ke funkciante ene de la tutmonda kapitalisma sistemo, koloniismo estas proksime asocia kun malegala disvolviĝo. Ĝi estas "ilo de absoluta detruado, dependeco kaj laŭsistema ekspluatado produktanta misajn ekonomiojn, socio-psikologian misorientadon, amasan malriĉon kaj novkolonian dependecon."<ref name=Dic>Dictionary of Human Geography, "Colonialism"</ref> Kolonioj estas konstruitaj kiel sistemoj de produktado. La serĉado de krudaj materialoj kaj la nuna serĉado de novaj investadaj oportunoj estas rezulto de inter-kapitalista rivaleco por la [[Akumulo (ekonomio)|kapitala akumulado]]. Lenino konsideris koloniismon kiel radika kaŭzo de imperiismo, ĉar imperiismo distingiĝas el monopola kapitalismo pere de koloniismo kaj kiel [[Lyal S. Sunga]] klarigas: "Vladimir Lenin advokatis forte por la principo de mem-determinado de popoloj en siaj "Tezoj pri la Socialisma Revolucio kaj la Rajto de Nacioj al Mem-Determinado" kiel integra platformo en la programo de socialisma internaciismo" kaj li citas Leninon kiu diris, ke "La rajto de nacioj al mem-determinado implicas ekskluzive la rajton al sendependeco en la politika senco, la rajto al libera politika separado el la subpremanta lando. Specife, tiu postulo por politika demokratio implicas kompletan liberon por agiti por secesio kaj por referendumo pri secesio el la secedanta nacio."<ref>''In the Emerging System of International Criminal Law: Developments and Codification'', Brill Publishers (1997) paĝo 90, Sunga skizas la originon de la internacia movado kontraŭ koloniismo, kaj ligas ĝin al starigo de la rajto al mem-determinado en internacia juro.</ref> Ne rusiaj marksistoj ene de [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]] kaj poste de [[Sovetunio]], kiel Sultan Galiev kaj Vasil Ŝaĥrai, dume, inter 1918 kaj 1923 kaj post 1929, konsideris la Sovetan Reĝimon renovigitan version de rusia imperiismo kaj koloniismo. En sia kritiko de [[koloniismo en Afriko]], la gujana historiisto kaj politika aktivulo [[Walter Rodney]] asertis: :"La gravo de tiu mallonga periodo de koloniismo kaj de ties negativaj konsekvencoj por Afriko devenas ĉefe el la fakto ke Afriko perdis povon. Povo estas la lasta determinilo en homa societo, baza por rilatoj ene de iu ajn grupo kaj inter grupoj. Ĝi implicas la kapablon defendi proprajn interesojn kaj se necese trudii la propran volon per iu ajn disponebla resurso. Ĉe rilatoj inter popoloj, la afero pri povo determinas manovreblon en negocado, la etendo laŭ kiu unu popolo respektas la interesojn de alia, kaj eventuale la etendo laŭ kiu popolo survivas kiel fizika kaj kultura ento. Kiam unu societo troviĝas devigita rezigni sian povon tute al alia societo pli ol al si eme, tio estas formo de subdisvolviĝo. Dum la jarcentoj de antaŭkolonia komerco, ioma kontrolo super socia politika kaj ekonomia vivo estis retenita en Afriko, spite la malavantaĝa komerco kun eŭropanoj. Tiu malgranda kontrolo super internaj aferoj malaperis sub koloniismo. Koloniismi iris multe pli for ol komerco. Ĝi signifas tendencon al rekta alproprigo fare de eŭropanoj de la {{J|socia institucio}} ene de Afriko. Afrikanoj ne plu konstruis indiĝenajn kulturajn celojn kaj standardojn, kaj perdis kompletan regadon por trejnado de junaj membroj de la socio. Tiuj estis sendube ĉefaj paŝoj malantaŭen... Koloniismo ne estis simple sistemo de ekspluatado, sed io kies esenca celo estis repatriigi la profitojn al la tiel nomita 'patrina lando'. El afrika rigardo, tio supreniris al konsista ekspatriigo de la riĉo produktita de la afrikana laboro el afrikaj resursoj. Ĝi signifas la disvolvigon de Eŭropo kiel parto de la sama dialektika procezo per kiu Afriko estis subdisvolvigita." :"Kolonia Afriko falis ene de tiu parto de la internacia kapitalisma ekonomio el kiu oni prenis profiton por nutri la metropolitan sektoron. Kiel jam oni vidis antaŭe, ekspluatado de tero kaj laboro estas esenca por homa socia antaŭeniro, sed nur por akcepto, ke la produkto disponeblas ene de la areo kie la ekspluatado okazas."<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=CwSSkemSJLcC&pg=PA224|titolo=How Europe Underdeveloped Africa|aŭtoro=Walter Rodney|eldoninto=East African Publishers|paĝoj=149, 224}}</ref><ref>{{Cite book|author1=Henry Schwarz|author2=Sangeeta Ray|title=A Companion To Postcolonial Studies|url=http://books.google.com/books?id=eyiZafDHpqoC&pg=PA271|year=2004|publisher=John Wiley & Sons|page=271}}</ref> === Liberalismo, kapitalismo kaj koloniismo === [[Liberalismo|Klasikaj liberaloj]] ĝenerale kontraŭmetas koloniismon (malligita al koloniigo) kaj imperiismon, kiaj [[Adam Smith]], [[Frédéric Bastiat]], [[Richard Cobden]], John Bright, Henry Richard, [[Herbert Spencer]], H. R. Fox Bourne, Edward Morel, Josephine Butler, W. J. Fox and [[William Ewart Gladstone]].<ref name=dk>[http://www.setav.org/ups/dosya/24514.pdf Liberal Anti-Imperialism] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110922011211/http://www.setav.org/ups/dosya/24514.pdf |date=2011-09-22 }}, profesoro Daniel Klein, 1.7.2004</ref> [[Adam Smith]] verkis en sia ''[[La Riĉo de Nacioj]]'' ke Britio devus liberigi ĉiujn siajn koloniojn kaj ankaŭ notis, ke ĝi estus profita ekonomie por la brita popolo averaĝe, kvankam la komercistoj kiuj havas merkantilismajn privilegiojn perdus.<ref name=dk/> === Scienca pensaro pri koloniismo, raso kaj genro === La akto koloniigi disvastigis kaj sintezigis sociajn kaj politikajn okcidentdevenajn ideojn pri genro (vira kaj ina) kaj rasa hierarkio al koloniigitaj areoj, same kiel atingis pluan disvolviĝon de ideoj pri genra disigo kaj rasaj dividoj en eŭropa socio dum la kolonia epoko.<ref name="Stoler 1989">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Making Empire Respectable: The Politics of Race and Sexual Morality in 20th-Century Colonical Cultures|url=https://archive.org/details/sim_american-ethnologist_1989-11_16_4/page/634|familia nomo=Stoler|persona nomo=Ann L.|dato=Nov 1989|gazeto=American Ethnologist|volumo=16|numero=4|paĝoj=634–660}}</ref><ref name=Fee>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Nineteenth Century Craniology: The Study of the Female Skull|url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-history-of-medicine_fall-1979_53_3/page/415|familia nomo=Fee|persona nomo=Elizabeth|jaro=1979|gazeto=Bulletin of the History of Medicine|volumo=53|paĝoj=415–53}}</ref><ref name="Fausto-Sterling 2001">{{Citaĵo el libro|titolo=Gender, Race, and Nation: The Comparative Anatomy of "Hottentot" women in Europe, 1815–1817|familia nomo=Fausto-Sterling|persona nomo=Anne|jaro=2001|publikaĵo=The Gender and Science Reader|eldoninto=Routledge|redaktinto=Muriel Lederman kaj Ingrid Bartsch}}</ref> Populara politika praktiko de la epoko estis elteni la koloniisman regadon pere de legitimado de la eŭropa maskla aŭtoritateco krom de la ina kaj ne-eŭropa inferioritateco pere de studoj pri [[kraniologio]], [[kompara anatomio]], kaj [[frenologio]].<ref name="Fee"/><ref name="Fausto-Sterling 2001"/><ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books/about/The_Racial_Economy_of_Science.html?id=CmJWBaANlsEC|titolo=The "Racial" Economy of Science|familia nomo=Stepan|persona nomo=Nancy|jaro=1993|eldono=3|eldoninto=Indiana University press|ISBN=978-0-253-20810-1|paĝoj=359–376|redaktinto=Sandra Harding}}</ref> Biologoj, naturalistoj, antropologoj, kaj etnologoj de la 1800-aj jaroj centriĝis al la studado de koloniigitaj indiĝeninoj, kiel ĉe la studo de [[Georges Cuvier]] pri [[Sarah Baartman]].<ref name="Fausto-Sterling 2001"/> Tiaj kazoj konsideris naturajn superecan kaj malsuperecan rilataron inter rasoj baze sur la observoj de eŭropaj naturalistoj; tiuj vekis la percepto, ke la anatomio de afrikaninoj, kaj ĉefe genersistema, similis al tiuj de mezgrandaj simioj, tiele diferencigante koloniigitajn afrikanojn el kio estis konsiderata kiel trajtoj de evolue superaj, kaj tiele rajtohavaj aŭtoritataj, eŭropaj virinoj.<ref name="Fausto-Sterling 2001"/> Krom tio, kiu nun estas konsiderata absolute falssciencaj studoj pri raso kiu eltenis la novan rashierarkian kaj evoluan ideologion de la epoko, nova scienco bazita sur ideologio pri genro aperis kiel reago al la kolonia epoko de eŭropa historio.<ref name=Fee /> Ina malsupereco tra kulturoj estis aperinte kiel ideo bazita sur [[kraniologio]] kiu kondukis la sciencistojn aserti ke la cerbogrando de la homaj virinoj, baze sur kraniaj mezuroj, estis malgranda kaj tiele malpli disvolvigita kaj malpli evolutogite progresa kompare kun tiu de viroj.<ref name=Fee /> La influo kiu kondukis al tia studaro estis la starigo de kompara anatomio de homoj kiu disvolvigis kiel reago al alprofundigo fare de eŭropaj sciencistoj al la demando pri biologiaj rasdiferencoj. Tiele neeŭropanoj kaj virinoj frontis invademan studon fare de koloniaj povoj por intereso de scienca ideologio kaj teorio kiu enkuraĝigis la politikan institucion de koloniismo.<ref name="Fausto-Sterling 2001"/> Tiaj studoj pri raso kaj genro koincidis kun la epoko de koloniismo kaj kun la enkonduko de eksterlandaj kulturoj, aspektoj, kaj genraj (seksaj) roloj laŭ la vidpunktoj de eŭropaj fakuloj. === Postkoloniismo === {{Ĉefartikolo|Postkoloniismo|Postkolonia literaturo}} [[Dosiero:HK Queen Victoria Street The Central Market.jpg|eta|Strato Reĝino Viktorio, en la iama brita kolonio de [[Hongkongo]]]] Postkoloniismo (aŭ postkoloniisma teorio) povas aludi al serio de teorioj en filozofio kaj literaturo kiu rilatas al la heredo de la kolonia regado. Tiurilate, postkolonia literaturo povas esti konsiderata branĉo de [[postmoderna literaturo]] koncerne al la politika kaj kultura sendependeco de popoloj iam subigitaj en koloniaj imperioj. Multaj fakuloj take la libron de [[Edward Said|Edward Saïd]] nome ''[[Orientalismo (libro)|Orientalismo]]'' (1978) kiel la teorifonda verko (kvankam francaj teoriistoj kiaj [[Aimé Césaire]] kaj [[Frantz Fanon]] faris similajn postulojn jardekojn antaŭ Said). Saïd analizis la verkojn de [[Honoré de Balzac|Balzac]], [[Charles Baudelaire|Baudelaire]] kaj [[Lautréamont]] asertante, ke ili helpis formi socian fantazion de eŭropa rasa supereco. Verkistoj de post-kolonia fikcio interagadas kun la tradicia kolonia [[diskurso]], sed modifas aŭ ŝanĝas ĝin; ekzemple rerakontante familian historion el vidpunkto de subpremita malgranda rolulo en la historio. La verko de [[Gayatri Chakravorty Spivak]] nome ''[[Subalterneco (postkoloniismo)|Ĉu povas subalterno paroli?]]'' (1998) havigis nomon al [[Subalternaj Studoj]]. En ''Kritiko de Postkolonia Racio'' (1999), Spivak asertis, ke ĉefaj verkoj de eŭropa [[metafiziko]] (kiaj tiuj de [[Immanuel Kant|Kant]] kaj [[Hegel]]) ne nur tendencas ekskludi la subalternon el ties studoj, sed aktive evitas ke ne-eŭropanoj okupu poziciojn kiel tute homaj [[subjekto]]j. La verko de Hegel nome ''[[Fenomenologio de la Spirito]]'' (1807), fama pro sia klara etnocentrismo, konsideras la [[okcidenta kulturo|okcidentan kulturon]] kiel plej progresa el ĉiuj, dum Kant ankaŭ havis kelkajn spurojn de [[rasismo]] en sia verkaro. == Konsekvencoj == [[Dosiero:Nieuws uit Indonesië, het werk van de Nederlandse dienst voor Volksgezondheid Weeknummer 46-21 - Open Beelden - 16742.ogv|eta|210px|Nederlanda publika sansistemo havigis kuracadon por indiĝenoj de [[Nederlanda Orienta Hindio]], Majo de 1946]] La konsekvencoj de koloniigo estis enormaj kaj ĉieaj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1713275,00.html |titolo=Come Back, Colonialism, All is Forgiven |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130822201240/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1713275,00.html |arkivdato=2013-08-22 }}</ref> Diversaj efikoj, kaj tujaj kaj maltujaj, estis disvastigo de virulentaj [[Pandemio|malsanoj]], malegalecaj sociaj rilatoj, [[ekspluatado]], [[sklaveco]], [[Historio de medicino#Moderna medicino|medicina progreso]], kreado de novaj institucioj, [[Sklaveco en Afriko#Abolo|abolismo]],<ref name="Lovejoy, Paul E. 2012">Lovejoy, Paul E. (2012). Transformations of Slavery: A History of Slavery in Africa. London: Cambridge University Press.</ref> plibonigitaj infrastrukturoj,<ref>Ferguson, Niall (2003). Empire: How Britain Made the Modern World. London: Allen Lane.</ref> kaj teknologia progreso.<ref>[Thong, Tezenlo. Civilized Colonizers and Barbaric Colonized: Reclaiming Naga Identity by Demythologizing Colonial Portraits, History and Anthropology 23, no. 3 (2012): 375-397]</ref> Kolonia praktiko disvastigis ankaŭ la etendon de lingvoj, literaturoj kaj kulturaj institucioj. Ankaŭ la indiĝenaj kulturoj de la koloniigitaj popoloj povis havi povan influon ĉe la imperia metropolo. La altrudo de eŭropaj lingvoj kaj kulturoj al koloniigitaj popoloj estis ŝlosila komponanto de la procezo de koloniismo. Koloniaj potencoj trudis siajn naciajn lingvojn, ofte kaŭzante la erozion de [[indiĝenaj lingvoj]]. === Komercado === La ekonomia etendo ĉiam akompanis imperian etendon ekde antikvaj epokoj. La grekaj komercaj retoj disvastiĝis tra la mondoregiono de la Mediteraneo, dum la romia komerco etendiĝis pro la ĉefa celo direkti la impostojn kaj riĉon el la koloniigitaj areoj al la roma metropolo. Laŭ [[Strabono]], el la tempo de la imperiestro [[Aŭgusto Cezaro]], ĝis la jaro 120 romiaj ŝipoj almariĝis ĉiujare el [[Mios Hormos]] en [[Aegyptus|Romia Egipto]] al Hindio.<ref>"[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/2E1*.html Strabono, Geografio, libro II, ĉapitro 5 ]"</ref> Pro la disvolvigo de la komercaj vojoj dum la epoko de la [[Otomana Imperio]], " [[Guĝarato|guĝarataj]] hinduoj, siriaj islamanoj, judoj, armenoj, kristanoj el suda kaj centra Eŭropo funkciigis komercajn vojojn kiuj havigis de persaj kaj arabaj ĉevaloj al la armeoj de ĉiuj tri imperioj, mokaa kafo al [[Delhio]] kaj [[Belgrado]], persa silko al Hindio kaj [[Istanbulo]]".<ref> {{Citaĵo el libro|titolo=Peoples and Empires|url=https://archive.org/details/peoplesempiressh0000pagd|familia nomo=Pagden|persona nomo=Anthony|jaro=2003|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Modern Library|ISBN=0-8129-6761-5|paĝo=[https://archive.org/details/peoplesempiressh0000pagd/page/45 45]}}</ref> [[Aztekoj]] disvolviĝis al granda imperio kiu, multe kiel la Romia Imperio, havis la celon elpreni impostadon el la konkeritaj koloniaj areoj. Ĉe Aztekoj, plej grava impostado estis akiro de porbuĉaj viktimoj por siaj religiaj ritaroj.<ref> {{Citaĵo el libro|titolo=Peoples and Empires|url=https://archive.org/details/peoplesempiressh0000pagd|familia nomo=Pagden|persona nomo=Anthony|jaro=2003|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Modern Library|ISBN=0-8129-6761-5|paĝo=[https://archive.org/details/peoplesempiressh0000pagd/page/5 5]}}</ref> Aliflanke, eŭropaj koloniaj imperioj foje klopodis kontroli, limigi aŭ malhelpi tiun komercon ĉe siaj kolonioj, trudante la aktivadon tra la metropolo kaj tra impostado. Ĉar la industria revolucio okazis dum la plejparto de la 19-a jarcento, kaj koloniismo okazis dum la jarcentoj de la 16-a ĝis la 20-a, oni povas dividi tiun historian periodon al antaŭ kaj post tiun-ĉi mondskua revolucio. La deziro ekspluati naturaj resurcoj, rikolto de kreskaĵoj, minado kaj homa laboro (pli malpli sklaveco) ĉiam okazis, sed antaŭ la revolucio, la ekonomio de koloniismo estis plejparte surbazita sur agrikulturo, sed dum kaj post la industria revolucio la agrikulturo fariĝis malpli grava en komerco, kaj la pelo al ekspluato de naturaj resursoj fariĝis pli forta, ĉefe por provizi la industrion en la kolonianta lando. === Sklavoj kaj nepagitaj servistoj === Eŭropaj landoj eniris en siaj imperiaj projektoj cele al pliriĉigo de la eŭropa metropolo. Ekspluatado de ne-eŭropanoj kaj de aliaj eŭropanoj por elteni la imperiajn celojn estis akceptebla por la koloniigantoj. Du konsekvencoj de tiu imperia intenco estis sklaveco kaj nepagita servisteco. En la 17a jarcento, preskaŭ du trionoj de anglaj setlantoj venis al Nordameriko kiel nepagitaj servistoj.<ref>"[http://www.montgomerycollege.edu/Departments/hpolscrv/whiteser.html White Servitude] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141009091039/http://www.montgomerycollege.edu/Departments/hpolscrv/whiteser.html |date=2014-10-09 }}", de [[Richard Hofstadter]], Montgomery College</ref> [[Afrika sklaveco]] estis ekzistinta dumlonge antaŭ la eŭropanoj malkovris ĝin kiel ekspluatebla sistemo por krei malkostan laborforton por la kolonioj. Eŭropanoj havigis transportadan teknologion al jam ekzistinta praktiko, alportante grandajn nombrojn de afrikaj sklavoj al Ameriko perŝipe. Hispanio kaj Portugalio estis alportintaj tra Atlantiko afrikajn sklavojn por labori ĉe afrikaj kolonioj kiaj [[Kaboverdo]] kaj ankaŭ al [[Azoroj]], kaj poste al Latinameriko, dum la 16a jarcento. La britoj, francoj kaj nederlandanoj aliĝis al la sklava komerco dum la venontaj jarcentoj. Laste, ĉirkaŭ 11 milionoj da afrikanoj estis alportitaj al Karibio kaj al Norda kaj al Suda Amerikoj kiel sklavoj fare de eŭropaj koloniigantoj.<ref name="King 2010 24">{{Citaĵo el libro|titolo=People on the Move: An Atlas of Migration|url=https://archive.org/details/peopleonmoveatla0000unse|familia nomo=King|persona nomo=Russell|jaro=2010|loko=Berkeley, Los Angeles|eldoninto=University of California Press|ISBN=978-0-520-26124-2|paĝo=[https://archive.org/details/peopleonmoveatla0000unse/page/n25 24]}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Eŭropa imperio !! Celo !! Nombro de importitaj sklavoj<ref name="King 2010 24"/> |- | Portugala Imperio|| Brazilo || 3,646,800 |- | Brita Imperio|| Brita Karibio || 1,665,000 |- | Franca Imperio|| Franca Karibio || 1,600,200 |- | Hispana Imperio|| Latinameriko || 1,552,100 |- | Nederlanda Imperio|| Nederlanda Karibio || 500,000 |- | Brita Imperio|| Brita Nordameriko || 399,000 |} [[Dosiero:Marchands d'esclaves de Gorée-Jacques Grasset de Saint-Sauveur mg 8526.jpg|eta|170px|Sklavokomercistoj en [[Senegalo]]. Dum jarcentoj afrikanoj estis vendintaj aliajn afrikanojn al araboj kaj al eŭropanoj kiel sklavoj.]] [[Aboliciismo|Aboliciistoj]] en Eŭropo kaj Ameriko protestis kontraŭ la nehumana traktado de afrikaj sklavoj, kio kondukis al abolicio de la sklavokomerco fine de la 18a jarcento. La manko de laboro kiu rezultis el tio inspiris la eŭropajn koloniigantoj por disvolvigi novan fonton de laboro, uzante sistemojn de nepagita servisteco. [[Nepagita servisteco|Nepagitaj servistoj]] akceptis ian dungadon kun la eŭropaj kolonoj. aŭ tiu dungado, la servisto laborus por sia dunginto dum almenaŭ unu jaro, dum la dunginto interkonsentis por pagi al la servisto la veturon al la kolonio, eble ankaŭ por la reveno al la origina lando, kaj pagus ankaŭ iom da mono sed ne tiom kiom al normala laboristo. Tiu dungito estis "deviga" al la dunginto ĉar tiu ŝuldis al la kolono por sia vetur-spezo al la kolonio, kion tiu intencis pagi pere de ties preskaŭ salajro. Praktike, nepagitaj servistoj estis ekspluatitaj pere de terura laborkondiĉoj kaj ŝarĝaj kromŝuldoj kiuj estis kreitaj de la dungintoj, pri kio la servistoj ne povis negocadi post sia alveno al la kolonio.<ref>Bedaŭrinde tiu praktiko ankoraŭ ekzistas en la mondo ekzemple inter kontraŭleĝaj enmigrintoj en eŭropaj landoj, kiuj neniam kapablas repagi la ŝuldon de ties veturado al Eŭropo kaj tiele ili devas akcepti nehomajn laborojn kiaj prostituado, drogokomercado ktp.</ref> Hindio kaj Ĉinio estis la plej granda fonto de nepagitaj servistoj dum la kolonia epoko. Nepagitaj servistoj el Barato veturis al la britaj kolonioj en Azio, Afriko kaj Karibio, kaj ankaŭ al francaj aŭ portugalaj kolonioj, dum ĉinaj servistoj veturis al britaj kaj nederlandaj kolonioj. Inter 1830 kaj 1930, ĉirkaŭ 30 milionoj da nepagitaj laboristoj migris el Barato, kaj 24 milionoj revenis tien. Ĉinio sendis pli nepagitajn laboristojn al eŭropaj kolonioj, kaj ĉirkaŭ sama proporcio revenis al Ĉinio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=People on the Move: An Atlas of Migration|url=https://archive.org/details/peopleonmoveatla0000unse|familia nomo=King|persona nomo=Russell|jaro=2010|loko=Berkeley, Los Angeles|eldoninto=University of California Press|ISBN=978-0-520-26124-2|paĝoj=[https://archive.org/details/peopleonmoveatla0000unse/page/26 26]–7}}</ref> Sekve la epoko de la [[disdivido de Afriko]], komenca sed duaranga afero por plej el la [[kolonio|koloniaj]] [[reĝimo]]j estis nuligo de sklaveco kaj de la sklavokomerco. Fine de la kolonia periodo ili estis ĉefe sukcesaj tiudirekte, kvankam sklaveco estas ankoraŭ tre aktiva en kelkaj areoj de Afriko.<ref name="Lovejoy, Paul E. 2012"/> === Milita plinovigo === Imperia etendo sekvis militan konkerojn plej ofte. Imperiaj armeoj tiele havas longan historion de milita plinovigo por akiri avantaĝon super la armeo de la popolo konkerota. Grekoj disvolvigis la sistemon de la [[falango]], kiu permesis al siaj militaj unuoj prezentiĝi antaŭ sia malamiko kiel muro, kies perpiedaj soldatoj uzis ŝildojn por kovri unu la alian dum sia avanco en la batalkampo. Dum la regado de [[Filipo la 2-a (Makedonio)|Filipo la 2-a]], ili kapablis organizi milojn da soldatoj en teruran batalforton, kunuzante zorge trejnitajn infanteriajn kaj kavaleriajn regimentojn.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Peoples and Empires|url=https://archive.org/details/peoplesempiressh0000pagd|familia nomo=Pagden|persona nomo=Anthony|jaro=2003|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Modern Library|ISBN=0-8129-6761-5|paĝo=[https://archive.org/details/peoplesempiressh0000pagd/page/6 6]}}</ref> [[Aleksandro la Granda]] ekspluatis tiujn militajn trovojn plue en siaj konkeroj. La Hispana Imperio ĝuis ĉefan avantaĝon super militistoj de [[Mezameriko]] pere de la uzado de armiloj fabrikitaj el pli forta metalo, ĉefe fero, kio permesis superi la tranĉon de hakiloj uzitaj de [[Aztekoj]] kaj aliaj. La eŭropa disvolviĝo de pafiloj uzante [[nigra pulvo]] markis ties militan avantaĝon super la popoloj kiujn ili klopodis subigi en Ameriko kaj aliloke. === Fino de imperioj === [[Dosiero:Lord Pethic-Lawrence and Gandhi.jpg|eta|[[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kun [[Frederick Pethick-Lawrence|Lord Pethwick-Lawrence]], Brita Sekretario de Ŝtato por Hindio, post kunsido la 18-an de aprilo 1946]] La loĝantaroj de kelkaj koloniaj teritorioj, kiaj Kanado, ĝuis relativan pacon kaj prosperon kiel parton de eŭropa povo, almenaŭ inter la majoritato; tamen, minoritataj loĝantoj kiaj la popoloj de la [[Unuaj nacioj]] kaj francparolantaj kanadanoj espertis marĝenigon kaj suferis pro koloniaj praktikoj. Francparolantaj loĝantoj de [[Kebekio]], ekzemple, kontraŭstaris [[konskripcio]]n al armeaj servoj por lukti je la konto de Britio dum la Unua Mondmilito, rezulte en la [[Konskripcia krizo de 1917]]. Aliaj eŭropaj kolonioj havis multe pli markitajn konfliktojn inter eŭropaj setlantoj kaj la loka loĝantaro. Ribeloj eksplodis en la pli lastaj jardekoj de la imperia epoko, kiaj ĉe Barato la [[Ribelo de sipajoj]] de 1857. La teritoriaj limoj truditaj de eŭropaj koloniigintoj, ĉefe en centra Afriko kaj suda Azio, defiis la ekzistintajn limojn de indiĝenaj loĝantaroj kiuj antaŭe estis funkciintaj. Eŭropaj koloniigintoj diskonsideris indiĝenajn politikajn kaj kulturajn malamikecojn, trudante pacon sur la popoloj sub sia militista kontrolo. Indiĝenaj popoloj estis relokigitaj laŭvole de la koloniaj administrantoj. Post sendependeco for el la eŭropana kontrolo, eksplodis enlandaj militoj aŭ sangoverŝaj konfliktoj en kelkaj iamaj kolonioj, kiam indiĝenaj loĝantoj luktis por rekapti teritoriojn por sia propra etna, kultura, politika aŭ religia grupo. La [[Dispartigo de Hindio]], estis enlanda milito de 1947 kiu okazis tuj post Hindio sendependiĝis el Britio, nome konflikto kun 500,000 mortintoj. Luktado komencis inter la hinda, siĥa kaj islama komunumoj kiam ili luktis por teritoria dominado. Islamanoj luktis por sendependa lando partigota kie ili ne estus religia minoritato, rezulte en la kreado de [[Pakistano]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Great Big Book of Horrible Things|url=https://archive.org/details/greatbigbookofho0000whit|familia nomo=White|persona nomo=Matthew|jaro=2012|loko=Londono|eldoninto=W.W. Norton & Co. Ltd.|ISBN=978-0-393-08192-3|paĝo=[https://archive.org/details/greatbigbookofho0000whit/page/427 427]}}</ref> === Postsendependaj loĝantarmovoj === [[Dosiero:Notting Hill Carnival 2002 large.jpg|eta|La ĉiujara [[Notting Hill]] [[Karnavalo]] en [[Londono]] estas celebro fare de la komunumo de britoj devenaj el [[Trinidado kaj Tobago]].]] Kiel reago al la migradaj modeloj okazintaj dum la moderna kolonia epoko, postsendependepoka migrado sekvis revenan vojon al la imperia lando. Foje, tio estis movado de setlantoj de eŭropa deveno kiu revenis al la lando de sia nasko, aŭ de la nasko de siaj prauloj. Tiele ĉirkaŭ 900,000 francaj kolonoj (konataj kiel ''[[Pied-Noir]]'') resetlis en Francio sekve de la Alĝeria sendependeco en 1962. Grava nombro de tiuj migrantoj estis ankaŭ de alĝeria deveno. Ĉirkaŭ 800,000 revenintoj de [[Revolucio de la Diantoj|portugala]] origino remigris al Portugalio post la sendependigo de iamaj kolonioj en Afriko inter 1974 kaj 1979; ĉirkaŭ 300,000 setlantoj de nederlanda origino remigris al Nederlando el la Nederlanda Karibio post la nederlanda militista kontrolo de la kolonio finis.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=People on the Move: An Atlas of Migration|url=https://archive.org/details/peopleonmoveatla0000unse|familia nomo=King|persona nomo=Russell|jaro=2010|loko=Berkeley, Los Angeles|eldoninto=University of California Press|ISBN=978-0-520-26124-2|paĝo=[https://archive.org/details/peopleonmoveatla0000unse/page/35 35]}}</ref> Post la Dua Mondmilito ĉirkaŭ 300,000 nederlandanoj el [[Nederlanda Hindio]], el kiuj majoritato estis homoj de eŭrazia deveno called ''Indo'', repatriiĝis al Nederlando. Grava nombro poste migris al Usono, Kanado, Aŭstralio kaj Novzelando.<ref>Willlems, Wim "De uittocht uit Indie (1945–1995), De geschiedenis van Indische Nederlanders" (Publisher: Bert Bakker, Amsterdam, 2001). ISBN 90-351-2361-1</ref><ref>Crul, Lindo and Lin Pang. Culture, Structure and Beyond, Changing identities and social positions of immigrants and their children (Het Spinhuis Publishers, 1999). ISBN 90-5589-173-8</ref> Tutmonda veturado kaj migrado ĝenerale disvolviĝis je nekredebla rapido tra la epoko de eŭropa kolonia etendo. Civitanoj de iamaj kolonioj de eŭropaj landoj povus havi privilegian statuson foje rilate al enmigradaj rajtoj por setligo en la iama eŭropa imperia lando. Ekzemple, rajto al duobla civitaneco povas esti malavara,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1981/61|titolo=British Nationality Act 1981|alirdato=24-a de februaro 2012|eldoninto=The National Archives, United Kingdom}}</ref> aŭ pli grandaj nombrolimoj povas esti etenditaj al iamaj kolonioj. Foje, la iama eŭropa imperia lando plutenas politikajn kaj ekonomiajn ligojn kun la iama kolonio. La [[Komunumo de Nacioj]] estas organizo kiu helpas la kunlaboradon inter Britio kaj siaj iamaj kolonioj, nome la komunumaj membroj. Simila organizo ekzistas por iamaj kolonioj de Francio, nome [[Franclingvio]]; la [[Komunumo de portugallingvaj landoj]] ludas similan rolon por iamaj portugalaj kolonioj, dum la [[Akademio de la nederlanda lingvo]] estas ekvivalento por iamaj kolonioj de Nederlando. Migrado el iamaj kolonioj estis foje problema por eŭropaj landoj, kie parto de la loĝantaro povas esprimi malamikecon kontraŭ etnaj minoritatoj kiuj elmigris el iamaj kolonioj. Kulturaj kaj religiaj konfliktoj foje okazis en Francio en ĵusaj jardekoj, inter elmigrintoj el [[Magrebo]] kaj partoj de la loĝantaro aŭ kontraŭ la ŝtataj fortoj. Ĉiukaze la enmigrado absolute ŝanĝis la etnan komponon de Francio; ĉirkaŭ la 1980-aj jaroj, 25% el la totala loĝantaro de "interna Parizo" kaj 14% el la metropolita regiono estis de eksterlanda origino, ĉefe de alĝerianoj.<ref>{{Cite journal|last=Seljuq|first=Affan|title=Cultural Conflicts: North African Immigrants in France|journal=The International Journal of Peace Studies|date=July 1997|volume= 2,|issue= 2|issn=1085-7494|url=http://www.gmu.edu/programs/icar/ijps/vol2_2/seljuq.htm|accessdate=la 24-an de februaro 2012}}</ref> === Efiko al sano === [[Dosiero:Florentinoviruela.JPG|eta|Mortoj de aztekoj pro variolo, ("[[Florenca Kodekso]]" 1540–85)]] Renkonto inter esploristoj kaj loĝantaroj de la resto de la mondo ofte enmetis novajn malsanojn, kiuj foje okazigis lokajn epidemiojn de eksterordinara virulenteco.<ref>Kenneth F. Kiple, ed. ''The Cambridge Historical Dictionary of Disease'' (2003).</ref> Ekzemple, de variolo, morbilo, malario, flava febro, kaj aliaj kiuj estis nekonataj en antaŭkolumbia Ameriko.<ref>Alfred W. Crosby, Jr., ''The Columbian Exchange: Biological and Cultural Consequences of 1492'' (1974)</ref> Malsanoj ŝajne inter aliaj tialoj mortigis la tutan indiĝenan loĝantaron ([[Guanĉoj]]) de [[Kanarioj]] en la 16a jarcento. Duono de la indiĝena loĝantaro de [[Hispaniolo]] en 1518 estis mortigita de [[variolo]], kiu amasmortigis ankaŭ en [[Meksiko]] en la 1520-aj jaroj, mortigante 150,000 nur en [[Tenochtitlan]], inklude la imperiestron, kaj en [[Peruo]] en la 1530-aj jaroj, helpante tiele la intencojn de la eŭropaj konkerantoj. [[Morbilo]] mortigis ĉirkaŭ du milionoj da meksikaj indiĝenoj en la 17a jarcento. En 1618–1619, variolo forbalais 90% de la indianoj de la [[Golfo de Masaĉuseco]].<ref>[http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html ''Smallpox - The Fight to Eradicate a Global Scourge''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907093641/http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html |date=2008-09-07 }}, David A. Koplow.</ref> Epidemioj de variolo en 1780–1782 kaj de 1837-1838 alportis detruadon kaj drastan senloĝigon inter la [[Preriindianoj]].<ref>[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 "The first smallpox epidemic on the Canadian Plains: In the fur-traders' words"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200601214615/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 |date=2020-06-01 }}, National Institutes of Health.</ref> Kelkaj fakuloj opinias, ke la morto de ĝis 95% el la [[Indianoj]] de [[Ameriko]] estis kaŭzita de malsanoj venigitaj el la [[Malnova Mondo]].<ref>[http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html The Story Of&nbsp;... Smallpox – and other Deadly Eurasian Germs.]</ref> Dum jarcentoj, la eŭropanoj estis kreintaj aliajn gradojn de [[imuneco]] al tiuj malsanoj, dum la [[indiĝenaj popoloj]] ne havis tempon por konstrui imunecon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.millersville.edu/~columbus/papers/goodling.html |titolo=Stacy Goodling, "Effects of European Diseases on the Inhabitants of the New World" |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080510163413/http://www.millersville.edu/~columbus/papers/goodling.html |arkivdato=2008-05-10 }}</ref> Variolo dekonigis la indiĝenan loĝantaron de [[Aŭstralio]], mortigante ĉirkaŭ 50% el [[indiĝenaj aŭstralianoj]] en la komencaj jaroj de brita koloniigo.<ref>{{Cite web|title=Smallpox Through History|url=http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html|work=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091029184350/http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html|archivedate=2009-10-29|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-02-23|arkivurl=https://www.webcitation.org/5kwKpBPdn?url=http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html|arkivdato=2009-10-31|accessdate=2014-02-23}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091029184350/http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html |date=2009-10-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091029184350/http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html |arkivdato=2009-10-29 }}</ref> Ĝi mortigis ankaŭ multajn [[Maorioj]]n el [[Novzelando]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.canr.msu.edu/overseas/nzenvironsci/infopart2.htm |titolo=New Zealand Historical Perspective |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100612021507/http://www.canr.msu.edu/overseas/nzenvironsci/infopart2.htm |arkivdato=2010-06-12 }}</ref> Tiom malfrue kiom ĉe 1848–49, tiom multaj kiom ĝis 40,000 el 150,000 [[Havajo|Havajanoj]] estis ĉirkaŭkalkulite mortiĝis pro [[morbilo]], [[kokluŝo]] kaj [[gripo]]. Enmetitaj malsanoj, ĉefe variolo, preskaŭ forbalais la tutan indiĝenan loĝantaron de [[Paskinsulo]].<ref>[http://www.independent.co.uk/news/science/how-did-easter-islands-ancient-statues-lead-to-the-destruction-of-an-entire-ecosystem-455877.html How did Easter Island's ancient statues lead to the destruction of an entire ecosystem?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080422192415/http://www.independent.co.uk/news/science/how-did-easter-islands-ancient-statues-lead-to-the-destruction-of-an-entire-ecosystem-455877.html |date=2008-04-22 }}, ''The Independent''.</ref> En 1875, [[morbilo]] mortigis ĉirkaŭ 40,000 [[Fiĝio|fiĝianojn]], proksimume unu trionon de la tuta loĝantaro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fsm.ac.fj/aboutfsm.html |titolo=Fiji School of Medicine |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141020165015/http://www.fsm.ac.fj/aboutfsm.html |arkivdato=2014-10-20 }}</ref> La loĝantaro de [[Ajnuoj]] draste malpliiĝis en la 19a jarcento, pro grandparte infektaj malsanoj alportitaj de japanaj setlantoj venintaj al [[Hokkaido]].<ref>[https://web.archive.org/web/20010214023542/http://www.time.com/time/asia/features/ontheroad/japan.sapporo.ainu.html Meeting the First Inhabitants], TIMEasia.com, la 21-an de aŭgusto 2000.</ref> Inverse, fakuloj konkludis, ke [[sifiliso]] estis portita el Ameriko al Eŭropo post la veturoj de [[Kristoforo Kolumbo|Kolumbo]]. Ties trovoj sugestis, ke eŭropanoj eble portis la neveneran tropikan bakterion hejmen, kie la organismoj povis mutacii al pli mortiga formo en la diferencaj kondiĉoj de Eŭropo.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/01/15/science/15syph.html?_r=1 Genetic Study Bolsters Columbus Link to Syphilis], ''New York Times'', la [[15an de januaro]] 2008.</ref> Tiu malsano iĝis pli ofte mortiga ol ĝi estas nune; sifiliso estis ĉefa mortiganto en Eŭropo dum la [[Renesanco]].<ref>[http://www.livescience.com/history/080114-syphilis-columbus.html Columbus May Have Brought Syphilis to Europe], LiveScience</ref> La unua pandemio pro [[ĥolero]] ekis en [[Bengalo]], poste etendiĝis tra Hindio ĉirkaŭ 1820. Dekmilo da britaj trupoj kaj sennombraj baratanoj mortiĝis dum tiu [[pandemio]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080513221429/http://www.cbc.ca/health/story/2008/05/09/f-cholera-outbreaks.html Cholera's seven pandemics]. '' [[CBC News]]'', la 2-an de decembro 2008.</ref> Inter 1736 kaj 1834 nur ĉirkaŭ 10% el la oficiroj de la [[Brita Orienthinda Kompanio]] survivis por reveni hejmen.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.asianreviewofbooks.com/arb/article.php?article=610 |titolo=''Sahib: The British Soldier in India, 1750–1914'' de Richard Holmes. |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://archive.is/20120530044859/http://www.asianreviewofbooks.com/arb/article.php?article=610 |arkivdato=2012-05-30 }}</ref> [[Waldemar Haffkine]], kiu laboris ĉefe en Barato, kiu disvolvigis kaj uzis [[vakcino]]jn kontraŭ [[ĥolero]] kaj [[bubona pesto]] en la 1890-aj jaroj, estis konsiderata la unua [[mikrobiologo]]. ==== Vakcinado ==== Jam en 1803, la [[Hispanio|hispana]] krono organizis mision (nome [[Ekspedicio Balmis]]) por transporti la vakcinon kontraŭ variolo al la [[Hispana Imperio|hispanaj kolonioj]], kaj establis amasvakcinadajn programojn tie.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.doh.gov.ph/sphh/balmis.htm |titolo=Dr. Francisco de Balmis and his Mission of Mercy, Society of Philippine Health History. |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20041223112019/http://www.doh.gov.ph/sphh/balmis.htm |arkivdato=2004-12-23 }}</ref> Ĉirkaŭ 1832, la federala registaro de [[Usono]] aplikis programon por [[Kontraŭvariola vakcino|kontraŭvariola vakcinado]] por indianoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fwicazo_sa_review%2Fv018%2F18.2pearson01.html |titolo=Lewis Cass and the Politics of Disease: The Indian Vaccination Act of 1832. |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080205230347/http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fwicazo_sa_review%2Fv018%2F18.2pearson01.html |arkivdato=2008-02-05 }}</ref> Sub la estreco de [[Mountstuart Elphinstone]] oni starigis programon por apliki [[Kontraŭvariola vakcino|kontraŭvariolan vakcinadon]] en Barato.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.smallpoxhistory.ucl.ac.uk/Other%20Asia/ongoingwork.htm |titolo=Smallpox History - Other histories of smallpox in South Asia. |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120416015559/http://www.smallpoxhistory.ucl.ac.uk/Other%20Asia/ongoingwork.htm |arkivdato=2012-04-16 }}</ref> El la komenco de la 20a jarcenton antaŭen, la nuligo aŭ kontrolo de la malsano en tropikaj landoj iĝis grava celo por ĉiuj koloniaj povoj.<ref>[http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=696 Conquest and Disease or Colonialism and Health?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081207015726/http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=696 |date=2008-12-07 }}, Gresham College | Lectures and Events.</ref> La epidemioj de [[dormomalsano]] en Afriko estis haltigitaj danke al teamoj kiuj sisteme ekzamenis milionojn de homoj sub risko.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs259/en/index.html|titolo=Fact sheet N°259: African trypanosomiasis or sleeping sickness.|aŭtoro=WHO Media centre|jaro=2001}}</ref> En la 20a jarcento, okazis plej granda pliigo de la monda loĝantaro en [[homa historio]] pro malaltigo de la [[mortindico]] en multaj landoj pro [[Historio de medicino#Moderna medicino|kuracprogresado]].<ref>[http://www.jstor.org/pss/182701 The Origins of African Population Growth, de John Iliffe], ''The Journal of African History'', Vol. 30, No. 1 (1989), pp.&nbsp;165–169.</ref> La [[monda populacio]] kreskiĝis el 1.6 mil milionoj en 1900 al ĉirkaŭ 7 mil milionoj nune. === Koloniaj migradoj === Nacioj kaj regionoj for de Eŭropo kun gravaj loĝantaroj de [[Eŭropo|eŭropaj]] prauloj<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html Etnaj grupoj laŭ landoj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190106010801/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html |date=2019-01-06 }} Statistiko (kie disponeblas) el la ''[[Monda faktolibro de CIA]]''.</ref> * '''[[Afriko]]''' (Vidu [[Blankuloj en Afriko]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Sudafriko.svg|25px|border]] [[Sudafriko]] ([[Sudafrikaj blankuloj]]): 9.6% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html#People South Africa: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html#People |date=2020-06-21 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Namibio.svg|25px|border]] [[Namibio]] ([[Namibiaj blankuloj]]): 6% el la loĝantaro, el kiuj plej estas Afrikansa-parolantoj, aldone al german-parolanta minoritato.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wa.html#People Namibia: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200423100756/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wa.html#People |date=2020-04-23 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref>[[Dosiero:Boerfamily1886.jpg|eta|180px|Familio de [[Buroj]] en Sudafriko, 1886]] ** [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|25px|border]] [[Reunio]] ĉirkaŭkalkule ĉe 25% el la loĝantaro<ref name="advan">{{Citaĵo el la reto|url=http://advan.physiology.org/cgi/content/full/30/4/248|titolo=Anthropometric evaluations of body composition of undergraduate students at the University of La Réunion|alirdato=2014-02-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130713134052/http://advan.physiology.org/content/30/4/248.full|arkivdato=2013-07-13}}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Zimbabvo.svg|25px|border]] [[Zimbabvo]] ([[Zimbabvaj blankuloj]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Alĝerio.svg|25px|border]] [[Alĝerio]] ([[Nigrapieduloj]])<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/5224244.stm Former settlers return to Algeria]". ''[[BBC News]]'', la 29-an de julio 2006.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Bocvano.svg|25px|border]] [[Bocvano]]<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html#People Botswana: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151015203531/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html#People |date=2015-10-15 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kenjo.svg|25px|border]] [[Kenjo]] ([[Kenjaj blankuloj]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Maŭricio.svg|25px|border]] [[Maŭricio]] ([[Franc-Maŭricianoj]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Ebur-Bordo.svg|25px|border]] [[Eburbordo]] ([[Francoj]])<ref>"[http://countrystudies.us/ivory-coast/41.htm Ivory Coast - The Economy]". ''[[Library of Congress]] Country Studies''.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Senegalo.svg|25px|border]] [[Senegalo]]<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2862.htm Senegal], Ĉirkaŭ 50,000 eŭropanoj (ĉefe francoj) kaj lebananoj loĝas en Senegalo, ĉefe en urboj.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|25px|border]] [[Kanarioj]] ([[Hispanoj]]), konataj kiel [[kanarianoj]]. ** [[Dosiero:Flago-de-Sejŝeloj.svg|25px|border]] [[Sejŝeloj]] ([[Franc-Sejŝelanoj]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Sankta-Heleno.svg|25px|border]] [[Sankta Heleno]] (UR) inklude [[Dosiero:Flag of Tristan da Cunha.svg|25px|border]] [[Tristan da Cunha]] (UR): ĉefe eŭropanoj. ** [[Dosiero:Flago-de-Svazilando.svg|25px|border]] [[Svazilando]]: 3% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wz.html#People Swaziland: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181224211254/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wz.html#People |date=2018-12-24 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> * '''[[Azio]]''' [[Dosiero:Prokudin-Gorskii Russians in Central Asia.jpg|eta|180px|Rusaj setlantoj en [[Turkmenio|Centra Azio]], nuna Kazaĥio, 1911.]] ** [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|25px|border]] [[Siberio]] ([[Rusoj]], [[Volgogermanoj|Germanoj]] kaj [[Ukrainoj en Rusio|Ukrainoj]])<ref>Fiona Hill, [http://www.theglobalist.com/printStoryId.aspx?StoryId=3727 Russia — Coming In From the Cold?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110715022142/http://www.theglobalist.com/printStoryId.aspx?StoryId=3727 |date=2011-07-15 }}, The Globalist, la 23-an de februaro 2004</ref><ref>"[http://www.everyculture.com/Russia-Eurasia-China/Siberian-Germans-Orientation.html Siberian Germans]".</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kazaĥio.svg|25px|border]] [[Kazaĥio]] ([[Rusoj en Kazaĥio]], [[Germanoj de Kazaĥio]]): 30% el la loĝantaro<ref>"''[http://books.google.com/books?id=YLeAxHLmgR8C&pg=PA15&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands']''". Moya Flynn. (1994). p. 15. ISBN 1-84331-117-8</ref><ref name="russians"/> ** [[Dosiero:Flago-de-Uzbekio.svg|25px|border]] [[Uzbekio]] ([[Rusa diasporo|Rusoj]] kaj aliaj [[Slavaj popoloj|slavoj]]): 5.5% el la loĝantaro<ref name="russians">Robert Greenall, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4420922.stm "Russians left behind in Central Asia"], [[BBC News]], la 23-an de novembro 2005.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kirgizio.svg|25px|border]] [[Kirgizio]] (Rusoj kaj aliaj slavoj): 13.5% el la loĝantaro<ref name="russians"/><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html#People Kyrgyzstan: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151127011116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html#People |date=2015-11-27 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref><ref>"''[http://books.google.com/books?id=XRXVbGwPgqIC&pg=PA125&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false The Kyrgyz – Children of Manas.]''". Petr Kokaisl, Pavla Kokaislova (2009). p. 125. ISBN 80-254-6365-6.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Turkmenio.svg|25px|border]] [[Turkmenio]] (Rusoj kaj aliaj slavoj): 4% el la loĝantaro<ref name="russians"/><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People Turkmenistan: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612214157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People |date=2007-06-12 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Taĝikio.svg|25px|border]] [[Taĝikio]] (Rusoj kaj aliaj slavoj)<ref name="russians"/><ref>[http://countrystudies.us/tajikistan/23.htm Tajikistan - Ethnic Groups]. Fonto: ''U.S. Library of Congress.''</ref> ** [[Dosiero:Flag of Hong Kong.svg|25px|border]] [[Hongkongo]]<ref>HK Census. "[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistical_tables/index.jsp?htmlTableID=139&excelID=&chartID=&tableID=139&ID=&subjectID=1 HK Census] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071208065844/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistical_tables/index.jsp?htmlTableID=139&excelID=&chartID=&tableID=139&ID=&subjectID=1 |date=2007-12-08 }}." ''Statistical Table.'' Retrieved on 2007-03-08.</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|25px|border]] [[Ĉinio]] ([[Rusoj en Ĉinio]]) ** [[Dosiero:Flago-de-la-Kristnaskinsulo.svg|25px|border]] [[Kristnaskinsulo]]: proks. 20% de la loĝantaro. ** [[Dosiero:Flago-de-Barato.svg|25px|border]] [[Dosiero:Flago-de-Bangladeŝo.svg|25px|border]] [[Dosiero:Flago-de-Pakistano.svg|25px|border]] [[Hindia subkontinento]] ([[Anglahindoj]]) * '''[[Latinameriko]]''' (vidu [[Latinamerikaj blankuloj]]) [[Dosiero:Italians Sao Paulo.jpg|eta|dekstra|200px|Italaj enmigrantoj alvene en [[Sanpaŭlio]], Brazilo ĉ. 1890.]] ** [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|25px|border]] [[Argentino]] ([[Etnografio de Argentino#Etnaj grupoj|Eŭropana emmigrado al Argentino]]): 97% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html#People Argentina: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612213714/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html#People |date=2007-06-12 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Bolivio.svg|25px|border]] [[Bolivio]]: 15% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html#People Bolivia: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181225154232/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html%20#People |date=2018-12-25 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|25px|border]] [[Brazilo]] ([[Blankaj brazilanoj]]): 47.3% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html#People Brazil: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151222121846/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html#People |date=2015-12-22 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Ĉilio.svg|25px|border]] [[Ĉilio]] ([[Latinamerikaj blankuloj#Ĉilio|Blankaj ĉilianoj]]): 52.7%-64% el la loĝantaro.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat|titolo=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI|aŭtoro=Fernández, Francisco Lizcano|jaro=2007|eldoninto=UAEM|ISBN=978-970-757-052-8}}</ref><ref>[http://www.infoamerica.org/primera/lb_2011.pdf Informe Latinobarómetro 2011], Latinobarómetro (p. 58).</ref><ref>[http://ukpmc.ac.uk/articles/PMC1050080 Genetic epidemiology of single gene defects in Chile.]</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kolombio.svg|25px|border]] [[Kolombio]] ([[Blankaj kolombianoj]]): 20% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html#People Colombia: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090513074502/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html#People |date=2009-05-13 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kostariko.svg|25px|border]] [[Kostariko]]<ref>{{Cite web | title=Costa Rica; People; Ethnic groups | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html | work=[[Monda faktolibro de CIA]] | accessdate=2007-11-21 | quote=white (including mestizo) 94% | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2014-02-23 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20190107034112/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html%20#People | arkivdato=2019-01-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200513101015/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html#People | archivedate=2020-05-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html%20 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190108125615/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |arkivdato=2019-01-08 }} = 3.9 milionoj da blankuloj kaj mestizoj</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kubo.svg|25px|border]] [[Kubo]] ([[Blankaj kubanoj]]): 65% el la loĝantaro<ref>{{Cite web |url=http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_3.htm |title=Tabla II.3 Población por color de la piel y grupos de edades, según zona de residencia y sexo |accessdate=2008-10-13 |year=2002 |work=Censo de Población y Viviendas |publisher=Oficina Nacional de Estadísticas |language=es |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110414135412/http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_3.htm |arkivdato=2011-04-14 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Domingo.svg|25px|border]] [[Domingo]]: 16% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dr.html#People Dominican Republic: People: Ethnic groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160213101305/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dr.html#People |date=2016-02-13 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Ekvadoro.svg|25px|border]] [[Ekvadoro]]: 7% el la loĝantaro<ref name="EC">{{Cite news | title =Ecuador: People; Ethnic groups | url =https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html#People | work =[[Monda faktolibro de CIA]] | accessdate =2007-11-26 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2014-02-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20151208201813/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html#People | arkivdato =2015-12-08 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612194511/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html#People |date=2007-06-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070612194511/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html |arkivdato=2007-06-12 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Salvadoro.svg|25px|border]] [[Salvadoro]]: 12% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/es.html#People El Salvador: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181224230021/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/es.html#People |date=2018-12-24 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Meksiko.svg|25px|border]] [[Meksiko]] ([[Blankaj meksikanoj]]): 9% aŭ ~17% el la loĝantaro.<ref>{{Cite web | title =Mexico: People; Ethnic groups | url =https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html | work =[[Monda faktolibro de CIA]] | accessdate =2010-01-24 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2014-02-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html#People | arkivdato =2018-01-29 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html#People | archivedate =2018-01-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html |arkivdato=2018-01-29 }}</ref><ref name="MEG">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379167/Mexico|titolo=Mexico: Ethnic Groups|lingvo=en|verkaĵo=''[[Encyclopædia Britannica]]''}}</ref> kaj pliaj 70-80% kiel [[mestizo]]j.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html#People Mexico: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html#People |date=2018-01-29 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379167/Mexico Mexico - Britannica Online Encyclopedia<!-- Bot generated title -->]</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Nikaragvo.svg|25px|border]] [[Nikaragvo]]: 17% el la loĝantaro<ref>{{Cite news | title =Nicaragua: People; Ethnic groups | date = | publisher = | url =https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nu.html#People | work =CIA World Factbook | pages = | accessdate =2007-11-15 | language =en | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2014-02-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20160213065716/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nu.html#People | arkivdato =2016-02-13 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160213065716/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nu.html#People |date=2016-02-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nu.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160213065716/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nu.html |arkivdato=2016-02-13 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Panamo.svg|25px|border]] [[Panamo]] 10% el la loĝantaro<ref name="PA">{{Cite news | title =Panama; People; Ethnic groups | date = | publisher = | url =https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html#People | work =[[Monda faktolibro de CIA]] | pages = | accessdate =2007-11-21 | titolo =Arkivita kopio | alirdato =2014-02-23 | arkivurl =https://web.archive.org/web/20181225154224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html%20#People | arkivdato =2018-12-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612204948/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html#People |date=2007-06-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html%20 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190103234823/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html |arkivdato=2019-01-03 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Porto-Riko.svg|25px|border]] [[Puerto Rico]] proks. 80% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html#People Puerto Rico: People: Ethnic Groups] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181225154224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html%20#People |date=2018-12-25 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Peruo.svg|25px|border]] [[Peruo]] ([[Blankaj peruanoj]]): 15% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People Peru: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161105025708/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |date=2016-11-05 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Paragvajo.svg|25px|border]] [[Paragvajo]] proks. 20% el la loĝantaro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |titolo=8 LIZCANO |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140224061845/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |arkivdato=2014-02-24 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Venezuelo.svg|25px|border]] [[Venezuelo]] ([[Blankaj venezuelanoj]]): 42,2% el la loĝantaro<ref>[http://www.ine.gov.ve/CENSO2011/documentos/pdf/ResultadosBasicosCenso2011.pdf Resultado Basico del XIV Censo Nacional de Población y Vivienda 2011] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171203105548/http://www.ine.gov.ve/CENSO2011/documentos/pdf/ResultadosBasicosCenso2011.pdf |date=2017-12-03 }} (p. 14).</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Urugvajo.svg|25px|border]] [[Urugvajo]]: 88% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uy.html#People Uruguay: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612211631/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uy.html#People |date=2007-06-12 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> * Cetero de '''[[Ameriko]]''' ** [[Dosiero:Flago-de-Bahamoj.svg|25px|border]] [[Bahamoj]]: 12% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bf.html#People Bahamas: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100402000413/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bf.html#People |date=2010-04-02 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Barbado.svg|25px|border]] [[Barbado]] ([[Blankaj barbadanoj]]): 4% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html#People Barbados: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html#People |date=2016-02-14 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Bermudo.svg|25px|border]] [[Bermudo]]: 34.1% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bd.html#People Bermuda: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200604143735/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bd.html#People |date=2020-06-04 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|25px|border]] [[Kanado]]: 80% el la loĝantaro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=92334&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |titolo=Canadian Census 2006 |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171019141854/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=92334&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |arkivdato=2017-10-19 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-la-Falklandoj.svg|25px|border]] [[Falklandoj]], ĉefe el brita deveno. ** [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|25px|border]] [[Franca Gujano]]: 12% el la loĝantaro<ref>[http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2006/geos/fg.html#People French Guiana: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170205005104/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2006/geos/fg.html#People |date=2017-02-05 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''A</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Gronlando.svg|25px|border]] [[Gronlando]]: 12% el la loĝantaron<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.stalvik.com/Engelska/laegreenland.htm |titolo=Greenland |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100923001626/http://www.stalvik.com/Engelska/laegreenland.htm |arkivdato=2010-09-23 }}</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|25px|border]] [[Martiniko]]: 5% el la loĝantaro<ref>[http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2003/geos/mb.html#People Martinique: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180911195426/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2003/geos/mb.html#People |date=2018-09-11 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flag of Saint Barthelemy (local).svg|25px|border]] [[Saint Barthélemy]]<ref>[http://www.cieux.com/stbarth/stbfact.html Fact Sheet on St. Barthélemy]</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Trinidado kaj Tobago.svg|25px|border]] [[Trinidado kaj Tobago]]:<ref>[http://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/trinidad.html Trinidad French Creole]</ref> 0.6% el la loĝantaro[[Dosiero:Portuguese immigrant family in Hawaii during the 19th century.jpg|eta|180px|[[Portugalusonanoj|Portugala]] enmigranta familio en Havajo dum la 19a jarcento.]] ** [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|25px|border]] [[Usono]] ([[Eŭropusonanoj]]): 72.4% el la loĝantaro, inklude kaj [[Blankaj latinusonanoj|Hispan-]] kaj [[Nehispan-blankuloj]]n. * '''[[Oceanio]]''' (vidu [[Europanoj en Oceanio]]) ** [[Dosiero:Flago-de-Aŭstralio.svg|25px|border]] [[Aŭstralio]]: 89.3% el la loĝantaro ** [[Dosiero:Flago-de-Novzelando.svg|25px|border]] [[Novzelando]] ([[Blankaj novzelandanoj]]): 78% el la loĝantaro ** [[Dosiero:Flago-de-Nov-Kaledonio.svg|25px|border]] [[Novkaledonio]] ([[Kaldoŝoj]]): 34.5% el la loĝantaro ** [[Dosiero:Flago-de-Franca-Polinezio.svg|25px|border]] [[Franca Polinezio]]: 10% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fp.html#People French Polynesia: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160515174947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/fp.html#People |date=2016-05-15 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flag of Hawaii.svg|25px|border]] [[Havajo]]: 24.7% el la loĝantaro<ref>[http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_DP_DPDP1&prodType=table American FactFinder - Results]</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Gvamo.svg|25px|border]] [[Gvamo]]: 6.9% el la loĝantaro<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html#People Brazil: People: Ethnic Groups.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203005453/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html#People |date=2013-12-03 }} ''[[Monda faktolibro de CIA]]''</ref> ** [[Dosiero:Flago-de-Norfolkinsulo.svg|25px|border]] [[Norfolk-Insulo]]: 50% el la loĝantaro == Literaturo == Jean Codjo: [http://peripateante-trattt.blogspot.com/2019/02/tri-libroj-de-verkisto-esperantista.html La paŝo senelirejen], Antverpeno, FEL, 2007. [[Max Havelaar (libro)]] kaj (nl) "''De Tolk van Java"'' (2016) aŭ "''Interpretisto de Javo''", romano de Alfred Birney pri la ne-rakontita nederlanda kolonia historio. == Vidu ankaŭ == {{Div col|2}} * [[Malkoloniigi la menson]] * [[Aimé Césaire]] * [[Bandunga Konferenco]] * [[Konkurso por Afriko]] * [[Imperiismo]] * [[Okupado]] * [[Postkolonia Afriko]] * [[Usona Imperio]] * [[Brita imperio]] * ''[[Conquistador]]'' * [[Koloniaj Portugalaj Militoj]] * [[Komunumo de Nacioj]] * [[Léon-Gontran Damas]] * [[Germanaj kolonioj]] * [[Sendependeco]] * [[Biopiratado]] * [[Berlina Konferenco]] * [[Kontraŭimperiismo]] * [[Haŭto nigra, masko blanka]] * [[Malkoloniigo]] * [[Ekspansiismo]] * [[Feminismo]] {{Div col end}} == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Cooper, Frederick: ''Colonialism in Question: Theory, Knowledge, History'' (2005) * Getz, Trevor R. kaj Heather Streets-Salter, eld.: ''Modern Imperialism and Colonialism: A Global Perspective'' (2010) * LeCour Grandmaison, Olivier: Coloniser, ''Exterminer - Sur la guerre et l'Etat colonial'', Fayard, 2005, ISBN 2-213-62316-3 * Lindqvist, Sven: Exterminate All The Brutes, 1992, New Press; Reprint edition (junio 1997), ISBN 978-1-56584-359-2 * Nuzzo, Luigi: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-2012041215 ''Colonial Law''], ''European History Online'', [[Majenco]]: ''Institut für Euopäische Geschichte [Institute of European History]'' 2010, konsultita la 17-an de decembro 2012. * Osterhammel, Jürgen: Colonialism: A Theoretical Overview, Princeton, NJ: M. Wiener, 1997. * Petringa, Maria, ''Brazza, A Life for Africa'' (2006), ISBN 978-1-4259-1198-0. * Stuchtey, Benedikt: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-20101025319 ''Colonialism and Imperialism, 1450–1950''], ''European History Online'', [[Majenco]]: ''Institut für Euopäische Geschichte [Institute of European History]'', 2011, konsultita la 13-an de julio 2011. * Velychenko, Stephen: The Issue of Russian Colonialism in Ukrainian Thought.Dependency Identity and Development, AB IMPERIO 1 (2002) 323-66 [http://abimperio.net/cgi-bin/aishow.pl?state=showa&idart=222&idlang=1&Code=] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181118212025/https://abimperio.net/cgi-bin/aishow.pl?state=showa&idart=222&idlang=1&Code= |date=2018-11-18 }}. * Wendt, Reinhard: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-20100921437 ''European Overseas Rule ''], ''European History Online'', [[Majenco]]: ''Institut für Euopäische Geschichte [Institute of European History]'', 2011, konsultita la 13-an de junio 2012. === Fontoj === * [[Joseph Conrad|Conrad, Joseph]], ''Heart of Darkness'', 1899 * [[Frantz Fanon|Fanon, Frantz]], ''Les Damnés de la Terre'', angla traduko ''The Wretched of the Earth'', kun enkonduko de [[Jean-Paul Sartre]]. Tradukita de Constance Farrington. Londono: eldonejo ''[[Penguin Books]]'', 2001 * [[Rudyard Kipling|Kipling, Rudyard]], ''The White Man's Burden'', poemo, La ŝarĝo de la blankulo, 1899 * [[Bartolomé de las Casas|Las Casas, Bartolomé de]], ''Brevísima relación de la destrucción de las Indias'' (1542, publikigita en 1552). {{Projektoj|n=Kategorio:Koloniismo|q=Koloniismo|ReVo=koloni.0ismo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.eumed.net/cursecon/dic/bzm/c/colonialismo.htm Koloniismo] en ''Diccionario de Economía Política'' de Borísov, Zhamin kaj Makárova. * [http://www.yurileveratto.com/articolo.php?Id=175 Angla koloniismo en Sudameriko]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *(angla) Filmeto (1956): [https://www.youtube.com/watch?v=Ehe-7sSvDV0&t=260s Debato pri koloniismo inter mezlernejanoj el Filipinoj, Ganao, Meksiko kaj Barato.] {{Koloniaj potencoj}} {{Havenda artikolo|Koloniismo}} {{Elstara}} {{ADLS|2016|32}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koloniismo| ]] pjrbgnnn2iyry8w89q4tdq8kpy58hgb 0 29911 9478787 9476891 2026-09-20T07:34:13Z Tirolischleioans 254019 /* Elstaruloj */ 9478787 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=DE-ST|situo sur mapo2=Germanio|zomo=10}} {| class="infobox" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:6mm; background-color:#dddddd; padding:2mm;" |- |Lando: || [[Germanio]] |- |Regiono: || [[Saksio-Anhalto]] |- |Distrikto: || [[eksterdistrikta urbo]] |- |Loĝantoj: || 78.000 |- |Areo: || 147,98&nbsp;km² |- |Koordinatoj: || 12,25° E, 51,81° N |- |Alteco super maro:|| 61 m |- |Aŭtomobilkodo: || DE |- |Retejo: || [http://www.dessau.de www.dessau.de] |} '''Dessau''' ĝis la [[1-a de julio]] [[2007]] estis [[eksterdistrikta urbo]] en la [[Germanio|germana]] [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] kaj ekde tiam estas urboparto de la fuziiĝinta urbo [[Dessau-Roßlau]]. [[Dosiero:Bauhaus-Dessau main building.jpg|eta|maldekstra|Bauhaus Dessau]] Ĝi situas ĉe rivero ''Mulde''. Dessau iĝis konata per la konstruaĵo ''[[Bauhaus Dessau]]'', en kiu instruis la arta skolo [[Bauhaus]]. Ĝi estis konstruita en [[1925]] kaj [[1926]] de [[Walter Gropius]] post fermo de la ''Bauhaus''-domo en [[Vajmaro]] kaj de [[1996]] apartenas al la [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]]. La [[Bauhaus Muzeo Dessau]] estas muzeo dediĉita al la Bauhaus-skolo. Plia monda kulturheredaĵo estas la [[ĝardena regno Dessau-Wörlitz]] - [[germane]] ''Dessau-Wörlitzer Gartenreich'', fasko da kasteloj kaj parkoj inter Dessau kaj la parko de [[Wörlitz]] - ĝardenego, kiun konstruigis princo [[Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko (Anhalto-Dessau)]] ĉirkaŭ la jaro [[1750]]. En Dessau naskiĝis la komponisto [[Kurt Weill]]. {{-l}} == Elstaruloj == * [[Anno Sofio de Anhalto]], princino modernigema * [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]], arĥitekto *[[Holger Reinhardt]] *[[Klara May]], eldonistino == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Philanthropinum]] * [[Tramtransporto en Dessau]] {{Administra divido de Saksio-Anhalto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Saksio-Anhalto]] 6vfajrdyjdrkhs5pwpv88skmx31gmxk 0 31786 9478774 9473039 2026-09-20T07:25:34Z Petr Tomasovsky 678 9478774 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Terezín (apartigilo)}} {{Ne konfuzu|Teresin (Sochaczew)}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Terezín | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Theresienstadt}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Terezín | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Terezin_CZ_Resurrection_church_as_seen_from_Havlicek_Str_676.jpg | dosiero_priskribo = Garnizona preĝejo de Reviviĝo de Sinjoro en Terezín, vido tra la placo el Havlíčkova-strato <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Terezin_LT_CZ_flag.svg | blazono = Terezín_znak.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Litoměřice | municipo = Litoměřice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Ohře | rivero1 = | memorindaĵo_faldo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | memorindaĵo3 = | memorindaĵo4 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | orogenezo = Malsupraohara tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Terezín | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 150 | lat_d = 50 | lat_m = 30 | lat_s = 36 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 09 | long_s = 00 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 13.52 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1219 - 1228 | establita_tipo = Estiĝo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 411 55 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ042 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0423 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0423 565717 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 4 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 4 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 4 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Terezin LT CZ.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.terezin.cz www.terezin.cz] | commons = Terezín | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Terezín,''' en la germana ''Theresienstadt''''',''' estas baroka [[fortikaĵo|fortikaĵa]] [[urbo]] en [[Ĉeĥio]] en norda [[Bohemio]], proksime de urbo [[Litoměřice]], sur rivero [[Ohře]], kie loĝas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Dum la Dua Mondmilito la nazioj utiligis la urbon por la ekstermejo "Theresienstadt". Terezín havas signifan muzeon pri la [[holokaŭsto]] – ''Památnik Terezín (Terezín Memorial).'' {{Najbaraj municipoj}} == Geografio == Terezin situas 50 kilometrojn norde de Prago. Al la urbo apartenas jenaj vilaĝoj: České Kopisty, Nové Kopisty kaj Počáply u Terezína. Terezín apartenas al la historia regiono [[Bohemio]] ([[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥe]] ''Čechy'' ), kiu estis parto de la [[Habsburg-imperio|Habsburga Imperio]] kaj la duobla monarkio de [[Aŭstrio-Hungario]]. == Historio == Fortikaĵon fondis en la jaro [[1780]] imperiestro [[Jozefo la 2-a]] sur loko de du nuligitaj vilaĝoj (Kopisty kaj Trávčice) kaj li nomis ĝin je honoro de sia patrino [[Maria Teresia]]. Ĝi estis konsisto de pli larĝa sistemo de fortikaĵoj de norda kaj orienta [[Bohemio]], konstruata al defendo de [[Aŭstrio]] kontraŭ [[Prusio|prusoj]]. La konstruado okazis en la jaroj [[1780]]–[[1790]], en la jaro poste estis fondita libera reĝa armea urbo. La fortikaĵo neniam validiĝis armee kaj en la jaro [[1882]] ĝi estis nuligita. La defendsistemo, plenigita per akva fosaĵo, konsistas el du partoj. La ĉefa fortikaĵo situas sur la maldekstra bordo de rivero [[Nová Ohře]], interne estis konstruita eĉ propra fortikaĵa urbo kun regula bazplano, kiu prezentas stile unuecan klasicisman tutaĵon. Empira urbodomo en placo kaj empira paroĥeja preĝejo de Sinjora Reviviĝo ([[1805]]–[[1810]]) apartenas al pli eksterordinaraj konstruaĵoj. Devenaj remparoj de la urbo konserviĝis preskaŭ en la tuta perimetro. Oriente de la ĉefa fortikaĵo, sur la dekstra bordo de rivero [[Ohře]], situas La malgranda fortikaĵo. Kvar pordegoj, lokigitaj ĉiam inter du bastionoj, kondukas en la fortikaĵon. La sistemo de subteraj koridoroj atingas longecon 29&nbsp;km. === Unua Mondmilito === Dum la [[Unua Mondmilito]], [[Gavrilo Princip]], la viro kiu en [[1914]] murdis la aŭstro-hungaran arkidukon [[Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este|Franz Ferdinand]] per ekzekuttrupo en Sarajevo, estis tenita kaptito en Terezin. === Dua Mondmilito === Tragika etapo de la historio estis misuzo de la fortikaĵo de naziaj okupantoj dum la [[Dua Mondmilito]] por [[koncentrejo Theresienstadt]]. En la urbo (La granda fortikaĵo) estis en novembro de [[1941]] fondita [[nazia koncentrejo]] kaj [[geto]] kaj ĝis la jaro [[1945]] trairis tra ĝi preskaŭ 150 000 judaj arestitoj de la germanoj el multe da eŭropaj landoj. En la loko mortis proksimume 30 000 judoj, sume el Terezín estis forsendita 63 transportoj kun 87 000 judoj. La malgranda fortikaĵo en la jaro [[1941]] fariĝis malliberejo de la praga [[gestapo]] (proksimume 60 000 mortigitoj). En Nacia tombejo antaŭ La malgranda fortikaĵo estis enterigita proksimume proksimume 26 000 viktimoj. Dum la unua mondmilito, Gavrilo Princip , la viro kiu en 1914 murdis la aŭstro-hungaran arkidukon Franz Ferdinand per ekzekuttrupo en Sarajevo , estis tenita kaptito ĉi tie == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Partoj de urbo== * '''Terezín''' * [[České Kopisty]] * [[Nové Kopisty]] * [[Počaply (Terezín)|Počaply]] == Kulturo == Unu el la ĉiujaraj festivaloj en la grandurbo estas la Festivalo [[Jan Hus]]. === Monumento Terezín === '''Monumento Terezín''' estas nacia kulturmemorigaĵo kaj ĝi estas malfermita tutjare. Ĝi estis fondita en la jaro [[1947]] kaj kreas ĝin La malgranda fortikaĵo, [[Muzeo]] de la [[koncentrejo]], eksa Magdeburga kazerno kaj Kremaciejo en la juda tombejo. === Malgranda fortikaĵo === En la '''Malgranda fortikaĵo''' oni nun aranĝas vizitrondojn, kiuj ensumigas: ĉelojn, ekzekutejon, daŭrajn ekspoziciojn Terezín [[1780]]–[[1939]], belartan ekspozicion de Monumento Terezín, kaj ekspoziciojn La malgranda fortikaĵo Terezín [[1940]]–[[1945]], la Koncentrejon Litoměřice [[1944]]–[[1945]], La internigejon por germanoj, La malgrandan fortikaĵon [[1945]]–[[1948]] kaj kinejon kun projekciado de dokumentaj filmoj. La muzeo aranĝas porokazajn belartajn kaj dokumentajn ekspoziciojn. Antaŭ La malgranda fortikaĵo estas Nacia tombejo. Ĉiam la trian dimanĉon en majo ĉi tie okazas Terezina funebra soleno. === Muzeo de la koncentrejo === '''Muzeo de la [[koncentrejo]]''' prezentas en la empira konstruaĵo de eksa urba lernejo daŭran ekspozicion Historio de la terezina [[koncentrejo]]. Ĝi aranĝas porokazajn dokumentajn kaj belartajn ekspoziciojn kaj projekciadon de dokumentaj filmoj. Antaŭ la konstruaĵo staras statuo por memoro de torturitoj. === Magdeburga kazerno === La eksa ''Magdeburga kazerno'' – en la eksa armea kazerno el la [[18-a jarcento]] estis instalitaj ekspoziciojn Repliko de la mallibereja loĝigo el la tempo de geto, [[Muziko]] en la terezina geto, Belartoj en la terezina geto kaj [[literaturo|Literatura verkaro]] en la terezina geto. [[Dosiero:WW2 Holocaust Europe map-eo.svg|250ra|eta|{{centre|Mapo de la Holokaŭsto en Eŭropo, 1939–1945. Ĝi montras ĉiujn ekstermejojn, la plejparton de la [[koncentrejo]]j ([[ekstermejo]]j) kaj la deportvojoj}}]] === Kremaciejo en la juda tombejo === ''Kremaciejo en la juda tombejo'' – tio estas daŭra ekspozicio, kiu dokumentas mortoftecon kaj sepultadon en la terezina geto. En najbareco estas La juda tombejo kaj Tombejo de la sovetaj soldatoj. En remparoj en lokoj de eksa Bohušovická-pordego estas ceremoniejoj. == Famuloj == * [[Olga Fialka]]. pentristo * [[Gavrilo Princip]] == Partnera urbo == * '''[[Dębno]]''' - Pollando [[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] '''[[Strausberg]]''' - [[Germanio]] ([[1990]]) == Fotogalerio == <gallery> Terezin_CZ_main_moat_next_to_Litomerice_Gate_Ater1.jpg|Fosaĵo kun akvigita akvofluo ĉe Litoměřica pordego Terezin_CZ_fortification_artillery_casemates_032.jpg|En kazematoj lokigita artileria baterio, kovranta dekstran flankon de [[ravelino]] XVIII okcidente de la fortikaĵo Terezin_CZ_Magdeburg_Barracks_Ater91.jpg|Magdeburga kazerno Terezin_CZ_Engineers_Barracks_696.jpg|Pionirara kazerno Terezin_CZ_Hamburg_Barracks_699.jpg|Hamburga kazerno Terezin CZ civilian houses in Havlicek Str 675.jpg|Civilulaj domoj, ĉi tie en Havlíčkova-strato Terezin_CZ_garrison_chuch_of_the_Resurrection_680.jpg|Garnizona preĝejo de Reviviĝo de Sinjoro en la terezina placo Terezin_CZ_view_along_Prokop_Holy_Str_from_Macha_Str_671.jpg|Vido tra la stratoj laŭlonge laŭ la okcidenta flanko de la placo Terezin_CZ_town_square_N_side_with_town_hall_Ater5.jpg|La norda flanko de la placo kun urbodomo Terezin_CZ_Ghetto_Museum_688.jpg|Muzeo de geto en konstruaĵo de eksa lernejo Terezin_CZ_Ater95.jpg|Pordego de Malgranda fortikaĵo Terezin CZ Kf72.jpg|Ekzekutejo en Malgranda fortikaĵo Terezin CZ Kf234.jpg|Solec-ĉeloj en la 3-a kortego Terezin CZ Kf565.jpg|Solec-ĉeloj en la 4-a kortego de Malgranda fortikaĵo Terezin CZ Kf564.jpg|Komuna ĉelo en kazematoj de la 4-a kortego Terezin_CZ_National_Cemetery_Theres2.jpg|Nacia tombejo antaŭ Malgranda fortikaĵo Terezin_CZ_Memorial_Cemetery_01.JPG|En Nacia tombejo en Terezín Terezin_CZ_a_grave_at_the_National_Cemetery_THERGRAB.jpg|Unu el multaj tomboj Terezin_CZ_crematorium_and_Jewish_cemetery_Ter92.jpg|Kremaciejo kaj juda tombejo sur la suda rando de la fortikaĵo TerezínCrematorium.jpg|Interno de la kremaciejo Terezin_CZ_menorah_at_Jewish_cemetery_Ter94.jpg|Monumento en formo de [[menoro]] en la juda tombejo en Terezín Terezin_CZ_memorial_site_near_the_Ohre_0659.jpg|Memoriga loko ĉe Ohře sur la norda rando de la fortikaĵo, kie nazioj lasis enĵeti en la riveron cindron de la viktimoj de la geto Terezin_CZ_siding_from_Bohusovice_station_Ter042.jpg|Restaĵoj de [[apudrelvojo]] el Bohušovice, establita dum la okupacio Terezin_CZ_columbarium_Ter8.jpg|[[Kolumbario]] en la kazematoj apud la apudrelvojo </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{Terezín}} {{Municipoj de Regiono Ústí nad Labem|Distrikto Litoměřice}} [[Kategorio:Terezín| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Litoměřice]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Litoměřice]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Malsupraohara tabulo]] [[Kategorio:Setlejoj sur Ohře]] [[Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj]] [[Kategorio:Muzeoj en Regiono Ústí nad Labem]] [[Kategorio:Subterejo en Ĉeĥio]] jc3vpjev9hkgjsn69prccminogvuxm2 0 33404 9478465 9472238 2026-09-19T12:04:30Z Sj1mor 12103 9478465 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Karaĉio | devena_nomo = {{lang-sd|{{nastaliq|ڪراچي}}}}, {{Lang-ur|{{nastaliq|وزیر مینشن}}}} | alia_nomo = {{Lang-en|Karachi}} | alia nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Karachi_Pak_collage.jpg | dosiero2 = Karachi Montage 02.PNG | piedlinio = <div>'''Dekstrume de supre:<br />''' ''[[Mazar-e-Quaid]]'', [[Plaĝo de Hawke|Plaĝo de ''Hawke'']], [[Halo Frejr]], ''[[Karachi Port Trust Building]]'', [[Palaco Mohata]], [[Haveno de Karaĉio]]</div> }} | dosiero_priskribo = Fotomontaĵo | dosiero_grandeco = 300 <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Dosiero:CDGKlogo.png | blazono priskribo = Blazono <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = Urbo de la ''[[Muhammad Ali Jinnah|Quaid]]''{{sfn|Sarina Singh|2008|p=164}}, [[Parizo]] de la Oriento<ref name="nadeemf.paracha" /><ref>{{cite news|last1=Ghosh|first1=Palash|title=Karachi, Pakistan: Troubled, Violent Metropolis Was Once Called 'Paris Of The East'|url=http://www.ibtimes.com/karachi-pakistan-troubled-violent-metropolis-was-once-called-paris-east-1396265|access-date=[[8-a de januaro]] [[2017]]|work= International Business Times |date={{dato|2013-08-22}}|ref=However, decades ago, Karachi was a very different place{{snd}}so different, in fact, that in 1942 the city charmed American soldiers enough they dubbed it the "Paris of the East".|language=en}}</ref>, Urbo de la lumoj<ref name="nadeemf.paracha" />, Fianĉino de la urboj{{sfn|Hunt Janin|Scott A. Mandia|2012|p=98}}{{sfn|Sind Muslim College|1965}} <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = [[Pakistano]] | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Sindo]] | ŝtato_tipo = Provinco | regiono = Dividaĵo Karaĉio | regiono tipo = Dividaĵo | histregiono = | histregiono_noto = | distrikto = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | rivero = <!-- *** Situo *** --> | situo = | direkcio_situo = | direkcio_municipo = | leviĝo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = PK-SD <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | establita_tipo = Setlo | establita1 = 1880 <!-- ne funkcias! --> | establita_tipo1 = Metropola konsilio <!-- ne funkcias! --> | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> <!-- Adinistrado --> | parto = 7 | parto tipo = Distriktoj<ref name="govt">{{cite web |url=http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=84 |title=District in Karachi |publisher=Karachi Metropolitan Corporation |access-date=2014-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140530194440/http://kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=84 |archive-date=2014-05-30 |url-status=dead |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140530194440/http://kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=84 |date=2014-05-30 }}</ref> <!-- | p1 = [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]] | p2 = [[Distrikto Orienta Karaĉio|Orienta Karaĉio]] | p3 = [[Distrikto Suda Karaĉio|Suda Karaĉio]] | p4 = [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|Okcidenta Karaĉio]] | p5 = [[Distrikto Korangi|Korangi]] | p6 = [[Distrikto Malir|Malir]] | p7 = [[Distrikto Kemari|Kemari]] --> <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Pakistana Norma Tempo|PKT]] | utc_offset = +05:00 | horzono_DST = | utc_offset_DST = | poŝtkodo = 74XXX – 75XXX | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> |Mapo en angulo= | mapo = | mapo_priskribo = Situo en provinco [[Sindo]] de Pakistano. | mapo_lokumilo = iso | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de la urba areo de Karaĉio | mapo1_lokumilo = Karaĉio (urba areo) | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situa mapo de centra Karaĉio | mapo2_lokumilo = Centra Karaĉio |mapligilo = jes |zomo=7 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = | statistiko = | retpaĝo = {{URL|www.kmc.gos.pk/}} | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = <!-- *** Trajtoj *** --> | materialo = | arkitekto = | stilo = <!-- *** Trajtoj de biblioteko, muzeo, ktp *** --> | stoko = | lingvoj = }} '''Karaĉio'''<ref name=PIV2020>{{citaĵo el la reto|url=https://vortaro.net/#Kara%C4%89io_kd|titolo=''Karaĉio'' en PIV 2020|jaro=2020|alirdato={{dato|2023-02-05}}|lingvo=eo}}</ref> aŭ fojfoje '''Karaĉo''' ({{Lang-sd|{{Nastaliq|ڪراچي}}}}; {{Lang-ur|{{Nastaliq|کراچی}}}} [karaĉi] {{aŭdigo|Karachi_pronunciation.ogg}}; {{Lang-en|Karachi}}, {{IFA|/kəˈrɑːtʃi/}}) estas la plej loĝata urbo en [[Pakistano]] kaj la 12-a plej loĝata urbo en la mondo, kun loĝantaro de pli ol 20 milionoj.<ref name="pt28Aug2017">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/08/28/ten-major-cities-population-up-by-74pc/|titolo=Ten major cities' population up by 74pc|alirdato={{dato|2017-10-21}}|lingvo=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//tables/POPULATION%20SIZE%20AND%20GROWTH%20OF%20MAJOR%20CITIES.pdf |title=Population size and growth of major cities |publisher= Pakistana Servo de Statistiko |year=1998 |access-date=2016-02-18 |archive-date=2018-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114132327/http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//tables/POPULATION%20SIZE%20AND%20GROWTH%20OF%20MAJOR%20CITIES.pdf |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/614409/population-explosion-put-an-embargo-on-industrialisation-in-karachi/|titolo=Population explosion: Put an embargo on industrialisation in Karachi|alirdato=2017-06-16|familia nomo=Amer|persona nomo=Khawaja|dato=2013-06-10|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> Ĝi troviĝas ĉe la suda parto de la lando, laŭlonge de la bordo de la [[Araba Maro]]. Ĝi estas la eks-ĉefurbo de Pakistano kaj la hodiaŭa ĉefurbo de la provinco [[Sindo]]. Rangita kiel [[Mondurbo|tutmonda urbo de kategorio «beta»]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|titolo=GaWC&nbsp;– The World According to GaWC 2008|alirdato=2009-09-14|dato=2009-06-03|eldoninto=Lboro.ac.uk|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|arkivdato=2016-08-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html|title=GAWC World Cities Ranking List|publisher=Diserio.com|access-date=2009-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100222031432/http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html|archive-date=2010-02-22|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100222031432/http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |date=2010-02-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100222031432/http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |arkivdato=2010-02-22 }}</ref> ĝi estas la ĉefa industria kaj [[financa centro]] de Pakistano,<ref name="PIGJE">{{Cite web|url=http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html|title=PIGJE|website=pigje.com.pk|access-date=2016-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930024229/http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html|archive-date=2014-09-30|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140930024229/http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html |date=2014-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140930024229/http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html |arkivdato=2014-09-30 }}</ref> produktanta [[MEP (ekonomio)|MEP]]-on de pli ol 200 miliardoj [[Usona dolaro|USD]] ([[Aĉetpova egaleco|APE]]), en 2021.<ref name="nation.com.pk">{{Citaĵo el la reto|url=https://nation.com.pk/01-Sep-2020/karachi-the-backbone-of-pakistan?version=amp|titolo=Karachi: The backbone of Pakistan|jaro=2020|monato=septembro|lingvo=en}}</ref><ref name="finance.gov.pk">{{Citaĵo el la reto|url=http://finance.gov.pk/|titolo={{!}} Finance Division {{!}} Government of Pakistan {{!}}|lingvo=en|alirdato=2023-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220127164244/http://www.finance.gov.pk/|arkivdato=2022-01-27}}</ref> Laŭ raporto de la registara organizo ''FBR'', la urbo Karaĉio pagis 9 miliardojn da USD (25% el tuta lando) kiel impostoj dum la fiska jaro inter julio 2021 kaj majo 2022. Karaĉio estas la plej [[Kosmopolitismo|kosmopolita]] urbo de Pakistano, kaj la plej malsama en terminoj de lingvoj, etnoj kaj religioj;<ref name="Penguin Publishing Group">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=bbjaCwAAQBAJ&q=Instant%20City%3A%20Life%20and%20Death%20in%20Karachi|titolo=Instant City: Life and Death in Karachi|alirdato=2016-10-30|familia nomo=Inskeep|persona nomo=Steve|jaro=2012|eldoninto=Penguin Publishing Group|ISBN=978-0-14-312216-6|paĝoj=284|lingvo=en}}</ref> ĝi ankaŭ estas unu el la plej [[Socialliberalismo|socie liberalaj]] urboj de Pakistano.<ref name="autogenerated3">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1134284|title=Visual Karachi: From Paris of Asia, to City of Lights, to Hell on Earth|first=Nadeem F.|last=Paracha|website=[[Dawn (gazeto)|Dawn]]|date=2014-09-26|access-date=2016-03-08|language=en}}</ref><ref name="India Today">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://indiatoday.intoday.in/story/worlds-most-dangerous-country/1/149333.html|titolo=Karachi: World's most dangerous city|alirdato=2016-10-24|familia nomo=Abbas|persona nomo=Qaswar|lingvo=en|citaĵo=Karachi, Pakistan's largest city, with a population of approx. 3.0 [[crore]] (Mumbai has 2{{nbsp}}crore people) is the country's most educated, liberal and secular metropolis.|verkaĵo=[[India Today]]}}</ref><ref name="dw.com">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.dw.com/en/pakistani-journalists-face-threats-from-islamists/a-16221061|titolo=Pakistani journalists face threats from Islamists|alirdato=2016-10-24|eldoninto=Deutsche Welle|lingvo=en|citaĵo=This all happened in the heart of Karachi{{snd}}a relatively liberal city with a population of more than 15 million.}}</ref> Karaĉio servas kiel transportada [[nabo]] kaj enhavas du el la plej grandaj havenoj de Pakistano, t.e., la [[haveno de Karaĉio]] kaj la [[haveno Kasim]], kaj ankaŭ la plej trafika flughaveno de Pakistano: la [[Internacia Flughaveno Ĝinah]].<ref>{{Cite web|title=Details – The World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10|access-date=2021-07-10|website=www.cia.gov|archive-date=2021-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710205815/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210710205815/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10 |date=2021-07-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210710205815/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10 |arkivdato=2021-07-10 }}</ref> Karaĉio estas ankaŭ amaskomunikila centro, kaj gastigas sciigajn elsendojn kaj industriojn pri filmoj kaj modo. Multaj el la [[Plurnacia kompanio|plurnaciaj firmaoj]] kaj bankoj de Pakistano havas siajn ĉefsidejon en Karaĉio. La urbo eĉ altiras al si turistojn, dank'al al siaj pitoreskaj plaĝoj, historiaj konstruaĵoj kaj butikcentroj. La ĉirkaŭa regiono estas loĝata ekde miljaroj,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/626458/the-flintstones-karachis-stone-age-proves-history-didnt-start-with-the-muslims/|titolo=Karachi's Stone Age proves history didn't start with the Muslims|alirdato=2016-10-16|familia nomo=Mahim|persona nomo=Maher|dato=2013-11-03|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> sed la urbo estis formale fondita kiel fortikigita vilaĝo nome ''Kolaĉi'' nur en 1729.<ref name="Studies on Karachi">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=mSbXCgAAQBAJ&q=Studies%20on%20Karachi%3A%20Papers%20Presented%20at%20the%20Karachi%20Conference%202013&pg=PR11|titolo=Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013|alirdato=2016-10-30|familia nomo=Askari|persona nomo=Sabiah|jaro=2015|eldoninto=Cambridge Scholars Publishing|ISBN=978-1-4438-7744-2|lingvo=en}}</ref><ref name="HarperCollins Publishers">{{Cite book|last1=Gayer|first1=Laurent|url=https://books.google.com/books?id=9xIDBAAAQBAJ&q=Karachi%3A%20Ordered%20Disorder%20and%20the%20Struggle%20for%20City|title=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for City|year=2014|publisher=HarperCollins Publishers|isbn=9789351160861|pages=368|access-date=2016-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223071518/https://books.google.com/books?id=9xIDBAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q=Karachi%3A%20Ordered%20Disorder%20and%20the%20Struggle%20for%20City|archive-date=2016-12-23|url-status=live|language=en}}</ref> La kolonio fariĝis tre pli grava kun la alveno de la [[Brita Orienthinda Kompanio|Orienthinda Kompanio]] meze de la 19-a jarcento. La britaj administrantoj starigis grandajn projektojn por transformi la urbon en gravan [[havenurbo]]n kaj konekti ĝin kun la vasta fervoja reto de la [[Hinda subkontinento]].<ref name="HarperCollins Publishers" /> Ĉe la tempo de la [[Dispartigo de Hindio]] en 1947, la urbo estis la plej granda en Sindo, kun loĝantaro de {{Ĉirkaŭ|400 000}} homoj.<ref name="Penguin Publishing Group" /> Post la [[Tago de la Sendependeco de Pakistano|sendependeco de Pakistano]], la urbo spertis egan ŝanĝon pri loĝantaro kaj [[demografio]] kun la alveno de centoj de miloj de [[Muhajir popolo|Muhaĝiroj]], [[urdua]]-parolantoj islamanaj rifuĝintoj kiu enmigris en Karaĉion el [[Barato]];<ref name="Port Qasim &#124; About Karachi">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pqa.gov.pk/about_karachi.php|titolo=Port Qasim &#124; About Karachi|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Port Qasim Authority|lingvo=en}}</ref> samtempe okazis amasa elirado de la tiamaj hinduaj loĝantoj, kiuj malkreskiĝis de {{nombro|51.1}}% ĝis {{nombro|1.7}}% de la totala loĝantaro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7435/1/40138_1941_TAB.pdf|titolo=CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME XII SIND|alirdato=2021-12-06|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7452/1/1422_1951_POP.pdf|title=Population According to Religion|work=Census of Pakistan, 1951|page=8,22|language=en}}</ref> La urbo spertis rapidan ekonomian kreskon post la sendependeco, altirante al si migrantojn el tuta Pakistano kaj ankaŭ el aliaj regionoj en [[suda Azio]].<ref name="Rowman & Littlefield">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0mQ4tc5QpQcC&q=Cities%20of%20the%20World%3A%20World%20Regional%20Urban%20Development |last1=Brunn |first1=Stanley |title=Cities of the World: World Regional Urban Development |year=2008 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-5597-6 |pages=647 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223064712/https://books.google.com/books?id=0mQ4tc5QpQcC&printsec=frontcover#v=onepage&q=Cities%20of%20the%20World%3A%20World%20Regional%20Urban%20Development |archive-date=2016-12-23 |access-date=2016-10-30 |language=en}}</ref> Laŭ la censo de Pakistano de [[2017]], la totala loĝantaro de Karaĉio estis {{nombro|16051521}}, kun {{nombro|14.9}} milionoj el tiuj homoj loĝantaj en la urbaj areoj. Karaĉio estas unu el la plej rapide-kreskantaj urboj de la mondo<ref name="Kotkin">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/joelkotkin/2013/04/08/the-worlds-fastest-growing-megacities/|title=The World's Fastest-Growing Megacities|first=Joel|last=Kotkin|website=Forbes|language=en}}</ref> kaj havas gravajn komunumojn reprezentantaj preskaŭ ĉiujn [[Etnoj en Pakistano|etnajn grupojn en Pakistano]]. En Karaĉio loĝas pli ol du milionoj da [[Bengaloj en Pakistano|Bengalaj enmigrintoj]], miliono da [[Afganoj en Pakistano|Afganaj rifuĝintoj]] kaj ĝis {{nombro|400000}} [[Rohinĝoj]] el [[Birmo|Mjanmao]].<ref name="Falling back">{{Cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\12\17\story_17-12-2006_pg12_3 |title=Falling back |website=Daily Times |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805231755/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C12%5C17%5Cstory_17-12-2006_pg12_3 |archive-date=2011-08-05|language=en}}</ref><ref name="cidcm.umd.edu">{{cite web |url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |title=Chronology for Biharis in Bangladesh |publisher=Center for International Development and Conflict Management, University of Maryland |date=2007-01-10 |access-date=2010-05-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |archive-date=2010-06-02 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |date=2010-06-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |arkivdato=2010-06-02 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Craig|first1=Time|title=Pakistan cracks down on Afghan immigrants, fearing an influx as U.S. leaves Afghanistan|url=https://www.washingtonpost.com/world/pakistan-cracks-down-on-afghan-immigrants-fearing-an-influx-as-us-leaves-afghanistan/2014/05/12/74057f62-cfa9-11e3-b812-0c92213941f4_story.html|access-date=2016-10-24|newspaper=The Washington Post|quote=Qaim Ali Shah, the chief minister of Sindh province in southern Pakistan, said at a news conference in February that there were already more than 1{{nbsp}}million illegal Afghan immigrants living in Karachi, a rapidly growing city of 22&nbsp;million people.|language=en}}</ref> La industria kaj financa centro de Karaĉio havas formalan ekonomion kun taksita valoro de 190 miliardoj da USD en 2021, la plej grava en la lando.<ref>{{Cite web|url=http://finance.gov.pk/|title=&#124; Ministrejo pri Financoj &#124; Registaro de Pakistano &#124;|website=finance.gov.pk|language=en|accessdate=2023-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127164244/http://www.finance.gov.pk/|archivedate=2022-01-27}}</ref><ref name="Lloyd's">{{Cite web|url=http://www.lloyds.com/cityriskindex/locations/fact_sheet/Karachi|title=Karachi factsheet: Lloyd's City Risk Index|website=Lloyd's City Risk Index 2015–2025|publisher=Lloyd's|author1=Centre for Risk Studies at the University of Cambridge Judge Business School|access-date=2016-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124092115/http://www.lloyds.com/cityriskindex/locations/fact_sheet/Karachi|archive-date=2016-11-24|url-status=dead|language=en}}</ref> Karaĉio kolektas 35% el la [[Impostoj en Pakistano|impostoj de Pakistano]]<ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/971188/the-importance-of-karachi/|title=The importance of Karachi – The Express Tribune|date=2015-10-12|website=The Express Tribune|access-date=2016-06-13|language=en}}</ref> kaj produktas proksimume 25% el [[Ekonomio de Pakistano|tuta MEP de Pakistano]].<ref name="adb">{{Cite web|url=http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf|title=Karachi Mega-Cities Preparation Project|author=Asian Development Bank|access-date=2009-01-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806043153/http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf|archive-date=2011-08-06|language=en}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110806043153/http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf |arkivdato=2011-08-06 }}</ref><ref name="coastline">{{Cite web|url=http://www1.american.edu/TED/karachi.htm|title=The Karachi Coastline Case|author=The Trade & Environment Database|access-date=2009-01-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811023331/http://www1.american.edu/TED/karachi.htm|archive-date=2011-08-11|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811023331/http://www1.american.edu/TED/karachi.htm |date=2011-08-11 }}</ref> Ĉirkaŭ 30% el Pakistana industria produktado devenas de Karaĉio,<ref name="stepmother">{{Cite web|url=http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp|title=Karachi: Step-motherly treatment|author=Pakistan and Gulf Economist|access-date=2007-10-15|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721021435/http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp|archive-date=2011-07-21|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721021435/http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp |date=2011-07-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721021435/http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp |arkivdato=2011-07-21 }}</ref> dum la havenoj de Karaĉio pritraktas {{Ĉirkaŭ|95%}} el [[eksterlanda komerco de Pakistano]].<ref name="a">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=sSZRBgAAQBAJ&pg=PA18|titolo=Drivers of Long-Term insecurity and Instability in Pakistan: Urbanization|jaro=2014|eldoninto=[[Rand Corporation]]|ISBN=978-0-8330-8750-8|paĝoj=18,88|lingvo=en}}</ref> Ĉirkaŭ 90% el la plurnaciaj kompanioj kaj 100% el bankoj laborantaj en Pakistano havas ĉefsidejon en Karaĉio.<ref name="a" /> Karaĉio estas konsiderata kiel la ĉefurbo de la modo en Pakistano<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1026258|title=Fashion through the ages|last=Isani|first=Aamna Haider|date=2013-05-05|work=[[Dawn (gazeto)|Dawn]]|location=Pakistan|access-date=2018-11-23|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theglobeandmail.com/life/fashion-and-beauty/fashion/karachi-the-next-fashion-capital/article597194/|titolo=Karachi the next fashion capital?|alirdato=2018-11-23|lingvo=en}}</ref> kaj gastigas la ĉiujaran [[Moda semajno de Karaĉio|Modan semajnon de Karaĉio]], ekde 2009.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/02/23/pakistan.lahore.fashion.weel/index.html|titolo=Pakistan's fashionistas: We aren't revolutionaries – CNN|alirdato=2018-11-23|familia nomo=Khalid|persona nomo=Kiran|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1937708,00.html|title=Fashion Week Comes to Pakistan Amid Mayhem|last=Waraich|first=Omar|date=2009-11-11|magazine=Time|access-date=2018-11-23|issn=0040-781X|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190707074743/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1937708,00.html |date=2019-07-07 }}</ref> Konata kiel la «urbo de la lumoj» ({{Lang-ur|{{nastaliq|روشنين جو شهر}}}}) dum la [[1960-aj jaroj|1960-aj]] kaj [[1970-aj jaroj]] pro sia vigla [[dumnokta vivo]],<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-023806-3|paĝoj=18,256|lingvo=en}}</ref> Karaĉio estis ankaŭ plagita de akra etna, sekta kaj politika konflikto en la [[1980-aj jaroj]] kun la grand-skala alveno de armiloj dum la [[Sovetia-afgana milito|Sovetia-Afgania milito]].<ref name="violentEnd">{{cite news|title=2011 brings a violent and bloody year of ethnic conflict to Karachi, Pakistan|url=http://www.pri.org/stories/2012-01-19/2011-brings-violent-and-bloody-year-ethnic-conflict-karachi-pakistan|access-date=2016-10-16|agency=Public Radio International|date=2012-01-19|language=en}}</ref> La urbo fariĝis malfeliĉe fama pro ties oftaj perfortaj krimoj; tamen lastatempe la nombro de registritaj krimoj tre malpliiĝis dank'al la programo de la [[politika partio MQM]] kontraŭ la krimuloj kaj la [[Islamismo|Islamismaj]] radikaluloj kaj al la sekva agado de la [[Pakistanaj Gardistoj]] ({{Lang-en|Pakistani Rangers}}), ekde 2013.<ref name="New York TImes">{{cite news|last1=ur-Rehman|first1=Zia|title=Crime Down in Karachi, Paramilitary in Pakistan Shifts Focus|url=https://www.nytimes.com/2015/11/08/world/asia/crime-down-in-karachi-paramilitary-in-pakistan-shifts-focus.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220103/https://www.nytimes.com/2015/11/08/world/asia/crime-down-in-karachi-paramilitary-in-pakistan-shifts-focus.html |archive-date=2022-01-03 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=2016-10-22|work=[[The New York Times]]|date=2015-11-07|language=en}}{{cbignore}}</ref> Kiel rezulto de tiu ĉi operacio, Karaĉio ĉesis esti la 6-a plej danĝera urbo de la mondo (takso 2014), kaj iĝis la 128-a (takso 2022).<ref name=":14">{{Cite web|title=Karachi's ranking improves on World Crime Index|url=https://www.geo.tv/latest/347857-karachis-ranking-improves-on-world-crime-index|access-date=2021-05-02|website=www.geo.tv|language=en}}</ref> == Etimologio == Antaŭ ol la sendependeco, la urbo estis ordinare nomata ''Karanĉi'' en la [[Urduo|urdua]], kvankam la anglalingva literumo ''Karachi'' («Karaĉi») fariĝis pli populara post iom da tempo.<ref>{{cite web |title=Pakistan Emergency Situational Analysis – District Karachi |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/PESA_DP_Karachi.pdf |publisher=Alhasan Systems |page=14 |year=2015|language=en}}</ref> Moderna Karaĉio estis laŭdire fondita en 1729 kiel la kolonio de Kolaĉi-ĝo-Got dum la regado de la [[Kalhora dinastio]].<ref name="Studies on Karachi" /> La nova kolonio ricevis tiun nomon laŭdire honore de [[Mai Kolaĉi]], kies filo —laŭ rakonto— mortigis viro-manĝantan krokodilon en la vilaĝo post ke la besto jam mortigis siajn pliaĝajn fratojn.<ref name="Studies on Karachi" /> La nomo «Karaĉi», mallongigita kaj koruptita versio de la originala nomo ''Kolachi-jo-Goth'', estis uzita por la unuafoje en nederlanda raporto de 1742 pri ŝippereo proksime al la kolonio.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Historio == {{Ĉefa artikolo|Historio de Karaĉio}} === Antikva historio === [[Dosiero:PK_Chaukhandi_Necropolis_near_Karachi_asv2020-02_img08.jpg|eta|La tombejo Ĉauĥandi (15a‒18-a jarcentoj) estas kandidato kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|monda heredaĵa situo]] de UNESKO.]] La regionon ĉirkaŭ Karachi ekloĝis homoj miljaroj antaŭe. Situoj de [[malfrua Paleolitiko]] kaj de [[Mezolitiko]] estis eltrovitaj sur la [[montetoj Mulri]] ĉe la norda periferio de Karaĉio. Laŭ la arĥeologoj, ĉi tiu unuaj loĝantoj estis [[ĉasistoj-kolektistoj]], de kiuj oni trovis antikvajn [[Ŝtona ilo|ilojn el ŝtono]]. Oni supozas, ke la vasta regiono de Karaĉio estis jam konata inter la [[Antikva Grekio|antikvaj grekoj]], kaj eble ĝi estis la ejo de la [[Barbarikon]], t.e., de la antikva havenurbo kiu troviĝis ĉe la apuda delto de la [[Induso|rivero Induso]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=cHBdDwAAQBAJ&pg=PT118|titolo=Silk, Slaves, and Stupas: Material Culture of the Silk Road|familia nomo=Whitfield|persona nomo=Susan|aŭtoroligilo=Susan Whitfield|jaro=2018|eldoninto=[[University of California Press]]|ISBN=978-0-520-95766-4|paĝo=118|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Tan|first1=Chung|last2=Geng|first2=Yinzeng|title=India and China: twenty centuries of civilization interaction and vibrations|url=https://books.google.com/books?id=Wx1uAAAAMAAJ|year=2005|publisher=Project of History of Indian Science, Philosophy and Culture, Centre for Studies in Civilizations|isbn=978-81-87586-21-0|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=QkAaAQAAIAAJ&pg=PA159|titolo=The Month|jaro=1912|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Sun|first1=Zhixin Jason|author-link1=Zhixin Jason Sun|last2=Hsing|first2=I-tien|author-link2=I-tien Hsing|last3=Liu|first3=Cary Y.|author-link3=Cary Y. Liu|last4=Lu|first4=Pengliang|last5=Tseng|first5=Lillian Lan-ying|last6=Hong|first6=Yang|last7=Yates|first7=Robin D. S.|last8=Zhang|first8=Zhonglin Yukina|title=Age of Empires: Art of the Qin and Han Dynasties|url=https://books.google.com/books?id=X6RODgAAQBAJ&pg=PR14|year=2017|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=978-1-58839-617-4|page=14|language=en}}</ref> Verŝajne, Karaĉio estas la situo nome Ramja, priskribita en antikvaj grekaj tekstoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/174828-from-rambagh-to-arambagh|title=From Rambagh to Arambagh|last1=Hasan|first1=Arif|date=2009-05-07|website=[[The News International]]|location=Karachi|access-date=2020-04-17|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802193927/https://www.thenews.com.pk/archive/print/174828-from-rambagh-to-arambagh|url-status=dead|language=en}}</ref> La antikva ejo de Krokola, [[natura haveno]] okcidente de la Induso kie [[Aleksandro la Granda]] kondukis sian floton kontraŭ [[Aĥemenida Asirio]], eble troviĝis proksime al la delto de la [[rivero Malir]] de Karaĉio,<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=JggZAQAAIAAJ&q=krokola|titolo=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography|familia nomo=Kapoor|persona nomo=Subodh|jaro=2002|eldoninto=Cosmo Publications|ISBN=978-81-7755-298-0|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rlrlBTOs2jUC|titolo=An Introduction to Karachi: Its Environs and Hinterland|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1950|eldoninto=Times Press|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rKA9AAAAMAAJ|titolo=A Physical and Economic Geography of Sind: The Lower Indus Basin|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1959|eldoninto=Sindhi Adabi Board|lingvo=en}}</ref> kvankam kelkaj kredas, ke ĝi troviĝis proksime al [[Gizri]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=QAxuAAAAMAAJ&q=krokola|titolo=The Greeks in ancient Pakistan|familia nomo=Samad|persona nomo=Rafi U.|jaro=2002|eldoninto=Indus Publications|ISBN=978-969-529-001-9|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ioE2AAAAMAAJ&q=alexander+great+karachi&pg=PR22|titolo=The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q. Curtius, Diodoros, Plutarch and Justin: Being Translations of Such Portions of the Works of These and Other Classical Authors as Describe Alexander's Campaigns in Afghanistan, the Punjâb, Sindh, Gedrosia and Karmania|familia nomo=McCrindle|persona nomo=John Watson|jaro=1896|eldoninto=A. Constable and Company|lingvo=en}}</ref> Neniu alia natura haveno ekzistas proksime al la riverdelto de la Induso kiu povintus gastigis tiel grandan floton.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=HFA1AQAAIAAJ&q=bibakta|titolo=Identification and description of some old sites in Sind and their relation with the physical geography of the region|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1938|lingvo=en}}</ref> [[Nearĥo]], kiu komandis la mararmeon de Aleksandro, ankaŭ menciis montan insulon nome «[[Morontobara]]» kaj apuda ebena insulo nome «''Bibakta''», kiu kolonia-epokaj historiistoj identigis kiel la situoj de [[Manora (Karaĉio)|Manora]] kaj [[Kiamari (ejo)|Kiamari]] (aŭ eble [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]]), respektive, surbaze de grekaj priskriboj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=S5deAAAAcAAJ&pg=PA180|titolo=The Voyage of Nearchus from the Indus to the Euphrates, Collected from the Original Journal Preserved by Arrian ...: Containing an Account of the First Navigation Attempted by Europeans in the Indian Ocean|familia nomo=Vincent|persona nomo=William|aŭtoroligilo=William Vincent (priest)|jaro=1797|eldoninto=T. Cadell jun. and W. Davies|paĝo=180|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA729|titolo=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936|familia nomo=Houtsma|persona nomo=M. Th|jaro=1993|eldoninto=BRILL|ISBN=978-90-04-09790-2|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=lFFJAAAAIAAJ&q=bibakta|titolo=Sind: A General Introduction|familia nomo=Lambrick|persona nomo=H. T.|jaro=1975|eldoninto=Sindhi Adabi Board|ISBN=9780195772203|lingvo=en}}</ref> Ambaŭ la areoj daŭre estis insulo ĝis plejparto de la kolonia epoko, kiam detritaj sedimentoj fine konektis ilin kun la kontinento.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rlrlBTOs2jUC&q=manora+island+silting|titolo=An Introduction to Karachi: Its Environs and Hinterland|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1950|eldoninto=Times Press|lingvo=en}}</ref> En 711 n.e., [[Muhammad bin Kasim|Mahometo bin Kasim]] konkeris la valojn de [[Sindo]] kaj de la Induso, kune kun la haveno de [[Debal]], de kie li puŝis siajn armeojn cetere en la valon de Induso en 712.<ref>{{cite web |url=http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |title=A Karachi history |website=www.houstonkarachi.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924033016/http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |archive-date=2013-09-24 |language=en }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130924033016/http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |arkivdato=2013-09-24 }}</ref> Kelkaj identigis la havenon kun Karaĉio, kvankam kelkaj aliaj rebatis, ke la lokon estis ie inter Karaĉio kaj la apuda urbo [[Thatta|Tata]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=kT5JvRZCixQC&q=karachi+debal&pg=PA297|titolo=The Ancient Geography of India: The Buddhist Period, Including the Campaigns of Alexander, and the Travels of Hwen-Thsang|familia nomo=Cunningham|persona nomo=Alexander|dato=2013-03-28|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-1-108-05645-8|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=nZ2SHSk3k6cC&pg=PA222|titolo=Appendix to the Arabs in Sind, Vol.III, Part 1, of the Historians of India &#91;sic&#93;|familia nomo=Elliot|persona nomo=Henry Miers|aŭtoroligilo=Henry Miers Elliot|jaro=1853|eldoninto=S. Solomon & Company|paĝo=222|lingvo=en}}</ref> [[Mirza Ghazi Petegas|Mirza Gazi Petegas]], la [[Mogola Imperio|Mogola]] administranto de Sindo, sukcese promotis evoluadon de marborda Sindo kaj de la areo apud la [[Indusa Riverdelto|Indusa riverdelto]]. Sub lia regado, la fortifikaĵoj en la regiono servis kiel bastionoj kontraŭ la [[Portugala lingvo|portugalaj]] trudeniroj en [[Sindo]]n. En 1553–54, [[Otomana Imperio|Otomana]] [[admiralo]] ''[[Seydi Ali Reis]]'', menciis malgrandan havenon laŭ la Sinda marbordo nome «Koraŝi» kiu eble estis hodiaŭa Karaĉio.<ref>{{Cite book|last1=Bloom|first1=Jonathan|author-link1=Jonathan Bloom|last2=Blair|first2=Sheila|author-link2=Sheila Blair|title=Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture: Three-Volume Set|url=https://books.google.com/books?id=i4LrAAAAMAAJ|year=2009|publisher=OUP USA|isbn=978-0-19-530991-1|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7tIwAQAAMAAJ&q=kaurashi+karachi&pg=PA20|titolo=Kurrachee: (Karachi) Past, Present and Future|familia nomo=Baillie|persona nomo=Alexander Francis|jaro=1890|eldoninto=Thacker, Spink|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7PZtAAAAMAAJ&q=kaurashi+karachi|titolo=Sindh, Studies Historical|familia nomo=Balocu|persona nomo=Nabī Bak̲h̲shu K̲h̲ānu|jaro=2002|eldoninto=Pakistan Study Centre, University of Sindh|ISBN=978-969-8135-13-3|lingvo=en}}</ref> La [[tombejo Ĉauĥandi]] en la modernaj antaŭurboj de Karaĉi estis konstruita ĉirkaŭ je ĉi tiu tempo, t.e., inter la 15-a kaj 18-a jarcentoj. === Loĝejoj ĉe Kolaĉi === [[Dosiero:Manora_Beach,_Karachi_Pakistan.jpg|eta|La fortikaĵo Manora, konstruita-en 1797 por defendi Karaĉion, estis kaptita de la britoj la 3-an de februaro 1839 kaj plifortigita dum 1888–1889.]] La Karaĉia historiisto ''[[Seth Naomal Hotchand]]'', kiu verkis en la 19-a jarcento, registris ke malgranda kolonio de 20–25 kabanoj ekzistis laŭ la haveno de Karaĉio kun la nomo «Dibro»; ĝi situis laŭlonge de surfaco da akvo nome ''Kolaĉi-ĝo-Kun''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=xA0rAAAAMAAJ&q=karachi+1729|titolo=History of Karachi: With Special Reference to Educational, Demographical, and Commercial Developments, 1839–1900|familia nomo=Haider|persona nomo=Azimusshan|jaro=1974|eldoninto=Haider|lingvo=en}}</ref> En 1725, grupo de [[Baluĉoj|Baluĉaj]] setlantoj el [[Makran]] kaj el la [[Ĥanejo de Kalat|Kalat]] ekloĝis en la vilaĝeto post fuĝi el la aridoj kaj tribaj venĝoj.<ref name=":10">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=BklRBAAAQBAJ&q=manora+fort+karachi&pg=PA128|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-935444-3|lingvo=en}}</ref> Nova setlejo estis konstruita en 1729 ĉe la ejo nome Dibro, kiu baldaŭ fariĝis konata kiel ''Kolaĉi-ĝo-Got'' («La vilaĝo Kolaĉi»).<ref name="Studies on Karachi" /> La nova kolonio ricevis tiun nomon laŭdire en honoro de [[Mai Kolaĉi]], loĝanto de la malnova setlejo kies filo laŭ rakonto perforte mortigis viro-manĝantan krokodilon.<ref name="Studies on Karachi" /> Kolaĉi grandis {{Ĉirkaŭ|40}} hektarojn, kun kelkaj malgrandaj fiŝkaptadaj vilaĝoj disigitaj en ties proksimo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=IEErAAAAMAAJ&q=karachi+denso+hall|titolo=Brief Sketch of Karachi, the Nerve Center of Pakistan|familia nomo=Karachi (Pakistan)|jaro=1984|eldoninto=The Corporation|lingvo=en}}</ref> La fondintoj de la nova fortikigita kolonio estis Sindaj [[Banioj (kasto)|Banioj]]<ref name=":10" /> kaj probable devenis de la apuda urbo Ĥarak-Bandar, el kie ili fortiris post ke la haveno tie ŝlimiĝis en 1728 kaŭze de fortaj pluvoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Ap8IAAAAQAAJ&q=karachi+kharak+bandar&pg=PA396|titolo=A Gazetteer of the Province of Sindh|jaro=1874|eldoninto=G. Bell and Sons|lingvo=en}}</ref> Kolachi estis fortikigita kaj defendita kun kanonoj importitaj de [[Maskato]], en [[Omano]]. Sub la Talpuroj, la vojo ''Rah-i-Bandar'' estis konstruita kaj konektis la havenon de la urbo al la karavanaj stacioj.<ref name=":13">{{Cite web|title=Preserving cultural assets|url=http://beta.dawn.com/news/826915/preserving-cultural-assets|date=2008-02-10|website=DAWN.COM|access-date=2020-04-13|language=en}}</ref> Ĉi tiu vojon poste cetere evoluigis la britoj kaj iĝis la vojo Bandar; finfine, ĝi ŝanĝis denove sian nomon kiel strato Mahometo Ali Ĝinah.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=tixuAAAAMAAJ&q=karachi+%22Rah-i-Bunder%22|titolo=Sampark: Journal of Global Understanding|jaro=2004|eldoninto=Sampark Literary Services|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=URnrr_A5wZ8C&q=karachi+%22Rah-i-Bunder%22|titolo=The Herald|jaro=1993|eldoninto=Pakistan Herald Publications.|lingvo=en}}</ref> La nomo «Karaĉi» estis uzita unuafoje en nederlanda dokumento de 1742, en kiu negocista ŝipo nome «''de Ridderkerk''» estas ŝiprompiĝis apud la setlejo.<ref name=":1">''The Dutch East India Company (VOC) and Diewel-Sind (Pakistan) in the 17th and 18th centuries'', Floor, W. Institute of Central & West Asian Studies, University of Karachi, 1993–1994, p. 49.</ref><ref name=":2">{{Citaĵo el la reto|url=http://resources.huygens.knaw.nl/das/detailVoyage/95544|titolo=The Dutch East India Company's shipping between the Netherlands and Asia 1595–1795|alirdato=2015-06-14|dato=2015-02-02|lingvo=en}}</ref> Dum la 1770-aj jaroj, Karaĉio iĝis sub la kontrolo de la [[Ĥanejo de Kalat|Ĥano de Kalat]], kiu allogis duan moviĝon de Baluĉiaj setlantoj.<ref name=":10" /> En 1795, Karaĉio estis aneksita fare de la [[Talpura dinastio|Talpuroj]], ekkaŭzanta trian moviĝon de Baluĉiaj setlantoj kiu alvenis de centra Sindo kaj suda Panĝabio.<ref name=":10" /> La Talpuroj konstruis la [[Fortikaĵo Manora|Fortikaĵon Manora]] en 1797,<ref name=":03">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Vg0IAAAAQAAJ&pg=PA475|titolo=A handbook for India. Part ii. Bombay|familia nomo=Murray (publishers.)|persona nomo=John|jaro=1859|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=HpKhAAAAMAAJ&pg=PA20|titolo=The Persian Gulf Pilot|jaro=1875|eldoninto=J. D. Potter.|lingvo=en}}</ref> kiu estis uzita por protekti la havenon de Karaĉio de [[Al-Qasimi|al-Kasimaj]] piratoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=tGboFK2QPUwC&pg=PA162|titolo=The Blood-red Arab Flag: An Investigation Into Qasimi Piracy, 1797–1820|familia nomo=Davies|persona nomo=Charles E.|jaro=1997|eldoninto=University of Exeter Press|ISBN=978-0-85989-509-5|lingvo=en}}</ref> En 1799 aŭ 1800, la fondinto de la Talpura dinastio, Mir Fateh Ali Ĥan, permesis al la [[Brita Orienthinda Kompanio|Orienthinda Firmao]] sub ''Nathan Crow'' establi komercan poŝton en Karaĉio.<ref>{{Cite book|last=Huttenback|first=Robert A.|url=https://archive.org/details/britishrelations0000hutt|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/britishrelations0000hutt/page/3 3]|title=British Relations with Sind, 1799–1843: An Anatomy of Imperialism|year=1962|publisher=University of California Press|language=en}}</ref> Li estis permesita konstrui domon por li mem en Karaĉio ĉe tiu tempo, sed en 1802 li ricevis ordonon forlasi la urbon.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=XcpmDwAAQBAJ&q=nathan+crow+sindh&pg=PT138|titolo=British Rule in India|familia nomo=Sunderlal|persona nomo=Pandit|dato=2018-08-01|eldoninto=SAGE Publishing India|ISBN=978-93-5280-803-8|lingvo=en}}</ref> La urbo daŭre esti regita de la Talpuroj ĝis ĝi estis okupota de armeoj sub la komando de [[John Keane]], en februaro 1839.{{Mallonga piednoto|Laurent Gayer|2014}} === Brita kontrolo === [[Dosiero:A_street_in_Old_Town,_Karachi,_India._Photograph,_1897._Wellcome_V0029261.jpg|eta|Bildo de 1897 pri la strato Rampart de Karaĉio, en [[Mitadar]]]] [[Dosiero:FrereHall_Karachi.jpg|eta|Kelkaj el la plej famaj konstruaĵoj de Karaĉio, kiel [[Frere Halo|Halo Frejr]], datiĝas je la [[brita Raĝlando]].]] [[Dosiero:Karachi_Municipal_Corporation_(KMC)_Head_Office_at_M.A_Jinnah_Road_-_Photo_By_Aliraza_Khatri.jpg|alternative=|eta|Karaĉio oferas plurajn ekzemplojn de kolonia-epoka [[Hindo-Saracena arĥitekturo]], kiel la [[Karachi Urba Kompania Konstruaĵo|Konstruaĵo KMC]].]] La [[Brita Orienthinda Kompanio|Orienthinda Kompanio]] konkeris Karaĉion la 3-an de februaro 1839, post kiam la armeo de {{HMS|Wellesley|1815|6}} ekpafis kaj rapide detruis la [[Fortikaĵo Manora|Fortikaĵon Manora]], kiu gardis la havenon de Karaĉio ĉe la [[Manora (Karaĉio)|duoninsulo Manora]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/recollectionsoff00neilrich|titolo=Recollections of Four Years' Service in the East with H.M. Fortieth Regiment|alirdato=2009-11-27|familia nomo=Neill|persona nomo=John Martin Bladen|jaro=1846|lingvo=en}}</ref> La loĝantaro de Karachi ĉe la tempo estis {{Ĉirkaŭ|{{nombro|8000}}|{{nombro|14000}}}}<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7tIwAQAAMAAJ&q=denso+hall+sandstone+1886+rupees|titolo=Kurrachee: (Karachi) Past, Present and Future|familia nomo=Baillie|persona nomo=Alexander Francis|jaro=1890|eldoninto=Thacker, Spink|lingvo=en}}</ref> kaj estis limigita al la urbomuro de [[Mithadar|Mitadar]], kun kelkaj antaŭurboj ĉe la hodiaŭa [[kvartalo Serai]].<ref name=":12">{{Cite web|url=http://beta.dawn.com/news/826915/preserving-cultural-assets|title=Preserving cultural assets|date=2008-02-10|website=Dawn|location=Pakistan|access-date=2020-04-13|language=en}}</ref> La Britaj trupoj, uzante la nomon «kompanio Bahadur» establis tendaron je la oriento de la venita urbo, kiu fariĝis la antaŭirinto de la moderna [[Kantonmento Karaĉio]]. La britoj poste transformis la kampadejon en militistan garnizono por helpi la britan militan penon dum la [[Unua Angl-Afgana Milito]].<ref name="Oxford University Press" /> La [[Malnova Goao|portugala Goaa]] komunumo ekmigris al Karaĉio en la 1820-aj jaroj kiel negocistoj. La plimulto de la {{Ĉirkaŭ|{{nombro|100000}}}} kiu decidis migri [[Pakistano]]n koncentriĝis en urbo Karaĉio.<ref name=":32">{{Cite web |date=2022-04-16 |title=Celebrating Karachi's Goan connection {{!}} The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2352894/celebrating-karachis-goan-connection |access-date=2022-04-24 |website=tribune.com.pk |language=en}}</ref> La ĉefurbo de Sindo estis movita de [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]] al Karaĉio en 1840, kiam Karaĉio estis aneksita al la [[Brita imperio|brita Imperio]] post Grava Generalo [[Charles James Napier]] kaptis la ceteron de Sindo kun sia venko kontraŭ la [[Talpura dinastio|Talpuroj]] ĉe la [[Batalo de Miani]]. Dank'al la 1843 aneksado, la 17-an de februaro la tuta provinco estis amalgamata kun la [[Prezidanteco Bombajo]] por la sekvantaj 93 jaroj kaj Karaĉio restis la sekcia ĉefsidejo. Kelkaj jaroj poste, en 1846, Karaĉio suferis grandan ĥoleran ekinfestiĝon, kiu igis la kreadon de la Ĥolera Komisiono de Karaĉio (kiu poste iĝis la civita registaro de la urbo).<ref name=":11">{{Cite book|url=http://shehri.org/img/Local%20&%20City%20Govt%20FINAL%20File.pdf|title=LOCAL AND CITY GOVERNMENT HANDBOOK – PROVINCE OF SINDH AND KARACHI CITY|year=2018|editor-last=Anwar|editor-first=Farhan|website=Shehri|isbn=978-969-9491-14-6|language=en}}</ref> La urbo disvolviĝis sub la administro de sia nova Komisionestro, [[Henry Bartle Frere|Henry Bartle Edward Frere]], kiu estis nomumita dum la 1850-aj jaroj. La britoj rekonis la stretgian gravecon de Karaĉio kaj starigis la [[Haveno de Karaĉio|havenon de Karaĉio]] en 1854. Karaĉio rapide iĝis transportnabo por brita Hindio pro la lastatempe-konstruita haveno kaj fervojinfrastrukturo, kaj ankaŭ pro la pliiĝo en agrikulturaj eksportaĵoj ekde la malfermo de produktivaj terpecoj de lastatempe-irigaciita tero en [[Panĝabo (Pakistano)|Panĝabio]] kaj [[Sindo]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Pakistan: A Country Study|familia nomo=Blood|persona nomo=Peter R.|jaro=1996|eldoninto=DIANE Publishing|ISBN=978-0-7881-3631-3|paĝo=96|lingvo=en}}</ref> En 1856, la valoro de varoj komercitaj tra Karaĉio atingis £{{nombro|855103}}, kaj plugvidis la starigon de negocistaj oficejoj kaj staploj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=prF_ZLZKtggC&q=%22Indus+steam+flotilla%22+%22orient+inland%22&pg=PA35|titolo=Settlements of the Indus River|familia nomo=Bowden|persona nomo=Rob|jaro=2005|eldoninto=Capstone Classroom|ISBN=978-1-4034-5723-3|lingvo=en}}</ref> Laŭ takso, la loĝantaro en 1856 estis {{nombro|57000}}.<ref name=":3">{{Cite book|last=Heitzman|first=James|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/129 129]|title=The City in South Asia|date=2008-03-31|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-28963-9|language=en}}</ref> Dum la [[Hindia ribelo de 1857|Sipaja ribelo]] de 1857, la 21-a Indiĝena Infanterio, tiam postenigita ĉe Karaĉio, ribelis kaj deklaris la aliĝon al la ribela armeo en septembro 1857, kvankam la britoj kapablis rapide venki la ribelulojn kaj repreni la kontrolon de la urbo. Post la ribelo, la britaj koloniaj administrantoj daŭre disvolvis la infrastrukturon de la urbo, sed daŭre neglektis lokojn kiel [[Lyari|Ljari]], kiu estis la hejmo de la urba origina loĝantaro de Sindaj fiŝkaptistoj kaj Baluĉiaj nomadoj.<ref name=":5">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=dwUBCwAAQBAJ&q=post+partition+karachi&pg=PT242|titolo=Religion and Urbanism: Reconceptualising sustainable cities for South Asia|familia nomo=Narayanan|persona nomo=Yamini|dato=2015-11-19|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-317-75541-8|lingvo=en}}</ref> Kun la eko de la [[Usona Enlanda Milito]], la haveno de Karaĉio fariĝis grava katuno-eksportanta havenon,<ref name=":3" /> kaj la starigo de la firmaoj ''Indus Steam Flotilla'' kaj ''Orient Inland Steam Navigation Company'' kiuj transportis katunon el la cetero de Sindo al la haveno de Karaĉio kaj poste al teksaĵaj mietiejoj en Anglio.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=iew2AQAAMAAJ&q=Indus+steam+flotilla&pg=PA41|titolo=The Scinde Railway and Indus Flotilla Companies: Their Futility and Hollowness Demonstrated, Also an Exposure of the Delusion which Exists Respecting the Five Per Cent Guarantee, which Insures No Dividend Whatever to the Respective Shareholders|familia nomo=Clarke|persona nomo=S. H.|jaro=1858|eldoninto=Richardson Brothers|lingvo=en}}</ref> Dank'al la pliigitaj ekonomiajn ŝancojn, ekonomia migrantoj de pluraj etnecoj kaj religioj, inkluzive de Angloj-Britoj, [[Parsioj]], [[Maratoj]] kaj [[Kristianismo en Goao|Goaaj kristanoj]], inter la aliaj, venis loĝi en Karaĉion, kaj starigis multajn komercojn en la nova komerca distrikto [[Saddar|Sadar]].<ref name=":3" /> [[Muhammad Ali Jinnah|Mahometo Ali Ĝinah]], la fondinto de Pakistano, naskiĝis en la [[domego Vazir]] de Karaĉio en 1876 el tiuj migrantoj el [[Guĝarato]]. Publikaj konstruaĵaj dum tiu tempo sekvis [[Novgotiko|gotikan]] kaj [[Hindo-Saracena arĥitekturo|Hindo-Saracenan]] stilojn, inkluzive de la konstruo de [[Frere Halo|Halo Frejr]] en 1865 kaj de la [[Merkato Imperiestrino]] en 1889. Kun la kompletiĝo de la [[Sueza Kanalo]] en 1869, la posizio de la haveno de Karaĉio fariĝis eĉ pli grava.<ref name=":3" /> En 1878, la brita Raĝlando konektis Karaĉion kun la reto de la [[Brita Raĝlando|vasta fervoja sistemo de brita Hindio]]. En 1887, la haveno de Karaĉio estis radikale plibonigita per konekto al la fervojoj, kune kun vastigo kaj dragado de la haveno kaj konstruo de ondrompilo.<ref name=":3" /> La [[Sinagogo Magain Shalome|unua sinagogo de Karaĉio]] estis starigita en 1893.<ref>{{Cite book|title=Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013|year=2015|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-8450-1|editor1-last=Askari|editor1-first=Sabiah|pages=325|language=en}}</ref> En 1899, Karaĉio fariĝis la plej granda eksportanta haveno de tritiko en la oriente de Eŭropo.<ref>[Herbert Feldman [1970]: ''Karachi Through a Hundred Years: The Centenary History of the Karachi Chamber of Commerce and Industry 1860–1960''. 2. ed. Karachi: Oxford University Press (1960).]</ref> En 1901, la loĝantaro de Karaĉio estis 117000 kun ceteraj 109000 se oni inkluzivis la [[Municipa Komisio de Karaĉio|municipan areon]]<ref name=":3" />. La britoj, sum ilia regado, starigis la [[Municipa Komisiono de Karaĉio|urban registaron de la municipo]]. La urbestro [[Seth Harchandrai Vishandas|Set Harĉandrai Viŝandas]], ankaŭ konata kiel la «Patro de moderna Karaĉio», stimulis la urban registaron por ke ili plibonigu purigajn kondiĉojn en la malnova urbo, kaj ankaŭ por konstrui gravajn infrastrukturajn en la nova urbo post lia balotado en 1911.<ref name="nadeemf.paracha">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1134284|title=Visual Karachi: From Paris of Asia, to City of Lights, to Hell on Earth|first=Nadeem F.|last=Paracha|website=Dawn|date=2014-09-26|location=Pakistan|access-date=2016-03-10|language=en}}</ref> En 1914, Karaĉio fariĝis la plej granda haveno pri eksportado de tritiko el la tuta brita Imperio,<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=UgMeAQAAMAAJ&q=karachi+1914+largest+port|titolo=Ansari's Trade & Industrial Directory of Pakistan|eldoninto=Ansari Publishing House.|lingvo=en}}</ref> dank'al grandaj irigaciaj laboroj en [[Sindo]], kiuj pliigis la produktokvantojn de tritiko kaj katuno .<ref name=":3" /> En 1924, la Aerodromo Strato Drig estis establita,<ref name=":3" /> nun nomata [[PAFa Bazo Faisal|Aerarmea Bazo Fajsal]]. La kreskanta graveco de Karaĉio kiel kosmopolita transportnabo kreskis la influon de ne-Sindanoj en la administro de Sindo. Jam en 1921, duono de la urbo naskiĝis ekstere de Karacîo.<ref name=":6">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=L0BeBAAAQBAJ&q=post+partition+karachi&pg=PA23|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|dato=2014-07-01|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-023806-3|lingvo=en}}</ref> Indiĝenaj Sindoj ĉagrenis pro ĉi tiu influo,<ref name=":3" /> kaj tiel plu ekde la 1-a de aprilo 1936, Sindo iĝis provinco sendependa el la Prezidanteco Bomajo, kun Karaĉio kiu denove iĝis ĉefurbo. En 1941, la loĝantaro de la urbo kreskiĝis ĝis 387000.<ref name=":3" /> === Post la sendependeco === [[Dosiero:Lord_Mountbatten_and_his_wife_Advena_in_Karachi_14_August_1947.jpg|eta|La [[Louis Mountbatten|lordo ''Mountbatten'']] kaj sia edzino [[Edwina Mountbatten|Edwina]] en Karaĉio la 14-an de aŭgusto 1947]] Kun la sukceso de la [[Pakistana Movado]] kaj la sendependeco de la lando en 1947, la 15-an de aŭgusto 1947 la ĉefurbo de Sindo estis movita de Karaĉio al Hajderabado, kaj Karaĉio fariĝis la nacia ĉefurbo de Pakistano. Karaĉio estis la plej granda urbo de Sindo, kun pli ol {{nombro|400000}} loĝantoj.<ref name="Penguin Publishing Group" /> La urbo havis iometan hinduan plimulton, ĉar ĉirkaŭ 51% el la loĝantaro estis hinduoj. La [[Dispartigo de Hindio|dispartigo]] kaŭzis la eliradon de multaj el la hinduaj loĝantoj de la urbo, kvankam Karaĉio, kiel plejparto de Sindo, restis relative paca kompare al la urboj en Panĝabio..<ref name=":7">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=M2vu7Odjz6kC&q=karachi+riots+1948+muslim+refugees&pg=PA278|titolo=The Global World of Indian Merchants, 1750–1947: Traders of Sind from Bukhara to Panama|familia nomo=Markovits|persona nomo=Claude|dato=2000-06-22|eldoninto=[[Cambridge University Press]]|ISBN=978-1-139-43127-9|lingvo=en}}</ref> Tumultoj ekis la 6-an de januaro 1948, post kiam plejparto de la hinduaj loĝantoj de Sindo fuĝis al Barato,<ref name=":7" /> kun la helpo de la Barata registaro.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=2u_IU-aoNhwC&q=karachi+riots+1948+muslim+refugees&pg=PA53|titolo=The Long Partition and the Making of Modern South Asia: Refugees, Boundaries, Histories|familia nomo=Zamindar|persona nomo=Vazira Fazila-Yacoobali|dato=2007-11-14|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=978-0-231-51101-8|lingvo=en}}</ref> Karaĉio fariĝis la plej ŝatata centro por la novaj loĝejoj de la burĝaj [[Islamano|islamaj]] [[Muhajir popolo|Muhaĝiroj]], rifuĝintoj kiu fuĝis el Barato; en majo de 1948, kun siaj novaj {{nombro|470000}} rifuĝintoj,<ref name=":8">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=n5c9ta97GeoC&q=post+partition+karachi|titolo=The Long Partition and the Making of Modern South Asia: Refugees, Boundaries, Histories|familia nomo=Zamindar|persona nomo=Vazira Fazila-Yacoobali|jaro=2010|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=978-0-231-13847-5|lingvo=en}}</ref> Karaĉio spertis treegan ŝanĝon pri demografio. En 1941, la islamanoj estis 42% el la loĝantoj de Karaĉio, sed en 1951 ili fariĝis pli ol 96% el la loĝantaro de la urbo.<ref name=":6" /> La loĝantoj triobligis inter 1941 kaj 1951.<ref name=":6" /> La [[urdua]] anstataŭis la [[Sinda lingvo|sindan]] kiel la plej parolata lingvo de Karaĉio; la [[Sinda lingvo|sinda]] estis la denaska lingvo de 51% el Karaĉio en 1941, sed nur de {{nombro|8.5}}% en 1951, dum la [[Urduo|urdua]] kreskiĝis kaj fariĝis la denaska lingvo de 51% el la loĝantaro de Karaĉio.<ref name=":6" /> Po {{nombro|100000}} Muhaĝiraj rifuĝintoj alvenis ĉiujare en Karaĉion ĝis 1952. La Muhaĝiroj daŭre alvenis el malsamaj partoj de [[Barato]] ĝis {{nombro|2000}}.<ref name=":6" /> Karaĉio estis elektita kiel la unua ĉefurbo de Pakistano kaj estis administrita kiel federala distrikto aŭtonoma el Sindo ekde 1948,<ref name=":8" /> kaj la ĉefurbo de Sindo moviĝis denove el Hajderabado al Karaĉio, ĝis la nacia ĉefurbo estis movita al [[Rawalpindi|Ravalpindi]] en 1958.<ref>{{citation |first=Barbara A.|last=Weightman|title=Dragons and Tigers: A Geography of South, East, and Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=qeBfed17zxEC&pg=PA187|date=2011-06-15|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-13998-1|ref={{sfnref|Barbara A. Weightman|2011}}|language=en}}</ref> Dum fremdaj ambasadejoj moviĝis for de Karaĉio, la urbo hodiaŭ gastigas multenombrajn konsulejojn, foje honoraj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Party, Government and Freedom in the Muslim World: Three Articles Reprinted from the Encyclopaedia of Islam, 2d Ed., V. 3, Parts 49–50|jaro=1968|eldoninto=Brill Archive|paĝo=37|lingvo=en}}</ref> Inter 1958 kaj 1970, la rolo de Karaĉio kiel ĉefurbo de Sindo ĉesis, pro la programo «Unu Unuo» ({{Lang-en|One Unity}}) leĝigita de Prezidanto [[Iskander Mirza]].<ref name="nadeemf.paracha" /> Karaĉio de la [[1960-aj jaroj]] estis rigardita kiel ekonomia modelo tra la mondo, kaj [[Seulo]], en Sud-Koreio, depruntis la duan «kvin-jara plano» de la urbo.<ref>Planning Commission, The Second Five Year Plan: 1960–65, Karachi: Govt. Printing Press, 1960, p. 393</ref><ref>Planning Commission, Pakistan Economic Survey, 1964–65, Rawalpindi: Govt. Printing Press, 1965, p. 212.</ref> Pluraj ekzemploj pri [[moderna arĥitekturo]] estis konstruitaj en Karaĉio dum ĉi tiu periodo, inkluzive de la maŭzoleo [[Mazar-e-Kaid]], la rekonebla [[Masjid e Tooba|Masĝid-e-Tuba]] kaj la ''[[Habib Banka Placo|Habib Bank Plaza]]'' (la tiama plej alta konstruaĵo el tuta suda Azio). La loĝantoj de la urbo de 1961 kreskiĝis je 369% komparite al 1941.<ref name=":6" /> Ekde la mezo de la 1960-aj jaroj, Karaĉio ekallogis grandajn nombrojn de [[Paŝtunoj]], [[Panĝabaj islamanoj|Panĝaboj]] kaj [[Kaŝmiroj]] el norda Pakistano.<ref name=":6" /> La 1970-aj jaroj vidis rapidegan kreskon de konstruaĵoj, financita per monsendaĵoj kaj investoj de la [[Arabaj ŝtatoj de la Persa golfo|Golfaj ŝtatoj]] kaj la apero de apartamentaj konstruaĵoj en la urbo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=BklRBAAAQBAJ&q=karachi+1970s&pg=PA40|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-935444-3|lingvo=en}}</ref> La prezoj de nemoveblaĵoj tre plialtiĝis dum ĉi tiu periodo, ĝenerante krizon pri loĝejoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rurrAAAAMAAJ&q=karachi+1970s+boom|titolo=Population Growth and Policies in Mega-cities: Karachi|jaro=1988|eldoninto=UN|lingvo=en}}</ref> La periodo ankaŭ vidis [[Laboristaj tumultoj en Karaĉio de 1972|laboristajn tumultojn]] en industrioj de Karaĉio ekde 1970, kiuj estis perforte subpremitaj de la registaro de Prezidanto [[Zulfikar Ali Bhutto|Zulfikar Ali Buto]] ekde 1972 pluen.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=C28sDwAAQBAJ&q=karachi+1970s&pg=PT205|titolo=Cityscapes of Violence in Karachi: Publics and Counterpublics|familia nomo=Khan|persona nomo=Nichola|dato=2017-07-15|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-086978-6|lingvo=en}}</ref> Por pacigi konservativajn fortojn, Buto malpermesis alkoholon en Pakistano kaj limigis la diskotekojn de Karaĉio kaj la kabaredojn; tiel ĉesis la antaŭe vigla dumnokta vivo de Karaĉio.<ref name=":9">{{Cite book|last1=Udupa|first1=Sahana|url=https://books.google.com/books?id=_jwlDwAAQBAJ&q=karachi+1970s+zia&pg=PA41|title=Media as Politics in South Asia|last2=McDowell|first2=Stephen D.|date=2017-07-14|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-97221-5|language=en}}</ref> La artaj agadoj de la urbo sceno estis cetere subpremitaj dum la regado de la diktatora generalo Zia-ul-Hak.<ref name=":9" /> Pro la islamigaj politikoj de Zia, la okcidentemaj alt-burĝoj de Karaĉio plejparte retiriĝis el la publikaj agadoj kaj, male, formis iliajn proprajn sociajn klubojn kiu fariĝis nealireblaj al la malriĉuloj.<ref name=":9" /> Ĉi tiu jardeko ankaŭ vidis enfluon de pli ol unu miliono de Beharaj enmigrintoj en Karaĉion el la lastatempe-fondita lando [[Bangladeŝo]] kiu apartigis el Pakistano ekde 1971. En 1972, la distrikto Karaĉio dividiĝis en tri distriktojn: [[Distrikto Orienta Karaĉio|orienta]], [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|okcidenta]] kaj [[Distrikto Suda Karaĉio|suda]]. La 1980-aj kaj 1990-aj jaroj spertis enfluon de preskaŭ unu miliono da [[Afganoj|Afganaj]] rifuĝintoj en Karaĉion, kiuj fuĝis el la Sovetia-Afgana milito.<ref name=":6" /> Post tio, aliaj rifuĝintoj enmigris el post-revolucia [[Irano]].<ref>{{Cite journal|url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract;jsessionid=C8D0B7394F7D074D6832875766C3D91E.tomcat1?fromPage=online&aid=1636848|title=Afghan refugees population in Pakistan|journal= Journal of Biosocial Science|month=julio|year= 1990|volume=22|issue=3|pages=269–279|publisher=Journals.cambridge.org|doi=10.1017/S0021932000018654|access-date=2010-05-06|last1=Yusuf|first1=Farhat|pmid=2169475|s2cid=33827916|language=en}}</ref> Ĉe ĉi tiu tempo, Karaĉio estis ankaŭ skuita de politika konflikto, dum la nombro de krimoj tre altiĝis kun la alveno de armiloj de la [[Enlanda milito en Afganio|milito en Afganio]].<ref name="violentEnd" /> La konflikto inter la [[MQM (Pakistana partio)|partio MQM]] kaj etnaj [[Sindoj]], [[Paŝtunoj]], [[Panĝaboj]] kaj [[Baluĉoj]] iĝis akra.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=lSCMAgAAQBAJ&q=mqm+pashto+punjabi+sindhi+conflict|titolo=Mohajir Militancy in Pakistan: Violence and Transformation in the Karachi Conflict|familia nomo=Khan|persona nomo=Nichola|dato=2010-04-05|eldoninto=Routledge|ISBN=9781135161927|lingvo=en}}</ref> La partio kune kun sia vasta reto de subtenantoj iĝis la celo de Pakistanaj sekurecaj fortoj kiel parto de la polemika «[[Operacio Pura-supre|operacio purigo]]» en 1992, klopodo por restarigi pacon en la urbo kiu daŭris ĝis 1994.<ref name="Minahan">{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World|familia nomo=Minahan|persona nomo=James|jaro=2002|volumo=3|eldoninto=Greenwood|ISBN=978-0-313-32111-5|paĝoj=1277–78|lingvo=en}}</ref> Eĉ anti-hinduaj tumultoj naskiĝis en Karaĉio en 1992 sekve de la malkonstruo de la [[Babri Moskeo|moskeo Babri]] en Barato fare de grupo de hinduaj naciistoj antaŭe tiun saman jaron.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1992/12/08/world/pakistanis-attack-30-hindu-temples.html|titolo=PAKISTANIS ATTACK 30 HINDU TEMPLES|alirdato=2017-12-01|dato=1992-12-08|lingvo=en|verkaĵo=The New York Times}}</ref> En 1996, du novaj diskritoj estis kreitaj en la [[dividiĝo Karaĉio]], nome distriktoj [[Distrikto Centra Karaĉio|centra]] kaj [[Distrikto Malir|Malir]]. Dum la 2010-aj jaroj aliaj centoj de miloj de Paŝtunaj rifuĝintoj alvenis post ke li fuĝis el [[konflikto en nord-okcidenta Pakistano]] kaj el la [[Pakistanaj inundoj de 2010]].<ref name=":6" /> Tiam Karachi fariĝis ĝenerale konata pro ties altaj indicoj de perfortaj krimoj, kune kun krimaj agadoj, militfarado de bandaĉoj, sektaj perfortoj kaj eksterleĝaj mortigoj.<ref name=":5" /> La registritaj krimoj tre malpliiĝis post polemika subpremada operacio kontraŭ krimuloj, la partio MQM kaj islamaj radikaluloj, iniciatita en 2013 de la [[Pakistanaj Gardistoj|Pakistanaj gardistoj]].<ref name="New York TImes" /> Rezulte de la operacio, Karaĉio pasis el la 6-a plej danĝera urbo pro krimoj el la mondo (en 2014), al nur la 128-a (en 2022).<ref name=":4">{{Cite web|last=Dawn.com|first=Imtiaz Ali {{!}}|date=2020-02-07|title=Karachi jumps 22 points since last year on global crime index|url=https://www.dawn.com/news/1533023|access-date=2020-03-04|website=Dawn|location=Pakistano|language=en}}</ref> En 2022 almenaŭ unu miliono da [[Pakistanaj inundoj de 2022|inundataj loĝantoj]] el [[Sindo]] kaj el [[Baluĉio]] trovis rifuĝon en Karaĉio.{{mankas fonto}} == Geografio == {{Ĉefa artikolo|Geografio de Karaĉio}} Karaĉio troviĝas ĉe la marbordo de provinco Sindo en suda Pakistano, laŭlonge de la [[haveno de Karaĉio]], [[natura haveno]] ĉe la [[Araba Maro]]. Karaĉio staras sur marborda ebenaĵo kun disigitaj rokaj, montetoj kaj marĉoj. [[Mangrovo|Mangrovaj]] arbaroj kreskiĝas en la saletaj akvoj ĉirkaŭ la haveno de Karaĉio kaj pli for, sudoriente, ĉe la vasta [[Indusa Riverdelto|Indusa riverdelto]]. Okcidente de Karachi urbo estas la [[Kabo Monze]], loke sciita kiel [[Ras Muari]], kiu estas areo karakterizita de maraj krutaĵoj, roka sandstone promontories kaj plaĝoj. Karaĉio situas tre proksime al grava faŭlta linio, kie la [[Hindia plato]] renkontas la [[Arabia plato|arabian platon]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.dawn.com/news/162899/karachi-karachi-s-earthquake-history|titolo=KARACHI: Karachi's earthquake history|dato=2005-10-26|lingvo=en}}</ref> Ene de la urbo de Karaĉio estas du malgrandaj vicoj da montoj: la [[montetoj Ĥasa]] kaj la [[montetoj Mulri]], kiuj troviĝas nordokcidente kaj prezentas baron inter [[Norda Nazimabad]] kaj [[Orangi]].<ref>{{Cite web|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=204319&Cat=4&dt=10/18/2009|title=A story behind every name|date=2009-10-21|website=The News International, Pakistan|access-date=2015-06-14|archive-date=2015-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007115813/http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=204319&Cat=4&dt=10%2F18%2F2009|url-status=dead|language=en}}</ref> La montetoj de Karachi estas senplantaj kaj estas parto de la pli granda [[Montoj Kirtar|montovico Kirtar]] kaj havas maksimuman altecon de 528 metroj (1732 piedoj).{{Mankas fonto}} Inter la montetoj situas larĝaj marbordaj ebenaĵoj intermetitaj per sekaj riveraj litoj kaj akvaj kanaloj. Karaĉio disvolviĝis ĉirkaŭ la [[rivero Malir]] kaj la [[rivero Ljari]]; fakte, la plaĝo de Ljari estis la ejo de la setlejo nome «Kolaĉi». Oriente de Karaĉio troviĝas la inundaj ebenaĵoj de la [[Induso|rivero Induso]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|titolo=The case of Karachi, Pakistan|alirdato=2016-06-01|eldoninto=University College London|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130915074410/http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|arkivdato=2013-09-15}}</ref> === Klimato === {{Ĉefa artikolo|Klimato de Karaĉio}} [[Dosiero:Karachi_beach_panorama.jpg|eta|La [[araba Maro]] influas la klimaton de Karaĉio, provizanta la urbon per pli moderaj temperaturoj kompare al aliaj areoj de provinco [[Sindo]].]] Karaĉio havas [[Arida klimato|varman dezertan klimaton]] ([[Klimata klasifiko de Köppen|Köppen]]: ''BWh'') superregita de longa «somera sezono» dum moderigita fare de oceana influo el la [[Araba Maro]]. La urbo havas ĉiujare pluvokvanton po malmulte (po {{Ĉirkaŭ|174}} mm ĉiujare), kun plejparto de la pluvoj okaze de musona sezono dum julio-aŭgusto. La somaroj estas varmaj kaj humidaj kaj Karaĉio ofte suferas pro mortigaj varmigoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/cities/2015/jul/22/where-world-hottest-city-kuwait-karachi-ahvaz|title=Where is the world's hottest city? |first=Hayley |last=Birch |date=2015-07-22|newspaper=The Guardian|access-date=2016-03-03|language=en}}</ref> Aliflanke, freŝaj maraj brizoj kutimas provizi malvarmon dum varmaj someraj monatoj. Sistemo de tekstaj mesaĝoj frue sendas atentigojn al la civitanoj, por ke ili sekvu antaŭgardajn mezurojn, kaj tio helpas preventi mortiĝojn okaze de nekutime-fortaj varmigoj aŭ fulmotondroj.<ref name="heatwave">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.voanews.com/a/early-warning-pakistan-heat-wave-threat/4115662.html|titolo=With Early Warning, Karachi Cools a Heat Wave Threat|alirdato=2017-12-01|dato=2017-11-14|lingvo=en|verkaĵo=Voice of America}}</ref> La vintra klimato estas seka kaj daŭras ekde decembro ĝis februaro. Ĝi estas seka kaj agrabla vintre kompare al la sekvanta varmeta sezono, kiu ekas en marto kaj daŭras ĝis oktobro. La proksimeco de la maro konservas la nivelojn de humideco je niveloj ĉirkaŭ konstantaj dum la tuta jaro. Tiel, la klimato similas al humida tropika klimato esceptas de malgranda pluvokvanto kaj foje de temperaturoj tre super 100 F ({{GdC|38}}) pro influo el la seka kontinento. La monato kun la plej granda pluvokvanto, 19 in (480&nbsp;mm), estis julio 1967.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/09/27/opinion/pakistan-climate-change.html?action=click&module=Opinion&pgtype=Homepage |title=Pakistan's Most Terrifying Adversary Is Climate Change |date=2020-09-27|newspaper=[[The New York Times]] |first=Fatima |last=Bhutto |access-date=2021-05-25|language=en}}</ref><ref name="pakmet">{{Cite web|url=http://www.pakmet.com.pk/cdpc/extrems/KARACHI.htm |title=Climate data&nbsp;– Karachi |publisher=Pakistan Meteorological Department, Government of Pakistan |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100422011000/http://www.pakmet.com.pk/cdpc/extrems/KARACHI.htm |archive-date=2010-04-22|language=en}}</ref> La plej granda pluvo en 24 horoj okazis la 7-an{{Spaceto}}de aŭgusto 1953, kiam {{Ĉirkaŭ|{{nombro|280.1}}}} mm ({{nombro|10.95}} in) de pluvo falis sur la urbon, kaŭzante grandajn inundojn.<ref>{{Cite web|url=http://beta.dawn.com/news/206412/rain-havoc-in-karachi|archive-url=https://web.archive.org/web/20101026221139/http://www.dawn.com/2006/08/18/top2.htm|url-status=dead|title=Rain havoc in Karachi|first=Dawn|last=Report|date=2006-08-18|archive-date=2010-10-26|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> La plej alta temperaturo iam registrita en Karaĉio estas {{nombro|47.8}} {{GdC}} ({{nombro|118.0}} {{GdF}}), okaze de la 9-a de majo 1938;<ref>{{Cite web|url=http://www.pmd.gov.pk/cdpc/extrems/karachi.htm|title=Karachi Extremes|publisher=Pakistan Meteorological Department|location=Pakistano|access-date=2020-11-01|language=en}}</ref> la plej malalta iam ajn estis {{GdC|0}} ({{GdF|32}}) registrita la 21-an de januaro 1934.<ref name=pakmet /> {{Informkesto jara klimato |width = auto <!-- NE HAVEBLA --> |Charte=commune |nomo=Klimataj datumoj en Karaĉio. |metric first = Y <!-- NE HAVEBLA --> |single line = Y <!-- NE HAVEBLA --> <!-- la plej altaj --> |absaltatemp01 = 32.8 |absaltatemp02 = 36.5 |absaltatemp03 = 42.5 |absaltatemp04 = 44.4 |absaltatemp05 = 47.8 |absaltatemp06 = 47.0 |absaltatemp07 = 42.2 |absaltatemp08 = 41.7 |absaltatemp09 = 42.8 |absaltatemp10 = 43.3 |absaltatemp11 = 38.5 |absaltatemp12 = 35.5 <!-- Plej altaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) -->|altatemp01 = 25.9 |altatemp02 = 27.9 |altatemp03 = 31.7 |altatemp04 = 34.5 |altatemp05 = 35.3 |altatemp06 = 35.2 |altatemp07 = 33.1 |altatemp08 = 31.9 |altatemp09 = 32.8 |altatemp10 = 35.1 |altatemp11 = 32.2 |altatemp12 = 27.9 <!-- Averaĝaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |avtemp01 = 20.4 |avtemp02 = 21.2 |avtemp03 = 25.4 |avtemp04 = 28.8 |avtemp05 = 31.0 |avtemp06 = 31.8 |avtemp07 = 30.4 |avtemp08 = 29.2 |avtemp09 = 28.7 |avtemp10 = 27.8 |avtemp11 = 24.6 |avtemp12 = 20.4 <!-- Plej malaltaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |malaltatemp01 = 10.8 |malaltatemp02 = 13.0 |malaltatemp03 = 17.7 |malaltatemp04 = 22.5 |malaltatemp05 = 26.2 |malaltatemp06 = 28.1 |malaltatemp07 = 27.5 |malaltatemp08 = 26.2 |malaltatemp09 = 25.4 |malaltatemp10 = 21.4 |malaltatemp11 = 16.3 |malaltatemp12 = 12.2 <!-- Absolutaj plej altaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |absmalaltatemp01 = 0.0 |absmalaltatemp02 = 3.3 |absmalaltatemp03 = 7.0 |absmalaltatemp04 = 12.2 |absmalaltatemp05 = 17.7 |absmalaltatemp06 = 22.1 |absmalaltatemp07 = 22.2 |absmalaltatemp08 = 20.0 |absmalaltatemp09 = 18.0 |absmalaltatemp10 = 10.0 |absmalaltatemp11 = 6.1 |absmalaltatemp12 = 1.3 <!-- Monata pluveco (en mm), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> <!--|precipitation colour = green ??? --> |pluvo01 = 8.4 |pluvo02 = 7.4 |pluvo03 = 5.3 |pluvo04 = 3.0 |pluvo05 = 0.1 |pluvo06 = 10.8 |pluvo07 = 60.0 |pluvo08 = 60.9 |pluvo09 = 11.0 |pluvo10 = 2.6 |pluvo11 = 0.4 |pluvo12 = 4.8 <!-- Pluvaj tagoj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |pluvatago01 = 0.7 |pluvatago02 = 0.8 |pluvatago03 = 0.7 |pluvatago04 = 0.2 |pluvatago05 = 0.1 |pluvatago06 = 0.9 |pluvatago07 = 8.0 |pluvatago08 = 3.3 |pluvatago09 = 0.7 |pluvatago10 = 0.3 |pluvatago11 = 0.1 |pluvatago12 = 0.7 <!-- Averaĝaj monataj sunumadoj NE HAVEBLA --> |Jan sun = 269.7 |Feb sun = 251.4 |Mar sun = 272.8 |Apr sun = 276 |May sun = 297.6 |Jun sun = 231 |Jul sun = 155 |Aug sun = 148.8 |Sep sun = 219 |Oct sun = 282.1 |Nov sun = 273 |Dec sun = 272.8 <!-- Averaĝaj tagaj sunumadoj, ĉiumonate (en horoj), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |suno01 = 8.7 |suno02 = 8.9 |suno03 = 8.8 |suno04 = 9.2 |suno05 = 9.6 |suno06 = 7.7 |suno07 = 5 |suno08 = 4.8 |suno09 = 7.3 |suno10 = 9.1 |suno11 = 9.1 |suno12 = 8.8 <!-- Elcentoj de suno NE HAVEBLA --> |Jan percentsun = 81 |Feb percentsun = 79 |Mar percentsun = 73 |Apr percentsun = 72 |May percentsun = 72 |Jun percentsun = 56 |Jul percentsun = 37 |Aug percentsun = 37 |Sep percentsun = 59 |Oct percentsun = 78 |Nov percentsun = 83 |Dec percentsun = 83 <!-- Ultraviola radiado NE HAVEBLA! --> |Jan uv=6 |Feb uv=8 |Mar uv=10 |Apr uv=12 |May uv=12 |Jun uv=12 |Jul uv=12 |Aug uv=12 |Sep uv=11 |Oct uv=9 |Nov uv=6 |Dec uv=5 |fonto =PMD (1991–2020),<ref name= PMD>{{Cite web |url = http://ffd.pmd.gov.pk/cp/ffd.php |title = Flood Forecasting Division Lahore |access-date = 2020-02-25 |language = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200223210209/http://ffd.pmd.gov.pk/cp/ffd.php |archivedate = 2020-02-23 }}</ref> ''Weather Atlas'',<ref name=weather-atlas.com>{{Cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/pakistan/karachi-climate |title=Weather Atlas |publisher=Weather Atlas |access-date=2020-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228202014/https://www.weather-atlas.com/en/pakistan/karachi-climate |archive-date=2020-02-28 |url-status=dead |language=en }}</ref> kaj ''Karachi Extremes'' (1931–2018)<ref name= PMDE>{{Cite web |url = http://www.pmd.gov.pk/cdpc/extrems/karachi.htm |title = Karachi Extremes |publisher = Pakistan Meteorological Department |access-date = 2020-11-01 |language =en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ogimet.com/cgi-bin/gsynres?ind=41780&ano=2022&mes=3&day=30&hora=12&min=0&ndays=30|title= 41780: Karachi Airport (Pakistan)|author=<!--Not stated--> |date= 2022-03-29|website=ogimet.com |publisher=OGIMET |access-date= 2022-03-30|language=en}}</ref> }} === Urba pejzaĝo === La urbo unue disvolviĝis ĉirkaŭ la haveno de Karaĉio, kaj multo el sia kresko okazis dank'al al ties rolo kiel havenurbo fine de la 18-a jarcento,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|paĝo=33|lingvo=en}}</ref> male de la miljaraj malnovaj urboj de Pakistano kiel [[Lahoro]], [[Multano]] kaj [[Peŝavaro]]. La kvartalo [[Mithadar|Mitadar]] de Karaĉio estas la etendon de Kolaĉi antaŭ la alveno de la britoj. Brita Karaĉio estis disigita inter la «nova urbo» kaj la «malnova urbo», kaj la britaj investoj koncentris plejparte en la nova urbo.<ref name="Oxford University Press">{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-935444-3|lingvo=en}}</ref> La malnova urbo estis plejparte neplanita kvartalo kiu gastigis multajn el la indiĝenaj loĝantoj de Karaĉio kaj havis neniujn kloakajn sistemojn, elektron aŭ akvon.<ref name="Oxford University Press" /> La nova urbo konsistis el loĝdoma, komerca kaj militista areoj.<ref name="Oxford University Press" /> Pro la strategia valoro de la urbo, la britoj disvolvigis la [[Kantonmento de Karaĉio|kantonmenton de Karaĉio]] kiel militista depoto en la nova urbo por helpo la britaj militaj armeoj dum la [[Unua Angl-Afgana Milito]]<ref name="Oxford University Press" /> La evoluado de la urbo estis plejparte limigita ĉe la areo norde de la Ĉina Rivereto antaŭ la sendependeco, kvankam la ĉemara areo de [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] ankaŭ disvolviĝis kiel mez-klasana ejo sub la britoj kaj ties grandaj bangaloj kaj domegoj daŭre hodiaŭ estas inter la plej dezirindaj nemoveblaĵoj el la urbo. Tiuj historiaj areoj formas la plej malnovajn partojn de Karaĉio kaj enhavas ties plej gravajn monumentojn kaj registarajn konstruaĵojn; la strato I. I. Ĉundrigar gastigas plejparton de la bankoj de Pakistano, inkluzive de la ''[[Habib Bank Plaza]]'' kiu estis plej alta konstruaĵo de Pakistano ekde 1963 ĝis la komenco de la 2000-aj jaroj.<ref name="nadeemf.paracha" /> Sur marborda ebenaĵo nordokcidente de la historia kerno de Karaĉio situas la vasta distrikto [[Orangi]]. Norde de la historia kerno estas plejparte de la burĝa distrikto [[Nazimabad]] kaj alta-burĝa [[Norda Nazimabad]], kiuj disvolviĝis dem la 1950-aj jaroj. Oriente de la historia kerno estas la areo konata kiel Defendo, vasta burĝa antaŭurbo evoluigita kaj administrita fare de la [[Pakistana Armeo]]. La marbordaj ebenaĵoj de Karachi laŭlonge de la [[Araba Maro]] sude de Klifton ankaŭ disvolviĝis tre pli malfrue kiel parto de projekto de la aŭtoritato pri defendo ({{Lang-en|Defence Housing Authority}}). La urbolimoj de Karaĉio ankaŭ inkluzivas plurajn insulojn, kiel la [[insuloj Baba kaj Bit]], Ostraj Rokoj kaj [[Manora, Karachi|Manora]], eks-insulo kiu estas nun konektita al la metropolo per maldika [[sablobenko]] longa 12 kilometrojn kaj konata kiel [[Sandspit Plaĝo|Sandspit]]. La ĉiuj areoj nome [[Gulistan-e-Ĝohar]], [[Gulŝan-e-Ikbal]], [[Federala B. Areo]], [[Malir]], [[Landi]] kaj [[Korangi Urbo|Korangi]] disvolviĝis post 1970. La urbo estis priskribita kiel disigita en sekcioj, por disigi homojn kiuj vivas en laŭplanaj kvartaloj kun aliro al urbaj servoj kaj, aliflanke, homojn kiuj vivas en naplanataj komunumoj kun neadekvata aliro al tiaj servoj.<ref name="e">{{Cite book|editor1-last=Askari|editor1-first=Sabiah|title=Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013|year=2015|publisher=Cambridge University Scholars|isbn=978-1-4438-8450-1|language=en}}</ref> 35% el la loĝantoj de Karaĉio vivas en neplanataj komunumoj.<ref name="e" /> == Ekonomio == {{Ĉefa artikolo|Ekonomio de Karaĉio}} [[Dosiero:Pakistan Karachi-cobbler.jpg|eta|dekstra|200px|Tradicia metio en la bazaro de Karaĉio.]] [[Dosiero:Karachi - Pakistan-market.jpg|eta|dekstra|200px|Dimanĉa teksaĵa merkato en Karaĉio.]] Karaĉio estas la financa kaj komerca ĉefurbo de Pakistano.<ref>{{cite web |url=http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |title=Annexures |publisher=City District Government Karachi |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916070947/http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |archive-date=2013-09-16 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130916070947/http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |date=2013-09-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130916070947/http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |arkivdato=2013-09-16 }}</ref> Ekde la sendependeco de Pakistano, Karaĉio estas la centro de la ekonomio de la lando kaj restis la plej granda ekonomia urbo malgraŭ la ekonomia stagnado kaŭzita de socio-politika tumulto dum la lastaj 1980-aj kaj la 1990-aj jaroj. La urbo formas la centron de ekonomia koridoro etendiĝante de Karaĉio ĝis la apudaj [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]] kaj [[Thatta|Tata]].<ref name="wb">{{Citaĵo el gazeto|url=http://documents.worldbank.org/curated/en/935241478612633044/pdf/109961-WP-PUBLIC-disclosed-11-9-16-5-pm-Pakistan-Development-Update-Fall-2016-with-compressed-pics.pdf|titolo=Karachi City Diagnostic: livability, sustainability and growth in the city of Karachi|alirdato=2017-11-29|jaro=2016|monato=novembro|lingvo=en|gazeto=Pakistan Development Update|paĝoj=45–49}}</ref> En 2021, Karaĉio havis MEP-on (PPP) de 190&nbsp;miliardoj de USD kun jara kresko de {{nombro|5.5}}%.<ref name="Lloyd's"/><ref name="pwc1">{{Cite web|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&NewsAreaID=2 |title=Global city GDP rankings 2008–2025 |publisher=PricewaterhouseCoopers |access-date=2010-02-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513194342/https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&NewsAreaID=2 |archive-date=2011-05-13|language=en}}</ref> Karaĉio kontribuas je 90% al MEP de Sindo<ref name="gdp4">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.spdc-pak.com/pubs/pubdisp.asp?id=nps5|titolo=Provincial Accounts of Pakistan: Methodology and Estimates|alirdato=2009-01-01|aŭtoro=Social Policy and Development Center|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080410155311/http://spdc-pak.com/pubs/pubdisp.asp?id=nps5|arkivdato=2008-04-10}}</ref><ref name="dawngdp2">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/2006/02/21/ebr3.htm |title=Sindh, Balochistan's share in GDP drops |author=Dawn Group of Newspapers |access-date=2009-01-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604174526/http://www.dawn.com/2006/02/21/ebr3.htm |archive-date=2011-06-04|language=en}}</ref><ref name="dawngdp1">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/2007/06/16/ebr3.htm |title=Sindh's GDP estimated at Rs 240&nbsp;billion |website=Dawn |access-date=2009-01-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080614200105/http://www.dawn.com/2007/06/16/ebr3.htm |archive-date=2008-06-04|language=en}}</ref><ref name="dawngdp3">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dawn.com/2004/12/02/ebr1.htm|titolo=Sindh share in GDP falls by 1pc|alirdato=2009-01-01|aŭtoro=Dawn Group of Newspapers|dato=2004-12-02|lingvo=en}}</ref> kaj respondecas pri {{Ĉirkaŭ|25%}} de la tuta MEP de Pakistano.<ref name="adb" /><ref name="coastline" /> La grandurbo havas grandan [[Neformala ekonomio|neformalan ekonomion]] kiun oni kutimas ne inkluzivi en MEP-taksoj.<ref name="cipe.org">{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.cipe.org/blog/2013/08/22/when-karachi-bleeds-pakistans-economy-bleeds/|titolo=When Karachi Bleeds, Pakistan's Economy Bleeds|alirdato=2016-11-02|dato=2013-08-22|lingvo=en|gazeto=Center for International Private Enterprise}}</ref> La neformala ekonomio povas konsistigi ĝis 36% de la totala ekonomio de Pakistano, kontraŭ nur 22% de la ekonomio de Barato, kaj 13% de la Ĉinia ekonomio.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-04-05/the-secret-strength-of-pakistans-economy|title=The Secret Strength of Pakistan's Economy|date=2012-04-12|access-date=2016-11-02|agency=Bloomberg|language=en}}</ref> La neformala sektoro laborigas ĝis 70% el la laborantistoj de la grandurbo.<ref name="SAGE">{{Cite journal|last1=Hasan|first1=Arif|date=April 2015|title=Land contestation in Karachi and the impact on housing and urban development|journal=Environment and Urbanization|volume=27|issue=1|pages=217–230|doi=10.1177/0956247814567263|pmc=4540218|pmid=26321797|language=en|issn=0956-2478 }}</ref> En 2018 La Tutmonda Monitora Raporto pri Metropoloj ({{Lang-en|Global Metro Monitor Report}}) taksis la ekonomion de Karaĉio kiel la plej rendimenta metropola ekonomio en Pakistano.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2018/06/Brookings-Metro_Global-Metro-Monitor-2018.pdf|titolo=Global Metro Monitor 2018|alirdato=2018-11-23|aŭtoro=Bouchet, Max; Liu, Sifan; and Parilla, Joseph; with Kabbani, Nader|jaro=2018|monato=junio|eldoninto=[[Brookings Institution]]|lingvo=en}}</ref> Hodiaŭ, dank'al la daŭra ekonomia vastigo de Pakistano, Karaĉio estas nun rangordita triona en la mondo laŭ kresko de elspezo de konsumantoj.<ref>{{Cite web|url=https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html|title=Euromonitor 2018 research|website=Euromonitor research|access-date=2018-05-13|archive-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625104231/https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180625104231/https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html |date=2018-06-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180625104231/https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html |arkivdato=2018-06-25 }}</ref> Ĝin ankaŭ inkluzivis inter la plej bonaj urboj en la mondo laŭ pliigo de nombro de familioj ({{nombro|1.3}} milionoj da familioj) kun ĉiujara enspezo de pli ol {{nombro|20000}} usonaj dolaroj mezurita laŭ taksataj PPP-indicoj de 2025.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Global%20Themes/Urbanization/Urban%20world/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|titolo=Mckinsey Urban Mapping (cities)|lingvo=en|gazeto=Mckinsey (Urban Maping)}}</ref> La tutmonda gazeta raporto de ''FDI Intelligence'' (2017/2018) publikigita en ''[[Financial Times]]'' taksis Karaĉion inter la 10 plej bonaj ĉemaraj urboj de Azio por la estonta ''fDi''-a strategio.<ref>{{Cite web|url=https://www.fdiintelligence.com/Rankings/fDi-s-Asia-Pacific-Cities-of-the-Future-2017-18-the-winners|title=fDi's Asia-Pacific Cities of the Future 2017/18 – the winners|last=Intelligence|first=fDi|website=fdiintelligence.com|access-date=2018-11-23|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181123201119/https://www.fdiintelligence.com/Rankings/fDi-s-Asia-Pacific-Cities-of-the-Future-2017-18-the-winners|archivedate=2018-11-23}}</ref> Laŭ Anatol Lieven, la ekonomia kresko de Karaĉio estas rezulto de la enfluo de [[Muhaĝiroj]] al Karaĉio dum la lastaj 1940-aj kaj la komenco de la 1950-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.worldcat.org/oclc/710995260|titolo=Pakistan : a hard country|familia nomo=Lieven|persona nomo=Anatol|jaro=2011|eldono=1|loko=Nov-Jorko|eldoninto=PublicAffairs|ISBN=978-1-61039-021-7|OCLC=710995260|lingvo=en}}</ref> === Financo kaj bankado === Plejparto de la publikaj kaj privataj bankoj de Pakistano havas siajn ĉefsidejojn laŭlonge de la [[strato I. I. Ĉundrigar]] de Karaĉio, kiu estas konata kiel la «Pakistana [[Wall Street|Murstrato]]»<ref name="nadeemf.paracha" /> kaj, pro tio, granda elcento de la mona fluo en la Pakistana ekonomio okazas ĉe la strato I. I. Ĉundrigar. La plej grava fremdaj [[Transnacia firmao|transnaciaj firmaoj]] laborantaj en Pakistano havas ilian sidejon en Karaĉio. Karaĉio eĉ gastigas la [[Borso de Pakistano|Pakistana borso]], kiu estis taksita kiel la plej rendimenta borso de Azio en 2015, konfirmante la altgradigon de Pakistano kiel emerĝanta merkato de [[MSCI]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-10-20/what-s-next-for-asia-s-best-performing-stock-market|titolo=What's Next For Asia's Best-Performing Stock Market?|alirdato=2016-11-01|dato=2016-10-20|eldoninto=[[Bloomberg L.P.]]|lingvo=en}}</ref> === Amaskomunikiloj kaj teĥnologio === Karaĉio estis pioniro pri per-kablaj interkonektoj en Pakistano, kun la plej altnivela per-kabla reto de ajna urbo de Pakistano kaj spertis vastigon de [[Informa teknologio|informa kaj komunikada teĥnologio]] kaj elektronikaj amaskomunikiloj. La urbo fariĝis Pakistana nabo por laŭdemanda programaro. Pluraj sendependaj [[Televido en Pakistano|televidoj]] kaj radiaj stacioj havas ĉefsidejon en Karaĉio, inkluzive de ''[[Business Plus]]'', ''[[AAJ News]]'', ''[[Geo TV]]'', ''[[KTN (televida kanalo)|KTN]]'',<ref name="ktn">{{Cite web|url=http://www.ktn.com.pk|title=Welcome to KTN TV|publisher=KTN|access-date= 2008-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070117020638/http://www.ktn.com.pk/|archive-date=2007-01-17|url-status=dead|language=en}}</ref> ''[[Sindh TV]]'',<ref name="sindhtv">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.thesindh.tv/contact.htm|titolo=Sindh TV|alirdato=2008-02-20|eldoninto=Sindh TV|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080102071108/http://www.thesindh.tv/contact.htm|arkivdato=2008-01-02}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.thesindh.tv/contact.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080102071108/http://www.thesindh.tv/contact.htm |arkivdato=2008-01-02 }}</ref> ''[[CNBC Pakistan]]'', ''[[TV ONE]]'', ''[[Express TV]]'',<ref>{{Cite web|url=http://www.express.com.pk/|title=Daily Express Urdu Newspaper – Latest Pakistan News – Breaking News|website=express.com.pk|access-date=2017-08-05|language=en}}</ref> ''[[ARY Digital]]'', ''[[Indus Television Network]]'', ''[[Samaa TV]]'', ''[[Abb Takk News]]'', ''[[Bol TV]]'', kaj ''[[Dawn News]]'', tiel kiel multenombraj lokaj stacioj. === Industrio === La industrio kontribuas al granda parto de la ekonomio de Karaĉio kaj la urbo gastigas plurajn el la plej grandaj firmaoj de Pakistano kiuj laboras kun teksaĵoj, cemento, ŝtalo, peza maŝinaro, ĥemiaĵoj kaj manĝaĵaj produktoj.<ref name="dawn4">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/2007/02/14/ebr1.htm |title=World Bank report: Karachi termed most business-friendly |author=Dawn Group of Newspapers |access-date=2007-10-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011155147/http://dawn.com/2007/02/14/ebr1.htm |archive-date=2007-10-11|language=en}}</ref> La urbo gastigas {{Ĉirkaŭ|30}} elcenton de la fabrikada sektoro de Pakistano<ref name="stepmother" /> kaj produktas {{Ĉirkaŭ|42}} elcenton de la [[aldonita valoro]] de Pakistano en grand-skala fabrikado.<ref>{{cite news|title=How important is Karachi to Pakistan?|url=http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05|access-date=2016-11-02|work=Business Recorder|date=2012-05-05|archive-date=2016-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921083953/http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921083953/http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05 |date=2016-09-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160921083953/http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05 |arkivdato=2016-09-21 }}</ref> Almenaŭ 4500 industria unuoj konstituas la formalan industrian ekonomion de Karaĉion.<ref>{{Cite web|last1=Hasan|first1=Arif|title=The case of Karachi, Pakistan|url=http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|access-date=2016-11-02|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130915074410/http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|archivedate=2013-09-15}}</ref> La neformala fabrikada sektoro de Karaĉio utiligas ege pli da homoj ol la formala sektoro, kvankam takso sugestas, ke la cirkulada mono kaj la aldonita valoro de tiaj neformalaj entreprenoj estas ege pli malgranda ol tio de la entreprenoj de formalaj sektoroj<ref>{{Cite web|last1=Sayeed|first1=Asad|last2=Husain|first2=Khurram|last3=Raza|first3=Syed Salim|title=INFORMALITY IN KARACHI'S LAND, MANUFACTURING, AND TRANSPORT SECTORS|url=https://www.usip.org/sites/default/files/PW114-Informality-in-Karachis-Land-Manufacturing-and-Transport-Sectors.pdf|publisher=United States Institute for Peace|access-date=2016-11-02|quote=Informal manufacturing is more prevalent than formal manufacturing in terms of the number of people employed, land area covered by informal enterprises, and a number of enterprises. Output data are unavailable, but proxy data suggest that informal manufacturing is far smaller in terms of capital employed and value-added.|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160903025624/http://www.usip.org/sites/default/files/PW114-Informality-in-Karachis-Land-Manufacturing-and-Transport-Sectors.pdf|archivedate=2016-09-03}}</ref> Ĉirkaŭ 63% el la laborantaro de Karaĉio laboras en komerco kaj fabrikado.<ref name="wb" /> La Karaĉia eksporta pretigzono, SITE, Korangi, la nord-pretervoja industria zono, Bin-Kasim kaj norda Karaĉio funkcias kiel grandaj industrizonoj en Karaĉio.<ref>{{Cite web |url=http://www.fpcci.com.pk/industrialzone.asp |title=The Federation of Pakistan Chambers of Commerce & Industry |publisher=Federation of Pakistan Chambers of Commerce & Industry |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907204417/http://www.fpcci.com.pk/industrialzone.asp |archive-date=2011-09-07 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110907204417/http://www.fpcci.com.pk/industrialzone.asp |date=2011-09-07 }}</ref> La [[Karachi Ekspozicia Centro|Karaĉia Ekspozicia Centro]] ankaŭ subtenas la industrian ekonomion de Karaĉio, gastigante regionajn kaj internaciajn ekspoziciojn.<ref>{{cite web |url=http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |title=Full Service Interactive Agency&nbsp;– MAGSNET LIMITED |publisher=Epb.gov.pk |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140112132910/http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |archive-date=2014-01-12 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140112132910/http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |date=2014-01-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140112132910/http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |arkivdato=2014-01-12 }}</ref> {| class="wikitable sortable" !Nomo de la nemoveblaĵo !Loko !Establita !Areo en akreoj |- |''[[SITE Karachi]]'' |[[SITE Town|Urbeto ''SITE'']] |1947 |4700<ref>{{cite web |url=http://www.site-association.org/Background_and_Profile.html |title=Welcome To S.I.T.E Association of Industry of Karachi |publisher=Site-association.org |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001154743/http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |archive-date=2015-10-01 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151001154743/http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |date=2015-10-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151001154743/http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |arkivdato=2015-10-01 }}</ref> |- |[[Industria areo de Korangi]] |[[Urbeto Korangi]] |1960 |8500<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.kati.pk/|titolo=Welcome|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Korangi Association of Trade & Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Industria areo de Langi]] |[[Urbeto Langi]] |1949 |11000<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://landhi.org/aboutus/landhifacts.php|titolo=Landhi.Org|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Landhi Association of Trade and Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Industria areo de norda Karaĉio]] |[[Nova urbeto Karaĉio]] |1974 |725<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://nkati.org/|titolo=North Karachi Association of Trade & Industry|alirdato=2014-02-10|eldoninto=North Karachi Association of Trade & Industry|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180307102359/http://nkati.org/|arkivdato=2018-03-07}}</ref> |- |[[Federala industria areo B]] |[[Urbeto Gulberg]] |1987 |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fbati.com/|titolo=Federal B Area Association of Trade & Industry|alirdato=2014-02-10|dato=2013-12-17|eldoninto=Federal B Area Association of Trade & Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Industria parko Rivereto Korangi]] |[[Kantonmento Rivereto Korangi]] |2012 |250<ref>{{Cite web|author=APP |url=http://tribune.com.pk/story/634069/construction-approved-korangi-creek-industrial-park-land-up-for-grabs/ |title=Construction approved: Korangi Creek Industrial Park land up for grabs |website=The Express Tribune |date=2013-11-20 |access-date=2014-02-10|language=en}}</ref> |- |[[Industriaro Bin-Kasim]] |[[Urbeto Bin-Kasim]] |1970 |25000<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bqati.com.pk/|titolo=BQATI {Bin Qasim Association of Trade & Industry}|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Bin Qasim Association of Trade & Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Eksporto-Pretiganta zono de Karaĉio]] |[[Urbeto Landi]] |1980<ref>{{cite web |url=http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |title=Export Processing Zone Authority |publisher=Pakistaneconomist.com |access-date=2014-02-10 |archive-date=2017-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001011256/http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |url-status=dead |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171001011256/http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |date=2017-10-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171001011256/http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |arkivdato=2017-10-01 }}</ref> |315<ref>{{cite web |url=http://www.epza.gov.pk/karachi.html |title=Welcome To EPZA |publisher=Epza.gov.pk |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140217185414/http://www.epza.gov.pk/karachi.html |archive-date=2014-02-17 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140217185414/http://www.epza.gov.pk/karachi.html |date=2014-02-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.epza.gov.pk/karachi.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140217185414/http://www.epza.gov.pk/karachi.html |arkivdato=2014-02-17 }}</ref> |- |[[Pakistana teksaĵa urbo]] |[[Urbeto Bin-Kasim]] |2004 |1250<ref>{{cite web |url=http://www.textilecity.com.pk/ |title=Textile City |publisher=Textile City |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140212111901/http://www.textilecity.com.pk/ |archive-date=2014-02-12 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140212111901/http://www.textilecity.com.pk/ |date=2014-02-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.textilecity.com.pk/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140212111901/http://www.textilecity.com.pk/ |arkivdato=2014-02-12 }}</ref> |- |[[Industria areo Okcidenta Wharf|Industria areo Okcidenta ''Wharf'']] |[[Urbeto Kimari]] | |430 |- |[[Super-aŭtovoja SITE 1-a fazo]] |[[Super-aŭtovojo SITE]] |1983 |300<ref name=site /> |- |[[Super-aŭtovoja SITE 2-a fazo]] |[[Super-aŭtovojo SITE]] |1992 |1000<ref name=site>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.site.com.pk/|titolo=site.com.pk|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Sindh Industrial Trading Estates|lingvo=en}}</ref> |} === Enspezo-kolekto === [[Dosiero:Old_building_of_State_Bank_of_Pakistan,_Now_its_known_as_State_Bank_Museum.jpg|eta|La eksa Ŝtata Banko de Pakistano estis konstruita dum la kolonia epoko.]] Kun la plej granda haveno kaj granda parto de la fabrikantaj industrioj de Pakistano, Karaĉio ege kontribuas al la kolekto de impostaj enspezoj en la lando. Ĉar plejparto de la grandaj transnaciaj kompanioj en Pakistano havas ĉefsidejon en Karaĉio, la enspezaj impostoj estas pagataj en la urbo eĉ kiam la varoj povas esti produktitaj de aliaj regionoj de la lando.<ref>{{cite news|last1=Janjua|title=Karachi contributing 70% of federal tax revenue – a myth|url=http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/|access-date=2016-11-02|work=Business Recorder|date={{dato|2015-10-13}}|archive-date={{dato|2016-11-4}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104033351/http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161104033351/http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/ |date=2016-11-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161104033351/http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/ |arkivdato=2016-11-04 }}</ref> Kun la du plej grandaj havenoj de la lando, la Pakistanaj doganaj oficialuloj kolektas plejparton de federala tributojn kaj tarifojn ĉe la havenoj de Karaĉio, eĉ kiam tiuj importaĵoj estas destinitaj al aliaj provincoj de Pakistano.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/971188/the-importance-of-karachi/|titolo=The importance of Karachi|alirdato=2016-11-02|dato=2015-10-12|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> Oni taksas, ke ĉirkaŭ 25% el nacia enspezo de Pakistano estas ''produktita'' en Karaĉio mem.<ref name="adb" /> Laŭ la ĉiujara libro de 2006-07 de la [[federala estraro pri enspezoj]], la impostoj kaj doganoj en Karaĉio respondecis por {{nombro|46.75}}% el la direktaj impostoj, {{nombro|33.65}}% el federala akcizoj, kaj {{nombro|23.38}}% el hejma venda imposto.<ref name="fbr0607">{{Cite web|url=http://www.cbr.gov.pk/YearBook/2006-2007/FBRyearbook2006-2007.pdf|title=Federal Board of Revenue Year Book 2006–2007|access-date=2009-04-12|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100925013600/http://www.cbr.gov.pk/YearBook/2006-2007/FBRyearbook2006-2007.pdf|archive-date=2010-09-25|language=en}}</ref> Karaĉio respondecas por {{nombro|75.14}}% el la doganaj impostoj kaj 79% el la vendaj impostoj pri importaĵoj,<ref name="fbr0607" /> kaj kolektas {{nombro|53.38}}% el la totalaj tributoj de la Federala Estraro pri Enspezo, de kiu {{nombro|53.33}}% estas doganaj akcizoj kaj vendaj impostoj pri importaĵoj.<ref name="fbr0607" /><ref>note: Revenue collected from Karachi includes revenue from some other areas since the Large Tax Unit (LTU) Karachi and Regional Tax Offices (RTOs) Karachi, Hyderabad, Sukkur & Quetta cover the entire province of Sindh and Balochistan {{Dead link|month=januaro|year= 2022}}</ref> == Demografio == {{Ĉefa artikolo|Demografio de Karaĉio|Etnaj grupoj en Karaĉio|Religio en Karaĉio}} [[Dosiero:Bahadurabad_Area_Karachi_City.jpg|eta|La areo Bahadurabad havas altan loĝdenson.]] Karaĉio estas la plej lingve, etne kaj religie diversa urbo en Pakistano.<ref name="Penguin Publishing Group" /> La urbo estas [[fandopoto]] de etnolingvaj grupoj de tuta Pakistano, tiel kiel de migrantoj de aliaj regionoj de Azio. La censo de Pakistano de 2017 taksis, ke Karaĉio havu 14,910,352 loĝantojn, kun kresko de po 2.49% ĉiujare ekde la censo de 1998, kiu taksis {{Ĉirkaŭ|9.3}} milionojn de loĝantoj.<ref name="ETT"/> La loĝantoj de la urbo estas nomataj ''Karāchīwālā'' en la urdua kaj ''Karachiite'' en la angla. === Lingvoj === {{Tortdiagramo|etikedo1=[[Urdua]]|etikedo2=[[Paŝtuna]]|etikedo3=[[Panĝaba]]|etikedo4=[[Sinda]]|etikedo5=[[Saraika lingvo|Saraika]]|etikedo6=[[Baluĉa]]|etikedo7=Ceteraj|koloro1=green|koloro2=orange|koloro3=skyblue|koloro4=red|koloro5=blue|koloro6=gold|koloro7=Grey|valoro1=42.30|valoro2=15.01|valoro3=10.73|valoro4=10.67|valoro5=4.98|valoro6=4.04|valoro7=12.25|apudskribo=}} Karaĉio havas la plej grandan nombron de [[urdua]]-parolantoj en Pakistano.{{Mallonga piednoto|Amos Owen Thomas|2005}} Laŭ la censo de 2017, la jena estas la lingva situacio en la [[dividaĵo Karaĉio]]: {| class="wikitable" !Rangordo !Lingvoj !Censo de 2017<ref name="pbscensus2">{{cite web |author=Pakistan Bureau of Statistics |title=TABLE 11 – POPULATION BY MOTHER TONGUE, SEX AND RURAL/ URBAN |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/census_2017_tables/sindh/Table11p.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210807175349/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/census_2017_tables/sindh/Table11p.pdf |archive-date=2021-08-07|access-date=2021-07-28|language=en}}</ref> !Parolantoj !Censo de 1998{{sfn|Jonah Blank|Christopher Clary|Brian Nichiporuk|2014}} !Parolantoj !Censo de 1981{{sfn|Stephen P. Cohen|2004}} !Parolantoj |- |1 ![[Urduo|urdua]] |{{nombro|42.30}}% |{{nombro|6779142}} |{{nombro|48.52}}% |{{nombro|4497747}} |{{nombro|54.34}}% |{{nombro|2830098}} |- |2 ![[Paŝtuna lingvo|paŝtuna]] |{{nombro|15.01}}% |{{nombro|2406011}} |{{nombro|11.42}}% |{{nombro|1058650}} |{{nombro|8.71}}% |{{nombro|453628}} |- |3 ![[Panĝaba lingvo|panĝaba]] |{{nombro|10.73}}% |{{nombro|1719636}} |{{nombro|13.94}}% |{{nombro|1292335}} |{{nombro|13.64}}% |{{nombro|710389}} |- |4 ![[Sinda lingvo|sinda]] |{{nombro|10.67}}% |{{nombro|1709877}} |{{nombro|7.22}}% |{{nombro|669340}} |{{nombro|6.29}}% |{{nombro|327591}} |- |5 !saraika |{{nombro|4.98}}% |{{nombro|798031}} |{{nombro|2.11}}% |{{nombro|195681}} |{{nombro|0.35}}% |{{nombro|18228}} |- |6 ![[Baluĉa lingvo|baluĉa]] |{{nombro|4.04}}% |{{nombro|648964}} |{{nombro|4.34}}% |{{nombro|402386}} |{{nombro|4.39}}% |{{nombro|228636}} |- |7 !Ceteraj |{{nombro|12.25}}% |{{nombro|1963233}} |{{nombro|12.44}}% |{{nombro|1153126}} |{{nombro|12.27}}% |{{nombro|639560}} |- | !Ĉiuj |100% |{{nombro|16024894}} |100% |{{nombro|9269265}} |100% |{{nombro|5208132}} |} La kategorio «ceteraj» inkluzivas la hindkan<!--ne konfuziĝu kun la hindia-->, la brahvian, la kaŝmiran, la [[Guĝarata lingvo|guĝaratan]], la memonan, la marvaran, la [[Daria lingvo|darian]], la [[Braŭia lingvo|braŭian]], la makranan, la [[Hazaroj|hazaran]], la ĥovaran, la gilgitan, la [[Buruŝa lingvo|buruŝan]], la [[Balta lingvo|baltan]], la [[Araba lingvo|araban]], la [[Persa lingvo|persan]], la hindian, la [[Bengala lingvo|bengalan]] kaj la [[Tamila lingvo|tamilan]].<ref name="demographics">{{cite web |title=Karachi |url=http://www.findpk.com/cities/html/karachi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014142856/http://www.findpk.com/cities/html/karachi.html |archive-date=2013-10-14 |access-date=2014-02-10 |publisher=Findpk.com|language=en}}</ref> === Loĝantaro === Fine de la 19a jarcento, Karaĉio havis loĝantaron de {{Ĉirkaŭ|105000}} homoj.<ref name="c">{{Cite web|url=http://worldpopulationreview.com/world-cities/karachi-population/|title=Karachi Population 2016|website=World Population Review|access-date=2016-02-25|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160219014636/http://worldpopulationreview.com/world-cities/karachi-population/|archivedate=2016-02-19}}</ref> Je la tempo de la [[sendependeco de Pakistano]] en 1947, la urbo havis jam loĝantaron de {{Ĉirkaŭ|400000}}.<ref name="Penguin Publishing Group" /> La loĝantaro de la urbo kreskiĝis draste kun la alveno de centoj de miloj da [[Muhaĝiroj|islamaj rifuĝintoj]] de la lastatempe sendependa [[Barato|Respubliko Barato]].<ref name="Port Qasim &#124; About Karachi" /> La rapide-kreskanta ekonomio kiu sekvis la sendependecon allogis kromajn migrantojn el tuta Pakistano kaj suda Azio.<ref name="Rowman & Littlefield" /> Laŭ la censo de 2017, la loĝantoj de Karaĉio estis {{nombro|14910352}}, kun kresko de po {{nombro|2.49}}% ĉiujare ekde la 1998-a censo, kiu taksis loĝantaron de {{Ĉirkaŭ|9.3}} milionoj.<ref name="ETT"/> La loĝantaraj ciferoj de la censo, pli malaltaj ol la atenditaj, sugestas ke la malriĉa infrastrukturo de Karaĉio, sia leĝa kaj orda situacio, kaj la malfortigita ekonomio kompare al aliaj regionoj de Pakistano igis la urbon malpli alloga por enmigrado ol antaŭe.<ref name="ETT"/> La ciferoj estas disputitaj fare de ĉiuj gravaj politikaj partioj en [[Sindo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.samaa.tv/social-buzz/2017/08/karachiites-lash-census-results-social-media/|title=Karachiites lash out against census results on social media – Samaa TV|website=samaa.tv|access-date=2018-01-24|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://nation.com.pk/03-Nov-2017/assembly-rejects-initial-census-results|titolo=Assembly rejects initial census results|alirdato=2018-01-24|lingvo=en|verkaĵo=The Nation}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2|title=After PPP and PSP, MQM-Pakistan rejects census 2017 results|date=2017-08-29|work=NewsOne|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122001204/https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180122001204/https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2 |date=2018-01-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180122001204/https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2 |arkivdato=2018-01-22 }}</ref> La loĝantaro de Karaĉio kreskiĝis de {{nombro|59.8}}% ekde la {{nombro|14.9}} milionoj de la censo de 1998, dum urbo [[Lahoro]] kreskiĝis je {{nombro|75.3}}%.<ref name=stats/> Tamen, la provinca registaro ne ŝanĝis la censan distrikton de Karaĉio ekde 1998, dum la panĝaba registaro grandigis la censan distrikton de Lahoro, tiel parto de la kresko de Karaĉio okazis en la periferia areo ekster la limoj de la censita urbo.<ref name="ETT"/> La loĝantaro de Karaĉio kreskiĝis je indico de {{nombro|3.49}}% inter la censoj de 1981 kaj de 1998 censo, tiel multaj analizistoj antaŭtaksis {{Ĉirkaŭ|18}} loĝantojn por la censo de 2017, surbaze de kresko de po {{nombro|3.49}}% ĉiujare. Kelkaj eĉ atendis, ke la loĝantaro de la urbo estu inter 22 kaj 30 milionoj,<ref name="ETT">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://tribune.com.pk/story/1505657/karachis-population-fiction-reality/|titolo=Karachi's population – fiction and reality|alirdato=2017-12-01|dato=2017-09-14|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> kiu postulus ĉiujaran kreskan indicon de inter {{nombro|4.6}}% kaj {{nombro|6.33}}%.<ref name="ETT"/> <!-- Tabelo titole «Nombro de loĝantoj laŭjare» --> {| class="toccolours collapsible collapsed" align="right" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin:0 0 1em 1em; clear:right; text-align:right" |- ! colspan="4" style="background-color:LightGreen; padding-right:3px; padding-left:3px; font-size:110%; text-align:center" | Nombro de loĝantoj laŭjare |- |- style="font-size:95%" ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | Year ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | Pop. ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | %± |- | style="text-align:center" | '''[[1729]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 250 }} | | style="padding-left:8px" | {{centre|1=—}} |- | style="text-align:center" | '''[[1838]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 14000}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:5500.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1842]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 15000}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:7.1}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1850]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 16773}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:11.8}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1856]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 22227}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:32.5}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1861]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 56859}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:155.8}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1881]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 73560}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:29.4}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1891]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 105199}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:43.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1901]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 136297}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:29.6}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1911]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 186771}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:37.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1921]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 244162}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:30.7}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1931]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 300779}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:23.2}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1941]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 435887}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:44.9}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1951]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 1137667}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:161.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1961]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 2044044}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:79.7}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1972]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 3606744}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:76.5}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1981]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 5437984}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:50.8}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1986]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 7443663}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:36.9}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1998]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 9802134}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:31.7}}% |- | style="text-align:center" | '''[[2017]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 14910352}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:52.1}}% |- | colspan=4 style="border-top:1px solid black; font-size:85%; text-align:left" | Fonto:<ref name="pt28Aug2017" />{{sfn|Laurent Gayer|2014|pp=26}}<ref name="statpak">{{Cite web|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_major_cities/pop_major_cities.html|title=Population size and growth of major cities|publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan|access-date=2010-08-24|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101222175007/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_major_cities/pop_major_cities.html|archive-date=2010-12-22|language=en}}<br />Note: The 1998 census showed a population of about nine million but this did not include workers living in Karachi but registered as living elsewhere in Pakistan by the [[National Database and Registration Authority]] as well as large numbers of [[Afghan refugees]], Bangladeshis, Indians, Nepalis and others (incl. Filipinos, Iranians, Iraqis, Burmese).</ref><ref name=npr>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=91009748|titolo=The Urban Frontier – Karachi|alirdato=2010-01-17|dato=2008-06-02|eldoninto=NPR|lingvo=en}}</ref><br />† Granda loĝantarkresko inter 1941 kaj 1951 pro<br />granda migrado post sendependiĝo en 1947. |} Politikaj partioj en la provinco sugestis, ke la loĝantaro de la urbo estu subtaksita laŭ intenca volo de insidi la politikajn rolojn de la urbo kaj de sia provinco.<ref name="taj" /> La senatano ''[[Taj Haider]]'' de la [[Pakistana Popola Partio|PPP]] asertis, ke li posedu oficialajn dokumentojn rivelantajn censon de 2013 kun {{nombro|25.6}} milionoj da loĝantoj,<ref name=taj>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.dawn.com/news/1369642|titolo=Census commissioner rejects political parties' concerns|alirdato=2017-12-01|dato=2017-11-10|lingvo=en|verkaĵo=Dawn}}</ref> dum la Sinda Buroo pri Statistiko, kiu estas parto de la provinca administrado gvidata de PPP mem, taksis ke en 2016 Karaĉio havu loĝantaron de {{nombro|19.1}} milionoj.<ref>{{Cite web|title=Sindh at a Glance – 2016|url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf|website=Sindh Bureau of Statistics|publisher=Government of Sindh|access-date=2017-12-01|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131518/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf|archive-date=2017-12-01|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201131518/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf |date=2017-12-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171201131518/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf |arkivdato=2017-12-01 }}</ref> === Distrikta loĝdenso laŭ km² === Laŭ la censo de 2017 , kun siaj po {{nombro|43063.51}} loĝantoj por kvadrata kilometro, [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]] estis la plej dense loĝita distrikto el la ses distriktoj de Karaĉio kaj, pli ĝenerale, de tuta Pakistano. {| class="wikitable" style="text-align: right;" !Rango !Distrikto !Loĝantaro (2017 censo)<ref name="pbscensus-District wise - Sindh">{{Cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/District%20wise%20Sindh%20TABLE%201%202017%20FINAL.pdf|title=TABLE – 4 AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN PROPORTION,HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE OF SINDH|author=Pakistan Bureau of Statistics|access-date=2021-10-22|archive-date=2021-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118090211/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/District%20wise%20Sindh%20TABLE%201%202017%20FINAL.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> !Areo (km²) !Denseco |- | style="text-align: left;" |1 !Centra |{{nombro|2971382}} |69 |{{nombro|43063.51}} |- | style="text-align: left;" |2 !Korangi |{{nombro|2577556}} |108 |{{nombro|23866.26}} |- | style="text-align: left;" |3 !Orienta |{{nombro|2875315}} |139 |{{nombro|20685.72}} |- | style="text-align: left;" |4 !Suda |{{nombro|1769230}} |122 |{{nombro|14501.89}} |- | style="text-align: left;" |5 !Okcidenta |{{nombro|3907065}} |929 |{{nombro|4205.67}} |- | style="text-align: left;" |6 !Malir |{{nombro|1924364}} |{{nombro|2160}} |{{nombro|890.90}} |- | style="text-align: left;" | !Ĉiuj |'''{{nombro|16024894}}''' |'''{{nombro|3527}}''' |'''{{nombro|4543.49}}''' |- |} === Etnoj === La plej malnovaj kvartaloj de moderna Karaĉio reflektas la etnan komponaĵo de la unua setlejo, kun Baluĉoj kaj Sindoj kiuj daŭre konsistigas grandan parton de la kvartalo Ljari,<ref name="autogenerated3" /> kvankam multaj de la loĝantoj estas relative lastatempaj migrantoj. Post la dispartigo, grandaj nombroj de hinduoj forlasis Pakistanon por la lastatempe sendependa [[Dominio de Barato|Dominio de Hindio]] (poste, la Respubliko Barato), dum pli granda elcento da islamanaj migrantoj kaj rifuĝantoj el Barato alvenis al Karaĉio. La urbo kreskiĝis je 150% dum la dekjaro inter 1941 kaj 1951 kun la novaj alvenoj el Barato,<ref name="Pakistan: A Country Study">{{Citaĵo el libro|titolo=Pakistan: A Country Study|familia nomo=Blood|persona nomo=Peter R.|jaro=1986|eldoninto=DIANE Publishing|ISBN=978-0-7881-3631-3|paĝo=96|lingvo=en}}</ref> kiu konsistigis pli ol 57% el la loĝantaro de Karaĉio en 1951.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Zoroastrian Diaspora: Religion and Migration|url=https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn|familia nomo=Hinnells|persona nomo=John|jaro=2005|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-151350-3|paĝo=[https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn/page/193 193]|lingvo=en}}</ref> La urbo estas nun konsiderata fandopoto de Pakistano kaj estas la plej diversa urbo de la lando.<ref name="autogenerated3" /> Ekzemple, Karaĉio estas la plej granda [[Bengala lingvo|Bengala-parolanta]] urbo ekster regiono Bengalio. En 2011, {{Ĉirkaŭ|2.5}} milionoj da fremdaj migrantoj vivis en la urbo, plejparte el [[Afganio]], [[Bangladeŝo]], [[Birmo|Mjanmao]] kaj [[Srilanko]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=HarperCollins Publishers India|ISBN=9789351160861|lingvo=en}}</ref> [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img88_Charminar_Chowrangi.jpg|eta|Karaĉio gastigas grandan kvanton de posteuloj de rifuĝintoj kaj migrintoj el [[Hajderabado]], en suda Barato, kiu konstruis malgrandan kopion de la Hajderabada fama monumento [[Kvar-Minaretoj]] en areo Bahadurabade de Karaĉio.]] Multaj el la civitanaro de Karaĉio devenas de urdu-parolantaj migrintoj kaj rifuĝintoj el norda Barato, kiu fariĝis konataj per la araba termino por «migranto»: [[Muhaĝiroj|Muhaĝiro]]. La unua Muhaĝiroj de Karaĉio alvenis en 1946 kaŭze de la [[Grandaj Mortigoj de Calcutta|Grandaj Mortigoj de ''Calcutta'']] kaj de la sekvaj [[Biharaj tumultoj de 1946]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=THE MAKING OF EXILE: SINDHI HINDUS AND THE PARTITION OF INDIA|familia nomo=BHAVNANI|persona nomo=NANDITA|jaro=2014|ĉapitro=3|eldoninto=Westland|ISBN=9789384030339|paĝoj=434|lingvo=en}}</ref> La riĉaj hinduoj de la urbo oponis la re-setlo de rifuĝintoj proksime al iliaj hejmoj, kaj multe da rifuĝintoj estis gastigataj en la plej malnovaj kaj loĝdensaj kvartaloj de Karaĉio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Making of Exile: Sindhi Hindus and the Partition of India|familia nomo=Bhavnani|persona nomo=Nandita|jaro=2014|eldoninto=Westland|citaĵo=In June 1947, it was initially proposed to settle the muhajirs on a large plot of land in Bunder Road Extension, a well-heeled suburb of Karachi. This was, however, a residential area dominated by affluent Sindhi Hindus, who became nervous about such a large number of discontented lower-class Muslim refugees living in such close proximity to them. Given their influence, the Hindus were able to sway the government into transferring the proposed resettlement site to Lyari, a more congested and lower middle-class area.|ISBN=9789384030339|paĝoj=39–40|lingvo=en}}</ref> La urbo spertis grandan enfluon de Muhaĝiroj post la dispartigo, kiujn altiris al si la havena urbo kaj la lastatempe-nomumita federala ĉefurbo pro ties ŝancoj por oficejaj laborpostenoj.<ref>{{cite book |last1=Tan |first1=Tai Yong |author-link1=Tan Tai Yong |last2=Kudaisya |first2=Gyanesh |author-link2=Gyanesh Kudaisya |year=2000 |title=The Aftermath of Partition in South Asia |url=https://archive.org/details/aftermathpartiti00kuda |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/aftermathpartiti00kuda/page/n248 234]–235 |isbn=978-0-415-17297-4 |quote=In 1947, as the new Federal Government of Pakistan struggled to establish itself in Karachi, a large number of Muslim refugees from northern India came and settled down in the city{{nbsp}}... Karachi became the preferred destination of northern Indian Urdu-speaking Muslims who hoped to find white-collar employment opportunities in the cosmopolitan commercial and port city.|language=en}}</ref> Muhaĝiroj daŭre migris al Pakistano dum la 1950-aj kaj la komenco de la 1960-aj jaroj,<ref>{{cite journal |last=Khalidi |first=Omar |date=Aŭtuno de 1998 |title=From Torrent to Trickle: Indian Muslim Migration to Pakistan, 1947–97 |journal=Islamic Studies |volume=37 |number=3 |pages=339–352 |jstor=20837002|language=en}}</ref> do Karaĉio restis la unuaranga celloko de barataj islamanaj migrantoj dum tiuj jardekoj.<ref name=":0">{{cite journal |last=KHALIDI|first=OMAR|title=From Torrent to Trickle: Indian Muslim Migration to Pakistan, 1947—97|date=1998-01-01|jstor=20837002 |journal=Islamic Studies|volume=37|issue=3|pages=339–352|language=en}}</ref> La Muhaĝira urdu-parolanta komunumo en la censo de 2017 formis iomete malpli ol 45% el la loĝantaro de la urbo.<ref name=stats>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.dawn.com/news/1356681|titolo=STATISTICS: THE KARACHI-LAHORE CENSUS CONUNDRUM|alirdato=2017-12-01|dato=2017-09-10|lingvo=en|verkaĵo=Dawn}}</ref> La Muhaĝiroj konsistigas plejparton de la burĝaro de Karaĉio,<ref name="autogenerated3" /> kaj ili estas rigarditaj kiel la plej laika komunumo de la urbo; pli kaj pli, aliaj malplimultoj, kiel kristanoj kaj hinduoj, rigardas sin kiel Muhaĝiroj.<ref name="autogenerated3" /> Karaĉio gastigas multajn ne-urdu-parolantajn islamanojn kiuj devenas de regionoj en la hodiaŭa [[Barato|Respubliko Barato]]. Fakte, la urbo havas grandajn komunumojn de [[Guĝarataj islamanoj|guĝarata-]], [[Marataj islamanoj|marata-]], kaj konkana-parolantaj rifuĝintoj.<ref name="autogenerated3" /> En Karaĉio ankaŭ loĝas pluraj miloj de membroj de la forta komunumo de [[Mapilaj islamanoj|Malabaraj islamanoj]] el [[Keralo]] en [[suda Barato]].<ref>{{Cite web|author=M R Narayan Swamy |url=http://www.dnaindia.com/world/report_where-malayalees-once-held-sway_4610 |title=Where Malayalees once held sway & Updates at |website=Daily News and Analysis |date=2005-10-05 |access-date=2014-02-10|language=en}}</ref> Ĉi tiuj etnolingvaj grupoj estas nun [[Kultura asimilado|asimilataj]] en la urdu-parolantan komunumon.<ref name="http">{{Cite web|url=http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml|title=Political and ethnic battles turn Karachi into Beirut of South Asia " Crescent|publisher=Merinews.com|access-date=2012-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130080304/http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml|archive-date=2012-11-30|url-status=dead|language=en}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121130080304/http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml |arkivdato=2012-11-30 }}</ref> Dum la periodo de rapida ekonomia kresko en la 1960-aj jaroj, grandaj nombroj de [[Paŝtunoj]] el la [[Nordokcidenta Limprovinco]] migris al Karaĉio, kaj tiel Afganaj Paŝtunaj rifuĝintoj setlis en Karaĉio dum la 1980-aj.<ref name=pbs>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pbs.org/frontlineworld/rough/2009/07/karachis_invisi.html|titolo=Karachi's Invisible Enemy|alirdato=2010-08-24|familia nomo=Obaid-Chinoy|persona nomo=Sharmeen|dato=2009-07-17|eldoninto=PBS|lingvo=en}}</ref><ref name="The National">{{cite web |url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090825/FOREIGN/708249931 |title=In a city of ethnic friction, more tinder |website=The National |date=2009-08-24 |access-date=2010-08-24|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116211443/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20090825%2FFOREIGN%2F708249931 |archive-date=2010-01-16|language=en}}</ref><ref name="tribune.com.pk">{{cite magazine|url=http://tribune.com.pk/story/43827/the-pakhtun-in-karachi/ |title=Columnists &#124; The Pakhtun in Karachi |magazine=Time |date=2010-08-28 |access-date=2011-09-08|language=en}}</ref><ref name="thefridaytimes.com">http://www.thefridaytimes.com/beta2/tft/article.php?issue=20110715&page=5 {{Webarchiv|url=https://archive.is/20121209085408/http://www.thefridaytimes.com/beta2/tft/article.php?issue=20110715&page=5 |date=2012-12-09 }}, thefridaytimes</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://archives.dawn.com/2009/02/10/local9.htm|titolo=UN body, police baffled by minister's threat against Afghan refugees|alirdato=2012-01-24|dato=2009-02-10|lingvo=en}}</ref> Pro tiu kialo, hodiaŭ Karaĉio estas la metropolo kun la plej granda paŝtuna loĝantaro en la mondo;<ref name="Crossroads">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=A791CwAAQBAJ&pg=PA128|titolo=Pakistan at the Crossroads: Domestic Dynamics and External Pressures|familia nomo=Jaffrelot|persona nomo=Christophe|jaro=2016|eldoninto=Columbia University|ISBN=978-0-231-54025-4|paĝoj=128,384|lingvo=en}}</ref> ĝi, ekzemple, havas pli paŝtunajn civitanojn ol [[Peŝavaro]].<ref name="nadeemf.paracha" /><ref name="Crossroads" /> La paŝtunoj el Afganio estas taksata kiel la plej konservativa komunumo.<ref name="nadeemf.paracha" /> La Paŝtunoj el la Pakistana [[valo de Svat]], kontraste, estas ĝenerale rigarditaj kiel pli liberalemaj laŭ socia perspektivo.<ref name="nadeemf.paracha" /> La Paŝtuna komunumo formas plejparto de per-manaj laboristoj kaj transportistoj.{{Mallonga piednoto|Laurent Gayer|2014}} Anatol Lieven el la [[Universitato Georgetown en Kataro|Universitato ''Georgetown'' en Kataro]] skribis ke, pro la ekloĝo de Paŝtunoj en la urbo, «Karaĉio (ne Kabulo, Kandaharo aŭ Peŝavaro) estas la plej granda paŝtuna urbo el la mondo».<ref>{{Cite journal|last=Lieven|first=Anatol|title=An Afghan Tragedy: The Pashtuns, the Taliban and the State|journal=[[Survival (journal)|Survival: Global Politics and Strategy]]|volume=63|year=2021|issue=3 |pages=7–36|doi=10.1080/00396338.2021.1930403|doi-access=free|language=en}}</ref> Migrantoj el Panĝabio ekloĝis en Karaĉio en grandaj nombroj en la 1960-aj jaroj kaj nuntempe konsistigas {{Ĉirkaŭ|14}}% el la loĝantaro de Karaĉio.<ref name="nadeemf.paracha" /> La komunumo formas plejparton de la policistoj de la urbo.<ref name="nadeemf.paracha" /> Plejparto de la kristana komunumo de Karaĉio — {{Ĉirkaŭ|2.5}}% de la loĝantaro — estas Panĝaboj.<ref name="pakistanchristianpost.com">[http://www.pakistanchristianpost.com/viewarticles.php?editorialid=272 Pakistan Christian Post] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303000000/https://web.archive.org/web/20160303194247/http://www.pakistanchristianpost.com/viewarticles.php?editorialid=272 |date=2016-03-03 }} accessed 5 August 2017</ref> Malgraŭ ĝi estas la ĉefurbo de provinco Sindo, nur 6–8% el la urbo estas Sindanoj.<ref name="nadeemf.paracha" /> Multaj el la Sindoj laboras kiel urbaj kaj provincaj burokratoj.<ref name="nadeemf.paracha" /> 4% el la loĝantaro de Karaĉio parolas la Baluĉan kiel denaska lingvo, kvankam plejparto el la baluĉa-parolantoj havas [[Sidoj|Sidan]] devenon: ili estas komunumo kiu devenas el Afriko.<ref name="nadeemf.paracha" /> Post la [[Barata-Pakistana milito je 1971|Barata-Pakistana milito de 1971]] kaj la sendependeco de [[Bangladeŝo]], miloj da urdua-parolantaj [[Biharoj]] alvenis en la urbon, preferante daŭre resti Pakistananoj anstataŭ ol vivi en la nova sendependa lando. Ankaŭ grandaj nombroj de [[Bengaloj]] migris de Bangladeŝo al Karaĉio dum periodoj de ekonomia kresko de la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj. Karaĉio nun loĝigas {{Ĉirkaŭ|2.5|3}} milionojn da etnaj [[Bengaloj en Pakistano|Bengaloj]].<ref name="Falling back" /><ref name="cidcm.umd.edu" /> En la urbo eĉ loĝas [[Rohinĝoj|Rohingaj]] rifuĝintoj el [[Birmo|Mjanmao]], kiu parolas dialekton de la bengala kaj estas foje erare rigardataj kiel Bengaloj; en Karaĉio la Rohingoj estas {{Ĉirkaŭ|400000}}.<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/derek-flood/from-south-to-south-refug_b_100387.html|title=From South to South: Refugees as Migrants: The Rohingya in Pakistan|website=HuffPost|date=2008-05-12|access-date=2010-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606233229/http://www.huffingtonpost.com/derek-flood/from-south-to-south-refug_b_100387.html|archive-date=2011-06-06|url-status=dead|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-333213-Bengali-and-Rohingya-leaders-gearing-up-for-LG-polls|title=Bengali and Rohingya leaders gearing up for LG polls|website=The News|access-date=2015-12-18|archive-date=2015-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814203153/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-333213-Bengali-and-Rohingya-leaders-gearing-up-for-LG-polls|url-status=dead|language=en}}</ref> Grandskala Rohinĝa migrado faris Karaĉion unu el la grandaj loĝantaraj centroj de [[Rohinĝoj|Rohingoj]] en la mondo ekstere de Mjanmao.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.dawn.com/news/1165299|titolo=Identity issue haunts Karachi's Rohingya population|alirdato=2016-12-26|familia nomo=Rehman|persona nomo=Zia Ur|dato=2015-02-23|lingvo=en|citaĵo=Their large-scale migration had made Karachi one of the largest Rohingya population centres outside Myanmar but afterwards the situation started turning against them.|verkaĵo=Dawn}}</ref> Centraziaj migrantoj el [[Uzbekio]] kaj [[Kirgizio]] ankaŭ ekloĝis en la urbo.<ref name="conflictedkarachi">{{Cite web |url=http://blog.dawn.com/2010/08/26/conflicting-karachi/ |title=Conflicted Karachi |website=Dawn |date=2010-08-26 |access-date=2014-02-10 |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131107161946/http://blog.dawn.com/2010/08/26/conflicting-karachi/ |archivedate=2013-11-07 }}</ref> Hejmlaboristoj de Filipinio estas dungitaj en la mezklasanaj lokoj de Karaĉio, dum multaj el la instruistoj de la urbo devenas de [[Srilanko]].<ref name="conflictedkarachi" /> Multaj srilankanoj moviĝis al Karaĉio pro la [[Ekonomia krizo en Srilanko (2019–nuntempe)|ekonomia krizo de 2022]] en Srilanko. Ĉiniajn komencis elmigri al Karaĉio dem la 1940-aj, kaj eklaboris kiel dentistoj, ĉefkuiristoj kaj ŝuistoj; nuntempe multaj el iliaj posteuloj daŭre vivas en Pakistano.<ref name="conflictedkarachi" /><ref name="DawnKarachi">{{citation|archive-url=https://web.archive.org/web/20040715054506/http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm|archive-date=2004-07-15|url=http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm|date=2001-07-09|access-date=2009-07-26|periodical=Dawn|title=The melting pot by the sea|last=Ramzi|first=Shanaz|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040715054506/http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm|archivedate=2004-07-15}} {{Citaĵo el la reto |url=http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040715054506/http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm |arkivdato=2004-07-15 }}</ref> Ĉinoj ankaŭ alvenis Karaĉion post 2015 en grandaj nombroj pro la projekto CPEC. La urbo gastigas etan nombron de britaj kaj usonaj elmigrintoj.<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/1997/nov/14/news/mn-53634 |title=After Slayings, Americans in Karachi Weigh Choices |website=[[Los Angeles Times]] |date=2009-06-12 |access-date=2014-02-10|language=en}}</ref> Dum [[Dua Mondmilito|la dua mondmilito]], {{Ĉirkaŭ|3000}} polaj rifuĝintoj alvenis el [[Sovetunio|Sovetio]], kaj kelkaj el tiuj polaj familioj decidis resti en la urbo eĉ post la dispartigo.<ref>{{cite web |url=http://www.wbj.pl/article-54930-polish-pakistan-relations-a-need-for-understanding.html |title=Warsaw Business Journal&nbsp;– Online Portal |publisher=wbj.pl |date=2011-06-13 |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304210743/http://www.wbj.pl/article-54930-polish-pakistan-relations-a-need-for-understanding.html |archive-date= 2014-03-04 |language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=tNENuKhDGfwC&pg=PA27|titolo=The Exile Mission|alirdato=2015-06-14|familia nomo=Jaroszyńska-Kirchmann|persona nomo=Anna D|jaro=2004|ISBN=9780821415269|lingvo=en}}</ref> Post-dispartiga Karachi ankaŭ unufoje havis grandan rifuĝintan komunumon el post-revolucia [[Irano]].<ref name="conflictedkarachi" /> === Religio === {{Strikesto |titolo=Religioj en Karaĉio<ref name="cia-rel">{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613003300/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|url-status=dead|archive-date=2007-06-13|title=Religions in Pakistan|website=[[The World Factbook]]|access-date=2013-07-09|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181224211306/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk |date=2018-12-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181220203407/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html |arkivdato=2018-12-20 }}</ref><ref name="Curtis, Lisa 2009">Curtis, Lisa; Mullick, Haider (4 May 2009). "Reviving Pakistan's Pluralist Traditions to Fight Extremism". The Heritage Foundation. Retrieved 31 July 2011</ref><ref name="Religions 2010">a b c "Religions: Islam 95%, other (includes Christian and Hindu, 2% Ahmadiyyah ) 5%". CIA. The World Factbook on Pakistan. 2010. Retrieved 28 August 2010.</ref><ref># ^ International Centre for Political Violence and Terrorism Research at Nanyang Technological University, Singapore: "Have Pakistanis Forgotten Their Sufi Traditions?" by Rohan Bedi April 2006</ref> |titola strio=#ddd |maldekstre1='''Religioj''' |dekstre1='''Elcento''' |floso = dekstre |strioj = {{Strikesto/procentoj|[[Islamo]]|Green|96.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Kristianismo]]|blue|2.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Hinduismo]]|orange|0.86}} {{Strikesto/procentoj|Ceteraj|purple|0.14}} }} [[Dosiero:Bahria_Town_Karachi_Grand_Mosque_2.jpg|eta|Kun kapacito de {{nombro|800000}} preĝantoj, la [[Granda Moskeo Ĝamia, Karaĉio|Granda Moskeo Ĝamia]] estas la plej granda moskeo el Pakistano kaj la 3-a plej granda el la mondo.]] [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img40_StPatrick_Cathedral.jpg|alternative=|eta|La [[Katedralo de Sankta Patriko, Karaĉio|katedralo de Sankta Patriko]], konstruita en 1881, servas kiel la seĝo de la Ĉefepiskopujo de Karaĉio.]] [[Dosiero:SWAMI_NARAYAN_TEMPLE_HADDID_UDDIN_-_panoramio_-_Haddid_Uddin_(1).jpg|alternative=|eta|La templo Svaminarajan estas la plej granda [[Hinduisma templo|hindua preĝejo]] en Karaĉio.]] Karaĉio estas religie homogena urbo, ĉar pli ol 96 elcento de siaj loĝantoj estas islamanoj.<ref>Peter van der Veer: ''Handbook of Religion and the Asian City – Aspiration and Urbanization in the Twenty-First Century'', California University Press, 2015, {{ISBN|9780520961081}}, p. 388</ref> La Karaĉianoj aliĝas al multenombraj sektoj kaj sub-sektoj de [[Islamo]], tiel kiel de [[Protestantismo|protestanta kristanismo]] kaj eĉ ekzistas komunumo de [[Goaaj katolikoj]]. La urbo ankaŭ loĝigas grandajn nombrojn da [[Hindua|hinduoj]] kaj etan komunumon de [[Zaratuŝtrismo|Zoratuŝtranoj]] kaj [[Parsioj]]. Laŭ ''Nichola Khan'', Karaĉio estas la plej granda islama urbo el la mondo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cityscapes of Violence in Karachi: Publics and Counterpublics|familia nomo=Khan|persona nomo=Nichola|jaro=2016|eldoninto=Oxford University Press|citaĵo=... With a population of over 23 million Karachi is also the world's largest Muslim city, the world's seventh-largest conurbation ...|ISBN=9780190869786|lingvo=en}}</ref> Antaŭ la sendependeco de Pakistano en 1947, la religia demografio de la urbo vidis {{nombro|51.1}}% de hinduoj, {{nombro|42.3}}% de islamanoj, kun la cetera 7% precipe de kristanoj (kaj britaj kaj indiĝenaj), Siĥoj, Ĝajnoj, kun nombreto de Judoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7435/1/40138_1941_TAB.pdf|titolo=CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME XII SIND|alirdato=2021-09-15}}</ref> Post la sendependeco de Pakistano, vasta plimulto de [[Sindaj hinduoj]] kiuj loĝis en Karaĉio elmigris por iri Baraton dum, inverse, islamanaj rifuĝantoj el Barato alvenis en la urbon. Ĉi tiu amasa migrado draste ŝanĝis la religian demografion de la urbo. ==== Islamo ==== Karachi estas preskaŭ nur islamana,<ref name="nadeemf.paracha" /> kvankam la urbo estas unu el plej laikaj de Pakistano.<ref name="autogenerated3" /><ref name="India Today" /><ref name="dw.com" /> Ĉirkaŭ 85% el la islamanoj de Karaĉio estas [[Sunaismo|Sunaj]], dum 15% estas [[Ŝijaismo|Ŝijaj]].<ref name="PRC">{{Citaĵo el la reto|url=http://pewforum.org/Muslim/Mapping-the-Global-Muslim-Population%286%29.aspx|titolo=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population|alirdato=2010-08-28|dato=2009-10-07|eldoninto=[[Pew Research Center]]|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100830165222/http://pewforum.org/Muslim/Mapping-the-Global-Muslim-Population(6).aspx|arkivdato=2010-08-30}}</ref><ref name="PRCPDF">{{cite book |url=http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population |editor-last=Miller |editor-first=Tracy |month=oktobro |year=2009 |publisher=[[Pew Research Center]] |access-date=2010-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091108194815/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |archive-date=2009-11-08 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091010050756/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |date=2009-10-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130725120239/http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |arkivdato=2013-07-25 }}</ref><ref name="State">{{Citaĵo el la reto|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108505.htm|titolo=Pakistan – International Religious Freedom Report 2008|alirdato=2010-08-28|dato=2008-09-19|eldoninto=[[United States Department of State]]|lingvo=en}}</ref> La [[Sunaismo|Sunaj]] sekvas plejparte la [[Hanafismo|Hanafisma]] lernejo pri [[jurisprudenco]], dum [[Sufiismo|Sufismo]] influas religiajn praktikojn, instigante respektegon por Sufiismaj sanktuloj kiel Abdulah Ŝah Gazi kaj [[Meva Ŝah]]. La [[Ŝijaismo|Ŝijaj]] estas plejparte [[Dekduimamismo|dekduimamisma]], kun grava [[Ismailismo|Ismailisma]] malplimulto kiu estas cetere subdividita en [[Nizara Ismalismo|Nizaroj]], [[Mustala Ismalismo|Mustaloj]], [[Dacudi-Boroj|Davudi-Boroj]] kaj [[Sulajmanoj]]. Pli ol 3000 moskeoj troviĝas en Karachi; inter la plej eminentaj indas mencii la [[Granda Moskeo Ĝamia|Grandan Moskeon Ĝamia]], la [[Moskeo Baitul-Mukaram|Moskeon Baitul-Mukaram]], [[Masĝid-e-Tuba]]n kaj [[Nova Memon-Masĝid|Memon-Masĝidon]]. ==== Kristanismo ==== Ĉirkaŭ {{nombro|2.5}}% el la loĝantaro de Karaĉio estas kristana.<ref name="cia-rel" /><ref name="Curtis, Lisa 2009" /><ref name="Religions 2010" /> La kristana komunumo de la urbo konsistas precipe de Panĝabaj kristanoj kaj de komunumo de [[Goaaj katolikoj]], kiuj estas ofte pli bone instruitaj kaj pli riĉaj ol siaj panĝabaj samreligianoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-35910331|titolo=Who are Pakistan's Christians?|alirdato=2016-11-17|dato=2016-03-28|eldoninto=BBC|lingvo=en}}</ref> Ili starigis la ŝikan [[Urbo Cincinnatus|Urbo ''Cincinnatus'']] en [[Ĝardena Oriento]] kiel Goaa enklavo. La Goaa komunumo datiĝas je 1820 kaj sia loĝantaro estas {{nombro|12000}}–{{nombro|15000}}.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/A-dash-of-Goa-in-Pakistan/articleshow/9866412.cms|titolo=A Dash of Goa in Pakistan|alirdato=2016-11-17|familia nomo=Barbosa|persona nomo=Alexandre Moniz|dato=2001-09-05|lingvo=en|citaĵo=The city, however, has roughly between 12,000 and 15,000 'Goans', a number that has remained fairly constant for the past 190 years, since the first wave of migrating Goans in dhows washed up on its shores in 1820 and made it their home.|verkaĵo=[[The Times of India]]}}</ref> Karaĉio havas sian propran ĉefepiskopujo, t.e., la [[Romkatolika Ĉefepiskopujo de Karaĉio]]. ==== Hinduismo ==== Kvankam plejparto de la hinduaj loĝantoj de la urbo forlasis amase por iri Baraton post la sendependeco de Pakistano, Karaĉio ankoraŭ havas grandan hinduan komunumon: {{Ĉirkaŭ|250000}} hinduoj loĝis en la urbo laŭ takso de 2013,<ref>{{cite web |url=http://pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |title=Population of Hindus in the World |publisher=pakistanhinducouncil.org |access-date=2013-04-21 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518031747/http://www.pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |archive-date=2013-05-18 |language=en }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130518031747/http://www.pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |arkivdato=2013-05-18 }}</ref> kaj en centra Karaĉio troviĝas pluraj aktivaj temploj. La hindua komunumo estas disigita en pli prospera [[Sindaj hinduoj]] kaj grupeto de [[Panĝabaj hinduoj]], kiuj formas parton de la instruitaj burĝoj de Karaĉio, dum la pli malriĉaj hinduoj kiuj devenas de [[Raĝastananoj|Raĝastano]] aŭ de la [[Marvaroj]] formas la ceteran parton, kaj ofte postumas humilajn kaj laŭtagajn laborojn. La pli riĉaj hinduoj vivas precipe en [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] kaj en [[Sadar]], dum la pli malriĉaj vivas kaj havas iliajn preĝejojn en [[Narajanpura]] kaj [[Ljari]]. Multaj stratoj en centra Karaĉio ankoraŭ konservas hinduajn nomojn, precipe en [[Mitadar]], [[Aram-Bag]] (antaŭe ''Ramas Bagh'') kaj Ramsvami. Multaj hinduismaj preĝejoj en Sadar aĝas pli ol 100 jaroj. ==== Ceteraj religioj ==== Prosperaj kaj influaj [[Zaratuŝtrismo|Parsioj]] vivis en la regiono dum la 12-a jarcento, kvankam la modernaj komunumaj ekestiĝis meze de la 19-a jarcento kiam ili servis kiel militistaj kontraktistoj kaj komisariataj agentoj por la britoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Zoroastrian Diaspora: Religion and Migration|url=https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn|familia nomo=Hinnells|persona nomo=John|dato=2005-04-28|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-151350-3|paĝo=[https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn/page/199 199]|lingvo=en}}</ref> Kromaj enmigradoj de Parsaj enmigrantoj el [[Irano|Persio]] alvenis en la urbon je la fino de la 19-a jarcento.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Zoroastrian Diaspora: Religion and Migration|url=https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn|familia nomo=Hinnells|persona nomo=John|dato=2005-04-28|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-151350-3|paĝo=[https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn/page/202 202]|lingvo=en}}</ref> La loĝantaro de Parsoj en Karaĉio kaj tra la cetera suda Azio nuntempe pli kaj pli malpliiĝas pro la malaltaj naskiĝaj indicoj kaj pro la elmigrado al okcidentaj landoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-35219331|titolo=Why is India's wealthy Parsi community vanishing?|alirdato=2016-11-17|dato=2016-01-09|eldoninto=BBC|lingvo=en}}</ref> Laŭ Framĝi Minvala, en Pakistano restas nur {{Ĉirkaŭ|1092}} [[Parsioj]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.thenews.com.pk/print/464419-two-decades-from-now-pakistan-will-have-no-parsis|titolo=Two decades from now, Pakistan will have no Parsis|lingvo=en}}</ref> == Transportado == [[dosiero:Karachi Transport Network.png|eta|Mapo de la transporta reto de la urbo.]] {{Ĉefa artikolo|Transportado en Karaĉio}} === Ŝoseoj === Karaĉio disponas ŝosean reton longa {{Ĉirkaŭ|15500}} kilometrojn ({{nombro|9600}} mejlojn),<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2011/12/24/city/karachi/in-karachi-16562-more-vehicles-hit-the-roads-each-month/|titolo=In Karachi, 16,562 more vehicles hit the roads each month|alirdato=2016-11-25|dato=2011-12-24|lingvo=en|verkaĵo=Pakistan Today}}</ref> kiu servas po {{Ĉirkaŭ|5}} milionoj da veturiloj ĉiutage. Karaĉio estas servita de 6 «sensignalaj koridoroj» ({{Lang-en|signal-free corridors}}), t.e., longaj senhaltaj vojoj kiuj permesas al ĉiutaga trafiko transversi grandajn distancojn sen la bezono halti ĉe interkruciĝoj kaj semaforoj. La strato Karsaz (16&nbsp;km aŭ 10&nbsp;mi) konektas la [[Muzeo de la Pakistana Aerarmeo|Muzeon de la Pakistana Armeo]] en centra Karaĉio al la [[Urbo SITE|industria areo SITE]]. La Strato Raŝid Minhas, longa 20 kilometrojn, konektas la [[Urbo Surĝani|urbon Surĝani]] kun la [[urbo Ŝah-Faisal]]. La 19&nbsp;km (12&nbsp;mi) de la Universitata Vojo konektas la urban centron de Karaĉio al la antaŭurbo [[Gulistan-e-Ĝohar]]. La 18&nbsp;km (11&nbsp;mi) de [[Ŝahrah-e-Faisal]] konektas la areon [[Sadar]] de Karaĉio al la [[Internacia Flughaveno Ĝinah]]. La 18&nbsp;km (11&nbsp;mi) de Ŝahrah-e-Pakistan konektas la urban centron al la [[Federala Areo B.]]. La 18&nbsp;km (11&nbsp;mi) de la vojo Ŝer-Ŝah-Suri konektas la urban centron al [[Nazimabad]]. La [[Aŭtoŝoseo de Ljari]] estas 16-km [[aŭtovojo]] kun kontrolataj aliroj, kiuj etendiĝas laŭlonge de la [[rivero Ljari]]. Ĉi tiu paga aŭtovojo estis desegnita por malpliigi la trafikon ene de la urbo. Norde de Karaĉio troviĝas la 39 kilometroj de la [[Karaĉia Norda Pretervojo]] (M10), kiu preteriras la urbon por konekti la [[Aŭtovojo M9 de Pakistano|aŭtovojo M9]] al la [[Aŭtovojo N25 de Pakistano|nacia aŭtovojo N25]]. La aŭtoŝoseo Malir (39&nbsp;km aŭ 24&nbsp;mi) estas nuntempe konstruata laŭlonge de la [[rivero Malir]]. Ĝi ligos la DHA de Karaĉio kun la [[urbo Malir]] kaj terminos ĉe ''Kathore'' sur la aŭtovojo M9. Karaĉio estas la fino de la [[Aŭtovojo M9 de Pakistano|aŭtovojo M9]], kiu konektas Karaĉion al [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]]. La aŭtovojo M9 estas parto de pli granda tutlanda aŭtovoja reto, multajn de kiuj oni konstruis kadre de la projekto de [[Ĉinia-Pakistana Ekonomia Koridoro]]. De Hajderabado, la aŭtovojoj provizas altrapidan aliron al ĉiuj gravaj Pakistanaj urboj kiel [[Peŝavaro]], [[Islamabado]] kaj [[Lahoro]] kiuj troviĝas pli ol 1000&nbsp;km (600&nbsp;mi) norde de Karaĉio. Karachi estas ankaŭ la fino de la [[Aŭtovojo N5 de Pakistano|nacia aŭtovojo N5]], kiu konektas la urbon al la historia mezepoka ĉefurbo de Sindo, [[Thatta|Tata]]. Ĝi ankaŭ oferas pli forajn konektojn kun norda Pakistano kaj kun la Afgana landlimo proksime al [[Torĥam]]. La nacia aŭtovojo N25 konektas Karaĉion al la ĉefurbo de Baluĉistano, [[Kveta|Kveto]]. La nacia aŭtovojo N10 konektas Karaĉion al la alia havena urbo, [[Gvadar]]. === Pertrajne === Fervojoj de la [[Pakistanaj Fervojoj]] konektas Karaĉion al cetero de la lando. La stacidomo {{stacidomo|Karachi City}} kaj la fervoja stacidomo {{stacidomo|Karachi Cantonment}} estas la plej grandaj de la urbo.<ref name="nadeemf.paracha" /> La urbo havas internacian fervojan konekton, la ''[[Thar Express]],'' kiu ligas la stacidomon {{stacidomo|Karachi Cantonment}} kun la [[stacidomo Bagat-Ki-Koti]] de [[Ĝodhpur|Ĝodpur]], en Barato.<ref>{{Cite web|url=http://www.geo.tv/12-4-2010/75294.htm |title=Thar Express escapes blast near Karachi |publisher=GEO.tv |date=2010-12-04 |access-date=2013-04-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105192658/http://www.geo.tv/12-4-2010/75294.htm |archive-date=2013-11-05|language=en}}</ref> La fervoja sistemo ankaŭ pritraktas kargojn, ligante la haveno de Karaĉio al la cellokoj de norda Pakistano.<ref>{{Cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/31-Dec-2015/railways-to-upgrade-waiting-halls-at-16-major-stations|title=Railways to upgrade waiting halls at 16 major stations|website=Daily Times|access-date=2016-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302181953/http://www.dailytimes.com.pk/national/31-Dec-2015/railways-to-upgrade-waiting-halls-at-16-major-stations|archive-date=2016-03-02|url-status=dead|language=en}}</ref> La urbo estas la fino por la [[Fervoja linio ML-1 de Pakistano|fervoja linio ML-1]], kiu konektas Karaĉion al Peŝavaro. La fervoja reto de Pakistano, inkluzive de ML-1 disvolviĝis dank'al projekto de la [[Ĉini-Pakistana Ekonomia Koridoro]], kiu permesis al trajnoj foriri el Karaĉio kaj vojaĝadi sur Pakistanaj fervojoj je ordinara rapido de 160&nbsp;km/h (100&nbsp;mph) kontraŭ la nuna ordinara rapido de 80&nbsp;km/h (50&nbsp;mph).<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/22-Jan-2016/karachi-peshawar-railway-line-being-upgraded-under-cpec|titolo=Karachi-Peshawar railway line being upgraded under CPEC|alirdato=2016-02-10|dato=2016-01-22|lingvo=en|verkaĵo=Daily Times}}</ref> === Publika transportado === ==== Tramo ==== {{Ĉefa artikolo|Tramo de Karaĉio}} [[Dosiero:Karachi tram interior.jpg|eta|300px|Interno de aŭtobuso en Karaĉio]] La Pakistana Registaro okazigis projekton nome ''[[Karachi Metrobus]]'' («tramo de Karaĉio»), kun sia [[Rapida aŭtobusa transporto|peraŭtobusa rapida transita]] sistemo de 6 linioj kaj 150 kilometroj (93+1⁄4 mejloj).<ref>{{Cite web |title=Karachi Breeze – The Journey of Convenience Comfort and Reliability |url=https://breezekarachi.com/ |access-date=2022-09-13 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172725/https://breezekarachi.com/ |url-status=dead |language=en }}</ref> La projekton inaŭguris la tiama Ĉefministro [[Navaz Ŝarif]] la 25-an de februaro 2016. Ŝarif asertis, ke la «projekto estos pli bela ol la Metropola Aŭtobuso de Lahoro».<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1241849|title=Karachi's Green Line bus will be more beautiful than Lahore metro: PM Nawaz|date=2016-02-26|newspaper=Dawn|location=Pakistano|access-date=2017-02-25|language=en}}</ref> ==== Ronda Fervojo ==== La [[Ronda Fervojo de Karaĉio]] ({{Lang-en|Karachi Circular Railway}}, mallonge KCR) estas parte aktiva regiona [[Publika transporto|publika transporta sistemo]] en Karaĉio, kiu servas la [[Distrikto Karaĉio|metropola areo de Karaĉio]]. La KCR estis plene funkcia inter 1969 kaj 1999. Ekde 2001, oni klopodis restarigi la fervojon kaj restari la sistemon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://nation.com.pk/10-Aug-2020/chairman-railways-visits-kcr-track|titolo=Chairman Railways visits KCR track|dato=2020-08-10|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://tribune.com.pk/story/2260409/supreme-court-gives-four-more-months-to-overhaul-railways|titolo=Supreme Court gives four more months to overhaul railways|dato=2020-08-20|lingvo=en}}</ref> En novembro 2020 la KCR parte refariĝis utilizebla.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.dawn.com/news/1591237/karachi-circular-railway-begins-partial-operations-today|titolo=Karachi Circular Railway begins partial operations|dato=2020-11-19|lingvo=en}}</ref> [[Ŝebaz Ŝarif]] inkluzivis la KCR-on en [[Ĉinia-Pakistana ekonomia koridoro|ĈPEK]]-on, kaj sia konstruo ekis en 2022. La ekzistantaj vojoj de 43&nbsp;km kaj stacioj de KCR estus entute rekonstruitaj kiel moderna [[Aŭtomatigo|aŭtomatiga]] [[Metroo|rapida transportada]] sistemo kun [[medifavora]] [[Elektra lokomotivo|elektraj trajnoj]]. La vojo ne estus ŝanĝita, tamen multaj suppasejoj kaj pontoj estus konstruitaj laŭlonge de la vojo por forigi la 22-nivelajn kruciĝojn. La nova KCR estus simila al la [[Oranĝkolora limio (Lahora metroo)|Oranĝkolora Trajno]] de [[Lahoro]]. La nova KCR havus komunajn staciojn kun la [[aŭtobuso de Karaĉio]] ĉe punktoj de interkruciĝo. Laŭ la planoj, la projekto ekus en 2025. Kun ties nabo ĉe la stacidomo {{stacidomo|Karachi City}} sur la [[strato I. I. Chundrigar]], la KCR estos [[Publika transporto|publika transporta]] sistemo kiu konektos la urban centron kun pluraj industriaj, komercaj kaj loĝdomaj distriktoj ene de la urbo.<ref name="Railway Technology">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.railway-technology.com/projects/karachicircularrailw/|titolo=Karachi Circular Railway Revival, Pakistan|alirdato=2012-10-04|eldoninto=railway-technology.com|lingvo=en}}</ref> ==== Tramvoja servo ==== Ikoneca tramvoja servo startiĝis en 1884 en Karaĉio sed estis fermita en 1975.<ref>{{cite news|title=OLMT project to face further delay|url=https://tribune.com.pk/story/1941286/1-olmt-project-face-delay/|access-date=2019-04-02|agency=[[The Express Tribune]]|author=Adnan, Imran|date=2019-04-01|quote=As per the direction of the apex court, he said, the civil works of the project will be completed by end of July 2019. But the project will not enter into commercial operations by August or November 2019.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Manufacturing of orange trains starts, says Kh Hassan|url=https://www.thenews.com.pk/print/122738-Manufacturing-of-orange-trains-starts-says-Kh-Hassan|access-date=2017-01-24|agency=The News|date=2016-05-26|quote=Latest technology will be employed for fabricating these trains and the rolling-stock will be fully computerised, automatic and driverless.|language=en}}</ref> Tamen, la reviviĝon de la trama servo proponis la administranto de Karaĉio Iftiĥar Ali. Turkio proponis sian helpon por la reviviĝo kaj por la starigo de moderna trama servo en Karaĉio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://tribune.com.pk/story/2264436/turkey-offers-help-in-bringing-iconic-tram-service-back-to-karachi?amp=1|titolo=Turkey offers help in bringing iconic tram service back to Karachi|dato=2020-09-17|lingvo=en}}</ref> === Aero === La [[Internacia Flughaveno Ĝinah]] de Karaĉio estas la plej trafika flughaveno de Pakistano, kun totalo de {{nombro|7.2}} milionoj da pasaĝeroj en 2018. La nuna strukturo estis konstruita en 1992 kaj estas disigita en internaciaj kaj hejmaj sekcioj. La flughaveno de Karaĉio servas kiel [[Flugkompania nabo|nabo]] por la [[flagportanta flugkompanio]], la ''[[Pakistan International Airlines]]'' (PIA), kaj ankaŭ por ''[[Air Indus]]'', ''[[Serene Air]]'' kaj ''[[Airblue]]''. La flughaveno proponas seninterrompaj flugoj al cellokoj al tuta orienta Azio, suda Azio, sudorienta Azio, centra Azio, la [[arabaj ŝtatoj ĉe la Persa Golfo|Golfaj Ŝtatoj]], Eŭropo kaj Nord-Ameriko.<ref>{{Cite web|url=http://www.piac.com.pk/schedule/display_abc.asp?date=3:16:07+AM|title=Pakistan International Airlines – Pakistan International Airlines – PIA|website=piac.com.pk|language=en}}{{Dead link|month=decembro|year= 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="PKint">{{Cite web|url=https://www.piac.com.pk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726225316/http://www.piac.com.pk/PIA_About/intnetwork.asp|url-status=dead|title=Pakistan International Airlines – Pakistan International Airlines – PIA|archive-date={{dato|2014-7-26}}|website=www.piac.com.pk|language=en}}</ref> === Maro === La plej grandaj ekspedaj havenoj en Pakistano estas la [[haveno de Karaĉio]] — la plej malnova en Pakistano — kaj la apuda [[haveno Kasim]]. La haveno Kasim troviĝas 35 kilometrojn (22 mejlojn) oriente de la Haveno de Karaĉio laŭ la estuaro de la [[Induso|rivero Induso]]. Ĉi tiuj havenoj pritraktas 95% el la komerca kargo de Pakistano de (kaj ĝis) fremdaj havenoj. Ĉi tiuj havenurboj oferas modernajn servojn, inkluzive de pogranda transportado, zonoj por ujoj kaj petrola transporto.{{Mallonga piednoto|Robert Stimson|Kingsley E. Haynes|2012}} La havenoj estas parto de la laŭmara [[Silka Vojo]].<ref>{{Cite web|title=The new Silk Road and the Sea|url=https://www.thenews.com.pk/print/107317-The-new-Silk-Road-and-the-Sea|access-date={{dato|2021-10-3}}|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> == Urba administrado == === Urba registaro === {{Ĉefa artikolo|Registaro de Karaĉio}} Karachi havas fragmentan sistemon de civita registaro. La urba areo estas disigita en ses «distriktaj municipaj korporacioj»: [[Distrikto Orienta Karaĉio|Orienta Karaĉio]], [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|Okcidenta Karaĉio]], [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]], [[Distrikto Suda Karaĉio|Suda Karaĉio]], [[Distrikto Malir|Malir]], kaj [[Distrikto Korangi|Korangi]]. Ĉiu distrikto estas plue disigita en inter 22 kaj 42 «uniaj komitatoj». Ĉiun unian komitaton reprezentas sep elektitaj reprezentantoj, kvar el kiuj povas esti ĝeneralaj kandidatoj de ajna socia deveno; la ceteraj tri seĝoj estas rezervita por virinoj, religiaj malplimultoj, kaj unia reprezentanto aŭ kultivisto el la kamparo. La urba areo de Karaĉio ankaŭ inkluzivas ses [[Kantonmento (Pakistano)|kantonmentojn]], kiujn administras senpere la [[Pakistanaj armitaj fortoj|Pakistana militistaro]] kaj inkluzivas kelkajn el la plej dezirindaj domegoj de Karaĉio. Kernaj civitaj korpoj kiel, inter la aliaj, la [[Estraro pri akvo kaj kloakoj]] kaj la [[Karaĉia aŭtoritato pri kontroloj de konstruoj]], estas sub la senpera kontrolo de la [[Registaro de Sindo]].<ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1225311|title=Sindh govt takes away key municipal function from local bodies|last=Azfar-ul-Ashfaque|date=2015-12-10|website=Dawn|location=Pakistan|access-date=2020-04-06|language=en}}</ref> Krome, la urbo-plananta aŭtoritato pri disvolvigindaj terenoj de urbo Karaĉio, nome «[[Karaĉia aŭtoritato pri disvolvigo]]» ({{Lang-en|Karachi Development Authority}}), estas sub la kontrolo de la registaro, dum du novaj urbo-planantaj aŭtoritatoj, la [[Aŭtoritato pri disvolvigo de Ljari]] kaj [[Aŭtoritato pri disvolvigo de Manir]] estis revivigita en 2011 fare de la registaro de la [[Pakistana Popola Partio]], laŭdire de kelkaj por subteni patronize siajn balotadajn alianculojn kaj voĉdonantajn bankojn.<ref name=":02" /> ==== Historia enkonduko ==== En respondo al ĥolera epidemio de 1846, la tiamaj britaj administrantoj starigis la «[[Karaĉia konservada estraro|Karaĉian konservadan estraron]]» por kontroli la disvastigo de la malsano.<ref name=cdgkhistory>{{Cite web|url=http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx|title=CDGK History|publisher=City-District Government of Karachi|access-date={{dato|2010-8-24}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110417020709/http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx|archive-date=2011-04-17|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110417020709/http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx |date=2011-04-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110417020709/http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx |arkivdato=2011-04-17 }}</ref><ref>{{cite web | title=Culture, Religion and Lifestyle in Karachi | website=Karachi History | date=2001-08-14 | url=http://www.karachi.com/v/history/ | access-date=2017-08-05 | language=en | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806020334/http://www.karachi.com/v/history/ | archivedate=2017-08-06 }}</ref> La estrarp poste fariĝis la «Karaĉia municipa komisiono» en 1852 kaj la «Karaĉia municipa komitato» la sekvanta jaro.<ref name=cdgkhistory /> La municipa leĝo de urbo Karaĉio de 1933 transformis la urban administron en la «[[Karaĉia municipa korporacio|Karaĉian municipan korporacion]]» kun urbestro, vic-urbestro kaj 57 konsilistoj.<ref name="cdgkhistory" /> En 1976, la korpo fariĝis la «[[Karaĉia metropola korporacio]]».<ref name="cdgkhistory" /> Dum la 1900-aj jaroj, Karaĉio spertis sian plej gravan plibeligon kun projekto sub la urbestra ofico de [[Harĉandrai Viŝandas]]. Novaj stratoj, parkoj, loĝdomaj kaj distraj areoj disvolviĝis kiel parto de ĉi tiu projekto. En 1948, oni starigis la «[[Federala ĉefurba teritorio|federalan ĉefurban teritorion]]» de Pakistano, konsistanta de {{Ĉirkaŭ|2103}} km² (812&nbsp;mi²) de Karaĉio kaj ĉirkaŭaj areoj, sed tiu ĉi teritorio unuiĝis al la provinco [[Okcidenta Pakistano]] en 1959.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.statoids.com/upk.html|titolo=Pakistan Provinces|alirdato={{dato|2010-8-24}}|eldoninto=Statoids.com|lingvo=en}}</ref> En 1960, la unuiĝo de Karaĉio kaj de la distrikto Lasbela kreis la dividaĵon Karaĉio-Bela. En 1972, la [[distrikto Lasbela]] translokiĝis al [[dividaĵo Kalat]] kaj la [[Karaĉia metropola korporacio|metropola areo de Karaĉio]] estis disigita en tri (03) distriktojn: [[Orienta distrikto de Karaĉio|Orienta]], [[Okcidenta distrikto de Karaĉio|Okcidenta]] kaj [[Suda distrikto de Karaĉio|Suda]]. En 1996, la metropola areo de Karaĉio estis plue disigita en du (02) kromajn distriktoj: [[Centra distrikto de Karaĉio|Centra]] kaj [[Distrikto Malir|Malir]], ĉiu el ili kun ties propra municipa korporacio.<ref name=cdgkhistory /> ==== Uniaj konsilioj (2001–11) ==== [[Dosiero:Naimatullah_Khan_(cropped).jpg|eta|Kun sia honora titolo «patro de la servo», [[Naimatullah Khan|Naimatulah Ĥan]] (2001-2005) estis unu el la plej sukcesaj kaj respektindaj urbestroj kiun Karaĉio havis iam ajn.]] En 2001, dum la guberniestreco de Generalo Pervez Muŝaraf, kvin distriktoj de Karaĉio unuiĝis kaj formis la urban distrikton Karaĉio, kun tri-nivela strukturo. La du plej lokaj niveloj konsistas de 18 [[Tehsil|urbetoj]] kaj 178 [[Uniaj konsilioj de Pakistano|uniaj konsilioj]].<ref name=tiers>{{Citaĵo el la reto|url=http://221.132.118.186/cdgk/Home/Towns/tabid/72/Default.aspx|titolo=CDGK Towns|alirdato=2010-08-24|eldoninto=City District Government of Karachi}}{{dead link|date=marto 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |language=en}}</ref> Ĉiu nivelo koncentriĝis pri elektitaj konsilioj kun kelkaj komunaj membroj por havigi «vertikaljan ligojn» ene de la federacio.<ref>{{cite web |url=http://www.nrb.gov.pk/local_government/default.asp |title=Local Government |publisher=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090125014524/http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |archive-date=2009-01-25 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090125014524/http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |date=2009-01-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090125014524/http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |arkivdato=2009-01-25 }}</ref> [[Naimatulah Ĥan]] estis la unua ''Nazim'' (t.e., «administranto») de Karaĉio dum la periodo de la unia konsilio, dum [[Ŝafik-Ur-Reman Paraĉa]] estis la unua distrikta kunordiga oficisto de Karaĉio. [[Sjed Mustafa Kamal]] estis elektita kiel nova urba administranto de Karaĉio kaj anstataŭis Naimatulah Ĥan en 2005 balotadoj kaj [[Nasrin Ĝalil]] estis elektita kiel la urba ''Naib Nazim''. Ĉiu unia konsilio havis dek tri membrojn elektitaj de specifaj balotantaroj: kvar viroj kaj du virinoj elektitaj rekte de la ĝenerala loĝantaro; du viroj kaj du virinoj elektitaj de kamparanoj kaj laboristoj; unu membro por la minoritataj komunumoj; du membroj estas elektitaj komune kiel la unia urbestro (''Nazim'') kaj la dua unia urbestro (''Naib Nazim'').<ref>{{cite web |url=http://www.nrb.gov.pk/local_government/union_admin_07.htm |title=Composition of the Union Council |publisher=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110803101846/http://www.nrb.gov.pk/local_government/union_admin_07.htm |archive-date=2011-08-03|language=en }}</ref> Ĉiu konsilio inkluzivis ĝis tri konsiliajn sekretariojn kaj nombron de aliaj civilaj servantoj. La sistemo de la unia konsilio ĉesis en 2011. ==== Distriktaj municipaj korporacioj (2011–nuntempe) ==== En julio 2011, la registaro de la urba distrikto Karaĉio estis redesegnita laŭ ties originalaj konsistigaj unuoj kontaj kiel «distriktaj municipaj korporacioj» ({{Lang-en|District Municipal Corporations}}, mallonge «DMC»). La kvin originalaj DMC-oj estis: [[Distrikto Orienta Karaĉio|Orienta Karaĉio]], [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|Okcidenta Karaĉio]], [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]], [[Distrikto Suda Karaĉio|Suda Karaĉio]], kaj [[Distrikto Malir|Malir]]. En novembro 2013, sesa DMC nome [[Distrikto Korangi]] estis disigita el Orienta Karaĉio.<ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1054395|title=Korangi notified as sixth district of Karachi|first=Hasan|last=Mansoor|date=2013-11-06|website=DAWN.COM}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/378585-former-un-staffer-being-tipped-as-pm-s-focal-person-for-polio|title=Former UN staffer being tipped as PM's focal person for polio|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2011/07/11/sindh-back-to-5-divisions-after-11-years/|title=Sindh back to 5 divisions after 11 years – Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Aligi |first=Irfan |url=http://tribune.com.pk/story/208342/changing-hands-karachi-split-into-5-districts/ |title=Changing hands: Karachi split into 5 districts |website=The Express Tribune |date={{dato|2011-7-12}}|access-date={{dato|2014-2-10}}|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://kmc.gov.pk.sv2.premiumwebserver.com/|titolo=Welcome to official website of Karachi Metropolitan Corporation|alirdato={{dato|2014-2-10}}|eldoninto=Kmc.gov.pk.sv2.premiumwebserver.com|lingvo=en}}</ref> En aŭgusto 2020, la gubierno de SIndo aprobis la formadon de la sepa distrikto en Karaĉio (nome distrikto Keamari); ĝi estis greita el parto de Okcidenta Karaĉio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.dawn.com/news/1575785/new-district-in-karachi,|titolo=New district in Karachi|dato=2020-8-22|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.samaa.tv/news/2020/08/karachi-fits-seventh-district-into-its-mix-keamari/,|titolo=Karachi fits seventh district into its mix – Keamari|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.thenews.com.pk/print/703699-kemari-becomes-karachi-s-seventh-district,|titolo=Kemari becomes Karachi's seventh district|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pressreader.com/bahrain/gulf-today/20200822/281779926499237,|titolo=Keamari is now 7th district of Karachi city|lingvo=en}}</ref> La komitatoj por ĉiu distrikto elpensas kaj observigas la uzon kaj a regulojn pri la terenoj ene de sia distrikto. Ĉiu komitato ankaŭ administras la akvo-provizon, la kloakon kaj la stratojn (krom 28 ĉefaj arterioj, kiu estas administritaj de la «[[Karaĉia metropola korporacio]]»).<ref name=":11" /> Strata lumigo, trafika planado, komercaj reguloj kaj vojsignoj estas ankaŭ sub la kontrolo de la DMC-oj. Ĉiu DMC ankaŭ daŭrigas sian propran municipan arĥivon kaj decidas pri sia propra loka buĝeto.<ref name=":11" /> La KMC-oj ankaŭ prirespondas por la evoluado kaj daŭrigado de ĉefaj arterioj, pontoj, dreniloj, pluraj hospitaloj, plaĝoj, mastrumado de solidaj ruboj, kaj ankaŭ de kelkaj parkoj kaj de la urbaj fajroestingadservoj.<ref>{{Cite web|title=KMC Function|url=http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=133|website=www.kmc.gos.pk|access-date={{dato|2020-5-5}}|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501220454/http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=133|archivedate=2020-05-01}}</ref> La plej lastatempa Karaĉia urbestro estis [[Vasim Aĥtar]] (2016-2020), kun Arŝad Hasan servanta kiel dua urbestro; ambaŭ laboris ene de la KMC. En 2022, la administranto de Karaĉio estis d-ro Sjed Saif-ur-Reman.<ref>{{Cite web|title=Metropolitan Commissioner|url=http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=54|website=www.kmc.gos.pk|access-date={{dato|2020-5-5}}|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501220554/http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=54|archivedate=2020-05-01}}</ref> La posteno de [[komisionestro de Karaĉio]] estis kreita, kaj Iftiĥar Ali Ŝalvani plenumis ĉi tiun rolon.<ref>{{Cite web|title=Meet-Commissioner Karachi Division|url=https://commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html|website=commissionerkarachi.gos.pk|access-date={{dato|2020-5-5}}|archive-date={{dato|2020-5-5}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505003051/http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200505003051/http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html |date=2020-05-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200505003051/http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html |arkivdato=2020-05-05 }}</ref> Estas ses [[Kantonmento (Pakistano)|militistaj kantonmentoj]], kiu estas administritaj de la [[Pakistana Armeo|pakistana armeo]] kaj estas inter la plej luksaj kvartaloj de Karaĉio. === Urba planado === La «[[aŭtoritato pri la disvolvigo de Karaĉio]]» ({{Lang-en|Karachi Development Authority}}, mallonge KDA), kune kun la «aŭtoritato pri la disvolvigo de Ljari» ({{Lang-en|Lyari Development Authority}}, mallonge LDA) kaj la «aŭtoritato pri la disvolvigo de Malir» ({{Lang-en|Malir Development Authority}}, mallonge MDA) respondecas pri la disvolvigo de la plej neevoluinta teritorio ĉirkaŭ Karaĉio. La KDA estiĝis en 1957 kun la tasko administri landon ĉirkaŭ Karachi, dum la LDA kaj la MDA naskiĝis en 1993 kaj 1994, respektive. La KDA iĝis sub la kontrolo de la loka registaro de Karaĉio kaj de sia urbestro en 2001, dum la LDA kaj la MDA estis aboliciitaj. La KDA poste iĝis rekte sub la kontrolo de la [[Registaro de Sindo]], ekde 2011. la LDA kaj la MDA ankaŭ renaskiĝis pro volo de la tiama registaro de la [[Pakistana Popola Partio]], laŭdire de kelkaj por subteni siajn balotadajn alianculojn kaj voĉdonantajn bankojn.<ref name=":02">{{Citaĵo el gazeto|url=https://pubs.iied.org/pdfs/10625IIED.pdf|titolo=Land ownership, control and contestation in Karachi and implications for low-income housing|familia nomo=Hasan|persona nomo=Arif|lingvo=en|gazeto=International Institute for Environment and Development United Nations Population Fund}}</ref> Do, la urbo-planado en Karaĉio ne estas decidita loke sed, male, estas sub la kontrolo de la provinco. Ĉiu «distrikta municipa korporacio» reguligas la uzon de la lando en neevoluintaj areoj, dum la «aŭtoritato pri kontrolo de konstruoj en SIndo» certigas, ke la konstruoj respektas planatajn regulojn de la urbo. La areoj de la kantonmentoj kaj la ''Defence Housing Authority'' estas administritaj kaj planataj fare de la militistaro. == Municipaj servoj == === Akvo === La akvajn provizojn de la municipo administras la «Karaĉia estraro pri Akvo kaj Kloakoj», kiu provizas po 640 milionoj da galjonoj ĉiutage al la urbo (krom la ŝtalfabrikoj de la grandurbo kaj la [[haveno Kasim]]), de kiu 440 milionoj de galjonoj estas filtrataj/traktataj.<ref name=":11" /> Plejparto de la provizo venas de la [[Induso|rivero Induso]] kaj 90 milionoj de galjonoj de la [[Akvobaraĵo Hub|digo Hub]].<ref name=":11" /> La akva provizo de Karaĉio estas transportita al la urbo dank'al kompleksa reto de kanaloj, tuboj, kaj sifonoj, kun la helpo de pumpado kaj filtraj stacioj.<ref name=":11" /> En 2022, 80% el familioj de Karaĉio havis aliron al krana akvo,<ref name="SPDC"/> kun privataj akvaj cisternoj provizis multe de la akvo postulita en neformalaj setlejoj.<ref name=wb/> 15% el loĝantoj laŭ enketo de 2022 taksis sian akvan provizon kiel «malbona» aŭ «tre malbone», dum 40% maltrankviliĝis pro la stabileco de la akva provizo.<ref name="SPDC"/> En 2022 oni taksis, ke po {{Ĉirkaŭ|35000}} homoj mortis ĉiujare pro malsanoj rilataj al aĉa akvo.{{Mallonga piednoto|Yamini Narayanan|2015}} La [[akva projekto K-IV]] estas nuntempe planata kontraŭ kosto de 876 milionoj de USD. Ĝi konektus la [[Lago Kinĝar|lago]] [[Lago Kinĝar|Kinĝar]] al Karaĉio, tial solvante la problemon pri akva malabundeco en orientaj kaj nordaj kvartaloj de la urbo. Ĝi devus provizi po 650 milionoj da galjonoj ĉiutage de trinkebla akvo al la urbo; la unua fazo de la projektoj, kun siaj 260 milionoj da galjonoj, preskaŭ kompletiĝas.<ref>{{cite news|title=Pakistan to award Karachi water supply project to Frontier Works Organisation|url=http://www.water-technology.net/news/newspakistan-to-award-karachi-water-supply-project-to-frontier-works-organisation-4810766/|access-date={{dato|2017-11-29}}|agency=Water Technology|date={{dato|2016-2-15}}|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201041215/http://www.water-technology.net/news/newspakistan-to-award-karachi-water-supply-project-to-frontier-works-organisation-4810766/ |date=2017-12-01 }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://nation.com.pk/22-Nov-2017/ist-phase-of-k-iv-project-to-be-completed-in-june-gov|titolo=Ist phase of K-IV project to be completed in June: Gov|alirdato={{dato|2017-11-29}}|dato={{dato|2017-11-22}}|lingvo=en|verkaĵo=The Nation}}</ref> === Kloakoj kaj urba purigo === 98% el la familioj de Karaĉio havas aliron al la subtera publika kloako de la urbo,<ref name="SPDC"/> plejparte administrata fare de la «Karaĉia estraro pri akvo kaj kloakoj» (kun anglalingva akronimo KW&SB). La KW&SB funkciigas 150 pumpadajn staciojn, 25 pograndajn akvo-rezervujojn, pli ol {{nombro|10000}} kilometrojn de tuboj kaj {{nombro|250000}} kloakkovrilojn.<ref name=":11" /> La urbo produktas po {{Ĉirkaŭ|472}} milionojn da galjonoj ĉiutage de kloakaĵoj, de kiu 417 estas eligitaj sen traktadoj.<ref name=":11" /> KW&SB bone kapablus trakti ĝis 150 milionojn da galjonoj de kloakaĵo, sed funkciigas nur {{Ĉirkaŭ|50}} milionojn de ĉi tiu kapacito.<ref name=":11" /> Tri centroj pri traktado ekzistas: en urbeto SITE (defluilo Bagiĉa), [[Memudabad (Karaĉio)|Memudabad]] kaj Moripur.<ref name=":11" /> Laŭ takso de 2022, 75% el la intervjuitaj raportis, ke la drenada sistemo de Karaĉio superfluas aŭ haltiĝas,<ref name="SPDC" /> la plej alta elcento inter ĉiuj gravaj Pakistanaj urboj.<ref name="SPDC" /> Partoj de la urba sistemo pri drenado superfluas ordinare po 2–7 fojoj ĉiumonate, inundante kelkajn urbajn stratojn.<ref name="SPDC" /> Familioj en Orangi mem-organiziĝis por starigi sian propran kloakan sistemon ene de la [[pilota projekto de Orangi]],<ref name="sewer" /> servo organizata komunume, fondita en 1980. 90% el la stratoj de Orangi estas nun konektitaj al kloaka sistemo konstruita de lokaj loĝantoj dank'al la projekto.<ref name="sewer" /> Loĝantoj de individuaj stratoj pagas la koston de kloakajn tubojn kaj oferas volontulan laboron por meti la tubojn.<ref name="sewer" /> La loĝantoj ankaŭ daŭrigas la kloakajn tubojn,<ref name="sewer" /> dum la urbo municipa administrado konstruas plurajn unuarangajn kaj duarangajn tubojn por la reto.<ref name="sewer" /> Rezulte de la projekto, 96% el loĝantoj de Orangi havas aliron al latrino.<ref name="sewer" /> La «estraro pri mastrumado de solidaj ruboj en Sindo» respondecas pri la kolekto kaj dispono de solidaj ruboj, ne nur en Karaĉio sed tra la tuta provinco. Karaĉio havas la plej altan elcenton da loĝantoj en Pakistano kiu raportas, ke siaj stratoj estas neniam purigataj: 42% el loĝantoj en Karaĉio raportas, ke siaj stratoj estas neniam purigataj, kompare al nur 10% el la loĝantoj de [[Lahoro]].<ref name="SPDC"/> Nur 17% el la loĝantoj de Karaĉio raportis ĉiutagan stratan purigadon, kompare al 45% en Lahoro.<ref name="SPDC">{{Cite web|url=http://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|title=SOCIAL DEVELOPMENT IN PAKISTAN ANNUAL REVIEW 2014–15|year=2016|publisher=SOCIAL POLICY AND DEVELOPMENT CENTRE|access-date={{dato|2017-11-28}}|archive-date={{dato|2020-4-5}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20200405051228/https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200405051228/https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf |date=2020-04-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200405051228/https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf |arkivdato=2020-04-05 }}</ref> 69% el la loĝantoj de Karaĉio uzas privatajn rub-kolektajn servojn,<ref name="SPDC"/> kaj nur 15% uzas la publikan servon.<ref name="SPDC"/> Laŭ enketo de 2022, 53% el la loĝantoj de Karaĉio raportis, ke la stato de la purigeco de sia kvartalo estis aŭ «malbona» aŭ «tre malbona»,<ref name="SPDC"/> kompare al 35% en [[Lahoro]]<ref name="SPDC"/> kaj al 16% en [[Multano]].<ref name="SPDC"/> == Edukado == {{Ĉefa artikolo|Edukado en Karaĉio}} [[Dosiero:Bvs_608.jpg|dekstra|eta|Parsa mezlernejo nome «[[Parsa mezlernejo BVS|Bai Virbaiĝi Soparivala]]» (B.V.S.).]] === Legokapabla indico laŭ distriktoj === Laŭ la censo de Pakistano de 2017, la [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra]] estas la plej legokapabla distrikto inter ĉiuj la distriktoj de Karaĉio kaj Sindo. Jen la legokapablaj indicoj de jomoj aĝantaj almenaŭ 10 jarojn el la ses distriktoj de Karaĉio: {| class="wikitable" style="text-align: right;" !Rango !Distrikto !Legokapabla Loĝantaro % (2017 censo)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pbs.gov.pk/census-2017-district-wise|titolo=District Wise Results (Census - 2017)|alirdato={{dato|2022-9-17}}|aŭtoro=Pakistan Bureau of Statistics|lingvo=en}}</ref> |- | style="text-align: left;" |1 !Centra | style="text-align: Center;" |{{nombro|81.52}}% |- | style="text-align: left;" |2 !Korangi | style="text-align: Center;" |{{nombro|80.49}}% |- | style="text-align: left;" |3 !Suda | style="text-align: Center;" |{{nombro|77.79}}% |- | style="text-align: left;" |4 !Orienta | style="text-align: Center;" |{{nombro|75.96}}% |- | style="text-align: left;" |5 !Okcidenta (<small>''inkluzive de ''</small> <small>''Kemari''</small>) | style="text-align: Center;" |{{nombro|65.61}}% |- | style="text-align: left;" |6 !Malir | style="text-align: Center;" |{{nombro|63.69}}% |- |} === Lernejoj === La edukada sistemo de Karaĉio estas disigita laŭ kvin niveloj: bazlernejo (5 jaroj), mezlernejo (2 jaroj), altlernejo (2 jaroj; kun atesto ĉe la fino), interlernejo (2 jaroj, kun atesto), kaj finfine universitataj programoj kun la plej altaj edukadaj gradoj. Karaĉio havas kaj publikajn kaj privatajn edukadajn instituciojn. Multaj edukaj institucioj disigas la studantoj laŭ sia sekso ekde baz- ĝis la interlernejo. Multajn el la lernejoj de Karaĉio, kiel la [[Altlernejo de Sankta Patriko|altlernejo de S-ta Patriko]], la [[Monaĥineja lernejo de sankta Jozefo|monaĥineja lernejo de S-ta Jozefo]] kaj la [[Angla altlernejo de Sankta Paŭlo|angla altlernejo de S-ta Paŭlo]], estras kristanaj preĝejoj, kaj estas inter la plej prestiĝaj lernejoj de Pakistano. === Universitatoj === [[Dosiero:DJCollegeKarachi.jpg|alternative=|eta|La [[Sinda registara scienca kolegio D. Ĝ.]] estas unu el plej malnovaj universitatoj de Karaĉio kaj datiĝas ĉe 1887.]] [[Dosiero:Silver_Jubilee_Gate_Karachi_University.jpg|eta|La Universitato de Karaĉio estas la plej granda el la urbo laŭ nombro de studantoj, nombro de departementoj kaj laŭ okupata landa areo.]] Karaĉio gastigas plurajn gravajn publikajn universitatojn. La unua publika universitato de Karaĉio datiĝas je la [[Brita Raĝlando|britkolonia]] epoko. La universitato ''[[Sindh Madressatul Islam]]'', fondita en 1885, ricevis statuson de universitato en 2012. Post la ''Sindh Madressatul'' ''Islam'' estis starigita la [[Sinda registara scienca kolegio D. Ĝ.]] en 1887, kaj la institucio ricevis statuson de universitato en 2014. La [[Universitato pri Inĝenieristiko kaj Teĥnologio Nadirŝo Edulĝi]] (NED), estis fondita en 1921 kaj estas la plej malnova altlernada institucio de Pakistano. La [[Universitato Do pri Sanaj Sciencoj]] estis starigita en 1945 kaj estas nun unu el plej bonaj por kuraca esplorado en la lando. La [[Universitato de Karaĉio]], fondita en 1951, estas la plej granda universitato de Pakistano kun studenta loĝantaro de {{nombro|24000}}. La [[Instituto pri Komerca Administro (Karaĉio)|Instituto pri Komerca Administro]], fondita en 1955, estas la plej malnova komerca lernejo ekster Nordameriko kaj Eŭropo, kaj estis starigita dank'al teĥnika subteno de la [[Lernejo Wharton|Lernejo ''Wharton'']] kaj de la [[Universitato de Suda Kalifornio]] (ambaŭ en Usono). La [[Universitato Davud pri Inĝenieristiko kaj Teĥnologio]], kiu malfermiĝis en 1962, oferas kursojn pri inĝenieristiko de petro, gaso, ĥemiaĵo kaj industrioj. La [[Pakistana Mararmeo Kolegio pri Inĝenieristiko]], sub la administrado de la [[Pakistana Mararmeo]], estas en asocio kun la [[Nacia Universitato pri Sciencoj kaj Teĥnologio]] de Islamabado. Karaĉio ankaŭ gastigas multenombrajn privatajn universitatojn. La [[Universitato Aga Ĥan]], fondita en 1983, estas la plej malnova privata eduka institucio de Karaĉio kaj unu el la plej prestiĝaj kuracaj lernejoj de Pakistano. La [[Indus-vala Lernejo pri Arto kaj Arĥitekturo]] estis fondita en 1989 kaj proponas altlernadajn programojn pri arto kaj arĥitekturo. La [[Universitato Hamdard|Universitato]] [[Universitato Hamdard|Hamdard]] estas la plej granda privata universitato en Pakistano kun fakultatoj kiuj inkluzivas orientan medicinon, kuracon, inĝenieristikon, farmacion kaj juron. La [[Nacia Universitato pri Komputilaj kaj Aperantaj Sciencoj]], unu el plej bonaj universitatoj de Pakistano pri komputila edukado, havas du sidejojn en Karaĉio. La [[Universitato Bahria]], fondita en 2000, estas unu el la gravaj ĝeneralaj institucioj de Pakistano kun siaj universitatejoj en Karaĉio, Islamabado kaj Lahoro oferas programojn pri Administradaj Sciencoj, Elektra Inĝenieristiko, Komputila Scienco kaj Psikologio. La [[Universitato S-ro Sjed pri Inĝenieristiko kaj Teĥnologio]] proponas programojn pri biomedicino, elektroniko, telekomunikado kaj informadiko. La Karaĉia Instituto pri Ekonomio kaj Teĥnologio (KIET) havas du sidejojn en Karaĉio. La [[Instituto Ŝahid Zulfikar Ali Buto pri Scienco kaj Teĥnologio]], fondita en 1995 fare de la eks-Ĉefministro [[Benazir Bhutto|Benazir Buto]], havas sidejon en Karaĉio. Jenas la listo pri privataj universitatoj:[[Dosiero:Habib_University_3.jpg|eta|La universitato Habib estas [[Liberalarta kolegio|liberala arta altlernejo]] en Karachi.]] * Universitato Ikra * Universitato Habib * Universitato Do * Kuraca kaj denta kolegio Ĝinah * Sinda kuraca universitato Ĝinah * Karaĉia instituto pri ekonomiko kaj teĥnologio * Unuiĝinta kuraca kaj denta kolegio * Nacia kuraca kolegio Liakat * Instituto pri kostaj kaj administradaj librotenistoj de Pakistano * Instituto pri [[komerca administrado]] === Amaskonukiloj === * [[Dawn (gazeto)|Dawn]] kaj [[Daily Jang]] (ĉiutagaj gazetoj) == Kuracado == {{Ĉefa artikolo|Listo de hospitaloj en Karaĉio|Medio de Karaĉio}} [[Dosiero:Aga_Khan_University_.jpg|eta|La hospitalo de la [[universitato Aga-Ĥan]].]] Karaĉio estas centro de esploro pri biomedicino kun almenaŭ 30 publikaj hospitaloj, 80 registritaj privataj hospitalojn kaj 12 rekonitaj kuracaj kolegioj,<ref>{{Cite journal|title=Establishment of a Comprehensive Epilepsy Center in Pakistan: Initial Experiences, Results, and Reflections|first1=M. Zubair|last1=Tahir|first2=Zain A.|last2=Sobani|first3=S. A.|last3=Quadri|first4=S. Nizam|last4=Ahmed|first5=Mughis|last5=Sheerani|first6=Fowzia|last6=Siddiqui|first7=Warren W.|last7=Boling|first8=Syed Ather|last8=Enam|date={{dato|2012-1-1}}|journal=Epilepsy Res Treat|volume=2012|doi=10.1155/2012/547382|pmid=22957232|pmc=3420664|pages=547382|doi-access=free|language=en}}</ref> inkluzive de la Hospitalo Induso, Hospitalo Sinjorino Dufferin, [[Karachi Institute of Heart Diseases|Karaĉia instituto pri koraj malsanoj]],<ref>{{Cite web|url=http://www.kihd.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110506025000/http://www.kihd.org/|url-status=dead|archive-date={{dato|2011-5-6}}|title=Karachi Institute of Heart Diseases (KIHD)|website=kihd.org|access-date={{dato|2016-6-1}}|language=en}}</ref> Nacia instituto pri kardiovaskulaj malsanoj,<ref>{{Cite web|url=http://nicvd.org/|title=National Institute of Cardiovascular Diseases|website=nicvd.org|access-date={{dato|2016-6-1}}|language=en}}</ref> Civila Hospitalo,<ref>{{Cite web|url=http://chk.gov.pk/|title=Civil Hospital Karachi|website=chk.gov.pk|access-date={{dato|2016-6-1}}|language=en}}</ref> Kombinita Militista Hospitalo, PNS Rahat,[286] PNS Ŝifa, Universitata Hospitalo Aga Ĥan, Nacia Hospitalo Liakat, Postbakalaŭra Medicina Centro Ĝinah, Hospitalo Sankta Familia kaj Hospitalo Ziaudin. En 1995, la Hospitalo Ziaudin estis la situo de la unua ostmedola transplantado en Pakistano.{{Mallonga piednoto|Kenneth D. Miller M.D.|Miklos Simon MD|2015}} La Karaĉiaj urbaj aŭtoritatoj en 2017 starigis novan frua-avertan sistemon kiu atentigis urbajn loĝantojn al prognozita varmigo. Fakte, pasintece la varmigoj ofte mortigis loĝantojn de Karaĉio, sed ekde la efektivigo de la averta sistemo laŭdire neniu morto pro varmigo plu okazis.<ref name="heatwave"/> Dum la pandemio de KOVIM-19 de 2020-2021, vakcinoj estis haveblaj en ĉiuj gravaj hospitaloj. == Distro, turismo kaj kulturo == {{Ĉefa artikolo|Kulturo de Karaĉio}} === Butikcentroj === Karaĉio gastigas la plej grandan butikcentron el Pakistano kaj pli ĝenerale de suda Azio nome «[[Lucky One Mall|butikcentro bonŝanculo]]» ({{Lang-en|Lucky One Mall}}), kiu gastigas pli ol 200 vendejoj.<ref>{{Cite news|url=https://www.lmkt.com/south-asias-largest-mall-lucky-one-selects-lmkt-to-deploy-gpon-solution/|title=South Asia's largest mall, Lucky One selects LMKT to deploy GPON Solution – LMKT|date={{dato|2016-1-18}}|work=LMKT|access-date={{dato|2018-11-15}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808012831/https://www.lmkt.com/south-asias-largest-mall-lucky-one-selects-lmkt-to-deploy-gpon-solution/|archive-date={{dato|2018-8-8}}|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180808012831/https://www.lmkt.com/south-asias-largest-mall-lucky-one-selects-lmkt-to-deploy-gpon-solution/ |date=2018-08-08 }}</ref> Laŭ ''[[TripAdvisor]]'' la urbo eĉ enhavas la plej ŝatatan butikumadacentro el Pakistano, t.e., [[Butikcentro Dolmen]], en [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]], kiun priparolis ankaŭ [[CNNa Internacio|CNN]].<ref>{{Citation|last=Pak Property Mela|title=Dolmen Mall Karachi by CNN|date={{dato|2016-12-16}}|url=https://www.youtube.com/watch?v=6MyQjqj--Xo| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/6MyQjqj--Xo| archive-date={{dato|2021-12-11}}| url-status=live|access-date={{dato|2018-11-15}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tripadvisor.com/Attractions-g293959-Activities-c26-Pakistan.html|title=THE BEST Shopping in Pakistan – TripAdvisor|website=tripadvisor.com|access-date={{dato|2018-11-15}}|language=en}}</ref> En 2023, alia giganta butikcentra/distra komplekso nome «Butikcentro de Karaĉio» estos malfermita, troviĝonte ĉe la fundo de plej alta nuboskrapulo de Pakistano: [[Ikona Turo de Baria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/10/16/62-storey-bahria-town-icon-reaches-structural-completion/|title=62-storey Bahria Town Icon reaches structural completion|website=Pakistan Today|access-date={{dato|2018-11-15}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bahriatown.com/index.php?option=com_content&task=view&id=405|title=Bahria Town ICON – Bahria Town – Your Lifestyle Destination|last=toot|website=bahriatown.com|access-date={{dato|2018-11-15}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116043315/http://www.bahriatown.com/index.php?option=com_content&task=view&id=405|archive-date={{dato|2018-11-16}}|url-status=dead|language=en}}</ref> === Muzeoj kaj artgalerioj === [[Dosiero:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|eta|dekstra|La fama skulptaĵo «[[Pastro-Reĝo (skulptaĵo)|Pastro-Reĝo]]» de la [[Induso-civilizacio]], videbla en la [[Nacia Muzeo de Pakistano]], en Karaĉio.]] [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img17_Mohatta_Palace.jpg|eta|dekstra|Konstruita kiel domo por riĉa hindua komercanto, la [[Palaco Mohata]] estas nun muzeo alirebla por la publiko.]] Karaĉio gastigas multajn el la eminentaj muzeoj de Pakistano, kiel ekzemple la [[Nacia Muzeo de Pakistano]] kaj la [[Palaco Mohata]]; la urbo ankaŭ havas plurajn privatajn artgaleriojn.<ref>{{Cite web|url=http://theculturetrip.com/asia/pakistan/articles/10-stunning-contemporary-art-galleries-in-karachi-pakistan/|title=10 Stunning Contemporary Art Galleries in Karachi, Pakistan|website=The Culture Trip|date={{dato|2014-3-26}}|access-date={{dato|2015-12-18}}|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151221031837/http://theculturetrip.com/asia/pakistan/articles/10-stunning-contemporary-art-galleries-in-karachi-pakistan/|archivedate=2015-12-21}}</ref> La [[Muzeo de la Pakistana Aerarmeo]] ({{Lang-ur|{{Nastaliq|پاک فضائیہ عجائب گھر}}| t=pak fazaiya ajaaeb ghar}}) estas [[muzeo]] pri [[aerarmeo]] kaj parko kiu troviĝas proksime al ''Karsaz Flyover'' laŭlonge de bulvardo Ŝahrah-e-Faisal en Karaĉio.<ref name=TheNation>{{citaĵo el gazeto|url=http://nation.com.pk/national/07-Sep-2015/air-chief-inaugurates-martyrs-monument-at-paf-museum-karachi|titolo= Air Chief inaugurates martyrs monument at PAF Museum Karachi|gazeto= The Nation |dato= 7-a de septembro 2015|alirdato = 14-a de septembro 2017|lingvo=angle}}</ref> Inter la ceteraj muzeoj, indas mencii la [[Muzeo pri la Pakistana Mararmeo]] kaj la unua interaktiva scienca centro de la lando, nome [[Centro MagnifiScience|Centro ''MagnifiScience'']].<ref>{{Cite news |last1=Azam |first1=Oonib |title=A praiseworthy endeavour to foster children's interest in science |url=https://www.thenews.com.pk/print/900358-a-praiseworthy-endeavour-to-foster-children-s-interest-in-science |website=Dawn (newspaper) |access-date={{dato|2022-4-15}}|date={{dato|2021-10-15}}|language=en}}</ref> La [[Domego Vazir]] ({{Lang-ur|وزیر مینشن}}, {{Lang-en|Wazir Mansion}}), oficiale konata per la nomo '''Naskiĝloka Muzeo de ''Quaid-i-Azam''''',<ref name=Dawn1>[https://www.dawn.com/news/880180 Wazir Mansion forgotten?] Dawn (newspaper), Publikigita la 26an de Decembro 2009, alirita la 20an de Aŭgusto 2020</ref><ref>Muzeoj de Sindo, broŝuro, registaro de Sindo</ref> estas eksa familia domo en la distrikto Ĥaradar de Karaĉio, konsiderita la naskiĝloko de la fondinto de la lando, [[Muhammad Ali Jinnah|Mahometo Ali Ĝinah]].<ref name=Dawn>''Wazir Mansion: then and now'' Dawn (gazeto), eldonita la 17-an de junio 2013</ref> La [[Domego de Quaid-e-Azam|domego de ''Quaid-e-Azam'']] ({{Lang-ur|{{nastaliq|قائدِ اعظم کا گھر}}}}; ''Quaid-e-Azam'' signifas «''grandan gvidanton''»), ankaŭ nomata kiel '''domo Flagstango''' ({{Lang-en|Flagstaff House}}),<ref name="stdc">{{citaĵo el la reto|url=https://stdc.gos.pk/index.php/tours/all-locations/item/94-quaid-e-azam-house-museum-karachi|titolo=Quaid-e-Azam House Museum, Karachi|alirdato=2023-01-26|lingvo=en|eldoninto=Sindh Tourism Development Corporation (STDC)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230126144514/https://stdc.gos.pk/index.php/tours/all-locations/item/94-quaid-e-azam-house-museum-karachi|arkivdato=2023-01-26}}</ref> estas domo-[[muzeo]] dediĉita al la vivo de [[Muhammad Ali Jinnah|Mahometo Ali Ĝinah]], la fondinto de Pakistano. La domego troviĝas en Karaĉio kaj estis desegnita de brita arĥitekto [[Moses Somake]]. Aliaj muzeoj inkluzivas la [[Domo TDF|domon TDF]] kaj la [[Ŝtata Banko de la Pakistanaj Muzeo kaj Artgalerio]]. === Teatro kaj kino === Karaĉio gastigas kelkajn gravajn kulturajn institucioj de la lando. La [[Nacia Akademio pri Prezentartoj]], troviĝanta en la eksa Hindu-Ĝimĥana, proponas diplomajn kursojn pri prezentartoj, inkluzive de klasika muziko kaj nuntempa teatro.<ref name="napa">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.napa.org.pk|titolo=Welcome to National Academy of Performing Arts|alirdato={{dato|2006-4-17}}|aŭtoro=National Academy of Performing Arts|lingvo=en}}</ref> Karaĉio estas la sidejo de grupoj kiel ''Thespianz Theater'', profesia junulara senprofita prezentarta grupo, kiu interesiĝas pri teatro kaj artaj aktivecoj en Pakistano.<ref>{{Cite web|url=http://www.pakistanbusinessjournal.com/b2b-directory/thespianz-theater_95750.html|title=Thespianz Theater |website=Pakistan Business Journal|access-date={{dato|2015-12-18}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1134478|title=Thespianz Theater brings string puppetry to PACC|author=Entertainment Desk|website=Dawn|date={{dato|2014-9-26}}|access-date={{dato|2015-12-18}}|language=en}}</ref> Kvankam [[Lahoro]] estis konsiderita la hejmo de la filma industrio de Pakistano, eĉ Karaĉio fastigas la ĉiujara [[Kinfestivalo Kara]], kun siaj sendependaj pakistanaj kaj internaciaj filmoj kaj dokumentarioj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/951275/karawood-film-festival-to-kick-start-september-7/|titolo=Karawood film festival to kick start September 7|alirdato={{dato|2015-12-18}}|dato={{dato|2015-9-5}}|lingvo=en|verkaĵo=[[The Express Tribune]]}}</ref> La jenaj estas inter la plej famaj kinejoj de la urbo: kinejo Bambino, Kinejo Kapri, Kinejo Sinepaks, Kinejo Sinegold-Pleks (urbeto Baria), Kinejo Mega Maltipleks (''Millennium Mall''), Kinejo ''Nueplex'' (Askari-4), Kinejo Atria Butikcentro (Sadar). === Muziko === La [[Tutpakistana Muzika Konferenco]], rilata kun la 45-jaraĝa simila institucio en [[Lahoro]], okazigas sian ĉiujaran muzikan festivalon ekde ĝia komenco en 2004.<ref>{{cite web |url=http://apmc.info/ |title=All Pakistan Music Conference &#124; Established in 1959 |publisher=All Pakistan Music Conference |access-date={{dato|2014-2-10}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20040205022516/http://apmc.info/ |archive-date={{dato|2004-2-5}}|url-status=dead|language=en }}</ref> La Nacia Artkonsilio (Kuĉa-e-Sakafat) havas muzikajn prezentojn kaj [[muŝairo]]jn. == Sociaj temoj == === Krimo === Foje deklarita inter la plej danĝeraj urboj el la mondo,<ref>{{Cite web|last1=Khan|first1=Taimur|title=Cooking in Karachi|url=https://foreignpolicy.com/2013/09/03/cooking-in-karachi/|access-date={{dato|2016-12-6}}|date={{dato|2013-9-9}}|language=en}}</ref> laŭ la vero la frekvenco de perfortaj krimoj en Karaĉio ne estas tiel alta kiel en aliaj metropoloj en la mondo.<ref name="ReferenceA">{{Citaĵo el libro|titolo=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience|url=https://archive.org/details/pakistanparadoxi0000jaff|familia nomo=Jaffrelot|persona nomo=Christophe|dato=2015|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-061330-3|paĝoj=672|lingvo=en}}</ref> Laŭ la Krima Indekso Numbeo de 2014, Karaĉio estis la 6-a plej danĝera urbo en la mondo. Ĉe la mezo de 2016, la rango de Karaĉio jam falis al 31 dank'al la novaj kontraŭkrimaj operacioj.<ref>{{cite news|title=Pakistan is winning its war on terror|url=http://www.spectator.co.uk/2016/12/pakistan-is-winning-its-war-on-terror/|access-date={{dato|2017-1-3}}|work=[[The Spectator]]|date={{dato|2016-12-31}}|ref=Just three years ago, according to the Numbeo international crime index, Karachi was the sixth most dangerous city in the world. Today it stands at number 31 – and falling.|language=en}}</ref> Ekde 2018, la rango de Karaĉio falis al 50.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://en.dailypakistan.com.pk/headline/karachi-improves-ranking-on-international-crime-and-safety-index-2018/|titolo=Karachi, the 6th most dangerous city in the world previously, has jumped to 50th place|alirdato={{dato|2018-2-13}}|lingvo=en|verkaĵo=Daily Pakistan Global}}</ref> En 2021, la rango de Karaĉio falis al 115. En 2022, la rango falis cetere al 128-an pozicio, kaj Karaĉio fariĝis pli sekura ol samregionaj urboj kiel [[Dako]] (56-a), Delhio (90-a) kaj [[Bengaluro]] (122-a).<ref>{{Cite web|last=desk|first=News|date={{dato|2021-4-27}}|title=Karachi ranks 115 in global crime ranking after improved security situation|url=https://pakobserver.net/karachi-ranks-115-in-global-crime-ranking-after-improved-security-situation/|access-date={{dato|2021-5-2}}|website=Pakistan Observer|language=en-US}}</ref> Pro la dimensio de la urbo kaj sia granda loĝantaro, la nombro de hommortigoj estas alta kaj la hommortiga indico estas modera.<ref name="ReferenceA" /> Ĉiuokaze, la hommortigaj indicoj pri Karaĉio estas pli malaltaj, ekzemple, ol multaj latinamerikaj urboj,<ref name="ReferenceA" /> kaj en 2015 estis po {{nombro|12.5}} ĉiu {{nombro|100000}},<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Karachi-worlds-most-dangerous-megacity-Report/articleshow/22437484.cms|titolo=Karachi world's 'most dangerous megacity': Report|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2013-9-9}}|lingvo=en|verkaĵo=The Times of India}}</ref> do pli malalta ol la hommortiga indico de pluraj usonaj urboj kiel [[Nov-Orleano]] kaj [[Sankta Luiso|S-ta Luiso]].<ref name="businessinsider.com">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.businessinsider.com/most-violent-cities-in-the-world-2016-1/#10-cali-colombia-had-6427-homicides-per-100000-residents-41|titolo=The 50 most violent cities in the world|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2016-1-26}}|lingvo=en|verkaĵo=Business Insider}}</ref> La hommortigaj indicoj en kelkaj latinamerikaj urboj kiel [[Karakaso]] (en [[Venezuelo]]) kaj [[Akapulko]] (en Meksikio) estas en eksceso de po 100 ĉiu {{nombro|100000}} loĝantoj,<ref name="businessinsider.com" /> do tre pli altaj ol la hommortiga indico de Karaĉio. En 2016, la nombro de murdoj en Karaĉio falis al 471, kaj cetere al 381 en 2017.<ref name="auto">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://thefrontierpost.com/karachi-killing-extortion-decreased-2017/|titolo=Karachi: Killing, extortion decreased in 2017 – The Frontier Post|alirdato={{dato|2018-3-8}}|dato={{dato|2018-1-2}}|lingvo=en|verkaĵo=The Frontier Post}} {{Citaĵo el la reto |url=https://thefrontierpost.com/karachi-killing-extortion-decreased-2017/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180308103624/https://thefrontierpost.com/karachi-killing-extortion-decreased-2017/ |arkivdato=2018-03-08 }}</ref> Je la fino de la 1980-aj kaj la komenco de la 1990-aj jaroj, Karaĉio spertis politikan konflikton dum samtempe la krimoj pliiĝis pro la alveno de armiloj el la [[Enlanda milito en Afganio|Milito en Afganio]].<ref name="violentEnd" /> Pluraj el la krimaj mafioj de Karaĉio fariĝis potencaj dum la periodo en la 1990-aj jaroj priskribita kiel «la gubierno de la mafioj».{{Mallonga piednoto|Marcello Balbo|2005}} Gravaj mafioj aktivaj en la urbo inkluzivis la mafion de la terenoj, la mafio de la akvaj cisternoj, la mafio de la transportoj, kaj la mafio pri sablo kaj gruzo.{{sfn|Newsline|2006}}{{sfn|Marcello Balbo|2005|p=181}}{{sfn|Mohammad Shahid Alam|1996|p=49}}<ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/1035362/fair-warning-kwsb-installations-at-risk-due-to-heavy-excavation-in-malir-river/|title=Fair warning: KWSB installations at risk due to heavy excavation in Malir River|date={{dato|2016-1-28}}|website=The Express Tribune|access-date={{dato|2016-3-15}}|language=en}}</ref> La plej alta indico de mortigoj en Karaĉio okazis dum la mez-1990-aj jaroj. En 1995, 1742 murdoj estis registritaj, kun maksimumo de 15 mortigoj en ununura tago.<ref>{{cite news|title=Karachi target killings, highest in 15 years|url=http://tribune.com.pk/story/69491/karachi-target-killings-highest-in-15-years/|access-date={{dato|2016-12-6}}|agency=The Express Tirbune|date={{dato|2010-10-29}}|language=en}}</ref><ref>See Demographics section above.</ref> ==== Operacioj pri publika ordo ==== Karaĉio fariĝis ĝenerale konata pro siaj altaj indicoj de perfortaj krimoj, sed indicoj akre malpliiĝis post polemika subprema operacio kontraŭ krimuloj, la alveno de la politika partio MQM, kaj la Islamistaj radikaluloj iniciatita en 2013 de la [[Pakistanaj gardistoj]].<ref name="New York TImes" /> En 2015, 1040 Karaĉianoj mortis pro agadoj de [[Terorismo en Pakistano|terorismo]] aŭ aliaj krimoj, t.e., preskaŭ 50% malpli ol la 2023 mortigitaj en 2014<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.thenews.com.pk/print/85793-In-2015-Karachi-the-most-violent-region-of-Pakistan|titolo=In 2015, Karachi the most violent region of Pakistan|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2016-1-2}}|lingvo=en|citaĵo=With 1,040 deaths{{snd}}down from 2,023 in 2014{{snd}}recorded in Karachi this past year, the metropolis saw{{nbsp}}...|verkaĵo=The News (Pakistan)}}</ref> kaj preskaŭ 70% malpli ol la 3251 mortigitaj dum 2013, la plej alta iam ajn registrita nombro en la Karaĉia historio.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/660098/death-toll-rises-over-3200-killings-in-karachi-make-2013-deadliest-year-so-far/|titolo=Death toll rises: Over 3,200 killings in Karachi make 2013 deadliest year so far|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2014-1-18}}|lingvo=en|verkaĵo=The Tribune}}</ref> Perfortaj krimoj kiel celaj mortigoj, forkaptoj por elaĉeto aŭ eldevigado, brulanta aŭ torturanta ĝis mortigo, drogoj kaj kontrabando de armiloj tre malpliiĝis post 2015. Strataj krimoj daŭre restas oftaj, kiel ekzemple elkaptado de kontantmono, telefonoj, motorcikloj kaj aŭtoj per armila forto.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/1244433/frightening-situation-52552-karachiites-fell-victim-street-crime-2016/|titolo=52,552 Karachiites fell victim to street crime in 2016|alirdato={{dato|2016-12-6}}|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> Pro 650 [[murdo|hommortigoj]] en 2015, la hommortiga indico de Karaĉio malpliiĝis de 75% kompare al 2013.<ref name="Reuters">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/pakistan-realestate-idUSL8N15Q2GU|titolo=Karachi property prices soar after Pakistan crime crackdown|alirdato={{dato|2016-10-22}}|dato={{dato|2016-2-29}}|lingvo=en|citaĵo=Recorded murders in Karachi fell to 650 last year, a 75 percent drop from 2013, while registered extortion was down 80 percent and kidnapping by nearly 90 percent, according to the CPLC, which collates official police data.|verkaĵo=Reuters}}</ref> En 2017, la nombro de hommortigoj falis cetere al 381.<ref name="auto"/> Eldevigadaj krimoj malpliiĝis je 80% inter 2013 kaj 2015, dum forkaptoj malpliiĝis de 90% dum la sama periodo.<ref name="Reuters" /> En 2016, la urbo registris totalon de 21 kazoj de forkapto por elaĉeto.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://dunyanews.tv/en/Crime/368050-Karachi-witnesses-significant-decrease-in-target-k|titolo=Karachi witnesses significant decrease in target killing, extortion cases in 2016|alirdato={{dato|2017-11-30}}|dato={{dato|2016-12-31}}|eldoninto=Dunya TV|lingvo=en}}</ref> Teroristaj okazaĵoj falis je 98% inter 2012 kaj 2017, laŭ la Ministerio pri internaj aferoj de Pakistano.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.dawn.com/news/135955398pc|titolo=98pc drop in terrorism in Karachi, NAP implementation report shows|alirdato={{dato|2017-12-1}}|dato={{dato|2017-9-23}}|verkaĵo=Dawn}}{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes|language=en }}</ref> Rezulte de la pli sekura medio de la urbo, la prezoj de domegoj en Karaĉio tre altiĝis post 2015,<ref name="reuters.com">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/pakistan-realestate-idUSL8N15Q2GU|titolo=Karachi property prices soar after Pakistan crime crackdown|alirdato={{dato|2016-10-22}}|dato={{dato|2016-2-29}}|lingvo=en|citaĵo=Karachi property prices jumped 23 percent last year to a record high, outpacing other large cities and the national average of 10 percent, data from property website Zameen.com showed.|verkaĵo=Reuters}}</ref> kaj naskiĝis komercaj oportunoj por starigi luksaj restoracioj kaj kafejoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-economy-idUSKCN0Z50XQ|titolo=Despite rising economy, Pakistan still hampered by image problem leftright 4/4leftright|alirdato={{dato|2016-12-5}}|dato={{dato|2016-6-19}}|lingvo=en|citaĵo=A crime crackdown in Karachi, Pakistan's financial hub of 20 million people, has helped spur a real estate boom and new, upmarket seaside restaurants and cafés are overflowing.|verkaĵo=Reuters}}</ref> === Etnaj konfliktoj === Kaŭze de la nesufiĉa kaj tro multekosta loĝeja infrastrukturo por sorbi kreskon de la urbo, diversaj migrantoj en Karaĉion ekloĝis en homoĝenaj kvartaloj kun la sama etnio.<ref name=wb/> La 1970-aj jaroj vidis [[Laboristaj tumultoj en Karaĉio de 1972|gravajn laboristajn luktojn]] en industrioj de Karaĉio. La perforto devenis de la universitatoj kaj disvastiĝis tra la urbo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|dato=2014|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-023806-3|paĝoj=74, 256}}</ref> La konflikto fariĝis precipe forta inter la [[Partio MQM de Pakistano|partio MQM]] kaj loĝantoj etne [[Sindoj]], [[Paŝtunoj]] kaj [[Panĝaboj]]. La partio kaj sia vasta reto de subtenantoj iĝis celo de la Pakistanaj sekurecaj fortoj pro la polemika «[[operacio purigo]]» en 1992, kiam ili klopodis restarigi la pacon en la urbo kiu daŭris ĝis 1994. La interetnaj konfliktoj daŭris inter grupoj de malsamaj lingvoj ĝis la fino de la 2010-aj jaroj kaj, ekde tiam, ili ne pli estis ekstremaj. === Malbonaj infrastrukturoj === Karaĉio ne disvolviĝis laŭ urba planado, kaj pro la rapida kresko de la urbo kaŭzis malaltan kvaliton de vivo.<ref name=wb/> La urbo havas ne kohezan politikon pri transportoj, tamen ĝis po 1000 novaj veturiloj estas aldonita ĉiutage al la jam trafikaj urbaj stratoj.<ref name="wb" /> La surfaco de vojoj kaj stratoj estas rompita ĉe multaj lokoj, sed ne estas riparita en ĝustatempa maniero. Nekapablaj provizi loĝejojn al grandaj nombroj de rifuĝintoj tuj post la sendependeco, la aŭtoritatoj de Karaĉio unue eldonis permesojn al rifuĝintoj ekde 1950, kaj tio permesis al rifuĝintoj setli ĉe ajna vaka lando.<ref name=sewer>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/us-slums-pakistan-sewage/fed-up-with-no-sewers-pakistans-slum-residents-go-diy-idUSKCN12D1PK|titolo=Fed up with no sewers, Pakistan's slum residents go DIY|alirdato={{dato|2017-11-29}}|dato=October 2016|lingvo=en|verkaĵo=Reuters}}</ref> Tiaj [[neformalaj setlejoj]] estas konataj kiel «''[[katchi abadi]]''». Ĉirkaŭ duono el la loĝantoj de Karaĉio ankoraŭ vivas en ĉi tiuj neplanitaj komunumoj, kun malmulto da stratoj kaj servoj.<ref name=wb/> == Arĥitekturo == [[Dosiero:Adnan_Asim's_Karachi_City._3_Talwar_(_Swords_)_Clifton,_Karachi.jpg|eta|dekstra|200px|Vido de [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] kun sia monumento de la «tri glavoj».]] Karaĉio enhavas kolekton de konstruaĵoj kaj strukturoj de malsamaj [[Arĥitektura stilo|arĥitekturaj stiloj]]. La urbocentraj distriktoj de [[Saddar|Sadar]] kaj [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] montras arĥitekturon de la komenco de la 20-a jarcento, kaj siaj diversaj stiloj inkluzivas la [[Novklasika arkitekturo|neo-klasikan]] konstruaĵo de [[Karachi Havena Fido|KPT]] kaj la konstruaĵo de la [[Sinda Alta Kortumo]]. Karachi akiris siajn unuajn neo-gotikajn aŭ Hindo-gotikaj konstruaĵoj kun la kompletiĝo de la [[Halo Frejr]], de [[Merkato Imperiestrino]] kaj de la [[Katedralo de Sankta Patriko (Karaĉio)|Katedralo de Sankta Patriko]]. La [[Tudor-reviviĝa arĥitekturo|Tudor-simila]] arĥitektura stilo aperis ĉe la [[sporta klubo de Karaĉio]] kaj la barka klubo. La [[Novrenesanco|nov-renesanca arĥitekturo]] iĝis populara dum la 19-a jarcento kaj estis elektita por la monaĥinejo de S-ta Josefo (de 1870) kaj la [[Sinda Klubo]] (de 1883).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm|titolo=Heritage Revisited|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Historickarachi.com|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080822124715/http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm|arkivdato=[[22-a de aŭgusto]] [[2008]]}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080822124715/http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm |arkivdato=2008-08-22 }}</ref> La klasika stilo repopulariĝis ĉe la fino de la 19-a jarcento, kaj videblas en la [[Hospitalo sinjorino Dufferin|hospitalo sinjorino ''Dufferin'']] (1898)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm|titolo=Public Arch 5|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Historickarachi.com|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071024103906/http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm|arkivdato=[[24-a de oktobro]] [[2007]]}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071024103906/http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm |arkivdato=2007-10-24 }}</ref> kaj la Fervoja Stacio de Karaĉio {{stacidomo|Karachi Cantonment}}. Dum [[Itala-moka arĥitekturo|itala-similaj]] konstruaĵoj restis popularaj, eklektika miksaĵo nome [[Hindo-Saracena arĥitekturo|Hindo-Saracena]] aŭ Anglo-Mogola komencis aperi en kelkaj lokoj.{{Mallonga piednoto|Laurent Gayer|2014}} La loka komercista komunumo ekaltiris al si imponajn strukturojn. La strato ''Zaibunnisa'' en la areo [[Saddar]] (nomata «strato ''Elphinstone''» dum la brita regado) estas ekzemplo kie la komercaj grupoj adoptis la itala-similan kaj Hindo-Saracenan stilon por montri sian konon de la okcidenta kaj de sia propra kulturoj. La ''Hindu Gymkhana'' (1925) kaj la [[Palaco Mohata]] estas ekzemploj de Mogola-reviviĝaj konstruaĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm|titolo=Public Architecture|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Historickarachi.com|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080415174246/http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm|arkivdato=15a de aprilo 2008}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080415174246/http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm |arkivdato=2008-04-15 }}</ref> La [[Indus-vala lernejo pri arto kaj arĥitekturo]] oferas unu el la ĉefaj ekzemploj de arĥitektura konservado kaj restarigo kie tuta konstruaĵo el areo [[Ĥaradar]] de Karaĉio translokiĝis al Klifton por esti reutilizata kiel lernejo. Por translokigi tion, oni zorge forigis ĉiun pecon de ligno kaj ŝtono, stakigis ilin intertempe, ŝarĝis ilin sur la kamionojn por transportado al la Klifton, malŝarĝis kaj re-aranĝis ilin laŭ plano, ŝtonon post ŝtono, pecon post peco, ĉio dum nur tri monatoj.<ref name="Indus Valley Website">{{Cite web|url=http://www.indusvalley.edu.pk/nusserwanjeehistory.html|title=Nusserwanjee Building (Relocation) Project|website=Daily Times|access-date={{dato|2013-2-26}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20130126022502/http://www.indusvalley.edu.pk/nusserwanjeehistory.html|archive-date={{dato|2013-1-26}}|url-status=dead|language=en}}</ref> [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img22_Chundrigar_Road.jpg|eta|200px|Vido de la strato I. I. Ĉundrigar, kun la turo ''[[Habib-Bank-Plaza]]''.]] Arĥitekture apartaj — eĉ ekscentraj — konstruaĵoj ekaperis tra Karaĉio. Rimarkindaj ekzemploj pri nuntempa arĥitekturo estas la sidejo de la [[Pakistana Ŝtata Petrolo]]. La urbo havas ekzemplojn pri moderna [[Islama arkitekturo|islama arĥitekturo]], inkluzive de la hospitalo de la [[Universitato Aga Ĥan]], la [[Granda Moskeo Ĝamia]], [[Masĝid-e-Tuba]], la Moskeo Faran, la [[Moskeo Baitul-Mukaram]], la [[Mazar-e-Kaid|Maŭzoleo de Kaid]], kaj la [[Teksaĵa Instituto de Pakistano]]. Unu el la unikaj kulturaj elementoj de Karaĉio estas ke la loĝejoj, kiu estas du- aŭ tri-etaĝaj, estas konstruitaj kun la fronta jardo protektita de alta brika muro. La strato I. I. Ĉundrigar prezentas gamon de altaj konstruaĵoj. La plej eminentaj ekzemploj inkluzivas la [[Habib Banka Placo|''Habib Bank Plaza'']], la Turo UBL, la Turoj PRC, la Konstruaĵo PNSC kaj la [[Turo MCB]].<ref>{{Cite web|url=http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp|title=MCB Tower, the tallest skyscraper of Karachi|publisher=Mcb.com.pk|access-date={{dato|2010-5-6}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504064133/http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp|archive-date={{dato|2009-5-4}}|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723214014/http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp |date=2010-07-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090504064133/http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp |arkivdato=2009-05-04 }}</ref> Pli novaj ĉielskrapantoj estas konstruataj en Klifton. Almenaŭ 50 konstruaĵoj de pli ol 150 metroj estis konstruataj dum 2022. == Sportoj == {{Ĉefa artikolo|Listo de sportejoj en Karaĉio}} [[Dosiero:Sindh_Cricket_team_match_with_Australia_in_1935.jpg|maldekstra|eta|Paĝo de sporta gazeto pri kriketa matĉo kontraŭ Aŭstralio, 1935.]] [[Dosiero:Inside_the_National_Stadium,_Karachi_01.jpg|eta|La [[Nacia Stadiono de Karaĉio|Nacia Stadiono]] en Karaĉio.]] === Kriketo === La historio de [[kriketo]] en Pakistano datiĝas ĉe antaŭ la naskiĝo de la lando en 1947. La unua iam ajn internacia kriketa matĉo en Karaĉio okazis la 22-an de novembro 1935 inter [[Sindo]] kaj aŭstraliaj kriketaj teamoj. La matĉon spektis 5000 Karaĉianoj.<ref>[http://www.smh.com.au/ "Match against Sindh"]. ''The Sydney Morning Herald'', 23 November 1935</ref> En Karaĉio ankaŭ ekzistas la [[tejpbalo]], pli sekura kaj pli malaltekosta alternativo al kriketo.<ref>{{Citation|last=Guardian Sport|title=Have you heard of Tape Ball cricket?|date={{dato|2017-7-19}}|url=https://www.youtube.com/watch?v=sV4fmG9-hlo| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/sV4fmG9-hlo| archive-date={{dato|2021-12-11}}| url-status=live|access-date={{dato|2017-7-23}}|language=en}}{{cbignore}}</ref> La inaŭguran unua-klasan matĉon ĉe la Nacia Stadiono ludis Pakistano kaj Barato la 26-an de februaro 1955 kaj ekde tiam la Pakistana nacia teamo pri kriketo gajnis 20 el la 41 ''test matches'' luditaj ĉe la Nacia Stadiono.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/22/1506_t.html|titolo=Test matches played on National Stadium, Karachi|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> La unua [[Unu-taga Internacia]] ĉe la Nacia Stadiono okazis kontraŭ la 21-an de novembro 1980. La urbo gastigis nombron de enlandaj kriketaj teamoj inkluzive de Karaĉio,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/846/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> Karaĉiaj bluuloj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/444/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi Blues|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> Karaĉiaj verduloj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/446/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi Greens|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> Karaĉiaj blankuloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/445/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi Whites|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> La Nacia Stadiono gastigis du grupajn matĉojn (Pakistano kontraŭ Sud-Afriko la 29-an de februaro, kaj Pakistano kontraŭ Anglio la 3-an de marto) kaj kvarono-fina matĉojn (Sud-Afriko kontraŭ Okcidenta Hindio la 11-an de marto) dum la [[Kriketa monda pokalo de 1996]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cricinfo.com/ci/content/series/60981.html?template=fixtures|titolo=Fixtures|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=ESPNcricinfo|lingvo=en}}</ref> la Kriketa Stadiono Rafi, en konstruo en urbeto Baria, baldaŭ fariĝos la granda kriketa stadiono en Karaĉio, kun sia kapacito de pli ol {{nombro|50000}} spektantoj. === Aliaj sportoj === Laŭ kelkaj fontoj, estis en Karaĉio ke en 1877 la tiamaj britaj regantoj klopodis krei rularon de volanludo kaj probable la loko de la unuaj matĉoj estis Halo Frejr.<ref>{{cite book |title= Better Badminton for All |url= https://archive.org/details/betterbadmintonf0000unse |url-access= registration |last=Downey |first=Jake |page=[https://archive.org/details/betterbadmintonf0000unse/page/13 13] |year=2003 |publisher=Pelham Books |isbn=978-0-7207-0228-6|language=en}}</ref> Karaĉio gastigis sep eldonojn de la Naciaj Ludoj de Pakistano, la plej lastatempan en 2007.<ref>{{Cite web|url=http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm#RPNG|title=National Games|publisher=Pakistan Sports Board|access-date={{dato|2010-8-26}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110824061938/http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm#RPNG|archive-date={{dato|2011-8-24}}|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110824061938/http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm#RPNG |date=2011-08-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110824061938/http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm |arkivdato=2011-08-24 }}</ref> En 2005, la urbo gastigis la [[pokalon SAFF]] en ĉi tiu ejo, tiel kiel la Supera Futbala Ligo Geo de 2007. La populareco de [[Golfo (sporto)|golfo]] estas pliiĝanta, kun kluboj en Karaĉio kiel ''Dreamworld Resort'', la golfa klubo de urbeto Baria, Hotela kaj Golfa Klubo, ''Arabian Sea Country Club'', ''DA Country & Golf Club''. La urbo havas servojn por [[gazonhokeo]] (Hokea Klubo de Pakistano, Hokeo kampo UBL), [[boksado]] (Sporta Komplekso KPT), [[skvaŝo]] (Skvaŝa Komplekso Ĝahangir Ĥan) kaj [[poloo]]. Ekzistas maraj kaj barkaj kluboj. La [[Sporta Komplekso de la Nacia Banko de Pakistano]] estas ejo de la [[unua-klasa kriketo]] kaj diversuza sportaj servoj en Karaĉio. ; Profesiaj teamoj de Karaĉio {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |Klubo ! scope="col" |Ligo ! scope="col" |Sporto ! scope="col" |Ejo ! scope="col" |Establita |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Reĝoj]] |[[Superligo de Pakistano]] |[[Kriketo]] |[[Nacia stadiono (Karaĉio)|Nacia stadiono]] |2015 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Delfenoj]] |[[Nacia liga T20]]/[[Nacia unutaga pokalo]] |[[Kriketo]] |[[Nacia stadiono (Karaĉio)|Nacia stadiono]] |2004 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Zebroj]] |[[Nacia liga T20]]/[[Nacia unutaga pokalo]] |[[Kriketo]] |[[Nacia stadiono (Karaĉio)|Nacia stadiono]] |2004 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[HBL FC]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Popola Futbala Stadiono]] |1975 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[K-Elektric F.C.]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Popola Futbala Stadiono]] |1913 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[KPT F.C.]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Futbala stadiono KPT]] |1887 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[NBP F.C.]] |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Futbala stadiono KPT]] |N/ |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[PIA F.C.]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Futbala stadiono KPT]] |1958 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Unuiĝintoj F.K.]] |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Unuiĝinta Stadiono de Karaĉio]] |1996 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Dija V.F.K.]] |[[Nacia virina futbala pokalo]] |[[Futbalo]] |nekonata |2002 |} == Rimarkindaj homoj == {{Ĉefa artikolo|Listo de homoj el Karaĉio}} <div class="div-col" style="column-width: 22em;"> === Armeo === * [[Pervez Muŝaraf|Parvez Muŝaraf]], politikisto, prezidanto kaj armea komandanto * [[Rashid Minhas|Raŝid Minhas]] Ŝahid, aerarmea piloto kiu ricevis la premion [[Nishan-e-Haider|Niŝan-e-Haider]] === Politikistoj === * [[Muhammad Ali Jinnah|Muhamedo Ali Ĝinah]], la fondinto de Pakistano * [[Iskander Mirza]], la unua prezidanto de Pakistano * [[Abdur Rab Nishtar|Abdur Rab Niŝtar]], politikisto * [[Arif Alvi]], politikisto, prezidanto * [[Asif Ali Zardari]], politikisto kaj prezidanto * [[Benazir Bhutto|Benazir Buto]], politikistino kaj ĉefministrino * [[Altaf Husain]] (Pakistana politikisto), politikisto, fondinto de la partio MQM * [[Farooq Sattar|Faruk Satar]], politikisto kaj eks-urbestro * [[Hussain Haqqani|Husain Hakani]], politika aktivulo kaj ĵurnalisto * [[Naimatullah Khan|Naimatulah Ĥan]], advokato, eks-urbestro * [[Munawar Hasan|Munavar Hasan]], politikisto, eks-prezidanto de la partio [[Jamaat-e-Islami Pakistan|Ĝamat-e-Islami Pakistan]] * [[Hafiz Naeem ur Rehman|Hafiz Naim ur Rehman]], politikisto, prezidanto de [[Jamaat-e-Islami Pakistan|Ĝamat-e-Islami]], Karaĉio * [[Syed Mustafa Kamal|Sjed Mustafa Kamal]], eks-urbestro * [[Miftah Ismail]], eksa ministro pri financoj === Sciencistoj === * [[Abdul Qadeer Khan|Abdul Kadir Ĥan]], fondinto de la nuklea programo de Pakistano * [[Pervez Hoodbhoy|Pervez Hudboj]], nuklea fizikisto === Artistoj kaj verkistoj === * [[Ibn-e-Insha|Ibn-e-Inŝa]], poeto * [[Ibn-e-Safi]], verkisto kaj poeto * [[Abdul Hak (urdua verkisto)]], la padro de la moderna urdua * [[Jaun Elia|Ĝon Elia]], poeto kaj filozofo * [[Tabish Dehlvi|Tabiŝ Dehlvi]], poeto * [[Jamiluddin Aali|Ĝamiludin Ali]], poeto * [[Nasim Amrohvi]], poeto kaj filozofo * [[Mushtaq Ahmad Yusufi|Muŝtak Ahmad Jusufi]], verkisto de satiro kaj humuro * [[Sadequain|Sadekain]], pentristo kaj kaligrafo * [[Rais Amrohvi]], poeto, filozofo kaj psikanalizisto === Televido kaj spektaklo === * [[Moin Akhter|Moin Aĥter]], Pakistana televido, filma kaj sceneja artisto, humuristo, komikulo, imitisto, gastiganto, verkisto, kantisto, direktoro kaj produktanto. * [[Umer Shareef|Umer Ŝarif]], aktoro, komikulo, direktoro, produktanto kaj gastiganto de televidaj spektakloj. * [[Shehzad Roy|Ŝehzad Roj]], kantisto * [[Nazia Hassan|Nazia Hasan]], kantisto * [[Zohaib Hassan|Zohaib Hasan]], kantisto * [[Junaid Jamshed|Ĝunaid Ĝamŝed]], religia akademiulo fariĝinta kantisto * [[Kamran Ĥan (ĵurnalisto)|Kamran Ĥan]], ĵurnalisto * [[Anwar Maqsood|Anvar Maksud]], satiristo kaj humuristo * [[Haseena Moin|Hasina Moin]], dramisto * [[Bohemia (repisto)|''Bohemia'']], Pakistana-usona panĝaba repisto * [[Behroze Sabzwari|Behroze Sabzvari]], aktoro * [[Ahad Raza Mir]], aktoro * [[Fawad Khan|Favad Ĥan]], aktoro * [[Humayun Saeed|Humajun Said]], aktoro * [[Fahad Mustafa]], aktoro, modelo, televida programestro * [[Mahira Khan|Mahira Ĥan]], aktorino * [[Syra Yousuf|Sajara Yusuf]], videoĵokeo kaj aktorino * [[Hina Altaf]], aktorino kaj modelo * [[Mahnoor Baloch|Mahnur Baloĉ]], aktorino kaj modelo * [[Sarah Khan|Sarah Ĥan]], aktorino * [[Humaima Malick|Humaima Malik]], aktorino kaj modelo * [[Kubra Khan|Kubra Ĥan]], aktorino kaj modelo * [[Sarwat Gilani|Sarvat Gilani]], aktorino kaj modelo * [[Arisha Razi|Ariŝa Razi]], aktorino * [[Komal Rizvi]], aktorino, kantisto, verkisto, televida programestro * [[Yumna Zaidi|Jumna Zaidi]], aktorino * [[Ayeza Khan|Ajeza Ĥan]], aktorino * [[Urwa Hocane|Urva Hocane]], aktorino * [[Mehwish Hayat|Mehviŝ Hajat]], aktorino * [[Neelam Muneer|Nilam Munir]], aktorino * [[Saba Qamar|Saba Kamar]], aktorino kaj modelo * [[Sanam Jung|Sanam Ĝung]], aktorino kaj modelo * [[Sanam Saeed|Sanam Said]], aktorino kaj modelo * [[Iqra Aziz|Ikra Aziz]], aktorino * [[Aiman Khan|Aiman Ĥan]], aktorino * [[Minal Khan|Minal Ĥan]], aktorino * [[Sanam Baloch|Sanam Baloĉ]], aktorino kaj televida programestro * [[Mansha Pasha|Manŝa Paŝa]], aktorino * [[Naveen Waqar|Navin Vakar]], aktorino kaj modelo * [[Arij Fatyma|Ariĝ Fatima]], Pakistana-Usona aktorino * [[Nadia Hussain|Nadia Husain]], televida aktorino, gastiganto, modelo, entreprenisto kaj modokreanto * [[Amna Ilyas|Amna Ilias]], modelino * [[Nadir Ali (comedian)|Nadir Ali]], komikulo * [[Kumail Nanjiani|Kumail Nanĝiani]], aktoro kaj komikulo * ''[[Young Stunners]]'', hiphopa duopo * [[Kaifi Khalil|Kaifi Ĥalil]], kantaŭtoro === Sportistoj === * [[Javed Miandad|ĝaved Miandad]], kriketisto * [[Shahid Afridi|Ŝahid Afridi]], kriketisto * [[Sarfaraz Ahmed]], kriketisto, iama kapitano * [[Fawad Alam|Favad Alam]], kriketisto * [[Danish Kaneria|Daniŝ Kaneria]], kriketisto * [[Jahangir Khan|Ĝahangir Ĥan]], skvaŝo-ludanto === Aliaj === * [[Abdul Sattar Edhi|Abdul Satar Edi]], filantropo * Zafar Abbas, fondinto de NGO JDC * [[Aamir Liaquat Hussain|Amir Liakat Husain]], politikisto, televida programestro, komikulo * [[Alamgir Khan (politician)|Alamgir Ĥan]], politikisto, aktivulo, estro de grupo «Fixit» * [[Abdullah Shah Ghazi|Abdulah Ŝah Gazi]], islama mistika Sufia sanktulo de la 8-a jarcento * Mufti [[Tariq Masood|Tarik Masud]], religia akademiulo </div> == Ĝemelaj urboj == {{Ĉefa artikolo|Listo de ĝemelaj urboj en Pakistano}} <div class="div-col" style="column-width: 20em;"> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_Iran.svg|ligilo=Iran|alternative=Iran|kadra|23x23ra]]</span> [[Maŝhado]], Irano<ref name=siasat>{{cite web|title=Here are the TWIN Sisters of Karachi, Lahore, Islamabad, Multan, and other Pakistani cities, from across the globe|url=https://blog.siasat.pk/here-are-the-twin-sisters-of-karachi-lahore-islamabad-multan-and-other-pakistani-cities-from-across-the-globe/|website=siasat.pk|publisher=Siasat Blogs|date=2021-07-19|access-date=2021-10-13|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211024171728/https://blog.siasat.pk/here-are-the-twin-sisters-of-karachi-lahore-islamabad-multan-and-other-pakistani-cities-from-across-the-globe/|archivedate=2021-10-24}}</ref> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_Iran.svg|ligilo=Iran|alternative=Iran|kadra|23x23ra]]</span> [[Ĥomo]], Irano<ref>{{cite web |title=Qom|url=https://www.toiran.com/en/city-qom|website=toiran.com|publisher=Toiran.com|access-date=2021-10-13|language=en}}</ref> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|ligilo=China|alternative=China|kadra|23x23ra]]</span> [[Tjanĝino]], Ĉinio<ref name=tianjin>{{cite web |title=China's Tianjin Municipality named sister-city to Karachi, Islamabad|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2021/09/21/chinas-tianjin-municipality-named-sister-city-to-karachi-islamabad/|website=pakistantoday.com.pk|publisher=Pakistan Today|date=2021-09-21|access-date=2021-10-13|language=en}}</ref> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|ligilo=China|alternative=China|kadra|23x23ra]]</span> [[Urumĉio]], Ĉinio<ref name=dawn2019>{{cite web |title=Three Chinese towns named sister cities to Karachi, Gwadar, Multan|url=https://www.dawn.com/news/1472506|website=dawn.com|publisher=Dawn|date=2019-03-29|access-date=2021-10-11|language=en}}</ref> </div> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == {{Refbegin|30em}} * {{citation |first=Laurent|last=Gayer|title=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|date={{dato|2014-6-1}}|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-023806-3|ref={{sfnref|Laurent Gayer|2014}}|language=en}} * {{citation |author1=West Pakistan (Pakistan). Transport Commission|author2=Mian Anwer Ali|title=Report: April 1969 – September 1969, Volume 2|year=1970 |publisher=West Pakistan Government Press|ref={{sfnref|Railway Report|1970}}|language=en}} * {{citation |publisher=United Nations|title=Review of Developments in Transport in the ESCAP Region ...: Asia and the Pacific|year=2007|isbn=978-92-1120-534-3|ref={{sfnref|United Nations|2007}}|language=en}} * {{citation |author=Thomas, Amos Owen|title=Imagi-Nations and Borderless Television: Media, Culture and Politics Across Asia|date={{dato|2005-10-3}}|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-3396-0|ref={{sfnref|Amos Owen Thomas|2005}}|language=en}} * {{citation |first1=Hunt|last1=Janin|first2=Scott A.|last2=Mandia|title=Rising Sea Levels: An Introduction to Cause and Impact|date={{dato|2012-10-11}}|publisher=McFarland & Company|isbn=978-0-7864-5956-8|ref={{sfnref|Hunt Janin|Scott A. Mandia|2012}}|language=en}} * {{citation |author=Sind Muslim College, Karachi|title=Sind Muslim College Magazine|year=1965|publisher=The University of Michigan|ref={{sfnref|Sind Muslim College|1965}}}} * {{citation |first=Sarina|last=Singh|author-link=|title=Pakistan and the Karakoram Highway|year=2008|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74104-542-0|ref={{sfnref|Sarina Singh|2008}}|language=en}} * {{citation |first=Barbara A.|last=Weightman|title=Dragons and Tigers: A Geography of South, East, and Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=qeBfed17zxEC&pg=PA187|date={{dato|2011-6-15}}|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-13998-1|ref={{sfnref|Barbara A. Weightman|2011}}|language=en}} * {{citation |author=N. H. Senzai|title=Ticket to India|date={{dato|2015-11-17}}|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4814-2258-1|ref={{sfnref|N. H. Senzai|2015}}|language=en}} * {{citation |first=Yamini|last=Narayanan|url=https://books.google.com/books?id=wQUBCwAAQBAJ&pg=PA165|title=Religion and Urbanism: Reconceptualising Sustainable Cities for South Asia|date={{dato|2015-11-19}}|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-75542-5|ref={{sfnref|Yamini Narayanan|2015}}|language=en}} * {{citation |first1=Robert|last1=Stimson|first2=Kingsley E.|last2=Haynes|url=https://books.google.com/books?id=QgiDiR1QQHQC&pg=PA43|title=Studies in Applied Geography and Spatial Analysis: Addressing Real World Issues|date={{dato|2012-1-1}}|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78100-796-9|ref={{sfnref|Robert Stimson|Kingsley E. Haynes|2012}}|language=en}} * {{citation |first=Newsline|last=Publications|title=Newsline, Volume 18|year=2006|publisher=The University of Michigan|isbn=978-1-78100-796-9|ref={{sfnref|Newsline|2006}}|language=en}} * {{citation |author=Mohammad Shahid Alam|title=Community Organizations and Urban Development: A Study of Selected Urban Settlements in Karachi|year=1996|publisher=NGO Resource Centre|ref={{sfnref|Mohammad Shahid Alam|1996}}|language=en}} * {{citation |first=Marcello|last=Balbo|url=https://books.google.com/books?id=pCet48XFuJQC&pg=PT95|title=International Migrants and the City: Bangkok, Berlin, Dakar, Karachi, Johannesburg, Naples, São Paulo, Tijuana, Vancouver, Vladivostok|year=2005|publisher=UN-HABITAT|isbn=978-92-1131-747-3|ref={{sfnref|Marcello Balbo|2005}}|language=en}} * {{citation |first1=Jonah|last1=Blank|first2=Christopher|last2=Clary|first3=Brian|last3=Nichiporuk|url=https://books.google.com/books?id=sSZRBgAAQBAJ&pg=PA19|title=Drivers of Long-Term insecurity and Instability in Pakistan: Urbanization|date={{dato|2014-10-30}}|publisher=[[Rand Corporation]]|isbn=978-0-8330-8751-5|page=19|ref={{sfnref|Jonah Blank|Christopher Clary|Brian Nichiporuk|2014}}|language=en}} * {{citation |first=Stephen P.|last=Cohen|title=The Idea of Pakistan|year=2004|publisher=[[Brookings Institution Press]]|isbn=978-0-8157-9761-6|page=202|ref={{sfnref|Stephen P. Cohen|2004}}|language=en}} * {{citation |author=Q. Ashton Acton|url=https://books.google.com/books?id=DrCxJ4F8f0cC&pg=PT278|title=Issues in National, Regional, and Environmental Health and Medicine |edition=2013|date={{dato|2013-5-1}}|publisher=ScholarlyEditions|isbn=978-1-4901-1294-7|page=278|ref={{sfnref|Issues in National, Regional, and Environmental Health and Medicine|2013}}|language=en}} * {{citation |author=Q. Ashton Acton|url=https://books.google.com/books?id=CwtnpymlSe4C&pg=PA404|title=Endocrine System Diseases: New Insights for the Healthcare Professional |edition=2013|date={{dato|2013-7-22}}|publisher=ScholarlyEditions|isbn=978-1-4816-5848-5|page=404|ref={{sfnref|Endocrine System Diseases: New Insights for the Healthcare Professional|2013}}|language=en}} * {{citation |first1=Zohra|last1=Zaidi|author2=S.W Lanigan|url=https://books.google.com/books?id=I0GFGJfVeFIC&pg=PR10|title=Dermatology in Clinical Practice|date={{dato|2010-3-10}}|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-84882-862-9|page=x|ref={{sfnref|Zohra Zaidi|S.W Lanigan|2010}}|language=en}} * {{citation |author1=Mohammad Aslam Uqaili|first2=Khanji|last2=Harijan|url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&pg=PA259|title=Energy, Environment and Sustainable Development|date={{dato|2011-10-14}}|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-7091-0109-4|page=259|ref={{sfnref|Mohammad Aslam Uqaili|Khanji Harijan|2011}}|language=en}} * {{citation |author=Renaux, Helen|title=True Children of the Raj|year=2011|publisher=Trafford Publishing|isbn=978-1-4669-0177-3|page=159|ref={{sfnref|HELEN RENAUX|2011}}|language=en}} * {{citation |author1=Kenneth D. Miller M.D.|author2=Miklos Simon MD|url=https://books.google.com/books?id=V7cxBgAAQBAJ&pg=PA414|title=Global Perspectives on Cancer: Incidence, Care, and Experience [2 volumes]: Incidence, Care, and Experience|date={{dato|2015-2-3}}|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-2858-4|page=414|ref={{sfnref|Kenneth D. Miller M.D.|Miklos Simon MD|2015}}|language=en}} {{Refend}} == Vidu ankaŭ == * [[Islamabado]] * [[Plej grandaj urboj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=karacxi}} * {{oficiala retejo|http://www.kmc.gos.pk/}} * [https://www.youtube.com/watch?v=lXyB3JTHus0 Karaĉio ĉe la fino de la Raĝlando] ({{lang-en|Karachi at the end of the Raj}}), filmo de nekonata brita soldato, 1942-1947, ''Mowgli Productions''. * [https://www.karachicity.gov.pk/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191016035349/http://www.karachicity.gov.pk/ |date=2019-10-16 }} * WikiTrans * {{tradukita | lingvo = en | artikolo = Karachi | revizio = 1136020205 }} {{Metropoloj}} {{Havenda artikolo|Karaĉio}} [[File:Karachi WV page banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Karaĉio| ]] [[Kategorio:Iamaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Urboj de Pakistano]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1720-1729]] [[Kategorio:Aperis en 1729]] kenmaa2du9cgr9h9ysez8lezh3ujwdy 0 35730 9478554 9478372 2026-09-19T15:55:36Z ~2026-50390-70 263647 malfaris la redaktojn de Rikardeto el 2019 9478554 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Joel VILKKI''' (naskiĝis la 8-an de aŭgusto [[1899]], mortis la 14-an de julio [[1976]]) estis finna rektoro de [[mezgrada lernejo]] kaj unu el la plej elstaraj figuroj en la finna Esperanto-movado post la milito. Li estis ĉefdelegito de [[UEA]] ([[IEL]]) de 1937 ĝis 1971, dumviva membro, kaj en la lastaj 15 jaroj membro-subtenanto. Kiel estro de mezlernejo li ebligis kaj gvidis eksperimentan instruadon de Esperanto en la urbo [[Somero (urbo)|Somero]] (1958-1963). La eksperimento celis studi la pedagogian kaj lernofaciligan valoron de la Internacia Lingvo (vidu revuon Esperanto 1974, p.&nbsp;43). Dum parto de tiu periodo, la instruado de Esperanto estis deviga kaj ĝin oficiale inspektis la Centra Administrejo de Lernejoj. En la 1930-aj jaroj Vilkki interesiĝis ankaŭ pri [[Novial]] kaj tradukis lernolibron de la lingvo en la finnan. Li mem priskribis sian rilaton al la du planlingvoj dirante, ke li, kun alia esperantisto samurba, simple konstatis, ke "Esperanto funkcias". Li verkis artikolojn kaj informajn broŝurojn pri Esperanto. Lia vortaro ''Suomi-Esperanto-Suomi'' aperis en 1963. Ĝian duan eldonon, kiu aperis post lia morto en 1982, reviziis lia filino Heljä Favén (449&nbsp;p.). Ĝi estas plu uzata kiel la ĉefa vortaro inter la finna kaj Esperanto. {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Vilkki, Joel}} [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] [[Kategorio:Libroj de Joel Vilkki| ]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] gnyqqhigqtsi0oi5xsa9vbunc12pmyj 0 35974 9478705 9403146 2026-09-20T05:47:12Z Sj1mor 12103 9478705 wikitext text/x-wiki [[Forumo]] - [[Seminario]] - [[Kolokvo]] - [[Konferenco]] - [[Kongreso]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Symposiumnorthwall.jpg|eta|350ra|Simpozia sceno; Fresko (murpentraĵo) de "La [[Tombo]] de la [[Plonĝado|Plonĝisto]]", 475 a.K. en Muzeo de [[Paesto]], Italio.]] La vorto "'''simpozio'''" devenas de la greka: la greka verbo "''sympotein''" signifas "trinki kune". '''Simpozio''' estis en [[Antikva Grekio]] ĉe la [[heleno]]j postmanĝa drinkado kun [[muziko]], [[danco]]j de artistinoj, [[konversacio]] ktp. Estas notinde ke la [[hetajro]]j ne nur estis la nuraj [[virino]]j kiuj rajtis partopreni en la simpozioj, sed krome ties opinioj kaj kredoj estis tre respektataj de la [[viro]]j. Nun ĝi estas renkontiĝo de specialistoj, pli grava ol [[kolokvo]], por diskuti fakajn aferojn ([[Forumo|diskutforumo]]) aŭ kolekto de kontribuaĵoj pri unu teknika temo el diversaj aŭtoroj kaj vidpunktoj (laŭ [[PIV]]). La ekvivalento de greka simpozio en romia socio estas la latina '''convivium'''. '''Simpozio''' estas unu el la verkoj de [[Platono]]. == En antikva grekio == [[Dosiero:Banquet Louvre Kylix G133 by Cage Painter.jpg|eta|Vinjunulo ĉe greka simpozio]] [[Dosiero:Symposium_scene_Nicias_Painter_MAN.jpg|eta|Ina [[auloso]]-ludanto distras virojn ĉe simpozio pri tiu Attika ruĝfigura [[Kratero (ceramiko)|kratero]], {{Ĉirkaŭ|420}} a.K]] [[Dosiero:Nationalmuseet_-_Cophenaghen_-_brygos_vomiting1.jpg|eta|Sklavo atentas pri vomantan simpozianon.]] La simpozio estis grava [[socia institucio]] en la helena kulturo. La simpozio estis [[evento]], dum kiu [[viro]]j renkontiĝis por diskuti, [[festo|festi]] kaj [[vanteco|fanfaroni]] pri siaj [[agado|agoj]]. La simpozioj ofte estis okazigitaj kun la celo de festado de la [[inico]] de junaj knaboj kaj ilia eniro en sociajn [[aristokratio|aristokratajn]] cirklojn. Junaj knaboj rajtis ĉeesti la simpozion kiel geamikoj, amantoj aŭ paranoj por ĉeestanta plenkreskulo. La simpozioj estis okazigitaj de aristokratoj por aliaj celoj, ekzemple por festi specialajn eventojn kiel ekzemple venkojn atingitajn en [[atletiko]] aŭ kantokonkursoj. La simpozioj estis kutime okazigitaj en privataj domanaroj en la areo kie la viroj vivis kaj restis. Ĉu unuopaj aŭ paroj, viroj kutimis malstreĉiĝi sur sofoj metitaj antaŭ la muroj de la ĉambro, kaj multe da manĝaĵo, kaj vino miksitaj kun iom da akvo, estis servataj al ili de junaj kaj nudaj knaboj sur la fono de distraj [[spektaklo]]j. Konforme al la festata okazaĵo, okazis ankaŭ ludoj, kantoj estis kantitaj sur la fono de flutaj sonoj luditaj de knabinoj, kaj eĉ prezentadoj kaj distraĵoj faritaj de sklavoj, distristoj kaj aktoroj estis prezentitaj. La simpozioj estis kondukitaj fare de simpoziodirektoro, kies tasko estis decidi la taŭgan gradon de diluo de la vino en la akvo - Kutime laŭ la naturo de la diskutoj, kiuj okazis ĉe la simpozio unuflanke aŭ laŭ la distra naturo de la festo kaj la planita aranĝo aliflanke. La grekoj kaj romianoj kutime servis sian vinon miksitan kun akvo, ĉar la trinkado de pura vino estis konsiderata kutimo de necivilizitaj popoloj. La simpozioj ankaŭ estis karakterizitaj per oficialaj proceduroj, la plej elstaraj el kiuj estis la [[Oferverŝo|oferverŝaj]] vinoj donitaj kiel donaco kaj [[Ofertado|ofero]] al la dioj por trankviligi kaj plezurigi ilin. Unu el la plej popularaj ludoj ĉe tiuj simpozioj estis ludo nomita "Kottabos", en kiu la vinoj estis verŝitaj en [[kilikso]]n dum la partoprenantoj en la simpozio kutimis amasiĝi por brui kaj poste ĵeti ilia tasojn al certa celo. Alia populara ludo nomiĝas "Skolia", kiu karakterizas per la kantado de malĉastaj kantoj, kiuj traktas, interalie, vintrinkadon kaj patriotajn aferojn, kiuj ankaŭ estis prezentitaj kontraŭ konkurenca fono kiam unu el la partoprenantoj en la simpozio komencas la kanton kaj lia konkuranto devas fini ĝin. Kio estas nomita la "Flutistaj Knabinoj" estis fakte grupo de prostituitinoj kiuj ludis muzikan instrumenton nomitan "[[Auloso|Aŭloso]]", ligna blovinstrumento, simila al [[hobojo]], kiu estis intencita por akompani la simpozion kaj provizi ĝin per distra fono. Iafoje simpoziciaj partoprenantoj konkuris farante paroladojn, kio klarigas la nunan uzon de la vorto simpozio. == En Esperanto == '''Simpozio''' estas filozofia revuo en la internacia lingvo, eldonata de [[Kultura Fondaĵo Simpozio]], Organo de [[Filozofia Asocio Tutmonda]] (FAT). Ĉefredaktoro kaj prezidento de la Kultura fondaĵo Simpozio estas profesoro [[Evaldo Pauli]]. '''Simpozio pri -ata/-ita''' estas kolekto de [[polemiko]]j pri la signifo de verbaj participoj en Esperanto, pri la batalo inter [[tempismo]] kaj [[aspektismo]] {{Projektoj|ReVo=simpozi}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Historio de vino]] [[Kategorio:Kulturo de Antikva Grekio]] [[Kategorio:Socio de Antikva Grekio]] g1wz4sxi3vskm021jhvijrnrfcea9rb 0 36547 9478836 8611949 2026-09-20T08:52:50Z Sj1mor 12103 9478836 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo}} [[Dosiero:1926 Internacia Radio Revuo.jpeg|eta|Internacia Radio Revuo]] '''Eŭgeno Aisberg''' (origina nomo {{lang-ru|Эжен (Евгений) Айсберг}}), pseŭdonomoj: «Glacimonto» kaj «Sam O'var»; naskiĝinta la {{daton|10|09|1905}} jaro en [[Odeso]] ([[Rusia imperio]]); mortinta la {{daton|4|10|1980}} jaro en [[Parizo]] ([[Francio]]) estis [[rusa esperantisto|rusa-franca esperantisto]] kaj inĝeniero, elmigrinta al Francio. Li estis [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]], grandparte pro sia verko «[[Fine! Nun mi komprenas la radion!]]». La verko aperis unue felietone en [[Internacia Radio Revuo]], kiun li kun [[Pierre Corret]] fondis en 1925 jaro, poste en 1934 jaro en libroformo. Ĝi estas unu el la plej multe tradukataj Esperantaj originalaĵoj ĝis nun aperintaj, kun eldonoj en dudek naciaj lingvoj. Filo de rusa profesoro kaj aŭstra patrino, li esperantistiĝis en 1919. Li faris multajn prelegojn, gvidadis kursojn kaj organizis ekspoziciojn. En 1925 li translokiĝis al Parizo. Multaj verkoj liaj pri radio, televido kaj elektroniko aperis en la franca. Li fondis plurajn fakajn revuojn pri radio kaj televido. Ekzemple li fondis la unuan eŭropan revuon pri televido kaj la francan Asocion de Televido. Li estis direktoro de la franca radiofako de la Internacia Instituto de mikrofonaj studoj. De post 1958 jaro, li estis prezidanto de la [[Internacia Unuiĝo de la Radioteknika kaj Elektronika Informado]] kaj honora membro de la [[Instituto de Elektraj kaj Elektronikaj Inĝenieroj]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Tekniko}} * [http://www.freeweb.hu/eventoj/steb/inĝenierado/telekomuniko/index-telekomuniko.htm Telekomunikado en la Scienc-Teknika Biblioteko, STEB]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://dspt.perso.sfr.fr/AISBERG.htm Paĝo pri Eugène Aisberg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131113105257/http://dspt.perso.sfr.fr/AISBERG.htm |date=2013-11-13 }} (france) * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/A] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aisberg, Eŭgeno}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio]] 4rn03ah9x2a1sbtx6yaj7zuxrafnpub 0 37712 9478528 9080856 2026-09-19T14:40:52Z Verdulo 1002 /* Vidu ankaŭ */ 9478528 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Romanian hay.jpg|eta|Fojnostako en Rumanio]] '''Fojno''' estas sekigita [[herbo]], ĉefe uzata por manĝigi [[bredbesto]]jn (brutojn). Male al freŝa herbo fojno estas konservebla dum kelkaj monatoj, ekz. por vintro. == Vidu ankaŭ == *[[Pajlo]] *[[Stako]] *[[Fojnoforko]] {{projektoj|q=Fojno|ReVo=fojn}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Agrikulturo]] rn8ax9chzm8vbm0wuxx5vc6e5z7ilkb 0 41637 9478744 9306690 2026-09-20T06:12:25Z Sj1mor 12103 9478744 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|instituto}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Institucio''' estas [[socio|socia]] [[meĥanismo]] kiu influas la [[konduto]]n de [[homo]]j. Institucioj estas karakterizitaj per [[socio|socia]] celo, daŭro ne limigita de la vivodaŭro de individua homo, kaj la estigo de [[regulo]]j de [[homa konduto]]. Por ke io estu institucio, ĝi devas esti agnoskita kiel tia de almenaŭ du homoj. == Vidu ankaŭ == * [[Instituto]] * [[Organizaĵo]] * [[Registaro]] * [[Socia institucio]] * [[Socia medio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=instit}} * http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _دانشنامه_ _رشد_. --> * http://www-econ.stanford.edu/faculty/Greif_Instutions/GreifBook.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070609121000/http://www-econ.stanford.edu/faculty/Greif_Instutions/GreifBook.html |date=2007-06-09 }} <!-- (Institucioj, Institucias): Teorio kaj Historio --> * http://www.isnie.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110412065104/http://www.isnie.org/ |date=2011-04-12 }} <!-- Internacia Socio por Nova _Institutional_ Ekonomio --> * http://www.institutionalreform.org <!-- _Institutional_ reformi --> {{Ĝermo|ekonomiko}} [[Kategorio:Institucioj]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Socio]] 0nx8djttp4z8ziqr1evowr9bf77zypd 9478752 9478744 2026-09-20T06:28:42Z Sj1mor 12103 9478752 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|instituto}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Institucio''' <ref>PIV: '''instituci/o''' <br> '''1''' Σ Unu el la formoj aŭ strukturoj sociaj aŭ politikaj, establitaj de la leĝoj aŭ kutimoj: ''la familia <mark>institucio</mark>, la ŝtataj institucioj'' (☞ ''konstitucio''). <br> '''2''' Daŭra publika aŭ privata organizo, fondaĵo: ''trarigardi nun kelkajn instituciojn en nia urbo, nome la filantropiajn k aliajn'' Z; ''E. povas servi kiel paciga lingvo de publikaj institucioj en tiuj landoj'' Z; ''la Lingvaj Institucioj de E''.; ''la Londona Komerca Ĉambro estas tutmonde konata institucio''; ''ŝtata institucio por junaj blinduloj''. ☞ ''instituto''.</ref> estas [[socio|socia]] [[meĥanismo]] kiu influas la [[konduto]]n de [[homo]]j. Institucioj estas karakterizitaj per [[socio|socia]] celo, daŭro ne limigita de la vivodaŭro de individua homo, kaj la estigo de [[regulo]]j de [[homa konduto]]. Por ke io estu institucio, ĝi devas esti agnoskita kiel tia de almenaŭ du homoj. == Vidu ankaŭ == * [[Instituto]] * [[Organizaĵo]] * [[Registaro]] * [[Socia institucio]] * [[Socia medio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=instit}} * http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _دانشنامه_ _رشد_. --> * http://www-econ.stanford.edu/faculty/Greif_Instutions/GreifBook.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070609121000/http://www-econ.stanford.edu/faculty/Greif_Instutions/GreifBook.html |date=2007-06-09 }} <!-- (Institucioj, Institucias): Teorio kaj Historio --> * http://www.isnie.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110412065104/http://www.isnie.org/ |date=2011-04-12 }} <!-- Internacia Socio por Nova _Institutional_ Ekonomio --> * http://www.institutionalreform.org <!-- _Institutional_ reformi --> {{Ĝermo|ekonomiko}} [[Kategorio:Institucioj]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Socio]] rdlgvz9f0u1pdx077m4xfew9cboyh9c 9478753 9478752 2026-09-20T06:29:12Z Sj1mor 12103 9478753 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|instituto}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Institucio''' <ref>PIV: '''instituci/o''' <br> '''1''' Σ Unu el la formoj aŭ strukturoj sociaj aŭ politikaj, establitaj de la leĝoj aŭ kutimoj: ''la familia institucio, la ŝtataj institucioj'' (☞ ''konstitucio''). <br> '''2''' Daŭra publika aŭ privata organizo, fondaĵo: ''trarigardi nun kelkajn instituciojn en nia urbo, nome la filantropiajn k aliajn'' Z; ''E. povas servi kiel paciga lingvo de publikaj institucioj en tiuj landoj'' Z; ''la Lingvaj Institucioj de E''.; ''la Londona Komerca Ĉambro estas tutmonde konata institucio''; ''ŝtata institucio por junaj blinduloj''. ☞ ''instituto''.</ref> estas [[socio|socia]] [[meĥanismo]] kiu influas la [[konduto]]n de [[homo]]j. Institucioj estas karakterizitaj per [[socio|socia]] celo, daŭro ne limigita de la vivodaŭro de individua homo, kaj la estigo de [[regulo]]j de [[homa konduto]]. Por ke io estu institucio, ĝi devas esti agnoskita kiel tia de almenaŭ du homoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Instituto]] * [[Organizaĵo]] * [[Registaro]] * [[Socia institucio]] * [[Socia medio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=instit}} * http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _دانشنامه_ _رشد_. --> * http://www-econ.stanford.edu/faculty/Greif_Instutions/GreifBook.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070609121000/http://www-econ.stanford.edu/faculty/Greif_Instutions/GreifBook.html |date=2007-06-09 }} <!-- (Institucioj, Institucias): Teorio kaj Historio --> * http://www.isnie.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110412065104/http://www.isnie.org/ |date=2011-04-12 }} <!-- Internacia Socio por Nova _Institutional_ Ekonomio --> * http://www.institutionalreform.org <!-- _Institutional_ reformi --> {{Ĝermo|ekonomiko}} [[Kategorio:Institucioj]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Socio]] k7ixtel8nmnp1body6jpt3clffvx8d6 9478948 9478753 2026-09-20T09:57:44Z Sj1mor 12103 9478948 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|instituto}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Institucio''' <ref>PIV: '''instituci/o''' <br> '''1''' Σ Unu el la formoj aŭ strukturoj sociaj aŭ politikaj, establitaj de la leĝoj aŭ kutimoj: ''la familia institucio, la ŝtataj institucioj'' (☞ ''konstitucio''). <br> '''2''' Daŭra publika aŭ privata organizo, fondaĵo: ''trarigardi nun kelkajn instituciojn en nia urbo, nome la filantropiajn k aliajn'' Z; ''E. povas servi kiel paciga lingvo de publikaj institucioj en tiuj landoj'' Z; ''la Lingvaj Institucioj de E''.; ''la Londona Komerca Ĉambro estas tutmonde konata institucio''; ''ŝtata institucio por junaj blinduloj''. ☞ ''instituto''. <br><br> Dum oni povas ''fondi'' kaj ''konstrui'' instituton (kiel lernejon aŭ esplorcentron), oni ne povas viziti la "oficejon de la geedzeco" kiel sociorolo. La dua difino de institucio rilatas al la sociologia koncepto: fundamenta kaj daŭra [[praktiko]] aŭ [[regulo]], kiun socio akceptas kiel sian kolon. Kvankam en la ĉiutaga lingvo (kaj en la unua difino de PIV) "institucio" foje estas uzata kiel [[sinonimo]] de granda publika organo (ekz. ''registaraj institucioj''), ĝia dua difino tute eliras el la sfero de unuopaj entreprenoj aŭ asocioj kaj iĝas fundamenta socia koncepto.</ref> estas [[socio|socia]] [[meĥanismo]] kiu influas la [[konduto]]n de [[homo]]j. Institucioj estas karakterizitaj per [[socio|socia]] celo, daŭro ne limigita de la vivodaŭro de individua homo, kaj la estigo de [[regulo]]j de [[homa konduto]]. Por ke io estu institucio, ĝi devas esti agnoskita kiel tia de almenaŭ du homoj. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Instituto]] * [[Organizaĵo]] * [[Registaro]] * [[Socia institucio]] * [[Socia medio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=instit}} * http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _دانشنامه_ _رشد_. --> * http://www-econ.stanford.edu/faculty/Greif_Instutions/GreifBook.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070609121000/http://www-econ.stanford.edu/faculty/Greif_Instutions/GreifBook.html |date=2007-06-09 }} <!-- (Institucioj, Institucias): Teorio kaj Historio --> * http://www.isnie.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110412065104/http://www.isnie.org/ |date=2011-04-12 }} <!-- Internacia Socio por Nova _Institutional_ Ekonomio --> * http://www.institutionalreform.org <!-- _Institutional_ reformi --> {{Ĝermo|ekonomiko}} [[Kategorio:Institucioj]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Socio]] psvvmqz1jjsq1oedee4o6imskxt7h8c 0 41949 9478840 8912053 2026-09-20T08:53:34Z Sj1mor 12103 9478840 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Brunszwik Terez (Kampfl József, 1994), Budapest.jpg|eta|Statuo de Theresia Brunswik]] '''BRUNSZVIK Teréz''', aŭ ''Theresia Brunswik'', ''Therese Gräfin Brunsvick'', ktp. (naskiĝis en [[Hungara reĝlando]], en [[Bratislavo|Pozsony]] (nuntempa [[Bratislavo]] en [[Slovakio]]), je la 4-a [[horo]] aŭrore, la [[27-a de julio|27-an de julio]] [[1775]], mortis [[1867]]) estis hungara nobelino kaj la fondinto de la unuaj [[infanĝardeno]]j en [[Hungario]]. Ok tagojn post ŝia naskiĝo, prenis ŝin sub baptoakvo [[Maria Teresia]], kiun ŝi poste dumvive adoris. Ŝiaj gepatroj estis '''Brunszvik Antal''', [[grafo]] de [[Krompachy|Korompa]] kaj [[barono|baronino]] '''Seeberg Anna'''. La familio vivis en [[Martonvásár]], kie la avo de Tereza (ankaŭ Brunszvik Antal) aĉetis bienon. Li kaj lia filo faris el la akva, marĉa bieno eminentan bienon. La patro sidigis la filinon jam trijare antaŭ [[piano]]n, pli poste instruis al ŝi pri grekaj filozofoj, dungis instruiston pri la angla. La patrino instruis al ŝi la francan lingvon. Kiel 12-jara junulino ŝi iris en 1787 al eminenta [[vieno|viena]] edukejo. Ŝi travivis tie la solecon la diversecon. La patro de Tereza proponis planon por akcepto de la parlamento (1790–1791): tio temis pri la hungarlingva, nacia virina edukado, ŝtataj junulin-lernejoj kaj ties organizo. Kvankam la landa kunsido akceptis tion, la efektivigo ne okazis. La patro mortis en 1792, en [[vilao]] de [[Fehéregyháza]], proksime al [[Nagyszombat]]. En 1799, la familio translokiĝas al [[Vieno]], kie [[Ludwig van Beethoven]] instruis la du filinojn. Oni poste longtempe mise pensis, ke ŝi estis la „Senmorta Amatino” de Beethoven, al kiu li skribis leterojn. Post [[Vidvoj kaj vidvinoj|vidviniĝo]] de sia pli juna fratino, ŝi partoprenis en la edukado de la infanoj. En 1808, ŝi en [[Yverdon]] persone renkontis [[Johann Heinrich Pestalozzi]] por peti edukajn konsilojn. Krom Pestalozzi, ŝi taksis gvidlinion la verkojn de [[Johann Friedrich Herbart]] kaj [[Jean-Jacques Rousseau]]. En 1817 kaj la sekva jaro okazis en Hungario malsatego. Brunszvik Teréz tuj ekagis kaj organizis bonaniman virinan asocion, kies enspezojn ŝi eldonis por konstruigo de hejmoj por laboristoj, malriĉuloj kaj ĉefe de infanĝardenoj. Spite al la kontraŭuloj, la unua hungara infanĝardeno malfermis siajn pordojn la 1-an de junio de 1828, en [[Buda]], en la strato Mikó. La sekvaj infanĝardenoj ekfunkciis en [[Besztercebánya]], Pozsony (2) kaj en 1830 en [[Cluj|Kolozsvár]]. Tiam la infanoj vizitis la infanĝardenojn (nomataj tiam anĝelĝardenoj) ĝis la 7-a jaro kaj akirante bazajn konojn en la lasta jaro. Tio gravis por la malriĉuloj, kiuj ne vizitis pli poste lernejojn. Komence, en la anĝelĝardenoj laboris viroj, sed Tereza akcentis la taŭgecon de la virinoj. La edukado enhavis preĝojn kaj kantojn, laikajn konojn, la ludo rolis nur en kvarona tempo. Laŭ spertoj de Yverdoni, Tereza taksis grava la ludon; influo de Pestalozzi estis la morfologio, figurado kaj ilustrado. En 1828, ŝi ankaŭ fondis metilernejon por la pli aĝaj junulinoj, sed tiu funkciis nur unu jaron. Ŝi multe vojaĝis eksterlanden por kolekti spertojn kaj propagandi la infanĝardenojn. Kun ŝi veturis ofte la nevino: [[Blanka Teleki]]. Ŝi fondis - kiel unua en [[Eŭropo]] – infanĝardenistan lernejon en [[Tolna]], kie oni akceptis nur virojn. Ŝi fondis kun apogo de nobeloj kiel [[Lajos Kossuth]], [[István Bezerédj]], [[Móric Szentkirályi]] la '''Asocion por Disvastigo de la Infanĝardenaj Institutoj en Hungario''' (''Kisdednevelő Intézeteket Magyarországban Terjesztő Egyesület'') kaj tiu asocio skizis en 1845 regularon pri la infanĝardenista instruado, ekde 1892 la infanĝardenista lernejo akceptis nur virinojn. Ŝia persona influo trafis la nevinon (grafino) Blanka Teleki, kiu laŭ siaj instruoj malfermis la unuan junulinedukan instituton en 1846, en [[Pest (urbo)|Pest]]. Ŝi mortis 86-jare en la [[duka]]-a bieno de baronino Forray Andrásné, en 1861. Oni trovas tie, en Duka ŝian tombejon. Ŝian nomon portas nun en Hungario multaj edukejoj (elektoj): # Budapeŝto, Brunszvik Teréz Napköziotthonos óvoda [Bp., I. Attila út 89.]; # Budapeŝto, Erzsébetvárosi Gr. Brunszvik Teréz óvodavédő Egyesület; # Körös Főiskola Brunszvik Teréz Óvóképző Intézete [[Békéscsaba]]; # Tessedik Sámuel Főiskola Brunszvik Teréz Óvóképző Intézete; # Vecsés, Brunszvik Teréz Óvoda, [[Vecsés]], Telepi út 41–43.] Ŝian nomon portas ankaŭ: * Muzeo pri infanĝardena historio en [[Martonvásár]] * premio Brunszvik Teréz por infanvartistinoj * programo Brunszvik Teréz (2004), kiu celis disdividi komputilojn inter la infanĝardenoj. (Tio kaŭzis skandalon en Hungario, ĉar la [[kakao]]rezista (!), tuŝekrana komputilo kostis 3-4 oble ol normala komputilo.) == Literaturo == === hungare === * ''Brunszvik Teréz pedagógiai munkássága''. [[Tankönyvkiadó]], Bp., 1962. * Dániel Anna: ''Teréz küldetése''. Kossuth Könyvkiadó. Bp., 1986. * ''Ezer éves a magyarországi iskola''. Veszprém megyei neveléstörténelmi tanulmányuk, Veszprém megyei Pedagógiai Intézet. Veszprém, 1995. * ''Élet és Tudomány'' 1990. VII. 6.; Kelemen Elemér: ''Ezeréves a magyar iskola''. Lapok a neveléstörténetből. Kiadja a Pedagógusok Szakszervezete Országos Irodája, 1994. * Lázár István: ''S középen ott a Velencei-tó…'' Móra Könyvkiadó 1979.; *''Neveléstörténelem''. A tanító és a Tanítóképző Intézetek V. osztályának számára. Bp. A Szent István Társulat kiadása. Bp., 1945. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.b/b830508.htm Österreich-Lexikon] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Brunszvik, Terez}} [[Kategorio:Hungaraj feministoj]] [[Kategorio:Hungaraj nobeloj]] [[Kategorio:Hungaraj infanĝardenistoj]] i3qkdpe8u8i1p51ycp0b5eusw9if2l7 0 44726 9478596 9469915 2026-09-19T17:55:15Z Alifono 114488 9478596 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Melbourne Skyline from Rialto Crop - Nov 2008.jpg|600px|{{center|Panoramo de Melburno je novembro 2008}}}} {{Geokesto | urbo |sen banderolo= jes <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Melburno | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-en|''Melbourne''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Melbourne | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Melbourne montage six frame infobox jpg.jpg | dosiero2 = Melbourne_City_Montage_2019.jpg | dosiero3 = Melbourne Infobox Montage.jpg | dosiero4 = Melbournemontage1.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = Melburno <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Aŭstralio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Viktorio (Aŭstralio)|Viktorio]] | ŝtato_tipo = Federacia ŝtato | regiono = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = Indiĝenaj aŭstralianoj | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | parto_tipo = | rivero = [[Jaro (rivero)|Jaro]] | rivero_noto = Yarra | rivero1 = | rivero2 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo1_noto = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1 = | ŝoseo1_tipo = | montaro = | konstruaĵo = Universitato de Melburno | konstruaĵo1 = Princina teatro | planto = Melburna parko | planto1 = Zoo de Melburno | planto_noto = | planto_tipo = Parkoj | geologio = Hinda Oceano | geologio_tipo = Oceano <!-- *** Situo *** --> | situo = Melburno | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 31 | lat_d = 37 | lat_m = 48 | lat_s = 49 | lat_NS = S | long_d = 144 | long_m = 57 | long_s = 47 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 36.2 | areo_metropolo = 8806.0 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 127742 | loĝantaro_dato = 2015 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_metropolo = 3806092 | loĝantaro_metropolo_dato = 2007 | loĝantaro_metropolo_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[30-a de aŭgusto]] [[1835]] | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = Robert Doyle | ĉefulo_tipo = Moŝto-Urbestro | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Aŭstralia orienta standarda tempo|AOST]] | utc_offset =+10 | horzono_DST = [[Aŭstralia orienta somera tempo|AOST]] | utc_offset_DST =+11 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Australian Open]] | libera_tipo = Okazejo | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Aŭstralio | mapo_lokumilo = Aŭstralio | mapo1 = Greater Melbourne Map 4 - May 2008.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Mapo de Granda Melburno | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.melbourne.vic.gov.au/ www.melbourne.vic.gov.au] | commons = Melbourne | portalo = Aŭstralio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=7}} }} '''Melburno'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Melburno_kd Melburno] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> ({{lang-en|Melbourne}} [mElbn], en la loka indiĝena lingvo [[:en:Boonwurrung|Boonwurrung]]/[[:en:Woiwurrung|Woiwurrung]]: '''''Narrm''''' aŭ '''''Naarm''''') estas [[Listo de milionurboj|milionurbo]] kaj [[ĉefurbo]] de la [[aŭstralio|aŭstralia]] [[subŝtato]] [[Viktorio (Aŭstralio)|Viktorio]]. Ĝi havas areon de ĉirkaŭ {{unuo|1705|km²}} kaj loĝantaron de {{formatnum:3384671}} (je {{dato|2005-01-01}}) kaj estas la dua plej granda urbo de Aŭstralio (post [[Sidnejo]]). Ĝi situas en la ekstrema sudo de kontinenta Aŭstralio. Pro la marborda situo (ĉe la golfo ''Port Phillip'') ĝia meza alto super maro estas nur 14 metroj. [[Dosiero:Melbourne Princess Theatre Feb 2013.jpg|eta|600x600px|Princina teatro|centra]] == Historio == Iama [[malliberulo]] fondis la urbon. En [[1835]] la [[loknomo]] estis '''Port Phillip''', la loĝantoj estis arestitoj aŭ iamaj arestitoj. En [[1851]] la urbo iĝis subŝtata ĉefurbo. Tiam alvenis la unuaj familioj, kiuj ne estis arestitaj. Baldaŭe oni trovis [[oro]]n, sekve multe da [[homo]]j alvenis. En [[1956]] la urbo gastigis la [[Somera Olimpiko 1956|16-an modernan Someran Olimpikon]]. == Klimato == Melburno havas varmetajn somerojn kaj malvarmetajn vintrojn, kaj estas konata pro sia ŝanĝema vetero. Vintroj estas nuboplenaj, sekaj, kaj havas malpli da pluvo kompare kun ĉirkaŭaj regionoj. Someroj estas malhumidaj kaj sunaj, kun fojaj mallongaj varm-ondoj. Melburno ne ofte ricevas vastan nek daŭran pluvon (kiel en aliaj Aŭstraliaj urboj, ekzemple Sidnejo aŭ Brisbano) kaj anstataŭ ricevas precipitaĵon kiel maldaŭraj pluvetoj, kies intenseco tamen varias. Povas hajli, skuali aŭ rapide malvarmiĝi sed ofte ne daŭras longe, revenante al klara vetero ene de minutoj. Ĉi tio povas ripetiĝi multfoje tage kaj donas al Melburno reputacion por havi “kvar sezonoj en unu tago”, frazo kiu estas parto de loka populara kulturo. Inter la jaroj 2015-2020, la averaĝa maksimuma temperaturo en somero estis 40,3°C, kaj la minimuma estis 9,5°C. La averaĝa maksimuma temperaturo estis 18,5°C kaj la minimuma estis 2,9°C.<ref>{{Citaĵo el la reto |url = http://www.bom.gov.au/climate/data/ |titolo = Klimataj Datumoj Surretaj (Melburna Regiona Oficejo) |eldoninto = Buroo pri Meteologio |alirdato = 27 Junio 2025 |arkivdato = 11 Oktobro 2019 |arkivurl = https://web.archive.org/web/20191011194536/http://www.bom.gov.au/climate/data/ }}</ref> Kvankam neĝo estas foje vidata ĉe altaĵoj en la periferio de la urbo, oni ne registris ĝin en la urbocentro ekde 1986. == Servoj == * [[Reĝa Melburna Instituto de Teknologio]] * [[Stadiono Docklands]] * [[Swinburne Universitato de Teknologio]] * [[Universitato de Melburno]] * [[Universitato Monash]] == Amaskomunikiloj == * ĵurnalo ''[[The Age]]'' == Konataj lokanoj == * [[Johnny Logan]] (1954), naskonome ''Seán Patrick Michael Sherrard O'Hagan'', laŭ familia deveno irlanda kantisto, naskiĝis en la urbeto Frankston en la metropola teritorio Melburno * [[Andrew Gaze]] (1965), korbopiliksto * [[Brody Dalle]] (1979), kantistino * [[Holly Valance]] (1983), aktorino kaj kantistino * [[Isabel Lucas]] (1985), aktorino * [[Courtney Barnett]] (1987), muzikisto En Melburno mortis: * hungardevena akvipilkisto [[György Kutasi]] * hungardevena arkeologo [[Sándor Gallus]] * hungardevena literaturhistoriisto [[László Bodi]] * hungardevena [[filmreĝisoro]] [[Gusztáv Mihály Kovács]] * hungardevena halterlevisto [[Győző Veres]] * hungardevena skulptisto [[Andor Mészáros (skulptisto)]]. == Ĝemelaj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|20px|border]] [[Osako]], [[Japanio]] (1978) * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|20px]] [[Tjanĝino]], [[Ĉinio]] (1980) * [[Dosiero:Flago-de-Grekio.svg|20px]] [[Tesaloniko]], [[Grekio]] (1984) * [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20px]] [[Bostono]], [[Usono]] (1985) * [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|20px|border]] [[Sankt-Peterburgo]], [[Rusio]] (1989) * [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|20px]] [[Milano]], [[Italio]] (2004) * [[Dosiero:Flago-de-Srilanko.svg|20px]] [[Galle (Srilanko)|Galle]], [[Srilanko]] (2005) == Esperanto-vivo == En Melburno vivis kaj aktivis interalie la esperantistoj * [[Charles William Ballard]] * [[Bernie Heinze]] * [[Arthur Maurice Hyde]] * [[Miranda Lutz]] * [[Lilian M. Pyke]] * [[Roy Robert Rawson]] * [[Frank Reginald Banham]] Estas ankaŭ Esperanta societo tie. Laŭ ilia retpaĝo: :La definitiva manlibro pri gramatiko "Lingvaj Respondoj" haveblas el Melburno Esperanto Asocio, Aŭstralio Esperanto Asocio kaj Universala Esperanto Asocio aŭ el nia retejo. En Esperanto elsendas la radiostacio ''[[Melbourne Ethnic Community Radio]].'' En Melburno okazos la [[UK 2027|112-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 3-a ĝis la 10-a de julio 2026. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Melbourne Flinders St. Station.jpg|eta|600x600px|La urba ĉefstacidomo ''Flinders Street''|centra]] * [[Federacia Placo (Melburno)|Federacia Placo]] * [[nubskrapulo]]j [[Rialto Towers]], [[Aŭstralio 108]] kaj [[Eŭreka Turo]] * [[muzeo]] pri [[sporto]]j * [[stadiono]] * reĝa [[botanika ĝardeno]] * urba [[parko]] * [[kastelo]] de Rippon Lea * reĝa ekspoziciejo * ĝardeno de Carlton * [[Juda Holokaŭsta Muzeo de Melburno]] {{Granda dosiero|Melbourne Docklands - Yarras Edge - marina panorama.jpg|700px|{{center|Panorama vido de la urbocentro de Melburno el la Docklands, 2005}}}} [[Dosiero:Melbourne yarra twilight.jpg|eta|center|775x775px|{{centre|Vido al la rivero ''Yarra'' dum krepusko, kun la centra negoca distrikto maldekstre kaj la distra distrikto ''Southbank'' dekstre}}]] {{Granda dosiero|Melbourne Night Panorama.jpg|1100px|Nokta panoramo de Melburno}} ==Referencoj== {{Referencoj}}{{Projektoj|ReVo=melburn}} ==Vidu ankaŭ== * [[Tramtransporto en Melburno]] * [[Zoo de Melburno]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Melburno| ]] [[Kategorio:Urboj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Viktorio (Aŭstralio)]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] b03ntk9ux1p53pmg121rx7j6dadk2lh 0 46490 9478854 9451063 2026-09-20T08:56:34Z Alifono 114488 /* Vidu ankaŭ */ Kibernetiko 9478854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:AIBRAIN.png|eta|250x250ra|Simbola ilustraĵo de AI generita de AI, ''Midjourney'', la 5an de februaro 2023]] [[Dosiero:DALL-E_3_example_AI_generated_image.png|eta|248x248ra|Pentraĵo, kiun AI generis laŭ jena priskribo: "Moderna arkitektura konstruaĵo kun grandaj vitrofenestroj situanta sur klifo vid-al-vide al serena oceano ĉe sunsubiro."]] [[Dosiero:Kp205-artefarita-inteligenteco.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri artefarita inteligento]] '''Artefarita intelekto'''<ref>[[NPIV]], «[http://vortaro.net/#intelekto artefarita intelekto]».</ref><ref>«Artefarita intelekto» en [[Reta Vortaro]] [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#intele.0o] kiel teĥnika sistemo</ref> ('''AI'''), kelkfoje ankaŭ '''artefarita inteligenteco'''<ref>«Artefarita inteligento» en [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#inteli.0o!] kiel branĉo de komputiko</ref> estas termino en la kampo de [[informadiko]], per kiu oni celas komputilajn sistemojn, kiuj imitas kapablojn tradicie asociatajn kun homa intelekto; multaj el ili povas pliboniĝi per (mem)lernado kaj fine plenumi tradicie homajn taskojn kun lerteco komparebla kun homa<ref>(en) Steven Frank, ''[https://medium.com/brain-labs/it-doesnt-matter-who-wins-the-ai-wars-125837d2fbbd It Doesn’t Matter Who Wins the AI Wars]'' (Ne Gravas Kiu Venkas en la AI-Militoj), [[Medium (retejo)|Medium]], la 15-an de majo 2025.</ref>. Simple dirite, temas pri la konceptado kaj ebligo, ke [[maŝino]] elmontru homajn kapablojn havantajn ecojn de [[intelekto]] kiel rezonado, lernado, planado kaj kreado, kaj pri konduto kaj strukturo de tiaj maŝinaj sistemoj. La jardekojn longa [[filozofio|filozofia]] disputo, ĉu el la konduto de tiaj maŝinoj oni rajtas konkludi, ĉu kaj kiugrade aliaj intelektohavaj estaĵoj baziĝas sur similaj strukturoj, ankoraŭ restas senkonkluda. [[Alan Turing]] proponis tiurilate sian faman [[Testo de Turing|teston]]: oni detektu intelektajn kapablojn nur laŭ la konduto en konversacio aŭ [[intervjuo]]. La artefaritan intelekton oni fojfoje nomas '''maŝina intelekto''', t.e. intelekto montrata de maŝinoj, kontraste al la natura intelekto de homoj kaj aliaj animaloj. En [[komputoscienco]] la esplorado de AI estas difinita kiel la pristudado de "intelektaj agantoj": temas pri ajna aparato, kiu perceptas sian medion kaj entreprenas agojn pliigantajn ĝian ŝancon sukcese atingi siajn celojn.<ref>Difino de AI kiel la studado de intelektohavaj agantoj: * Poole, Mackworth & Goebel 1998, p. 1, kiuj havigas la difin-version uzatan en tiu ĉi artikolo. Notu, ke ili uzas la terminon "komputila intelekto" kiel sinonimon por artefarita intelekto. * Russell & Norvig (2003), kiuj preferas la terminon "racia aganto" kaj skribas "La ĉia-aganta vidpunkto estas nuntempe amplekse akceptita en la fako" (Russell & Norvig 2003, p. 55). * Nilsson 1998 * Legg & Hutter 2007.</ref> Populare, la termino "artefarita intelekto" estas aplikata kiam maŝino imitas "kognajn" funkciojn, kiujn homoj asocias kun aliaj homaj mensoj, kiel "lernado" kaj "problemosolvado".<ref>Russell & Norvig 2009, p. 2.</ref> Artefarita intelekto estis fondita kiel scienca fako en [[1956]], kaj ekde tiam ĝi trapasis kelkajn tajdojn de [[optimismo]],<ref>Optimismo de la dekomenca AI: * Citaĵo de Herbert Simon: Simon 1965, p. 96, citita en Crevier 1993, p. 109. * Citaĵo de Marvin Minsky: Minsky 1967, p. 2, citita en Crevier 1993, p. 109.</ref><ref>Eksplodo de la 1980-aj jaroj: apero de ekspertaj sistemoj, Projekto de Kvina Generacio, Alvey, MCC, SCI: * McCorduck 2004, pp. 426–441 * Crevier 1993, pp. 161–162,197–203, 211, 240 * Russell & Norvig 2003, p. 24 * NRC 1999, pp. 210–211</ref> sekvite de seniluziiĝo kaj la perdo de [[financo|financado]] (konata kiel "AI vintro"),<ref>First AI Winter, Mansfield Amendment, Lighthill report * Crevier 1993, pp. 115–117 * Russell & Norvig 2003, p. 22 * NRC 1999, pp. 212–213 * Howe 1994</ref><ref>Dua AI vintro: * McCorduck 2004, pp. 430–435 * Crevier 1993, pp. 209–210 * NRC 1999, pp. 214–216</ref> sekvite de novaj alproksimiĝoj, sukcesoj kaj plinovigita financado.<ref>AI iĝis tre sukcesa en la komenco de la 21a jarcento. Clark 2015</ref> Dum plejparto de ĝia historio, la esplorado de AI estis dividita en subfakojn, kiuj ofte interagas unu kun alia.<ref>Pamela McCorduck (2004, pp. 424) skribis "the rough shattering of AI in subfields—vision, natural language, decision theory, genetic algorithms, robotics ... and these with own sub-subfield—that would hardly have anything to say to each other."</ref> Tiuj subfakoj estas bazitaj sur teknikaj konsideroj, kiel specifaj celoj (ekz. "robotiko" aŭ "maŝinlernado"),<ref>Tiu listo de intelektaj trajtoj estis bazita sur la temoj kovritaj de ĉefaj AI lernolibroj, kiel: * Russell & Norvig 2003 * Luger & Stubblefield 2004 * Poole, Mackworth & Goebel 1998 * Nilsson 1998</ref> la uzado de specialaj iloj ("logikaj" aŭ artefaritaj neŭroretoj), aŭ profundaj filozofiaj diferencoj.<ref>Biologia intelekto kontraŭ intelekto ĝenerale: *Russell & Norvig 2003, pp. 2–3, kiu faras la analogion kun la aviada inĝenierado. *McCorduck 2004, pp. 100–101, kiu skribas ke estas "two major branches of artificial intelligence: one aimed at producing intelligent behavior regardless of how it was accomplished, and the other aimed at modeling intelligent processes found in nature, particularly human ones." *Kolata 1982, per artikolo en la gazeto Science, kiu priskribas la indiferenton de McCarthy pri biologiaj modeloj. Kolata citas McCarthy skribante: "This is AI, so we don't care if it's psychologically real" [https://books.google.com/books?id=PEkqAAAAMAAJ.]{{404|date=January 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} McCarthy ĵuse ripetis sian pozicion ĉe la AI@50 konferenco kie li diris "Artificial intelligence is not, by definition, simulation of human intelligence" (Maker 2006).</ref><ref>Neats vs. scruffies: * McCorduck 2004, pp. 421–424, 486–489 * Crevier 1993, pp. 168 * Nilsson 1983, pp. 10–11</ref><ref>Simbola kontraŭ subsimbola AI: * Nilsson (1998, p. 7), kiu uzas la terminon "subsimbola".</ref> Subfakoj estis bazitaj sur sociaj faktoroj (speciale institucioj aŭ la verko de individuaj fakuloj).<ref>Pamela McCorduck (2004, pp. 424)</ref> En la 21-a jarcento, AI-teknikoj travivis renesancon sekvantan samtempajn progresojn en komputikpotenco, la amasiĝon de grandaj kvantoj da [[datumo]]j, kaj teorian komprenon; kaj AI-teknikoj fariĝis esenca parto de la teknologia industrio, helpante solvi multajn malfacilajn problemojn en komputiko, softvarinĝenierado kaj operacia esplorado. == Historio == [[Dosiero:John McCarthy Stanford.jpg|eta|dekstre|250px|[[John McCarthy]] kreis la terminon ''artefarita intelekto''.]] === Konferenco ĉe Dartmouth === En Julio 1956 ĉe la [[Kolegio Dartmouth]] okazis konferenco organizita de [[John McCarthy]], [[Marvin Minsky]], [[Nathan Rochester]] kaj [[Claude Elwood Shannon|Claude Shannon]]. La nocion "artefarita intelekto" (AI) fiksis McCarthy. === Hipotezo de fizika simbola sistemo === Per apogo sur la studoj de [[Alan Turing]], interalie per la artikolo ''Komputa maŝinaro kaj intelekto'' (angle ''Computing machinery and intelligence''), [[Allen Newell]] (1927–1992) kaj [[Herbert Simon]] (1916–2001) de [[Carnegie Mellon Universitato]] en [[Pittsburgh]] formulis la hipotezon de fizika simbola sistemo, laŭ kiu la pensado estas prilaborado de informoj. La prilaborado de informoj estas procezo de kalkulado, do prilaborado de [[simbolo]]j. Ne gravas baze la [[cerbo]] je la pensado: intelekto estas menso formita per iu ajn formebla speco de materialo. === Forta AI === [[Dosiero:Marvin Minsky.jpg|eta|dekstre|250px|[[Marvin Minsky]] estis fakulo pri ''artefarita intelekto''.]] La opinion, ke intelekto estas sendependa de la portanta substanco, subtenas adeptoj de la tezo pri ''forta AI'', kiel, ekzemple, [[Marvin Minsky]] (naskiĝinta en 1927) el [[MIT]] (''[[Massachusetts Institute of Technology]]''), unu el la pioniroj de AI, por kiu "la celo de AI estas la venko kontraŭ la morto". Hans Moravec (naskiĝinta en 1948), specialisto pri [[roboto]]j, el Universitato Carnegie Mellon priskribas en sia libro ''infanoj de la menso'' (angle ''Mind Children'') la scenejon de la evoluo de la postbiologia vivo: roboto transigas la sciaron stokitan en homa cerbo al [[komputilo]], tiel ke la biologia materio de la cerbo fariĝas superflua kaj povas komenciĝi posthoma epoko, dum kiu atingeblo de la stokita sciaro povas daŭri senfine. === 1960-aj jaroj === Speciale la komenca fazo de la AI estis regata de preskaŭ senlima espero kaj kredo rilate la povo de komputiloj, "solvi taskojn, por kies solvo estas bezonata [[inteligenteco]], se ili estas realigitaj de homoj" (Minsky). Simon prognozis en 1957 interalie, ke ene de la sekvantaj dek jaroj komputilo fariĝos monda ĉampiono de [[ŝako]] kaj ke komputilo eltrovos kaj pruvos gravan matematikan leĝon. Tiuj prognozoj ne veriĝis. Fakte nur en 1997 la komputilo [[Deep Blue]] de la firmao IBM sukcesis venki kontraŭ la mondĉampiono [[Garri Kasparov]]. [[John McCarthy|McCarthy]] proponis en 1958 uzi [[Predikata logiko|predikatan logikon]] por efektivigi aŭtomatan rezonadon de artefarita intelekto. Newell kaj Simon evoluigis dum la 1960-aj jaroj la ''Ĝeneralan solvilon de problemoj'', nome programon, kiu devus solvi iujn problemojn per simplaj metodoj. Post dek jaroj de evoluado tiu projekto fine estis haltigita. ====Eliza==== Fine de la 1960-aj jaroj [[Joseph Weizenbaum]] (1923–2008) de la MIT evoluigis la programon Eliza, ĉe kiu la dialogo de psikiatro kun paciento estas ŝajnigita. La efiko de tiu programo estis impresega. Weizenbaum mem estis surprizita, ke, per relative simpla maniero, oni povas doni la iluzion de animhavanta partnero al homoj. Weizmann formulis: "Se oni miskomprenas la programon, tiam oni povas juĝi ĝin kiel sensacio"<ref>[http://www.plugandpray-film.de/protagonisten.html] Dokumenta filmo ''Plug & Pray'' de Joseph Weizenbaum kaj Raymond Kurzweil</ref>. ===Ekde la 1980-aj jaroj=== Komence de la 1980-aj jaroj, esplorado por AI estis revivigita pro la komerca sukceso de ekspertaj sistemoj,<ref> Ekspertaj sistemoj: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=23, 292}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–331}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 17.4}} * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=327–335, 434–435}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=145–62, 197–203}} * {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=155–183}} </ref> formo de AI-programo, kiu modelis la sciaron kaj analizajn kapablojn de homaj fakuloj. Ĉirkaŭ 1985, la merkato de AI estis atinginta ĉirkaŭ milo da milionoj da dolaroj. Samtempe, japana projekto de kvingeneraciaj komputiloj inspiris la usonan kaj britan registarojn restarigi financadon por [[scienca esplorado]].<ref name="AI in the 80s"> Financaj iniciatoj komence de la 1980-aj jaroj estas ekzemple jenaj: Fifth Generation Project (Japanio), Alvey (Unuiĝinta Reĝlando), Microelectronics and Computer Technology Corporation (Usono), Strategic Computing Initiative (Usono): * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=426–441}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=161–162, 197–203, 211, 240}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=23}} * {{Harvtxt|NRC|1999|pp=210–211}} * {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=235–248}} </ref> Tamen, dekomence per la falo de la merkato de la LISP-maŝino en 1987, AI denove falis en malfavoron, kaj komenciĝis dua, pli longdaŭra "AI-vintro".<ref name="Second AI winter"> Dua AI Vintro: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=24}} * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=430–435}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=209–210}} * {{Harvtxt|NRC|1999|pp=214–216}} * {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=301–318}} </ref> [[Dosiero:Nao Robot Close up.JPG|alternative=NAO humanoida roboto|eta|Homsimila roboto NAO. Robotiko ludis gravan rolon en la disvolvigo de AI.]] <!-- Embodied robotics and Uncertain reasoning in the 1980s --> Multaj esploristoj ekdubis, ke la nuntempaj praktikoj kapablus ŝajnigi ĉiujn procezojn de homa kognado, speciale perceptado, [[robotiko]], maŝinlernado kaj modelrekonado. <ref>Russell kaj Norvig, 2021, p. 24</ref> nombraj esploristoj ekrigardis en "sub-simbolaj" alproksimiĝoj.<ref>Nilsson, 1998, p. 7</ref> Esploristoj pri [[robotiko]], kiel Rodney Brooks, malakceptis "reprezentadon" ĝenerale kaj fokusis rekte al inĝenieradaj maŝinoj kiuj moviĝas kaj survivas. [[Judea Pearl]], Lofti Zadeh kaj aliaj fakuloj disvolvis metodojn, kiuj prilaboris nekompletan kaj necertan informaron, farante fidindajn supozojn anstataŭ precizan logikon.<ref>Russell kaj Norvig, 2021, p. 25</ref> Sed la plej grava disvolvigo estis la revivado de "konektismo", inkludante esploradon per [[Artefarita neŭra reto|neŭra reto]], fare de [[Geoffrey Hinton]] kaj aliaj.<ref> * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=214–215}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=24, 26}} </ref> En 1990, [[Yann LeCun]] sukcese montris, ke la konvoluciaj neŭraj retoj povas rekoni manskribitajn ciferojn, la unua el multaj sukcesaj aplikaĵoj de neŭraj retoj. <ref>Russell kaj Norvig, 2021, p. 26</ref> <!-- FORMAL METHODS RISING IN THE 1990s: "Statistical AI" --> AI laŭgrade restarigis sian reputacion fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 21-a jarcento ekspluatante formalajn matematikajn metodojn kaj trovante specifajn solvojn al specifaj problemoj. Tiu "mallarĝa" kaj "formala" fokuso ebligis al esploristoj produkti verigeblajn rezultojn kaj kunlaboris kun aliaj kampoj (kiel [[statistiko]], [[ekonomiko]] kaj [[Optimumigo (matematiko)|matematiko]]).<ref name="AI 1990s"> [[#Neat vs. scruffy|Formalaj]] kaj [[#Narrow vs. general AI|mallarĝaj]] metodoj adoptiĝis en la 1990-aj jaroj: * {{Harvtxt |Russell|Norvig|2021|pp=24–26}} * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=486–487}} </ref> Ĉirkaŭ 2000, solvoj disvolvitaj de AI esploristoj estis amplekse uzataj, kvankam en la 1990-aj jaroj ili estis rare priskribitaj kiel "artefarita intelekto".<ref name="AI widely used 1990s"> AI amplekse uzata fine de la 1990-aj jaroj: * {{Harvtxt|Kurzweil|2005|p=265}} * {{Harvtxt|NRC|1999|pp=216–222}} * {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=189–201}} </ref> <!-- AGI, 2002-present --> Kelkaj akademiaj esploristoj konstatis, ke AI ne plu klopodis al la origina celo kreadi plur-talentajn, tute inteligentajn maŝinojn. Dekomence ĉirkaŭ 2002, ili fondis la subfakon nomitan "artefarita ĝenerala intelekto" (aŭ "AĜI"), kiu havis kelkajn bone financitajn instituciojn ĉirkaŭ la 2010-aj jaroj.<ref name="AGI"> Artificial general intelligence: * Russell & Norvig (2021, pp. 32–33, 1020–1021) * Propono por moderna versio: Pennachin & Goertzel (2007) * Avertoj de ĉefaj esploristoj pri troa specialigo en AI: ** Nilsson (1995) ** McCarthy (2007) ** Beal & Winston (2009) </ref> <!--DEEP LEARNING BOOM 2012–present--> [[Profunda lernado]] ekdominis industriajn markojn en 2012 kaj estis adoptita tra la tuta fako.<ref name="Deep learning revolution"> Revolucio de la profunda [[lernado]], AlexNet: * {{Harvtxt|Goldman|2022}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=26}} * {{harvtxt|McKinsey|2018}} </ref> Por multaj specifaj taskoj, aliajn metodojn oni abandonis. Matteo Wong verkis en [[The Atlantic]]: {{Citaĵo|"Kvankam dum jardekoj, komputikaj fakoj kiel procezado de naturaj lingvoj, komputika vido, kaj robotiko uzis tre diferencajn metodojn, nune ĉiuj el ili uzas programigan metodon nomitan "profunda lernado." Kiel rezulto, iliaj kodo kaj alproksimiĝoj pli kaj pli similiĝis, kaj iliaj modeloj estas pli facile integreblaj unu en alia."<ref>Wong 2023</ref>}} La sukceso de la profunda lernado estis bazita en plibonigoj de aparataro ([[Leĝo de Moore|pli rapidaj komputiloj]],<ref name="Moore's Law"> [[Leĝo de Moore]] kaj AI: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=14, 27}} </ref> de grafika procezado, [[nuba komputado]]<ref>Clark, 2015b</ref>) kaj aliro al [[Datumarego|grandaj kvantoj de datumoj]]<ref name="Big data"> [[Datumarego]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=26}} </ref> (inklude datumbazojn,<ref>Clark, 2015b</ref>) kiel ImageNet). <!-- AI BOOM 2012–present. Four metrics: publications, patents, investment, graduates, jobs. That's enough I think, but more up-to-date numbers on these. --> La sukceso de la profunda lernado kondukis al enorma pliiĝo en intereso kaj financado por AI. Jack Clark skribis en [[Bloomberg News|Bloomberg]]: "Post duona jardeko de silentaj elrompoj en artefarita intelekto, 2015 estis mejloŝtona jaro. Komputiloj estas pli saĝaj kaj lernas pli rapide ol iam ajn," kaj notis, ke la nombro de projektoj de programaro kiuj uzas maŝinlernado en [[Google]] pliiĝis el "sporada uzado" en 2012 al pli ol 2 700 projektoj en 2015.<ref>Clark, 2015b</ref> La kvanto de maŝinlernada esplorado (mezurita laŭ totala nombro de publikaĵoj) pliiĝis je ĉirkaŭ 50% en la jaroj 2015–2019,<ref>UNESCO, 2021</ref> kaj [[WIPO]] informis, ke AI estis la plej fekunda aperinta teknologio laŭ terminoj de la nombro de [[patento|patentaj]] aplikaĵoj kaj aprobitaj patentoj.<ref>{{Cite web |title=Intellectual Property and Frontier Technologies |url=https://www.wipo.int/about-ip/en/frontier_technologies/ |website=WIPO |access-date=30a de Marto 2022 |archive-date=2a de Aprilo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402064804/https://www.wipo.int/about-ip/en/frontier_technologies/ |url-status=live }}</ref> Laŭ ''AI Impacts'', ĉirkaŭ la jaro 2022 nur en Usono la nivelo de jara investado en AI atingis 50 miliardojn da usonaj dolaroj, kaj ĉirkaŭ 20% de novaj usonaj doktoriĝintoj pri [[komputoscienco]] specialiĝis pri AI;<ref>DiFeliciantonio, 2023</ref> ĉirkaŭ 800 000 AI-rilataj laborpostenoj kreitaj en Usono ekzistis en 2022.<ref>Goswami, 2023</ref> La granda plimulto de antaŭeniroj okazis en [[Usono]], kaj ties kompanioj, universitatoj, kaj esplorlaboratorioj estris la esploradon en artefarita intelekto.<ref>Frank, 2023</ref> <!-- ALIGNMENT PROBLEM --> En 2016, jam aperis temoj pri justeco kaj misuzo de tia teknologio, kaj ili estis lanĉitaj al la centro de la podioj de kongresoj pri maŝinlernado, publikaĵoj ege pliiĝis, financado iĝis disponebla, kaj multaj esploristoj re-fokusigis siajn karierojn al tiuj temoj. La problemoj por la kongruigo de AI iĝis grava serioza kampo de akademia studado.<ref>Christian, 2020, pp. 67, 73</ref> ==== Aliaj firmaoj ==== * Google [[DeepMind]] estas brita firmao por la disvolviĝo de artefarita intelekto, fondita en septembro 2010 sub la nomo DeepMind Technologies, kaj akirita de Google en 2014 === 2020-aj jaroj === [[Dosiero:Ääretuvastuse_näide.png|eta|Trajtodetekto (bildigita kiel randa detekto) helpas artefaritan intelekton formi informajn abstraktajn strukturojn el krudaj [[Datumo|datumoj]].]] En la lasta jardeko AI enorme disvolviĝis danke al grandaj progresoj en [[maŝina lernado]]: * 2020 ** En Februaro 2020, [[Microsoft]] enkondukas sian ''Turing Natural Language Generation'' (T-NLG), kiu estas "la plej granda lingva modelo iam publikigita je 17 mil milionoj da parametroj".<ref> Sterling, Bruce (13a de Februaro 2020). [https://www.wired.com/beyond-the-beyond/2020/02/web-semantics-microsoft-project-turing-introduces-turing-natural-language-generation-t-nlg/ "Web Semantics: Microsoft Project Turing introduces Turing Natural Language Generation (T-NLG)".] Wired. ISSN 1059-1028. Arkivita el la originalo la 4an de Novembro 2020. Alirita la 31an de Julio 2020. </ref> ** En Novembro 2020, AlphaFold 2 de DeepMind, modelo kiu plenumas antaŭdirojn de proteinstrukturo, venkas en la konkurenco CASP.<ref> Sample, Ian (2a de Decembro 2018). [https://www.theguardian.com/science/2018/dec/02/google-deepminds-ai-program-alphafold-predicts-3d-shapes-of-proteins "Google's DeepMind predicts 3D shapes of proteins".] [[The Guardian]]. Alirita la 19an de Julio 2019. </ref> * [[OpenAI]] enkondukas GPT-3, memregresa lingvomodelo kiu uzas profundan lernadon por produkti varion de komputilaj kodoj, poezio kaj aliaj lingvaj taskoj escepte pli similaj, kaj preskaŭ nedistingebla el tiuj verkitaj de homoj. Ties kapablo estas dek fojojn pli granda ol tiu de T-NLG. Ĝi estis enkondukita en Majo 2020,<ref> Brown, Tom B.; Mann, Benjamin; Ryder, Nick; Subbiah, Melanie; Kaplan, Jared; Dhariwal, Prafulla (22a de Julio 2020). "Language Models are Few-Shot Learners". arXiv:2005.14165 [cs.CL]. </ref> kaj estis en beta testado en Junio 2020. * 2022 ** [[ChatGPT]], [[babilroboto]] de [[OpenAI]], startis en novembro 2022. * 2025 ** Malgranda AI-[[Start-Up|''start-up'']] (noventrepreno) kun la nomo "[[Esperanto]]" en la kampoj de alt-efikeca komputado (HPC) kaj [[Genera artefarita intelekto|genera AI]] kiu multe dependas de teknologia novigado kaj energiefikeco, perdis terenon en la tre konkurenca AI-industrio, ĉar ĝi tro multe dependis de teknologia novigado kaj malfacile merkatigebla energiefikeco, iam ŝlosila avantaĝo de Esperanto<ref>(de) ''[https://www.it-boltwise.de/esperanto-zieht-sich-aus-dem-siliziumgeschaeft-zurueck-herausforderungen-und-chancen.html Esperanto zieht sich aus dem Siliziumgeschäft zurück: Herausforderungen und Chancen]'' (Esperanto retiriĝas el la silicia komerco: defioj kaj ŝancoj), Boltwise, la 5-an de julio 2025.</ref>. == Uzoj == Principe, AI estas uzebla por ĉiu ago, kiu de homa plenumanto postulas pensadon aŭ inteligenton. Ju pli da tempo pasas, des pli da uzoj de AI estas trovitaj kaj grandskale uzataj. Sur kelkaj kampoj AI atingis sukcesojn, ekzemple ĉe strategiaj ludoj ([[ŝako]], [[damludo]], [[goo]] ktp.)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kern.punkto.info/2016/03/25/kp068-artefarita-inteligenteco/|titolo=KP068 Artefarita inteligenteco|alirdato=12an de Septembro 2017}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.radioscienca.com/2017/06/10/rs009-alphago-venkis/|titolo=AlphaGo venkis|alirdato=12an de Septembro 2017|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170912055420/http://www.radioscienca.com/2017/06/10/rs009-alphago-venkis/|arkivdato=2017-09-12}}</ref>; rekomendaj sistemoj (uzataj de [[YouTube]], [[Amazon]] kaj [[Netflix]]); interagado per homa parolado (kiel Google Assistant, Siri kaj Alexa); ĉe prilaborado de matematikaj simboloj, ĉe la simulado de robotoj, ĉe pruvado de logikaj kaj matematikaj formuloj, ĉe senŝoforaj [[veturilo]]j (kiel ekzemple Waymo), ĉe detektado de [[malsano]]j el bildoj kaj [[geno]]j, ĉe [[bilda rekonado]], ĉe detektado de [[spamo]], ĉe plialtigo de [[trafiko]] en sociaj retoj, ĉe retaj serĉiloj kiel [[Google]] kaj [[Yandex]], ĉe aŭtomataj tradukiloj kiel [[DeepL]], kaj ĉe trejnado (ekzemple, milita).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://medium.com/poste/%C4%89u-artefarita-inteligenteco-okazigos-la-trian-mondmiliton-bc5257fda8dd|titolo=Ĉu Artefarita Inteligenteco okazigos la trian mondmiliton?|alirdato=12an de Septembro 2017}}</ref> Artefarita intelekto ebligas ellaboradon de [[Algoritmo|algoritmoj]] kaj modeloj, per kiuj maŝinoj povas percepti sian medion, rezoni pri ĝi kaj agi por atingi specifitajn celojn. Ĉi tiuj algoritmoj uzas grandajn volumojn de datumoj kaj altnivelajn teknikojn kiel maŝinlernado, profunda lernado, [[naturlingva prilaborado]] kaj komputila vidado. === Maŝintradukado === Grava apliko de artefarita intelekto estas [[maŝintradukado]]. Sekve de tio malpligrandiĝas la instigo lerni fremdajn lingvojn. Senperan aliron al personaj kontaktoj nutras interkomprenon kaj aliron al la fremda kulturo. Tian kontakton maŝintradukado nur rudimente povas ebligi inter homoj de malsimilaj lingvoj<ref>(eo) [https://www.esperanto.cz/soubory/Kongresa_libro_UK2025_Brno.pdf Esperanto kaj teknologioj kiel pontoj de paco kaj konfido inter la popoloj], Kongresa Libro, 110-a UK en [[Brno]], p. 53</ref>. === Spertaj sistemoj === En sperta sistemo estas reprezentata formala regul-bazita aŭ model-bazita sciaro de speciala fako. La sistemo ebligas sekve, ke je konkretaj demandoj, reguloj estu aŭtomate aplikataj ankaŭ je tiaj kombinoj, kiuj antaŭe ne nepre estis detale kaptitaj de la homaj spertuloj. === Bildarta kapablo de artefarita intelekto === {{Ĉefartikolo|Bildarta kapablo de artefarita intelekto}} [[Dosiero:1960's art of cow getting abducted by UFO in midwest.jpg|eta|Bildo kreita de [[DALL-E]] 2 laŭ anglalingva teksta priskribo signifanta "Arto de 1960-aj de bovino forrabata de NIFO en mez-okcidento".]] Bildarton kapablas krei diversaj programoj de artefarita intelekto. En 2023 temas ĉefe pri laŭtekstaj bildokreaj modeloj. Oni distingu tian arton de [[cifereca arto]];<ref name=":1">{{Cite journal |last=Barale |first=Alice |date=2021-08-02 |title=“Who inspires who?” Aesthetics in front of AI art |url=https://doi.org/10.4454/philinq.v9i2.367 |journal=Philosophical Inquiries |volume=9 |issue=2 |pages=195–220 |doi=10.4454/philinq.v9i2.367 |issn=2282-0248}}</ref> ambaŭ uzas ciferecan teknologion, sed pri artefarita intelekto temas, nur se la bildon generaj algoritmoj kaj profundlernaj teknikoj kreas aŭtonome, sen rekta interveno de homa artisto.<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal |last=Suvajdzic |first=Marko |last2=Stojanović |first2=Dragana |last3=Kanishcheva |first3=Iryna |date=2022 |editor-last=Prieto |editor-first=Javier |editor2-last=Partida |editor2-first=Alberto |editor3-last=Leitão |editor3-first=Paulo |editor4-last=Pinto |editor4-first=António |title=Blockchain and AI in Art: A Quick Look into Contemporary Art Industries |url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-86162-9_27 |journal=Blockchain and Applications |language=en |location=Cham |publisher=Springer International Publishing |pages=272–280 |doi=10.1007/978-3-030-86162-9_27 |isbn=978-3-030-86162-9 |issn=2367-3389}}</ref> Multaj mekanismoj por krei bildojn per artefarita intelekto estas evoluigitaj, interalie procedoj kiuj uzas matematikajn regulojn, algoritmoj kiuj imitas la efikon de pentriloj, kaj profundlernaj algoritmoj, ekzemple [[genera kontraŭkonkura reto|generaj kontraŭkonkuraj retoj]] (GKR-oj) kaj transformiloj. === Genera artefarita intelekto === {{Ĉefartikolo|Genera artefarita intelekto}} '''Genera artefarita intelekto''' aŭ "generipova AI" (angle: '''''Generative AI''''', mallonge '''Genera AI, GenAI''' aŭ '''GAI''') estas speco de [[artefarita intelekto]], kapabla generi/produkti tekstojn kiuj similas al tiuj verkitaj de homoj, same pri bildoj, filmoj aŭ aliaj formoj de komunikiloj. Tiucele generaj modeloj (novaj enhavoj kreitaj per lernitaj ŝablonoj de ekzistantaj datumoj) kiel [[Granda lingvomodelo|grandaj lingvomodeloj]] ({{lang-en|Large Language Model}}, mallonge LLM) estas uzataj. === Softvara realigo === AI realiĝas per la [[Programlingvo|programlingvoj]] kiel [[LISP]], [[Python]], [[C++]], [[Java (programlingvo)|Java]], kaj [[Prolog]]. === AI kaj plurlingveco === La 19-an de majo 2021, la Parlamento adoptis [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52021IP0238 rezolucion pri artefarita intelekto en la edukada, kultura kaj aŭdvida sektoroj]. La rezolucio estas grava por lingva politiko, ĉar ĝi emfazas la riskojn kaj defiojn, kiujn artefarita intelekto prezentas por lingva diverseco unuflanke, kaj ankaŭ ĝian potencialon faciligi plurlingvecon aliflanke per, ekzemple, aŭtomata [[Subtekstoj|subtekstigo]] kaj [[dublado]]<ref>(en) Anastasia MITRONATSIOU / Denise CHIRCOP, ''[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/142/language-policy Language policy, Fact Sheets on the European Union]'', Eŭropa Parlamento, majo 2026.</ref>. == Riskoj == AI permesas aŭtomatigon de pli kaj pli kompleksaj taskoj. Tiu [[aŭtomatigado]] anstataŭigadas parton de la homa laboro kaj povas konduki al [[maldungeco]], ekzemple en asekurkompanioj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://esperanto.blog/2017/01/07/artefarita-inteligenteco-anstatauas-dungitojn-ce-asekurkompanio/|titolo=Artefarita Inteligenteco anstataŭas dungitojn ĉe asekurkompanio|alirdato=12an de Septembro 2017}}</ref>. Tio okazas ĉar robotoj ne bezonas [[salajro]]n, kaj povas fari simplan laboron multe pli bonkvalite kaj precize ol homoj. La potenco de AI prezentas ankaŭ alian riskon: ke ĝi estos uzata maletike: ekzemple, por konstrui aŭtomatajn [[armilo]]jn, kiuj povas decidi mortigi homon sen aprobo de iu ajn homo. Pro tio, homoj deziras [[juro]]n, por ke AI ne estu uzata en fakoj, kie ĝi povus senrege minaci homajn vivojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.espero.com.cn/2017-08/16/content_41419465.htm|titolo=Ĉu artefarita intelekto bezonas leĝojn?|alirdato=12an de Septembro 2017}}</ref> == Esperanto kaj artefarita intelekto == Estrarano de [[Fondumo por Esperantologiaj Studoj|Esperantic Studies Foundation]] (ESF) donis dum reta prelego (28/2/2026) superrigardon pri la evoluo kaj nuna stato de maŝina [[parolsintezo]] kaj [[parolrekonado]] por Esperanto, du kampoj kiuj kun la kreskanta uzo de AI bezonos pli kaj pli da voclegitaj [[Tekstaro de Esperanto|tekstaroj de Esperanto]] ([[Projekto:Aŭdioartikoloj|projekto aŭdioartikoloj de Vikipedio]], [[Common Voice]] (Mozilla) estas kelkaj ekzemploj) por esti pretaj al la trejnado de la grandaj lingvaj modeloj (LLM). Skribaj instruoj (angle: ''prompts'') riskas ne plu esti uzataj estonte kiam voĉlegitaj instruoj iĝos la normo. === Artefaritaj intelektoj kiu komunikas en Esperanto === Jam la unua publike atentata AI, ChatGPT, ofertis skriban komunikadon en Esperanto. Intertempe estas multaj AI-oj, kiuj ofertas tion. Krome pluraj ofertas ankaŭ voĉan komunikadon en Esperanto, ekzemple ChatGPT kaj Copilot. La sekvaj (senkostaj) [[Babilroboto|babilrobotoj]] scias interparoli en Esperanto (alfabeta ordo); la listo ne traktas t.n. asistantojn (kiel Siri, Alexa, Bixby ktp.), kiuj krome ŝajne ne komprenas Esperanton. * [[ChatGPT]] (de [[OpenAI]], Usono) scias respondi demandojn en Esperanto, kaj skribe kaj buŝe, ankaŭ miksite - la uzanto enigas sian tekston buŝe, la maŝino respondas skribe. Ŝajne dum unu tago oni rajtas en la senkosta versio nur dum 5 minutoj voĉbabili. * [[Claude (lingvomodelo)|Claude]], ([[Anthropic]], Usono); la roboton funkciigas usona esplorfirmao pri artefarita intelekto (AI), fondita en 2021 fare de iamaj membroj de [[OpenAI]]. La versio 3.5 de Claude (nomata Soneto) kapablas legi grandegajn tekstojn, ĝis 75,000 vortoj/125 paĝoj. Ĝi tre bone funkcias en [[Esperanto]] kaj kapablas krei esperantlingvajn tekstojn kun malmultaj eraroj. * [[Microsoft Copilot|Copilot]] ([[Microsoft]], Usono) * [[DeepSeek]] (DeepSeek; [[Ŝanhajo]], [[Ĉinio]]) * [[Gemini (chatbot)|Gemini]] ([[Google]], Usono); antaŭa nomo de Gemini: Bard * [[Grok (chatbot)|Grok]] (xAI, mallonge por: X.AI Corp.; [[San-Francisko]] kaj [[Palo Alto|Palo]] [[Palo Alto|Alto]], Usono, kaj [[Londono]], Britio); proprietulo: [[Elon Musk]]. * [https://lite.koboldai.net Kobold AI] (OpenAI, Usono); nur skribe; ne perfekte skribas en Esperanto, sed ja bone. * Le Chat ([[Mistral AI]]; Parizo, Francio); nur skribe * [[Perplexity AI|Perplexity]] (Perplexity AI; [[San-Francisko]] kaj [[Novjorko]], Usono); nur skribe * [https://pi.ai/talk Pi AI] (Inflection AI, Usono); ofte mem voĉe komunikas; havas hispanecan prononcmanieron; la uzanto devas tajpi; ne perfekta Esperanto. * [[Qwen]] (aŭ Tongyi Qianwen; [[Alibaba Group|Alibaba]], Ĉinio) ==== Granda multlingva lingva modelo ofertanta Esperanton ==== La modelo mT5 (multilingual T5) de Google enhavas Esperanton.<ref>https://slashdot.org/software/p/mT5/</ref> Por mem uzi ĝin necesas teknika scio; ĝi estas uzata de iuj retejoj kiel Google Translate aŭ DeepL. ==== Kelkaj artefaritaj intelektoj kiuj aktuale ne komunikas en Esperanto ==== * Galaxy AI (Samsung) subtenas 20 lingvojn (stato de junio 2025), inter kiuj ne estas Esperanto.<ref>https://sammyguru.com/galaxy-ai-supported-languages-how-to-download-language-packs/</ref> * Llama 3.3 (Meta) subtenas 8 lingvojn, ne Esperanton (junio 2025).<ref>https://ollama.com/library/llama3.3</ref> * Watson (IBM) subtenas 31 lingvojn (stato de 6/2025), sed ne Esperanton; ĝi tamen kapablas rekoni la lingvon de Esperanto-teksto.<ref>https://www.ibm.com/docs/en/watson-libraries?topic=references-supported-languages</ref> === Helpo por lerni Esperanton === La babilrobotoj povas ekzemple *respondi demandojn ''pri'' Esperanto *respondi demandojn pri lingvaj aferoj - gramatiko, origino de vortoj, uzado ... *konversacii en Esperanto *plenumi peton pri korektado de teksto Legu plu en la artikolo pri [[ChatGPT#Kiel ChatGPT povas helpi en la lernado de Esperanto?|ChatGPT]]. === Tekstoj pri AI === * [[Frank van Hertrooij]], [https://scivolemo.wordpress.com/2019/02/20/la-historio-de-ai/ ''Artefarita Intelekto de la Komenco''] ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 20-a de februaro 2019 * Tactical Tech, ''[https://eo.globalvoices.org/2025/10/15700/ La amara vero pri AI: ankaŭ artefarita intelekto havas antaŭjuĝojn]'', [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices]] en Esperanto, la 7-an de oktobro 2025. * [[Inko (eldonejo)|INKO]], la novelaro "''[[Kie vojoj renkontiĝas]]''" (2026) en kiu la novelo "''Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj Homo sapiens''" en kiu diversaj verkistoj en la mondo rigardas al la ŝanĝoj en niaj vivoj, okazantaj pro teknologio. == Bildaro == <gallery> HONDA ASIMO.jpg|Inteligenta humanoida [[roboto]] de Honda ArtificialFictionBrain.png Künstliche Intelligenz Methoden.png PPTSuperComputersPRINT.jpg|Grafika eksponenta historio de superkomputilo Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|Bildo DE AI generita de [[DALL-E]] 3 Kismet robot 20051016.jpg|Kismet estas roboto, kiu nun estas en la muzeo ĉe MIT en [[Kembriĝo (Masaĉuseco)]], [[Usono]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== === En Esperanto === * [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000387029_epo “Edukado en la epoko de artefarita intelekto”] En “Unesko-Kuriero”, nº 36. * "Uzi artefaritan intelekton por spuri malŝparon de manĝaĵoj" [[Unesko-Kuriero]], [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000393310_epo?posInSet=17&queryId=N-9a9b10f8-19a6-4595-92ef-fe92b8897a32 n-ro 2 (Apr-Jun 2025) "Manĝaĵoj: kio kunigas nin"], pĝ. 26-27, esperantigis [[Pablo León]] (Argentino). * Paŭlo S. Viana el Brazilo: ''[https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/artefarita-intelekto-kaj-la-homa-cerbo.html?fbclid=IwY2xjawSE-R1leHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeT88O-Z6fhfSUuOmYaJwL3_HrswKzszxQTULr9LqK9u1wrCpDhHX5fEnZcQE_aem_L7UNzEVlhOts7UKMp5m0Zw Artefarita intelekto kaj la homa cerbo]'', [[Esperanta Retradio]] === Alilingve === * Beal, J.; Winston, Patrick (2009), "The New Frontier of Human-Level Artificial Intelligence", IEEE Intelligent Systems, 24: 21–24, doi:10.1109/MIS.2009.75, hdl:1721.1/52357, S2CID 32437713 * Bundy, Alan (1980). Artificial Intelligence: An Introductory Course (2a eld.). Edinburgh University Press. ISBN 0-85224-410-X. * Christian, Brian (2020). ''The Alignment Problem: Machine learning and human values''. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-86833-3. OCLC 1233266753. * Clark, Jack (2015b). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-08/why-2015-was-a-breakthrough-year-in-artificial-intelligence "Why 2015 Was a Breakthrough Year in Artificial Intelligence".] Bloomberg.com. Arkivita el la originalo la 23an de Novembro 2016. Alirita la 23an de Novembro 2016. * Crevier, Daniel (1993). AI: The Tumultuous Search for Artificial Intelligence. New York, NY: BasicBooks. ISBN 0-465-02997-3. * DiFeliciantonio, Chase (3a de Aprilo 2023). [https://www.sfchronicle.com/tech/article/ai-artificial-intelligence-report-stanford-17869558.php "AI has already changed the world. This report shows how".] ''[[San Francisco Chronicle]]''. Arkivita el la originalo la 19an de Junio 2023. Alirita la 19an de Junio 2023. * Frank, Michael (22a de Septembro 2023). [https://thediplomat.com/2023/09/us-leadership-in-artificial-intelligence-can-shape-the-21st-century-global-order/ "US Leadership in Artificial Intelligence Can Shape the 21st Century Global Order".] The Diplomat. Alirita la 8an de Decembro 2023. "Instead, the United States has developed a new area of dominance that the rest of the world views with a mixture of awe, envy, and resentment: artificial intelligence... From AI models and research to cloud computing and venture capital, U.S. companies, universities, and research labs – and their affiliates in allied countries – appear to have an enormous lead in both developing cutting-edge AI and commercializing it. The value of U.S. venture capital investments in AI start-ups exceeds that of the rest of the world combined." * Goldman, Sharon (14a de Septembro 2022). [https://venturebeat.com/ai/10-years-on-ai-pioneers-hinton-lecun-li-say-deep-learning-revolution-will-continue/ "10 years later, deep learning 'revolution' rages on, say AI pioneers Hinton, LeCun and Li".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240119071744/https://venturebeat.com/ai/10-years-on-ai-pioneers-hinton-lecun-li-say-deep-learning-revolution-will-continue/ |date=2024-01-19 }} VentureBeat. Alirita la 8an de Decembro 2023. * Goswami, Rohan (5a de Aprilo 2023). [https://www.cnbc.com/2023/04/05/ai-jobs-see-the-state-by-state-data-from-a-stanford-study.html "Here's where the A.I. jobs are".] CNBC. Arkivita el la originalo la 19an de Junio 2023. Alirita la 19an de Junio 2023. * Howe, J. (Novembro 1994). "Artificial Intelligence at Edinburgh University: a Perspective". Arkivita el la originalo en 15a de Majo 2007. Alirita la 30an de Aŭgusto 2007. * Hutter, Marcus (2005). Universal Artificial Intelligence. Berlin: Springer. ISBN 978-3-540-22139-5. * Jackson, Philip (1985). Introduction to Artificial Intelligence (2a eld.). Dover. ISBN 0-486-24864-X. *[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Andreas Kaplan; Michael Haenlein (2018) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1)] * Kurzweil, Ray (2005). The Singularity is Near. Penguin Books. ISBN 978-0-670-03384-3. * Luger, George; Stubblefield, William (2004). Artificial Intelligence: Structures and Strategies for Complex Problem Solving (5th ed.). Benjamin/Cummings. ISBN 0-8053-4780-1. * McCorduck, Pamela (2004), Machines Who Think (2nd ed.), Natick, MA: A. K. Peters, Ltd., ISBN 1-56881-205-1. * Neapolitan, Richard; Jiang, Xia (2018). Artificial Intelligence: With an Introduction to Machine Learning. Chapman & Hall/CRC. ISBN 978-1-13850-238-3. * Newquist, H. P. (1994). The Brain Makers: Genius, Ego, And Greed In The Quest For Machines That Think. New York: Macmillan/SAMS. ISBN 978-0-672-30412-5. * Nilsson, Nils (1998). Artificial Intelligence: A New Synthesis. Morgan Kaufmann. ISBN 978-1-55860-467-4. * NRC (United States National Research Council) (1999). "Developments in Artificial Intelligence". Funding a Revolution: Government Support for Computing Research. National Academy Press. * Rich, Elaine (1983). Artificial Intelligence. McGraw-Hill. ISBN 0-07-052261-8. * Rich, Elaine; Knight, Kevin; Nair, Shivashankar B (2010). Artificial Intelligence (3a eld.). New Delhi: Tata McGraw Hill India. ISBN 978-0070087705. * Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), Artificial Intelligence: A Modern Approach (2a eld.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, ISBN 0-13-790395-2. * Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2009). Artificial Intelligence: A Modern Approach (3a eld.). Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall. ISBN 0-13-604259-7. * Russell, Stuart J.; Norvig, Peter. (2021). Artificial Intelligence: A Modern Approach (4a eld.). Hoboken: Pearson. ISBN 978-0134610993. LCCN 20190474. * Poole, David; Mackworth, Alan; Goebel, Randy (1998). Computational Intelligence: A Logical Approach. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-510270-3. * Poole, David; Mackworth, Alan (2017). Artificial Intelligence: Foundations of Computational Agents (2a eld.). Cambridge University Press. ISBN 9781107195394. * [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433/PDF/377433eng.pdf.multi UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development.] Paris: UNESCO. 2021. ISBN 978-92-3-100450-6. Arkivita el la originalo la 18an de Junio 2022. Alirita la 18an de Septembro 2021. * Winston, Patrick Henry (1984). Artificial Intelligence. Reading, MA: Addison-Wesley. ISBN 0-201-08259-4. * Wong, Matteo (19a de Majo 2023), [https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/05/ai-advancements-multimodal-models/674113/ "ChatGPT Is Already Obsolete",] The Atlantic. == Vidu ankaŭ == * [[Genera artefarita intelekto]] * [[Mo Gawdat#Pri artefarita intelekto|Mo Gawdat pri artefarita intelekto]] * [[Babilroboto]] (i.a. [[ChatGPT]]) * [[Sora (artefarita intelekto)]] * [[Open AI]] * [[Mistral AI]] * [[Korpuso#Esperantaj korpusoj|AI kaj korpusa modelo por Esperanto]] * [[Amy Webb]] * [[Funkciismo]] * [[Optika signorekono]] * [[Komputila lingvistiko]] * [[Kvantuma komputado]] * [[Kibernetiko#AI kaj kibernetiko|Kibernetiko]] * [[Ludoteorio]] * [[Maŝina lernado]] * [[Cibernetiko|Kibernetiko]] * [[Robotiko]] * [[Artefarita neŭra reto]] * [[Open Assistant]] * [[Datumarego]] * [[DeepSeek]] * [[AI-slopo]] * [[AlphaGo]] * [[Deep learning|''Deep learning'']] * [[Universitato pri Internacia Intelekto Mohamed bin Zayed]] * [[Virtuala asistanto]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * (eo) [https://www.youtube.com/watch?v=pxRi5j1ZI7Y&list=PL_34jg6o_45KPeLdw8z3DVxNVsWJTTxkP&index=45 Ĉu AI malfermas novan mondon de arto?], YouTube * {{en}} [http://ai-news.elzemozgurce.net/ Novaĵoj pri Artefarita Intelekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060330204816/http://ai-news.elzemozgurce.net/ |date=2006-03-30 }} * {{en}} [http://www.loebner.net/Prizef/loebner-prize.html Retejo de la premio Loebner] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101230195120/http://www.loebner.net/Prizef/loebner-prize.html |date=2010-12-30 }} * {{en}} [http://www.aaai.org/ Usona Asocio por Artefarita Intelekto] * {{en}} [http://www.eccai.org/ Eŭropa Kunordiga Komitato por Artefarita Intelekto] * {{en}} [https://convertkit.com/resources/blog/ai-creator-economy Kiel uzi AI en krea procezo?] por tekstoj, subtekstigo de filmetoj, librokovriloj, voĉrekreado * {{fr}} [https://assises-nationales-ia.fr/ Assises nationales de l'IA] {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Artefarita intelekto| ]] [[Kategorio:Komputiko]] [[Kategorio:Scienco]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Lernado]] so0dy8gxczd3h6xnfsxa48v6vyea70i 0 47905 9478945 9472541 2026-09-20T09:50:46Z ThomasPusch 1869 /* Elstaraj diplomitoj kaj instruistoj */ 9478945 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Dei Sub Numine Viget''<br /> sur sigelo : Vet[us] Nov[um] Tes tam en tum''<br /> (Sub la potenco de Dio ŝi floras) |lando = |situo = [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]], [[Nov-Ĵerzejo]], [[Usono]] |establita = 1746 |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-NJ |zomo = 13 | retejo = }} '''Universitato Princeton''' estas privata [[Usono|usona]] [[universitato]] en [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]], [[Nov-Ĵerzejo]] kaj membro de la Hedera Ligo ([[Ivy League]]). Ĝi fondiĝis je 1746 en Elizabeth kiel Kolegio de Nov Ĵerzejo, do Princeton estis la kvara plej malnova institucio por supera edukado en kolonia Usono kaj tiel unu de la naŭ Koloniaj Kolegioj fonditaj antaŭ la Usona Revolucio. The institucio moviĝis al Newark je 1747, naŭ jarojn poste al la nuna loko, kiam renomiĝis “Princeton University” en 1896. Princeton provizas antaŭdiploman kaj postdiploman instruadon en la sciencoj homa, socia, kaj natura, kaj inĝenierarto. Ĝi provizas profesiajn gradojn per la Skolo Woodrow Wilson de Aferoj Publikaj kaj Internaciaj, la Skolo de Inĝenierarto kaj Aplikata Scienco, la Skolo de Arkitekturo, kaj la Bendheim Centro por Financoj. La universitato estas ligita kun la Instituto por Supera Studo, la Princeton Teologia Seminario, kaj la Westminister Korusa Kolegio de Universitato Rider. Princeton havas la plej grandan fonduson po lernanto en Usono. La universitato havas multajn rimarkindajn lernintojn. Ĝi estas ligita kun 37 Nobelpremiitoj, 17 gajnintoj de la Nacia Medalo de Scienco, la plej da Abel-premiitoj kaj Fields medalistoj de iu ajn universitato (du kaj ok respektive), naŭ premiitoj Turingaj, tri ricevantoj de la Nacia Homa-Scienca Medalo kaj 204 Rhodes lernantoj. Du Usonaj prezidintoj, 12 juĝistoj de la Usona Supera Kortumo (tri da kiuj nune servas), multnombraj vivaj miliarduloj kaj eksterlandaj ŝtatestroj diplomiĝis ĉe Princeton. Ankaŭ diplomiĝis de Princeton multaj elstaraj Usonaj kongresanoj kaj estraranoj, inkludante ok Sekretarioj de Ŝtato, tri Sekretarioj de Defendo, kaj du de la kvar lastaj prezindintoj de la Usona Federacia Rezerva Sistemo. [[Dosiero:Nassau hall princeton university.jpg|eta|maldekstra|Nassau-halo, la plej malnova ejo de la universitato]] == Institucioj == * [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] == Elstaraj diplomitoj kaj instruistoj == [[Dosiero:Einstein 1921 portrait2.jpg|eta|[[Albert Einstein]] - german-usona fizikisto, [[Nobel-premio pri fiziko]], li prezidis la [[Esperanto]]-[[3-a SAT-Kongreso 1923|kongreson]] de [[SAT]] en [[Kaselo]] en la jaro 1923]] [[Dosiero:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919.jpg|220ra|eta|[[Woodrow Wilson]], la 8a [[Prezidento de Usono]], [[Nobel-premio pri paco]]]] [[Dosiero:Pedro Pablo Kuczynski Oficial 2013.jpg|eta|[[Pedro Pablo Kuczynski]], [[Prezidento de Peruo]], jud-pol-devena]] [[Dosiero:Michelle Obama 2013 official portrait.jpg|220ra|eta|[[Michelle Obama]] - edzino de [[Prezidento de Usono]] [[Barack Obama]], la [[Unua Damo de Usono]]]] [[Dosiero:John Forbes Nash, Jr. by Peter Badge.jpg|220ra|eta|[[John Nash]] - usona matematikisto, li partigis [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel-premion pri Ekonomiko]] kun germana [[esperantisto]] [[Reinhard Selten]] (naskita en Breslau, nun [[Vroclavo]] en [[Pollando]]) kaj [[John Charles Harsanyi]] por laboraĵoj pri la [[ludoteorio]]]] [[Dosiero:FrankStockholm2004.jpg|220ra|eta|[[Frank Wilczek]] - usona fizikisto pol-devena, [[Nobel-premio pri Fiziko]]]] * [[Arjun Appadurai]] * [[Anthony Burgess]] - brita verkisto * [[John Bardeen]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] (dufoje) * [[Michael E. Brown]] - usona astronomo * [[Arthur Holly Compton]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Clinton Joseph Davisson]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Angus Deaton]] - skota ekonomikisto, [[Nobel-premio pri ekonomiko]] * [[David Duchovny]] - usona aktoro * [[Albert Einstein]] - german-usona fizikisto (jud-devena), [[Nobel-premio pri fiziko]], li prezidis la [[Esperanto]]-kongreson de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] ([[SAT]]) en [[Kaselo]] ([[Germanio]]) en la jaro 1923 (vidu la apudan foton) * [[Richard Feynman]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Joseph Martin Fischer]] - germana politikisto, Vic[[Kanceliero]] de [[Germanio]] * [[Francis Scott Key Fitzgerald]] - usona verkisto * [[Johan Galtung]] - norvega matematikisto * [[David Gross]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Joseph Henry]] - usona fizikisto * [[Robert Hofstadter]] - usona fizikisto, [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Alonzo Church]] - usona matematikisto * [[Daniel Kahneman]] - israel-usona psikologo, [[Nobel-premio pri ekonomiko]] * [[George F. Kennan]] - grava usona diplomato * [[John F. Kennedy]] - la 35a [[Prezidento de Usono]] (vidu la supran foton) * Jerzy Kosiński - pol-usona verkisto, jud-devena (patro de li estis [[esperantisto]]) * [[Brian Kernighan]] - usona komputikisto, profesoro de la usona [[Universitato]] en [[Princeton]] * [[Paul Krugman]] - usona ekonomikisto, [[Nobel-premio pri ekonomiko]] * [[Pedro Pablo Kuczynski]] - pol-jud-devena [[Prezidento de Peruo]] (vidu la apudan foton) * [[Mario Vargas Llosa]] - perua verkisto, [[Nobel-premio pri literaturo]] * [[James Madison]] - la 4a [[Prezidento de Usono]] * [[Thomas Mann]] - germana verkisto, [[Nobel-premio pri literaturo]] * Eric Maskin - [[Nobel-premio pri ekonomiko]] ricevita kune kun pola judo [[Leonid Hurwicz]] * [[Miklós Martin]], iama hungara akvopilkisto * [[Edwin Mattison McMillan]] - usona fizikisto, [[Nobel-premio pri kemio]] * [[Wentworth Miller]] - brita aktoro * [[Toni Morrison]] - usona verkisto * [[John Nash]] - usona matematikisto, li partigis [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel-premion pri Ekonomiko]] kun germana [[esperantisto]] [[Reinhard Selten]] (naskita en Breslau, nun [[Vroclavo]] en [[Pollando]]) kaj [[John Charles Harsanyi]] por laboraĵoj pri la [[ludoteorio]] (vidu la apudan foton) * [[Joyce Carol Oates]] - usona verkistino * [[Michelle Obama]] - usona juristo, edzino de [[Prezidento de Usono]] [[Barack Obama]], la [[Unua Damo de Usono]] (vidu la apudan foton) * [[Eugene O'Neill]] - Li ricevis la [[Pulitzer-premio]]n en la jaroj 1920, 1921, 1928 und 1938. En 1936 oni aljuĝis al li la [[Nobel-premio pri literaturo|nobelpremion pri literaturo]] * [[Gerard K. O'Neill]] - usona fizikisto kaj instruisto en la [[Universitato]] de [[Princeton]] * [[David Petraeus]] - usona generalo * [[John Rawls]] - usona filozofo * [[Richard Revesz]] - usona juristo * [[Ji Sung-man]] - la unua Prezidento de Sud-Koreio * [[Donald Rumsfeld]] - usona ministro pri defendo * [[Roberto Saviano]] - itala verkisto * [[Esther Schor]] - usona filologino kaj verva porparolanto por [[Esperanto]] * [[Erin Schuman]] (n. 1963) - psikologino, neŭrobiologino kaj scienca esploristino * [[Brooke Shields]] - usona aktorino * [[Richard E. Smalley]] - usona kemiisto, [[Nobel-premio pri kemio]] * [[Eliot Spitzer]] - usona politikisto de la [[Usona Demokrata Partio]] * [[James Stewart]] - usona aktoro * [[Terence Tao]] - aŭstralia matematikisto * [[Alan Turing]] - brita matematikisto * [[John Archibald Wheeler]] - usona fizikisto * [[Eugene Paul Wigner]] - hungara-usona fizikisto, [[Nobel-premio pri fiziko]] * [[Frank Wilczek]] - usona fizikisto poldevena, [[Nobel-premio pri Fiziko]] (vidu la apudan foton) * [[Thornton Wilder]] - usona verkisto * [[Andrew Wiles]] - brita matematikisto * [[Woodrow Wilson]] - la 8a [[Prezidento de Usono]], [[Nobel-premio pri paco]] (vidu la supran foton) * [[Edward Witten]] - usona fizikisto == Elektitaj instruistoj == * [[Gáspár Bakos]] == Vidu ankaŭ == * [[Princeton University Press]] * [[508 Princetonia]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.princeton.edu/ retejo de Universitato Princeton] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Usono|Princeton, Universitato]] [[Kategorio:Universitato Princeton| ]] 0c5vw2vnqt354kbbawr54h2cyj9v90b 9478946 9478945 2026-09-20T09:53:16Z ThomasPusch 1869 /* Elstaraj diplomitoj kaj instruistoj */ 9478946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Dei Sub Numine Viget''<br /> sur sigelo : Vet[us] Nov[um] Tes tam en tum''<br /> (Sub la potenco de Dio ŝi floras) |lando = |situo = [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]], [[Nov-Ĵerzejo]], [[Usono]] |establita = 1746 |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-NJ |zomo = 13 | retejo = }} '''Universitato Princeton''' estas privata [[Usono|usona]] [[universitato]] en [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]], [[Nov-Ĵerzejo]] kaj membro de la Hedera Ligo ([[Ivy League]]). Ĝi fondiĝis je 1746 en Elizabeth kiel Kolegio de Nov Ĵerzejo, do Princeton estis la kvara plej malnova institucio por supera edukado en kolonia Usono kaj tiel unu de la naŭ Koloniaj Kolegioj fonditaj antaŭ la Usona Revolucio. The institucio moviĝis al Newark je 1747, naŭ jarojn poste al la nuna loko, kiam renomiĝis “Princeton University” en 1896. Princeton provizas antaŭdiploman kaj postdiploman instruadon en la sciencoj homa, socia, kaj natura, kaj inĝenierarto. Ĝi provizas profesiajn gradojn per la Skolo Woodrow Wilson de Aferoj Publikaj kaj Internaciaj, la Skolo de Inĝenierarto kaj Aplikata Scienco, la Skolo de Arkitekturo, kaj la Bendheim Centro por Financoj. La universitato estas ligita kun la Instituto por Supera Studo, la Princeton Teologia Seminario, kaj la Westminister Korusa Kolegio de Universitato Rider. Princeton havas la plej grandan fonduson po lernanto en Usono. La universitato havas multajn rimarkindajn lernintojn. Ĝi estas ligita kun 37 Nobelpremiitoj, 17 gajnintoj de la Nacia Medalo de Scienco, la plej da Abel-premiitoj kaj Fields medalistoj de iu ajn universitato (du kaj ok respektive), naŭ premiitoj Turingaj, tri ricevantoj de la Nacia Homa-Scienca Medalo kaj 204 Rhodes lernantoj. Du Usonaj prezidintoj, 12 juĝistoj de la Usona Supera Kortumo (tri da kiuj nune servas), multnombraj vivaj miliarduloj kaj eksterlandaj ŝtatestroj diplomiĝis ĉe Princeton. Ankaŭ diplomiĝis de Princeton multaj elstaraj Usonaj kongresanoj kaj estraranoj, inkludante ok Sekretarioj de Ŝtato, tri Sekretarioj de Defendo, kaj du de la kvar lastaj prezindintoj de la Usona Federacia Rezerva Sistemo. [[Dosiero:Nassau hall princeton university.jpg|eta|maldekstra|Nassau-halo, la plej malnova ejo de la universitato]] == Institucioj == * [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] == Elstaraj diplomitoj kaj instruistoj == [[Dosiero:Einstein 1921 portrait2.jpg|eta|[[Albert Einstein]] - german-usona fizikisto, [[Nobel-premio pri fiziko]], li prezidis la [[Esperanto]]-[[3-a SAT-Kongreso 1923|kongreson]] de [[SAT]] en [[Kaselo]] en la jaro 1923]] [[Dosiero:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919.jpg|220ra|eta|[[Woodrow Wilson]], la 8a [[Prezidento de Usono]], [[Nobel-premio pri paco]]]] [[Dosiero:Pedro Pablo Kuczynski Oficial 2013.jpg|eta|[[Pedro Pablo Kuczynski]], [[Prezidento de Peruo]], jud-pol-devena]] [[Dosiero:Michelle Obama 2013 official portrait.jpg|220ra|eta|[[Michelle Obama]] - edzino de [[Prezidento de Usono]] [[Barack Obama]], la [[Unua Damo de Usono]]]] [[Dosiero:John Forbes Nash, Jr. by Peter Badge.jpg|220ra|eta|[[John Nash]] - usona matematikisto, li partigis [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel-premion pri Ekonomiko]] kun germana [[esperantisto]] [[Reinhard Selten]] (naskita en Breslau, nun [[Vroclavo]] en [[Pollando]]) kaj [[John Charles Harsanyi]] por laboraĵoj pri la [[ludoteorio]]]] [[Dosiero:FrankStockholm2004.jpg|220ra|eta|[[Frank Wilczek]] - usona fizikisto pol-devena, [[Nobel-premio pri Fiziko]]]] * [[Arjun Appadurai]] * [[Anthony Burgess]] - brita verkisto * [[John Bardeen]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] (dufoje) * [[Michael E. Brown]] - usona astronomo * [[Arthur Holly Compton]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Clinton Joseph Davisson]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Angus Deaton]] - skota ekonomikisto, [[Nobel-premio pri ekonomiko]] * [[David Duchovny]] - usona aktoro * [[Albert Einstein]] - german-usona fizikisto (jud-devena), [[Nobel-premio pri fiziko]], prezidinte la [[SAT-kongreso]]n de 1923 en [[Kaselo]] (vidu la apudan foton) * [[Richard Feynman]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Joseph Martin Fischer]] - germana politikisto, Vic[[Kanceliero]] de [[Germanio]] * [[Francis Scott Key Fitzgerald]] - usona verkisto * [[Johan Galtung]] - norvega matematikisto * [[David Gross]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Joseph Henry]] - usona fizikisto * [[Robert Hofstadter]] - usona fizikisto, [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Alonzo Church]] - usona matematikisto * [[Daniel Kahneman]] - israel-usona psikologo, [[Nobel-premio pri ekonomiko]] * [[George F. Kennan]] - grava usona diplomato * [[John F. Kennedy]] - la 35a [[Prezidento de Usono]] (vidu la supran foton) * Jerzy Kosiński - pol-usona verkisto, jud-devena (patro de li estis [[esperantisto]]) * [[Brian Kernighan]] - usona komputikisto, profesoro de la usona [[Universitato]] en [[Princeton]] * [[Paul Krugman]] - usona ekonomikisto, [[Nobel-premio pri ekonomiko]] * [[Pedro Pablo Kuczynski]] - pol-jud-devena [[Prezidento de Peruo]] (vidu la apudan foton) * [[Mario Vargas Llosa]] - perua verkisto, [[Nobel-premio pri literaturo]] * [[James Madison]] - la 4a [[Prezidento de Usono]] * [[Thomas Mann]] - germana verkisto, [[Nobel-premio pri literaturo]] * Eric Maskin - [[Nobel-premio pri ekonomiko]] ricevita kune kun pola judo [[Leonid Hurwicz]] * [[Miklós Martin]], iama hungara akvopilkisto * [[Edwin Mattison McMillan]] - usona fizikisto, [[Nobel-premio pri kemio]] * [[Wentworth Miller]] - brita aktoro * [[Toni Morrison]] - usona verkisto * [[John Nash]] - usona matematikisto, li partigis [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel-premion pri Ekonomiko]] kun germana [[esperantisto]] [[Reinhard Selten]] kaj [[John Charles Harsanyi]] por laboraĵoj pri la [[ludoteorio]] (vidu la apudan foton) * [[Joyce Carol Oates]] - usona verkistino * [[Michelle Obama]] - usona juristo, edzino de [[Prezidento de Usono]] [[Barack Obama]], la [[Unua Damo de Usono]] (vidu la apudan foton) * [[Eugene O'Neill]] - Li ricevis la [[Pulitzer-premio]]n en la jaroj 1920, 1921, 1928 und 1938. En 1936 oni aljuĝis al li la [[Nobel-premio pri literaturo|nobelpremion pri literaturo]] * [[Gerard K. O'Neill]] - usona fizikisto kaj instruisto en la [[Universitato]] de [[Princeton]] * [[David Petraeus]] - usona generalo * [[John Rawls]] - usona filozofo * [[Richard Revesz]] - usona juristo * [[Ji Sung-man]] - la unua Prezidento de Sud-Koreio * [[Donald Rumsfeld]] - usona ministro pri defendo * [[Roberto Saviano]] - itala verkisto * [[Esther Schor]] - usona filologino kaj verva porparolanto por [[Esperanto]] * [[Erin Schuman]] (n. 1963) - psikologino, neŭrobiologino kaj scienca esploristino * [[Brooke Shields]] - usona aktorino * [[Richard E. Smalley]] - usona kemiisto, [[Nobel-premio pri kemio]] * [[Eliot Spitzer]] - usona politikisto de la [[Usona Demokrata Partio]] * [[James Stewart]] - usona aktoro * [[Terence Tao]] - aŭstralia matematikisto * [[Alan Turing]] - brita matematikisto * [[John Archibald Wheeler]] - usona fizikisto * [[Eugene Paul Wigner]] - hungara-usona fizikisto, [[Nobel-premio pri fiziko]] * [[Frank Wilczek]] - usona fizikisto poldevena, [[Nobel-premio pri Fiziko]] (vidu la apudan foton) * [[Thornton Wilder]] - usona verkisto * [[Andrew Wiles]] - brita matematikisto * [[Woodrow Wilson]] - la 8a [[Prezidento de Usono]], [[Nobel-premio pri paco]] (vidu la supran foton) * [[Edward Witten]] - usona fizikisto == Elektitaj instruistoj == * [[Gáspár Bakos]] == Vidu ankaŭ == * [[Princeton University Press]] * [[508 Princetonia]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.princeton.edu/ retejo de Universitato Princeton] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Usono|Princeton, Universitato]] [[Kategorio:Universitato Princeton| ]] qzav2rse88ag50ib7a1acnpwdkroyr9 9478947 9478946 2026-09-20T09:54:18Z ThomasPusch 1869 9478947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Dei Sub Numine Viget''<br /> sur sigelo : Vet[us] Nov[um] Tes tam en tum''<br /> (Sub la potenco de Dio ŝi floras) |lando = |situo = [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]], [[Nov-Ĵerzejo]], [[Usono]] |establita = 1746 |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-NJ |zomo = 13 | retejo = }} '''Universitato Princeton''' estas privata [[Usono|usona]] [[universitato]] en [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]], [[Nov-Ĵerzejo]] kaj membro de la Hedera Ligo ([[Ivy League]]). Ĝi fondiĝis je 1746 en Elizabeth kiel Kolegio de Nov Ĵerzejo, do Princeton estis la kvara plej malnova institucio por supera edukado en kolonia Usono kaj tiel unu de la naŭ Koloniaj Kolegioj fonditaj antaŭ la Usona Revolucio. The institucio moviĝis al Newark je 1747, naŭ jarojn poste al la nuna loko, kiam renomiĝis “Princeton University” en 1896. Princeton provizas antaŭdiploman kaj postdiploman instruadon en la sciencoj homa, socia, kaj natura, kaj inĝenierarto. Ĝi provizas profesiajn gradojn per la Skolo Woodrow Wilson de Aferoj Publikaj kaj Internaciaj, la Skolo de Inĝenierarto kaj Aplikata Scienco, la Skolo de Arkitekturo, kaj la Bendheim Centro por Financoj. La universitato estas ligita kun la Instituto por Supera Studo, la Princeton Teologia Seminario, kaj la Westminister Korusa Kolegio de Universitato Rider. Princeton havas la plej grandan fonduson po lernanto en Usono. La universitato havas multajn rimarkindajn lernintojn. Ĝi estas ligita kun 37 Nobelpremiitoj, 17 gajnintoj de la Nacia Medalo de Scienco, la plej da Abel-premiitoj kaj Fields medalistoj de iu ajn universitato (du kaj ok respektive), naŭ premiitoj Turingaj, tri ricevantoj de la Nacia Homa-Scienca Medalo kaj 204 Rhodes lernantoj. Du Usonaj prezidintoj, 12 juĝistoj de la Usona Supera Kortumo (tri da kiuj nune servas), multnombraj vivaj miliarduloj kaj eksterlandaj ŝtatestroj diplomiĝis ĉe Princeton. Ankaŭ diplomiĝis de Princeton multaj elstaraj Usonaj kongresanoj kaj estraranoj, inkludante ok Sekretarioj de Ŝtato, tri Sekretarioj de Defendo, kaj du de la kvar lastaj prezindintoj de la Usona Federacia Rezerva Sistemo. [[Dosiero:Nassau hall princeton university.jpg|eta|maldekstra|Nassau-halo, la plej malnova ejo de la universitato]] == Institucioj == * [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] == Elstaraj diplomitoj kaj instruistoj == [[Dosiero:Einstein 1921 portrait2.jpg|eta|[[Albert Einstein]] - german-usona fizikisto, [[Nobel-premio pri fiziko]], li prezidis la [[Esperanto]]-[[3-a SAT-Kongreso 1923|kongreson]] de [[SAT]] en [[Kaselo]] en la jaro 1923]] [[Dosiero:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919.jpg|220ra|eta|[[Woodrow Wilson]], la 8-a [[Prezidento de Usono]], [[Nobel-premio pri paco]]]] [[Dosiero:Pedro Pablo Kuczynski Oficial 2013.jpg|eta|[[Pedro Pablo Kuczynski]], [[Prezidento de Peruo]], jud-pol-devena]] [[Dosiero:Michelle Obama 2013 official portrait.jpg|220ra|eta|[[Michelle Obama]] - edzino de [[Prezidento de Usono]] [[Barack Obama]], la [[Unua Damo de Usono]]]] [[Dosiero:John Forbes Nash, Jr. by Peter Badge.jpg|220ra|eta|[[John Nash]] - usona matematikisto, li partigis [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel-premion pri Ekonomiko]] kun germana [[esperantisto]] [[Reinhard Selten]] (naskita en [[Breslau]]) kaj [[John Charles Harsanyi]] por laboraĵoj pri la [[ludoteorio]]]] [[Dosiero:FrankStockholm2004.jpg|220ra|eta|[[Frank Wilczek]] - usona fizikisto pol-devena, [[Nobel-premio pri Fiziko]]]] * [[Arjun Appadurai]] * [[Anthony Burgess]] - brita verkisto * [[John Bardeen]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] (dufoje) * [[Michael E. Brown]] - usona astronomo * [[Arthur Holly Compton]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Clinton Joseph Davisson]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Angus Deaton]] - skota ekonomikisto, [[Nobel-premio pri ekonomiko]] * [[David Duchovny]] - usona aktoro * [[Albert Einstein]] - german-usona fizikisto (jud-devena), [[Nobel-premio pri fiziko]], prezidinte la [[SAT-kongreso]]n de 1923 en [[Kaselo]] (vidu la apudan foton) * [[Richard Feynman]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Joseph Martin Fischer]] - germana politikisto, Vic[[Kanceliero]] de [[Germanio]] * [[Francis Scott Key Fitzgerald]] - usona verkisto * [[Johan Galtung]] - norvega matematikisto * [[David Gross]] - [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Joseph Henry]] - usona fizikisto * [[Robert Hofstadter]] - usona fizikisto, [[Nobel-premio pri Fiziko]] * [[Alonzo Church]] - usona matematikisto * [[Daniel Kahneman]] - israel-usona psikologo, [[Nobel-premio pri ekonomiko]] * [[George F. Kennan]] - grava usona diplomato * [[John F. Kennedy]] - la 35a [[Prezidento de Usono]] (vidu la supran foton) * Jerzy Kosiński - pol-usona verkisto, jud-devena (patro de li estis [[esperantisto]]) * [[Brian Kernighan]] - usona komputikisto, profesoro de la usona [[Universitato]] en [[Princeton]] * [[Paul Krugman]] - usona ekonomikisto, [[Nobel-premio pri ekonomiko]] * [[Pedro Pablo Kuczynski]] - pol-jud-devena [[Prezidento de Peruo]] (vidu la apudan foton) * [[Mario Vargas Llosa]] - perua verkisto, [[Nobel-premio pri literaturo]] * [[James Madison]] - la 4a [[Prezidento de Usono]] * [[Thomas Mann]] - germana verkisto, [[Nobel-premio pri literaturo]] * Eric Maskin - [[Nobel-premio pri ekonomiko]] ricevita kune kun pola judo [[Leonid Hurwicz]] * [[Miklós Martin]], iama hungara akvopilkisto * [[Edwin Mattison McMillan]] - usona fizikisto, [[Nobel-premio pri kemio]] * [[Wentworth Miller]] - brita aktoro * [[Toni Morrison]] - usona verkisto * [[John Nash]] - usona matematikisto, li partigis [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel-premion pri Ekonomiko]] kun germana [[esperantisto]] [[Reinhard Selten]] kaj [[John Charles Harsanyi]] por laboraĵoj pri la [[ludoteorio]] (vidu la apudan foton) * [[Joyce Carol Oates]] - usona verkistino * [[Michelle Obama]] - usona juristo, edzino de [[Prezidento de Usono]] [[Barack Obama]], la [[Unua Damo de Usono]] (vidu la apudan foton) * [[Eugene O'Neill]] - Li ricevis la [[Pulitzer-premio]]n en la jaroj 1920, 1921, 1928 und 1938. En 1936 oni aljuĝis al li la [[Nobel-premio pri literaturo|nobelpremion pri literaturo]] * [[Gerard K. O'Neill]] - usona fizikisto kaj instruisto en la [[Universitato]] de [[Princeton]] * [[David Petraeus]] - usona generalo * [[John Rawls]] - usona filozofo * [[Richard Revesz]] - usona juristo * [[Ji Sung-man]] - la unua Prezidento de Sud-Koreio * [[Donald Rumsfeld]] - usona ministro pri defendo * [[Roberto Saviano]] - itala verkisto * [[Esther Schor]] - usona filologino kaj verva porparolanto por [[Esperanto]] * [[Erin Schuman]] (n. 1963) - psikologino, neŭrobiologino kaj scienca esploristino * [[Brooke Shields]] - usona aktorino * [[Richard E. Smalley]] - usona kemiisto, [[Nobel-premio pri kemio]] * [[Eliot Spitzer]] - usona politikisto de la [[Usona Demokrata Partio]] * [[James Stewart]] - usona aktoro * [[Terence Tao]] - aŭstralia matematikisto * [[Alan Turing]] - brita matematikisto * [[John Archibald Wheeler]] - usona fizikisto * [[Eugene Paul Wigner]] - hungara-usona fizikisto, [[Nobel-premio pri fiziko]] * [[Frank Wilczek]] - usona fizikisto poldevena, [[Nobel-premio pri Fiziko]] (vidu la apudan foton) * [[Thornton Wilder]] - usona verkisto * [[Andrew Wiles]] - brita matematikisto * [[Woodrow Wilson]] - la 8a [[Prezidento de Usono]], [[Nobel-premio pri paco]] (vidu la supran foton) * [[Edward Witten]] - usona fizikisto == Elektitaj instruistoj == * [[Gáspár Bakos]] == Vidu ankaŭ == * [[Princeton University Press]] * [[508 Princetonia]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.princeton.edu/ retejo de Universitato Princeton] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Usono|Princeton, Universitato]] [[Kategorio:Universitato Princeton| ]] 3zpphdebc31f3aw5sc9ichc4nim9md9 0 48185 9478803 9445153 2026-09-20T07:58:57Z Alifono 114488 Enkonduko 9478803 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Wiki Loves Jules Verne Norbert Wiener Cybernetics 1948 (Gerd Kueveler).jpg|eta|Titolpaĝo de la verko de [[Norbert Wiener|Wiener]] el [[1948]], ''Cibernetiko aŭ Kontrolo kaj Komunikado en la Besto kaj la Maŝino'' ]] '''Kibernetiko''' ([[Angla lingvo|angle]]: '''cybernetics'''<ref>[[Helmar Frank]] kaj aliaj, kiuj verkis en Esperanto pri la fako, preferis la nomon '''kibernetiko''' laŭ la [[Helena lingvo|helena]] originalo. Pro tio eĉ [[PIV]] nun preferas tiun skribon.</ref>) estas teorio kaj fako kiu studas pri en-sistema komunikado kaj regado pere de [[retrokuplado]] en maŝinoj kaj estaĵoj por malkovri principojn de sistemoj, adaptiĝon de organismoj, informanalizon kaj multe pli<ref name=":1">(en) "[https://www.encyclopediaofmath.org/index.php/Cybernetics Kibernetiko - Enciklopedio de Matematiko]" . encyclopediaofmath.org. Alirdato: la 20-an de septembro 2026.</ref>. La celo de kibernetiko estas analizi sistemojn kaj procezojn de iu ajn sistemo aŭ sistemoj por provi igi ilin pli efikaj kaj efektivaj<ref>(en) Kibernetiko - Difino. En: “''[https://www.pangaro.com/definition-cybernetics.html Getting Started” Guide to Cybernetics]''", pangaro.com. Alirdato: la 20-an de septembro 2026.</ref>. Kibernetiko estas ofte miskomprenata pro la amplekso de disciplinoj, kiujn ĝi kovras. Hodiaŭ ĝi etendiĝas al ĉiuj sistemrilataj sciencaj kampoj. Komence de la [[20-a jarcento]], kibernetiko estis kreita kiel interfaka studfako. Hodiaŭ, ĝi kovras ĉiujn sciencajn kampojn kun sistemrilataj procezoj kiel [[biologio]], [[matematiko]], [[Komputado|komputiko]], [[inĝenierarto]], [[administrado]], [[psikologio]], [[sociologio]], [[arto]] kaj pli<ref name=":1" /> == Etimologio == La termino ''kibernetiko'' devenas de la [[greka lingvo|greka]] ''Κυβερνήτης'' (''kubernites'' – kiu signifas stiristo, reganto, piloto, aŭ direktilo. La kreinto de tiu termino estas [[August Cieszkowski]], kaj li priskribis per ĝi la fenomenojn de la socio konforme kun [[socialismo]]. [[Norbert Wiener]] unue uzis la terminon en sia libro ''Cybernetics, or control and communication in the animal and machine'' (Kibernetiko, aŭ regado kaj komunikado en la besto kaj la maŝino) por priskribi "teleologiajn meĥanismojn"<ref>Norbert Wiener, ''Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine'', (Hermann Editions en parizo; Cambridge: MIT Press,Wiley & Sons en NovJorko 1948),</ref>. La foje uzanta skribo (kaj prononco) per komenca "c" devenas el la [[latina lingvo]], en kiu la litero '[[K]]' ne ekzistis. == Historio == [[Dosiero:Norbert wiener.jpg|alternative=Norbert Wiener|maldekstre|eta|Norbert Wiener]] === Unua movado === Inter 1942 kaj 1953 okazis la Macy konferencoj, kie kunvenis matematikistoj, logikistoj, antropologoj, psykologoj kaj ekonomikistoj por konstrui ĝenerala scienco de la spirito. Sekvante ĉi tiuj konferencoj estas publikigitaj du artikoloj : "''Behavior, Purpose and Teleology''" de [[Arturo Rosenblueth]], [[Norbert Wiener]] kaj [[Julian Bigelow]] kun la temo de la organizaj modeloj subestaj la finpretigitaj kondutoj kaj "''A Logical Calculus of Ideas Immanent in Nervous Activity''" de [[Warren McCulloch]] kaj [[Walter Pitts]] kun la temo de la organizaj ŝablonoj subesta percepto. En 1948 Wiener difinis la Kibernetiko kiel la scienco pri komunikadoj kaj reguligoj de naturaj kaj artefaritaj sistemoj. === Dua movado === Dum la unua kibernetiko studas kiel sistemoj konservas [[Homeostato|homeostazon]] per memreguligaj mekanismoj, la dua kibernetiko studas kiel la sistemoj evoluas kaj kreas novaĵoj strukturoj. En la dua movado de la kibernetiko la observanto inkluzivas sin en la observita sistemo. == En Esperanto aperis == * ''Ekzistado - kibernetika klarigo de la mondo'' de [[Zlatko Tišljar]], 2012, 80-paĝoj. Eldonis [[Izvori|IZVORI]], [[Zagrebo]]. Redaktoro Damir Mikuličić, ISBN 978-953-203-385-4. Ĉu oni povas dedukti la funkciajn principojn de la homa cerbo studante la funkciajn principojn de komputilo? {{Citaĵo | teksto = La libro estas unika. La aŭtoro provas klarigi la esencon de la kibernetika kompreno de la mondo per nekutima koncepto. Li opinias ke inĝenieroj konstruis baze de intuicio pri tio kiel funkcias la cerbo (kiel la cerbo konceptas kaj analizas la mondon) la komputilojn kaj el tio li konkludis ke oni povus studante la funkciajn principojn  de komputilo dedukti la funkciajn principojn de la cerbo. Uzante siajn prilingvistikajn konojn kaj la komprenon ke la nocioj per kiuj lingvo priskribas emociojn kaj pensojn li trovas komparanalogian metodon por deĉifri iom post iom kelkajn unuajn harmonikojn en la kibernetika kompreno de la funkciado de la mondo. Tiu ĉi libro, kiu sendube devus provoki fortajn polemikojn, se ĝi estas sur la ĝusta spuro, povus esti revolucia en la komprenado de la naturo. | aŭtoro = La eldoninto }} == Bibliografio == * ({{eo}}) Lingvo- kibernetiko : kaj aliaj internacilingvaj aktoj de la IX-a Internacia kongreso de kibernetiko : Sprach-Kybernetik : und andere internationals-prachige Akten vom IX. Internationalen kybernetikkongress, kompilitaj laŭ komisio de la Association internationale de cybernétique fare de Helmar G. Frank, Yashovardhan, Brigitte Frank-Böhringer, Tübigen : Gunter Narr Verlag, 1982.190 p. : ill. ; 21&nbsp;cm, ISBN 687808577X * ({{eo}}) Adcock, John, 1985, Antropokibernetiko - psikokibernetiko, Internacia Komputado, p 5-10. * ({{en}}) Paul Pangaro,1990, ''Cybernetics - A Definition'', [http://pangaro.com/published/cyber-macmillan.html Eprint] * ({{de}}) Lars Bluma, (2005), ''Norbert Wiener und die Entstehung der Kybernetik im Zweiten Weltkrieg'', Münster. * ({{fr}}) [[George Boulanger]], ''Le Dossier de la cybernétique : utopie ou science de demain dans le monde d'aujourd'hui ?'' kun Léon Delpech, [[Abraham Moles]],...[[et al.]] , Verviers : Gérard & Cie, 1968. {{Projektoj|ReVo=kibernetik|ReVo titolo=Kibernetiko / Cibernetiko}} == Vidu ankaŭ == * [[Norbert Wiener]] * [[Helmar Frank]] * [[Fermitcikla regilo]] * [[Futurologio]] * [[Robotiko]] * [[Artefarita intelekto]] * [[Gaja hipotezo]] * [[Robotiko biologia]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kibernetiko| ]] [[Kategorio:Komputiko]] [[Kategorio:Sistemiko]] 6iz6rcfiiljq66m1gbxue5al1bghu3x 9478849 9478803 2026-09-20T08:55:48Z Alifono 114488 /* En Esperanto aperis */ 9478849 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Wiki Loves Jules Verne Norbert Wiener Cybernetics 1948 (Gerd Kueveler).jpg|eta|Titolpaĝo de la verko de [[Norbert Wiener|Wiener]] el [[1948]], ''Cibernetiko aŭ Kontrolo kaj Komunikado en la Besto kaj la Maŝino'' ]] '''Kibernetiko''' ([[Angla lingvo|angle]]: '''cybernetics'''<ref>[[Helmar Frank]] kaj aliaj, kiuj verkis en Esperanto pri la fako, preferis la nomon '''kibernetiko''' laŭ la [[Helena lingvo|helena]] originalo. Pro tio eĉ [[PIV]] nun preferas tiun skribon.</ref>) estas teorio kaj fako kiu studas pri en-sistema komunikado kaj regado pere de [[retrokuplado]] en maŝinoj kaj estaĵoj por malkovri principojn de sistemoj, adaptiĝon de organismoj, informanalizon kaj multe pli<ref name=":1">(en) "[https://www.encyclopediaofmath.org/index.php/Cybernetics Kibernetiko - Enciklopedio de Matematiko]" . encyclopediaofmath.org. Alirdato: la 20-an de septembro 2026.</ref>. La celo de kibernetiko estas analizi sistemojn kaj procezojn de iu ajn sistemo aŭ sistemoj por provi igi ilin pli efikaj kaj efektivaj<ref>(en) Kibernetiko - Difino. En: “''[https://www.pangaro.com/definition-cybernetics.html Getting Started” Guide to Cybernetics]''", pangaro.com. Alirdato: la 20-an de septembro 2026.</ref>. Kibernetiko estas ofte miskomprenata pro la amplekso de disciplinoj, kiujn ĝi kovras. Hodiaŭ ĝi etendiĝas al ĉiuj sistemrilataj sciencaj kampoj. Komence de la [[20-a jarcento]], kibernetiko estis kreita kiel interfaka studfako. Hodiaŭ, ĝi kovras ĉiujn sciencajn kampojn kun sistemrilataj procezoj kiel [[biologio]], [[matematiko]], [[Komputado|komputiko]], [[inĝenierarto]], [[administrado]], [[psikologio]], [[sociologio]], [[arto]] ĝis dezajnaj metodoj kaj postmoderna pensado<ref name=":1" />. Tamen, la konceptoj kaj originoj de kibernetiko gajnas popularecon, precipe ekde ĉirkaŭ la jaro 2000: la manko de sukceso en la komencaj jaroj de [[artefarita intelekto]] (AI unue prosperis en la [[1960-aj jaroj]]) por krei inteligentajn maŝinojn pliigis scivolemon pri alternativaj vidpunktoj pri tio, kion cerbo faras (Ashby 1960) kaj alternativaj vidpunktoj pri la biologio de pensado (Maturana 1970). == Etimologio == La termino ''kibernetiko'' devenas de la [[greka lingvo|greka]] ''Κυβερνήτης'' (''kubernites'' – kiu signifas stiristo, reganto, piloto, aŭ direktilo. La kreinto de tiu termino estas [[August Cieszkowski]], kaj li priskribis per ĝi la fenomenojn de la socio konforme kun [[socialismo]]. [[Norbert Wiener]] unue uzis la terminon en sia libro ''Cybernetics, or control and communication in the animal and machine'' (Kibernetiko, aŭ regado kaj komunikado en la besto kaj la maŝino) por priskribi "teleologiajn meĥanismojn"<ref>Norbert Wiener, ''Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine'', (Hermann Editions en parizo; Cambridge: MIT Press,Wiley & Sons en NovJorko 1948),</ref>. La foje uzanta skribo (kaj prononco) per komenca "c" devenas el la [[latina lingvo]], en kiu la litero '[[K]]' ne ekzistis. == Historio == [[Dosiero:Norbert wiener.jpg|alternative=Norbert Wiener|maldekstre|eta|Norbert Wiener]] === Unua movado === Inter 1942 kaj 1953 okazis la Macy konferencoj, kie kunvenis matematikistoj, logikistoj, antropologoj, psykologoj kaj ekonomikistoj por konstrui ĝenerala scienco de la spirito. Sekvante ĉi tiuj konferencoj estas publikigitaj du artikoloj : "''Behavior, Purpose and Teleology''" de [[Arturo Rosenblueth]], [[Norbert Wiener]] kaj [[Julian Bigelow]] kun la temo de la organizaj modeloj subestaj la finpretigitaj kondutoj kaj "''A Logical Calculus of Ideas Immanent in Nervous Activity''" de [[Warren McCulloch]] kaj [[Walter Pitts]] kun la temo de la organizaj ŝablonoj subesta percepto. En 1948 Wiener difinis la Kibernetiko kiel la scienco pri komunikadoj kaj reguligoj de naturaj kaj artefaritaj sistemoj. === Dua movado === Dum la unua kibernetiko studas kiel sistemoj konservas [[Homeostato|homeostazon]] per memreguligaj mekanismoj, la dua kibernetiko studas kiel la sistemoj evoluas kaj kreas novaĵoj strukturoj. En la dua movado de la kibernetiko la observanto inkluzivas sin en la observita sistemo. === AI kaj kibernetiko === [[Artefarita intelekto|AIrtefarita intelekto]] (AI) kaj kibernetiko ambaŭ eniris kaj forlasis modon kaj influon en la serĉado de maŝina intelekto. AIrtefarita intelekto (AI) baziĝas sur la supozo, ke scio estas varo, kiun oni povas stoki ene de maŝino, kaj ke la apliko de tia stokita scio al la reala mondo konsistigas inteligentecon (Minsky 1968). Cibernetiko, male, evoluis de "konstruisma" mondkoncepto (von Glasersfeld 1987), kie objektiveco devenas de komuna interkonsento pri signifo, kaj kie informo (aŭ inteligenteco cetere) estas atributo de interago prefere ol varo stokita en komputilo (Winograd & Flores 1986)<ref>(en) ''[https://pangaro.com/definition-cybernetics.html Philosophy of cybernetics]'', En: “''[https://www.pangaro.com/definition-cybernetics.html Getting Started” Guide to Cybernetics]''", pangaro.com. Alirdato: la 20-an de septembro 2026.</ref>. == Bibliografio == * (angle) Wiener, Norbert, ''Cybernetics, or control and communication in the animal and the machine.''Cambridge, Massachusetts: The Technology Press; New York: John Wiley & Sons, Inc., 1948. * ''(angle) Cybernetics, Art and Ideas,'' ed., J. Reichardt. London: Studio Vista, 1971 * (angle) Ashby, W. Ross, ''Design for a Brain''. London: Chapman and Hall, 1960. * (angle) Winograd, Terry & Fernando Flores, ''Understanding Computers And Cognition'': ''A New Foundation for Design''. Eld. Norwood, New Jersey: Ablex Publishing Corporation, 1986. * (angle) Maturana, Humberto R. & Francisco J. Varela, ''The Tree of Knowledge.''Boston and London: New Science Library, Shambala Publications, Inc, 1988. * ({{de}}) Lars Bluma, ''Norbert Wiener und die Entstehung der Kybernetik im Zweiten Weltkrieg'', Münster, 2005 * ({{fr}}) George Boulanger kun Léon Delpech, Abraham Moles, et al., ''Le Dossier de la cybernétique : utopie ou science de demain dans le monde d'aujourd'hui ?'', Verviers; eld. Gérard & Cie, 1968. === En Esperanto === * (dulingva eo, de) Helmar G. Frank, Yashovardhan, Brigitte Frank-Böhringer, ''Lingvo- kibernetiko : kaj aliaj internacilingvaj aktoj de la IX-a Internacia kongreso de kibernetiko'' / ''Sprach-Kybernetik : und andere internationals-prachige Akten vom IX. Internationalen kybernetikkongres''s, kompilitaj laŭ komisio de la Association internationale de cybernétique, eld. Gunter Narr Verlag, Tübigen , 1982, 190 p. : ill.; 21 cm, ISBN 687808577X * John Adcock, ''Antropokibernetiko - psikokibernetiko'', Internacia Komputado, 1985, p 5-10. * ''[[Zlatko Tišljar]]'', ''Ekzistado - kibernetika klarigo de la mondo'', 2012, 80-paĝoj. Eld. [[:Kategorio:Eldonaĵoj de Izvori|IZVORI]], [[Zagrebo]]. Red. Damir Mikuličić, ISBN 978-953-203-385-4. {{Citaĵo | teksto = La libro estas unika. La aŭtoro provas klarigi la esencon de la kibernetika kompreno de la mondo per nekutima koncepto. Li opinias ke inĝenieroj konstruis baze de intuicio pri tio kiel funkcias la cerbo (kiel la cerbo konceptas kaj analizas la mondon) la komputilojn kaj el tio li konkludis ke oni povus studante la funkciajn principojn  de komputilo dedukti la funkciajn principojn de la cerbo. Uzante siajn prilingvistikajn konojn kaj la komprenon ke la nocioj per kiuj lingvo priskribas emociojn kaj pensojn li trovas komparanalogian metodon por deĉifri iom post iom kelkajn unuajn harmonikojn en la kibernetika kompreno de la funkciado de la mondo. Tiu ĉi libro, kiu sendube devus provoki fortajn polemikojn, se ĝi estas sur la ĝusta spuro, povus esti revolucia en la komprenado de la naturo. | aŭtoro = La eldoninto }}{{Projektoj|ReVo=kibernetik|ReVo titolo=Kibernetiko / Cibernetiko}} == Vidu ankaŭ == * [[Norbert Wiener]] * [[Helmar Frank]] * [[Fermitcikla regilo]] * [[Futurologio]] * [[Robotiko]] * [[Artefarita intelekto]] * [[Gaja hipotezo]] * [[Robotiko biologia]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kibernetiko| ]] [[Kategorio:Komputiko]] [[Kategorio:Sistemiko]] n3y3ht3ff09mlkyp81bqe41q03ouifc 0 49843 9478759 9253910 2026-09-20T06:38:00Z InternetArchiveBot 180276 Add 1 book for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9478759 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Verda pavo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Pavo muticus - Hai Hong Karni.jpg |dosiero larĝo=300px |priskribo de dosiero=Memmontra masklo, ''Pavo muticus imperator''. |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno aŭtoritato = |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |filumo aŭtoritato = |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |klaso aŭtoritato = |ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes'' |ordo aŭtoritato = |familio = [[Fazanedoj]] ''Phasianidae'' |familio aŭtoritato = |genro = [[Pavo]] ''Pavo'' |genro aŭtoritato = |specio = '''Verda pavo''' ''Pavo muticus'' |specio aŭtoritato = [[Linnaeus]] [[1766]] |mapo de vivoteritorioj =Pavo muticus range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Peafowl at the Taipei Zoo.jpg|eta|300ra]] [[Dosiero:Peacock head.jpg|eta|300ra|Kapo de plenkresta masklo]] [[Dosiero:Pavo muticus3.jpg|eta|300ra|Plenkreska ino, kapo kaj supra kolo.]] La '''Verda pavo''' (''Pavo muticus'' (el la [[latina]] ''Pavo'', pavo; ''muticus'', muta aŭ reduktita)<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Pheasants of the World: Biology and Natural History|familia nomo=Johnsgard|persona nomo=P.A.|jaro=1999|loko=Washington, DC|eldoninto=Smithsonian Institution Press|ISBN=1-56098-839-8|paĝo=374}}</ref>) estas birdospecio el la ordo de [[kokoformaj]] birdoj kaj familio de [[fazanedoj]]; tiu granda birdo troviĝas en la tropikaj arbaroj de [[Sudorienta Azio]] kiu vivas ĉefe en suda [[Junano]]-provinco de [[Ĉinio]], en [[Birmo]], [[Tajlando]], la [[Hindoĉina Duoninsulo]] kaj [[Javo]] de [[Indonezio]]. Ĝi estas la plej proksima parenco de la [[Barata pavo]] aŭ Blua pavo (''Pavo cristatus''), kiu troviĝas ĉefe en la Hindia subkontinento. == Aspekto == [[Dosiero:Green Peafowl, Hanoi.jpg|eta|300ra|Memmontra masklo, ''Pavo muticus imperator''.]] La virbirdo estas brile bluverda tutkorpe kaj brile kuprokolora en la malsupra dorso. Anstataŭ ventumilforma ĝia plumkresto estas tufa. Ĝia vosto longas pli ol unu metron, kun belaj kovraj plumoj, sub kiuj estas la veraj vostoplumoj. La birdino, sen longa vosto, estas malhelbruna kaj iom verda sur la dorso kaj samkolora kiel la virbirdo en aliaj partoj, tamen ĝiaj plumoj estas malpli belaj ol tiuj de la virbirdo. Ambaŭ seksoj de la Verda pavo estas tre similaj laŭ aspekto, ĉefe en naturo. Dum plej parto de la jaro, kiam la maskloj ne havas videblajn “vostojn”, estas tre malfacile distingi la seksojn. Ambaŭ seksoj havas altajn pintajn krestojn, kaj estas longkruraj, de fortikaj flugiloj kaj longvostaj. Vidataj distance ili estas ĝenerale malhelaj birdoj kun palruĝecaj aŭ sablokoloraj unuarangaj flugilplumoj kiuj estas tre videblaj dum ties propra flugmaniero kiu estis priskribita kiel vera flugilfrapo kun malmulta glitado asocia kun Kokoformaj birdoj. La maskloj de la [[subspecio]]j ''imperator'' kaj ''spicifer'' estas ĝenerale bluecverdaj, el kiuj la unua havas metalecverdajn bruston, kolon, flugilkovrilojn kaj eksterajn retojn de duarangaj flugilplumoj, dum la dua havas pli senkoloran kaj pli bluan bruston kaj malhelbluan kolon, kaj pli da nigro en flugilkovriloj kaj eksteran reton de duarangaj. Kompare kun tiuj la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''muticus'' estas ĝenerale pli orverda kaj havas malpli da bluo en kolo kaj brusto. Konsiderinda variado ekzistas en plumaro de kolo kaj brusto kiu povus rilati kun aĝo kaj sekso.<ref name=zma>[http://nlbif.eti.uva.nl/zma3d/detail.php?id=143&type=family&sort=taxon Zoological Museum Amsterdam.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090813082548/http://nlbif.eti.uva.nl/zma3d/detail.php?id=143&type=family&sort=taxon |date=2009-08-13 }} Konsultita la 20a Aprilo 2008</ref> La masklo de la siama formo de la Verda pavo havas laŭtan alvokon ''ki-ŭao'', kiu estas ofte ripetata. La ino havas laŭtan alvokon ''aoŭ-aa'' kun emfazo sur la unua silabo. La maskloj alvokas el siaj ripozejoj mateniĝe kaj krepuske.<ref name="birdlife">BirdLife International 2006. Threatened birds of Asia: the BirdLife International Red Data Book. Cambridge, UK. pp. 1052–1087 ''Pavo muticus'' [http://birdbase.hokkaido-ies.go.jp/rdb/rdb_en/pavomuti.pdf PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722105337/http://birdbase.hokkaido-ies.go.jp/rdb/rdb_en/pavomuti.pdf |date=2011-07-22 }}</ref> La Verdaj pavoj estas grandaj birdoj, unu el la plej grandaj vivantaj kokoformaj laŭ ĝenerala longo kaj enverguro, kvankam iom malpli fortika ol la [[Komuna meleagro]]. La masklo kreskas ĝis 3 m longa, inklude la "voston" kaj pezas ĝis 5&nbsp;kg. La ino estas 1.1 m longa kaj pezas ĉirkaŭ 5.1&nbsp;kg. Ĝi havas grandan enverguron de ĉirkaŭ 1.2 m. La Verda pavo kapablas longe flugi kaj estas ofte observata dumfluge. == Distribuado kaj vivejo == La Verda pavo estis amplekse distribuata en [[Sudorienta Azio]] en pasinteco el orienta kaj nordorienta Barato, norda [[Birmo]] kaj suda [[Ĉinio]], etende tra [[Laoso]], kaj [[Tajlando]] al [[Vjetnamio]], [[Kamboĝo]], [[Duoninsula Malajzio]] kaj insuloj de [[Javo]]. Vidaĵoj el nordorienta Barato estis pridiskutataj kaj malnovaj vidaĵoj estas eble de sovaĝigitaj birdoj.<ref name=pcr>Rasmussen, P. C. & J. C. Anderton (2005) The Birds of South Asia. Smithsonian Institution & Lynx Edicions.</ref> La teritorioj malpliiĝis pro [[habitatodetruo]] kaj ĉasado.<ref name=birdlife/> La Verdaj pavoj troviĝas en ampleksa gamo de [[biotopo]]j inklude ĉe [[Praarbaro|unuarangaj]] kaj [[Sekundara arbaro|duarangaj arbaroj]], kaj tropikaj kaj subtropikaj, same kiel ĉe [[Ĉiamverdaj arbaroj|ĉiamverdaj]] kaj deciduaj. Ili povas troviĝi ankaŭ inter [[bambuo]], en [[herbejo]]j, [[savano]]j, [[arbustaro]] kaj [[farmo]]bordoj. En [[Vjetnamio]], la preferata vivejo troviĝas ĉe seka decidua arbaro ĉe akvo kaj for de la homa ĝenado.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Habitat use, predicted distribution and conservation of green peafowl (''Pavo muticus'') in Dak Lak Province, Vietnam|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2002-06_105_2/page/189|familia nomo=Brickle|persona nomo=Nick W.|jaro=2002|gazeto=Biological Conservation|volumo=105|numero=2|COI=10.1016/S0006-3207(01)00182-3|paĝoj=189}}</ref> Proksimeco al akvo aperas kiel grava faktoro.<ref name=viet>Brickle, N. W., Nguyen Cu, Ha Quy Quynh, Nguyen Thai Tu Cuong and Hoang Van San (1998) The Status and Distribution of Green Peafowl ''Pavo muticus'' in Dak Lak Province, Vietnam. BirdLife International – Vietnam Programme, Hanoi, VietnamHanoi. [http://www.biology.hcmuns.edu.vn/store/elib/pub/IBA/Cddata/report_pdf/report1.pdf PDF]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Klasado == Laŭ konsilo de sia hongkonga birdoliveristo, la fondinto de la ''World Pheasant Association'' kaj [[ornitologo]] [[Jean Delacour]] agnoskis tri [[Subspecio|rasojn]] de Verda pavo. Nuntempe plej parto de fakuloj reagnoskas tiujn tri:<ref name=zma/><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Clements Checklist of the Birds of the World, ed. 6|familia nomo=Clements|persona nomo=James F.|jaro=2007|loko=Londono|eldoninto=Christopher Helm|ISBN=9780713686951}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World, ed. 3|familia nomo=Dickinson|persona nomo=Edward C.(editor)|jaro=2003|ISBN=0713665362}}.</ref> * ''P. m. muticus'' ([[Nomiga subspecio|nomiga]]). Troviĝanta en Javo. Ĝi estis ankaŭ konata el la [[Malajzia Duoninsulo]] el la norda parto etende suden al [[Kedah]]. * ''P. m. imperator''. El [[Birmo]] al [[Tajlando]], suda Ĉinio kaj [[Hindoĉinio]]. * ''P. m. spicifer''. Troviĝanta en nordokcidenta Birmo. Iam ankaŭ en nordorienta Barato kaj [[Bangladeŝo]]. Kelkaj fakuloj sugestis, ke la populacio troviĝanta en Junano povus esti alia raso.<ref>Madge, Steve & Phil McGowan (2002) Pheasants, Partridges, and Grouse:A Guide to the Pheasants, Partridges, Quails, Grouse, Guineafowl, Buttonquails, and Sandgrouse of the World. Princeton Univ. Press, Princeton, N.J. ISBN 0-7136-3966-0</ref> == Kutimaro == La verdaj pavoj loĝas sur vastaj herbejoj kun maldensaj arboj malpli ol 2,000 metrojn super la marnivelo aŭ sur [[altebenaĵo]]j kun [[arbustaro]], bambuaro, pinglarbaro kaj foliarbaro. Ili ŝatas aktivadi ĉe riverbordoj aŭ en maldensejoj en arbaro. Ili agas arope: unu virbirdo kun 3-5 birdinoj kaj iam ankaŭ kun kelkaj birdidoj. Kun fortaj piedoj ili estas tre lertaj en kurado. Ili iras simile al kokoj kaj ĉiam kun kapbalanco. Iliaj flugiloj estas mallongaj kaj rondaj, tial ili ne lertas en flugado. Antaŭ la malamikoj ili ĉiam fuĝas kurege. Ilia kriado estas laŭtega, sed ne orelplaĉa pro krudeco kaj monotoneco. Ili kutime pasas la tempon sur aŭ ĉe grundo en altaj herbejoj kaj [[junko|junkejoj]]. La Verda pavo serĉas manĝon en mallumo dum granda parto de la tago; ĝi estas ankaŭ bona naĝanto. Familiaj grupoj ripozas en arboj je altoj de 10–15 m.<ref name="birdlife"/> Ili serĉas manĝaĵojn matene kaj vespere 5-10-ope en arbaro, tiam la virbirdoj ĉiam iras antaŭe, la birdinoj malantaŭe kaj la birdidoj meze. Ili manĝas ĉefe [[piro]]jn ''(Pyrus pashia),'' [[rubuso]]jn ''(Rubus obcordatus)'' kaj aliajn fruktojn. Ili prenas ankaŭ plantajn semojn, ŝosojn, plantidojn, [[insekto]]jn, [[rano]]jn, [[lacerto]]jn kaj aliajn malgrandajn animalojn. Kiel ĉe aliaj membroj de sia genro, ankaŭ la Verda pavo povas ĉasi venenajn [[serpento]]jn, kio faras ilin utilaj por plagokontrolo. [[Iksodo]]j kaj [[termito]]j, florpetaloj, burĝonaj folietoj kaj beroj estas la preferata manĝo de plenkreska pavo. Ranoj kaj aliaj akvaj malgrandaj animaloj probable formas la kernon de la dieto de la kreskantaj birdoj. === Reproduktado === Ili fekundiĝas meze de februaro. La virbirdoj allogas la birdinojn per disetendo de la vosto. Iliaj nestoj, en iom kavigita tero, kun herboj, sekaj branĉoj, falintaj folioj kaj plumoj ene, troviĝas en densaj arbustaro, bambuaro aŭ alta herbaro. En la nesto ili demetas 3-8 ovojn, kies [[kovado]] daŭras ĉ. 28 tagojn. La Verda pavo estas arbara birdo kiu nestumas surgrunde, kie la ino demetas 3 al 8 ovojn.<ref>{{Cite book | last = Grimmett | first = R. | coauthors = Inskipp, C., kaj Inskipp, T. | title = Birds of India: Pakistan, Nepal, Bangladesh, Bhutan, Sri Lanka, and the Maldives | publisher = Princeton University Press | url = http://www.pupress.princeton.edu/titles/6808.html | year = 1999 | isbn = 0-691-04910-6 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2011-02-26 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20060909173547/http://www.pupress.princeton.edu/titles/6808.html | arkivdato = 2006-09-09 }}</ref> Oni supozis sen antaŭa kontrolado ke la Verda pavo estas [[poliginio|poliginia]], sed ĉiukaze la masklo ne havas patran respondecon. Tamen la teorio ke la masklo estas poliginia kolizias ankaŭ kun observoj en kaptiveco; paroj lasataj solaj sen homa interagado estis observataj, ke ili estas tre [[monogama]]j. Ankaŭ la proksima simileco inter ambaŭ seksoj sugestas diferencan reproduktan sistemon kontraste kun tiu de la Barata pavo. Tiele kelkaj fakuloj sugestis, ke la inaroj viditaj en naturo estas junaj birdoj kaj ke maskloj ne estas promiskuaj.<ref name="birdlife"/> === Predado === La naturaj predantoj inkludas grandajn katojn; la [[Nebula neofeliso]], la [[Leopardo]], la [[Tigro]], la [[Kano-kato]] kaj la [[Fiŝa kato]] predas plenkreskajn birdojn. [[Dosiero:Pavomuticus.jpg|eta|altdekstre]] == Statuso == Pro ĉasado kaj malpliiĝo je etendo kaj kvalito de vivejo, tiu [[Orientaliso|orientalisa specio]] estas taksata kiel [[Endanĝerita specio|Endanĝerita]] en la [[IUCN Ruĝa Listo]] de Minacataj Specioj. Ĝi estas listata en la Apendico II de [[CITES]]. Antaŭ 2009 ĝi estis taksata kiel [[Vundebla specio|Vundebla]]. La totala monda populacio malpliiĝis rapide kaj la specio jam ne plu loĝas en multaj areoj de sia pasinta distribuado. La populacio en naturo estis ĉirkaŭkalkulata je '''5,000 al 10,000''' individuoj ĉe 1995.<ref name=birdlife/> Ankaŭ hibridiĝo kun la Barata pavo povus estis kaŭzo de malpliiĝo de la Verda pavo, damaĝante la genetikan birdaron de kaptivaj birdoj. La subspecioj de la Verda pavo krome estis ege miksitaj en kaptiveco. En 2005, [[The Star (Malajzio)|The Star]] informis, ke sukcesaj reenmetoj estis faritaj en Malajzio fare de la ''World Pheasant Association'' (WPA).<ref>Chiew, Hilary, The Star, Malaysia, ''The return of the Green peafowl'', 11 January 2005. [http://www.ecologyasia.com/news-archives/2005/jan-05/star_050111_1.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080302060856/http://www.ecologyasia.com/news-archives/2005/jan-05/star_050111_1.htm |date=2008-03-02 }}</ref> Menciindas, ke tiu publikigo asertis, ke la Java kaj Malajziaj rasoj estis genetike identaj. Tamen aliaj fakuloj sugestis, ke la Malajzia kaj Java birdorasoj ne estas identaj. La Verda pavo estas fama apreca birdo. Nun en ĉinaj zooj la montrataj pavoj plejparte estas [[Birdobredado|bredataj]] kaj nur tre malmultaj estas sovaĝaj. == Nacia simbolo == [[Dosiero:WikiProject Burma (Myanmar) peacock.svg|eta|maldekstra|La Verda pavo estis reĝa simbolo de la reĝoj de Birmo.]] Kvankam la Birma aŭ [[Griza pavofazano]] estas la nacia birdo de Birmo, la Verda pavo estis antikva simbolo de la reĝoj de Birmo.<ref>[http://www.crwflags.com/fotw/flags/mm-hist.html]</ref> Ĝi aperis ankaŭ dum la britia kolonia epoko en la flago de la guberniestro kaj en la ŝipa blazono, same kiel ĉe la flago de la [[Ŝtato de Birmo]] el 1943–1945 kaj ankaŭ en la monero de sendependa Birmo. La flago de la malpermesita partio [[Nacia Ligo por Demokratio]] montras ankaŭ Verdan pavon (kun tufa kresto) ĉe stelo. {{-}} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="250"> Image:Pavo muticus1.jpg|Ceremonia masklo Image:Pavo muticus2.jpg|Ino Image:Stavenn Pavo muticus 00.jpg|Ĉe [[Bronksa Zoo]] Image:Stavenn Pavo muticus 01.jpg Image:Green Peafowl Male.jpg|Ĉe [[Ueno Zoo]] Image:Pavo muticus.ogv|Filmeto de ino ĉe ''Disney's Animal Kingdom'' </gallery> == Lokaj nomoj == {{Commons|Pavo muticus}} * Laosa: ຍູງ ɲúːŋ * Taja: ยูง juuŋ * Indonezia: ''Merak Hijau'' aŭ ''Merak Jaŭa'' * Malajzia: ''Merak Hijau'' == Referencoj == {{Referencoj}} * Delacour, J. (1977). ''Pheasants of the World.'' 2a eldono. Spur Publications, Hindhead, UK. * Evans, T. D. and Timmins, R. J. (1996). ''The status of Green Peafowl Pavo muticus in Laos.'' Forktail 11:11–32. * Indrawan, M. (1995). ''Behaviour and abundance of Green Peafowl in Baluran National Park, East Jawa.'' MSc thesis, Zool. Dept., University of Aberdeen, UK. * Johnsgard, P. A. (1986). ''The Pheasants of the World.'' Oxford University Press, Oxford, UK. * Kimball, Rebecca T., Edward L. Braun, and J. David Ligon (1997). ''Resolution of the Phylogenetic Position of the Congo Peafowl, Afropavo congensis: A Biogeographic and Evolutionary Enigma.'' Proceedings: Biological Sciences, vol. 264 (1387), pp.&nbsp;1517–1523 * van Balen, S., Prawiradilaga, D. M. kaj Indrawan, M. (1995). ''The distribution and status of Green Peafowl in Java.'' Biol. Conserv. 71: 289–297. * Dyke, Gareth J., Gulas, Bonnie, E., & Crowe, Timothy M. (2003). ''Suprageneric relationships of galliform birds (Aves, Galliformes): a cladistic analysis of morphological characters.'' Zoological Journal of the Linnean Society. 137(2): 227–244. * Bao Wen-Bin, Chen Guo-Hong, Shu Jing-Ting, Xu Qi, Li Hui-Fang (2006). ''Screening of peafowl microsatellite primers and analysis of genetic diversity.'' Yi Chuan. 28(10): 1242–6. * Fumihito, A., Miyake, T., Takada, M., Ohno, S., & Kondo, N. (1995). ''The genetic link between the Chinese bamboo partridge (Bambusicola thoracica) and the chicken and junglefowls of the genus Gallus.'' Proceedings of the National Academy of Sciences, USA. 92(24): 11053–11056. * Ya-Yong Ke, Hong Chang, Guo-Ping Zhang (2004). ''A study of the wild and captive green peafowl(Pavo muticus) by random-amplified polymorphic DNA.'' Yi Chuan. 24(3): 271-4. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Pavo muticus}} * {{IUCN2010|assessors=BirdLife International|year=2009|id=141358|title=Pavo muticus|version=2010.1|downloaded=1 Aprilo 2010}} Endanĝerita * [http://www.arkive.org/species/GES/birds/Pavo_muticus/ Arkive, bildoj kaj filmetoj de la Verda pavo ''(Pavo muticus)''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060629031146/http://www.arkive.org/species/GES/birds/Pavo_muticus/ |date=2006-06-29 }} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=286&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090102223759/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=286&m=0 |date=2009-01-02 }} * [http://www.redlist.org/search/details.php?species=141358 IUCN Ruĝa Listo]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gbwf.org/pheasants/green_peafowl.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070112032437/http://www.gbwf.org/pheasants/green_peafowl.html |date=2007-01-12 }} {{Portalo|Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Kokoformaj]] [[Kategorio:Fazanedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] g8dyewrju9j25q036z13qlkmw87ziha 0 53121 9478884 8630429 2026-09-20T09:02:11Z Sj1mor 12103 9478884 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Spartak MIŜULIN''' ({{lang-ru|Спартак Мишулин}}; naskiĝis la {{daton|22|oktobro|1926}} en [[Moskvo]]; mortis la {{daton|17|julio|2005}} en Moskvo) estis aktoro de [[Rusio]]. Post studado en artileria lernejo en [[Anĵero-Sudĵensko]] li estis kondamnita laŭ [[denunco]] kaj pasigis kelk jarojn en malliberejo. Post liberiĝo li laboris en [[kulturdomo]]j de vilaĝoj [[Brusovo]] kaj [[Udomlja]] de [[Tverja provinco]]. Kvankam li ne trapasis ekzamenon en ŝtata instituto de teatra arto, li laboris el la dramaj teatroj de [[Tverj]] kaj [[Omsk]] en la 1950-aj jaroj. En 1960, post gastroloj de Kalinina teatro en Moskvo, li estis invitita samtempe en tri ĉefurbajn teatrojn - Lenkom, Centralan teatron de Sovetia armeo kaj Teatron de Satiro. Elektinte Teatron de Satiro, li laboris tie ĝis fino de la vivo. Spartak Miŝulin estis popularega aktoro. Li ludis en pli ol 30 filmoj kaj plenumis dekojn da roloj en teatro. Rusiaj spektantoj konas lin laŭ roloj en filmoj "Apartenaĵo de la respubliko", "Blanka dezerta suno", "Homo de Bulvardo de Kapucinoj", "Privata detektivo, aŭ Operacio 'Koopero'" k.&nbsp;a. Fine de [[junio de 2005]] Miŝulin trafis en kardiologian centron pro kora malsano. ---- La artikolo estas farita laŭ informo de [http://novajxojelrusio.blogspot.com/ Novaĵoj el Rusio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060413022315/http://novajxojelrusio.blogspot.com/ |date=2006-04-13 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Miŝulin, Spartak}} [[Kategorio:Rusiaj aktoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] mla0wic7z628t871aq09yvpkarcgnhw 0 54452 9479045 8877132 2026-09-20T11:45:15Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kozelsk]] al [[Kozelsko]] 8877132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | ŝtato = {{Rusia Federacio}} | regiono = [[Centra federacia regiono]] | provinco = {{Kaluga provinco}} | regiono-ISO = RU-KLU | situo sur mapo = Rusio eŭropa parto | tipo1 = reliefo | situo de = situo en la eŭropa parto de Rusio | zomo = 9 | situo sur mapo2 = Kaluga provinco | tipo2 = reliefo | situo de2 = situo en la [[Kaluga provinco]] | bildo = <!-- kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} [[Dosiero:Kozelsk siege.JPG|eta|maldekstra|180px|Sieĝo de Kozelsk en 1238 far [[Batua Ĥano]]]] '''Kozelsk''' ({{lang-ru|Козельск}}) estas urbo en [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe rivero [[Ĵizdra]] ''(Жиздра),'' kiu fluas en riveron [[Oka (rivero)|Oka]] ''(Ока),'' 72 kilometrojn sud-okcidente de [[Kaluga]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En la urbo estas fervoja stacio. En jaro [[1959]] la urbo havis 12,1 mil loĝantojn, en 2002 kalkulis 19,9 mil. == Historio == La unuaj mencioj pri la loko devenas de 1146. Kozelsk estas tiam menciita kiel parto de Ĉernihova Princlando. La urbo famiĝis dum invado de mongoloj sub gvido de Batua [[ĥano]] printempe 1238. Loĝantoj, aŭdinte pri pli frua amasbuĉado fare de mongola armeo, defendis sin malespere dum 7 semajnoj, mortigante ĉirkaŭ 4000 da mongolaj soldatoj. Post konkero mongoloj preskaŭ tute detruis la urbon kaj ekstermis ĉiujn defendantojn kun ilia teoria gvidanto Vasil, dek-duaĝa filo de la princo Titus. Dum la jaroj 1446 - 1494 Kozelsk, post disfalo de la [[Ora Hordo]], kiel unu el princlandoj de la supra fluo de rivero Oko, fariĝis mallongtempe parto de la [[Granda Duklando de Litovio]]. Ekde 1494 estis konkerita de soldatoj de la [[Granda Duklando de Moskvo]] kaj fariĝis parto de [[Rusio]]. La plej bone konata konstruaĵo de Kozelsk estas 18-jarcenta monaĥejo, Optina Ermitejo. Tie dum la jaroj 1939 - 1940 funkciis soveta internigejo por [[poloj]]. Militservaj kaj rezervaj oficiroj kune kun substandardistoj de Pola Armeo post anekso de [[Orientaj Limregionoj|orientaj partoj de Pollando]] fare de Sovetunio la [[17-an de septembro]] 1939 fariĝis [[militkaptito]]j. Inter la 1-a ĝis 4-a de novembro ĉiuj polaj militkaptitaj-[[oficiro]]j estis dislokitaj en sovetaj urboj Kozelsk kaj [[Starobilsk]], funkciuloj de polico, limgardistoj kaj prizongardistoj en [[Ostaŝkov]]. Inter aprilo kaj majo 1940 [[NKVD]] transportis ĉirkaŭ 4500 al arbaro apud [[Katin]], kie dispafis ĉiun per kuglo malfronte de la kapo dum tiel nomata [[masakro de Katin]]. == Konindaj personoj == * [[Janina Lewandowska]] * [[Zdzisław Peszkowski]] * [[Stanisław Swianiewicz]] * [[Franciŝak Umjastoŭski]] == Vidu ankaŭ == * [[Pola Milita Tombejo en Katin]] == Bibliografio == * ''Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów'' ([[masakro de Katin|Katina krimo]] lume de dokumentoj), Gryf, [[Londono]] 1982. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.academia.edu/29067322/Jan_Bober_Za_drutami_oboz%C3%B3w_sowieckich._Wspomnienia._Opracowa%C5%82_wprowadzenie_i_przypisy_sporz%C4%85dzi%C5%82_Krzysztof_Halicki_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_2016_ss._272 Jan Bober, Za drutami obozów sowieckich. Wspomnienia. Opracował, wprowadzenie i przypisy sporządził Krzysztof Halicki, Łódź 2016, s. 272] Krzysztof Halicki – Academia.edu {{Urboj de armea gloro}} {{urboj kaj distriktoj de Kaluga provinco}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Kaluga provinco]] [[Kategorio:Distrikto Kozelsk]] [[Kategorio:Masakro de Katin]] [[Kategorio:Urboj de Rusio]] dbtzeb2qogm86owjcfel0siozddopw3 9479049 9479045 2026-09-20T11:46:01Z RG72 11847 9479049 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | ŝtato = {{Rusia Federacio}} | regiono = [[Centra federacia regiono]] | provinco = {{Kaluga provinco}} | regiono-ISO = RU-KLU | situo sur mapo = Rusio eŭropa parto | tipo1 = reliefo | situo de = situo en la eŭropa parto de Rusio | zomo = 9 | situo sur mapo2 = Kaluga provinco | tipo2 = reliefo | situo de2 = situo en la [[Kaluga provinco]] | bildo = <!-- kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} [[Dosiero:Kozelsk siege.JPG|eta|maldekstra|180px|Sieĝo de Kozelsko en 1238 far [[Batua Ĥano]]]] '''Kozelsko''' ({{lang-ru|Козельск}}) estas urbo en [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe rivero [[Ĵizdra]] ''(Жиздра),'' kiu fluas en riveron [[Oka (rivero)|Oka]] ''(Ока),'' 72 kilometrojn sud-okcidente de [[Kaluga]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En la urbo estas fervoja stacio. En jaro [[1959]] la urbo havis 12,1 mil loĝantojn, en 2002 kalkulis 19,9 mil. == Historio == La unuaj mencioj pri la loko devenas de 1146. Kozelsko estas tiam menciita kiel parto de Ĉernihova Princlando. La urbo famiĝis dum invado de mongoloj sub gvido de Batua [[ĥano]] printempe 1238. Loĝantoj, aŭdinte pri pli frua amasbuĉado fare de mongola armeo, defendis sin malespere dum 7 semajnoj, mortigante ĉirkaŭ 4000 da mongolaj soldatoj. Post konkero mongoloj preskaŭ tute detruis la urbon kaj ekstermis ĉiujn defendantojn kun ilia teoria gvidanto Vasil, dek-duaĝa filo de la princo Titus. Dum la jaroj 1446–1494 Kozelsko, post disfalo de la [[Ora Hordo]], kiel unu el princlandoj de la supra fluo de rivero Oko, fariĝis mallongtempe parto de la [[Granda Duklando de Litovio]]. Ekde 1494 estis konkerita de soldatoj de la [[Granda Duklando de Moskvo]] kaj fariĝis parto de [[Rusio]]. La plej bone konata konstruaĵo de Kozelsko estas 18-jarcenta monaĥejo, Optina Ermitejo. Tie dum la jaroj 1939 - 1940 funkciis soveta internigejo por [[poloj]]. Militservaj kaj rezervaj oficiroj kune kun substandardistoj de Pola Armeo post anekso de [[Orientaj Limregionoj|orientaj partoj de Pollando]] fare de Sovetunio la [[17-an de septembro]] 1939 fariĝis [[militkaptito]]j. Inter la 1-a ĝis 4-a de novembro ĉiuj polaj militkaptitaj-[[oficiro]]j estis dislokitaj en sovetaj urboj Kozelsko kaj [[Starobilsk]], funkciuloj de polico, limgardistoj kaj prizongardistoj en [[Ostaŝkov]]. Inter aprilo kaj majo 1940 [[NKVD]] transportis ĉirkaŭ 4500 al arbaro apud [[Katin]], kie dispafis ĉiun per kuglo malfronte de la kapo dum tiel nomata [[masakro de Katin]]. == Konindaj personoj == * [[Janina Lewandowska]] * [[Zdzisław Peszkowski]] * [[Stanisław Swianiewicz]] * [[Franciŝak Umjastoŭski]] == Vidu ankaŭ == * [[Pola Milita Tombejo en Katin]] == Bibliografio == * ''Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów'' ([[masakro de Katin|Katina krimo]] lume de dokumentoj), Gryf, [[Londono]] 1982. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.academia.edu/29067322/Jan_Bober_Za_drutami_oboz%C3%B3w_sowieckich._Wspomnienia._Opracowa%C5%82_wprowadzenie_i_przypisy_sporz%C4%85dzi%C5%82_Krzysztof_Halicki_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_2016_ss._272 Jan Bober, Za drutami obozów sowieckich. Wspomnienia. Opracował, wprowadzenie i przypisy sporządził Krzysztof Halicki, Łódź 2016, s. 272] Krzysztof Halicki – Academia.edu {{Urboj de armea gloro}} {{urboj kaj distriktoj de Kaluga provinco}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Kaluga provinco]] [[Kategorio:Distrikto Kozelsk]] [[Kategorio:Masakro de Katin]] [[Kategorio:Urboj de Rusio]] o1r916xyyvdvpna6nzggut6mxjxybm7 0 55826 9478496 9312029 2026-09-19T13:03:42Z DidCORN 34571 9478496 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Vienne}} {{Informkesto franca departemento |sen banderolo= jes | nomo = Vienne | insigno = Blason département fr Vienne.svg | insignogrando = 100 | mapo = Département 86 in France.svg | regiono = [[Nova Akvitanio]] | numero = 86 | prefektejo = [[Poitiers]] | subprefektejoj = [[Châtellerault]]<br>[[Montmorillon]] | prezidanto = Bruno Belin <!-- kiam ? --> | prefekto = Marie-Christine Dokhelar <!-- kiam ? --> | loĝantaro = 431248 | dato = 2013 | areo = 6990 | arondismentoj = 3 | kantonoj = 19 | interkomunumoj = 19 | komunumoj = 280 | tipo1 = reliefo <!-- laŭ nuna stato de gravas --> | zomo = 7 }} '''Vienne''' [{{IFA|vjɛn}}] (esperante "Vieno") estas [[Francio|franca]] [[Departementoj de Francio|departemento]] en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Nova Akvitanio]]. Ĝia nomo venas de la rivero [[Vienne (franca rivero)|Vienne]]. La departemento entute enhavas [[Komunumoj de Vienne|280 komunumojn]]. == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al tri [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[arondismento Châtellerault]] * [[arondismento Montmorillon]] * [[arondismento Poitiers]] == Historio == La departemento de Vieno formiĝis en [[1790]] el partoj de la eks-provincoj de [[Poitou]], [[Touraine]], kaj [[Berry (Francujo)|Berry]]. == Geografio == Vieno situas apud la departementoj de [[Indre-et-Loire]] norde kaj nordoriente, [[Indre]] oriente, [[Haute-Vienne]] sudokcidente, [[Charente]] sude, [[Deux-Sèvres]] okcidente, kaj [[Maine-et-Loire]] nordokcidente. La ĉefriveroj estas Vieno kaj [[Charente]]. [[Dosiero:Carteroute86.jpg|eta|centra|Mapo de Vienne]] == Ekonomio == La fabrikado de [[fromaĝo]] estas grava industrio de Vieno. == Kulturo == La preĝejo de [[Saint-Savin sur Gartempe]], [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]], troviĝas en Vienne. ===Esperantujo=== En la departemento troviĝas la vilaĝo [[Bouresse]], kie troviĝas la esperanto-staĝejo [[Kvinpetalo]]. == Vidu ankaŭ == {{projektoj}} * [[Komunumoj de Vienne]] {{Navigilo Francio}} [[Kategorio:Vienne (departemento)| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] s4cxdfsstp8ii4avhkuty1to2yvezzy 0 79944 9478756 8452819 2026-09-20T06:36:00Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Slavgorod]] al [[Slavgorodo]]: esperantigo 8452819 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Slavgorod | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ru|rus|''Славгород''}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coat of Arms of Slavgorod (Altai krai).png <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Славгород | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Rusio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = | regiono = Altaja regiono | histregiono = | distrikto = | komunumo = | municipo = | ĉefurbo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | montaro = | ŝoseo = | limo = | parto = | alfluanto_maldekstre = | alfluanto_dekstre = | urbo = | memorindaĵo = | konstruaĵo = | rivero = | rivero1 = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = 1 | leviĝo = 115 | lat_d = 53 | lat_m = 00 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 78 | long_m = 39 | long_s = 00 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_lat_m = | plej_alta_lat_s = | plej_alta_lat_NS = | plej_alta_long_d = | plej_alta_long_m = | plej_alta_long_s = | plej_alta_long_EW = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_lat_m = | plej_malalta_lat_s = | plej_malalta_lat_NS = | plej_malalta_long_d = | plej_malalta_long_m = | plej_malalta_long_s = | plej_malalta_long_EW = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2200 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 32345 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio ktp. *** --> | establita = 1910 | establita_tipo = Fondita | establita1 = 1914 | establita1_tipo = statuso de urbo | ĉefulo = Kropov Anatolij Grigorjeviĉ | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[OMST]] | utc_offset = +7 | horzono_DST = | poŝtkodo = 658820 | areo_kodo = 01419 | areo_kodo_tipo = [[OKATO]] | kodo = +7 38568 | kodo tipo = Telefona kodo | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Rusio | mapo_lokumilo = Rusio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Altaja regiono | mapo1_lokumilo = Altaja regiono | mapo2 = | freemap_zoom = <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Slavgorod (Altai krai) | statistiko = | retpaĝo = [http://www.slavgorod.ru/ http://www.slavgorod.ru/] | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Slavgorod''' ({{Lang-ru|Славгород}}) estas [[urbo]] en [[Altaja regiono]] en [[Rusio]]. Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 01419. La urbo estis fondita en jaro [[1910]]. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1917]]. La interurba telefona kodo estas 38568, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). Diferenco de la loka kaj [[moskva tempo|moskva]] tempoj estas 3 horoj (en jaro 2005). En la urbo estas fervoja stacio. En jaro [[1959]] la urbo havis 26,3 mil loĝantojn. En jaro [[2002]] la urbo havis 34,3 mil loĝantojn. {{Administra divido de Altaja regiono}} [[Kategorio:Urboj de Altaja regiono]] ex4d6q4k0o52ljlc69dqy6fzjyhpndn 9478758 9478756 2026-09-20T06:36:27Z RG72 11847 9478758 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Slavgorodo | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ru|rus|''Славгород''}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coat of Arms of Slavgorod (Altai krai).png <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Славгород | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Rusio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = | regiono = Altaja regiono | histregiono = | distrikto = | komunumo = | municipo = | ĉefurbo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | montaro = | ŝoseo = | limo = | parto = | alfluanto_maldekstre = | alfluanto_dekstre = | urbo = | memorindaĵo = | konstruaĵo = | rivero = | rivero1 = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = 1 | leviĝo = 115 | lat_d = 53 | lat_m = 00 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 78 | long_m = 39 | long_s = 00 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_lat_m = | plej_alta_lat_s = | plej_alta_lat_NS = | plej_alta_long_d = | plej_alta_long_m = | plej_alta_long_s = | plej_alta_long_EW = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_lat_m = | plej_malalta_lat_s = | plej_malalta_lat_NS = | plej_malalta_long_d = | plej_malalta_long_m = | plej_malalta_long_s = | plej_malalta_long_EW = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2200 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 32345 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio ktp. *** --> | establita = 1910 | establita_tipo = Fondita | establita1 = 1914 | establita1_tipo = statuso de urbo | ĉefulo = Kropov Anatolij Grigorjeviĉ | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[OMST]] | utc_offset = +7 | horzono_DST = | poŝtkodo = 658820 | areo_kodo = 01419 | areo_kodo_tipo = [[OKATO]] | kodo = +7 38568 | kodo tipo = Telefona kodo | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Rusio | mapo_lokumilo = Rusio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Altaja regiono | mapo1_lokumilo = Altaja regiono | mapo2 = | freemap_zoom = <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Slavgorod (Altai krai) | statistiko = | retpaĝo = [http://www.slavgorod.ru/ http://www.slavgorod.ru/] | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Slavgorodo''' ({{Lang-ru|Славгород}}) estas [[urbo]] en [[Altaja regiono]], [[Rusio]]. Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 01419. La urbo estis fondita en jaro [[1910]]. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1917]]. La interurba telefona kodo estas 38568, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). Diferenco de la loka kaj [[moskva tempo|moskva]] tempoj estas 3 horoj (en jaro 2005). En la urbo estas fervoja stacio. En jaro [[1959]] la urbo havis 26,3 mil loĝantojn. En jaro [[2002]] la urbo havis 34,3 mil loĝantojn. {{Administra divido de Altaja regiono}} [[Kategorio:Urboj de Altaja regiono]] eniufjevqjv0k88l3vwh0xhhh661b3q 0 83899 9478867 8784480 2026-09-20T08:58:26Z Sj1mor 12103 9478867 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|bildo=Karnal 2.jpg|bildo-larĝeco = 300px |regiono-ISO=IN-HR|situo sur mapo2=Barato|zomo=10}} '''Karnal''' estas urbo en nordokcidenta [[Hindio]] kun 222.000 loĝantoj, en orienta-meza parto de ŝtato [[Harjano]], sur la okcidenta bordo de rivero Jamuna, oriente de la Okcidenta Jamuno-kanalo. La urbonomo venas de batalanto Karna, el eposo de Mahabharata, onidira fondinto de la urbo. * '''Koordinatoj:''' {{koordinatoj gm|29|41|N|76|59|E|montru=entekste}} Karnal estas kunligita sude al Delhi, nordokcidente al [[Amritsar]] per publika kaj fervojo. Ĝi estas grava komerca centro por tritiko, salo, metaloj kaj kotono. La industrio produktas plantajn oleojn, salpetron, likvoron, parfumaĵon. La urbo konatas pro sia ĉiujara ĉevalfoiro. Ĝia historia konstruaĵo estas la marmora tombomemoraĵo de la ghur-a imperiestro Ghijas-ud-Din el la 12-a jc.. Karnal unuafoje estis registrita en 1867, ĝi havas du hospitalojn, laktoindustrian instituton. Tie funkcias ekde 1956 kelkaj institutoj de Universitato Kurukŝetr. == Lingvoj == En Karnal la oficiala lingvo estas la [[hindia lingvo]]. == Religioj == Laŭ religioj en Karnal vivas ĉefe [[hinduoj]] (55%), poste [[islamanoj]] (42%), [[sikoj]] (2%), iomete ankaŭ aliaj. == Klimato == En Karnal jare pluvas averaĝe po 627 mm. En ĉiuj monatoj pluvas iomete, tamen pro la musono tre ofte inter julio kaj septembro. La [[temperaturo]] varias inter 17-30 °C. == Vidu ankaŭ == * [[Batalo de Karnal]] [[Kategorio:Urboj de Barato]] [[Kategorio:Urboj de Harjano]] p8mh2onrd1pvaxaohez7jky403iik54 0 88652 9478566 9049400 2026-09-19T16:31:11Z Verdulo 1002 /* Vidu ankaŭ */ 9478566 wikitext text/x-wiki {{Alinomi|Sterkaĵo|kial=konforme al la enhavo de l'artikolo, kiu estas pli ĝenerala, vidu en NPIV}} [[Dosiero:Duengung.jpg|eta|Disigante [[stala sterko|stalan sterkon]], organikan fekundigilon]] '''Sterkaĵo''' aŭ '''fekundigilo''' estas naturdevena, organika aŭ sintezita, neorganika materialo, kiu entenas kemiajn elementojn por kresko kaj produktemo de la plantoj. Ĝi grandigas la nutrosubstancon de la [[grundo]] aŭ replenumas la detiritajn kemiajn elementojn fare de la antaŭaj kultivplantoj. == Organikaj sterkoj == El la [[organika kombinaĵo|organikaj]] '''sterkoj''' plej grava estas la [[stala sterko]], la [[ekskremento]] de la hejmaj bestoj, ofte miksita kun substerkaĵo. Gravas ankaŭ la plantodevena [[kompoŝtado|kompoŝto]], en kelkaj landoj eĉ homa ekskremento, la birda sterko ([[guano]]). Oni nomas verda sterko tiujn plantojn, kiujn oni kultivas por kovri la [[agro]]n kaj pli poste enplugi en la agron. La stala sterko estas tre riĉa je organikaj materialoj, kiuj plibonigas la akvorezervan proprecon de la agro, tiel malpliigas la [[erozio]]n. Malavantaĝo estas, ke plimulto de la kalio kaj nitrogeno povas perdiĝi, se la bestosterkon tralavas [[pluvo]]. Tio estas evitebla, se oni kolektas la sterkon al holmo kaj kovras ĝin aŭ rapide disŝutas kaj enplugas sur la agro. La verdaj sterkoj plibonigas eĉ la grundostrukturon. == Sintezitaj sterkaĵoj == La neorganikaj aŭ mineralaj, kemiaj, artefaritaj, [[sintezo|sintezitaj]] sterkoj enhavas unu aŭ pli el la tri plej gravaj elementoj por la plantoj: [[nitrogeno]], [[fosforo]] kaj [[kalio]]. En la modernaj mineralsterkoj troviĝas ankaŭ la duagravaj elementoj kiel sulfuro, [[magnezio]], [[kalcio]] kaj aliaj [[Spurelemento|spurelementoj]]. La nitrogen-, fosfor- kalioenhavo de la organikaj sterkoj estas malpli ol tiu de la kemiaj sterkoj, tiel oni devas pli grandan kvanton doni el ĝi al la agroj. En unu tuno da bova, porka aŭ ĉevala sterko troviĝas ĉirkaŭ 5 kg da nitrogeno, 2,5 kg da fosfora pentoksido kaj 5 kg da [[kalio]]. Oni '''produktas''' la nitrogenajn kemiajn sterkaĵojn el sintezita [[amonio]] (NH<sub>3</sub>). Oni uzas tiun kombinaĵon en gasa aŭ akva solvaĵo aŭ en ties salaj formoj (amonia sulfato, nitrato kaj -fosfato), sed povas esti bazmaterialo la konservindustriaj defalaĵoj, prilaborita rubo, poluakvo aŭ stala sterko. Oni produktas la fosforan mineralsterkon ekz. el fosfataj ŝtonoj aŭ osto ([[kalcia fosfato]]). Por produkto de la pli solvebla kaj duobla [[superfosfato]], oni traktas la kalcian fosfaton per sulfura aŭ [[fosfata acido|fosfora acido]]. La kaliaj sterkoj estas minataj kiel kalia klorido kaj sulfato. == Uzado == Oni uzas diversajn maŝinojn en la modernaj agrikulturaj bienoj por alŝuto de sterkaĵo sub gasa, likva aŭ solida formo. ==Vidu ankaŭ== {{projektoj|ReVo=sterk}} * [[Grundofekundeco]] * [[Sterkoakvo]] * [[Sterkoforko]] [[Kategorio:Fekundigiloj| ]] [[Kategorio:Agrikulturo]] [[Kategorio:Kemiaĵo]] f9jmlo3pwoi1cfvdhhklqzv5m0vahz5 0 96543 9478834 9020949 2026-09-20T08:52:19Z Sj1mor 12103 9478834 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= Hramsharypovo2.jpg |bildo-priskribo = <!-- ne plenigu, se bildo el vikidatumoj --> |regiono = {{Krasnojarska regiono}} |distrikto = |regiono-ISO=RU-KYA |situo de=Situo en la [[Krasnojarska regiono|regiono]] |situo sur mapo2 = Rusio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo = 8 }} '''Ŝaripovo''' ({{Lang-ru|Шарыпово}}) estas [[urbo]] en la [[Krasnojarska regiono]] de la [[Rusia Federacio]] ([[Rusio]]). Ĝi geografie situas en orienta [[Siberio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 04440. La urbo estis fondita en la dua duono de la [[18-a jarcento]]. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1981]]. La urbo antaŭe estis nomita kiel: * Ŝaripovskoje (Шарыповское) ĝis [[1981]]; * Ŝaripovo (Шарыпово) ekde [[1981]] ĝis [[1985]]; * Ĉernenko (Черненко) ekde [[1985]] ĝis [[1988]]. La interurba telefona kodo estas 39153, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). Diferenco inter la loka [[krasnojarska tempo]] ([[horzono]] [[UTC+07:00]]) kaj la [[moskva tempo]] estas 4 horoj. La urbo estas ĉe rivero ''Bereŝ'' (Береш), en la baseno de rivero ''Ĉulim'' (Чулым). En la urbo estas fervoja stacio kaj flughaveno. En la jaro [[1959]] la urbo havis 3,3 mil loĝantojn, kaj en [[2002]] estis 41,5 mil loĝantoj: aktuala nombro videblas komence de la teksto kaj en la informkesto. == Klimato == La urba klimato estas konsiderata [[Modera klimato|modere malvarma]]. Vintroj estas malvarmaj, kun malabunda neĝo, nemalofte degelas. Someroj estas varmaj kaj mallongaj. La plej varma monato estas julio, kiam averaĝa temperaturo estas {{GdC|25,5}}.<ref name="vetero">{{citaĵo el la reto | url = https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=2013&LMM=12&LYY=2017&WMO=29558&CONT=euro&REGION=0006&LAND=RF&ART=TEM&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab | titolo = Vetero en Ŝaripovo: 01.2013 — 12.2017 | titolo-aldono = | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Weather Online | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911150706/https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=2013&LMM=12&LYY=2017&WMO=29558&CONT=euro&REGION=0006&LAND=RF&ART=TEM&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> La plej malvarma monato estas januaro, kiam averaĝa temperaturo estas {{GdC|−16,0}}.<ref name="vetero"/> Averaĝa jara kvanto de precipitaĵoj estas 220 mm.<ref name="vetero"/> En la urbo dominas sudaj, sud-okcidentaj kaj okcidentaj ventoj. {{Informkesto jara klimato |nomo = Ŝaripovo <!-- Plej altaj monataj temperaturoj ({{GdC|}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |altatemp01 = -8.8 |altatemp02 = -5.6 |altatemp03 = -3.1 |altatemp04 = 11.5 |altatemp05 = 16.7 |altatemp06 = 25.5 |altatemp07 = 23.7 |altatemp08 = 22.2 |altatemp09 = 12.1 |altatemp10 = 5.5 |altatemp11 = -5.4 |altatemp12 = -7 <!-- Averaĝaj monataj temperaturoj ({{GdC|}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |avtemp01 = -12.3 |avtemp02 = -10.2 |avtemp03 = -2.7 |avtemp04 = -5.7 |avtemp05 = 11.2 |avtemp06 = 18.3 |avtemp07 = 18.6 |avtemp08 = 16.6 |avtemp09 = 8.5 |avtemp10 = 2.1 |avtemp11 = -8.1 |avtemp12 = -10.6 <!-- Plej malaltaj monataj temperaturoj ({{GdC|}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |malaltatemp01 = -16 |malaltatemp02 = -14.7 |malaltatemp03 = -8.6 |malaltatemp04 = -0.1 |malaltatemp05 = 5.9 |malaltatemp06 = 11.1 |malaltatemp07 = 13.3 |malaltatemp08 = 11.0 |malaltatemp09 = 4.9 |malaltatemp10 = -1.3 |malaltatemp11 = -10.9 |malaltatemp12 = -14.2 <!-- Absolutaj plej altaj monataj temperaturoj ({{GdC|}}), kaj rilataj jaroj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |absaltatemp01 = |jaroabsaltatemp01 = |absaltatemp02 = |jaroabsaltatemp02 = |absaltatemp03 = |jaroabsaltatemp03 = |absaltatemp04 = |jaroabsaltatemp04 = |absaltatemp05 = |jaroabsaltatemp05 = |absaltatemp06 = |jaroabsaltatemp06 = |absaltatemp07 = |jaroabsaltatemp07 = |absaltatemp08 = |jaroabsaltatemp08 = |absaltatemp09 = |jaroabsaltatemp09 = |absaltatemp10 = |jaroabsaltatemp10 = |absaltatemp11 = |jaroabsaltatemp11 = |absaltatemp12 = |jaroabsaltatemp12 = <!-- Absolutaj plej malaltaj monataj temperaturoj ({{GdC|}}), kaj rilataj jaroj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |absmalaltatemp01 = |jaroabsmalaltatemp01 = |absmalaltatemp02 = |jaroabsmalaltatemp02 = |absmalaltatemp03 = |jaroabsmalaltatemp03 = |absmalaltatemp04 = |jaroabsmalaltatemp04 = |absmalaltatemp05 = |jaroabsmalaltatemp05 = |absmalaltatemp06 = |jaroabsmalaltatemp06 = |absmalaltatemp07 = |jaroabsmalaltatemp07 = |absmalaltatemp08 = |jaroabsmalaltatemp08 = |absmalaltatemp09 = |jaroabsmalaltatemp09 = |absmalaltatemp10 = |jaroabsmalaltatemp10 = |absmalaltatemp11 = |jaroabsmalaltatemp11 = |absmalaltatemp12 = |jaroabsmalaltatemp12 = <!-- Monata pluveco (en mm), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |pluvo01 = 19 |pluvo02 = 19 |pluvo03 = 20 |pluvo04 = 20 |pluvo05 = 19 |pluvo06 = 20 |pluvo07 = 20 |pluvo08 = 20 |pluvo09 = 20 |pluvo10 = 10 |pluvo11 = 8 |pluvo12 = 25 <!-- Averaĝaj tagaj sunumadoj, ĉiumonate (en horoj), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |suno01 = 2.7 |suno02 = 2.7 |suno03 = 3.7 |suno04 = 5.9 |suno05 = 8.3 |suno06 = 12.7 |suno07 = 11.4 |suno08 = 9.8 |suno09 = 6.6 |suno10 = 3.5 |suno11 = 2.1 |suno12 = 2.3 }} == Loĝantaro == {{Demografio |1959=<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg3.php | titolo = informoj pri 1959 | titolo-aldono = Всесоюзная перепись населения 1959 г. Численность сельского населения РСФСР — жителей сельских населенных пунктов — районных центров по полу | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Instituto pri demografio de la nacia esplora universitato Supera Ekonomia Lernejo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911155218/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg3.php | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> 3 329 |1970=<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg3.php | titolo = informoj pri 1970 | titolo-aldono = Всесоюзная перепись населения 1970 г. Численность сельского населения РСФСР — жителей сельских населенных пунктов — районных центров по полу | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Instituo pri demografio de la nacia esplora universitato Supera Ekonomia Lernejo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911155450/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg3.php | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> ↗4 463 |1979=<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php | titolo = informoj pri 1979 | titolo-aldono = Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность сельского населения РСФСР — жителей сельских населенных пунктов — районных центров по полу | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Instituo pri demografio de la nacia esplora universitato Supera Ekonomia Lernejo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911155549/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> ↗6 178 |1989=<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php | titolo = informoj pri 1989 | titolo-aldono = Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность сельского населения РСФСР — жителей сельских населенных пунктов — районных центров по полу | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Instituo pri demografio de la nacia esplora universitato Supera Ekonomia Lernejo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911155658/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> ↗39 771 |1996=<ref name="mojgorod">{{citaĵo el la reto | url = http://www.mojgorod.ru/krsnjar_kraj/sharypovo/index.html | titolo = Народная энциклопедия «Мой город». Шарыпово | titolo-aldono = | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911160112/http://www.mojgorod.ru/krsnjar_kraj/sharypovo/index.html | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> ↗42 700 |1998=<ref name="mojgorod"/> ↗43 700 |2000=<ref name="mojgorod"/> ↘43 300 |2005=<ref name="mojgorod" /> ↘39 400 |2010= ↘38 561 |2015=<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar | titolo = informoj pri 2015 | titolo-aldono = Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/6aaNzOlFO?url=http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar | arkivdato = 2015-08-06 | citaĵo = }}</ref> ↘37 230 |2020=<ref>laŭ vikidatumoj (vidu tie)</ref> ↗37 741 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ru}}) <!-- <br/> [[Dosiero:ebla plia bildo|eta|maldekstra|230ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Urboj de Krasnojarska regiono}} [[Kategorio:Urboj de Krasnojarska regiono]] 8yajrz3ho0gzquke85cyw0n84805785 9478960 9478834 2026-09-20T10:12:25Z Sj1mor 12103 9478960 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo= Hramsharypovo2.jpg |bildo-priskribo = <!-- ne plenigu, se bildo el vikidatumoj --> |regiono = {{Krasnojarska regiono}} |distrikto = |regiono-ISO=RU-KYA |situo de=Situo en la [[Krasnojarska regiono|regiono]] |situo sur mapo2 = Rusio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo = 8 }} '''Ŝaripovo''' ({{Lang-ru|Шарыпово}}) estas [[urbo]] en la [[Krasnojarska regiono]] de la [[Rusia Federacio]] ([[Rusio]]). Ĝi geografie situas en orienta [[Siberio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 04440. La urbo estis fondita en la dua duono de la [[18-a jarcento]]. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1981]]. La urbo antaŭe estis nomita kiel: * Ŝaripovskoje (Шарыповское) ĝis [[1981]]; * Ŝaripovo (Шарыпово) ekde [[1981]] ĝis [[1985]]; * Ĉernenko (Черненко) ekde [[1985]] ĝis [[1988]]. La interurba telefona kodo estas 39153, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). Diferenco inter la loka [[krasnojarska tempo]] ([[horzono]] [[UTC+07:00]]) kaj la [[moskva tempo]] estas 4 horoj. La urbo estas ĉe rivero ''Bereŝ'' (Береш), en la baseno de rivero ''Ĉulim'' (Чулым). En la urbo estas fervoja stacio kaj flughaveno. En la jaro [[1959]] la urbo havis 3,3 mil loĝantojn, kaj en [[2002]] estis 41,5 mil loĝantoj: aktuala nombro videblas komence de la teksto kaj en la informkesto. == Klimato == La urba klimato estas konsiderata [[Modera klimato|modere malvarma]]. Vintroj estas malvarmaj, kun malabunda neĝo, nemalofte degelas. Someroj estas varmaj kaj mallongaj. La plej varma monato estas julio, kiam averaĝa temperaturo estas {{GdC|25,5}}.<ref name="vetero">{{citaĵo el la reto | url = https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=2013&LMM=12&LYY=2017&WMO=29558&CONT=euro&REGION=0006&LAND=RF&ART=TEM&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab | titolo = Vetero en Ŝaripovo: 01.2013 — 12.2017 | titolo-aldono = | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Weather Online | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911150706/https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=2013&LMM=12&LYY=2017&WMO=29558&CONT=euro&REGION=0006&LAND=RF&ART=TEM&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> La plej malvarma monato estas januaro, kiam averaĝa temperaturo estas {{GdC|−16,0}}.<ref name="vetero"/> Averaĝa jara kvanto de precipitaĵoj estas 220 mm.<ref name="vetero"/> En la urbo dominas sudaj, sud-okcidentaj kaj okcidentaj ventoj. {{Informkesto jara klimato |nomo = Ŝaripovo <!-- Plej altaj monataj temperaturoj ({{GdC|}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |altatemp01 = -8.8 |altatemp02 = -5.6 |altatemp03 = -3.1 |altatemp04 = 11.5 |altatemp05 = 16.7 |altatemp06 = 25.5 |altatemp07 = 23.7 |altatemp08 = 22.2 |altatemp09 = 12.1 |altatemp10 = 5.5 |altatemp11 = -5.4 |altatemp12 = -7 <!-- Averaĝaj monataj temperaturoj ({{GdC|}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |avtemp01 = -12.3 |avtemp02 = -10.2 |avtemp03 = -2.7 |avtemp04 = -5.7 |avtemp05 = 11.2 |avtemp06 = 18.3 |avtemp07 = 18.6 |avtemp08 = 16.6 |avtemp09 = 8.5 |avtemp10 = 2.1 |avtemp11 = -8.1 |avtemp12 = -10.6 <!-- Plej malaltaj monataj temperaturoj ({{GdC|}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |malaltatemp01 = -16 |malaltatemp02 = -14.7 |malaltatemp03 = -8.6 |malaltatemp04 = -0.1 |malaltatemp05 = 5.9 |malaltatemp06 = 11.1 |malaltatemp07 = 13.3 |malaltatemp08 = 11.0 |malaltatemp09 = 4.9 |malaltatemp10 = -1.3 |malaltatemp11 = -10.9 |malaltatemp12 = -14.2 <!-- Absolutaj plej altaj monataj temperaturoj ({{GdC|}}), kaj rilataj jaroj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |absaltatemp01 = |jaroabsaltatemp01 = |absaltatemp02 = |jaroabsaltatemp02 = |absaltatemp03 = |jaroabsaltatemp03 = |absaltatemp04 = |jaroabsaltatemp04 = |absaltatemp05 = |jaroabsaltatemp05 = |absaltatemp06 = |jaroabsaltatemp06 = |absaltatemp07 = |jaroabsaltatemp07 = |absaltatemp08 = |jaroabsaltatemp08 = |absaltatemp09 = |jaroabsaltatemp09 = |absaltatemp10 = |jaroabsaltatemp10 = |absaltatemp11 = |jaroabsaltatemp11 = |absaltatemp12 = |jaroabsaltatemp12 = <!-- Absolutaj plej malaltaj monataj temperaturoj ({{GdC|}}), kaj rilataj jaroj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |absmalaltatemp01 = |jaroabsmalaltatemp01 = |absmalaltatemp02 = |jaroabsmalaltatemp02 = |absmalaltatemp03 = |jaroabsmalaltatemp03 = |absmalaltatemp04 = |jaroabsmalaltatemp04 = |absmalaltatemp05 = |jaroabsmalaltatemp05 = |absmalaltatemp06 = |jaroabsmalaltatemp06 = |absmalaltatemp07 = |jaroabsmalaltatemp07 = |absmalaltatemp08 = |jaroabsmalaltatemp08 = |absmalaltatemp09 = |jaroabsmalaltatemp09 = |absmalaltatemp10 = |jaroabsmalaltatemp10 = |absmalaltatemp11 = |jaroabsmalaltatemp11 = |absmalaltatemp12 = |jaroabsmalaltatemp12 = <!-- Monata pluveco (en mm), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |pluvo01 = 19 |pluvo02 = 19 |pluvo03 = 20 |pluvo04 = 20 |pluvo05 = 19 |pluvo06 = 20 |pluvo07 = 20 |pluvo08 = 20 |pluvo09 = 20 |pluvo10 = 10 |pluvo11 = 8 |pluvo12 = 25 <!-- Averaĝaj tagaj sunumadoj, ĉiumonate (en horoj), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |suno01 = 2.7 |suno02 = 2.7 |suno03 = 3.7 |suno04 = 5.9 |suno05 = 8.3 |suno06 = 12.7 |suno07 = 11.4 |suno08 = 9.8 |suno09 = 6.6 |suno10 = 3.5 |suno11 = 2.1 |suno12 = 2.3 }} == Loĝantaro == {{Demografio |1959=<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg3.php | titolo = informoj pri 1959 | titolo-aldono = Всесоюзная перепись населения 1959 г. Численность сельского населения РСФСР — жителей сельских населенных пунктов — районных центров по полу | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Instituto pri demografio de la nacia esplora universitato Supera Ekonomia Lernejo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911155218/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg3.php | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> 3 329 |1970=<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg3.php | titolo = informoj pri 1970 | titolo-aldono = Всесоюзная перепись населения 1970 г. Численность сельского населения РСФСР — жителей сельских населенных пунктов — районных центров по полу | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Instituto pri demografio de la nacia esplora universitato Supera Ekonomia Lernejo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911155450/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg3.php | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> ↗4 463 |1979=<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php | titolo = informoj pri 1979 | titolo-aldono = Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность сельского населения РСФСР — жителей сельских населенных пунктов — районных центров по полу | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Instituto pri demografio de la nacia esplora universitato Supera Ekonomia Lernejo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911155549/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> ↗6 178 |1989=<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php | titolo = informoj pri 1989 | titolo-aldono = Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность сельского населения РСФСР — жителей сельских населенных пунктов — районных центров по полу | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Instituto pri demografio de la nacia esplora universitato Supera Ekonomia Lernejo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911155658/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> ↗39 771 |1996=<ref name="mojgorod">{{citaĵo el la reto | url = http://www.mojgorod.ru/krsnjar_kraj/sharypovo/index.html | titolo = Народная энциклопедия «Мой город». Шарыпово | titolo-aldono = | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180911160112/http://www.mojgorod.ru/krsnjar_kraj/sharypovo/index.html | arkivdato =2018-09-11 | citaĵo = }}</ref> ↗42 700 |1998=<ref name="mojgorod"/> ↗43 700 |2000=<ref name="mojgorod"/> ↘43 300 |2005=<ref name="mojgorod" /> ↘39 400 |2010= ↘38 561 |2015=<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar | titolo = informoj pri 2015 | titolo-aldono = Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года | alirdato = 2018-09-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/6aaNzOlFO?url=http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar | arkivdato = 2015-08-06 | citaĵo = }}</ref> ↘37 230 |2020=<ref>laŭ vikidatumoj (vidu tie)</ref> ↗37 741 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ru}}) <!-- <br/> [[Dosiero:ebla plia bildo|eta|maldekstra|230ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Urboj de Krasnojarska regiono}} [[Kategorio:Urboj de Krasnojarska regiono]] st0qa2cld0a26u5rvomk4wb7nfwk0nt 3 97530 9478609 9477490 2026-09-19T20:46:12Z ~2026-50835-38 263657 9478609 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando bflfhusqdgqoc9zbsywrxlkt08efb91 0 101076 9478935 9437410 2026-09-20T09:40:13Z ThomasPusch 1869 /* Konataj lokuloj */ 9478935 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Würzburg COA.svg |latitudo = 49/47/40/N |longitudo = 9/55/46/E |zomo = 10 |situo-bildo = Bavaria WÜ (town).svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Malsupra Frankonio]] |distrikto = [[eksterdistrikta urbo]] |alto = 177 |areo = 87,63 |poŝtkodo = 97070–97084 |poŝtkodo_malnova = 8700 |tel_antaŭkodo = 0931 |aŭtokodo = WÜ |oficiala_kodo = 09663000 |NUTS = DE263 |LOCODE = DE WUE |adreso-komunumestraro = Rückermainstraße 2<br />97070 Würzburg |retpaĝaro = [https://www.wuerzburg.de/ www.wuerzburg.de] |komunumestro = Christian Schuchardt |komunumestro-partio = CDU |komunumestro-titolo = Oberbürgermeister }} La [[eksterdistrikta urbo]] '''Würzburg''' {{prononco|v''i''rcburg}}, [[esperante]] dubinde nomebla '''Vircburgo''' aŭ foje '''Vurcburgo''',<ref>Vidu la diskutpaĝan noton de majo 2026.</ref> historie [[latine]] ''Herbipolis'', laŭ tio ankaŭ eblas ''Herbipolo'', situas en la distriktaro [[Malsupra Frankonio]] ''(Unterfranken)'' de la [[Germanio|germana]] federacia lando [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la urbo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09663000}}}} loĝantojn. == Kulturo kaj vidindaĵoj == === Teatroj === * Teatro ''Mainfranken'' (tri teatraj kategorioj) * kabaredo kaj teatro ''Bockshorn!'' en konstruaĵo ''Kulturspeicher'' * eksperimenta kaj tradicia teatro ''ensemble'' * teatro ''am Neunerplatz'' * bulvarda teatro ''Chambinzky '' * infana kaj junulara teatro ''Spielberg'' * metieja scenejo ''Werkstattbühne'' * figura kaj maska teatro ''Hobbit'' * tradicia infana teatro ''Würzburger Kasperhaus'' * danc-teatro ''blackboX'' * moderna danc-teatro ''tanzSpeicher'' * teatro ''Augenblick'' * kela teatro ''Kunstkeller'' === Muzeoj kaj galerioj === * ĉekatedrala muzeo - modernaj artaĵoj (de ''Joseph Beuys, Otto Dix, Käthe Kollwitz'') kaj malnovaj artaj majstroj (inter alie ''Tilman Riemenschneider'') * katedrala trezorejo * [[princepiskopo|princepiskopa]] muzeo ''Fürstenbaumuseum'' * historia salono de la fiŝkaptista [[gildo]] * preĝejo " Spitäle" de la eksa kortuma hospitalo, kiu dum 1789 malfrugotike trakonstruiĝis kaj nun gastigas galerion de moderna arto * muzeo en la konstruaĵo ''Kulturspeicher'', en eksa gren-stokejo de la malnova Majna haveno, gastigas la kolekton de la eksa urba Galerio kun artaĵoj el la 19a kaj 20a jarcentoj, plus la kolekton ''Peter C. Ruppert'' de "konkreta arto" * arta ŝipo „Arte Noah“ – ŝanĝaj ekspozicioj de moderna arto * majnfrankona muzeo en la fortikaĵo Marienberg - kolekto de frankonaj artaĵoj, inter ili la plej granda skulptura kolekto de Tilman Riemenschneider, pratempaj kaj vinkulturaj eksponaĵoj * universitata muzeo Martin-von-Wagner kun antikvaĵa, pentraĵa kaj grafikaĵa kolektoj * universitata mineralogia muzeo * Rentgeno-memorejo, kie montriĝas la laboratorio, kie la sciencisto ''Wilhelm Conrad Röntgen'' malkovris la rentgenajn radiojn * muzeo Siebold – japanologia kolekto kaj memorejo pri la japanologo ''Philipp Franz von Siebold'' * ŝtata galerio Würzburg === Konstruaĵoj === * fortikaĵo ''Marienberg'' (aŭ ''Marienfeste''), la urba simbolo, kun la majnfrankona muzeo * [[rezidejo de Würzburg|kastelo ''Rezidejo'']] (monda kultura heredaĵo de UNESKO), konstruita inter 1720 kaj 1744 laŭ planoj de [[Balthasar Neumann]] * kastela ĝardeno * urbodomo kun fontano ''Vierröhrenbrunnen'' * "Falkona domo" ĉe la merkata placo, eksa gastejo kun dekoraĵoj el la jaro 1751, nuntempe turisma informejo kaj urba biblioteko * bienoj ''Conti'' kaj ''Rückermain'' * multaj pliaj bienoj kaj patriciaj domoj, la malalta merkata placo kaj strato ''Gressengasse'' * malnova kaj nova universitatoj * malnova krano ĉe la kranokajo borde de la Majno, konstruita dum 1771-1772 de la filo de arkitekto [[Balthasar Neumann]]. * turo ''Bismarck'' * civitana hospitalo "Sankta Spirito" * kasteleto ''Huttenschlösschen'' <gallery mode="packed" heights="120"> Dosiero:Marienberg_wuerzburg.jpg|fortikaĵo ''Marienberg'' Dosiero:St kilian marienberg wuerzb.jpg|St. Kilian auf der Alten Mainbrücke und Feste Marienberg Dosiero:Würzburg, Festung Marienberg, Fürstengarten-004.jpg|princa ĝardeno de fortikaĵo ''Marienberg'' Dosiero:Wuerzburger_Residenz_vom_Hofgarten.jpg|[[rezidejo de Würzburg|kastelo ''Rezidejo'']] Dosiero:Wuerzburg_alter_kranen.jpg|la malnova [[gruo (maŝino)|gruo]] Dosiero:Alter Kranen at Night, Würzburg, Germany.jpg|la malnova gruo nokte Dosiero:Wuerzburg grafeneckart.jpg|malnova urbodomo ''Grafeneckart'' Dosiero:wuerzburg_new_university_2005.jpg|nova universitato </gallery> ==== Kirkoj ==== <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Wuerzburg Cathedral N Transept Schoenborn Chapel f nw.jpg|ĉapelo ''Schönborn'' ĉe la katedralo Dosiero:Wuerzburg Cathedral Schoenborn Chapel f w.jpg|ĉapelo ''Schönborn'' ĉe la katedralo Dosiero:Friedrich-Maximilians-Unive.jpg|nova universitata preĝejo Dosiero:Würzburg Stift Haug Chor.JPG|preĝejo ''Stift Haug'' </gallery> ==== Pontoj super rivero Majno ==== * malnova Majna ponto kun figuroj de sanktuloj (de ĉirkaŭ la jaro 1730) * ponto de la germana unueco * paca ponto * ponto ''Konrad-Adenauer'' * ludovika ponto, kiun la civitanoj pro kvar grandaj ŝtonaj gardaj leonoj nomas "leona ponto" * Laŭrenca ponto * piedira ponto ''Sebastian-Kneipp'' <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Würzburg alte Mainbrücke.jpg|malnova Majna ponto Dosiero:AlteMainbruecke.jpg|malnova Majna ponto vespere, rigardo orienten al la katedrala strato Dosiero:St kilian marienberg wuerzb.jpg|preĝejo [[sankta Kiliano]] kaj la malnova majna ponto Dosiero:Würzburg Löwenbrücke.jpg|ludovika, aŭ neoficiale leona, ponto </gallery> === Kromaj vidindaĵoj === * universitata botanika ĝardeno * panorama turo ''Frankenwarte'' * urba [[observatorio]] === Servoj === * [[Universitato de Würzburg]] == Konataj lokuloj == * [[Henrik Fassola]] (1730-1779), ferartisto kaj forĝisto * [[Franz Halder]] (1884-1972), germana generalo * [[Eduard Rosenthal]] (1853-1926), juristo, jurhistoriisto kaj politikisto * [[Stephanie Wehner]] (n. en 1977), fizikistino, informadikistino kaj scienca esploristino [[Dosiero:Esperantokongress in Würzburg 1963.jpg|eta|maldekstra|200ra|<center>Kongresejo dum la 41-a [[Germana Esperanto-Kongreso]] en 1963]] == Vino == Würzburg estas la centro de la frankonia vino, kiu stokiĝas en boteloj de speciala formo; en la urba tereno situas la vitejo ''Würzburger Stein'' kaj la tri grandaj, tradiciaj vinbienoj kun po salonaj vintrinkejoj: la princaj vinbienaro, la bienoj ''Juliusspital'' (posedata de la katolika eklezio) kaj ''Bürgerspital''. == Esperanto en Würzburg == Estante [[universitata urbo]], Würzburg jam frue dum la 20-a jarcento havis Esperanto-grupon. El inter la movadaj eventoj en la urbo ekzemple menciiĝu, ke de la 10-a ĝis 13-a de majo 1963 en la urbo okazis la 41-a [[Germana Esperanto-Kongreso]]. Inter la [[27-a de decembro]] [[1967]] kaj la [[3-a de januaro]] [[1968]] la 11-a [[Internacia Seminario]] de [[Germana Esperanto-Junularo]] okazis en Würzburg kaj pritraktis la temon "Religioj kaj filozofio en la 20-a jarcento". Proksime de Würzburg, en ''kastelo [[Schwanberg]]'' ĉe [[Kitzingen]], okazis ankaŭ la [[23-a Internacia Seminario]] de decembro [[1979]] ĝis januaro [[1980]] ("[[Eŭropo]] kaj la [[Tria Mondo]]") kaj en Würzburg plue gastis la 51-a Internacia Seminario de decembro [[2007]] ĝis januaro [[2008]]. == Trafiko == En la urbo konektiĝas la [[germana aŭtovojo A3]] (de nordokcidento al sudoriento) kaj [[germana aŭtovojo A7]] (de nordo al sudo). Krome la [[germana aŭtovojo A81]] gvidas al [[Heilbronn]] kaj [[Stuttgart]] sudokcidente. Sed ankaŭ per trajnoj la urbo per facile atingeblas. Norden la urbo konektiĝas per la [[rapidtrajna fervoja linio Hanovro-Würzburg]], okcidenten per plia rapidtrajna linio al [[Frankfurto ĉe Majno]], kaj sudorienten per kroma linio al [[Nurenbergo]] kaj [[Munkeno]]. Al aliaj direktoj gvidas lokaj trajnoj. Aŭtomobile ĝi bone atingeblas per la [[germana aŭtovojo A7]] (de nordo al sudo) kaj per la [[germana aŭtovojo A66]] (al [[Frankfurto ĉe Majno]]). == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Komuna Sinodo de la Episkopujoj en la Federacia Respubliko Germanio]] * [[Tramtransporto en Würzburg]] {{Urboj en Germanio}} {{Administra divido de Bavario}} [[Kategorio:Würzburg| ]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Bavario]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] [[Kategorio:Urboj ĉe rivero Majno]] [[Kategorio:Malsupra Frankonio]] jcooa75u2awu41b8d61rynlruu7mlaw 0 101286 9478738 9237517 2026-09-20T06:09:21Z Sj1mor 12103 9478738 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} '''Ciklopo''' – helene Κύκλωψ ''rondokululo'', latine cyclops – estas ano de mitologia giganta raso. Komence ciklopoj estis dioj de la ŝtormoj; poste oni kredis ilin forĝistoj, helpantoj de [[Vulkano (dio)|Vulkano]]. Ili havas unu solan okulon en la frunto, kaj fojfoje oni diris, ke ili estas hommanĝantoj. Oni dividis ilin, jam en antikvo, en "malnovajn ciklopojn", primitivaj estaĵoj, filoj de [[Urano (dio)|Urano]] kaj [[Gaja]], kaj "novajn ciklopojn", evitindaj filoj de [[Posejdono]] kaj [[nimfoj]], kiuj vivas en izolitaj insuloj kaj ĝoje manĝas homojn. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Ciklopo''' estas ''Mita giganto, filo de Urano k. la Tero, eĵetita kun similaj fratoj de la ĉielo''.<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 46.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el greka ''kiklops'' (cirkla okulo). Kaj aldonas terminon kiu aludas al konstruarto, nome ''ciklopa'' kiel "Kolosa verko formita per grandegaj ŝtonoj, kiel farita de ciklopoj".<ref>Azorín, samloke.</ref> La kredo de ilia grandeco estiĝis pli poste, kaj ĉi tiu detalo ne estas menciita en la verkoj de la poetoj [[Homero]] aŭ [[Heziodo]]. En kelkaj postaj informfontoj ili ankaŭ aperis kiel grandegaj nomadoj kaj timigantoj. En [[Brazilo]], [[Mapinguari]] estas loka versio de ciklopo. == La rakonto pri la renkonto inter Odiseo kaj Polifemo, la ciklopo == [[Dosiero:Odilon Redon - The Cyclops, c. 1914.jpg|eta|"La Ciklopo", [[Odilon Redon]].]] Eble la plej fama ciklopo estas [[Polifemo]], filo de [[Posejdono]], kiu unue estis menciita en la [[Odiseado]] de [[Homero]] kaj aperas en multaj [[literaturaj verkoj]]. En Odiseado (Naŭa Kanto) estas rakontita la renkonton de la heroo [[Odiseo]] kaj liaj viroj kun la ciklopo Polifemo en la lando de la ciklopo. En ĉi tiu rakonto, la ciklopoj estas priskribitaj kiel estaĵoj sen [[leĝo]] kaj [[kulturo]], la malo de homoj - ili ne loĝas en komunumo kaj ne subtenas {{JN|socia institucio}}, bazajn en [[greka kulturo]], kiel kunveno aŭ [[Tribunalo (juro)|tribunaloj]], kaj ne okupiĝas pri [[arto]] aŭ [[agrikulturo]] kaj ne [[Velŝipo|velas]] tra la maroj - unu el la ĉefaj karakterizaĵoj de greka kulturo. La ciklopo ankaŭ ne respektas la leĝojn de greka [[gastamo]] - kiel montras la renkonto de Odiseo kun la ciklopo. Anstataŭe, la poemo diras, la ciklopo vivas sole en sia [[kaverno]], kaj starigis regulojn por siaj edzinoj kaj infanoj kiel ili opiniis. La lando de la ciklopo estas priskribita kiel tre fekunda lando: kvankam la ciklopo ne okupiĝis pri [[agrikulturo]] aŭ [[ĉasado]], ili ĝuas la grenojn kaj fruktojn, kiuj abundis en sia lando, kaj trinkas la lakton de la sovaĝaj [[Kapro|kaproj]], kiuj vagadas sur la insulo. La ciklopo Polifemo, en ties kavernon eniris Odiseo kaj lian viroj, estas la filo de la mara dio Posejdono. Li estas grandega, soleca kaj kruela. La poemo detale priskribas, kiel li senpene kaptis la kunvojaĝantoj de Odiseo kaj manĝis ilin duope. Aludo al la homa flanko eble troveblas en lia varma sinteno al lia [[grego]]. Post kiam la ciklopo rifuzis akcepti Odiseon kiel gaston kaj minacis manĝi ĉiujn siajn kunulojn kaj ĉi-mem-lastan, Odiseo decidis elpiki unun lian okulon kaj eskapis el sia kaverno. Kiam ili atingis reen al ilia ŝipo, Odiseo vokis de la maro al la ciklopo: "Se vi iam estos demandita, kiu estas la viro, kiu ĵetis la malestimindan [[Damaĝo|damaĝon]] sur viaj okuloj, diru al li, ke Odiseo, filo de Lartes, el [[Itako]], la detruanto de urboj, elpikis vian okulon!" La ciklopo ĵetis grandegan rokon al la ŝipo de Odiseo, kiun preskaŭ frakasis la ŝipon, kaj petis sian patron Posejdono malfaciligi la revenon de Odiseon al sia hejmo en Itako, kaj efektive lia vojaĝo estis tre malfacila kaj longa. Tiu hejmenrevena vojaĝo estas efektive la ĉefa rakonto kaj intrigo de la Odiseado. == La puno de la ciklopoj == La [[titanoj]], la fratoj de la ciklopoj, timis ilin. Kiam la titanoj ekregis, ili malliberigis la ciklopojn en la profundoj de la [[tartaro]] - la plej nigra tavolo en la profundo de la tero. Por malhelpi ilin eskapi, ili starigis la teruran [[Monstro|monstron]] [[Kampa]]. Nur post kiam la [[olimpaj dioj]] venkis la titanojn kaj ekregis, Kampa estis venkita, kaj [[Zeŭso]] liberigis la ciklopojn. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Cyclops|ReVo=ciklop}} [[Kategorio:Ciklopoj| ]] [[Kategorio:Odiseado]] [[Kategorio:Estaĵoj de la helena mitologio]] [[Kategorio:Monstroj en fikcio]] [[Kategorio:Monstroj en la helena mitologio]] kc1xax8syv6i1eyiosf4hhjuh3l3vwp 0 102559 9478901 9125927 2026-09-20T09:08:01Z Sj1mor 12103 9478901 wikitext text/x-wiki '''CASBI''' (mallongigo por {{lang-ro|Casa de Administrare şi Supraveghere a Bunurilor Inamice}}, signifante Administra kaj Inspekta Instituto de Posedaĵoj de Malamikoj) estis la rumana instanco, kiu celis forrabi, alrumanigi, ŝtatigi la posedaĵojn (grandaj bienoj, bankoj) en [[Transilvanio]], Rumanio. La leĝo pri CASBI aperis la 10-an de februaro 1945, kiu celis ĉefe ruman-naciigon de la hungaraj posedaĵoj. La bazo por tio estis la rumana-soveta armistica traktato (12-an de spetembro 1944), kies 8-a punkto devigis la rumanan registaron okupi kaj rezervi posedaĵojn de la malamikaj landoj (por eviti ties uzon). Sed Hungario jam subskribis armistican traktaton kun Sovetunio, la 20-an de februaro. Post tri jaroj de akcepto de la leĝo, iĝis ĉefministro [[Petru Groza]], kies komunista ministro pri internaj aferoj (Lucreiu Ptrcanu) plilarĝigis la leĝon la 3-an de aprilo 1945 kaj tiris sub kontrolon (fakte konfiskis) ankaŭ posedaĵojn de la malpli riĉuloj. La kaŝe konfiskitajn hungarajn posedaĵojn oni kalkulas je 200 milionoj da USD en 1945. La rumanoj kelkfoje redonis posedaĵojn al la hungaroj, sed tiam la hungaroj ĉiam pagis kaŝe per akcioj, mono. Kvankam la sovetoj ordenis redoni la hungarajn posedaĵojn en 1946, la efektivigon la rumana registaro intence prokrastis. Kiam la hungaraj posedantoj rericevis siajn posedaĵojn, ĝi estis jam tute elrabita, la akcia proporcio de la iamaj posedantoj ŝanĝiĝis malfavore. En majo de 1947 aperis leĝo pri ŝtata kontrolo de la privataj entreprenoj, en junio de 1948 ili estis ŝtatigitaj. Hungario, la iamaj posedantoj - pro pluaj financaj artifikoj - neniam ricevis kompension, eĉ simbolan. *[http://www.arts.u-szeged.hu/doktar/texts/hargita.html hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010224652/http://www.arts.u-szeged.hu/doktar/texts/hargita.html |date=2006-10-10 }} *[http://www.historia.hu/archivum/2005/0509balogh.htm Historia, plej prestiĝa hungara historia revuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070116040253/http://www.historia.hu/archivum/2005/0509balogh.htm |date=2007-01-16 }} [[Kategorio:Rumanio]] [[Kategorio:Hungario]] [[Kategorio:Mallongigoj]] sas5slvg9xuj9ok8a4ah5mue780lqig 0 103231 9478958 9350076 2026-09-20T10:07:25Z Sj1mor 12103 9478958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} == Historio == La muziko de la kolombiaj indiĝenoj prezentas trajtojn iom similaj al tiuj trovitaj en aliaj amerikaj landoj antaŭ la hispana konkero. Ankoraŭ nun, loĝantoj de la [[Ebenaĵo]] de [[Bogoto]], kaj de centraj regionoj de departementoj [[Kundinamarko]] kaj [[Bojakao]] konservas tradician "Festo de la ombroj", kiu memorigas pri siaj antaŭuloj. Dum militoj kontraŭ najbaraj triboj, ĉiu armeo iris post militmuzikistoj , kiuj, en la momento de alfronto, ''"tondris en aero kaj tero per la bruego de trumpetoj kaj kornoj"'', laŭ kroniko far [[Frato Pedro Sim&#243;n]]. Tiu verkisto rakontas ke post venki, la armeo de [[Sagipa]] ([[Mŭiska]] tribestro) kontraŭ tiu de la Panĉoj (hispane: ''Panches''), ili festis ''"per kantoj kaj dancado ludante ĉiajn instrumentojn, ĉar por tiuj ĉi okazaĵoj -kaj por aliaj- ili estas pretaj"'' Alia kronikisto, konata per la nomo Fernández de Piedrahita, skribis: ''"ili dancadis je la sono de fotutoj'' (indiĝena fluto farita el konko de heliko)''. Ili kantis kune kelkajn versaĵojn aŭ kanzonojn, kiujn ili faras en sia lingvo, kiuj havas ia mezuro aŭ rimo, similaj al kristnaskaj kantoj aŭ kvarversoj hispanaj. Ordinare ili kantas ĥore kaj uzas tiujn dancojn man-en-mane, miksite viroj kaj virinoj"''. Tiuj indiĝenoj havis variajn muzikilojn, sed une nur blovinstrumentojn kaj frapinstrumentojn; nekonataj estis pinĉinstrumentoj. Tiutempe la precipaj instrumentoj estis: * "Fotuto" aŭ "Botuto": [[Fluto]] farita el konko de heliko. * Flutego ligna. * [[Pajnoŝalmo]] * "Ĉirimio" (hispanlingve: "Chirim&#237;a"): Faĝoleto * [[Marako]]j * [[Tamburo]]j Kun la hispanaj (milit)konkeristoj ankaŭ alvenis al Ameriko katolikaj misiistoj (anim-konkeristoj?) por disvastigi kristanismon en la "nova mondo". Tiuj misiistoj ankaŭ instruis al indiĝenoj kantadon kaj muzikon, jam el eŭropa tradicio. En la jaro [[1554]] oni presis en urbo [[Kartageno (Kolombio)|Kartageno]], en la kariba marbordo, plurajn verkoj de religia muziko. En la nacia ĉefurbo, [[Bogoto]], la unua instruisto pri kantado de la urba katedralo estis [[Alonso Garzón de Tahuste]] ekde [[1585]]. Ankaŭ [[José Dadey]], itala jezuito alveninta el [[Meksiko]], fondis en [[1604]] la unuan muziklernejon en la lando, kaj konstruis grandan orgenon por la preĝejo de [[Fontibón]] (parto de [[Bogoto]]). Jezuito el [[Ekvadoro]], José Hurtado ([[1578]]-[[1660]]), iniciatis lernejon pri solfeĝon. Oni konsideras ke la unua kolombia komponisto estis la pastro [[Juan de Herrera y Chumacero]] ([[1665]]-[[1738]]), kaj alia menciinda komponisto tiatempa estis [[Frato Juan Pulgar]]. La anglo [[Henry Price]] fondis en [[Bogoto]] Filharmonian Societon muziklernejon, kaj sinjoro [[Vicente Vargas de la Rosa]] skribis verkon ''"Muzikteorio"''. Aliaj komponistoj de la 19<sup>a</sup> jarcento estis: [[José Joaquín Guarín]] (aŭtoro de preĝeja kaj orkestra muziko), [[Julio Quevedo Arvelo]], [[Juan Crisóstomo Osorio y Ricaurte]], [[Diego Fallon]], [[José María Ponce de León]] (aŭtoro de la unuaj [[opero]]j en la lando), [[Jorge W. Price]] (iniciatinto de la kolombia Nacia Konservatorio), kaj [[Oreste Sindici]] (aŭtoro de la [[Nacia Himno de Kolombio]]). De [[1910]] al [[1935]] funkciis "Societo de Simfoniaj Konĉertoj", kaj en [[1936]] oni fondis la Nacian Simfonian Orkestron. La [http://www.filarmonicabogota.gov.co Filharmonia Orkestro de Bogoto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070610062233/http://www.filarmonicabogota.gov.co/ |date=2007-06-10 }} estis kreita en [[1967]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} == Tradicia kolombia muziko == == Gravaj komponistoj kaj kantistoj == === 19<sup>a</sup> jarcento === * [[Juan de Herrera y Chumacero]] * [[Luis Carlos Figueroa]] * [[Antonio María Valencia]] * [[Roberto Pineda Duque]] * [[Frato Juan Pulgar]] * [[José Joaquín Guarín]] * [[Julio Quevedo Arvelo]] * [[Juan Crisóstomo Osorio y Ricaurte]] * [[Diego Fallon]] * [[José María Ponce de León]] * [[Jorge W. Price]] * [[Santos Quijano]] * [[Manuel María Parraga]] * [[Eugenio Salas]] * [[Teresa Tanco de Herrera]] * [[Honorio Alarcón]] * [[Andrés Martínez Montoya]] * [[Oreste Sindici]] === 20<sup>a</sup> kaj 21<sup>a</sup> jarcentoj === * [[J Balvin]] * [[Reykon]] * [[Yelsid]] * [[Blas Emilio Atehortúa]] * [[Jesús Bermúdez Silva]] * [[Luis A. Calvo]] * [[Emirto de Lima]] * [[Jaime R. Echavarría]] ([[1923]]-[[2010]]) * [[Luis Antonio Escobar]] * [[Gabriel Escobar Casas]] * [[Guillermo Espinosa]] * [[Juanes]] * [[Adolfo Mejía]] * [[Emilio Murillo]] * [[Carlos Posada Amador]] * [[José Rozo Contreras]] * [[Luis Uribe Bueno]] * [[Guillermo Uribe Holguín]] * [[Antonio María Valencia]] * [[Santos Cifuentes]] * [[Silva kaj Villalba]] * [[Shakira]] * [[Toto, la Momposina]] * [[Carlos Vives]] == Gravaj Muzikologiistoj == * [[Vicente Vargas de la Rosa]] * [[Otto de Greiff Haeusler]] == Bibliografio == * Perdomo Escobar, José ''Historia de la Música en Colombia'', hispanlingva, 1938. [[Kategorio:Kolombio|Muziko]] [[Kategorio:Kulturo de Kolombio|Muziko]] edt4ol1l94os45fnlwuon0qdrw9kfbe 0 104824 9478918 9321785 2026-09-20T09:21:11Z Sj1mor 12103 9478918 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|universitata verko|fuĝo el militservo|Dizerto}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Disertacio''' aŭ '''disertaĵo''' (kvankam tiu ĉi formo estas derivita de la maloftega verbo "diserti" kun neklara senco) estas skriba [[raporto]] pri [[studo]]j kaj [[esploro]]j de scienca temo. Ĝi prezentas la rezultojn de la esploroj kaj la konkludojn kaj "[[tezo]]jn" de la aŭtoro. La verkado de disertacio kaj koncerna scienca esplorado kutime estas esenca parto de la [[procezo]] por [[Doktoro|doktoriĝo]] ĉe [[universitato]] aŭ alia [[esplora instituto]]. Se [[studento]] verkas raporton por [[akademia titolo|scienca grado]] malpli altnivela ([[bakalaŭro|bakalaŭreco]], [[magistro|magistreco]]), oni plej ofte nomas ĝin ne "disertacio", sed "scienca verko", "laboraĵo" aŭ simile. == El EdE == [[Enciklopedio de Esperanto - D|EdE-D]] '''Disertacioj''' (por akiri doktoran gradon) povas esti trispecaj: (a) disertacio kun resumo de la enhavo en Esperanto ĉe la fino de la kajero; (b) la temo mem estas pri Esperanto, ekzemple la lingvo kiel objekto de la studo, ĝia utilo, socia signifo; (c) la detaloj de la studobjekto estas ricevitaj per enketo danke al Esperanto, per delegitoj de UEA, ktp. En UEA-Jarlibro 1930, p. 40 troveblas aŭtoroj kaj titoloj de 6 tiaj disertacioj. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=disert1.0o}} [[Statistiko|Statistikaj]] [[Datumo|datumoj]] pri [[Statistiko de Esperantujo#Interlingvistiko, Esperantologio kaj Esperanto-studoj|esperanto-disertacioj]] [[Kategorio:Scienco]] [[Kategorio:Universitato]] {{EdE|D}} [[fi:Tieteellisten yliopistotutkintojen opinnäytetyöt#Väitöskirja]] 4zqzg5atfc97qax77lmzjwk9zqh0nqu 0 122209 9478760 9465877 2026-09-20T06:47:34Z InternetArchiveBot 180276 Add 2 books for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9478760 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = 6 Icterid.jpg |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno aŭtoritato = |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |filumo aŭtoritato = |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |klaso aŭtoritato = |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |ordo aŭtoritato = |familio = [[Ikteredoj]] ''Icteridae'' |familio aŭtoritato = [[Vigors]] [[1825]] |genro = vidu tekston |genro aŭtoritato = }} [[Dosiero:Agelaius phoeniceus1.jpg|eta|300px|[[Ruĝaflugila agelajo]]]] [[Dosiero:Euphagus cyanocephalus1.jpg|eta|250px|[[Purpurkapa eŭfago]]]] [[Dosiero:Molothrus ater1.jpg|eta|250px|[[Brunkapa molotro]]]] {{Projektoj|commonscat=Icteridae|Stärlinge}} '''Ikteredoj''' (''Icteridae'') estas speciriĉa kaj formoriĉa [[familio (biologio)|familio]] de malgrandaj aŭ mezgrandaj [[paseroformaj birdoj]] de [[Nova Mondo]]. Laŭ nuna sistematiko ĝi enhavas 108 [[specio]]jn en 30 [[genro (biologio)|genroj]]. Pliparto de la specioj havas je granda parto nigran [[plumaro]]n, ofte akcentitan per flava, ruĝa, oranĝa, blanka kaj aliaj brilaj koloroj. La familio estas tre diversa, kaj la specioj malsamas signife je grando, kolorigo, ĝenerala vidaspekto, konduto kaj ekologio. La nomo ''Icteridae'' laŭvorte tradukeblas kiel "tiuj, kiuj havas [[iktero]]n" (pro la brile flava koloro en plumaroj de multaj specioj). La vorto venas el la [[antikva greka]] ''ikteros'', tra la [[latina]] ''ictericus''. Tiu grupo inkludas la konatajn [[ikteroj]]n, la [[Dolikonikso]]n, [[sturneloj]]n, [[kviskaloj]]n, [[molotroj]]n, [[psarokolioj]]n kaj la [[kacikoj]]n. == Priskribo == === Disvastiĝo === Ikteredoj ekskluzive troviĝas en la Nova Mondo. De [[Nordameriko]] tra [[Mezameriko]] ĝis [[Sudameriko]] ili vivas en multaj diversaj vivejoj. La plej multaj specioj loĝas en la arbaroj kaj arbaraj regionoj, aliaj vivas en malferma tereno, en ĝardenoj, dezertoj, arbustaro aŭ ĉe marĉoj. La plej altaj densecoj de reproduktantaj specioj troviĝas en [[Kolombio]] kaj en suda [[Meksiko]].<ref>Lowther P (1975) "Geographic and Ecological Variation in the Family Icteridae" ''Wilson Bulletin'' '''87''' (4): 481-495</ref> La moderklimataj specioj estas [[birdomigrado|migrantaj]], kun multaj specioj kiuj nestumas en [[Usono]] kaj [[Kanado]] kiu migras suden al [[Meksiko]] kaj [[Centrameriko]]. === Manĝo === La [[Psarokolioj]] specialiĝis al fruktoj kiel nutraĵo, dum la plej multaj Ikteredoj preferas [[insektoj]]n. Iuj specioj estas [[ĉiomanĝantoj]] kaj eĉ iom malgrandajn vertebrulojn ili ne rifuzas. Ĝenerale estas granda vario. Psarokolioj kaj kacikoj uzas la bekokapablon por malfermi la ŝelon de fruktoj kaj akiri la mildajn internojn, kaj havas longajn bekojn adaptitajn al tiu proceso. Aliaj kiaj la molotroj kaj la [[Dolikonikso]] havas pli mallongajn kaj fortikajn bekojn por rompi semojn. La [[Nesopsaro]] uzas sian bekon por traserĉi inter arboŝelo kaj [[epifito]]j, kaj adoptis la evoluan [[ekologia niĉo|niĉon]] kiun plenas en Novtropikoj la [[Dendrokolaptedoj]]. Ikteroj suĉas [[nektaro]]n. === Reproduktado === La reprodukta kutimaro de tiuj birdoj estas simile varia, inklude pendantajn tekstitajn nestojn ĉe ikteroj kaj psarokololioj. Multaj ikteredoj estas [[birdokolonio|koloniaj]], kiuj nestumas en kolonioj de ĝis 100,000 birdoj. Kelkaj specioj, ekzemple la [[Molotroj]] (''Molothrus''), estas [[nestoparazito]]j: inoj demetas siajn ovojn en la nestoj de aliaj specioj, samkiel la [[Kukolo]].<ref name=EoB>{{Citation |editor=Forshaw, Joseph|author= Parkes, Kenneth C.|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|pages= 214–215|isbn= 1-85391-186-0}}</ref> === Morfologio === La inoj ĝenerale estas malpli grandaj ol la maskloj kaj foje eĉ portas diferencajn plumarojn ([[seksa duformismo]]). Ekzemple la masklo de [[Grandavosta kviskalo]] estas 60 % pli fortikaj ol sia ino. Al la plej malgrandaj specioj apartenas [[Hortiktero]] 15 cm longa kaj 18 g peza, dum la plej granda specio estas la [[Verda psarokolio]], 52 cm longa kaj 445 g peza. Tiu vario estas pli granda ol ĉe aliaj [[paserina]]j familioj (escepte la [[Kalipturo]] kiu apartenas al la [[Kotingedoj]], kiu havus pli grandan varion<ref>{{Citation | last = Prum | first = Richard O. | coauthors = Snow, David W. | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Cotingas | editor = Christopher Perrins (Eld.) | pages = 432–433 | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3}}</ref>). ==== Bekomalfermo ==== [[Dosiero:Euphagus cyanocephalus male gaping.jpg|eta|maldekstra|Masklo de [[Purpurkapa eŭfago]] ŝajne kun malferma beko tragrunde (vidu tekston).]] Malkutima morfologia adapto kunhavata de ikteredoj estas bekomalfermo, laŭ kio kranio estas formata tiele ke ĝi permesas malfermi ties [[beko]]jn ege forte por preni kaŝitajn manĝerojn tragrunde. == Variaĵoj == Kelkaj specioj de ikteredoj iĝis agrikulturaj [[Plago (organismo)|plagoj]], ekzemple la [[Ruĝaflugila agelajo]] en Usono, estas konsiderataj la plej damaĝaj plagoj ĉe kelkaj kultivoj, kiaj tiu de la [[rizo]].<ref>Dolbeer, R & S Ickes (1994) "Red-winged Blackbird feeding preferences and response to wild rice treated with Portland cement or plaster" ''Vertebrate Pest Conference Proceedings collection Proceedings of the Sixteenth Vertebrate Pest Conference (1994)'' (W.S. Halverson& A.C. Crabb, Eds.) Univ. of Calif.:Davis.</ref> La kosto kontroli agelajojn en Kalifornio estis $30 por ĉiu [[akreo]] en 1994. Ne ĉiuj specioj estis sukcesaj, kaj kelkaj estas minacataj de [[formorto]]. Tio okazas ekzemple ĉe insulaj formoj kiaj la Nesopsaro de Jamajko kaj la [[Sanktalucia iktero]], kiuj estas minacataj pro [[habitatoperdo]]. == Taksonomio == La grupon unue priskribis, komence kiel [[subfamilio]]n ''Icterina'', irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors|Nicholas Vigors]]. Li metis tiun ĉi subfamilion en familion [[Sturnidae]].<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Sketches in ornithology; or, observations on the leading affinities of some of the more extensive groups of birds (continued) | journal=Zoological Journal | volume=2 | issue=6 | pages=182–197 [184] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2255443 }}</ref> Filogenetika analizo de [[paseroformaj birdoj|paseroformuloj]] far Carl Oliveros k. al. de jaro 2019 montris, ke ''Icteridae'' estas [[frata grupo]] al familio ''[[Icteriidae]]'' ([[monotipa]] familio kun unu genro ''[[Icteria]]'' kaj unu specio [[flavbrusta iktero]], kaj la [[klado]] formita de tiuj ĉi du familioj estas frata al ''[[Parulidae]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Oliveros | first1=C.H. | display-authors=etal | year=2019 | title=Earth history and the passerine superradiation | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States | volume=116 | issue=16 | pages=7916–7925 | doi=10.1073/pnas.1813206116 | doi-access=free | pmid=30936315 | pmc=6475423 | bibcode=2019PNAS..116.7916O }}</ref> {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% |1={{clade |1=[[Parulidae]] – 120 specioj |2={{clade |1=[[Icteriidae]] – flavbrusta iktero |2='''Icteridae''' }} }} }} Laŭ pli freŝa sistematiko ''Icteria'' estas unuigita kun ''Icteridae'', kaj do ''Parulidae'' estas la plej proksima frata grupo.<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] surbaze la listo de [[AviList]] kun Esperantaj nomoj far Alain Gerard</ref> La ĉi-sekva [[kladogramo]] de [[genro (biologio)|genroj]] de Ikteredoj baziĝas je [[molekula filogenetiko|molekulfilogenetika]] studo far Alexis Powell k. al. el jaro [[2014]], kiu komparis gensekvencojn de [[mitoĥondrio]]j.<ref>{{ cite journal | last1=Powell | first1=A.F.L.A. | last2=Barker | first2=F.K. | last3=Lanyon | first3=S.M. | last4=Burns | first4=K.J. | last5=Klicka | first5=J. | last6=Lovette | first6=I.J. | year=2014 | title=A comprehensive species-level molecular phylogeny of the New World blackbirds (Icteridae) | journal=[[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume=71 | pages=94–112 | doi=10.1016/j.ympev.2013.11.009 | pmid=24291659 | bibcode=2014MolPE..71...94P }}</ref> La [[subfamilio]]j markitaj sur ĝi estas tiuj proponitaj far van Remsen k. al. en [[2016]].<ref>{{ cite journal | last1=Remsen | first1=J.V. Jr. | last2=Powell | first2=A.F.L.A. | last3=Schodde | first3=R. | last4=Barker | first4=F.K. | last5=Lanyon | first5=S.M. | year=2016 | title=A revised classification of the Icteridae (Aves) based on DNA sequence data | journal=Zootaxa | volume=4093 | issue=2 | pages=285–292 | doi=10.11646/zootaxa.4093.2.9 | pmid=27394496 }}</ref> La kvanto de specioj baziĝas je listo kompilita far [[Frank Gill (ornitologo)|Frank Gill]], [[Pamela Rasmussen]] kaj David Donsker por [[International Ornithological Committee]] (IOC) en [[2023]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Oropendolas, orioles, blackbirds | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/blackbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=19 November 2023 }}</ref> Tio ĉi povas diferenci de la taksonomia listo kun Esperantaj nomoj far Alain Gerard, kiu baziĝas je la listo de [[AviList]].<ref name=OT/> {{Clade | style=font-size:90%;line-height:90% |label1='''Icteridae''' |1={{clade |1={{clade |label1=Xanthocephalinae |1=''[[Xanthocephalus]]'' – [[flavkapa iktero]] |2={{clade |label1=Dolichonychinae |1=''[[Dolichonyx]]'' – [[riza iktero]] |label2=Sturnellinae |2={{clade |1=''[[Sturnella]]'' – 3 specioj |2=''[[Leistes]]'' – 5 specioj }} }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=Amblycercinae |1=''[[Amblycercus]]'' – [[flavbeka kasiko]] |label2=Cassicinae |2={{clade |1=''[[Cassiculus]]'' – [[flavaflugila kasiko]] |2={{clade |1=''[[Psarocolius]]'' – 9 specioj |2=''[[Cacicus]]'' – 11 specioj }} }} }} |2={{clade |label1=Icterinae |1=''[[Icterus]]'' – 32 specioj |label2=Agelaiinae |2={{clade |1={{clade |1=''[[Nesopsar]]'' – [[Jamajka nigriktero]] |2=''[[Agelaius]]'' – 5 specioj }} |2={{clade |1=''[[Molothrus]]'' – 6 specioj |2={{clade |1={{clade |1=''[[Dives]]'' – 2 specioj |2={{clade |1=''[[Ptiloxena]]'' – [[Kuba nigriktero]] |2={{clade |1=''[[Euphagus]]'' – 2 specioj |2=''[[Quiscalus]]'' – 7 specioj }} }} }} |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Lampropsar]]'' – [[velurfrunta nigriktero]] |2=''[[Hypopyrrhus]]'' – [[ruĝventra nigriktero]] }} |2={{clade |1=''[[Gymnomystax]]'' – [[orioleca nigriktero]] |2=''[[Macroagelaius]]'' – 2 specioj }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Amblyramphus]]'' – [[ruĝkapa nigriktero]] |2=''[[Curaeus]]'' – [[aŭstrala nigriktero]] }} |2={{clade |1=''[[Anumara]]'' – [[Forbesa nigriktero]] |2={{clade |1=''[[Gnorimopsar]]'' – [[ĉopi-nigriktero]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Agelaioides]]'' – 2 specioj |2=''[[Oreopsar]]'' – [[Bolivia nigriktero]] }} |2={{clade |1=''[[Agelasticus]]'' – 3 specioj |2={{clade |1=''[[Chrysomus]]'' – 2 specioj |2={{clade |1=''[[Xanthopsar]]'' – [[safrana nigriktero]] |2=''[[Pseudoleistes]]'' – 2 specioj }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} == Genroj kaj specioj == [[Dosiero:Bullock's Oriole.jpg|eta|250px|[[Buloka iktero]]]] [[Dosiero:Icterus-galbula-002.jpg|eta|250px|[[Baltimora iktero]]]] [[Dosiero:Common Troupial - Nashville Zoo.jpg|eta|250px|[[Trupialo]]]] Laŭ la nuna sistematiko de [[AviList]] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard, al Ikteredoj apartenas jenaj genroj kaj specioj:<ref name=OT/> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Specioj |- |[[File:Yellow-Headed Blackbird "Posing" for the Camera (22727158809).jpg|175px]] ||{{bt|[[Xanthocephalus]]|Bonaparte, 1850}} || *[[Flavkapa iktero]], ''Xanthocephalus xanthocephalus'' |- |[[File:Bobolink at Lake Woodruff (Dolichonyx oryzivorus) - Flickr - Andrea Westmoreland.jpg|175px]] ||{{bt|[[Dolichonyx]]|Swainson, 1827}} || *[[Riza iktero]], ''Dolichonyx oryzivorus'' |- |[[File:Sturnella magna -Mexico-8.jpg|175px]] ||{{bt|[[Sturnella]]|Vieillot, 1816}} || * [[Uesta iktero]], ''Sturnella neglecta'' * [[Eosta iktero]], ''Sturnella magna'' * [[Ĉiŭaŭa iktero]], ''Sturnella lilianae'' |- |[[File:Sturnella superciliaris -Vale do Ribeira, Registro, Sao Paulo, Brazil -8.jpg|175px]]||{{bt|[[Leistes]]|Vigors, 1825}}|| * [[Ruĝbrusta iktero]], ''Leistes militaris'' * [[Blankbrova iktero]], ''Leistes superciliaris'' * [[Perua iktero]], ''Leistes bellicosus'' * [[Pampa iktero]], ''Leistes defilippii'' * [[Longvosta iktero]], ''Leistes loyca'' |- |[[File:Amblycercus holosericeus.jpg|175px]]||{{bt|[[Amblycercus]]|Cabanis, 1851}}|| * [[Flavbeka kasiko]], ''Amblycercus holosericeus'' |- |[[File:Mexican Cacique (Cacicus melanicterus) (8079400090).jpg|175px]]||{{bt|[[Cassiculus]]|Swainson, 1827}}|| * [[Flavaflugila kasiko]], ''Cassiculus melanicterus'' |- |[[File:Montezuma Oropendola (16426688906).jpg|175px]]||{{bt|[[Psarocolius]]|Wagler, 1827}}|| * [[Rufdorsa kasiko]], ''Psarocolius angustifrons'' * [[Malhelverda kasiko]], ''Psarocolius atrovirens'' * [[Verda kasiko]], ''Psarocolius viridis'' * [[Kresta kasiko]], ''Psarocolius decumanus'' * [[Kaŝtankapa kasiko]], ''Psarocolius wagleri'' * [[Montezuma kasiko]], ''Psarocolius montezuma'' * [[Nigra kasiko]], ''Psarocolius guatimozinus'' * [[Ĉokoa kasiko]], ''Psarocolius cassini'' * [[Amazonia kasiko]], ''Psarocolius bifasciatus'' |- |[[File:Yellow-rumped cacique 10.jpg|175px]]||{{bt|[[Cacicus]]|Lacepede, 1799}}|| * [[Soleca kasiko]], ''Cacicus solitarius'' * [[Orflugila kasiko]], ''Cacicus chrysopterus'' * [[Ekvadora kasiko]], ''Cacicus sclateri'' * [[Perua kasiko]], ''Cacicus koepckeae'' * [[Skarlatpuga kasiko]], ''Cacicus uropygialis'' * [[Flavpuga kasiko]], ''Cacicus cela'' * [[Anda kasiko]], ''Cacicus chrysonotus'' * [[Bendvosta kasiko]], ''Cacicus latirostris'' * [[Ruĝpuga kasiko]], ''Cacicus haemorrhous'' * [[Kaska kasiko]], ''Cacicus oseryi'' |- |[[File:Icterus pustulatus 1.jpg|175px]] ||{{bt|[[Icterus]]|Brisson, 1760}} || * 32 specioj |- |[[File:Nesopsar nigerrimus.jpg|175px]] ||{{bt|[[Nesopsar]]|P.L. Sclater, 1859}} || *[[Jamajka nigriktero]], ''Nesopsar nigerrimus'' |- |[[File:Blackbird tricolored male summer california monte-m-taylor.jpg|175px]] ||{{bt|[[Agelaius]]|Vieillot, 1816}}|| * [[Ruĝflugila nigriktero]], ''Agelaius phoeniceus'' * [[Ruĝaŝultra nigriktero]], ''Agelaius assimilis'' * [[Trikolora nigriktero]], ''Agelaius tricolor'' * [[Brunŝultra nigriktero]], ''Agelaius humeralis'' * [[Puertorika nigriktero]], ''Agelaius xanthomus'' |- |[[File:Molothrus ater 2.jpg|175px]] ||{{bt|[[Molothrus]]|Swainson, 1832}} || * [[Kriema boviktero]], ''Molothrus rufoaxillaris'' * [[Glacea boviktero]], ''Molothrus bonariensis'' * [[Bronza boviktero]], ''Molothrus aeneus'' * [[Bronzbruna boviktero]], ''Molothrus armenti'' * [[Brunkapa boviktero]], ''Molothrus ater'' * [[Giganta boviktero]], ''Molothrus oryzivorus'' |- |[[File:Tordo Cantor - panoramio.jpg|175px]] ||{{bt|[[Dives]]|Cassin, 1867}} || * [[Kanta nigriktero]], ''Dives dives'' * [[Vepra nigriktero]], ''Dives warszewiczi'' |- |[[File:Cuban Blackbirds. Dives atroviolacea - Flickr - gailhampshire.jpg|frameless|150x150px]] |{{bt|[[Ptiloxena]]|[[Frank Chapman|Chapman]], 1892}} | * [[Kuba nigriktero]], ''Ptiloxena atroviolacea'' |- |[[File:Euphagus cyanocephalus -California -USA-6a.jpg|175px]] ||{{bt|[[Euphagus]]|Cassin, 1867}}|| * [[Purpurkapa nigriktero]], ''Euphagus cyanocephalus'' * [[Rusta nigriktero]], ''E. carolinus'' |- |[[File:Quiscalus major -Three Lakes Wildlife Management Area, Florida, USA -male-8.jpg|175px]] ||{{bt|[[Quiscalus]]|Vieillot, 1816}} || * [[Glacea nigriktero]], ''Quiscalus quiscula'' * [[Marĉa nigriktero]], ''Quiscalus major'' * [[Longvosta nigriktero]], ''Quiscalus mexicanus'' * [[formortinta|†]] [[Stretbeka nigriktero]], ''Quiscalus palustris'' * [[Nikaragva nigriktero]], ''Quiscalus nicaraguensis'' * [[Grandantila nigriktero]], ''Quiscalus niger'' * [[Kariba nigriktero]], ''Quiscalus lugubris'' |- |[[File:Red-bellied Grackle - Medellin - Colombia S4E5638 (23889365655).jpg|175px]]||{{bt|[[Hypopyrrhus]]|Bonaparte, 1850}} || *[[Ruĝventra nigriktero]], ''Hypopyrrhus pyrohypogaster'' |- | ||{{bt|[[Lampropsar]]|Cabanis, 1847}} || *[[Velurfrunta nigriktero]], ''Lampropsar tanagrinus'' |- |[[File:Gymnomystax mexicanus - Tordo maicero - Venezuela.jpg|175px]] ||{{bt|[[Gymnomystax]]|Reichenbach, 1850}} || * [[Orioleca nigriktero]], ''Gymnomystax mexicanus'' |- |[[File:Columbian Mountain Grackle (Macroagelaius subalaris) (8079736640).jpg|175px]] ||{{bt|[[Macroagelaius]]|Cassin, 1866}} || * [[Kolombia nigriktero]], ''Macroagelaius subalaris'' * [[Tepuja nigriktero]], ''Macroagelaius imthurni'' |- |[[File:Curaeus curaeus - Flickr - Dick Culbert.jpg|175px]] ||{{bt|[[Curaeus]]|PL Sclater, 1862}} || *[[Aŭstrala nigriktero]], ''Curaeus curaeus'' |- |[[File:Scarlet-headed Blackbird - Pantanal - Brazil MG 9585 (23262522193).jpg|175px]] ||{{bt|[[Amblyramphus]]|Leach, 1814}} || *[[Ruĝkapa nigriktero]], ''Amblyramphus holosericeus'' |- |[[File:Anumara forbesi - Forbes's Blackbird; Tamandaré, Pernambuco, Brazil.jpg|175px]] ||{{bt|[[Anumara]]|Powell et al., 2014}} || *[[Forbesa nigriktero]], ''Anumara forbesi'' |- |[[File:Chopi Blackbird.jpg|175px]] ||{{bt|[[Gnorimopsar]]|Richmond, 1908}} || *[[Ĉopi-nigriktero]], ''Gnorimopsar chopi'' |- |||{{bt|[[Oreopsar]]|WL Sclater, 1939}} || *[[Bolivia nigriktero]], ''Oreopsar bolivianus'' |- |[[File:Yellow-winged Blackbird.jpg|175px]] ||{{bt|[[Agelasticus]]|Cabanis, 1851}} || * [[Palokula nigriktero]], ''Agelasticus xanthophthalmus'' * [[Unukolora nigriktero]], ''Agelasticus cyanopus'' * [[Flavaflugila nigriktero]], ''Agelasticus thilius'' |- |[[File:Grayish baywing.jpg|175px]]||{{bt|[[Agelaioides]]|Cassin, 1866}} || * [[Bruna iktero]], ''Agelaioides fringillarius'' * [[Brunflugila iktero]], ''Agelaioides badius'' |- |[[File:Chrysomus icterocephalus (Monjita pantanera) (8) (14420579547).jpg|175px]]||{{bt|[[Chrysomus]]|Swainson, 1837}}|| * [[Kaŝtanĉapa nigriktero]], ''Chrysomus ruficapillus'' * [[Flavkapuĉa nigriktero]], ''Chrysomus icterocephalus'' |- |[[File:DRAGON Xanthopsar flavus Dario Niz.jpg|175px]] ||{{bt|[[Xanthopsar]]|Ridgway, 1901}} || *[[Safrana nigriktero]], ''Xanthopsar flavus'' |- |[[File:CHOPIM-DO-BREJO (Pseudoleistes guirahuro)2.jpg|175px]] ||{{bt|[[Pseudoleistes]]|P.L. Sclater, 1862}} || * [[Brunflava iktero]], ''Pseudoleistes virescens'' * [[Flavpuga iktero]], ''Pseudoleistes guirahuro'' |- |} Antaŭhistoriaj genroj de ikteredoj, trovitaj en [[plejstoceno|plejstocenaj]] [[fosilio]]j estas ''[[Pandanaris]]'' de [[Rancho La Brea]]<ref name=Miller1947>{{citaĵo el gazeto |titolo = A New Genus of Icterid from Rancho La Brea |url = https://archive.org/details/sim_condor_january-february-1947_49_1/page/n22 |aŭtoro = Alden H. Miller |gazeto = The Condor: Ornithological Applications |volumo = 49 |numero = 1 |dato = 1 January 1947 |paĝoj = 22–24 |doi = 10.2307/1364424 }}</ref> kaj ''[[Pyelorhamphus]]'' el [[Shelter Cave]].<ref>{{citaĵo el gazeto |titolo = Bird Remains from Cave Deposits in New Mexico |url = https://archive.org/details/sim_condor_january-february-1933_35_1/page/n15 |aŭtoro = Hildegarde Howard & Alden H. Miller |gazeto = The Condor: Ornithological Applications |volumo = 35 |numero = 1 |paĝoj = 15–18 |dato = 1 January 1933 |doi = 10.2307/1363460 }}</ref><ref name=Miller1947/> == Notoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Metaŝablono en artikolo|Citation}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Paseredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] p7ekmff0o4dbxozmcjw3xj87yckuk22 0 124540 9478640 9474156 2026-09-20T00:33:22Z Stephan1000000 118133 1179 9478640 wikitext text/x-wiki {{Informkesto animemangao | titolo = One Piece | eonomo = | bildo = One piece logo.svg | bildpiedo = | originalatitolo = ''One Piece'' <br>ワンピース<br>(Ŭan Pis) | ĝenro = [[Komedio]], [[ago]], [[aventuro]], [[fantazio]] | porkiu = [[Ŝonen]] | produktolando= {{Flago|Japanio}} | originalalingvo= [[Japana lingvo|la japana]] | bildgrando=260 }} {{Informkesto animemangao | titolo = [[Mangao]] | aŭtoro = Eiichiro Oda | publikiginto = Ŝueiŝa | magazino = [[Shonen Jump]] | aperdato = {{dato|19|julio|1997}} | volumoj = 115 |bildgrando=}} {{Informkesto animemangao | titolo = [[Animeo]] ([[televida serio]]) | reĝisoro = Kōnosuke Uda | studio = Toei Animation | televidareto = [[Fuji TV]] | aperdato = {{dato|20|oktobro|1999}} | epizodoj = 1179 (En elsendo) }} {{Informkesto animemangao/fino }} '''''One Piece''''' ([[Japana lingvo|japane]]: ワンピース [''ŭan pis''], signifanta "Unu Peco" en la [[Angla lingvo|angla]]) estas [[Japanio|japana]] [[mangao]] verkita de la mangaisto Eiiĉiro (Eiichiro) Oda kaj ekeldonita en [[Japanio]] en [[1997]] (la japanlingvaj ĉapitroj aperis unuafoje en la ĉiusemajna magazino ''[[Shōnen Jump]]''). El ĝi originis samtitola [[Animeo|animeserio]] lanĉita en la jaro [[1999]], fare de la firmao ''Toei Animation''. Eiiĉiro Oda planis, ke la serio daŭrus kvin jarojn; ĝi tamen fariĝis ege populara kaj multe transpasis liajn atendojn, kaj la personoj iĝis karaj al li mem, do li ne volis finigi la intrigon tiel rapide. En julio [[2018]], okaze de la 21-jariĝo de la serio, Oda rivelis ke la mangao atingis 80 elcentojn el la tuta intrigo.<ref>https://hypebeast.com/2018/7/one-piece-manga-80-percent-finished</ref> En [[2019]], li diris ke la mangao finiĝus en iu momento inter [[2024]] kaj [[2025]].<ref>https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-09-03/one-piece-manga-creator-eiichiro-oda-i-want-to-end-story-in-5-years/.150684</ref> En junio [[2022]], Eiiĉiro Oda anoncis, ke la mangao havus unu-monatan paŭzon dum li pretigas la detalojn de la fina intrigarko.<ref>https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-06-07/one-piece-manga-takes-1-month-break-as-eiichiro-oda-prepares-for-manga-final-saga/.186407</ref> == Intrigo == La ĉefpersono, gaja junulo nomata '''Monkey D. Luffy''', volas iĝi la plej granda [[pirato]]. Sed li manĝis la diablan frukton ''gom gom'' (ゴムゴムの実 [''gomu gomu no mi'']), kiu igis lin gumhomo perdinta naĝkapablon. Sonĝade kun la celo trovi la trezoron de Gol D. Roger, la Pirata Reĝo, li aliĝis al piratoj kiel Roronoa Zoro, Nami, kaj aliaj. Tiu ŝipanaro volas trairi la Grandan Linion (偉大なる航路 [''grand line'']), unu el la plej danĝeraj lokoj el la tuta mondo, por trovi la grandan trezoron de la iama Pirata Reĝo, nome ''One Piece''. == Personoj == === Ŝipanaro de la Pajla Ĉapelo === * '''Monkey D. Luffy''' (モンキー・D・ルフィ [''monki di rufi'']) '''[[Japana voĉoaktoro|Sejuo]]:''' Mayumi Tanaka Luffy estas la kapitano de la ŝipo, kaj kune kun sia teamo, li komencis aventuron por trovi la trezoron, kiun la pirato Gold Roger kaŝis ĉe la Granda Linio kaj tiel iĝi la Pirata Reĝo. Li estas gaja kaj senzorga knabo kaj havas tre kuriozan kapablon: li povas plilongigi ĉiujn partojn de sia korpo, ĉar kiel infano li glutis la frukton ''gom gom'' (unu el la multaj diablaj fruktoj, kiuj donas eksterordinarajn potencojn al tiu, kiu manĝas ilin, interŝanĝe por ne plu povi naĝi). * '''Roronoa Zoro''' (ロロノア・ゾロ [''roronoa zoro'']) '''Sejuo:''' Kazuya Nakai Zoro estas granda skermisto kies kapablo kun la glavo estas konata ĉie en la mondo. Li estas inteligenta, trankvila kaj prudenta. Li havas misteran karakteron, kaj tre malĝojan kaj traŭmatan pasintecon: lia amiko Kuina mortis kiel infano kaj de tie, Zoro komencis iĝi la plej bona skermisto en la mondo. Li estas granda amiko de Luffy. * '''Nami''' (ナミ [''nami'']) '''Sejuo:''' Akemi Okamura Antaŭ jaroj, Nami atestis la morton de sia adoptpatrino. La murdinto, Arlong, forkaptis ŝin post tiu okazaĵo. Feliĉe ŝi sukcesis eskapi kaj aliĝis al la piratgrupo de Luffy, por batali kontraŭ homoj kiel Arlong. Ŝi tre kapablas prepari strategiojn kaj fari mapojn. * '''Usopp''' (ウソップ [''usopu'']) [[Dosiero:Cosplayer of Nami, One Piece in PF22 20150509b.jpg|eta|Virino faranta [[Kosplejo|rolkostumadon]] de persono Nami]] '''Sejuo:''' Kappei Yamaguchi Usopp ne havis facilan infanaĝon; lia patro foriris en piratŝipo kaj lia patrino mortis pro malsano. Usopp vivis kun la espero, ke lia patro revenus kun io por resanigi ŝin, sed tio neniam okazis. Poste, iuj piratoj venis al lia vilaĝo kaj detruis ĝin. Post tiu ĉi malfeliĉo li renkontis Luffy-on, kaj kune ili sukcesis restarigi pacon kaj helpi amikon de Usopp, kiu estis minacita de Kuro, malica pirato. * '''Sanji''' (サンジ [''sanji'']) '''Sejuo:''' Hiroaki Hirata Li estas la kuiristo de la ŝipo kaj konsideras manĝaĵon kiel sanktaĵon, ĉar li preskaŭ malsatmortis kune kun sia amiko Zeff. Li estas altklasa batalanto kies piedbatoj estas sensaciaj. * '''Tony Tony Chopper''' (トニートニー・チョッパー [''toni toni ĉopa'']) '''Sejuo:''' Ikue Ōtani Li estas [[boaco]] kiu apartenas al la teamo de Luffy. Li povas transformi sian korpon kaj estas tre utila en bataloj. Kiel Usopp, li estas iom malkuraĝa. == En Esperanto == La unuaj kvar ĉapitroj de la animeo ricevis Esperantajn [[Dublado|dublon]] (per [[eksterscena voĉo]]) kaj [[Subtekstigo|subtekstigon]]. La unua epizodo estis lanĉita la [[27-a de aprilo|27-an de aprilo]] [[2012]], la dua aperis du tagojn poste.<ref>https://lernu.net/forumo/temo/11870</ref> Du jarojn poste, la tria epizodo estis publikigita, dum la kvara aperis post alia jaro, en [[2015]].<ref name=":0">https://lernu.net/forumo/temo/15153</ref> Origine publikigitaj en elŝut-gastiga retejo, [[VKontakte|VK]] kaj [[YouTube|Jutubo]], kaj poste forigitaj, la kvar epizodoj reaperis en [[2017]]. La voĉan tradukon faris Aleksej Surnin.<ref>"Tradukis, voĉlegis, subtitoligis: Lexquiorra (Aleksej Surnin)" https://lernu.net/forumo/temo/15153</ref> La unua epizodo estis voĉlegita sur anglalingva dublo, dum la aliaj tri estis bazitaj sur la japana. Eĉ se la iniciato ŝajne akiris malmultan rekonon, ĝi signifas la unuan provon esperantigi japanan animeserion. === Aliaj informoj pri la Esperanta versio<ref name=":0" /> === * '''Jaro''' - de 2012 ĝis 2015 * '''Reĝisoro''' - Aleksej Surnin (Lexquiorra) * '''Tradukintoj''' - Aleksej Surnin (''epizodoj 1-3''), Francisko Vitor (''epizodo 4'') == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Mangao]] [[Kategorio:Animeo]] [[Kategorio:Fikciaj piratoj]] [[Kategorio:Fikciaj universoj]] cg29zsv00lusaw0o0nxdkh1vd9r24jd 0 127964 9478652 9423455 2026-09-20T02:34:21Z ~2026-50835-38 263657 9478652 wikitext text/x-wiki {{Informkesto finnlanda komunumo |nomo = Kampara komunumo de Jyväskylä |Blazono = [[Dosiero:Jyväskylän mlk.vaakuna.svg|100px|Blazono de Kampara komunumo de Jyväskylä]] |Situo = [[Dosiero:Jyväskylän maalaiskunta.sijainti.suomi.2008.svg|140px|Kampara komunumo de Jyväskylä sur la mapo de Finnlando]] |fondojaro = 1868 |provinco = Meza Finnlando |areo = 534,34 |loĝantaro = 34.779 |finnlingvaj = |svedlingvaj = |www-adreso = http://www.jklmlk.fi |retejo-nomo = www.jklmlk.fi |kesteroj = {{Informkesto urbo|bildo=|bildo-larĝeco = 300px |regiono-ISO=FI-08|zomo=7 |situo sur mapo=Jyväskylä|situo de=Situa mapo de la municipo |subŝablono=jes|dua ŝablono=jes}} }} '''Kampara komunumo de Jyväskylä''' estis, ĝis la jaro 2009, komunumo kiu situis norde kaj oriente de urbo [[Jyväskylä]], en [[Meza Finnlando]]. La areo de la komunumo estis 534,34 km², el kio 85,05 km² estis akvo. La komunumo havis 34 779 loĝantojn. En la lastaj jardekoj de la ekzisto de Kampara komunumo de Jyväskylä, la plimulto de ĝia loĝantaro kaj vivrimedoj estis urbaj, malgraŭ la nomo de la komunumo. La pozicio de la regiono Jyväskylä kiel signifa kreskocentro kondukis al la apero de urbaj loĝareoj en la Kampara komunumo de Jyväskylä. La komunumo estis fine de sia ekzisto industriĝinta eĉ pli ol la urbo Jyväskylä. La du plej grandaj setlejaj areoj de la komunumo estis serva kaj loĝeja [[Palokka]] kaj industria [[Vaajakoski]]-[[Jyskä]], kiuj situis ĉe la limo de la urbo Jyväskylä kaj do estis grandparte en sameca pozicio kiel malcentraj urbopartoj de Jyväskylä kiel [[Keltinmäki]], [[Mannila]] kaj [[Kypärämäki]]. Tria granda loĝareo estis flughavena kaj militara setlejo [[Tikkakoski]], kiu situis en la norda parto de la komunumo aparte el la urbo. La komunumo ne havis klaran centron. Ĝia komunumdomo situis en la urbo Jyväskylä. Samece la ĉefkirko de la luterana paroĥo de Kampara komunumo de Jyväskylä, [[Kirko de Taulumäki]], situis en la areo de urbo Jyväskylä kaj la paroĥo de tiu urbo. La komunumo estis la lasta komunumo en Finnlando, kies nomo enhavis la vorton ''maalaiskunta'', kampara komunumo, vidu [[kampara komunumo (Finnlando)]]. == Komuna unio == La komunumo estis fondita en 1868. En 1911 sudaj areoj de kampara komunumo de Jyväskylä estis ligita al [[Toivakka]]. En 1914, 1941 kaj 1965 partoj de kampara komunumo de Jyväskylä estis ligita al urbo de Jyväskylä, sed en 1974 parto el [[Laukaa]] estis ligita al Kampara komunumo de Jyväskylä. En 2009 Kampara komunumo de Jyväskylä kaj [[Korpilahti]] estis tute ligita al Jyväskylä. Antaŭ la komunumparta ligo de 1965, la kampara komunumo de Jyväskylä tute ĉirkaŭis la urbon Jyväskylä. Post tiu unuiĝo, la kampara komunumo de Jyväskylä konsistis el du preskaŭ apartaj partoj. La lasta komunumestro de Kampara komunumo de Jyväskylä estis Arto Lepistö. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20040630011320/http://www.jklmlk.fi/ eksa retejo de la kampara komunumo de Jyväskylä, arkivigita en junio 2004] ({{fi}}) {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Jyväskylä]] [[Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando]] 6yej19e1ch40lu7odgmsrni43c9b81m 0 129888 9478462 8796051 2026-09-19T12:03:54Z Sj1mor 12103 9478462 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | nomo=John Napier Turner | honora prefikso=[[La Tre Honorinda|La Tre Hon.]] | honora sufikso=[[Privata Konsilio de la Reĝino (Kanado)|PK]], [[Ordeno Kanada|OK]], [[Reĝin-Konsilanto|RK]], [[Master of Arts (Oxbridge)|MA]], [[Bachelor of Civil Law|BCL]], [[Doctor of Laws|LLD]] | dosiero=Fmr CDN PM John Turner.jpg | ofico=17-a [[Ĉefministro de Kanado]] | de =[[30-a de junio]] [[1984]] | ĝis =[[17-a de septembro]] [[1984]] | antaŭulo =[[Pierre Trudeau]] | sekvanto =[[Brian Mulroney]] | dato de naskiĝo =[[7-a de junio]] [[1929]] | loko de naskiĝo =[[Richmond upon Thames|Richmond]] ([[Surrey]], [[Anglio]]) | dato de morto = | loko de morto = | partio=[[Liberala Partio de Kanado|Liberala]] | religio=[[Katolikismo|Rom-Katolika]] }} '''John TURNER''', [[Privata Konsilio de la Reĝino (Kanado)|PK]], [[Ordeno Kanada|OK]], [[Reĝin-Konsilanto|RK]], [[Master of Arts (Oxbridge)|MA]], [[Bachelor of Civil Law|BCL]], [[Doctor of Laws|LLD]] (naskiĝis la {{daton|7|junio|1929}} - mortis la [[18-a de septembro|18-an de septembro]] [[2020]]) estis la deksepa [[Ĉefministro de Kanado]] de la [[30-a de junio]] [[1984]] ĝis la [[17-a de septembro]] [[1984]]. Li estas la plej aĝa ankoraŭ vivanta iama ĉefministro de Kanado.He is the oldest living former Prime Minister. Laŭ kanada kutimo, kiel iama Ĉefministro, li portas la titolon "[[La Tre Honorinda]]" dumvive. == Frua vivo == John Turner naskiĝis en [[Richmond upon Thames|Richmond]] ([[Surrey]], [[Anglio]]) kiel filo de Leonard Turner kaj Phyllis Gregory, kaj li elmigris al [[Kanado]] jam kiel bebo en la jaro 1932. Turner estis la unua kanada ĉefministro depost [[Mackenzie Bowell]] kiu ne naskiĝis en Kanado. Li edukiĝis ĉe la [[Universitato de Brita Kolumbio]] (B.A. Honours), [[Universitato de Oxford]], ([[Stipendio Rhodes|Stipendiulo Rhodes]], B.A., Bachelor of Civil Law), kaj la [[Universitato de Parizo]] (Sorbonne). En 1948 li kvalifikiĝis por la [[Olimpiaj ludoj|Olimpia]] teamo de Kanado kiel sprintisto sed ne povis partopreni la konkursojn pro vundiĝo. En 1958 li pasigis vesperon dancante kun [[Princino Margaret]] ĉe la [[HMCS Discovery]] en la haveno de Vankuvero. La eventon gastigis Frank Ross, [[Leŭtenanta Guberniestro de Brita Kolumbio]] kaj duon-patro de Turner. Dum jaro kaj duono la amaskomunikiloj de Britio kaj Kanado interesiĝis pri li, kaj oni priskribis lin en la britaj gazetoj kiel "sekreta vizitanto" ĉe [[Clarence House]]. Turnis edzinigis [[Geills McCrae Kilgour]] (nask. 1937) en 1963 kaj kun ŝi havas unu filinon kaj tri filojn. Li praktikis juron en [[Toronto (Ontario)]] kaj elektiĝis federacia deputito en 1962. La gefiloj de John kaj Geills Turner vizitis la lernejon [[Rockcliffe Park Public School]] en [[Otavo (Ontario)|Otavo]]. == "La Ora Knabo" == == Bay Street == == Ĉefministro == == Opoziciestro == === Federacia balotado de 1988 === == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=3402 Order of Canada Citation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311134426/http://www.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=3402 |date=2007-03-11 }} * [http://www.parl.gc.ca/information/about/people/key/bio.asp?Language=E&query=1776&s=M Federal Political Biography from the Library of Parliament] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311061731/http://www.parl.gc.ca/information/about/people/key/bio.asp?Language=E&query=1776&s=M |date=2007-03-11 }} * [http://www.ubcsportshalloffame.com/cgi-bin/search.cgi?person_id=78&searchall=1 University of British Columbia Sports Hall of Fame] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081211174444/http://www.ubcsportshalloffame.com/cgi-bin/search.cgi?person_id=78&searchall=1 |date=2008-12-11 }} * [http://archives.cbc.ca/IDD-1-73-2106/politics_economy/john_turner/ CBC Digital Archives - The Long Run: The Political Rise of John Turner] {{Komencskatolo}} {{Ministerio 23}} {{Ministerio kabineto 1| post1=[[Ĉefministro de Kanado]]| post1years=1984| post1note=| post1preceded=[[Pierre Trudeau]]| post1followed=[[Brian Mulroney]] | }} {{Ministerio 20}} {{Ministerio kabineto 3| post3=[[Financa Ministro (Kanado)|Financa Ministro]]| post3years=1972–1975| post3note=| post3preceded=[[Edgar Benson]]| post3followed=[[Donald Stovel Macdonald]]| post2=[[Justica Ministro (Kanado)|Justica Ministro]]| post2years=1968–1972| post2note=| post2preceded=[[Pierre Trudeau]]| post2followed=[[Otto Lang]]| post1=[[Ministro pri Konsumantaj kaj Korporaciaj Aferoj (Kanado)|Ministro pri Konsumantaj kaj Korporaciaj Aferoj]]| post1years=1968| post1note=| post1preceded=''daŭrigata de la 19-a Ministerio''| post1followed=[[Ron Basford]]| }} {{Ministerio 19}} {{Ministerio kabineto 3| post3=[[Ministro pri Konsumantaj kaj Korporaciaj Aferoj (Kanado)|Ministro pri Konsumantaj kaj Korporaciaj Aferoj]]| post3years=1967–1968| post3note=| post3preceded=''leĝdonado efektivigita''| post3followed=''daŭrigata en la 20-a Ministerio''| post2=[[Registristo Ĝenerala de Kanado]]| post2years=1967| post2note=laŭ titolo Ministro pri Konsumantaj kaj Korporaciaj Aferoj| post2preceded=[[Guy Favreau]]| post2followed=''leĝdonado efektivigita''| post1=Ministro sen Taskoj| post1years=1965–1967| post1note=| post1preceded=| post1followed=| }} {{Finskatolo}} {{Komencskatolo}} {{Sukcedoskatolo | before=[[Pierre Trudeau]]| title=[[Ĉefministro de Kanado]] | years=1984| after=[[Brian Mulroney]] }} {{Sukcedoskatolo | before=[[Brian Mulroney]]| title=[[Opoziciestro (Kanado)|Opoziciestro]] | years=1984–1990| after=[[Herb Gray]] }} {{Sukcedoskatolo | before=[[Pierre Trudeau]]| title=[[Liberala Partio de Kanado|Estro de la Liberala Partio]]| years=1984–1990| after=[[Jean Chrétien]] }} {{Finskatolo}} {{Komencskatolo}} {{Sukcedoskatolo | before=[[Egan Chambers]]| title=[[St. Lawrence—St. George|Deputito por St. Lawrence—St. George]]| years=1962–1966| after=Distrikto nuligita }} {{Sukcedoskatolo | before=Neniu| title=[[Ottawa—Carleton|Deputito por Ottawa—Carleton]]| years=1966–1976| after=[[Jean Pigott]] }} {{Sukcedoskatolo | before=[[Bill Clarke]] | title=[[Vancouver Quadra|Deputito por Vankuvero Quadra]]| years=1984–1993| after=[[Ted McWhinney]] }} {{Finskatolo}} {{Ĉefministroj de Kanado}} {{Financministroj de Kanado}} {{Liberalaj partiestroj de Kanado}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Turner, John}} [[Kategorio:Financ-Ministroj de Kanado]] [[Kategorio:Kanadaj advokatoj]] [[Kategorio:Estroj de la Liberala Partio de Kanado]] [[Kategorio:Kanadaj stipendiuloj Rhodes]] [[Kategorio:Membroj de la 19-a Ministerio en Kanado]] [[Kategorio:Membroj de la 20-a Ministerio en Kanado]] [[Kategorio:Federaciaj deputitoj de Brita Kolumbio]] [[Kategorio:Kamaradoj de la Ordeno Kanada]] [[Kategorio:Membroj de la Privata Konsilio de la Reĝino (Kanado)]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Kanado]] [[Kategorio:Katolikaj politikistoj]] [[Kategorio:Anglaj kanadanoj]] d162aq6m213fwq2tfouz6j6m64kvy13 0 132366 9478814 9223939 2026-09-20T08:44:47Z ThomasPusch 1869 9478814 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= La ĉefa konstruaĵo en centra Helsinko |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Logo University of Helsinki fi.svg |moto = Opiskelu ja opettaminen – yliopiston sydän<ref name="Helsingin yliopiston opetuksen ja opintojen eettiset periaatteet">{{Cite web|url=https://www2.helsinki.fi/sites/default/files/atoms/files/hy_eettiset_periaatteet.pdf|title=Helsingin yliopiston opetuksen ja opintojen eettiset periaatteet|date=2012|access-date=29 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109094542/https://www2.helsinki.fi/sites/default/files/atoms/files/hy_eettiset_periaatteet.pdf|archivedate=2021-11-09}}</ref><br /> (Studado kaj instruado<br />- la koro de universitato) |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = FI |situo sur mapo =Helsinko |situo sur mapo2=Helsinko (urbo) |zomo = 14 |retejo = }} '''Universitato de Helsinko''' ([[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'', [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'') estas la plej granda kaj malnova [[universitato]] en [[Finnlando]]. Ĝi havas 38 mil studentojn, el kiuj 5,5 mil estas postgradaj. La universitato estis fondita en [[1640]] en la tiama ĉefurbo [[Turku]], sed translokigita al [[Helsinko]] en [[1829]], du jarojn post grandega [[incendio de Turku]]. La universitato estis unulingve svedlingva ĝis 1921 kaj dulingva pleje svedlingva ĝis la jaro 1937. Ĝi interalie membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]]. Multaj konataj [[finnoj]], kiel la komponisto [[Jean Sibelius]] kaj prezidento [[Tarja Halonen]] iam studis en la Universitato de Helsinko. Nuntempe ĝi havas 11 [[fakultato]]jn kaj plurajn esplorinstitutojn. == Elektitaj instruistoj == * [[Gábor Gaál (geologo)]] * [[Sara Wickström]] (n. en 1976), kuracistino kaj esploristino == Esperanto en Universitato de Helsinko == En la universitato laboras kelkaj esperantistaj doktoroj kaj profesoroj, interalie profesoro [[Jouko Lindstedt]]. Studentoj de la universitato havas esperantan asocion, kiu nomiĝas [[EsperHe]]. Ĉiuj studentoj de la universitato povas lerni Esperanton por studpoentoj en baza kaj progresanta studrondoj de Esperanto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.helsinki.fi/yliopisto/ oficiala retejo] de la Universitato de Helsinko (en la [[finna]], la [[sveda]] kaj la [[angla]]). [[Kategorio:Universitatoj en Finnlando|Helsinko, Universitato de]] [[Kategorio:Helsinko]] i52q7cgxha7n91yagivt64w6sba7dku 9478817 9478814 2026-09-20T08:47:34Z ThomasPusch 1869 /* Elektitaj instruistoj */ 9478817 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= La ĉefa konstruaĵo en centra Helsinko |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Logo University of Helsinki fi.svg |moto = Opiskelu ja opettaminen – yliopiston sydän<ref name="Helsingin yliopiston opetuksen ja opintojen eettiset periaatteet">{{Cite web|url=https://www2.helsinki.fi/sites/default/files/atoms/files/hy_eettiset_periaatteet.pdf|title=Helsingin yliopiston opetuksen ja opintojen eettiset periaatteet|date=2012|access-date=29 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109094542/https://www2.helsinki.fi/sites/default/files/atoms/files/hy_eettiset_periaatteet.pdf|archivedate=2021-11-09}}</ref><br /> (Studado kaj instruado<br />- la koro de universitato) |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = FI |situo sur mapo =Helsinko |situo sur mapo2=Helsinko (urbo) |zomo = 14 |retejo = }} '''Universitato de Helsinko''' ([[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'', [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'') estas la plej granda kaj malnova [[universitato]] en [[Finnlando]]. Ĝi havas 38 mil studentojn, el kiuj 5,5 mil estas postgradaj. La universitato estis fondita en [[1640]] en la tiama ĉefurbo [[Turku]], sed translokigita al [[Helsinko]] en [[1829]], du jarojn post grandega [[incendio de Turku]]. La universitato estis unulingve svedlingva ĝis 1921 kaj dulingva pleje svedlingva ĝis la jaro 1937. Ĝi interalie membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]]. Multaj konataj [[finnoj]], kiel la komponisto [[Jean Sibelius]] kaj prezidento [[Tarja Halonen]] iam studis en la Universitato de Helsinko. Nuntempe ĝi havas 11 [[fakultato]]jn kaj plurajn esplorinstitutojn. == Elektitaj instruistoj == * [[Gábor Gaál (geologo)]] * [[Sara Wickström]] (n. en 1976), kuracistino kaj esploristino, honorigita per la [[Körber-premio pri eŭropa scienco]] de 2026 == Esperanto en Universitato de Helsinko == En la universitato laboras kelkaj esperantistaj doktoroj kaj profesoroj, interalie profesoro [[Jouko Lindstedt]]. Studentoj de la universitato havas esperantan asocion, kiu nomiĝas [[EsperHe]]. Ĉiuj studentoj de la universitato povas lerni Esperanton por studpoentoj en baza kaj progresanta studrondoj de Esperanto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.helsinki.fi/yliopisto/ oficiala retejo] de la Universitato de Helsinko (en la [[finna]], la [[sveda]] kaj la [[angla]]). [[Kategorio:Universitatoj en Finnlando|Helsinko, Universitato de]] [[Kategorio:Helsinko]] ahojjswkc14fsiyjaqlbnxjrt7ecl2c 0 135241 9478953 9448224 2026-09-20T10:05:31Z Sj1mor 12103 9478953 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Portalo Muziko}} '''Nicolaus''' (''ankaŭ:'' Nikolaus) '''Bruhns''' (''foje:'' Bruhn, Bruns; *&nbsp;advento [[1665]] en [[Schwabstedt]], [[Duklando Ŝlesvigo]]; †&nbsp;[[29-a de marto]] [[1697]] en [[Husum]], [[Duklando Ŝlesvigo]]) estis komponisto de la [[Nordgermana orgenskolo]] kaj [[orgenisto|orgen]]- kaj [[violonisto|violonvirtuozo]]. La postlasita verkaro de Bruhns estas nur malmulte ampleksa. Ĝi distingiĝas per multemocia esprimforto, kaj enhavas eksterordinare unikajn pecojn. == Vivo == Bruhns devenis de muzikistofamilio el [[Ŝlesvig-Holstinio|Ŝlesvig- Holstina]]. Lia avo Paŭlo estis liutisto kaj muzikmajstro en la kapelo de la duko en Gottorp. La onklo de Nicolaus, [[Frederiko Nicolaus Bruhns]], estis direktisto de la urba muzikensemblo en [[Hamburgo]]. Paŭlo, la patro de Nicolaus, - eble lernanto de [[Franz Tunder]] – estis orgenisto en [[Schwabstedt]], kie li edziĝis kun la filino de sia antaŭulo. === Lübeck kaj Kopenhago === Nicolaus ricevis sian unuan instruo supozeble de sia patro. Kiel poste skribis [[Ernst Ludwig Gerber]] en sia leksikono ''Lexikon der Tonkünstler'', li jam regis junaĝe la orgenludadon kaj produktis ''„bonajn“'' komponaĵojn por klavarinstrumento kaj kantvoĉo. Verŝajne efikis sur lin la muzikaj influoj el [[Husum]], la eble plej riĉa urbo de la Nordfrisa marbordo. La 16-jara Nicolaus montris sufiĉe da talento, por lerni laŭ konsilo de sia patro la ludadon de [[violono]] kaj [[gambovjolo]] ĉe sia onklo Peter en [[Lübeck]]. Pri tiuj ĉi instrumentoj li akiris ''„tian kapablon, ke ĉiu, kiu nur aŭskultis kaj ekkonis lin, devis admiri kaj ŝati lin“'' (Gerber). El ĉiuj violonistoj en Lübeck, kies virtuozecon oni admiris en- kaj eksterlando, Bruhns estis la plej juna reprezentanto. Krome li estis la plej favorata lernanto de [[Dietrich Buxtehude]], ĉe kiu li studis kompozicion kaj pliperfektigis sian orgenludadon. Laŭ muzikleksikono de [[Johann Mattheson]] Buxtehude estis la plej grava ekzemplulo de Bruhns. Post kiam Bruhns kelktempe vagadis en la ĉirkaŭa regiono, li atingis postenon kiel komponisto kaj violonisto ĉe la kortego en [[Kopenhago]], dank‘ al rekomendletero de Buxtehude al la tiea orgenisto de la Nicolajpreĝejo, Johann Lorenz – tiaj vojaĝoj en la nordajn landojn inter muzikistoj el Lübeck oftis. Lia posta bofrato Johann Hermann Hesse, kiu havis rilatojn en Kopenhago, helpis lin entrepreni tiun vojaĝon. Bruhns restis kelkajn jarojn en Kopenhagen; la ekzaktaj cirkonstancoj de liaj restado estas nekonataj. Bruhns ne estis oficista, tamen certus, ke li estis vicorgenisto de Lorenz . Verŝajne li sursceniĝis kiel orgen- kaj violonvirtuozo dum ties famaj vesperkoncertoj samkiel ĉe la reĝa kortego. === Husum === Post la morto de la maljuna orgenisto Friedrich zur Linden de la – nuntempe ne plu ekzista – urbopreĝejo en [[Husum]] januare [[1689]] la urbokonsilantaro volis proponi la postenon al la jam iel fama Bruhns. Ne sciante, kie tiu restas ĉitempe, oni okupis la orgenon provizore, kaj la urbestraro provis eltrovi, kie estas Bruhns. Tio ĉi okazis hastege – eĉ nokte kuriero estis survoje al Schwabstedt por ricevi ties adreso de la patro aŭ frato. Eble aliaj konkuraj urboj interesiĝis pri la talenta muzikisto. Post provludo en Husum la [[29-a de marto|29-an de marto]] en Husum li finfine estis akceptata unuvoĉe, ''„ĉar antaŭe tiaspecaj komponaĵoj kaj traktadoj de instrumentoj ĉiaspecaj en tiu ĉi urbo neniam estis aŭditaj“''. Kun sia nomumado kiel orgenisto Bruhns edziĝis kun Anna Dorothea Hesse, la duonfratino de sia onklino. Tri monatojn poste la urbokonsilantaro de [[Kilo (urbo)|Kiel]] ofertis al li postenon kiel posteulo de la tiama orgenisto de la Sankta Nikolao-Preĝejo, kio konsekvencigis akran disputon inter ambaŭ urboj. Bruhns, timigita pro intrigo incitita de Kiel ''„per iuj pretekstoj“'', vojaĝis tien la [[22-an de julio]] de la jaro kaj promesis, ene de tri semajnoj ekoficii. Post kiam la urbo Husum sentante sin ofendita promesis al Bruhns kiel ununura orgenisto altigon de la pagata salajro je 100 al 500 taleroj pojare, tiu ĉi plue restis en Husum.<br /> Kun la ŝanĝiĝo de la delegitoj de Husum en la jaro [[1691]] oni rifuzis al Bruhns kontraŭ la volo de la urbokonsilantaro la eksterordinaran salajraltigon. Li plendis ĉe la duko de Gottorp kaj ankaŭ venkis. En sia letero la duko aludis, ke Bruhns urĝe bezonas la monon. Krom la [[1629]] de Gottfried Fritsch restaŭrita orgeno Bruhns disponis ankaŭ pri la voĉĥoro de la preĝejo. Dum du jaroj li kunlaboris kun la loka [[kantoro]] Georg Ferber, konata pro sia escepta basvoĉo kaj finfine anstataŭata de Petrus Steinbrecher. La direktadon de la instrumenta ensemblo transprenis la urbomuzikisto Heinrich Pape. Ĝis sia frua morto en la aĝo de 31 jaroj <sup>1</sup> Bruhns plue restis en Husum. La 2-an de aprilo [[1697]] li estis entombigita, ''bedaŭrata de ĉiu, ke tiel eminenta majstro en sia profesio, ankaŭ akordiĝema viro vivi ne plilonge rajtis“''.<ref name="NBG">Nicolaus-Bruhns-Gesellschaft (Hrsg.): ''Festschrift zum 300. Geburtstag von Nicolaus Bruhns 1665–1697.'' Petersen, Husum [[1965]], S.&nbsp;37.</ref> Laŭ la eklezia arkivo de la urbo Bruhns mortis pro [[ftizo]]. Bruhns postlasis kvin gefilojn, kiujn patrece alprenis lia bofrato; lia ununura filo pli malfrue studis teologion. Nicolaus havis fraton, Georg, kiu transprenis lian oficon en Husum. tamen de tiu ĉi nek komponaĵoj nek indikoj pri historia postefiko estas konataj, tiel ke kun Nicolaus ankaŭ finiĝis la historio de la muzikistofamilio Bruhns. <hr noshade width="200" size="1" align="left" /> <small><sup>1</sup>) Kölsch samkiel kelkaj leksikonoj indikas 32 jaroj, kio tamen kontraŭas la vivodatojn.</small> == Ludotekniko == Bruhns famis vaste trans la urbolimoj de Husum kiel orgen- kaj violonvirtuozo. Kiel raportas [[Johann Mattheson|Mattheson]], foje li ludis samtempe violonon kaj ĉe la orgeno kun la [[pedalo (orgeno)|pedalaro]] la bason. Gerber raportas, ke li dum tiu ankaŭ kantis, tiel ke lia muzikado aŭdiĝis kvazaŭ ludado de pluraj personoj. Eble Bruhns prezentis tiel sian kantaton ''Mein Herz ist bereit'' laŭ tiu maniero. Bruhns onidire regis sur la violono ludoteknikon permesantan al li, ludi persistajn kvarvoĉajn akordojn. En sia monografio pri [[Johann Sebastian Bach]] ĉe lia priparolado de la sonatoj kaj partitoj por violono solo [[Albert Schweitzer]] mencias Bruhns kiel pruvo por tio, ke en la tempo antaŭ kaj ĝis Bach la plurvoĉa ludado sur la violono eblis kaj kutimis sen la hodiaŭ kutimaj intervaldividado aŭ la arpeĝado. La postlasita verko ne permesas deduktojn pri la ankaŭ de Gerber raportita lerteco pri gambovjola ludo, tamen troviĝas indikoj pri tio eble en la komponaĵoj de Buxtehude: Ne estas neverŝajna, ke Buxtehude skribis sian kantaton ''Jubilate Domino'' por aldo kaj deviga gambovjolo por Bruhns kaj destinis lin por gambovjolisto de la kantato ''Gen Himmel''. Se tio ĝustas, tiam la virtuozaj gambovjolaj moviĝoj pruvas, ke la gambovjolo ne nur estis krominstrumento de Bruhns.<ref name="Kölsch">Kölsch, a.&nbsp;a.&nbsp; O. S. 21</ref> == Verkaro == Pro lia frua morto de Bruhns nur kvar kompletaj orgenverkoj kaj 12 sakralaj [[kantato]]j estas postlasitaj, kies aŭtoreco estas sendubaj. Li ankaŭ skribis ĉambromuzikon, kiu tamen estas malaperinta. Geck karakterizis Bruhns kiel komponisto ''„kun la pasio de artisto, kiu ne staras super sia verkoj, sed kunfandiĝas en ĝi“''. La komponaĵoj de Bruhns altgrade estas dominataj de ilia dezirata efiko, kiu dominas formalajn aspektojn. === Orgenverkoj === En la lernolibro pri flutoludado de [[Johann Joachim Quantz|Quantz’]] ''Versuch einer Anweisung die Flöte traversière zu spielen'' Bruhns estas rigardata kiel unu el la plej bonaj verkistoj de orgenverkoj de sia tempo. Tri [[tokato]]j nomataj „[[preludio]]“ aŭ „preludio kaj [[fugo]]“, samkiel [[fantazio]] pri la [[ĥoralo]] ''Nun komm der Heiden Heiland'' originas kun certeco de Bruhns. La orgenverkoj montras tipajn karakterizaĵojn de la [[Nordgermana orgenskolo|Nordgermana orgenstilo]]: kontrasto inter [[homofonio|homofoniaj]] kaj [[fugo|fugataj]] partoj, [[arpeĝo]]j kaj virtuozaj pedalpasaĵoj kun [[trilo]]j. Frapanta estas la aŭdacaj [[harmonio]]j kaj implikitaj [[ritmo]]j. Bruhns elĉerpis ĉiujn liberojn de la ''[[Stylus phantasticus]]'' por krei afektozajn, kelkfoje akrajn kaj preskaŭ „moderne“ aperajn komponaĵon. Ĉar la rapidaj pasaĵoj de la preludioj postulas klarajn kaj precizajn ritmojn – parte per duvoĉa pedalludo –, ili faras altajn postulojn al la interpretanto. '''„Granda“ preludio en e-minoro''' ― [[Dosiero:Sound-icon.png|16px]] [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/26/Bruhns-gro%C3%9Fes_Pr%C3%A4ludium-e.mid aŭdekzemplo] ([[:Bild:Bruhns-großes Präludium-e.mid|Info]]), [http://www.free-scores.com/download-sheet-music.php?pdf=158 partituro] Tiu ĉi preludio estas sendube la plej arbitreca orgenverko de Bruhns. Ĝi konsistas el du fugoj sendependaj unu de la alia kun respektivaj antaŭ-, inter-, kaj postludoj, en kiuj estas enŝovitaj liberaj partoj. Per sia enorma multspececo ĝi pelas la „fantazian stilon“ al la ekstremo. Apel komparis la pecon – eble apogante sin sur karakterizo de la ''Stylus Phantasticus'' en la verko de [[Mattheson]] ''Der vollkommene Capellmeister'' – kun ''„magia teatro, en kiu ĉiumomente aperas novaj personoj, moviĝas trans la scenejon kaj remalaperas“''.<ref>Willi Apel: ''Geschichte der Orgel- und Klaviermusik bis 1700.'' Bärenreiter, Kassel 1967, S.&nbsp;621.</ref> :La libera antaŭludo konsistas el [[kromata gamo|kromateco]], kiu estas interplektita kun sonsekvoj ilustritaj en la posta unua fugotemo. La fugo komencas per kromata sonsekvo, kiun sekvas la ĉeftemo akompanata de la komenco de la dua voĉo. :La fugo transiras per libera transkonduko en duan parton en 12/8-[[takto]]n. Tiun sekvas neatendita arpeĝopasaĵo. En la sekva [[ostinato]] alternas [[klavaro]] kaj pedalaro. Finfine komencas la dua fugo per sia [[sinkopo|sinkopa]] ĉeftemo: :La 24/16-takta fina parto estas de kompleksa konstruo kaj finiĝas per akordo konstruita sur E. '''„Eta“ preludio en e-minoro''' :La „eta“ e-minora preludio ne estas tiel enhavoriĉa kiel la pli granda, sed de same dispecigita konstruo. La antaŭludon, kiu konsistas el rapida pedalsona sekvo kun punkteca akompanado per la klavaro, alligas longa eĥoparto. Tiun sekvas gaje montriĝa [[fugato]]. La venontan parton sekvas en [[tempo (muziko)|alegro]] kelkaj arpeĝotaktoj, kiuj transkondukas al la fina parto. Akordo finas la pecon. '''Preludio en G-maĵoro''' :Tiu verko formale estas konstruita simile al multaj aliaj Nordgermanaj tokatoj. Ĝi konsistas el antaŭludo, fugo kun reperkuta temo, interludo, fugo pri la triatakta variaĵo de la temo kaj postludo. Temas ĉe tio male al ambaŭ e-minoraj fugoj pri peco, kiu malgraŭ ŝajne diversaj partoj disponas pri intera kohereco kaj atestas diligentan konstruon. :Post tokato kaj kelkaj enkondukaj taktoj komencas la unua fugo, kies temo, simile al tiuj de Buxtehude, enhavas ripetatajn notojn. en rapida sinsekvo komencas kvar pluaj voĉoj. Kelkaj pasaĵoj aplikas la duvoĉan pedalarludon kaj tiel estas sesvoĉaj, la diferencoj laŭ sonalteco de ambaŭ pedalvoĉoj atingas ĝis du oktavoj. Interludon sekvas la dua fugo. Virtuoza pedalludo enkondukas la dramecan postludon. '''Preludio en g-minoro''' :Tiu ĉi estas la plej mallonga orgenverko, kiu konsistas nur el du ĉefaj partoj nome tokateska antaŭludo kaj fugo, tial ĝi laŭforme alproksimiĝas al la formtipo „preludio kaj fugo“, kiel ĝin verkis J.S.Bach. Tamen je la fino de la antaŭludo aperas kvar taktoj en adaĝo, kaj la fugo finiĝas per kvin tokateskaj taktoj, kaj tio estas tipa por la Nordgermana baroka orgenmuziko. :La antaŭludo komencas per virtuoza melodio el 16-onaj notoj, kiu enhavas kaŝan duvoĉecon: la unua de 16-ononotan kvaropo markas descendan melodion, dum la aliaj turniĝas samnivele ĉirkaŭ la g‘‘, kiu tiel aperas kiel voĉo kuŝa sur unu sono. Tiu temo denove aperas en la kvina takto, nun en la pedalaro. La akompanvoĉoj enmetas ritme simplaj akordojn. La rapida movo evoluigas ĝis la fino de la ataŭludo, kiu rompiĝas sur duonfinaĵo sur la dominata akordo sur D. tiun sekvas la adaĝotaktoj kun plenfinaĵo sur la toniko G. Tiuj transkondukas al fugo, kies temo unue transiras la kvar voĉojn ekde la diskanto ĝis la baso kaj estas tipe Nordgermana, pro la limiĝito de 5-tona sonamplekso kaj la sonripetadoj. La fugo finiĝas per libere, fantaziaj aŭ tokateskaj taktoj. '''Ĥoralfantazio: Nun komm der Heiden Heiland''' :''Nun komm der Heiden Heiland'' [Nu venu, salvanto de la paganoj] estas Germana traduko de la mezepoka himno ''Veni redemptor gentium'' [Venu, redemptoro de la gentoj] kaj estis pulikita en la unua Lutera kantaro de 1524 en [[Erfurto]]. Ĉi tie ĝi estas ĝenerale redonata de la unua tenora akompanvoĉo: :Unu post la alia la aldo kaj poste la pedalaro transprenas tiun melodion. En la paso de la tempo aliĝas ĉiam novaj figuroj kaj melodieroj kun eĥopasaĵoj kaj enŝovaĵoj en la stilo de [[partito]]. Per subita interrompiĝo finiĝas la sonriĉeco, por finfine enbuŝiĝi en unuforme fluan lastan parton, kiu finiĝas relative senspektakle. === Voĉkanta verkaro === La voĉkanta verkaro de Bruhns estas dividebla en tri kategoriojn laŭ ĝeneralaj trajtoj. Unu parton formas la trakomponitaj koncertoj, kiuj konsistas nur el unu interligita parto kaj transprenas la tekstojn de la skriboj senŝanĝe.<br />La alian grandan parton formas la tranumeritaj koncertoj, kiuj konsistas – kiel ankaŭ la [[kantato]] malvastsence – el pluraj movimentoj kaj [[parafrazo|parafrazas]] la originajn tekstojn. Ĉe tio ili aplikas ĉiujn teknikojn, kiuj ankaŭ estas uzataj en la [[opero]], kiel [[ritornelo]]j, [[ario]]j, [[duo]]j, [[trio]]j kaj [[ĥoro]]j.<br />Finfine estas postlasita [[ĥoralo|ĥoralkantato]] koncipita kiel Lutera sakralkanto. Bruhns kunligis stilelementoj de du kontraŭaj muzikĝenroj, nome de la [[sakrala koncerto]] stampita de [[Heinrich Schütz|Schütz]] kaj de la ĝis tiam pleje al la profana muziko rezervita [[madrigalo]]. Same kiel la komponaĵoj por orgeno la kantvoĉaj verkoj atestas grandan senton por la afektefiko. Kelkaj el la verkoj postulas prefere instrumentan, aliaj prefere voĉan suverenecon. Same troviĝas [[fugo|fugataj]] partoj, kiuj unuigas instrumentajn kaj kantajn voĉojn, kiel ekz. ĉe la kantato ''Jauchzet dem Herren''. Tio konkludigas, ke Bruhns rigardis kantajn kaj instrumentajn voĉojn vaste kiel unueco. La [[instrumentado]] tamen estas sufiĉe limigita, kio rilatus kun tio, ke Bruhns ne havis la okazon al tiurilata edukado. Nur sporade oni konas la originalajn titolojn de la kantverkoj – kiel ekzemple „madrigalo“ (''Hemmt eure Tränenflut'') aŭ „Canzon spirituale“ (''O werter heil’ger Geist''). Niatempe oni kunigas ilin ĝenerale sub la nocio „kantatoj“. Datigo eblas nur malprecize kaj sporade. La sinsekvo de la jene pli detale komentataj verkoj laŭas la eldonon de la kompleta verkaro. ==== Trakomponitaj koncertoj ==== '''Die Zeit meines Abschieds ist vorhanden''' :''Kvarvoĉa ĥoro (soprano, aldo, tenoro, baso), arĉinstrumentoj, ĝeneralbaso''<br />''Teksto: [[leteroj de Paŭlo al Timoteo|2-a Timoteo]], ĉapitro 4, versoj 6–8'' :Tiu ĉi verko staras plejparte en la tradicio de la koncertmoteto. Ĉiu ideo de la teksto estas aparte muzikigata. La verko subdividiĝas en kvin literaturaj ĉapitroj, kiuj estas kunigitaj en tri muzikajn movimentojn. La kvinopa subdivido memoras al [[Franz Tunder|Tunder]], tamen aperas pro pli egaligataj partoj pli homogenaj. [[Dosiero:Bruhns-Kantate.png|eta|Komenco de ''Die Zeit meines Abschieds ist vorhanden'', partiturkopio de [[Georg Österreich]]]] :La peco komencas per kvarvoĉa fugo en D-maĵoro, kiu konsistas el la temo ''Die Zeit meines Abschieds ist vorhanden'' [venis la horo de mia foriro]<!--tradukoj el La Sankta Biblio, British and foreign bible society, Hongkongo--> kaj kontraŭtemo pri ''Ich habe einen guten Kampf'' [Mi batalis la bonan batalon] kaj harmonia sekvenco pri ''gekämpfet'' [batalinta]. La ĉefideo de la dua tekstparto ''Ich habe den Lauf vollendet'' [mi finis la kuradon], la ''„Lauf“'' [kuradon], estas distingita per akcentoj de la vokalo, akompanata de eĥo de la arĉinstumentoj. La centra parto estas dominata de la laŭpaŝa [[kromata gamo|kromata]] plialtigo de ''hinfort'' [for], samkiel [[harmonio|harmonia]] finaĵo pri ''der Gerechtigkeit'' [la justeco]. La lasta parto, ''Nicht mir aber allein'' [kaj ne nur al mi], komencas per soprano kaj aldo, kiuj estas plifortigataj de tenoro kaj baso. '''Der Herr hat seinem Stuhl im Himmel bereitet''' :''Baso, du violonoj, du gambovjoloj, violono aŭ fagoto, ĝeneralbaso''<br />''Text: 103-a [[psalmaro|psalmo]], versoj 19–22'' :Laŭ voĉkonduko tiu ĉi kantato en A-maĵoro estas konstruita kiel trivoĉa [[koncertato]] kaj enhavas multnombrajn fugatajn partojn. La unua tekstparto estas komencata de la solobaso, al kiu respondas la kvinvoĉa instrumentensemblo. La kernon de la verko formas la versoj 20 samkiel 21/22. Vaste efektivigata haleluja-fuo finas la verkon, en kiu Bruhns preferas matematike ekzaktan formalan konstruon al fidela muzika transmetado de la teksta materialo. '''Jauchzet dem Herren, alle Welt''' :''Tenoro, du violonoj kaj ĝeneralbaso''<br />''Teksto: 100-a psalmo'' :Tiu ĉi kantato dividiĝas en tri grandajn partojn. La unua vicigas [[recitativo]]jn kaj [[ario]]jn, kiuj pro siaj rapidaj sonsekvencoj postulas multan de la tenoro. La dua, ''Geht zu seinen Toren'' [Eniru en Liajn pordegojn] enhavas kvarvoĉan fugon, kiu inkludas krom la kantiston ĉiujn instrumentojn. La tria parto similas la unuan. '''De profundis''' :''Baso, 2 violonoj kaj ĝeneralbaso''<br />''Text: [[De Profundis|130-a psalmo]], versoj 1–8'' :Tiun ĉi baso-solokantaton, eble ankaŭ la ambaŭ virtuozajn pecojn ''Der Herr hat seinem Stuhl im Himmel bereitet'' kaj ''Die Zeit meines Abschieds ist vorhanden'', Bruhns eble skribus en Husum por Ferber. Temas pri unu el la du postlasitaj komponaĵoj en la Latina. La basvoĉo trovas sian kontraŭparton en la malmultaj instrumentoj, kiuj partatempe ŝoviĝas antaŭen. :La peco komencas kun elegia ''Sinfonia''. La profundo estas simbolata per kromata descendo ĉe ''Fiant aures tuae intendentes''. La centra parto reprezentas la dubantan kredanton per hezita ŝanĝo inter malrapidaj recitativoj kaj rapidaj arioj. Gajeska akcelado de la tempo ĉe ''et ipse redimet'' flankenmetas ĉiun dubon kaj enbuŝiĝas finfine en jubila ''Amen''. '''Mein Herz ist bereit''' ― [[Dosiero:Sound-icon.png|16px]] [http://icking-music-archive.org/ByComposer/Bruhns.html Aŭdspecimeno] :''Baso kaj deviga violono<br />''Teksto: 57-a psalmo, versoj 8–12'' :Tiu ĉi komponaĵo estas tiu, kiu donas enrigardon en la ludotekniko de Bruhns. Precipe je la preludio la virtuoza violonludo, je kiu ofte aŭdiĝas du aŭ tri kordoj samtempe, estas utiligata kiel efekto. La teksto estas la Germana traduko de ''Paratum cor meum''. La kantato konsistas el kvin partoj kaj estas de kompleksa strukturo. La naive serena baza etoso estas atingata per multnombraj [[figuro (muziko)|figuroj]], kiel la melodio ''Wache auf, meine Ehre'' [Vekiĝu, mia honoro] kaj la ŝanĝo inter kantvoĉo kaj instrumentoj. ==== Numerkonzertoj ==== '''Wohl dem, der den Herren fürchtet''' :''2 Sopranoj, baso, arĉinstrumentoj kaj ĝeneralbaso''<br />''Text: 128-a psalmo, versoj 1–6'' :Tiu ĉi kantato konsistas el kvar movimentoj. La enkondukon en koncerteska stilo sekvas la dua movimento, ''Dein Weib wird sein'' [Via edzino estas], rezervita ekskluzive al la sopranoj. La trian movimenton, ''Siehe, also wird gesegnet der Mann'' [Jen tiel estas benata la homo], konforme al tio kantas la baso. La kvara kaj lasta movimento finfine, ''Der Herr wird dich segnen aus Zion'' [Benos vin la Eternulo el Cion] konsistas el ŝanĝoj inter la voĉoj. '''Paratum cor meum''' :''Du tenoroj, baso, violono, du gambovjoloj, ĝeneralbaso''<br />''Text: 57-a psalmo, versoj 8–12 (Latine)'' :Tiu ĉi koncerto konsistas el enkonduka halelujo kaj tri movimentoj. La unua (versoj 8–9) kaj la lasta (verso 12) movimentoj estas trivoĉaj kun instrumentensemblo. La solista mezparto konstruita sur la restaj versoj konsistas el [[recitativo]] kaj [[ariozo]] por la unua tenoro samkiel ariozoj por la dua tenoro. '''Ich liege und schlafe''' :''Kvarvoĉa ĥoro (soprano, aldo, tenoro, baso), kvar solovoĉoj, arĉinstrumentoj, ĝeneralbaso''<br />''Teksto de la komenca kaj fina movimentoj: 4-a psalmo, verso 9; meza movimento :'' Ich hab Gott Lob das Mein vollbracht ''(Georg Werner)'' :Koresponde al la teksto la kantato aperas en la „tragedia“ tonalto [[c-minoro]]. ''Sinfonia'' de la arĉinstrumentoj antaŭiras la eniron de la voĉoj. La dua movimento estas soloario por soprano. Al instrumenta [[ritornelo]] aliĝas la tenoro-aldo-duo ''In Jesu Namen''. Post dua ritornelo sekvas soloario porbaso laŭ tradicio de Buxtehude . :La kortuŝa, de kelkaj aŭtoroj klasifikata kiel „mistika“ muzika transmetado de la rigardadoj pri la morto konsistigas la tute specialan kvaliton de tiu ĉi kantato. :La [[angula movimento]] de tiu ĉi peco ankaŭ estas postlasita kiel [[parodio]] kun la teksto ''Ich habe Lust abzuscheiden'' (laŭ Filip. 1, 23). '''Muss nicht der Mensch''' :''Kvarvoĉa ĥoro (soprano, aldo, tenoro, baso,), kvar solokantvoĉoj, arĉinstrumentoj, du [[klarionoj]], ĝeneralbaso''<br />''Teksto: [[parafrazo]] de Ijob VII, ĉapitro I, 1'' :Tiu ĉi kantato verŝajne estas junulverko ekestiĝinta sub observado de [[Buxtehude]], en kiu Bruhns provis imiti la stilon de la „grandaj [[vespromuzikoj]]“ de sia instruisto. Ĝi komencas per [[uverturo]], en kiu klarionoj, arĉinstrumentoj kaj klarionoj sinsekvas. Je tio sekvas tri strofoj, kiuj ĉiuj finiĝas per ĥoro pri la futata temo ''Da gibt es schon auf allen Seiten''. La dua parto de la kantato konsistas el po unu strofo por baso kaj tenoro kaj buŝiĝas finfine en la finan strofon pri ''Triumph, der Kampf ist gekämpfet''. :Paraleloj inter tiu ĉi madrigalo kaj la vespromuziko de Buxtehude ''„Das Jüngste Gericht“'', [[Buxtehude-Werke-Verzeichnis|BuxWV]] 129 indikas pri tio, ke Bruhns partoprenis al la ekesto de tiu lasta ([[#Literatur|Lit.]]: Kölsch [[1957]], S.&nbsp;22). '''O werter heil’ger Geist''' :Kvarvoĉa ĥoro (soprano, aldo, tenoro, baso), kvar solovoĉoj, du klarionoj, arĉinstrumentoj kaj ĝeneralbaso''<br />''Teksto: Parafrazo de la Lutera ĥoralo'' Komm heiliger Geist :Teksto kaj plenmatura stilo de tiu ĉi kvarmovimenta kantato indikas pri tio, ke ĝi estis skribata por la enoficiigo de predikanto. La unua parto konsistas el ritornelo en C-maĵoro, sekvata de [[refreno]] pri ''Die sündliche Schwachheit'', kiu ree finiĝas per ritornelo. La tri sekvaj movimentoj konsistas el komencoj de la solistoj, kiuj de tempo al tempo estas interrompataj per la komenca ritornelo kaj finiĝas per fina ĥoro. '''Hemmt eure Tränenflut''' :''Kvarvoĉa ĥoro (soprano, aldo, tenoro, baso), kvar solovoĉoj, arĉinstrumentoj kaj ĝeneralbaso''<br />''Tekstfonto nekonata'' :Tiu ĉi eble lasta verkoj de la majstro letzte Werk des Meisters celebras la Paskofeston. Instrumentaj ritorneloj kaj strofoj deklamitaj en la solokantado ŝanĝiĝas reciproke. Je la fino staras ''Amen'', kiu baziĝas sur la [[ĥoralo]] ''Christ lag in Todesbanden''. ==== Ĥoralkoncerto ==== '''Erstanden ist der heilige Christ''' :''2 tenoroj, 2 violonoj kaj ĝeneralbaso'' :La ĥoralkantato baziĝas sur la Latina kanto ''Surrexit Christus hodie'' origine el la 14-a jarcento, kiu en 1531 estis publikata en la ''Brüdergesangbuch'' de [[Michael Weisse]]. La [[Cantus firmus]] aplikata de Bruhns jam en 1555 estis uzata de [[Valentin Triller]]. === Fragmentaj kaj necertaj verkoj === '''Preludio en g-minoro''', simile longa kiel la malgranda preludio en e-minoro, estis malkovrita en 1970. La antaŭludo faras paralelajn movojn sur la klavaro, kiuj ŝanĝiĝas kun pedalsolo. mallonga adaĝo finiĝanta per [[orgenpunkto]], enkondukas la temperamentan fugon. La fino venas neatendite en formo de ripetata akordo.. Kollmannsperger atribuas tiun preludion al [[Arnold Matthias Brunckhorst]]. Indico por fremda aŭtoreco estas la - kompare kun la aliaj orgenverkoj – sufiĉe simpla strukturo de la komponaĵo. En la ununura fonto la aŭtoro estas indikata kiel ''Mons: Prunth.''.<ref>Dietrich Kollmannsperger: ''„Mons. Prunth“, Präludium g-Moll – eine Neuzuweisung'', en: ''Ars Organi.'' März 2006.</ref> De plia orgenverko de Bruhns, '''preludio en D-maĵoro''', estas postlasita nur [[adaĝo]]-parto. Eitner ankaŭ atribuis la kantaton ''Wie lieblich sind deine Wohnungen'' kaj de la madrigalo ''Satanas und sein Getümmel'' al Nicolaus Bruhns.<ref>Robert Eitner: ''Biographisch-bibliographisches Quellen-Lexikon der Musiker und Musikgelehrten christlicher Zeitrechnung bis Mitte des 19. Jahrhunderts''. Leipzig 1900–1904.</ref> Kiel aŭtoro de la unua ja pruviĝis lia onklo Friedrich Nicolaus kun alta probableco. La duan oni malatribuu pro stilaj kialoj. Ĝi supozeble originas de la Hamburga muzikisto. == Postefikoj == === Muzika influo === Ĉu kaj kiel Nicolaus Bruhns influis la pli postan barokan muzikon, oni ne povas eltrovi tute klare pro la malabundaj fontoj. Dokumento, en kiu aperas lia nomo, estas letero skribita en [[1775]] de [[Carl Philipp Emanuel Bach]] al [[Johann Nikolaus Forkel]], laŭ kiu rezultas, ke lia patro [[Johann Sebastian Bach|Johann Sebastian]] ŝatis kaj studis la orgenverkojn de pluraj Nordgermanaj – inter ili ankaŭ Bruhns – kaj kelkaj Francaj komponistoj. Similan li skribis [[1754]] en sia ''Nekrologo pri Johann Sebastian Bach''. La kaŭzo estis, ke Johann Sebastian eble havis aliron al la t.n. ''Möllerschen Handschrift'' [manuskripto de Möller] kaj al la ''Andreas-Bach-libro'' de sia pli aĝa frato kaj pianoistruisto [[Johann Christoph Bach]]. Tiuj muzikkolektoj enhavas la e-minorajn preludiojn de Bruhns samkiel la preludion en G-maĵoro. Riedel analisis eblajn formalajn komunecojn en la verkaroj de Bruhns kaj Bach.<ref>F. Riedel, in: ''Die Musikforschung.'' 11.1958, S.&nbsp;281 f.</ref> Kelkaj el la fruaj verkoj de Bach ja enhavas motivojn, kiuj montras supraĵan similecon al tiuj de Bruhns. Ĉar tiuj tamen estis disvastiĝintaj, oni ne povas konstrui pruvipovan konekson inter la verkoj de ambaŭ muzikistoj. Pri la voĉkanta verkaro oni ne konas referencojn. Pluraj muziksciencistoj tamen sekvis la priskribon de Stein pri Bruhns kiel komponisto, kiuj ebenigis la vojon al madrigala kantato<ref>Fritz Stein: ''Nicolaus Bruhns, Gesamtausgabe der Werke''. Braunschweig 1937–39.</ref>; dies wird von Webber bestritten.<ref>Geoffrey Webber: ''North German church music in the age of Buxtehude''. Clarendon Press, Oxford 1996, ISBN 0-19-816212-X ([http://sscm-jscm.press.uiuc.edu/jscm/v5/no1/Yearsley.html Buchbesprechung von David Yearsley]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref> === Modernepoka remalkovro === Dum la [[1930]]-aj jaroj oni unuafoje biografie esploris pri Bruhns. Tiam oni konis el la verkaro nur kvar el la orgentokatoj samkiel unu solokantaton por baso. En [[1939]] Stein publikis la unuan eldonon de la kompleta verkaro kiel „prateksto“. Same kiel ĉe la plej multaj Nordgermanaj majstroj pri Bruhns mankas kaj sekurita aŭtografa fontmaterialo kaj ankaŭ pluroblaj postlasaĵoj, tiel ke oni devas reekpreni unuopajn kopiojn, kiujn i.a. produktis [[Johann Friedrich Agricola|Agricola]], [[Johann Gottfried Walther|Walther]] kaj Österreich. Pli novaj eldonoj de la verkoj provas konsideri tion kaj korekti eventualajn erarojn. Nicolaus Bruhns estas mallonge menciita en ĉapitro de la novelo ''Renate'' ([[1878]]) de la verkisto kaj muzikŝatanto [[Theodor Storm]] naskiĝinta en Husum, en kiu ĉi tiu utiligas la vesperan orgenludon de Georg Bruhns etospoezie. Vivo kaj verkaro de la komponisto formas la bazon por la romano ''Mitternacht'' [meznokto] de Andreas Nohr (Röll-Verlag 2000, ISBN 3-89754-175-0). Husum estis rezidejo de la intertempe malfundita asocio ''Nicolaus-Bruhns-Gesellschaft e.&nbsp;V.'', kiu fondiĝis en [[1947]] post Bruhns-koncerto direktata de Kurt Rienecker kaj transsendata de la radio. Prezidantoj estis Rienecker kaj Walter Rath; Fritz Stein estis honorprezidanto de la asocio, kiu disponis pri propran ĥoron samkiel propran orkestron kaj okazigis pli ol 100 muzikaranĝojn kun verkoj de Bruhns kaj aliaj komponistoj. Dum kiam en [[1965]] ekzistis nur tri sondiskaj registraĵoj<ref name="NBG"/>, intertempe la elekto je sonregistraĵoj ege kreskis – inter ili troviĝas altvaloraj interpretaĵoj distingitaj de muzikrevuoj. La orgenverkoj relative ofte estis publikataj ankaŭ kiel kompletregistraĵoj. La voĉkantan verkaron tamen ĝis nun nur malmulte priatentis: Krom pluraj publikaĵoj de unuopaj pecoj ekzistas nur unu kompletregistraĵo sur KD. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Martin Geck]]: ''Nicolaus Bruhns – Leben und Werk''. Musikverlag Hans Gerig, Köln 1968. * Heinz Kölsch: ''Nicolaus Bruhns''. Schriften des Landesinstituts für Musikforschung. Bärenreiter, Kassel 1958 (Wiederveröffentlichung einer Dissertation von 1938, Kiel). * Martial Leroŭ: ''Nicolaus Bruhns.'' In: Edmond Lemaître (Hrsg.): ''Guide de la musique sacrée et chorale profane – L’âge baroque (1600–1750)''. Éditions Fayard, Paris 1992, ISBN 2-213-02606-8 * Michel Roubinet: ''Nicolaus Bruhns''. In: Gilles Cantagrel (Hrsg.): ''Guide de la musique d’orgue''. Éditions Fayard, Paris 1991, ISBN 2-213-02772-2 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.france-orgue.fr/disque/index.php?zpg=dsq.fra.rch&ior=c&oeu=N.%20BRUHNS&com=Nicolaus%20BRUHNS Verzeichnis von Tonträgern mit Orgelwerken] (französisch) {{Tradukitaĵo|de|Nicolaus Bruhns|revizio=26200659|enmetrevizio=908460}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nordgermana Orgenskolo|Bruhns, Nikolaus]] [[Kategorio:Barokaj komponistoj|Bruhns, Nikolaus]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj|Bruhns, Nikolaus]] [[Kategorio:Danaj komponistoj|Bruhns, Nikolaus]] [[Kategorio:Germanaj muzikistoj|Bruhns, Nikolaus]] [[Kategorio:Danaj muzikistoj|Bruhns, Nikolaus]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj|Bruhns, Nikolaus]] jrtcjw4bi9ii7k76iejfzetn1znajj4 0 135262 9478614 9461585 2026-09-19T21:12:13Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9478614 wikitext text/x-wiki {{Informkesto finnlanda komunumo |nomo = Espoo · Esbo |Blazono = [[Dosiero:Espoo.vaakuna.svg|100ra|Blazono de Espoo]] |Situo = [[Dosiero:Location_of_Espoo_in_Finland.png|140ra|Espoo sur la mapo de Finnlando]] |fondojaro = 1963 |gubernio = Suda Finnlando |provinco = Uusimaa |areo = 312 |loĝantaro = 234.000 |finnlingvaj = 85,6% |svedlingvaj = 8,8% |www-adreso = http://www.espoo.fi |retejo-nomo = www.espoo.fi |zomo = 8 |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |kesteroj = {{Informkesto urbo|bildo=Espoo Montage 1.jpg| bildo-larĝeco = 300px |regiono-ISO=FI-18|zomo=9|subŝablono=jes|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo|dua informkesto=jes}} }} '''Espoo''' [{{IFA|ˈespoː}}] svede ''Esbo'' [{{IFA|ˈesbo}}], estas urbo en suda [[Finnlando]] en la provinco [[Uusimaa]] (Novlando), en la eksa gubernio [[Suda Finnlando]]. Espoo situas okcidente de [[Helsinko]] kaj estas parto de la metropola regiono de Helsinko. Espoo estas la dua plej granda urbo en Finnlando: Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan akvan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Origine Espoo estis svedlingva kampara regiono, sed pro la situo apud Helsinko ĝi komencis fariĝi urbo. Espoo komencis rapide kreski post ĝia urbiĝo en 1963. La finnlingvanoj fariĝis plimulto en la 1940-aj jaroj kaj en la 1950-aj jaroj la kvanto de svedlingvaj loĝantoj malkreskis de 43,1 % (en 1950) al 23,5 % (en 1960). En la jaro 2005, 194&nbsp;656 loĝantoj (85,6 %) parolis la finnan kaj 20&nbsp;067 (8,8 %) la svedan kiel gepatran lingvon. En Espoo estas ekzemple la lagoj [[Bodominjärvi]] kaj [[Nuuksion Pitkäjärvi]], kaj inter la urbopartoj propran esperantan artikolon havas [[Haukilahti]] kaj [[Tapiola]]. == Evoluo de la loĝantaro == [[Dosiero:Reimarintorni Kivenlahti Espoo 2019-8-22.png|eta|maldekstre|{{centre|Nuboskrapulo en Kivenlahti, Espoo}}]] {| border="0" style="margin-left:40px" !Jaro !&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp; !Loĝantoj |- | colspan="3" | ---- |- |1.1.1901 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 888 |- |1.1.1910 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 891 |- |1.1.1920 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8 817 |- |1.1.1930 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;11 370 |- |1.1.1940 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;13 378 |- |1.1.1950 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;22 874 |- |1.1.1960 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;53 042 |- |1.1.1970 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;92 655 |- |1.1.1980 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |133 835 |- |1.1.1985 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |153 019 |- |1.1.1990 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |169 833 |- |1.1.1995 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |186 507 |- |1.1.2000 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |209 667 |- |1.1.2005 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |227 472 |- |1.1.2006 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |231 704 |- |30.9.2006 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |234 185 |} == Esperanto en Espoo == D-ro [[Vilho Setälä]], membro de la Akademio de Esperanto, loĝis longe en Espoo en la urboparto Iirislahti. Nuntempe la strato, ĉe kiu troviĝis lia domo, estas nomita ''[[Listo de ZEO-j en Eŭropo#Finnlando|Esperantotie]]''. Ĝi estas la sola Esperanto-rilata stratnomo en Finnlando. Fakte la [[UK 1969]] kiu afiŝiĝis kiel okazanta en [[Helsinko]], okazis plejparte en la senpere najbara Espoo, en la kongresejo Dipoli en la urboparto Otaniemi de Espoo. == Ĝemelurboj == * {{Ĝemeleco|Esztergom|Hungario}} * {{Ĝemeleco|Gatĉino|Rusio}} * {{Ĝemeleco|Irving (Teksaso)|Usono}} * {{Ĝemeleco|Kongsberg|Norvegio}} * {{Ĝemeleco|Kristianstad|Svedio}} * {{Ĝemeleco|Køge|Danlando}} * {{Ĝemeleco|Nõmme|Estonio}} * {{Ĝemeleco|Ŝanhajo|Ĉinio}} * {{Ĝemeleco|Skagafjörður|Islando}} * {{Ĝemeleco|Soĉi|Rusio}} == Konataj lokuloj == * [[Eeva Kilpi]] (1928-2026) en la urboparto [[Tapiola]], finna verkistino == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.espoo.fi/ Oficiala urba paĝaro] ({{fi}} kaj {{sv}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Espoo| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Uusimaa]] [[Kategorio:Komunumoj de Finnlando]] [[Kategorio:Komunumoj de Suda Finnlando]] [[Kategorio:Urboj de Uusimaa]] [[Kategorio:Urboj de Finnlando]] 1e003c9tk732jhe048ml7kynuew0dqh 9478616 9478614 2026-09-19T21:14:54Z ThomasPusch 1869 /* Ĝemelurboj */ 9478616 wikitext text/x-wiki {{Informkesto finnlanda komunumo |nomo = Espoo · Esbo |Blazono = [[Dosiero:Espoo.vaakuna.svg|100ra|Blazono de Espoo]] |Situo = [[Dosiero:Location_of_Espoo_in_Finland.png|140ra|Espoo sur la mapo de Finnlando]] |fondojaro = 1963 |gubernio = Suda Finnlando |provinco = Uusimaa |areo = 312 |loĝantaro = 234.000 |finnlingvaj = 85,6% |svedlingvaj = 8,8% |www-adreso = http://www.espoo.fi |retejo-nomo = www.espoo.fi |zomo = 8 |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |kesteroj = {{Informkesto urbo|bildo=Espoo Montage 1.jpg| bildo-larĝeco = 300px |regiono-ISO=FI-18|zomo=9|subŝablono=jes|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo|dua informkesto=jes}} }} '''Espoo''' [{{IFA|ˈespoː}}] svede ''Esbo'' [{{IFA|ˈesbo}}], estas urbo en suda [[Finnlando]] en la provinco [[Uusimaa]] (Novlando), en la eksa gubernio [[Suda Finnlando]]. Espoo situas okcidente de [[Helsinko]] kaj estas parto de la metropola regiono de Helsinko. Espoo estas la dua plej granda urbo en Finnlando: Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan akvan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Origine Espoo estis svedlingva kampara regiono, sed pro la situo apud Helsinko ĝi komencis fariĝi urbo. Espoo komencis rapide kreski post ĝia urbiĝo en 1963. La finnlingvanoj fariĝis plimulto en la 1940-aj jaroj kaj en la 1950-aj jaroj la kvanto de svedlingvaj loĝantoj malkreskis de 43,1 % (en 1950) al 23,5 % (en 1960). En la jaro 2005, 194&nbsp;656 loĝantoj (85,6 %) parolis la finnan kaj 20&nbsp;067 (8,8 %) la svedan kiel gepatran lingvon. En Espoo estas ekzemple la lagoj [[Bodominjärvi]] kaj [[Nuuksion Pitkäjärvi]], kaj inter la urbopartoj propran esperantan artikolon havas [[Haukilahti]] kaj [[Tapiola]]. == Evoluo de la loĝantaro == [[Dosiero:Reimarintorni Kivenlahti Espoo 2019-8-22.png|eta|maldekstre|{{centre|Nuboskrapulo en Kivenlahti, Espoo}}]] {| border="0" style="margin-left:40px" !Jaro !&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp; !Loĝantoj |- | colspan="3" | ---- |- |1.1.1901 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 888 |- |1.1.1910 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 891 |- |1.1.1920 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8 817 |- |1.1.1930 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;11 370 |- |1.1.1940 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;13 378 |- |1.1.1950 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;22 874 |- |1.1.1960 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;53 042 |- |1.1.1970 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;92 655 |- |1.1.1980 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |133 835 |- |1.1.1985 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |153 019 |- |1.1.1990 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |169 833 |- |1.1.1995 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |186 507 |- |1.1.2000 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |209 667 |- |1.1.2005 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |227 472 |- |1.1.2006 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |231 704 |- |30.9.2006 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |234 185 |} == Esperanto en Espoo == D-ro [[Vilho Setälä]], membro de la Akademio de Esperanto, loĝis longe en Espoo en la urboparto Iirislahti. Nuntempe la strato, ĉe kiu troviĝis lia domo, estas nomita ''[[Listo de ZEO-j en Eŭropo#Finnlando|Esperantotie]]''. Ĝi estas la sola Esperanto-rilata stratnomo en Finnlando. Fakte la [[UK 1969]] kiu afiŝiĝis kiel okazanta en [[Helsinko]], okazis plejparte en la senpere najbara Espoo, en la kongresejo Dipoli en la urboparto Otaniemi de Espoo. == Ĝemelurboj == * {{Ĝemeleco|Esztergom|Hungario}} * {{Ĝemeleco|Gatĉino|Rusio}} * {{Ĝemeleco|Irving (Teksaso)|Usono}} * {{Ĝemeleco|Kongsberg|Norvegio}} * {{Ĝemeleco|Kristianstad|Svedio}} * {{Ĝemeleco|Køge|Danlando}} * {{flago|Estonio}} Nõmme, unu el ok urbodistriktoj de [[Talino]] en [[Estonio]] * {{Ĝemeleco|Ŝanhajo|Ĉinio}} * {{Ĝemeleco|Skagafjörður|Islando}} * {{Ĝemeleco|Soĉi|Rusio}} == Konataj lokuloj == * [[Eeva Kilpi]] (1928-2026) en la urboparto [[Tapiola]], finna verkistino == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.espoo.fi/ Oficiala urba paĝaro] ({{fi}} kaj {{sv}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Espoo| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Uusimaa]] [[Kategorio:Komunumoj de Finnlando]] [[Kategorio:Komunumoj de Suda Finnlando]] [[Kategorio:Urboj de Uusimaa]] [[Kategorio:Urboj de Finnlando]] cud3x9fn1e9mx1cwwc5zzxw8qd5akrs 9478621 9478616 2026-09-19T21:27:05Z ThomasPusch 1869 /* Konataj lokuloj */ 9478621 wikitext text/x-wiki {{Informkesto finnlanda komunumo |nomo = Espoo · Esbo |Blazono = [[Dosiero:Espoo.vaakuna.svg|100ra|Blazono de Espoo]] |Situo = [[Dosiero:Location_of_Espoo_in_Finland.png|140ra|Espoo sur la mapo de Finnlando]] |fondojaro = 1963 |gubernio = Suda Finnlando |provinco = Uusimaa |areo = 312 |loĝantaro = 234.000 |finnlingvaj = 85,6% |svedlingvaj = 8,8% |www-adreso = http://www.espoo.fi |retejo-nomo = www.espoo.fi |zomo = 8 |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |kesteroj = {{Informkesto urbo|bildo=Espoo Montage 1.jpg| bildo-larĝeco = 300px |regiono-ISO=FI-18|zomo=9|subŝablono=jes|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo|dua informkesto=jes}} }} '''Espoo''' [{{IFA|ˈespoː}}] svede ''Esbo'' [{{IFA|ˈesbo}}], estas urbo en suda [[Finnlando]] en la provinco [[Uusimaa]] (Novlando), en la eksa gubernio [[Suda Finnlando]]. Espoo situas okcidente de [[Helsinko]] kaj estas parto de la metropola regiono de Helsinko. Espoo estas la dua plej granda urbo en Finnlando: Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan akvan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Origine Espoo estis svedlingva kampara regiono, sed pro la situo apud Helsinko ĝi komencis fariĝi urbo. Espoo komencis rapide kreski post ĝia urbiĝo en 1963. La finnlingvanoj fariĝis plimulto en la 1940-aj jaroj kaj en la 1950-aj jaroj la kvanto de svedlingvaj loĝantoj malkreskis de 43,1 % (en 1950) al 23,5 % (en 1960). En la jaro 2005, 194&nbsp;656 loĝantoj (85,6 %) parolis la finnan kaj 20&nbsp;067 (8,8 %) la svedan kiel gepatran lingvon. En Espoo estas ekzemple la lagoj [[Bodominjärvi]] kaj [[Nuuksion Pitkäjärvi]], kaj inter la urbopartoj propran esperantan artikolon havas [[Haukilahti]] kaj [[Tapiola]]. == Evoluo de la loĝantaro == [[Dosiero:Reimarintorni Kivenlahti Espoo 2019-8-22.png|eta|maldekstre|{{centre|Nuboskrapulo en Kivenlahti, Espoo}}]] {| border="0" style="margin-left:40px" !Jaro !&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp; !Loĝantoj |- | colspan="3" | ---- |- |1.1.1901 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 888 |- |1.1.1910 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 891 |- |1.1.1920 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8 817 |- |1.1.1930 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;11 370 |- |1.1.1940 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;13 378 |- |1.1.1950 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;22 874 |- |1.1.1960 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;53 042 |- |1.1.1970 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;92 655 |- |1.1.1980 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |133 835 |- |1.1.1985 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |153 019 |- |1.1.1990 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |169 833 |- |1.1.1995 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |186 507 |- |1.1.2000 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |209 667 |- |1.1.2005 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |227 472 |- |1.1.2006 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |231 704 |- |30.9.2006 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |234 185 |} == Esperanto en Espoo == D-ro [[Vilho Setälä]], membro de la Akademio de Esperanto, loĝis longe en Espoo en la urboparto Iirislahti. Nuntempe la strato, ĉe kiu troviĝis lia domo, estas nomita ''[[Listo de ZEO-j en Eŭropo#Finnlando|Esperantotie]]''. Ĝi estas la sola Esperanto-rilata stratnomo en Finnlando. Fakte la [[UK 1969]] kiu afiŝiĝis kiel okazanta en [[Helsinko]], okazis plejparte en la senpere najbara Espoo, en la kongresejo Dipoli en la urboparto Otaniemi de Espoo. == Ĝemelurboj == * {{Ĝemeleco|Esztergom|Hungario}} * {{Ĝemeleco|Gatĉino|Rusio}} * {{Ĝemeleco|Irving (Teksaso)|Usono}} * {{Ĝemeleco|Kongsberg|Norvegio}} * {{Ĝemeleco|Kristianstad|Svedio}} * {{Ĝemeleco|Køge|Danlando}} * {{flago|Estonio}} Nõmme, unu el ok urbodistriktoj de [[Talino]] en [[Estonio]] * {{Ĝemeleco|Ŝanhajo|Ĉinio}} * {{Ĝemeleco|Skagafjörður|Islando}} * {{Ĝemeleco|Soĉi|Rusio}} == Konataj lokuloj == * [[Eeva Kilpi]] (1928-2026) en la urboparto [[Tapiola]], finna verkistino * [[Sara Wickström]] (n. en 1976), finna kuracistino kaj esploristino == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.espoo.fi/ Oficiala urba paĝaro] ({{fi}} kaj {{sv}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Espoo| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Uusimaa]] [[Kategorio:Komunumoj de Finnlando]] [[Kategorio:Komunumoj de Suda Finnlando]] [[Kategorio:Urboj de Uusimaa]] [[Kategorio:Urboj de Finnlando]] 1kltmuwdek0m5ji5uzvfqgib68ueqck 9478818 9478621 2026-09-20T08:47:49Z ThomasPusch 1869 /* Konataj lokuloj */ 9478818 wikitext text/x-wiki {{Informkesto finnlanda komunumo |nomo = Espoo · Esbo |Blazono = [[Dosiero:Espoo.vaakuna.svg|100ra|Blazono de Espoo]] |Situo = [[Dosiero:Location_of_Espoo_in_Finland.png|140ra|Espoo sur la mapo de Finnlando]] |fondojaro = 1963 |gubernio = Suda Finnlando |provinco = Uusimaa |areo = 312 |loĝantaro = 234.000 |finnlingvaj = 85,6% |svedlingvaj = 8,8% |www-adreso = http://www.espoo.fi |retejo-nomo = www.espoo.fi |zomo = 8 |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |kesteroj = {{Informkesto urbo|bildo=Espoo Montage 1.jpg| bildo-larĝeco = 300px |regiono-ISO=FI-18|zomo=9|subŝablono=jes|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo|dua informkesto=jes}} }} '''Espoo''' [{{IFA|ˈespoː}}] svede ''Esbo'' [{{IFA|ˈesbo}}], estas urbo en suda [[Finnlando]] en la provinco [[Uusimaa]] (Novlando), en la eksa gubernio [[Suda Finnlando]]. Espoo situas okcidente de [[Helsinko]] kaj estas parto de la metropola regiono de Helsinko. Espoo estas la dua plej granda urbo en Finnlando: Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan akvan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Origine Espoo estis svedlingva kampara regiono, sed pro la situo apud Helsinko ĝi komencis fariĝi urbo. Espoo komencis rapide kreski post ĝia urbiĝo en 1963. La finnlingvanoj fariĝis plimulto en la 1940-aj jaroj kaj en la 1950-aj jaroj la kvanto de svedlingvaj loĝantoj malkreskis de 43,1 % (en 1950) al 23,5 % (en 1960). En la jaro 2005, 194&nbsp;656 loĝantoj (85,6 %) parolis la finnan kaj 20&nbsp;067 (8,8 %) la svedan kiel gepatran lingvon. En Espoo estas ekzemple la lagoj [[Bodominjärvi]] kaj [[Nuuksion Pitkäjärvi]], kaj inter la urbopartoj propran esperantan artikolon havas [[Haukilahti]] kaj [[Tapiola]]. == Evoluo de la loĝantaro == [[Dosiero:Reimarintorni Kivenlahti Espoo 2019-8-22.png|eta|maldekstre|{{centre|Nuboskrapulo en Kivenlahti, Espoo}}]] {| border="0" style="margin-left:40px" !Jaro !&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp; !Loĝantoj |- | colspan="3" | ---- |- |1.1.1901 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 888 |- |1.1.1910 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 891 |- |1.1.1920 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8 817 |- |1.1.1930 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;11 370 |- |1.1.1940 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;13 378 |- |1.1.1950 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;22 874 |- |1.1.1960 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;53 042 |- |1.1.1970 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;92 655 |- |1.1.1980 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |133 835 |- |1.1.1985 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |153 019 |- |1.1.1990 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |169 833 |- |1.1.1995 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |186 507 |- |1.1.2000 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |209 667 |- |1.1.2005 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |227 472 |- |1.1.2006 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |231 704 |- |30.9.2006 !&nbsp;&nbsp;<nowiki>|</nowiki>&nbsp;&nbsp; |234 185 |} == Esperanto en Espoo == D-ro [[Vilho Setälä]], membro de la Akademio de Esperanto, loĝis longe en Espoo en la urboparto Iirislahti. Nuntempe la strato, ĉe kiu troviĝis lia domo, estas nomita ''[[Listo de ZEO-j en Eŭropo#Finnlando|Esperantotie]]''. Ĝi estas la sola Esperanto-rilata stratnomo en Finnlando. Fakte la [[UK 1969]] kiu afiŝiĝis kiel okazanta en [[Helsinko]], okazis plejparte en la senpere najbara Espoo, en la kongresejo Dipoli en la urboparto Otaniemi de Espoo. == Ĝemelurboj == * {{Ĝemeleco|Esztergom|Hungario}} * {{Ĝemeleco|Gatĉino|Rusio}} * {{Ĝemeleco|Irving (Teksaso)|Usono}} * {{Ĝemeleco|Kongsberg|Norvegio}} * {{Ĝemeleco|Kristianstad|Svedio}} * {{Ĝemeleco|Køge|Danlando}} * {{flago|Estonio}} Nõmme, unu el ok urbodistriktoj de [[Talino]] en [[Estonio]] * {{Ĝemeleco|Ŝanhajo|Ĉinio}} * {{Ĝemeleco|Skagafjörður|Islando}} * {{Ĝemeleco|Soĉi|Rusio}} == Konataj lokuloj == * [[Eeva Kilpi]] (1928-2026) en la urboparto [[Tapiola]], finna verkistino * [[Sara Wickström]] (n. en 1976), finna kuracistino kaj esploristino, honorigita per la [[Körber-premio pri eŭropa scienco]] de 2026 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.espoo.fi/ Oficiala urba paĝaro] ({{fi}} kaj {{sv}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Espoo| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Uusimaa]] [[Kategorio:Komunumoj de Finnlando]] [[Kategorio:Komunumoj de Suda Finnlando]] [[Kategorio:Urboj de Uusimaa]] [[Kategorio:Urboj de Finnlando]] tdynpbd8lji3srkap4vlhx6d08l2pbc 0 136193 9478987 9378672 2026-09-20T10:27:11Z Sj1mor 12103 9478987 wikitext text/x-wiki La '''Konstitucio de Islando''' estas la plej alta leĝo de [[Islando]]. La nuntempa konstitucio estas unue instituita la [[17-an de junio]], [[1944]]; ekde tiam, ĝi estis amendita kvar fojojn, en [[majo]] [[1984]], majo [[1991]], junio [[1995]], kaj junio [[1999]]. Proponoj por kvina serio de amendoj estas nun (mezjare [[2006]]) skribataj per speciala komisio. Ŝanĝoj diskutataj enhavas la eblan nepluecon de la prezidanta vetoo. == Referencoj == * ''[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1944033.html Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]'' ("La Konstitucio de Islando") * ''[http://government.is/constitution/ Constitution Of Iceland] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110226144933/http://www.government.is/constitution/ |date=2011-02-26 }}'' (angla-lingva versio) {{Ĝermo|politiko}} [[Kategorio:Politiko de Islando]] [[Kategorio:Konstitucioj|Islando]] 0mschqd59tv7w3khdelm74ycnephkr0 0 136237 9478490 9470729 2026-09-19T12:41:17Z DidCORN 34571 9478490 wikitext text/x-wiki '''EDE''' havas plurajn signifojn: * persona nomvarianto [[Eduardo|Ede]] *'''EDE''' kiel [[deksesuma nombro]] (kutime ĝi estas skribita kiel '''ede<sub>16</sub>''', '''EDE<sub>16</sub>''', '''0xede''', '''0xEDE''', '''0edeh''', '''0EDEh''') egalas al [[dekuma nombro]] [[3806 (nombro)|3806]]. *'''[[Enciklopedio de Esperanto]]''' *'''[[Ede]]''' estas loko en [[Nederlando]], en la [[provinco]] [[Gelderlando]]. *[[Eŭropo - Demokratio - Esperanto|'''E'''ŭropo - '''D'''emokratio - '''E'''speranto]] (eŭropa politika movado) *'''ede''' estas [[adverbo]] de [[sufikso]] [[-ed-]] en [[Esperanto]], uzata en [[zoologio]] pri iu tipa membro de [[familio (biologio)|familio]]: cervo → [[cervedoj]] = “la familio de cervosimilaj bestoj”, mustelo → [[musteledoj]]. Oni uzu -ed-, kiu respondas al la latina sufikso “-idae”, nur laŭ la internaciaj zoologiaj nomreguloj. Ofte povas esti preferinde rigardi tiajn vortojn kiel nekunmetitajn. {{Apartigilo}} {{3LK}} 4omsxj519swdq3f5dag83l345fxyceu 0 138240 9478976 9259769 2026-09-20T10:22:30Z Sj1mor 12103 9478976 wikitext text/x-wiki <big>'''Aminoj'''</big> estas derivaĵoj de [[amoniako]], en kiuj unu aŭ pli el la tri hidrogenatomoj estas anstataŭigitaj per [[alkilo|alkilaj]] aŭ [[arila grupo|arilaj grupoj]]. La anstataŭigo de unu hidrogenatomo per unu alkila aŭ arila grupo produktas primarajn aminojn; de du hidrogenaj atomoj kun du grupoj al sekundaraj aminoj, de tri hidrogenaj atomoj kun tri grupoj al terciaraj aminoj. La terciaraj aminoj posedas la potencon kombini kun unu molekula proporcio de alkiljodido por formi kvaternarajn [[amonio|amoniajn]] salojn. La strukturaj rilatoj de tiuj kunmetaĵoj povas esti montritaj laŭ la flanka kadro. {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=20% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''Tipoj de aminoj'''</font></big></big></span> |- |[[Dosiero:Ammonia 3D.png|amoniako|70ra]] ||Amoniako |- |[[Dosiero:Methylamine 3D.png|metilamino|120ra]] ||Primara amino |- |[[Dosiero:Dimethylamine 3D 2.png|dumetilamino|120ra]] ||Sekundara amino |- |[[Dosiero:Trimethylamine 3D.png|trimetilamino|120ra]] ||Terciara amino |- |- |[[Dosiero:Tetramethylammonium hydroxide 3Dpng.png|tetrametilamino|120ra]] ||Kvaternara amonia hidroksido |} </center> Amino laŭdire estas alifata se ĉiu karbonatomo kiu estas kunigita rekte al la amina nitrogeno estas saturita. Ĉi tio validas eĉ se aromaj ringoj ĉeestas en pli malproksimaj partoj de la molekulo. La komponaĵoj de ĉi tiu tipo posedas ecojn tre similajn al tiuj de amoniako. La plej malsupraj membroj de la serio estas bruligeblaj gasoj kaj estas facile solveblaj en akvo. La venontaj pli altaj membroj de la serio estas likvaĵoj kun malalta bolpunkto kaj ankaŭ estas solvebla en akvo, la solvebleco kaj volatileco, aliflanke, malpliiĝas kun la kreskanta karbonenhavo de la molekulo. La plej altaj membroj de la serio estas senodoraj solidoj kun alta bolpunkto kaj estas nesolveblaj en akvo. Ili ĉiuj estas modere fortaj bazoj, facile formante salojn kun la mineralaj acidoj. Ili estas jonigitaj en akva solvaĵo laŭ iom pli granda forto ol amoniako. La kvaternaraj amoniaj bazoj, NR<sub>4</sub>-OH, distinge de la aminoj, estas solidaĵoj kiuj estas solveblaj en akvo; ili estas multe pli forte bazaj ol amoniako aŭ iu ajn el la aminoj, kaj, fakte, estas kompareblaj en forto al la natriaj kaj kaliaj hidroksidoj. Multaj metodoj estis elpensitaj por la preparado de primaraj aminoj. Metilamino estis izolita en 1849 fare de Charles-Adolphe Wurtz (1817-1884) dum bolado de metilizocianato kun kalia hidroksido. Laŭ la sekva reakcio: <center> {|cellspacing=10 ĉelpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl isocyanate3D.png|metila izocianato|160ra]] +2 [[Dosiero:Potassium hydroxide 3D.png|kalia hidroksido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Methylamine 3D.png|metilamino|100ra]] +[[Dosiero:Potassium carbonate 3D.png|kalia karbonato|120ra]] |- |} </center> Pliaj metodoj de preparado inkluzivas la reduktigon de nitriloj kun alkoholo kaj natrio; la hidrolizo de alkilftalimidoj - 1887, Sintezo de Siegmund Gabriel (1851-1924) -, kaj la ago de bromo aŭ kloro kaj forta bazo sur la aminoj de karboksilacidoj ([[August Heinrich Hoffmann von Fallersleben|von Hoffmann]], 1882 ). La sekundaraj aminoj estas preparataj, kune kun la primaraj kaj terciaraj, per la ago de amoniako sur la alkiljodidoj kaj ankaŭ laŭ multaj aliaj manieroj. [[Dosiero:N-Methyl-p-toluenesulfonamide 3D.png|eta|maldekstre|210ra|Bildo 1 - Reakcio inter unubaza amino kaj p-tolueno-sulfonila klorido donante N-Metil-p-tolueno-sulfonamido]] [[Dosiero:N,N-Dimethyl-p-toluenesulfonamide 3D.png|eta|dekstre|210ra|Bildo 2 - Reakcio inter dubaza amino kaj p-tolueno-sulfonila klorido donante N,N-Dumetil-p-tolueno-sulfonamido]] Per la agado de amoniako sur la alkiljodidoj estas akirita kompleksa miksaĵo de primaraj, sekundaraj kaj terciaraj aminoj, kune kun kvaternaraj amoniaj saloj, kies apartigo estas malfacila. Metodo estis ellaborita fare de von Hoffmann en 1850 por la [[etilamino]]j sed ne estis vaste disvastigita. Pli ĝenerala metodo elpensita en 1890 de Oscar Hinsberg (1857-1939) konsistas en traktado de la miksbazoj kun benzensulfonilklorido (aŭ p-tolueno-sulfonila klorido)<ref>Kiam la amina grupo (NH<sub>2</sub>) ligiĝas al la sulfonila grupo (SO<sub>2</sub>) tiam ĝi konatas kiel sulfamido.</ref>. La primara bazo donas acidan derivaĵon, (<big>'''Vidu bildon 1, N-metil-p-toluenosulfonamido'''</big>), solveblan en akva alkalo, la sekundara bazo provizas la kunmetaĵon (<big>'''Vidu bildon 2, N,N-Dumetil-p-toluenosulfonamido'''</big>), nesolveblan en alkalo, dum la terciara bazo ne reagas. La procezo estas aplikebla kaj al alifataj kaj al aromataj aminoj. == [[Nomenklaturo]] == Kiam la aminogrupo prioritatas, la molekulan nomon finas sufikso "-amino". Kontraŭe ĝi havas prefikson "amino-" == Sintezoj == Klasike, la aminoj estas kreataj de [[alkilo|alkilado]] el malaltarangaj aminoj. Per alkilado de amoniako ekestas unuarangaj aminoj, kiujn poste oni povas alkiladi en dua- kaj triarangajn aminojn. La alkilado de triarangaj aminoj fordonas salojn de kvararangaj aminoj. Ekzistas aliaj metodoj: * La unuarangajn aminojn oni povas estigi per [[Redukto (kemio)|redukto]] de [[azidogrupo]]; * Ankaŭ la aminojn povas fordoni la redukto de [[amido]] per [[hidrido]]; * La redukta aminado ebligas la kreadon de aminoj kun flankaj grupoj, el [[Organika kemio|karbonaj kombinaĵoj]], ([[aldehido]]j aŭ [[ketono]]j). {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Sintezo de aminoj per traktado de alkoholo kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Ethanol 3D.png|50ra|etanolo]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|40ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Ethylamine 3D.png|70ra|etilamino]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |} </center> Tamen, se ni uzas du molarojn da amino, la fina produkto estas sekundara amino: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Ethylamine 3D.png|50ra|etilamino]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|40ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Diethylamine_3D_ball.png|50ra|duetilamino]]+2[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |} </center> Sekve, se ni uzas tri molarojn da amino, la fina produkto estas terciara amino: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 3[[Dosiero:Ethylamine 3D.png|50ra|etilamino]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|40ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Triethylamine 3D.png|50ra|trietilamino]]+3[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado de aminoj per reduktado de nitrokombinaĵoj en ĉeesto de LiAlH4: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nitrobenzene 3D.png|50ra|nitrobenzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{LiAlH_4}\, }</math>[[Dosiero:Aniline 3D.png|50ra|anilino]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de kloridoj kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloromethane 3D.png|50ra|klorometano]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|40ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methylamine 3D.png|50ra|metilamino]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Sintezo de Gabriel: Reakcio inter klorido kaj [[kalia ftalimido|ftalimido]] donante kiel [[flankprodukto]]n [[kalia ftalato|kalian ftalaton]] kaj [[kalia bromido|kalian bromidon]] (KBr): <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoethane 3D.png|50ra|bromoetano]]+[[Dosiero:Potassium_phthalimide3D.png|100ra|kalia ftalimido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [-KBr]{+2\,KOH}\, }</math>[[Dosiero:Ethylamine 3D.png|50ra|etilamino]]+[[Dosiero:Potassium phthalate 3D.png|100ra|kalia ftalato]] |} </center> === Sintezo 5 === * Per hidratigo de izocianatoj: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Ethyl isocyanate 3D.png|70ra|etila izocianato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Ethylamine 3D.png|50ra|etilamino]]+[[Dosiero:Carbon_dioxide_3D_ball.png|40ra|karbona duoksido]] |} </center> === Sintezo 6 === * Hidrolizo de [[ureo]]j en alkala medio: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Phenylurea.png|100ra|fenilureo]]+[[Dosiero:Water-3D-vdW.png|30ra|akvo]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Aniline 3D.png|50ra|anilino]]+[[Dosiero:Sodium bicarbonate 3D.png|70ra|natria bikarbonato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|40ra|amoniako]] |} </center> === Sintezo 7 === * Rearanĝo de Hofmann: Temas pri reakcio inter primara amido kaj [[natria hipobromito]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propionamide 3D.png|70ra|propanamido]]+[[Dosiero:Sodium_hypobromite3D.png|100ra|NaOBr]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Ethylamine 3D.png|50ra|etilamino]]+[[Dosiero:Sodium bromide 3D.png|50ra|natria bromido]]+[[Dosiero:Carbon_dioxide_3D_ball.png|40ra|karbona duoksido]] |} </center> === Sintezo 8 === * Rearanĝo de Curtius: Kreita en 1885, ĉi-reakcio estas simila al la Rearanĝo de Hofmann, tamen la reakciaĵoj estas amido kaj [[nitrita acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propionamide 3D.png|70ra|propanamido]]+2[[Dosiero:Nitrous acid 3D.png|50ra|nitrita acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [-H_2O]{}\, }</math>[[Dosiero:Ethylamine 3D.png|50ra|etilamino]]+2[[Dosiero:Nitric-oxide-3D-vdW.png|50ra|nitrata oksido]]+[[Dosiero:Carbon_dioxide_3D_ball.png|40ra|karbona duoksido]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Kun [[nitrozila klorido]] primaraj aminoj donas alkilan kloridon: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methylamine 3D.png|50ra|metilamino]]+[[Dosiero:Nitrosyl-chloride-3D-vdW.png|50ra|nitrozila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Chloromethane 3D.png|50ra|klorometano]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]]+[[Dosiero:ModeleMoleculaire-N2.png|50ra|nitrogeno]] |} </center> === Reakcio 2 === * Kun sekundaraj amino, [[nitrozila klorido]] donas nitrozaminojn: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Ethylamine 3D.png|50ra|etilamino]]+[[Dosiero:Nitrosyl-chloride-3D-vdW.png|50ra|nitrozila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:N-Nitrosodimethylamine_molecule_ball.png|70ra|nitroza duetilamino]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Reakcio 3 === * Kun [[karbonila klorido]], aminoj donas izocianatojn: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methylamine 3D.png|50ra|metilamino]]+[[Dosiero:Phosgene-3D-vdW.png|50ra|fosgeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl_isocyanate3D.png|70ra|metila izocianato]]+2[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Reakcio 4 === * Aminoj reakcias kun [[fenila izocianato|fenilaj izocianatoj]] por doni substituitan ureon, kiuj estas kristalaj kaj taŭgas por karakterizi la aminojn: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Methylamine 3D.png|50ra|metilamino]]+2[[Dosiero:Phenyl-isocyanate-3D-balls.png|40ra|fenila izocianato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Phenylurea.png|100ra|fenilureo]]+[[Dosiero:Ethylene 3D 2.png|40ra|etileno]] |} </center> === Reakcio 5 === * Kun [[acetila klorido]] aminoj formas amidon: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methylamine 3D.png|50ra|metilamino]]+[[Dosiero:Acetyl chloride 3D.png|50ra|acetila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl acetamide3D.png|100ra|n-metila acetamido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Reakcio 6 === * Kun [[acetata anhidrido]] aminoj formas amidon kaj la respektivan karboksilatan acidon: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methylamine 3D.png|90ra|metilamino]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|90ra|acetata anhidrido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl acetamide3D.png|100ra|n-metila acetamido]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|90ra|acetata acido]] |} </center> === Reakcio 7 === * Karbilamina reakcio: Ankaŭ konata kiel "Sintezo de Hoffman isocianido", temas pri interagado de primara amino, [[kloroformo]] kaj [[bazo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methylamine 3D.png|50ra|metilamino]]+[[Dosiero:Chloroform-3D-balls.png|70ra|kloroformo]]+3[[Dosiero:Potassium hydroxide 3D.png|90ra|kalia hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl isocyanide 3D.png|100ra|metila izocianido]]+3[[Dosiero:Potassium chloride 3D.png|70ra|kalia klorido]]+3[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |} </center> === Reakcio 8 === * Testo de la mustardoleo de Hoffman: Tiu eksperimento taŭgas por diferencigi primarajn aminojn elde sekundaraj aminoj. Oni devas agnoski ke la izotiocianatoj havas mustardosimilan odoron: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methylamine 3D.png|70ra|metilamino]]+[[Dosiero:Carbon-disulfide-3D-vdW.png|70ra|karbona dusulfido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [-HgS]{+HgCl_2}\, }</math>[[Dosiero:Methyl isothiocyanate3D.png|70ra|metila izotiocianato]]+2[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> {{Div col end}} == Ecoj == La nitrogena atomo de aminoj enhavas solan elektronan paron. Tio igas la aminojn [[bazo|bazajn]] kaj [[nukleofilo|nukleofilajn]]. Ĉe unua- kaj duarangaj aminoj, la [[kemia ligo|ligo]] N-H povas rompiĝi, tial igante ilin iom [[acido|acidajn]]. {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" |-style="background: blue; color: white" |colspan="7" style="text-align: center;"|<big><big>'''Fizika tabelo de la aminoj'''</big></big> |- |<center>Nomo</center>||Formulo||[[Fandopunkto|Fp ({{GdC|}})]]||[[Bolpunkto|Bp ({{GdC|}})]]||[[Denso|Specifa maso]]||[[Refrakta indico|nD]]||[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|pKb]] |- |<center>[[Metilamino]]</center>||CH<sub>5</sub>N||<center>-93</center>||<center>-7</center>||<center>0.900</center>||…||10.63 |- |<center>[[Metileno-duamino]]</center></center>'''||<center>'''CH<sub>6</sub>N<sub>2</sub>'''</center>||<center>0,879</center>||<center>82,6</center>||<center>105</center>||<center>...</center>||<center>...</center> |- |<center>[[Dumetilamino]]</center>||C<sub>2</sub>H<sub>7</sub>N||<center>-92</center>||<center>7</center>||<center>0.680</center>||…||10.68 |- |<center>[[Fosfoetanolamino|Fosforiletanolamino]]</center></center>'''||<center>'''C<sub>2</sub>H<sub>8</sub>NO<sub>4</sub>P'''</center>||<center>242</center>||<center>335,8</center>||<center>1,554</center>||<center>...</center>||<center>1,55</center> |- |<center>[[Etileno-duamino]]</center></center>'''||<center>'''C<sub>2</sub>H<sub>8</sub>N<sub>2</sub>'''</center>||<center>0,899</center>||<center>8,5</center>||<center>118</center>||<center>1.4565</center>||<center>...</center> |- |<center>[[Trimetilamino]]</center>||C<sub>3</sub>H<sub>9</sub>N||<center>-117</center>||<center>3</center>||<center>0.636</center>||1.364||9.80 |- |<center>[[Etilamino]]</center>||C<sub>2</sub>H<sub>7</sub>N||<center>-81</center>||<center>17</center>||<center>0.680</center>||1.384||10.81 |- |<center>[[Duetilamino]]</center>||C<sub>4</sub>H<sub>11</sub>N||<center>-50</center>||<center>55</center>||<center>0.702</center>||1.386||11.02 |- |<center>[[Trietilamino]]</center>||C<sub>6</sub>H<sub>15</sub>N||<center>-115</center>||<center>90</center>||<center>0.728</center>||1.401||10.75 |- |<center>[[Propilamino]]</center>||C<sub>3</sub>H<sub>9</sub>N||<center>-83</center>||<center>48</center>||<center>0.717</center>||1.388||10.60 |- |<center>[[Dupropilamino]]</center>||C<sub>6</sub>H<sub>15</sub>N||<center>-63</center>||<center>245</center>||<center>0.740</center>||1.405||10.93 |- |<center>[[Tripropilamino]]</center>||C<sub>9</sub>H<sub>21</sub>N||<center>-93</center>||<center>156</center>||<center>0.756</center>||1.417||10.46 |- |<center>[[Dubutilamino]]</center>||C<sub>8</sub>H<sub>19</sub>N||<center>-62</center>||<center>271</center>||<center>0.760</center>||1.415||11.25 |- |<center>[[Tributilamino]]</center>||C<sub>12</sub>H<sub>27</sub>N||<center>-70</center>||<center>216</center>||<center>0.774</center>||1.428||… |- |<center>[[Pentilamino]]</center>||C<sub>5</sub>H<sub>13</sub>N||<center>-55</center>||<center>105</center>||<center>0.754</center>||1.411||10.63 |- |<center>[[Dupentilamino]]</center>||C<sub>10</sub>H<sub>23</sub>N||<center>-8</center>||<center>203</center>||<center>0.777</center>||1.427||… |- |<center>[[Tripentilamino]]</center>||C<sub>15</sub>H<sub>33</sub>N||<center>…</center>||<center>257</center>||<center>0.791</center>||1.437||… |- |<center>[[Heksilamino]]</center>||C<sub>6</sub>H<sub>15</sub>N||<center>-19</center>||<center>130</center>||<center>0.766</center>||1.418||10.56 |- |<center>[[Duheksilamino]]</center>||C<sub>12</sub>H<sub>27</sub>N||<center>3</center>||<center>237</center>||<center>0.789</center>||1.434||… |- |<center>[[Triheksilamino]]</center>||C<sub>18</sub>H<sub>39</sub>N||<center>…</center>||<center>260</center>||<center>0.798</center>||1.442||… |- |<center>[[Heptilamino]]</center>||C<sub>7</sub>H<sub>17</sub>N||<center>-23</center>||<center>154</center>||<center>0.775</center>||1.422||10.67 |- |<center>[[Duheptilamino]]</center>||C<sub>14</sub>H<sub>31</sub>N||<center>32</center>||<center>271</center>||<center>…</center>||…||… |- |<center>[[Oktilamino]]</center>||C<sub>8</sub>H<sub>19</sub>N||<center>0</center>||<center>177</center>||<center>0.782</center>||1.429||10.65 |- |<center>[[Duoktilamino]]</center>||C<sub>16</sub>H<sub>35</sub>N||<center>14</center>||<center>298</center>||<center>0.799</center>||1.443||… |- |<center>[[Trioktilamino]]</center>||C<sub>24</sub>H<sub>51</sub>N||<center>-39</center>||<center>366</center>||<center>0.810</center>||1.449||… |- |<center>[[Nonilamino]]</center>||C<sub>9</sub>H<sub>21</sub>N||<center>-1</center>||<center>202</center>||<center>0.782</center>||1.433||10.64 |- |<center>[[Dekilamino]]</center>||C<sub>10</sub>H<sub>23</sub>N||<center>16</center>||<center>221</center>||<center>0.787</center>||1.437||10.64 |- |<center>[[Dudekilamino]]</center>||C<sub>20</sub>H<sub>43</sub>N||<center>39</center>||<center>372,5</center>||<center>0,809</center>||1.4552||… |- |<center>[[Tridekilamino]]</center>||C<sub>13</sub>H<sub>29</sub>N||<center>31</center>||<center>275,7</center>||<center>0,807</center>||1.4457||… |- |<center>[[Undekilamino]]</center>||C<sub>11</sub>H<sub>25</sub>N||<center>16</center>||<center>240,6</center>||<center>0,796</center>||1.4415||… |- |<center>[[Dodekilamino]]</center>||C<sub>12</sub>H<sub>27</sub>N||<center>29</center>||<center>259</center>||<center>0.800</center>||…||… |- |<center>[[Dudodekilamino]]</center>||C<sub>24</sub>H<sub>51</sub>N||<center>46</center>||<center>426,3</center>||<center>0,815</center>||1.4641||… |- |<center>[[Tridodekilamino]]</center>||C<sub>36</sub>H<sub>75</sub>N||<center>15</center>||<center>224</center>||<center>0.823</center>||1.458||… |- |<center>[[Tris-tridekilamino]]</center>||C<sub>39</sub>H<sub>81</sub>N||<center>27</center>||<center>608,4</center>||<center>0,837</center>||1.4771||… |- |<center>[[Miristilamino|Tetradekilamino]]</center>||C<sub>14</sub>H<sub>31</sub>N||<center>39</center>||<center>291</center>||<center>0,857</center>||1.5045||… |- |<center>[[Pentadekilamino]]</center>||C<sub>15</sub>H<sub>33</sub>N||<center>36</center>||<center>307,3</center>||<center>0,812</center>||1.4991||… |- |<center>[[Heksadekilamino]]</center>||C<sub>16</sub>H<sub>35</sub>N||<center>47</center>||<center>330</center>||<center>0.813</center>||1.450||… |- |<center>[[Oktadekilamino]]</center>||C<sub>18</sub>H<sub>39</sub>N||<center>53</center>||<center>347</center>||<center>0.860</center>||…||… |- |<center>[[Duoktadekilamino]]</center>||C<sub>36</sub>H<sub>75</sub>N||<center>72</center>||<center>582,8</center>||<center>0,826</center>||1.4841||… |- |} == Ciklaj aminoj == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" |-style="background: blue; color: white" |colspan="7" style="text-align: center;"|<big><big>'''Fizika tabelo de la ciklaminoj'''</big></big> |- |- |<center>Nomanimo</center>||<center>Kemia formulo</center>||<center>Denseco<br />g/ml</center>||<center>Fandopunkto<br />{{GdC|}}</center>||<center>Bolpunkto<br />{{GdC|}}</center>||<center>Ekflama<br />temperaturo<br />{{GdC|}}</center>||<center>Refrakta<br />indico<br /> |- |<center>[[Ciklopropilamino]]</center>||<center>C<sub>3</sub>H<sub>7</sub>N</center>||<center>0,824</center>||<center>-50</center>||<center>49,3</center>||<center>1</center>||<center>1.419 |- |<center>[[Ciklobutilamino]]</center>||<center>C<sub>4</sub>H<sub>9</sub>N</center>||<center>0,833</center>||<center>81,4</center>||<center>133-135,5</center>||<center>-4</center>||<center>1.4366</center> |- |<center>[[Ciklopentilamino]]</center>||<center>C<sub>5</sub>H<sub>11</sub>N</center>||<center>0,863</center>||<center>-85</center>||<center>106-108</center>||<center>17</center>||<center>1.4482</center> |- |<center>[[Cikloheksilamino]]</center>||<center>C<sub>6</sub>H<sub>13</sub>N</center>||<center>0,867</center>||<center>17</center>||<center>133</center>||<center>27</center>||<center>1.458</center> |- |<center>[[Cikloheptilamino]]</center>||<center>C<sub>7</sub>H<sub>15</sub>N</center>||<center>0,888</center>||<center>-18</center>||<center>163,4</center>||<center>42,2</center>||<center>1.4684</center> |- |<center>[[Ciklooktilamino]]</center>||<center>C<sub>8</sub>H<sub>17</sub>N||<center>0,928</center>||<center>-48</center>||<center>187,9</center>||<center>62,8</center>||<center>1.4815</center> |- |<center>[[Ciklodekilamino]]</center>||<center>C<sub>10</sub>H<sub>21</sub>N</center>||<center>0,839</center>||<center>{{GdC|31}}-32</center>||<center>100-130</center>||<center>...</center>||<center>...</center> |- |<center>[[Ciklododekilamino]]</center>||<center>C<sub>12</sub>H<sub>25</sub>N</center>||<center>0,831</center>||<center>27-29</center>||<center>264,4</center>||<center>121,1</center>||<center>1.487</center> |- |- |} == Aromataj aminoj == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" |-style="background: blue; color: white" |colspan="7" style="text-align: center;"|<big><big>'''Fizika tabelo de la aromataminoj'''</big></big> |- |<center>Nomamino</center>||<center>Kemia formulo</center>||<center>Denseco<br />g/ml</center>||<center>Fandopunkto<br />{{GdC|}}</center>||<center>Bolpunkto<br />{{GdC|}}</center>||<center>Ekflama<br />temperaturo<br />{{GdC|}}</center>||<center>Refrakta<br />Indico |- |<center>[[1-Aminoakridino]]</center>||<center>C<sub>13</sub>H<sub>10</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,268</center>||<center>183</center>||<center>419,8</center>||<center>241,2</center>||<center>1.7857 |- |<center>[[2-Aminoakridino]]</center>||<center>C<sub>13</sub>H<sub>10</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,268</center>||<center>218</center>||<center>426,2</center>||<center>241,2</center>||<center>1.78 |- |<center>[[3-Aminoakridino]]</center>||<center>C<sub>13</sub>H<sub>10</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,268</center>||<center>224</center>||<center>426,2</center>||<center>241,2</center>||<center>1.78</center> |- |<center>[[4-Aminoakridino]]</center>||<center>C<sub>13</sub>H<sub>10</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,268</center>||<center>241</center>||<center>419,8</center>||<center>237,2</center>||<center>1.78</center> |- |<center>[[9-Aminoakridino]]</center>||<center>C<sub>13</sub>H<sub>10</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,268</center>||<center>241</center>||<center>413,5</center>||<center>233,2</center>||<center>1.78</center> |- |<center>[[2-Aminokinolino|2-Amino-kinolino]]</center>||<center>C<sub>9</sub>H<sub>8</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,21</center>||<center>125</center>||<center>304,9</center>||<center>163,6</center>||<center>1.7080</center> |- |<center>[[3-Aminokinolino|3-Amino-kinolino]]</center>||<center>C<sub>9</sub>H<sub>8</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,21</center>||<center>91-94</center>||<center>311,4</center>||<center>167,8</center>||<center>1.7080</center> |- |<center>[[4-Aminokinolino|4-Amino-kinolino]]</center>||<center>C<sub>9</sub>H<sub>8</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,114</center>||<center>151</center>||<center>312,7</center>||<center>181,2</center>||<center>1.7080</center> |- |<center>[[5-Aminokinolino|5-Amino-kinolino]]</center>||<center>C<sub>9</sub>H<sub>8</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,21</center>||<center>106-109</center>||<center>310</center>||<center>171,5</center>||<center>1.7080</center> |- |<center>[[6-Aminokinolino|6-Amino-kinolino]]</center>||<center>C<sub>9</sub>H<sub>8</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,114</center>||<center>115-119</center>||<center>192-195</center>||<center>181,9</center>||<center>1.7080</center> |- |<center>[[7-Aminokinolino|7-Amino-kinolino]]</center>||<center>C<sub>9</sub>H<sub>8</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,21</center>||<center>80-86</center>||<center>324,3</center>||<center>176,1</center>||<center>1.7080</center> |- |<center>[[8-Aminokinolino|8-Amino-kinolino]]</center>||<center>C<sub>9</sub>H<sub>8</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,217</center>||<center>62-65</center>||<center>289,8</center>||<center>171,5</center>||<center>1.7080</center> |- |<center>[[2-Aminopiridino|2-Amino-piridino]]</center>||<center>C<sub>5</sub>H<sub>6</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,107</center>||<center>59-60</center>||<center>204-210</center>||<center>92</center>||<center>1.5655</center> |- |<center>[[3-Aminopiridino|3-Amino-piridino]]</center>||<center>C<sub>5</sub>H<sub>6</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,107</center>||<center>60-63</center>||<center>248</center>||<center>124</center>||<center>1.587</center> |- |<center>[[4-Aminopiridino|4-Amino-piridino]]</center>||<center>C<sub>5</sub>H<sub>6</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,267</center>||<center>157</center>||<center>273</center>||<center>70,3</center>||<center>1.5560</center> |- |<center>[[2-Aminopurino|2-Amino-purino]]</center>||<center>C<sub>5</sub>H<sub>5</sub>N<sub>5</sub></center>||<center>1,379</center>||<center>238</center>||<center>280-282</center>||<center>362</center>||<center>1.70</center> |- |<center>[[2,5-Duamino-tolueno]]</center>||<center>C<sub>7</sub>H<sub>10</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,107</center>||<center>64</center>||<center>273,5</center>||<center>140,6</center>||<center>1.5103</center> |- |<center>[[2,6-Duamino-tolueno]]</center>||<center>C<sub>7</sub>H<sub>10</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,107</center>||<center>102-107</center>||<center>289</center>||<center>148,3</center>||<center>1.5103</center> |- |<center>[[2,4-Duamino-tolueno]]</center>||<center>C<sub>7</sub>H<sub>10</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,267</center>||<center>99</center>||<center>292</center>||<center>149</center>||<center>1.5103</center> |- |<center>[[m-Fenilena-duamino]]</center>||<center>C<sub>6</sub>H<sub>8</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,139</center>||<center>63-65</center>||<center>282-284</center>||<center>175</center>||<center>1.6339</center> |- |<center>[[o-Fenilena-duamino]]</center>||<center>C<sub>6</sub>H<sub>8</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,031</center>||<center>108,144</center>||<center>103-104</center>||<center>256-258</center>||<center>1.6339</center> |- |<center>[[p-Fenilena-duamino]]</center>||<center>C<sub>6</sub>H<sub>8</sub>N<sub>2</sub></center>||<center>1,15</center>||<center>138-143</center>||<center>267</center>||<center>156</center>||<center>1.66</center> |- |<center>[[1-Naftilamino]]</center>||<center>C<sub>10</sub>H<sub>9</sub>N</center>||<center>1,114</center>||<center>47-50</center>||<center>301</center>||<center>157,2</center>||<center>1.6703</center> |- |<center>[[2-Naftilamino]]</center>||<center>C<sub>10</sub>H<sub>9</sub>N</center>||<center>1,061</center>||<center>111-113</center>||<center>306</center>||<center>157,1</center>||<center>1.6493</center> |- |<center>[[m-Toluidino]]</center>||<center>C<sub>7</sub>H<sub>9</sub>N</center>||<center>0,989</center>||<center>-30</center>||<center>203-204</center>||<center>86</center>||<center>1.566</center> |- |<center>[[o-Toluidino]]</center>||<center>C<sub>7</sub>H<sub>9</sub>N</center>||<center>1,008</center>||<center>-23</center>||<center>199-200</center>||<center>85</center>||<center>1.571</center> |- |<center>[[p-Toluidino]]</center>||<center>C<sub>7</sub>H<sub>9</sub>N</center>||<center>0,962</center>||<center>41-46</center>||<center>200</center>||<center>87</center>||<center>1.5636</center> |- |} == Aminoj == * [[Anizilamino]] * [[Butilamino]] * [[Furfurilamino]] * [[Heksilamino]] * [[Heptilamino]] * [[Izobutilamino]] * [[Miristilamino]] * [[Neopentilamino]] * [[Pentilamino]] == Organikaj komponaĵoj == * [[Cinamilamino]] * [[Hidroksilamino]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=amin}} * [[Aminogrupo]] * [[Aromata amino]] * [[Alkaloido]] * [[Poliamino]] * [[Senanimigo]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Funkciaj grupoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aminoj]] o8n63whr2mtthgpwax7wu664cpglqvi 0 140185 9478823 9476734 2026-09-20T08:49:30Z Sj1mor 12103 9478823 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:libro.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto =''Tiu ĉi artikolo estas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermo]]j de Eldonaĵoj en kaj pri Esperanto. Movu mallongajn informojn pri esperantaj eldonaĵoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝusta kategorio (minimume Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj), kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie. }} <!--{{Enhavtabelo dekstre|default=hidden}}--> {{-}} == A == === [[Akordoj Esperantaj]] === [[M. L. Kaplan]]. '''Akordoj esperantaj'''. Eld. [[Jakobo Ŝapiro]], Bialystok, 1923? {{Citaĵo|Aro kun 14 poezioj, kiujn ni povas rekomendi al la amantoj de bonaj versaĵoj|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Albumo de konataj Esperantistoj]] === [[Fritz Schuck]]. '''Albumo de konataj Esperantistoj.''' [[1906]]. 55 p. kun 111 fotoj. Unika dokumento pri la pioniroj de la unua epoko de Esperanto. ===[[Al la nuklea epoko pacan akordon]]=== [[Vladen Kuznecov]]. '''Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj'''. Eld. [[APN]] (Novosti), Moskvo 1984. {{citaĵo|De la konata konata sovetia publicisto Vladen Kuznecov ĵus aperis en Esperanta traduko la broŝuro "Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj". La 14-paĝan broŝuron eldonis APN (Novosti), Moskvo 1984. Tre bonvena bonege presita materialo. [[Der Esperantist]] n128_jun 1984}} ===[[Amatora iluziisto]]=== [[Magi Emulo]]. '''Amatora iluziisto'''. Eld. Esperanta [[Stenografio]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1932(?) {{citaĵo|Facilaj iluzioj fareblaj sen speciala aparato, priskribitaj en Esperanta Stenografio Duployé-Flageul|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23 n01-03_jan-mar}} ===[[Antaŭen al la batalo kaj venko !]]=== '''Antaŭen al la batalo kaj venko !''' Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931(?), 15 pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Interna disputo inter diverstendaj liberpensuloj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 315, julio (1931)}} ===[[Aprenda el Esperanto en su casa!]]=== '''Aprenda el Esperanto en su casa!'''. Eldonis [[Argentina Esperanto-Asocio]] (antaŭaĵo de la nuna [[Argentina Esperanto-Ligo]]), [[Bonaero]], 1927(?) ===[[Arboj de la Arbaro kaj Kampo]]=== [[Frank Booth]]. '''Arboj de la Arbaro kaj Kampo'''. [[Esperanto Publishing Co. Ltd.]], 1947(?) {{citaĵo|Abundas en Esperanto verkoj fikciaj aŭ efemeraj, sed verkoj kun eduka valoro ankoraŭ tro malmultas. Kun plezuro ni bonvenigas ĉi tiun libreton. Ni ne scias la [[nomo]]n de la tradukinto, sed li bone faris sian laboron ; kaj la ilustraĵoj estas vera ĝojo por la okuloj. Eble la titolo iom troesperigas, ĉar (post klarigo pri arba [[botaniko]]) temas pri nur ses arbospecoj : [[frakseno]], platanacero, fago, karpeno, ulmo, kaj kverko. Tamen ne ĉiu certe konas eĉ tiujn ses ; kaj ilin la libro klare priskribas. Sed ni insiste rekomendas —aparte por [[leganto]] nebrita (kiu povas dubi pri la preciza signifo, ekzemple, de ulmo glatfolia, [[ulmo]] ordinara, aŭ kverko durmast)—ke oni aldonu la nomojn Latinajn. Eĉ leganton Britan helpus Angla traduko de du-tri [[vorto]]j ne ĉie troveblaj, ekz., kambiumo, [[tirujo]]. Fina paĝo priskribas la Arbaraman [[Popolo]]n ([[La Brita Esperantisto|B.E.]] 1945, p. 65). Recenzisto kutimas serĉi kritikindaĵojn. Ni do rekomendas, ke ĉe dua eldono oni pripensu jenajn sugestojn : p.2, ĉi-tiu (ĉi tiu) (sen streketo) ; 8/24 brulas {bruli) ; 8/26 aprilo (Aprilo) ; 20 malpli malglataj (pli glataj) (simpligo) ; ruĝtinkturete verdeta (?); 32 mezkampo (kampomeze) ; 37 certa (iu). ''Podue'' (8) estas esprimo interesa, ĉar neordinara, tamen tre trafa : ''duope'' ne signifas same. Entute verko tre rekomendinda: por lernejo ĉe kiu oni instruas Esperanton, bonega legolibro. Kaj ne sole por infanoj. Ni esperas, ke sekvos ĝin aliaj libretoj pri elementa scienco, simile valoraj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 509-510 sep-okt 1947}} ===[[Argenta Duopo]]=== '''Argenta Duopo. Jubilea libro pri Baghy kaj Kalocsay'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1937(?) {{citaĵo|Kiom oni rajtas jam nun profeti pri la [[estonteco]] de la lingvo Esperanto, tiom oni pravas aserti, ke la postmilita laboro de [[Julio Baghy|Baghy]] kaj [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] restos ĉiama mejloŝtono en nia literaturo. Tial la apero de ilia jubilea libro interesos ĉiun, kiu laŭvalore taksas la kontribuojn de ĉi tiuj hungaroj, al nia kulturo kaj kiu kredas gravaj ties disflorigon kaj popularigon. La unua volumo de Arĝenta Duopo (presita sur paĝoj ornamitaj per verda bordero) konsistas el mallonga enkonduko. La jubileantoj parolas pri si mem, kaj [[kolekto]] da verketoj prozaj kaj versaj pri la jubileantoj el la plumoj de aliaj [[verkisto]]j diverslandaj. Troviĝas en ĉi tiu [[volumo]] ankaŭ multaj fotografaĵoj de Baghy kaj Kalocsay je diversaj aĝoj kaj [[cirkonstanco]]j. En la unua parto la intervjuoj raportitaj de [[László Halka]] ĵetas interesan lumon sur la [[personeco]]jn, la aspirojn, kaj la reciprokan sintenadon de niaj du plej eminentaj vivantaj poetoj; dum al tiu, kiu trovas pli studinda ol la personaĵoj la strukturon de la lingvo, oni povas rekomendi la 12-paĝan resumon de la klera vortkunmeta [[sistemo]] ellaborita de Kalocsay. La enaj diferencoj inter Baghy kaj Kalocsay respeguliĝas en la malsamaj kriterioj, kiujn oni devas uzi, prijuĝante iliajn verkojn. [[Bruno Migliorini]] ([[Dante]] — [[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]), [[Lauri Ilmari Lappi]] ([[Kalocsay]] kaj [[Kalevala]]) kaj [[Leo Belmont]] (Strangaj amimoj) ĉiuj emfazas la vaste kulturitan esteton, la preskaŭ pedante sinperfektigeman poeton, kiu estas Kalocsay, kaj kies verkojn oni povas kritike taksi el pure artisma vidpunkto, sen atento al la homo ilin kreinta. Sed ĉe Baghy estas tute malsame; neniel eblas apartigi de li liajn poemojn, romanojn, [[novelo]]jn, ĉar lia spirito, liaj idealoj ĉion enestas kaj ĉion vibrigas, tiel ke jam post [[legado]] de du-tri verkoj oni sentas, ke oni bone konas la homon mem. Ne la malplej granda merito de Baghy kaj Kalocsay sin montris en ilia ĉiama preteco kuraĝigi kaj helpi novajn talentulojn sur la literatura kampo ; ili sukcesis arigi ĉirkaŭ si en Budapeŝto kaj en la paĝoj de ''[[Literatura Mondo]]'' kreskantan nombron da novaj verkistoj, kiuj sen tio eble ne povus elveni antaŭ la publikon. Pri tiu [[faceto]] de ilia multflanka laboro, por kiu la amantoj de la literaturo ŝuldas al ili eternan dankon, ne mankas atestoj sur la [[paĝo]]j de Arĝenta Duopo.|[[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 390, oktobro (1937)}} ===[[Artefarita helplingvo Akciom Variant]]=== D. G. Baev. '''Artefarita helplingvo Akciom Variant''' ===[[Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado]]=== '''Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado'''. Eld. Esperanto-Centro Itala, Milano, 1935(?) {{citaĵo|Priskribo kaj historio de la movado tutmonde, kaj aparte en ltalujo, kun [[detalo]]j pri la [[Itala Esperantista Federacio]], kaj artikolo pri la [[faŝismo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Astronomio (libro)]]=== '''Astronomio''', Ŝanhajo, 1935(?) ===[[Aŭstrio (libro)]]=== '''Aŭstrio'''. Eld. Varb-oficejo de Ministerio por komerco kaj trafiko, Vieno, 1936(?), 32 pĝ. {{citaĵo|Belege, laŭ artisma vidpunkto eldonita, 32-paĝa gvidlibro tra la lando de la [[UK 1926|XXVIII-a]]. Priskribas turismajn kaj kultur-historiajn atrakciojn de [[Vieno]] kaj de ĉiuj federaciaj landoj de la [[ŝtato]]. Sekvas detala listo de banlokoj, aer-kuraclokoj kaj someraj restadejoj, veturado sur Danubo, sporto kaj popolkostumoj en Aŭstrio. Amaso da perfekte reproduktitaj fotoj de pejzaĝoj ilustras la tekston. Geografia karto estas aldonita. Kolora kovrilo prezentas [[tirolano]]n kaj tirolaninon en iliaj ĉarmaj popolkostumoj.|[[Bulgara esperantisto]] j. 17 n. 09-10 maj-jun 1936}} == B == ===[[Batalante por la metalo]]=== N. Mihajlov. '''Batalante por la metalo''' tradukis P. Gavrilov. Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931, 27 pĝ. La aŭtoro estis laboristo en la uzino “Serp i Molot”. {{citaĵo|Dramo pri rusaj ŝipanoj en revolucio de 1917. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, marto (1931)}} ===[[Bohemaj kantoj]]=== '''Bohemaj kantoj''' trad. [[Rudolfo Dostal]]. Vieno, 1913(?) {{citaĵo|Pri tiu hektografita kolekto de muzikaloj mi ne povas fari pli bone ol rekopii la antaŭparoleton de S-ro R. Dostal: "Provinte esperantigi kelkajn el la amasa riĉeco la plej konatajn bohemajn popolkantojn, mi ne atentis en la tradukoj tiel severe pri la korektaj rimoj, kiel pri la laŭsenca kaj preskaŭ laŭvorta transmeto. La konantoj de la afero scias, ke la originaloj ankaŭ ne estas rimpuraj. Se mi trafis klare kopii la naivan senton de tiuj ĉi popolkantoj, tio min jam kontentigus kaj samtempe tio ree pruvus, kian mirindan flekseblecon Esperanto enhavas. — Pro tio, karaj kantoj, plezurigu kelkhore la Esperantistaron!"|Esperanto n140 mar 1913}} === [[La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj]] === [[Ambros Schiffner]]. '''La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj'''. Trad. Josef Wünsch kaj Bruno Zeinon. Eld. Landligo por Interkomuniko de Fremduloj, [[Karlsbad]], 1922? ===[[Bukedeto]]=== [[Margarethe Krestanoff]] (org.) '''Bukedeto: sep diversnaciaj rakontoj''' Kun antaŭparolo de [[Marie Hankel]]. Eld. Sudgermana Esperanto-Eldonejo, [[München]], 1923(?) {{citaĵo|Kolekto de sep floroj, ŝiritaj el sep kampoj: el la [[angla]], [[bulgara]], [[franca]], [[germana]], [[montenegra]], [[rusa]] kaj [[turka literaturo]]j. Jen kion skribas en la antaŭparolo nia konata samideanino Marie Hankel: „La leganto de la rakontoj kvazaŭ anime laŭ fabela maniero tramigras sep diversajn landojn, ricevas impreson de malsimilaj karakteroj, samtempe ankaŭ spertas, ke ni ĉiuj simile sentas, ĝojas, ploras kaj ŝercas“ [[Bulgara esperantisto]] j04 n12 aug. 1923}} ===[[Bulgario. Mallonga skizo]]=== *[[Spas Rusinov]]. [[Bulgario. Mallonga skizo]]. Trad. Stefka Ĥristova, Lidia Raevo kaj [[Venelin Mitev]]. [[Redaktoro]], [[Asen Grigorov]]. Pentristo, Doĝo Doĉev. Belarta aranĝo, Dimitr Kartelev. Teknika redaktoro, T. Janĉeva. Sofia-Press, 1968, 119 paĝoj. {{citaĵo|Anstataŭ mallonga skizo pri Bulgario, pli bone estus nomi tiun verketon "Ĉio pri [[Bulgario]]”. Tiu ĉi bela lando de la [[Balkana Duoninsulo]], lerte priskribita kun ĝia situacio, reliefo, naturaj riĉaĵoj, hidrografio, klimato, flaŭro kaj faŭno, loĝantaro kaj ĝia deveno, historio, rajtoj kaj devoj de la civitanoj, libereco de [[konscienco]] kaj [[konfesio]], deviga kaj senpaga edukado de la junularo, ekonomio, industrio, [[agrikulturo]], evoluo de transporto kaj [[komunikado]], komerco, nacia [[enspezo]] kaj distribuado, senpaga sanprotektado, feriado kaj ripozo, sociala [[asekurado]], zorgoj por infanoj kaj patrinoj, [[kulturo]] kaj arto, scienco, [[literaturo]], [[gazetaro]] kaj libroeldonado, muziko kaj sceneja muzikarto, filmarto, artaj [[monumento]]j de la antikvaj tracoj, helenoj, romianoj kaj bizancanoj ĝis nun, [[skulptaĵo]]j, freskoj kaj ĝenerala pentrarto, marmoraj kaj ceramikaj mozaikoj, arkitekturo, bibliotekoj, muzeoj, amatora artagado, korpokulturo kaj sporto, turismo, (kampadejoj, ktp.), per malgrandaj presliteroj ĉio estas detale raportita, kun buntaj mapoj kaj kovrilpaĝo, multaj fotografaĵoj kaj, portretoj pri elstaraj gravuloj de ĉiu epoko. Vere, mankas nenio en tiu ĉi skizo por bone koni la landon... krom iri tien kaj ĝui ties belaĵojn.|J. Devis. [[Boletín]] n173 (maj 1969)}} == C == ===[[100 jaroj de slovaka gimnazio Martin]]=== [[Renatino Vongrej]]. '''100 jaroj de slovaka gimnazio Martin''' trad. Ludoviko Izak. Eld. Meza Ĝeneralkleriga Lernejo, [[Martin]], 1968(?) {{citaĵo|Tre interesa kaj bele prezentita estas tiu broŝuro eldonita de la Meza Ĝeneralkleriga Lernejo en Martin, kiel propagando al la jubileo. De la «Historia Enkonduko » ĝis « Centjara Historio kaj Estanteco » , ĉio estas interesa; la grafika parto estas kiel viva elmontro de la evoluo de la urbo. Gratulon al la urbo MARTIN.|[[Boletín]] n165 (jan 1968)}} ===[[Cuñataí Porá]]=== Katalin. '''Cuñataí Porá''' 20 p. 1987? {{citaĵo|Broŝuro verkita de Katalin. Eldonita de Astura Esperanto-Asocio. La verko estas rakonto de tragedio okazinta meze de ĝangalo en Sud-Ameriko inter indianoj kaj blankuloj en kontrasto al diverseco de [[moro]]j, sed komuneco de profundaj sentoj. La dramo spegulas la subpremadon de la indianoj fare de la blankuloj. La stilo estas flua kaj invitas al senhalta legado ĝis la fino. Cinataí Porti estas la nomo de la rolantino, kiun en [[gvarania lingvo|gvarania]]j vortoj signifas "Belan Knabinon".| G.M.E. [[Boletín]] n280 (maj 1987)}} == Ĉ == ===[[La Ĉaso al diablo]]=== U. E. Bersetzerre. '''La Ĉaso al diablo'''. Trad. A. L. Reni. N. 4-5 de «Malgranda Kolekto de l’Espéranto». Eld. [[Antonio Paolet]], [[San Vito al Tagliamento]], 1916 ===[[Ĉielarka standardo]]=== '''Ĉielarka standardo''' estis la unua gazeto esperantlingva pri [[kooperativismo]], eldonita en Varsovio de eldon-kooperativo Spolnota Ргасу ĉirkaŭ 1935. ===[[Ĉu nova milito? Jes. Kial?]]=== [[A. den Doolaard]]. '''Ĉu nova milito? Jes. Kial?'''. 1939(?) {{citaĵo|Ĝi pritraktas la fiinfluon de trustoj kaj private posedataj armilfabrikejoj sur internacian politikon, kaj vidas en ties komercaj interesoj nepran fonton de militoj. Verŝajne tion konsentus ĉiu, kaj pri la temo jam aperis multaj libroj. La stilo de la nuna verko tamen estas tiel obskura, ke el ĝi mi persone ricevis nenian klaran ideon.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 409, Majo (1939)}} ===[[Ĉu vi konas Italion?]]=== '''Ĉu vi konas Italion?'''. Eld. Direzione Generale per il Turismo, Roma, 1938(?) ===[[ Ĉu vi parolas tendare?]]=== [[Renato Corsetti]], [[Mauro La Torre]], [[Hans Bakker]].''' Ĉu vi parolas tendare? Bildkurso por labortendaroj'''. Eldono: [[TEJO]], Rotterdam , 1974. {{citaĵo|La libro eldoniĝis, laŭ la kunaŭtoro Renato Corsetti, kiel helpilo por la instruado de Esperanto en labortendaroj. En sia karaktero de helpilo ĝi povas fari bonan servon, ne nur inter tendaranoj, sed ankaŭ inter ĉiuspecaj komencantoj, se ilin gvidas kompetenta instruisto. La ekzercoj abundas, kaj la amuzaj desegnoj kontribuas al la uzindeco de la libro.|[[Fernando de Diego]]. [[Boletín]] n208 (mar 1975)}} == D == ===[[Danco ĉirkaŭ lokomobilo]]=== [[Mats Traat]] ([[d:Q729330|en vikidatumoj]]). '''Danco ĉirkaŭ lokomobilo''' trad. [[Hillar Saha]] kaj [[Henrik Seppik]]. 1984(?) {{citaĵo|En Estonio operis en Esperanto romano de estona verkisto Mats Traat "Danco ĉirkaŭ lokomobilo". La baza temo de la romano estas la festo de la estonaj kampuloj en [[vilaĝo]] de la 20-a jarcento. Lia verkaro ricevis plurajn literaturajn premiojn de la Estona Respubliko. Parto de lia [[poezio]] kaj prozo estas tradukita en la rusan, germanan, finnan, bulgaran, latvan kaj aliajn lingvojn. El la [[estona lingvo]] tradukis Hillar Saha kaj Henrik Seppik. Eldonkvanto 4000.| [[Elmar Ratassepp]]. [[Der Esperantist]] n128_jun. 1984}} ===[[Defendi la pacon, preventi nuklean militon]]=== '''Defendi la pacon, preventi nuklean militon: Proponoj de Soveta Unio en la Dua Speciala Sesio de la Ĝenerala Asembleo de UN pri malarmado'''. Eld. [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]/ Sovetia MEM-sekcio; Moskvo 1982, 76 p. {{citaĵo|En tiu ĉi broŝuro la sovetia [[MEM]]-sekcio prezentas la Esperanto-tradukon de gravaj dokumentoj pri la persista batalo de [[Soveta Unio]] por konservi la pacon. Temas pri jenaj [[dokumento]]j: — Mesaĝo de [[Leonid Breĵnev|L. I. Breĵnev]] al la Dua Sesio de la [[Ĝenerala Asembleo de UN]] pri malarmado, en kiu li solene proklamis la decidon de Soveta Unio, ne uzi la unua {{JN|nuklea armilo}}; — Parolado de [[Andreo Gromiko|A. A. Gromyko]] je la 15-a de julio 1982 en la sama loko, en kiu li detalege prezentas kaj klarigas la eksteran [[politiko]]n de Soveta Unio, direktitan al konservado de la paco, al haltigo de la vetarmado, speciale rilate la nukleajn armilojn, kaj al iom-post-ioma malaltigo de la nivelo de armiteco per traktadoj kaj intertraktitaj [[Konvencio]]j; — Memorando de [[USSR]] prezentanta la sovetian opinion pri solvendaj problemoj kaj la vojoj al ilia solvo, por elimini la kreskantan nuklean minacon kaj por bridi la [[vetarmado]]n; — Bazaj tezoj de Konvencio pri malpermeso kaj fina neniigo de kemiaj armiloj; — Gazetara konferenco de A. A. Gromyko je la 21-a de julio 1982 en Nov-Jorko, en kiu li, post enkondukaj rimarkigoj, respondas la [[demando]]jn de reprezentantoj de amaskomunikiloj. Ne necesas substreki la politikan gravecon de la prezentitaj materialoj, kaj la sovetiaj [[esperantisto]]j meritas plenan laŭdon kaj aprobon, ke ili disponigis tiun tradukon al la internacia esperantistaro, precipe al tiu en okcidentaj regionoj, en kiuj cni kutime ne tre klopodas disvastigi la veron pri la sinteno kaj celado de Soveta Unio. Krom tio, la broŝuro vekas intereson ankaŭ en lingva rilato, ĉar la materialoj entenas la tutan politikan terminaron de niaj tagoj. Sed tiurilate la broŝuro ŝajnas ne tute kontentiga. La uzitaj nocioj (ekz. raketoj de surtera baziĝo, rimedoj de avangarda bazigo, flugilhavaj raketoj por granda distanco k. a.) ja estas kompreneblaj, sed ofte ŝajnas trovitaj sen deca konsidero de la internacie kutima dirmaniero. Certe ĉiu politike informita leganto komprenas el la kunteksto, ke «blokado" estas tio, kion la anglalingvanoj nomas "freeze" kaj la germanoj «"Einfrieren". Nu, kial ne preni la samsencan Esperanto-vorton "[[frostigo]]" (eble eĉ "fridigo")? Aliakampe ja oni ankaŭ parolas pri frostigitaj aŭ tradiciaj armiloj (kontraste al la nukleaj), sed la tradukintoj preferis la senkoloran esprimon «ordinaroj armiloj". Se oni celas la tutan arsenalon de la nukleaj armiloj, oni devus paroli pri «nukleaj armiloj" aŭ "[[nuklea armilaro]]", sed ne nur pri "[[nuklea armilo]]", same pri "kemia armilaro" aŭ "kemiaj armiloj" kaj ne pri "[[kemia armilo]]". Rimedoj, per kiuj oni volas estigi konfidon inter la ŝtatoj, certe estas "konfidigaj [[rimedo]]j", ne nur "(kon)fidrimedoj". Kaj per "submarino-raketportantoj" la tradukintoj certe celas "raketportantajn (aŭ: raketekipitajn) [[submarŝipo]]jn". Apud la trafa «malarmado" troviĝas okaze "senarmiĝi" kaj "[[malarmigo]]". Kaj certe oni devas supozi sub "gardaranĝoj" protektajn disponojn aŭ aranĝojn. Ankaŭ ĝenerale la lingvaĵo kelkloke efektas iomete ruse, ne nur pro la evidenta necerteco en la apliko aŭ neapliko de la difina [[artikolo]], sed ankaŭ — en la vortelekto; ekz. elpaŝi (anstataŭ pledi, engaĝiĝi) por io; bruliga (anst. urĝega) problemo; penetrita (anst. saturita, kaptita) de zorgo; malmagnetigi (anst. neŭtraligi, malfortigi) la volon; sindevigo (anst. [[devontigo]], devoligo); malelekte (anst. senelekte); militteatro (anst. militejo); informacio (anst. inform-aĵ-o); ŝtatulo (anst. ŝtatisto) k. a. — en la traktado de kelkaj transitivaj verboj" ekz. anonci pri programoj (anst. anonci [[programo]]jn) ; minaci al Soveta Unio (anst minaci Sovetan Union); impresiga (anst. impresa) k. a. — en nekutimaj elipsoj kaj dirmanieroj; ekz. Se restarigi la veron, necesas agnoski . . . (anst. Por restarigi la veron aŭ Se oni volas restarigi la veron) ; Temas pri minaca armilo, precipe se konsideri la atingojn de la scienco (anst. . . . precipe se oni konsideras . . .); ajne bona estu la rezolucio (anst. Kiel ajn bona estu . . .) k. a. Tamen, malgraŭ tiu ŝajna multnombro la lingvaj rimarkoj tute ne malgrandigas la valoron de la prezentita traduko, kiu entute transdonas la komplikajn kaj malfacile tradukeblajn tekstojn en komprenebla kaj flue legebla formo. Estas nepre dezirinde, ke la [[materialo]] atingu kiel eble plej vastan legantaron en Esperantujo. |D-ro [[Karl Schulze]] (᛭)|[[Der Esperantist]] 1983 n122 jun.1983}} ===[[La dektri mortis]]=== L. Vetter. '''La 13 mortis'''. Tradukis [[Hans Borschert]]. Eld. Borschert kaj Riemasch, [[Bamberg]], 1950. {{citaĵo|Mi ĵus finas la legadon de la supre menciita libro. Mi min sentas maltrankvila. Mi jam ne dormis la lastan nokton kaj mi divenas ke la venontan mi ankaŭ pasigos sen dormo plie. Mi dronus en suspekto ĉiuspeca. Se mi ion manĝas aŭ trinkas, nu min demandas ĉu krima mano ne metis venenon en ĝin. Konsekvence, mi suspektas miajn konatulojn, proksimulon!, kaj eĉ mian parencaron ke ili volas mortigi min. Do, se vi intencas pasigi sendormajn noktojn, se vi volas havi la impreson ke ĉio, kion vi trinkas aŭ manĝas havas guston de amara veneno, se vi emas perdi la konfidon al ĉiuj, kiuj vivas kun vi, mi donas al vi taŭgan konsilon: vi leku (''tiel'') « La 13 mortis >. La verkon oni legas facile kaj la teksto estas konvena. Bedaŭrinde kelkaj strangaj formoj, kelkaj novaj vortoj, kaj ankaŭ kelkaj maloftaj preseraroj malagrabligetas la rakonton.| L. GENIN. [[Belga esperantisto]] n306 (okt 1951)}} ===[[Der Grossvater unserer Familie]]=== '''Der Grossvater unserer Familie'''. Eld. Internacionalo de Militrezistantoj, [[Enfield]], 1940(?) {{citaĵo|La titolo estas Germana (kial?), sed la teksto estas Esperanta —simpla kaj kompreneble, sed kun tro multe da eraretoj. Ĝi priskribas laboron por diversnaciaj rifuĝintoj en kaj el diversaj landoj. Sur la titolpaĝo estas ĉarma bildo de [[George Lansbury]] kun tri knabinoj zorgataj de la Internacionalo (pro kio la titolo). Petu ekzempleron.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch]]=== J. Künnel. '''Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch'''. Hamburg {{citaĵo|Kiom ni povas juĝi, ĝi estas tre bona. [[Papero]] neluksa: tamen ke la aŭtoro eldonu ion ajn en la nunaj cirkonstancoj estas mem triumfo. Ni gratulas lin, kaj deziras por la verko grandan disvendon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Devo de reĝo]]=== A. Vandevelde. '''Devo de reĝo'''. Eld. [[Charles H. Edmons]], London, 1916(?) {{citaĵo|Tiu ĉi teatraĵeto estis tre sukcese ludita ĉe la 9-a [[Brita Kongreso de Esperanto]], en [[York]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1916 j07 n09-12 sep-dec.}} {{citaĵo|Vandevelde ne estas nur talentplena aktoro, li ankaŭ scias uzi la plumon. La [[teatraĵo]]n, kiun li prezentis en York kaj kiu estis tiel entuziasme aplaŭdata, li verkis si mem, kaj nun, laŭ la deziro de multaj amikoj, li konsentis publikigi ĝin. La temo estas eltirita el la granda tragedio, kies scenejo nun estas Eŭropo. En boma kaj flua [[Esperanto]] li gloras la heroan viktimon de la unua horo kaj sian glorindan reĝon. La legontoj certe ĝuos la sentplenan [[kanto]]n de la Feino de l' paco; estas ĉefverketo de vere sentita poezio; la [[ritmo]] kaj versfarado estas senriproĉaj. Mi plezure rekomendas tiun ĉarman verketon al ĉiuj amantoj de bona literaturo.|-R.U. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, Septembro (1916) }} ===[[La Dia Vojo]]=== H. Hubertsson. '''La Dia Vojo''' . Eld. [[Esperanto-Missionen]], [[Nora Stad]], 1953(?) {{citaĵo|Temas pri nova kajero por dissemi la kristanan kredon pere de Esperanto. Ĝi enhavas aron da religiaj normoj, celantaj konduki la homojn al la Dia Vojo, al daŭra paco kaj al superabunda ĝojo pro saviĝo.|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Diccionario simultaneo en 21 idiomas]]=== '''Diccionario simultaneo en 21 idiomas''' Eld. Ediciones DISTEIN, Barcelona. 1977, 218 pĝ, 20 x 13 cm. {{citaĵo|Ediciones Distein eldonis vortaron kiu enhavas 2.000 vortojn en 21 [[lingvo]]j: hispana, germana, kataluna, ĉeka, dana, esperanta, finna, franca, greka, nederlanda, hungara, angla, itala, malaja, norvega, pola, portugala, rumana, rusa, sveda kaj turka. Por faciligi ĝian studadon, la vortaro estas dividita en du partojn. En la unua parto estas 2.000 vortoj kun siaj tradukoj en la 21 lingvoj. En la dua parto oni enlistigis la 2.000 [[vorto]]jn, grupigitajn laŭ alfabeta ordo en ĉiu el la 21 lingvoj. Dank'al tiuj du partoj oni povas traduki kaj kompari vortojn facile kaj rapide. Nur unu makulo pro la granda lingvadiverseco la verko enhavas kelkajn [[preseraro]]jn.|[[Boletín]] n257 (maj 1983)}} === [[Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt]] === H. Ploeles; [[Hans Sappl]]. '''Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt''' (3-a eldono). Eld. Paulus-Verlag, Graz, 1922. {{Citaĵo|Tre interesa dokumento por propagandistoj kaj paroladistoj, kiuj komprenas la germanan lingvon. La libro enhavas allogan historion kaj gramatikon de Esperanto kaj ĉiuspecajn informojn pri la disvastiĝo de nia movado tra la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[La difino de la dattago en la kristana epoko]] === E. Fischer. '''La difino de la dattago en la kristana epoko , nova similia metodo por elkalkuli senskribe (ankaŭ sen tabeloj) la semajntagojn por ĉiuj datoj de la jaro 4 ĝis 5000 post Kristo laŭ [[kalendaro]]j julia kaj gregora'''. Eld. Ader & Borel, Dresden, 1914, - 20 paĝoj, (15,5x11,5) cm . {{Citaĵo|Belege eldonita libreto, kies subtitolo plene montras la enhavon, kiu estas tre agrabla verkita. Ĝi estas tre interesa por grupaj kunvenoj|[[Belga Esperantisto]] n069 (jul 1914)}} ===[[Dion adori]]=== [[Maria Ha De Vermyj]]. '''Dion adori'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1938(?). {{citaĵo|La verko konsistas el tri poemoj liberpensaj —''Pentofarantino, En Cirkloj Centrifugaj'' (pri [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]), kaj ''Amatino Dia''. iuj montras profundan senton poetan kaj religian, ĝisekstazan [[amo]]n al beleco, kaj delikatan elekton de vortoj kaj esprimoj; tamen ili plaĉos nur al tiu, kiu komprenos ilin tra la nuboj de mistikismo.| I. C. FORTEY. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj]]=== S. Dziwlik. '''D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj'''. Eld. [[Edward Fialek]], Krakovo, 1939(?) {{citaĵo|Interesa rakonto pri la vivo de liberpensa filozofo Swiezawski, kaj pri lia ĉefverko ''Dio Prudento'' [''tiel''] kaj aliaj, kiujn oni esperas eldoni post ne longe. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, Januaro (1939)}} ===[[Du horojn en timego]]=== Fratino Teresa. '''Du horojn en timego'''. Eld. Centra Nederlanda Katolika Esperanta Librejo, [[Eindhoven]], 1933(?) {{citaĵo|La libro havas ian propran ĉarmon, kaj ĝenerale la stilo estas bona, kvankam pro la multeco de kunmetitaj vortoj iom peza. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 338, junio (1933)}} ===[[Du Premiitaj Tezoj]]=== [[A. J. Edmonds]] kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. {{citaĵo|Jen 20-paĝa broŝuro enhavanta la tezojn, kiuj gajnigis al la verkintoj, en 1913 kaj 1914 respektive, la Prezidantan Premion, kiun starigis siakoste nia Prezidanto de la B.E.A., S-ro [[Leŭtenanto]] [[Harold Bolingbroke Mudie|H. B. Mudie]]. Ambaŭ tezoj estas tre legindaj por ĉiuj [[Esperantisto]]j, kiel ankaŭ por ne-Esperantistoj, kiuj interesiĝas je la objektoj traktitaj. En la tezo: ''La grava signifo de l' Nova Testamento en Esperanto'', Pastro A. J. Edmonds, M.A., kies bedaŭrindan morton ni raportis en nia numero de lasta Julio, traktas la Novan Testamenton laŭ ĝiaj vidpunktoj literatura kaj morala, ankaŭ konsideras ĝin kiel instruilon kaj propagandilon por la Esperanta movado. Mi devas, kiel honesta kritikanto, raporti, ke kelkaj (tre malmultaj) radikoj estas neĝuste uzitaj, ekzemple en la diro, ke Jesuo “riverencis la virinojn,” kie oni volis komprenigi respektegis. Bonegan pledon faras S-ro W. Phillimore en sia tezo: ''La graveco de Esperanto por la Blinduloj'', montrante, kiajn gravajn servojn jam faris, kaj ankoraŭ plimulte faros, Esperanto por tiuj niaj fratoj, kiuj ne ĝuas la benon de la vidado. Kompreneble li parolas pri la fizike blindaj ; sed li povus dediĉi ankaŭ kelkajn [[vorto]]jn pri spirite blindaj, por kiuj Esperanto nepre servos kiel grava lumigilo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} == E == ===[[Eklezio kaj Oktobra Revolucio]]=== [[Boris P. Kandidov]], '''Eklezio kaj Oktobra Revolucio'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 20 pĝ ===[[Ekrigardo al Budhismo]]=== [[Dosiero:1956 Ekrigardo al Budhismo.jpeg|eta]] R. L. Soni. '''Ekrigardo al Budhismo'''. Eld. Budhana Ligo Esperantista, [[Prestatyn]] ([[Denbighshire]], [[Kimrio]]), 1956. {{citaĵo|La broŝuro prezentas tre koncizan enkondukon al la budaisma doktrino, proponata al la multokupita leganto, neinformata pri enhavo kaj potencoj de [[budhismo]]. Ĝi celas servi la budaisman movadon kaj pli bonan komprenon inter [[budhano]]j kaj la cetera mondo por ke per la renaskiĝo de budaismo la mondo povu saviĝi. Estas montrata kelkaj fundamentaj doktrinoj de budhidmo. La mondo estas malsana pro la suferado kiun kaŭzas la avido, t.e. la egoisma deziro asociigi kun ĉio kion ni amas kaj disiĝi de ĉio kion ni malamas. Tiuj egoismaj deziroj kutime kondukas al seniluziiĝo, al suferado. Por forigi la suferadon la homo superregu tiujn avidojn sekvante la vojon de mem-venko, vojon kiu kondukas al Nirvano, la stato de perfekta ripozo, foresto de deziro, iluzio kaj malĝojo. Menciinte la plej gravajn kontribuaĵojn kiujn budaismo faris en la pasinteco por la bono de la mondo, la broŝuro proklamas ke la okcidenta civilizacio urĝe bezonas la forton de la racia, sublima religio, [[konsolo]] kaj espero de triono de la homaro, por eskapi la teruraĵojn de nova mondmilito kaj atingi [[feliĉo]]n, prosperon kaj pacon. F. C.|[[Belga Esperantisto]] - Numero 346, Decembro, 1956}} ===[[Eksplodo de l' Paco]]=== [[Edward Ozimek]]. '''Eksplodo de l' Paco. Telegramo al la Ligo de Nacioj kaj al la Homo'''. Eld. la aŭtoro, Varsovio, 1937. {{citaĵo|Ĉi tiu konciza alvoko por la paco kaj egaligo de l' sociordo—verko de pola fervoja [[pensio|pensiulo]], kiun oni tradukis okaze de la [[UK 1937|Jubilea Kongreso]] — prezentas familiaran eklektikon. Denove pledoj kontraŭ armebudĝetoj, privata fabrikado de armiloj kaj mortpuno, kune kun proponoj pri laborhoroj, edukado, grandurboj, kaj universala uzo de Esperanto. La aŭtoro fincelas Unuigon de la Ŝtatoj de l' Mondo. Facilanime li rekomendas tiurilate centran kontrolon de la financa politiko. Pli realisma ŝajnas la konsilo apliki la plej akrajn sankciojn kontraŭ ŝtatoj kiuj ekster la Ligo preparas batalilojn por atako. “Pereu hodiaŭ miliono—por ke ne pereu post jaroj dekoj da milionoj.” |M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro skizas praktikan planon por forigi militon. La Ligo de Nacioj devas fariĝi plej supra, direktanta organo, kiu regas la mondon —la “Unuiĝintaj Ŝtatoj de la Mondo”. La aŭtoro kredas ebla tujan realigon de sia detala projekto ; unu postulo kies estas tutmonda enkonduko de [[Esperanto]] en internaciajn rilatojn. Ni ĉiuj devas kun la aŭtoro alceli “universalan unuiĝon de paco, [[libereco]], kaj bonstato”, kaj eĉ se oni dubas, ĉu la [[propono]]j estas eblaj, kaj ĉu ili nepre trafus la celon, oni ja tralegos la bone tradukitan “telegramon” kun intereso.| J. FARRAND. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas]]=== '''Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas''' trad. Maŭro. Eld. [[Esperanta Librejo]], [[Budapeŝto]], 1946. {{citaĵo|Kolekto de 29 fabloj, kun biografio. Tute leginda, kaj lukse eldonita. Por esti sincera, tamen, oni devas konfesi, ke de literatura vidpunkto la stilo estas nur mezgrada, ŝanĝo de esprimo, elekto de [[radiko]] pli ĝusta, aldono de pronomo, forigo de erareto, rearanĝo de vortordo—aferoj kiom etaj ! Tamen ĉe ili kuŝas la [[diferenco]] inter la verko de inteligenta [[lernanto]] kaj la kreaĵo de majstro !|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 499-500}} ===[[El Esperanto]]=== '''El Esperanto'''. Eld. [[Societo Kuba por la Propagando de Esperanto]], s/l, 1927(?) 8 pĝ. {{citaĵo|Bonega kaj bele prezentita propagandilo por nia lingvo.|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto]]=== '''Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto'''. Eldonita de Esperanto-Junularo, [[Leipzig]], 1927(?) ===[[Enkonduko en la kulturon]]=== '''Enkonduko en la kulturon'''. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], Porto, 1982? ===[[En la Lando de la Blanka Monto]]=== [[Léon Huot-Sordot]]. '''En la Lando de la Blanka Monto''' trad. Noel. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo 1913 - 67 pĝ. {{citaĵo|Bonan servon faris al ni Esperantistoj D-ro Noel, prezentante al ni tiel bonstilan tradukon de tre leginda libro. Mi tuj konstatu, ke ĝi neniel estas gvidlibro, tiu severa tirano, kiu, sub masko de bonintenca amiko, diktas al vi, per kiaj brokantitaj adjektivoj vi devas admiri tiun aŭ alian vidindaĵon, kaj distras vian animon per aludoj pri nekoncernaj faktoj rilate doganon, biletprezojn, k.t.p. Kontraŭe, ĝi estas libera rakonto de sprita kaj homa homo, kiu nek afektas emociojn, nek hontas pri ili. Ni amas lin, kiam, matene, kun nelacigitaj kruroj, li marŝe ekiras sur la monton, malŝatante la vagonaron, kiu portas la senfortulojn kaj dikventrulojn ĝis la supro de [[Montenvers]]; kaj egale ni amas lin, kiam, kun membroj streĉitaj de nekutima ekzerciteco, li staras sur la supro kaj meditas pri la komforta hotelo tie malsupre, pri la baldaŭ venonta krepusko, pri la longa penado de la malsuprenira marŝo, kaj decidas enpoŝigi sian antaŭan fierecon kaj veturi kun la dikuloj. Pri du aŭ tri punktoj stilaj en tiu ĉi cetere bonstila [[traduko]] mi sentas min ne plene kontenta; el tiuj mi citos unu, la plej gravan. Rilate la sufikson ''ig'', mi trovas en kelkaj lokoj jen mankon, jen troecon. Ekzemple: teruriga (12, 8) estas neĝusta, ĉar teruri (sen ig) signifas: meti teruron (Ps. xxvii. 1; Ham. 18, 11); dronitaj (14, 18) bezonas ''ig'', ĉar droni signifas, ne sufoki, sed sufokiĝi (Ham. 70, 14; Krest. 185, 35); naŭziga (22, 17) estas trohava, ĉar naŭzi signifas: meti naŭzon (Rab. 33, 11; Rev. 26, 21); ardita (28, 18) devus esti ardigita aŭ ardanta, ĉar ardi signifas : esti varmega (Sent. Sal. vi, 28; Marta 166, 11); duonruinita (50, 18) bezonas la ig (Ham. 46, 14; Rab. 64, 31). Pri la tipografio kaj bildaro de tiu ĉi volumo mi povas diri, ke ili inde subtenas la tradiciojn de la Presa Esperantista Societo de Parizo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 107, Novembro (1913)}} ===[[Ekskurso en nombroj]]=== F. Emerson Andrews. '''Ekskurso en nombroj'''. Eldonis ''The Duodecimal Society of America'' (poste renomita ''Dozenal Society of America'', [https://dozenal.org/ ligilo]), [[Staten Island]], 1960(?) {{citaĵo|Tiu interesa broŝureto enhavas [[artikolo]]n, kiu prezentas, en popularaj vortoj, malnovan ideon. Ĝi estas la kalkulado laŭ la [[Dekduuma sistemo|bazo 12]], en matematiko, pezoj kaj mezuroj kaj aliaj branĉoj, anstataŭ la uzata [[Dekuma nombrosistemo|decimala sistemo]]. Laŭ la aŭtoro, “la sistemo 12 ne estas malfacila por provi; tradicio, ne malfacileco, estas la obstaklo. Unue, ni devas elpensi eldonajn [[simbolo]]jn, kiujn la hindoj kaj la arabaj forgesis”. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Ekstremoj]]=== [[Miguel Fernandez]]; [[Jorge Camacho]]; [[Gonçalo Neves]]; [[Liven Dek]]. '''Ekstremoj'''. Eld. [[Internacia Esperanto-Muzeo]], Vieno, 1997. ===[[Esenco de la Danziga Problemo]]=== St. WL '''Esenco de la Danziga Problemo: Kelkaj notoj histori-ekonomiaj. '''. Eld. Pola Esperantista Klubo, Krakovo, 1934? 10 pĝ. ===[[Esperanta vespero tra la radio JFAK]]=== '''Esperanta vespero tra la radio JFAK'''. Eld. [[Taikoku Esperanto-Asocio]], [[Tokio]], 1931(?). {{citaĵo|Enhavas la tekston de la «Esperanta Vespero», kiun la tieaj Esperantistoj dissendis okaze de naskiĝtago de Zamenhof, tra ia radio-stacio J.F.A.K. La teksto estas en Japanaj literoj skribita, sed kun klarigoj en Esperanto|[[Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Esperanto?]]=== '''Esperanto? Eldiroj de eminentaj polaj intelektuloj. En Esperanto kaj [[Pola Lingvo]]. ''' Eld. [[Pola Esperanto-Asocio]], Varsovio, 1965(?) ===[[Esperanto and Machine Translation]]=== Ian D. K. Kelly. '''Esperanto and Machine Translation'''. Eld. [[Esperanto Centre]], Londono, 1983. 4 p. 30 cm. {{citaĵo|Anglalingva informbroŝuro pri la utilo kaj stato de Esperanto en maŝina tradukado|[[Der Esperantist]] n132 apr.1985}} ===[[Esperanto-Bulgara Frazaro]]=== '''Esperanto-Bulgara Frazaro / Есперанто-Български разговорникъ.''' Eld. [[Centra Librejo Esperanto]], [[Sofio]], 1925(?) {{citaĵo|Bontempe venas tiu ĉi libreto ; oni sentas jam bezonon je tia verko, por plifaciligi la parol-lernadon al la novaj [[samideano]]j. La teksto estas aranĝita laŭ la Esperanto-Germana frazlibro „[[Ĉu vi parolas Esperante]]“. Preso bona kaj korekta, escepte okazon de erara neuzo de akuzativo: „kia vetero ni havos morgaŭ?“ (pĝ 12), kaj de erara uzo de akuzativo: „La deziritan ĉambron estos libera hodiaŭ posttagmeze“ (pĝ. 30).|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n10, 1925}} ===[[Esperanto a Katolíci]]=== '''Esperanto a Katolíci'''. Eld. [[Katolika Esperanta Societo]], Praha, 1948(?), 32 pĝ {{citaĵo|32-paĝa libreto por diskonigi la Esperantan movadon al la Ĉeĥlingva Romkatolikaro. Alloge presita en 10,000 ekz. Ni esperas, ke ĝi bone trafos sian celan, por kiu ĝi aspektas tre taŭga.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-523 nov-dec 1948}} ===[[Esperanto Commercial]]=== '''Esperanto Commercial''' Complement de l'Esperanto en dix leçons. Eld. [[Centra Librejo Esperantista]], Paris, 1926? {{citaĵo|Speciala terminaro kaj ekzercaro komercaj.|[[Belga esperantisto]] n138-139 (aug-sep 1926)}} ===[[Esperanto-Deklaracio]]=== C. C. Walker. '''Esperanto-Deklaracio fidela pri la Vero elmontrata laŭ la Sankta Biblio (la neerareblaj Skriboj), kaj ne sama kiel la kredo populara, kiu multe konsistas el la fabloj, kiujn venontajn la apostolo Paŭlo antaŭ diris'''. Eld. la aŭtoro, Birmghan, 1926? ===[[Esperanto for de Friezen]]=== C. Hettema. '''Esperanto for de Friezen ( Frysk EsperantoLearboek)''. Eld. la aŭtoro, [[Munnekeburen]], 1935(?) {{citaĵo|Simpla lernolibro de Esperanto en la [[Frisa lingvaro|lingvo frisa]] : represo de artikolaro ankoraŭ daŭrigata en la gazeto ''It Forban''. Ŝajne la unua en tiu lingvo, kaj tre bona. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Esperanto in Outline]]=== R.A.M Kearney. '''Esperanto in Outline'''. Eld. ''[[Brita Esperanto-Asocio|British Esperanto Association]]'', Londono, 1932 (?), 48 pĝ. {{citaĵo|Ĉi tiu libro celas provizi suplementan legaĵon de elementa speco, uzeblan paralele kun iu ajn gramatiko. Ĝi ankaŭ povas utili kiel revizia legaĵo, aŭ eĉ kiel [[lernolibro]] sendependa. Por tiu lasta [[celo]], tamen, estus bone havi la helpon de [[instruisto]]: la ordinara lernanto sole studanta eble trovus ĝin iom tro konciza. Efektive, en 86 malgrandaj paĝoj oni sukcesis prezenti klare kaj interese per simpla kontinua legaĵo la ĉefaĵojn de la [[Esperanta gramatiko]]. Sekvas tre plenaj indeksoj. Iom stranga estas ''Braŭn, Grijn, Ĉalz, Ĝejmz,'' flanke de ''Roberto'' kaj ''Ermesto''. ''Kresento'' estas formo almenaŭ diskutebla ; ordinare oni diras konduti, ne sin konduti. Sed entute la libro ŝajnas tre bona kaj siaspece unika. Ĝi eestas tute rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 329, Septembro (1932)}} === [[L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles]] === '''L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles'''. Publikaĵo No 8 de la ''«Societé des Amis de l’Espéranto». Office Central Espérantiste''. Paris, 1920. {{Citaĵo|Stenografa raporto pri la diskutoj pri Es­peranto dum la memorindaj kunsidoj de la Unuiĝo de la Internaciaj Asocioj, [[diskuto]]j, kiuj kondukis al brila venko de Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} === [[Esperanto for all]] === '''Esperanto for all. How to Read, Write and Speak it'''. Eld. [[British Esperanto Association]], London. {{Citaĵo|Tre praktika propaganda broŝuro kun malgranda gramatiko de nia lingvo. La propagranda parto estas tre efike aranĝita, kaj prezentas la tutan problemon de Esperanto per malgrandaj artikoletoj, laŭ fake: Kio estas Esperanto? La eduka valoro de Esperanto; Esperanto en komerco, komercaj ĉambroj; Kongresoj, scienco; literaturo. Organizaĵoj; Esperanto en Granda Britujo; La aŭtoro de Esperanto; Ligo de Nacioj; Vortoj de Universitataj Profesoroj.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Esperanto-Gazeto]] === Informilo de la ''Esperanto-Gruppe Unterweser'', regiona esperanto-unuiĝo kun centro en la [[distrikto Wesermarsch]] de [[Malsupra Saksio]], Germanio, [http://www.esperanto.de/unterweser ligilo], kvarmonata ekde oktobro 2001. ISSN 1861-3330 ===[[Esperanto Lehrbuch]]=== *''Esperanto Lehrbuch nach grammatikalischer Lehrmethode. (Esperanto-Lernolibro laŭ gramatika instrumetodo)''. Eld. ''-Esperanto-Bund für die Deutschen Sprachgebiete'', do [[Germana Laborista Esperanto-Asocio]], la germanlingca branĉo de [[SAT]], Berlino, 1933(?). {{citaĵo|Verkita en simpla lingvo kun multaj gramatikaj klarigoj, la libreto ŝajnas al ni taŭga por instruado en laboristaj rondoj. La aŭtoro(j) tamen montras la [[emo]]n nenecese kompliki la lingvon. Ni rimarkas la prepozicion kontraŭ kun [[akuzativo]] superflua en sekvantaj ekzemploj: p. 54 rimedo kontraŭ malsanon, kiu estas kontraŭ min. Same "tra" kun superflua akuzativo: p 67 rigardi tra la [[fenestro]]n. Oni ne emu korekti la [[Fundamento de Esperanto|Fundamento]]n, kiu donas tute similajn ekzemplojn kun simpla nominativo: kondukis tra la stratoj § 22.14; iras tra la fenestro § 25.29 ; Trairi tra nia mallarĝa pordo § 33.2: vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. Pri kontraŭ; havis malamon kontraŭ la pli juna § 13.1 ; batalis kontraŭ niaj malamikoj § 39.14 Ni same rimarkas eraran uzon de po, en la frazo p. 76: laboristoj laboras nur 6 horojn po tage. Tie oni devus bavi laboras po ses horoj tage, (por tago aŭ ĉiutage), la prepozicio po estas uzota antaŭ la variebla kvanto- po 6, po 8, po 10, kaj ne antaŭ la fiksa unueca ideo: por (ĉiu) tago, por (ĉiu) jaro, por (ĉiu) infano. Vidu Fundam.: po 3 pomoj al ĉiu el la infanoj § 15.14; po 10 paĝoj en ĉiu tago § 15 16|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Esperanto, Lingua Internazionale]] === '''Esperanto, Lingua Internazionale'''. [[Cooperativa Esperantista Italiana]]. [[Ĝenovo]], 1912(?). {{Citaĵo|Bona propaganda broŝuro por Italoj. Krom la regulojn de nia lingvo ordigitajn en 10 lecionoj, tiu libreto enhavas noteton pri Esperanto kaj ĝia disvastiĝo kaj pri la Kongresoj, tradukajn ekzercojn, tabelon de la pronomoj, la himnon Espero kaj fine vortareton praktikan esperanto-italan.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Esperanton Kielioppi]] === * '''Esperanton Kielioppi, gramatiko de Esperanto por finnoj verkita laŭ la Fundamento de D-ro Zamenhof'''. Eldonis K. J. Gummerus, Osakeyhtitö, Jyvaskyla. 120 paĝoj 18 X 12 1/2. ===[[La Esperanto-societo]]=== '''La Esperanto-societo'''. [[UEA]], [[Roterdamo]], 1966. {{citaĵo|El la plumo de la Estraranoj de UEA [[Ivo Lapenna]], [[Gunther Becker]], [[Egidius Wensing|E. L. M. Wensing]] kaj [[Maurice Jaumotte]], la interesa serio de artikoloj, kiuj konsistigas ĉi tiun utilan libreton celas informi al la esperantistaro pri aferoj kiuj koncernas al la plej efika disvastigado de nia lingvo, ĉefe per la celtrafa agado de la lokaj Esperanto-Grupoj. La enhavo prezentiĝas jene: 1 : La rolo de la lokaj Esperanto-Societoj por realigo de la dua laborplano de UEA (I. Lapenna); 2: Unikaj eblecoj por informado sur loka nivelo (G. Becker); 3: Kie formiĝas la vera Esperantisto? (E. L. M. Wensing); 4: Kiel vivadigi niajn lokaj grupojn (M. Jaumotte); 5: Ekzemplo de modela esperanto-societo (I. Lapenna); Modela Statuto de Loka Grupo. El la Dua Baza Laborplano de [[UEA]]. Ne estas necese diri, ke ĉi tiu broŝuro estas speciale interesa por la lokaj Esperanto-grupoj de la tuta mondo. Al ĉiuj ĝi liveros abundajn konsilojn pri [[informado]], organizado kaj distraĵoj.|[[Nicolás Escartín|N. L. ESCARTIN]]. [[Boletín]] n155 (maj 1966)}} ===[[Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)]]=== Z. Adam. '''Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)'''. Eld. L. Boguslawski, Varsovio, 1914 (?) {{Citaĵo|Tiu grava verko havigos oportunan dokumentaron al la Esperantistaj literaturistoj kaj historiistoj. Ĝi daurigas, en pli kompleta kaj pli scienca formo, la laboron tiel bone komencitan de S-ro G. Davidov. La Esperanta - Pola Bibliografio enhavas: a) Esperantajn verkojn de polaj autoroj; b) polajn tradukojn de priesperantaj verkoj de nepolaj aŭtoroj; e) kolektajn verkojn de diversnaciaj autoroj. La ordo de libroj estas kronologia, sed nur laŭ jaroj, ĉiuj detaloj de la titoloj estas konservitaj. Prave rimarkigas S-ro Z. Adam, ke en la titoloj ofte troviĝas interesaj kaj gravaj detaloj por la historio de Esperanto. La valoro de tiu libro de S-ro Zakrzeuwki, jam granda en la estanteco, pli kaj pli grandigos en la estontjaroj.|Esperanto n172 jul 1914}} ===[[Esperanto poŝ-libreto]]=== '''Esperanto poŝ-libreto'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, 1913(?) du volumoj. N° 1. [[La Premiito]], novelo originale verkita en Esperanto de [[Herschel S. Hall]]. Nº 2. [[Tra la loko ensorĉita]], novelo originale verkita en Esperanto de [[J. Ŝirjaev]] ([[Ivan Malfeliĉulo]]) (17 paĝa). {{citaĵo|Feliĉe kaj esperige komenciĝas la malkara Esperanta poŝ-biblioteko. Efektive "La Premiito" kaj "Tra la loko ensorĉita" ambaŭ sin rekomendas per interesaj temoj, lerte kondukita rakonto kaj bona stilo. En "Tra la loko ensorĉita" mi rimarkis nur la kutiman malkorektajon de niaj rusaj literaturistoj: por ke aranĝi la edziĝofeston (por ke ili aranĝu, por aranĝi). Vidu sur la paĝo 14: por ke ŝi ne forkuru, ĉu iu el niaj rusaj legantoj komplezus skribi al mi (mi ne konas la rusan) kaj klarigi, kial la Rusoj emas tiun nekorektan uzmanieron de "por ke"? |[[Verto]]; Esperanto, n 148 jul 1913}} ===[[Esperanto the world interlanguage]]=== [[George Alan Connor]], [[Doris Tappan Connor]], [[William Solzbacker]] kaj [[Johano Baptisto Se-Tsien Kao]] (kompilintoj). '''Esperanto the world interlanguage — Six books in one'''. Eld. [[Thomas Yoseloff]], [[New York]], 1959. {{citaĵo|Tiu nova reviziita eldono (ses [[libro]]j en unu) enhavas ses partojn: ''Lingvoj kaj Esperanto. Praktika lernolibro. Moderna legolibro. Gvidlibro por la esperantistoj. Esperanta angla vortaro. Angla-Esperanta vortaro. Interesa, utila verko por ĉiuj, kiuj scias la anglan lingvon.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec.}} ===[[Esperdona Islando]]=== Jak. de Vreese. '''Esperdona Islando'''. Esperantigita de [[Fratulo Floriano]]. Eld. [[Espero Katolika]], Parizo, 1931(?) - Islanda originalo: '''Veelbelovend Ijsland''', eld. Xaveriana, Leuven, 1924. {{citaĵo|Tre zorge prezentita libreto, kies kliŝoj sur glata papero presitaj bele aspektas, dum la enhavo ĵetas specialan lumon sur la vivo en tiu malproksima lando, aparte je rilato al la Katolika religio.|[[ Belga esperantisto]] n.190 (nov 1931) }} ===[[Espersteno]]=== J. Catton . '''Espersteno'''. 1912(?) {{citaĵo|Tiu libro ne celas sole tiujn, kiuj jam scias la Pitmanan sistemon, sed ankaŭ samideanojn, kiuj dezirus konatiĝi kun tio per Esperanto. Ĉar ni ne esploris funde la aferon, ni ne povas juĝi pri la komparaj meritoj de ĉi tiu alfaro kaj tiu farita de alia amiko, S-ro Ledger ; tion oni povus decidi nur post detala ekzerciĝado pri ambaŭ. Ni nur konstatas, ke S-ro Catton evidente tre zorge kaj detale ellaboris la aferon, kaj ni kore rekomendas la [[libro]]n al la atento de ĉiu praktikanto de la “flugilhava arto.” |Z. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} === [[Estas, do, en Kristianismo io valora]] === [[Walter Searle]]. '''Estas, do, en Kristianismo io valora'''. Eld. «One by One» Working Band, London, 1921? ===[[Estonio antaŭe kaj nun]]=== '''Estonio antaŭe kaj nun'''. Eldonis Esperanta Turista Komisiono ĉe [[Esperanto-Asocio de Estonio]], [[Talino]], 1930. ===[[Estonta milito]]=== [[Johano de Bloch]]. '''Estonta milito'''. Eld. Libraro Pacifisma, Parizo, 1908(?) ===[[La Eterna Evangelio]]=== H. J. Pätiälä, pastro. '''La Eterna Evangelio'''. Eldonis la aŭtoro, [[Turku]], 1931(?). {{citaĵo|La aŭtoro intencas daŭrigi la serion de siaj libretoj pri sanktaj kaj bibliaj [[temo]]j. |[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Eterna Sopiro]]=== J. Olsvanger. ''Eterna Sopiro'''. Eld. [[Palestina Esperanta Ligo]], Jerusalemo. Tiu verko havis almenaŭ du eldonojn, la dua en la frua 1940 jardeko. ===[[Eŭropa kalendaro 1981-82]]=== '''Eŭropa kalendaro 1981-82'''. Eld. [[Eŭropa Klubo]], Paderborn, 1981. {{citaĵo|Ni havas antaŭ ni surprize kompletan, nekutiman, originalan kaj bele presitan kalendaron. La kovrilo, diverskolora jam, prezentas la flagojn de la diversaj ŝtatoj apartenantaj aŭ apartenontaj al la [[Eŭropa Komunumo]], kaj per diversaj koloroj kaj frazoj montras kion interne havos la kalendaro, tio estas veran eŭropan kulturan informaron. La samaj frazoj de ĉiu paĝo aperas en la lingvoj de la membroj de la nuna, E-Komunumo, krom en la latina kaj en la internacia lingvo Esperanto. Jam de la unua paĝo, krom la notoj de normala kalendaro (dato, semajntago, monato) kaj ĉiam en la menciitaj lingvoj, paĝon post paĝo, oni trovas veran internacian [[vortaro]]n por lerni eŭropajn lingvojn aŭ rememori ilin se iam lernitajn. Krom tio aperas la historio de la evoluo de la Eŭropa Unio, kaj la historio, [[klimato]], ekonomio k.t.p. de la diversaj eŭropaj landoj. Vere ne temas pri poŝa. nek mura kalendaro, sed informa kalendaro, taŭga por sciemaj personoj, ĉar ĝi enhavas ankaŭ prezentadon de la fonetiko, gramatiko k.t.p. de Esperanto, krom aliaj tre utilaj informoj pri eŭropaj gastejoj, hoteloj, konendaj Deklaracioj kiel la [[Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] kaj la Memorando de la [[Eŭropa Klubo]]. Por la studentoj, por la lingvamantoj ĉi tiu kalendaro estas posedinda [[juvelo]], kiu permesas lerni aŭ perfektiĝi en diversaj lingvoj samtempe kaj ekkoni novaĵojn kiuj neniam restos malaktualaj. Al tio jam dirita, ni devas aldoni ke la kalendaro prezentas en la lastaj folioj la datojn ĝis 1989-a. Ni gratulas la Eŭropan Klubon de Paderborn pro la granda laboro kaj bona prezentado kaj informado kiun tiu kalendaro proponas al la leganto.|Uruena. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} === serio [[Evangelio de belismo]]=== Okamoto Rikiiĉi (岡本力一著). Eldonis Belisma Koopera Kulturejo, [[Ŝizuoka]], 1932 Serio de tri volumenoj, ĉiu en amplekso de 44 paĝoj kaj formato de 13x19 cm: # [[Evangelio de spirita korpo]] # [[Evangelio de sinkompletigo]] # [[Evangelio de pura belo]] ===[[La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto]]=== '''La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto en lingvoj Esperanta kaj Portugala.'' Eld. [[Federação Espírita Brasileira]], Rio de Janeiro, 1946? {{citaĵo|Represoj el la Biblio, kun Portugala teksto en paralela kolumno. Espereble ĝi tre utilos al la Brazila [[Esperantistaro]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 491-492 mar-apr 1946}} === Eŭropo Unuigita === '''Eŭropo Unuigita. N° 1. (Skizo de praktika programo pacifista)'''. Teksto Esperanta-Franca. Verkita kaj eldonita de V. Zielinski, [[Konstantinopolo]]. 32 paĝoj 14 X 22 cm. {{Citaĵo|Plej priatentinda [[studo]] pri la nune tiom diskutata problemo de la universala pacigo de la homaro. La aŭtoro ne forgesas la potencon de la lingva pacigilo, kaj dediĉas al Esperanto gravan rolon en la praktikado de la de li proponitaj principoj. La libreto ankaŭ enhavas projekton de mallonga sed klara [[regularo]] de la celata Proksimorienta Paca Asocio|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == F == ===[[Faktoj pri Germanujo]]=== [[Helmut Arntz]]. '''Faktoj pri Germanujo'''. Eld. Franz Steiner Verlag, Kolonio, 1958. [[Dosiero:Faktoj pri Germanujo.jpg|eta]] {{citaĵo|Ĝi estas la libro kiun la Germana Federacia Registaro disdonis senpage al la partoprenantoj de la [[UK 1958|universala kongreso en Mainz]] : kaj kiu ĝi nun disponigas al la Fremdlandaj esperantistoj por la prezo de nur unu respondkupono ! Vera donaco ! Ĝi estas tre interesa kaj tre bela. Tute kompreneble ĝi prenas starpunkton kontraŭ la reĝimo en [[Orienta Germanujo]] kaj konsideras fakte kiel Orientan Germanujon la parton kiu troviĝas nun en la Pola ŝtato. Lingvo bona kaj klara. Sed ni ne povas allasi la vorton dojeno : dekano estas la ĝusta vorto. Kara legant(in)o, rapidu havigi al vi tiun riĉan fonton de dokumentado.|[[Belga esperantisto]] n367 (mar-apr 1960)}} {{citaĵo|La nova eldono de tiu informilo pri la nuntempa Germanlande estas detala [[ekspozicio]] de ĉiuj pecoj kaj porcioj kiuj entute formas la tutan nacion, kun [[institucio]]j, registaro, formo de vivo, kaj popola evoluado. Kiel ĉiuj germanaj [[libro]]j, la aspekto estas serioze eleganta kun klaraj fotoj kaj originalaj desegnoj. La enhavo pritraktas la antikvan historion de la lando pasante tra la mezepoko ĝis la modema tempo, kie reliefiĝas la gravaj krizoj kiuj skuis ne nur tiu ŝtato, sed la tutan mondon. Estas rimarkindaj la atingoj kaj alta [[nivelo]] de disvolviĝo, en la kampo de la scienco, arto, kun biografioj de muzikistoj kaj verkistoj; same kiel en la sperta fako, kie oni vidas la progresojn atingitajn de la nova generacio. Finfine oni klare vidas la plibonigojn akiritajn lasta tempe per konstanta laborado kaj persistemo. Potenca ekonomio, aktiva vigla komerco kaj industrio, alta kulturnivele kaj agrablaj vivkondiĉoj por la civitanoj. Estas preskaŭ neeble priskribi detale la tutan interesan informadon. Tial kiu deziru sin informi pri la moderna vivo en tiu lando legu «Faktojn pri Germanujo» |A. Salete. [[Boletín]] n159 (jan 1967)}} ===[[Faktoj pri Nederlando]]=== '''Faktoj pri Nederlando'''. Eldonis la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, ''[[d:Q1037495|Ministerie van Buitenlandse Zaken]]'', [[Amsterdamo]], 1970(?) {{citaĵo|Informa [[broŝuro]] 48-paĝa, pri tiu interesa kaj laborema lando. La teksto estas dividita en 13 ĉapitrojn kaj ilustrita per pluraj fotografaĵoj.|[[Boletín]] n182 (nov 1970)}} ===[[Faktoj pri Norvegujo]]=== '''Faktoj pri Norvegujo''' tradukis [[Hans Amund Rosbach]]. Eld. Chr. Schibsteds Forlag, [[Oslo]], 1953(?) {{citaĵo|Jen tre interesa libreto, ĝemela frato de tiu titolita «Faktoj pri Danlando». Ĝi estas Esperanta eldono de oficiala informbroŝuro, pri la norvega lando, aperinta jam en pluraj lingvoj. Eldonita de Chr. Schibsteds Forlag kaj la plej granda norvega taggazeto ''[[Aftenposten]]'', en kunlaboro kun [[Norvega Esperantista Ligo]], ĝi ricevis subvencion de la norvega departemento por la ekstero. Koncize, sed abunde, la libreto donas konkretajn kaj objektivajn informojn pri la bela lando de la [[fjordo]]j, kiu certe interesos al ĉiuj esperantistoj. La nomo de la tradukinto, [[Johan Hammond Rosbach|S-ro H. A. Rosbach]], konata aŭtoro de «Bagatelaro», estas bona garantio pri lingvoperfakteco. Miaopinie, estus tre interese eldoni similajn libretojn pri aliaj [[lando]]j, kiuj konstigus belan [[kolekto]]n.| J. JUAN FORNÉ [[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro]]=== '''La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro'''. Eld. Nederlanda Ĝenerala Fremdultrafika Asocio <!-- nacilingve ne ''Nederlandse Algemene Buitenlandse Verkeersvereniging'' - kio do? -->, [[Hago]], 1938(?) {{citaĵo|Rimarkinda raporto pri la konstruo de digo, kiu en majo 1932 fine fermis la sudan parton de la [[Suda Maro]] (Zuider Zee), kiu fariĝis pro tio akvo enlanda, aldonis 794 al la surfaco de [[Nederlando]], kaj donos kultivlaboron al 300,000 homoj. Sendube unu el la plej interesaj kaj rimarkindaj inĝenieraj laboroj iam plenumitaj. La rakonto estas unika, klare prezentita, kaj belege ilustrita per 33 bildoj elaeraj. Ni varme rekomendas, ke oni ĝin akiru. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 395, marto (1938)}} ===[[La Fianĉino de Olivetan]]=== Denise Hourtisque. '''La Fianĉino de Olivetan'''. Trad. André Bachelier. Eld. [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]], Parizo, 1955(?). {{citaĵo|La enhavo rekondukas nin al la unua periodo de la reformaco (''tiel''), kiam la protestantoj suferis pro gravaj kaj teruraj persekutoj ofte finigantaj sur la [[brulŝtipo]]. Ĝenerale la lingvo estas bona, kvankam kelkaj gramatikaj eraroj ne mankas. Ekz. pago 2: li edzigis sencerbulinon tian, KIA vi. (kiel), paĝo 3: Neniam mi vidis lin kolerantan (koleranta) konduki ĝis bona fino (al); paĝo 6: ĝis ĵeti nin (prepozicio antaŭ infinitivo).|[[Belga Esperantisto]] - Numero 332, aprilo 1955}} ===[[La filoj de l’ŝtonkora homo]]=== T. Horvath, [[Pŭl Korcsmŭros]]. '''La filoj de l’ŝtonkora homo''', trad [[Vilmos Benczik]]. Hungara Esperanto-Asocio, Budapest (1978), 60 p. Bildstria libro bazita en samnoma romano de Mór Jókai (1825—1904). {{citaĵo|Mór Jókai (1825—1904) estas granda [[romanisto]] de la lastjarcenta Hungario. Li verkis pli ol cent librojn, ties temoj li ĉerpis el la heroaj eventoj de la [[revolucio]] kaj liberecbataloj de la jaroj 1848/1849, kaj la tielnomata «reformepoko" inter 1825 kaj 1848. "La filoj de l’ŝtonkora homo" aperis [[1869]], du jardekojn post la malvenko de la liberecbatalo. Ĝi estas deviga legaĵo en la antaŭlasta klaso de la hungaraj [[bazlernejo]]j, ĝi estas tradukita en ok [[lingvo]]jn kaj plurfoje filmigita. HEA prezentas al eksterlanda legantaro la skeleton de la ampleksa verko en [[formo]] de bildrakonto. [[Vilmos Benczik]] esperantigis la tekstojn de T. Horvath kiuj akompanas la desegnaĵojn de [[Pŭl Korcsmŭros]]. Estas provo apliki la en multaj landoj popularan formon de bildrakontoj kaj liveri facilan, intereskaptan legaĵon ankaŭ por komencantoj. Rakontiĝas la aventura historio de la tri fratoj Baradlay kiuj diversmaniere kaj diversloke partoprenis la revolucion [[1848]]. Eĉ tiu mallonga bildrakonto kun malmultvorta teksto prezentas mozaikon de aventuro, politiko, heroismo, sed ankaŭ amo, malico, humoro. Eble la bildrakonto instigas al legado de la nacilingvaj tradukoj de verkoj de Mor Jokai, kiuj helpas al eksterlandanoj pli bone kompreni hungarojn. Tio estis unu el la motivoj kiuj instigis. HEA-n eldoni tiun-ĉi libreton.|[[Linde Knoschke]]. [[Der Esperantist]] - Numero 103, Majo (1980)}} === [[La fina batalilo]] === [[Theodora Wilson Wilson]]. '''la fina batalilo (Hellito aŭ...) Vizio'''. Trad. anonima. Eld. C. W. Daniel Ltd., London, 1916(?) 172 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro interesa por ĉiu samideano. Oni sentas, ke la aŭtorino ĝin verkis el plena koro. Kortuŝita de. la teruraĵoj de la Milito, inspirita verki libron, kiu prezentos la faktojn al la ĝenerala nescianta publiko, ŝi esperas, ke la publiko, siavice, kortuŝiĝos kaj inspiriĝos forte militi kontraŭ la milito. Neniu homamanto povas legi la malgajigajn paĝojn ne pensante: “ Efektive tiuj veraĵoj devus esti konataj de ĉiuj, kaj precipe de la nepensemuloj, kiuj avide sekvas la politikajn kaj ĵurnalistajn alvokojn kaj blinde kredas la troigojn kaj falsdirojn de la ĉieaj militemuloj.” En Ĉapitro VII, kie soldatoj parolas en vagonaro en Ĉapitro X, kie flegistino kaj alia virino malkaŝas siajn korsentojn, en Ĉapitro XVII, kie la “ homamaso ” montras sian timon kaj brutan forton,en Ĉapitro XXVI, kie vundita oficiro kaj pastro ortodoksa interŝanĝas siajn opiniojn pri “[[Dio de Bataloj]],” kaj en aliaj, oni facile konstatas, ke la verkintino profunde konas la homan karakteron. Tute trafeŝi prezentas bildon post bildo de la [[Granda Milito]], sed me, kiel la populara kinematografo ilin prezentas. Efektive la libro dividiĝas en 33 Ĉapitrojn, kaj preskaŭ ĉiun oni povas legi kiel apartan rakonton. Tamen la tuta ĉapitraro prezentas unu historion pli malpli bone kunligitan. Al la recenzisto ŝajnas, ke eble la libro mem estus pli grava kaj pli efika, se ĝi enhavus malpli da fantaziaj Ĉapitroj, kaj simple prezentus la krudajn faktojn kiel ili estas, lasante al la imago de ĉiu religiulo aŭ nereligiulo la eltrovon de la vera kaŭzo de la tragediaj tagoj, kiujn ni nun travivas, Pri la esperanta stilo, al la recenzisto malmulto ŝajnis kritikinda. Vortoj kiel “mesaĝo,” “murdi”, “mis-kompreni,” “ perpleksi,” kaj “ kunsorti” ne estas troveblaj, certe, en la ĝisnunaj vortaroj. Iliaj advokatoj pretendas bezonon de tiaj vortoj, kaj, cetere, ĉiam estas permesite al verkistoj la provuzadon de tiaj novaj vortoj. Tamen estus bone aldoni ĉiam moton pri la provvorto, kiel, efektive, oni faris pri unu el la supraj vortoj. (Vidu p. 77). Oni rimarkas: “ Ĉio por kiu, p. 12, kaj “ ĉio por kio,” p. 18. La unua, kredeble, estas preseraro. Malofte eraroj de stilo enestas la libron, sed eble “ kaptante la punkton,” p. 21 ne estas klara al alilanduloj ; kaj pli bona ol “ rediris,” lasta linio, p. 24, estus “ respondis.” Aliflanke, oni povas rekomendi al ĉiu studanto de Esperanto la legadon de tia bone kaj lerte tradukita verko.|Moljo. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 146, Februaro (1917)}} === [[Foiro de Frankfurt]] === '''Foiro de Frankfurt. 23-29 sep.''' Frankfurt, 1923, 23 pĝ. Ilustrita. ===[[Folkenes forbund om esperanto]]=== '''Folkenes forbund om esperanto'''. Eld. [[Centra Dana Esperantista Ligo]], Kopenhago, 1923. ===[[Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj]]=== A. Varagnac. '''Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj'''. Eld. Union Republicaine, [[Chalons-sur-Marne]], 1935(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Studaĵo pri la utileco de folklora [[studo]], kun klasifiko kaj priskribo de ĝia [[kampo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[La Franca Linio]]=== '''La Franca Linio. La Linio, kiu fortranĉas la angulon Plymouth al Novjorko en malpli ol ses tagoj'''. Eld. Compagnie Generale Transatlantique, Ltd., Londono, 1926 (?), 8 pĝ. ===[[Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro]]=== [[Yoshi H. Ishiguro]] kaj [[Kurachi Haruo]]. '''Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro'''. Eld. Kiboŝa, [[Tokio]], 1931(?) {{citaĵo|Luksa rizpapera 100-paĝa [[gramatiko]] kaj vortaro Esperanto-japana, lede bindita, por la veŝt-poŝo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 314, Junio (1931)}} == G == ===[[Gajaj Klubvesperoj]]=== [[Gudrun Riisberg]] kaj aliaj '''Gajaj Klubvesperoj'''. Eld [[Dansk Esperanto-Forlag]], Aabyhoj, 197(?) {{citaĵo|Jen kolekto de bonhumoraj skeĉoj kaj ludoj tre adekvataj por vivigi nian lingvon en la kluboj. La libreto estas tre bonvena pro la spriteco kaj facila ludeblo de sia enhavo. Mi citu la skeĉojn “La kudrilo", ludebla de kvar aktoroj; “Egal-Rajto", "Fatamorgano" kaj "Kion vi diras?" ludeblaj de du kaj "La Porko” ludebla de tri. Kio pli bona ol praktikadi amuze? La preso esta s tre klara, mi trovis nur tri preserarojn, kiujn mi citas por eviti miskomprenon: p. 5, orelon ilin ( : ili); p. 8 foriros (: foriras); viziko (veziko ) . La lingvo estas korekta. Tamen... bedaŭrinde la uzo de: TIOM tiom malgaja, tiom granda, tiom malĝentila (paĝ. 18, 20, 22) kontraŭ la tradicia kaj pli flua TIEL. ATA "Li povas e sti savATa". AT kiel AS esprimas absolute neperfektan agon, dum la frazo citita celas perfektecon, do savITa (p. 25). A kun la pasiva gerundio. "Veni nerazita” anstataŭ nerazite. AS Por subjunktiveco: “ke la sinjorino estas zorge vestita ” anstataŭ estu. Miaj atentigoj ne iras nur al la simpatia libreto "Gajaj Klubvesperoj”, sedal ĉiu , kiu uzas la lingvon diverĝe, neunuece.|[[Salvador Gumá]]. [[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Geodezia fakterminaro en ses lingvoj]]=== '''Geodezia fakterminaro en ses lingvoj'''. Eld. Budapesti Geodeziaj es Terkepeszeti Vallalat, Budapeŝto, en kvar volumenoj: 1976/1980/1981. En la angla, Esperanto, franca, germana, hungara kaj rusa. 1-a parto: Kompensuma kalkulado, kupera geodezio, landa [[mezurado]], 1976 (322 p.) ; 2a parto: Instrumentoj, iloj, instrument-teknikaj nocioj, 1978 (388 p.); 3a parto: Elementa [[geodezio]], parcelado, urb-ordigo, katastro, grundoklasifiko, 1980 (374 p.); 4a parto: [[Topografio]], 1981 (343 p.), 25 cm. === [[George Williams]] === '''George Williams. Skizo de la vivo de la fondinto de la [[Kristana Asocio de Junaj Viroj]] okaze de la centjarfesto de lia naskigo'''. Eld. Tutmonda Komitato de la K. A. de J. V., Ĝenevo, 1921. {{Citaĵo|Traduko laŭ la franca resumo de Th. Geisendorf de la angla verko «The Life of Sir George Williams». — La esperanta stilo kaj lingvo de tiu libro estas bonegaj. Entute tiu eldonaĵo estas tre interesa dokumento|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} ===[[Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns]]=== '''Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns'''. Eld. [[Esperanto-Udine]], [[Udine]], 1935(?) ===[[Grammatica da Lingua Esperanto]]=== [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. '''Grammatica da Lingua Esperanto'''. 2a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. ===[[La Granda Reĝo]]=== Pastro Joaĥim. '''La Granda Reĝo'''. Eld. Sekretariejo de la Surtronigo de la S. Koro de Jesuo, Ginneken, 1936(?), 22 pĝ. {{citaĵo|Alvoko al la honorigo de bildo de la [[Koro de Jesuo]] en Romkatolikaj hejmoj, kaj historio de tiucela movado. Lingve sufiĉe bona, sed ne perfekta. Ĉu necesas ''devocio, supremacia'' Preferinda estas ''Jesuo'', ol ''Jezuo''.|[[Montagu Christie Butler|M. C. B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, oktobro (1936) }} ===[[Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto]]=== '''Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto'''. Eld. [[Liga Esperantista Brasileira]], Rio de Janeiro, 1941(?) {{citaĵo|En ĉi tiu volumeto ni vidas serion de 21 [[bildopaĝo]]j, kiuj prezentas objektojn el la [[ĉiutaga vivo]]. Sur ĉiu paĝo troviĝas plimalpli 50 Esperantaj terminoj, nomantaj la [[objekto]]jn desegnitajn: entute la libro enhavas la nomojn de preskaŭ 1000 objektoj. Pri la Esperanta teksto respondas S-ro [[Alberto Couto Fernandes|S. Couto Fernandes]] [''tiel''], kaj (kiel oni atendus ĉe tia eminenta samideano) ĝi estas tute laŭdinda. Unu-du nekutimaj terminoj estas [[persieno]] (Venetian shutter) (kp. ĵaluzio, Venetian blind); kaj [[babasuarbo]], [[karnaubarbo]] (nomoj de lokaj arboj, kies signifon ni ne eltrovis). La ''[[Union Jack]]'' estas standardo Brita, ne sole Angla. Anstataŭ [[golfio]] aŭ gaŭfo (eksperimentaj nomoj ne plu uzataj) oni nun ordinare nomas la ludon [[golfo]]. Diversloke la bildoj estas iom tro malgrandaj aŭ malklaraj por facila distingo. Sed por 130 milreis la kursestro povas ricevi de la eldonejo la kolekton “A”, kun la samaj bildoj grandformataj por montro surmure : tio tre faciligus la instruadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 433-434, Majo - Junio (1941) }} ===[[Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj]]=== '''Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj'''. Eld. [[Eldonejo de Esperanto]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1933(?) {{citaĵo|Konsiloj por la lernado de Esperanta [[stenografio]] Duployé-Flageul kaj modela traduko de l’ ekzercoj.|[[Brazila Esperantisto]] 1933_n258-261_jan-apr.}} [[dosiero:Ŝapiro - Gvidilo tra Bialystok, 1923.pdf|eta|140ra]] === [[Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro]] === '''Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ([[d:Q94695516]] en vikidatumoj) == Ĝ == ===[[Ĝenerala instruado en V.D.R.]]=== '''Ĝenerala instruado en V.D.R.''' Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1971. {{citaĵo|Malgraŭ la sanga batalado, kiu jam de 25 jaroj ŝtormas tra Vjetnamio, la ĝenerala instruado disvolviĝas en vere mirigaj proporcioj, se konsideri kiom da obstakloj kaj handikapoj devas superi militanta popolo. Ĉi tiu [[libro]] bone prilumas la nunan situacion en la kampo de la edukado en [[Nord-Vjetnamio|V. D. R.]], faras rivelajn kom parojn kun la panoramo de pasintaj tempoj kaj projektas kun fido kaj optimismo por la futuro. Leginda libro, kies klara, simpla lingvo estas kroma logaĵo.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} == H == === [[Handbook of the church esperantist leage]] === ''Handbook of the church esperantist leage (La Eklezia Esperantista Ligo)''. Eld. [[Eklezia Esperantista Ligo]], [[Huddersfield]], 12 paĝoj 22 X 14 cm. {{Citaĵo|Tre efike redaktita broŝuro en angla lingvo. Ĝi enhavas klarigon de la tuta programo de la ligo Eklezia, kiu konsistas el: Enkonduki Esperanton en la servo de la religio, Pliigi la Influon de l'Eklezio per Esperanto, Favorigi la literaturon de la internacia lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Hat Esperanto eine Zukunft?]]=== '''H. Jungschaffer'''. '''Hat Esperanto eine Zukunft?'''. 1948(?) ===[[Hejmoj de Birdoj]]=== [[Ju Zi]] '''Hejmoj de Birdoj'''. Ilustrita de [[Wu Daisheng]]. Eld. [[Ĉina Esperanto-Eldonejo]], [[Pekino]], 1983, 21 cm. {{citaĵo|Plenkolora infanlibreto pri birdoj kaj ties [[nesto]]j.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Heroldo-Taschenworterbuch]]=== '''Heroldo-Taschenworterbuch'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1933(?) 131 pĝ. {{citaĵo|Esp-Germana kaj German-Esperanta poŝvortaro; klare presita, oportuna formato. Kun plenaj [[listo]]j de nomoj geografiaj kaj personaj, kaj interesa kaj utila enciklopedieto de la [[Esperanta movado]]. Bedaŭrinde la vortaro multe tro facile enlasas vortojn senutilajn kaj dubindajn. [[Ŝanĝo]], ekzemple, de ''fugo'' al ''fugeo'', aŭ de ''vipuro'' al ''vipero'', estas neakceptebla. ''Komuti'' kaj ''ŝalti'', ''gracila'' kaj ''svelta'', ''niti'' kaj ''vinkti'', ''MET'' kaj ''CET'', baraktas kune por ekzisto. Ŝajne oni celis kolekti multajnrenkonteblajn formojn senkribre, lasante la lolon kaj la tritikon kreski kune. Tio utilas pli al la leganto de nia [[gazetaro]], ol al la lernanto bezonanta gvidon. Malgraŭ la amaso da novaj [[vorto]]j, mankas ''heĝo'' ! | [[La Brita Esperantisto]] - Numero 336, Aprilo (1933)}} ===[[Hebrea progreso en Palestino]]=== '''Hebrea progreso en Palestino. Prezentita al la XVII-a Tutmonda Kongreso de Esperanto en Ĝenevo en Aŭgusto 1925'''. [[Centra Cionista Organizaĵo]], Londono, 1925. ===[[Hibakusha]]=== '''Hibakusha'''. Eld. Nihon Hidankyo. Tokyo 1982, 20 p. {{citaĵo|Hibakeoj en Esperanto nomiĝas la vunditoj kaj domaĝitaj de la jeto de atombomboj far [[Usono]] sur Hiroŝimon kaj Nagasakion. La Japana Federacio de la organizaĵoj de A- kaj [[H-bombo]]j suferitoj ([[The Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferiers Organization]]) eldonis 3-lingvan (Esperanta, angla, itala) riĉe kaj ja terure ilustritan kajeron pri la detruitaj [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasaki]] kaj pri ties mortbruligitaj aŭ ankoraŭ vivantaj viktimoj. Ege emociiga broŝuro, kiu helpu al ankoraŭ pli aktiva kontraŭstaro al la usona minaco de "unua nuklea bato". Ni represas parton de la [[broŝuro]]. „'''Kial estis uzita la atombombo?'''<br> Meze de 1945 Japanio jam perdis ĉiom da maraj kaj aeraj armefortoj, kaj preskaŭ restis sen militpovo por daŭrigi la batalon. En [[februaro]] interkonsento estis farita inter la [[aliancano]]j en Jalta, ke Sovetunio partoprenu la militon kontraŭ Japanio en Siberiu [''tiel''] komence de aŭgusto, ĝis tri monatojn post la [[malvenko de nazia Germanio]]. La uzo de la [[atombombo]]j fare de Usono fakte ne estis "por mallongigi la agonion de milito, por savi milojn kaj milojn da vivoj . . ." (la prezidento [[Harry S. Truman|Truman]]), sed "por havigi al si politikan [[avantaĝo]]n en la usona postmilita strategio kontraŭ Sovetunio" (la milita [[sekretario]] [[Henry L. Stimson|Stimson]]). Troviĝis ankaŭ alia kaŝita celo, nome, por esplori la povon de la atombombo pretige por la plua uzo de nukleoj armiloj en la [[estonteco]]. Jen kial ambaŭ urboj estis elektitaj kiel celobjektoj por fari eksperimenton sur la vivantaj korpoj. Pro tio Usono rigardis la damaĝon milita sekreto kaj rifuzis helpi la [[hibakŝo]]jn malgraŭ propono farita de [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Usono perforte venigis multe da hibakŝoj al militaj hospitaloj en Hiroŝima kaj Nagasaki, kie ili prenis specimenojn de ilia sango kaj fortranĉis la afektitajn partojn de iliaj malfortiĝintaj korpoj por patologia esplorado, traktante la viktimojn kiel "[[kobajo]]jn", sed ili donis al ĉi tiuj nenian medicinan traktadon.<br> '''Hibakŝoj alvokas por la neniigo de nukleaj armiloj'''.<br> En 1954, kiam Usono faradis eksperimentojn de hidrogenaj bomboj en la [[atolo Bikini]], la telekomunika funkciulo de Japana fiŝista [[ŝipo]], aganta en Pacifika Oceano, mortis pro la radioaktiveco el la "[[polvo de morto]]" kiu falis sur la ŝipon. Tio vekis fortan indignon en larĝa gamo de japana popolo, kaj la [[movado]] kontraŭ A- kaj H-bomboj disvastiĝis tra la tuta lando. Kuraĝigite de la [[Unua Monda Konferenco kontraŭ A -kaj H-bomboj]] en Hiroŝima en 1955, la neglektitaj hibakŝoj unuigis sin kaj formis [[Hidankyo]] [''tiel''] (Federacio de Asocioj de Viktimoj de Atom- kaj [[Hidrogenbombo]]j) la sekvantan jaron. Ekde tiam la hibakŝoj persistis en aktivadoj ĝis nun, postulante la kompletan malpermeson de {{J|nuklea armilo}}, kaj postulante de la registaro efektivigon de nova leĝo por la helpo al hibokŝoj. Subtenate de multe da civitanaj organizoj, Hidankyo, klopodas kolekti 20 milionojn da subskriboj por postuli la starigon de leĝo por helpi la hibakŝojn, kaj ĝi preparas sendi [[delegitaro]]n eksterlandon por dissemi la [[vero]]n, kaj denunci la krimecon de la atorm-bombado pri Hiroŝima kaj Nagasaki." La broŝuro ankaŭ ekzistas unu lingva.|[[Der Esperantist]] n123 jan. 1984}} ===[[Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado]]=== '''Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado'''. Eld. Eldon-Komitato por Hirosima-Nagasaki, 1978. {{citaĵo|''„Estis mateno agrable serena; oni antaŭvidis ardan varmegon kun la koruso de cikadoj kiel kutime en somero. Hiroŝima, la 6an de aŭgusto 1945, je la 8a horo, 15 minutoj. Matennebulo jam forpasis sub la intensa sunbrilo, kiu ankaŭ tiutage aŭguris tipan somertagon kun varmego. Nagasaki, la 9an de aŭgusto 1945, je la 11-a horo, 2 minutoj. Jen la fatalaj momentoj, kiam du atombomboj de la usona armeo, urania kaj la alia plutonia, unuafoje uzitaj en milito, atakis la du urbojn. Ili pereigis 130 000 — 140 000 homojn en Hiroŝima kaj 60 000 — 70 000 en Nagasaki“.'' Aperis 1979 en Japanio libro pri la sekvoj de la unua atombombado. „Hiroŝima — Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado“. La ampleksa 350-paĝa librego entenas 390 fotojn kolorajn kan nekolorajn, kiuj estas faritaj horojn post la bombado aŭ jarojn poste (ĉar atombomba malsano ankoraŭ hodiaŭ rabadas vivon de travivintoj) kaj 93 kolorajn bildojn, kiuj estas desegnitaj surloke aŭ pentritaj de la bombitoj („hibakŝoj“) mem. Entute oni elektis tre zorge el materialo de pli ol 4000 fotoj kaj 2500 desenaĵoj. Multaj fotoj nur lastatempe estas disponigitaj de la usona mararmeo. Preskaŭ ĉiuj fotoj estas faritaj rekte de la originalaj kliŝoj de la [[posedanto]]j. La libro estas verŝajne unika en la mondo. La eldonadon de la libro ebligis per sia mono 15 000 japanaj civitanoj, kiuj formas la bazon por la „Komitato de Japanaj Civitanoj por sendi Donacajn Kopiojn de Bilda Dokumento de la Atombombado al Niaj Infanoj kaj Kolegaj Homoj en la Mondo“. Ĝis nun aperis eldonoj en la japana, angla, hispana lingvoj kaj en Esperanto. Dum la somero 1979 delegitaro de tiu-ĉi komitato traveturis kelkajn eŭropajn landojn kaj ankaŭ, fine de aŭgusto, estis gastoj de la „Packonsilantaro de GDR“, por transdoni la librojn al la reprezentantoj de GDR. Du [[reprezentanto]]j de la [[Japana Pacdefenda Esperantista Asocio]] (la japana [[MEM]]-sekcio), nome [[Kimiaki Kurita]] kaj [[Ikuo Senga]], kiuj apartenis al la [[delegitaro]], transdonis ekzemplerojn de la esperantolingva eldono al la [[prezidanto]] de [[Centra Laborrondo Esperanto]], [[Rudolf Hahlbohm]]. Tiom pri la faktoj. Nun iom pri la fono de la verko. Ni legas: „Kiel eble plej frua efektivigo de la kompleta abolicio de nukleaj armiloj kaj de la plena malpermeso de atom- kaj hidrogenbomboj — tion forte aspiras ĉiuj [[homo]]j en la mondo. Ni devas nepre komuniki al la sekvantaj generacioj kaj al ĉiuj homoj en la mondo la neniam ripetendan tragedion de Hiroŝima kaj Nagasaki. Tiu arda deziro kovis kaj naskis tiun ĉi libron. La [[projekto]] startis per ideo hazarde ekhavita. En iu mezlernejo en Gubernio Hiroŝima la lernantoj regule sendadis al aliaj [[mezlernejo]]j en la lando lernomaterialojn pri la atombombado, kiujn ili ricevis de siaj instruistoj kaj gepatroj. El tio sekvis, ke en iuj lemejo) oni ekhavis lecionojn pri la atombombado, kaj ke naskiĝis kontakto inter la geknaboj jen per korespondo jen per rekta renkontiĝo. Cu do ne eblos fari la samon adrese al la tutmondaj popoloj? Tio estis la [[ideo]] trafinta unu patron, kiu vizitis Hiroŝimon kune kun siaj infanoj kaj estis forte impresita de la valora agado de la geknaboj. Li tuj parolis al siaj amikojj pri la sugesto, kaj tiel komenciĝis la tuta afero.“ Kion diri pri la fotoj mem? Ili estas tiom teruraj kaj animskuaj, ke apenaŭ sufiĉas la homa lingvo sin esprimi. Tro malmultaj ja scias pri tio, kio okazis 1945 al tiuj du urboj. Gi estas la infero laŭ ĉiuj eblaj variantoj de imago-povo. Se oni trafoliumis la libron, oni ekkomprenos, kio atendos la mondon, se oni ne sukcesas bridi la militpreparantojn. Por ke la libro ankaŭ aperu en Esperanto, esperantistoj-subtenantoj el [[Japanio]] fondis apartan asocion por akceli la [[eldonado]]n. Deko da esperantistoj tradukis la tekston sub la kontrolo de Konisi gaku. Povas okazi, ke japana esperantisto donacos tiun verkon al sia eksterlanda amiko. Tiam tiu nepre sendu sian impreson al„Hiroŝima-Nagasaki osekaj e okuru esperanto no kai“ ĉe Japana Esperanto-Instituto, Wasedamati 12-3, Siuzyuku-ku, Tokio, 162 Japanio. La libro estas forta kaj siaspece unika alvoko al la homaro, ĉion entrepreni por ke finfine ekhaltu la vetarmado, venu la plena kaj senkondiĉa malarmado kaj estu sekurigita la paco. En tiu strebado la esperantistoj de GDR estas plene je la flanko de la japana civitana komitato.|[[Der Esperantist]] - Numero 100, Februaro (1980)}} {{citaĵo|La libro pri Hiroŝima—Nagasaki. Spertoj el ĈSSR<br> Nia paca sekcio streĉas forton, kiel eble plej multe helpi en la batalo por forigi nukleajn armilojn. En tiu klopodo tre helpis al ni japanaj pacamikoj, kiuj donace sendis al ni fotoalbumojn "Hiroŝima — Nagasaki", bilda dokumento pri la atombombado. Tiu donaco instigis nin, sendi al ĉiuj rondetoj alvokan leteron, ke ili organizu inter esperantistoj prelegojn pri la nuklea danĝero kaj ke ili uzu la [[libro]]n kiel dokumenton de teruraj postsekvoj. Paroladoj estis organizitaj ne nur inter esperantistoj, sed la albumoj estis pruntitaj al diversaj societaj organizaĵoj, kie diskutoj havis tre bonan rezulton. Ĝis hodiaŭ jam estis organizitaj prelegoj en 56 lokoj de Ĉeĥoslovakio kaj konstante venas postuloj pri la prunto de tiu ĉi unika libro. Laŭdinda fakto estas, ke la rondetoj en Trebiĉ preparis enkondukan skriban prelegon por ĉiuj. De plua rondeto estis la prelego surbendigita. Aliaj [[aktivulo]]j preparis [[diapozitivo]]jn, lauj vagas kun la libro. Alia rondeto preparis mallongan filmon pri diskuto, kiun instigis trarigardo de la bildoj. Kelkaj kluboj sukcesis pri prelego publiki artikolojn en tagaj gazetoj. Unu aktivulo fondis kronikon de eldiroj, kie ĉiu trarigardante povas skribi sian impreson pri la libro. La libro estis ankaŭ uzita por instruado en alta lernejo en studobjekto „radio�aktiveco **. Ni kredas, ke pluaj rondetoj ankaŭ disvolvos novajn metodojn kaj [[maniero]]jn por la plej efika eluzo de la bilda dokumento. Mi volas esprimi sinceran [[danko]]n al la japanaj pacamikoj, kiuj donis per la eldono de libro decidan paŝon...|[[Drahomir Koĉvara]]. [[Der Esperantist]] n112 feb. 1982}} ===[[Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo]]=== [[Herbert Runham Brown]]. '''Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo'''. Eld. la aŭtoro, [[Enfield]], 1937(?) {{citaĵo|Interese kaj klare prezentas la vidpunkton de la absolutista militrifuzanto pri la nuna situacio en [[Hispanio]], kaj la problemoj naciaj kaj personaj (ekz., “Se mi estus en Hispanujo!”) kiujn ĝi levas. Lingve bonega. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 383, Marto (1937)}} ===[[Hispanujo (gvidlibro)]]=== [[Francisco Javier Sánchez Cantón]]. '''Hispanujo'''. Eld. Reĝa Delegito por Turismo kaj Artkulturo, Madrido, 1926. {{citaĵo|Ĉi tiu bela libro estas havebla senpage de ĉiu Esperanta grupo aŭ Asocio por sia Biblioteko, per peto pri tio al la Reĝa Delegito por Turismo, Romantika Muzeo, Strato S. Mateo, Madrid, per ilustrita poŝtkarto kiel eble plej bele kaj esperante verkita ; kaj prefere kun la [[stampo]] de la grupo aŭ asocio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado]]=== '''Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado''' trad. [[Hermann Grossmann]]. Eld. [[Esperanto-komitato de la Baha’i-movado]], Hamburgo, 1925(?) ===[[Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado]]=== "Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado. Dokumentaro, — kiu montras la kaŭzojn kaj respondecojn, kaj preparas la bazon por unueca agado." Eld. [[SAT]], Parizo, 1935(?) {{citaĵo|Ĉi tiun broŝuron nepre devas legi ĉiu, kiu interesiĝas pri la laborista Esperanto-movado. Laŭ la antaŭparolo, la kompilintoj “klopodis paroligi nur faktojn, dokumentojn”, kaj ĝia ĉefa valoro estas la interesa kolekto da gazet-artikoloj, leteroj, k.t.p., pri la evoluo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], la agado de la komunista opozicio, la transpag-malpermeso rilate al la SATmono en Moskvo, kaj la fondo de nova [[Internacio]] — I.P.E. Kompreneble, la komentoj ne pretendas senpartiecon, kaj la “alia flanko” vidas la aferon de mala vidpunkto (vidu, ekz., Sur Posteno, Jan., 1935). Sed ĉu oni konsentas aŭ ne, oni ne povas ignori la verketon.| J.F. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 365, Septembro (1935)}} ===[[Homaranismo en praktiko]]=== '''Homaranismo en praktiko: Projekto kaj opinioj pri la Domo de Homamo. La plej grandiosa entrepreno en Esperantujo'''. Eld. [[Oomoto]] Internacia, Parizo, 1932(?) ===[[La Homo, kiun Milionoj aŭskultas]]=== [[Gunnar Furhanimar]]. '''La Homo, kiun Milionoj aŭskultas (Stanley Jones kaj Lia Mesaĝo).''' Eld. [[Kristana Eldonejo]], Stockholm, 1946? {{citaĵo|Jen biografieto, kun portreto, de [[Stanley Jones]] : homo, kiu eble pli multe ol iu ajn alia helpis interpreti la [[Kristanismo]]n al [[Brita Hindio|Hindujo]], kaj Hindujon al la Okcidento. Ni legas pri Ha laboro kiel Kristana [[evangeliisto]] ĉe hinduoj, islamanoj, ateistoj, [[komunisto]]j, kaj teozofoj ; per prelegoj, [[diskutado]], seminario, kaj alimaniere; lia [[vojaĝado]] en Hindujo, ĉinujo, Aŭstralazio, [[Usono]], Sudameriko; la argumentoj de [[oponanto]]j; renkontoj kun [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kaj aliaj [[eminentulo]]j ; liaj laborprincipoj ; lia sinteno pri multe da aktualaj kaj gravaj demandoj. Ofta malhelpo estas la fia vivo de Eŭropanoj nekristanaj. En iu urbo (ni legas) du [[Eŭropano]]j duelis, kaj ambaŭ mortis. Bonkore la Hindoj enterigis ilin. Dezirante honori la mortintojn, la Hindoj decidis post pripenso, ke la mortintoj certe amos tion en la morto, kion ili amis en la vivo. Do sur la tombon la Hindoj metis [[cigarskatolo]]n kaj brandobotelon ! En la dua parto iom ĝenas ofta ripeto de ''“ Jones diras . . . , Jones opinias . . . ”''. Tamen oni tute ne celas prezenti iun [[teologio]]n aparte Jones’an, sed nur resumi la esencon de liaj “ok gravaj verkoj" (Kial ne listigi ilin ?) —verkoj mondfamaj, vaste legataj, kaj tradukitaj multlingven. Efektive la paĝoj estas pensigaj kaj meditindaj, ĉu la leganto estas Kristano, aŭ ne. Jen kaj jen troviĝas malofta preseraro (stranga petolaĵo de la presista diablo sur p. 97), aŭ esprimo lingve iomete kritikebla. Sed ĉiuokaze, la verko ne pretendas esti [[literatura majstraĵo]]. Entute la stilo estas simpla, klara, kaj ĝenerale tre bona. Anstataŭ ''kriplino, Filipona, Fidji, Nasaret, farizeo, balsamita'', mi preferus ''kriplulino, Filipina, Nazaret, fariseo, balzamita'' (pli bone, ĉe nomo Biblia, uzi la formon Biblian). La Angla prononco de Jones estas ne ''Ĝons'', sed ''Ĝoŭnz''.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 501-502 jan-feb 1946}} ===[[Hon Dat]]=== [[Anh Duk]]. '''Hon Dat''' trad. [[Ngujen Minh Kinh]]; [[Ngujen MinhTung]] kaj [[Ngo Quy Toan]]. [[Hanoi]]: [[Fremdlingva Eldonejo (Hanojo)|Fremdlingva Eldonejo]], 1968. - 446 p. {{citaĵo|Laŭ la antaŭparolo de [[Tran Bach Dang]], Prezidanto de la Konsilantaro de Verkistoj kaj Artistoj de [[Sud-Vjetnamio]], tiu ĉi romano estas vivovera rakonto okazinta en la vilaĝeto Hon Dat, ĉirkaŭ la jaro 1961. Tie, pli ol mil soldatoj, ekipitaj per plej bonaj armiloj eĉ kun helpo de militŝipoj, devis rezigni sian [[batalo]]n, post dektaga kolizio kontraŭ 19 [[gerilano]]j, inter kiuj troviĝis du knaboj, deksepjara kaj dektrijara, tri virinoj kaj sepjara infanino. Post la unua renkonto, kiam, interne de individuaj truoj en la tero, la gerilanoj surprize atakis la soldatojn sur la senŝirma kampo meze de rizejoj plagitaj de kamuflitaj foskaptiloj kien la soldatoj multnombre glitfalis, ili devis forkuri kaj rifuĝi en kaverno, de kie, dum la dektaga sieĝo, preskaŭ sen akvo kaj sen rizo, la gerilanoj kuraĝe defendis sin mortigante pli ol 100 soldatojn de la [[Vjetnama Respublika Armeo]] krom usonan konsilanton. La tuta romano celas glorigi la fanatikan batalvolon de homoj serĉantaj la reunuiĝon de sia patrujo kaj la propran vojon al feliĉo, sen interveno de fremdaj potencoj devigantaj perforte la realigon de io, kio ofendas la sendependan [[spirito]]n de tiu suferanta popolo de herooj profitante samtempe la okazon por politike propagandi. Samkiel «[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]», el la sama eldonejo, la romano, en flua lingvo, klare kaj senerare, laŭ [[stilo]], foje estas korektebla la uzado de la prezenco anstataŭ la preterito en verbaj tempoj, eble influataj pro nacia [[esprimmaniero]].|J. DEVIS. [[Boletín]] n170 (nov 1968) }} ===[[Humoraj felietonoj]] === '''Humoraj felietonoj'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ===[[Humoraĵoj (Baucon)]]=== Baucon.<sup><small>[?]</small></sup> '''Humoraĵoj''', antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]]. Eld. [[Oskar Ziegler]] & Ko., [[Marktredwitz]], 1919 ===[[Hungaraj brodaĵoj]]=== *[[Ladislao de Spolarich]]. '''Hungaraj brodaĵoj'''. Eldonis [[Hungara Esperanto-Federacio]], Sashalom, kvartalo de la [[16-a distrikto de Budapeŝto]], 1937(?) {{citaĵo|Enhavas plejparte ilustraĵojn (25), kiuj prezentas la belegajn hungarajn brodaĵojn en variaj modeloj. La broŝuro ĉefe interesos virinojn. Prezo ne estas indikita ; verŝajne oni liveras la [[broŝuro]]n senpage, propagande por la hungaraj domindustriaj manlaboraĵoj|[[ Belga esperantisto]] n249 (nov 1937)}} <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional]]=== [[Jerzy Korytkowiski]]. '''La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional'''. Eld. [[Claret]], [[Barcelona]], 1981(?) {{citaĵo|LA IGLESIA Y EL PROBLEMA DE LA LENGUA AUXILIAR INTERNACIONAL de Jerzy Korytkowiski kun antaŭparolo de M. D. Chenu.—La eldonejo «Claret» el Barcelona aperigis ĉi tiun gravan verkon kies titolo jam plene anoncas la enhavon de la 142-paĝa libro, tre bone kaj klare presita. La aŭtoro funde analizas la problemon de la internacia komunikado de la [[katolika eklezio]] dum la jarcentoj kaj post varia kaj kompleta studado sub ĉiuj aspektoj, venas al la racia konkludo ke la internacia lingvo Esperanto estas la perfekta solvo de la problemo. Vere inda kaj leginda verko por ĉiu esperantisto kiu emas koni la pravajn [[argumento]]jn de nia strebado por tutmonda kompreniĝo kaj ankaŭ tre taŭga por la religiaj medioj ĉar ĝi prave pruvas ke nia nobla idealo estas sukcesinda. Ke ĝi okupu indan lokon je nia bretaro post atenta tralegado.|[[Ramon Molera i Pedrals|Ramón MOLERA]]. [[Boletín]] n245 (maj 1981)}} ===[[La Individualisma Socialismo]]=== Felix Lagalaure. '''La Individualisma Socialismo de D-ro Axel Fobertson Proschowsky'''. Eld. Rasa Virina Klubo,<small><sup>[?]</sup></small> Paris, 1928? ===[[La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?]]=== '''La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?'''.<ref>La asocio ŝajne en la unua jardeko post la Dua Mondmilito estis faka esperantista asocio. Ekzemple [https://dlibra.kul.pl/Content/47764/52983.pdf troveblis noto pri kunveno de ĝi en la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[UK 1953]] (en ''[[Esperanto-Post]]'' 11/1953, p. 128)</ref><ref>Aldona noto: la [[Esperanto-Ligo Filatelista]], faka esperantista asocio daŭridanta la agadon, fondiĝis nur en 1968</ref> Eld. XPDO, Berks,<small><sup>[?]</sup></small> 1948(?), 16 pĝ. {{referencoj}} ===[[Internacia lingva komunikado]]=== Vidu [[Tadeusz Ejsmont]]. ===[[La Internacia Misia Konsilantaro]]=== Baronino van Boetzelaer van Dubbeldam kaj kaj van der Hoop van Sclechteren. '''La Internacia Misia Konsilantaro (I.M.K.): ĝia celo kaj ĝia tasko. ''' Eld. Nederlanda Misia Studkonsilantaro, Zeist, 1933(?) {{citaĵo|Faktoplena raporto pri klopodoj krei tutmondan kontakton inter la diversaj Kristanaj misioj ĉiulande por komuna helpo kaj konsilo. Ankaŭ pri la fine starigita Konsilantaro, kiu staras super ĉiu sekto aŭ dogmo, krom komuna amo kaj fideleco al Jesuo. Lingve ĝenerale bona.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ===[[Internacia teatraĵetaro]]=== '''Internacia teatraĵetaro originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj'''. Eld. [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], 1931(?), 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes<ref>poste post edziniĝo Lucette Faes-Janssens</ref> (Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de « Belga Esperanto-Instituto », kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} {{referencoj}} ===[[International Radio Manual]]=== Epton, H. '''International Radio Manual (A Short Dictionary of Radio Terms. ENGLISH-ESPERANTO)'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925. {{citaĵo|La libro enhavas gramatikon de Esperanto por angloj, ankaŭ esperanto-anglan kaj angla-esperantan radio-vortarojn. Por [[radioamatoro]]j tre necesa kaj rekomendinda libro.|[[Bulgara Esperantisto]] j06 n10, 1925}} === [[Ilustritaj esperantistaj poŝtkartoj]] === {{Citaĵo|La firmo [[Oskar Ziegler]], Bopserstrasse, 8<sup>III</sup> [[Stuttgart]] eldonis serion da 6 poŝtkartoj, reprezentantaj virinajn mienojn kaj aĉeteblaj po [[spesmilo|Sm.]] 0.250 la serio da 6 poŝtkartoj, laŭ desegnaĵoj de Breuer.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Internacia Stenografiisto]] === '''Internacia Stenografiisto''' estis trimonata "oficiala organo de l'Internacia Asocio de la Esperantistoj-Stenografiistoj (IAES) kaj de l'Franca Societo de la Esperantistoj-Stenografiistoj", fondita en 1923 de [[Pierre Flageul]], kiu estis ĝia unua redaktoro. Redaktoro en 1934 estis [[Leon Paul Charles Cogen|Léon Cogen]]. La lasta numero estis tiu de decembro 1934. Antaŭe ĝi aperis sub la nomo "Rondiranta gazeto". '''Ekstera ligilo''': [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Internacia%20Stenografisto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&offset=0 Jarkolektoj] de Internacia Stenografiisto (tie skribita "Stenografisto") en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] === [[La Internacia Organizo de la Esperanto Movado]] === Dro Smulder. ''La Internacia Organizo de la Esperanto Movado''. Eld. So Sleijtïers, [[Den Haag]], 1912? ===[[Islamo Esperantiste Rigardata]]=== Colin Evans. '''Islamo Esperantiste Rigardata''', 1946? {{citaĵo|Eble pli ol ĉio malhelpas la progreson de [[Esperanto]] la fakto, ke la ordinara homo, sciante nenion ajn pri la lingvo, tamen pro senbazaj antaŭjuĝoj, aŭ aŭdinte la epiteton "artefarita”, emas ĝin kondamni senesplore; kaj anstataŭ rigardi la faktojn aŭ serĉi la [[vero]]n, senkritike glutas kaj ripetas ĉiun absurdaĵon diritan de kontraŭuloj, mem egale sensciaj. La ideo, ke antaŭ ol esprimi opinion, estus dezirinde kontroli la [[fakto]]jn senpartie, malofte eniras lian kapon. Tamen por prijuĝi iun ajn demandon, estas konsilinde atenti ne nur la dirojn de oponantoj, sed ankaŭ tion, kion vere diras kaj kredas ĝiaj partianoj. Kaj oni kredu blinde nek al unu, nek al alia. Kiom el ni vere scias, kion kredas la [[Islamano]]j ? Multaj devus konfesi, ke ili ne funde esploris la demandon, kaj malmulton scias tre precize, studinte serioze nek la kontraŭ nek la por. Jen libreto, per kiu S-ro Evans prezentas al ni tion, kion pri sia religio diras klera Islamano mem. Li atentigas pri similaĵoj inter vortoj Zamenhofaj kaj Islamo ; klarigas la ĉefajn Islamajn doktrinojn kaj [[devo]]jn ; kaj rebatas popularajn miskomprenojn aŭ erarojn. Pri la temo mem ni ne parolos ĉi tie. Ĉu kelkaj asertoj pri [[Kristanismo]] estas justaj, oni povas malkonsenti. Sed Islamon la aŭtoro prezentas klare, racie, kaj alloge. Efektive, ni dubas, ĉu ekzistas tiel trafa resumo en Esperanto pri iu alia religio. Ni volus vidi en [[Esperanto]] similajn traktaĵojn, samstile kaj de klera kredanto verkitajn, pri ĉiu alia [[religio]]. Nenion oni perdas, kaj multon oni povas gajni, el scio kaj kompreno. Lingve la verko estas tre bona. ''Fraŭd-i'' estas radiko ne ofte renkontata, tamen utila kaj internacia. ''Elektriko'' d.e. ''[[elektro]]''. Ĉu kongregacio povas signifi preĝejan [[adorantaro]]n ? La frazo batali post malamiko volas cedi bezonas atenton.|[[La Brita Esperantisto]], n 493-494 maj-jun 1946}} == J == === [[De Jongste suksessen van hete Esperanto]] === '''De Jongste suksessen van hete Esperanto'''. Eldonis de ''Nederlandse Federatie van Arbeiders Esperantisten'', [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]] (la nederlandlingva sekcio de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]), Amsterdamo, 1921 — 16 paĝoj 16.5X11.5 cm. {{Citaĵo|Propaganda [[broŝuro]] en simpligita [[nederlanda lingvo]].|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Kan Lik]]=== [[Ho Phuong]]. '''Kan Lik'''. Hanoi: Fremdlingva Eld., 1969. - 320 p. {{citaĵo|Kan Lik estas vjetnama heroino, kies faroj en la tragika milito de ŝia lando konsistigas Ia temon de ĉi tiu biografia romano. La verko estas diversflanke interesa, kaj ties Esperanta traduko spegulas la simplan kaj senpretendan stilon de niaj ĉinaj kaj vjetnamaj samideanoj. Ĝin onilegas facile kaj plaĉe.|[[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Kantas la hungara skolto]]=== '''Kantas la hungara skolto: Hungaraj haj Skoltaj Kantoj.''' Eld. Szalay, Budapeŝto, 1933(?) {{citaĵo|Interesa kolekto da kantoj, multaj kun muziknotoj, kiu meritas atenton de ĉiu [[skolto]] aŭ muzikamanto Esperantista. Vortoj en Esperanto, kaj ofte ankaŭ en hungara lingvo. La Espero en B bemola estas tro alta por ordinara [[voĉo]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 342, Oktobro (1933)}} ===[[Karpetoj transaltis la Drakpordon]]=== '''Karpetoj transaltis la Drakpordon'''. Eld. [[Ĉina Esperanto-Ligo]], Pekino, 1962(?) {{citaĵo|Infanlibreto alvenis tute nepripensite, kaj multe ĝojigis min. Mi rajtas esti infano kaj amuziĝi per la ĉarmaj bildoj, kaj per la mildega feliĉa rakonto pri kvin karpetoj kiuj multe naĝis, senbrue, foje kontraŭ la [[fluo]], unue en trankvila rivereto, poste en rapida torento, finfine en granda riveroj serĉis, demandis, evitis la barojn de la vojo, restis timigitaj de lokomotivo kaj trajno, ĝis finfine ili trovis la grandegan drakpordon, kaj preskaŭ nekredeble ili transsaltis ĝin kaj trovis... Oh, paradiza artEfarita lago, tio estas preskaŭ la ĉielo! La hirundo helpis ilin kaj transdonis salutojn al la avino. Neniu malamo, neniu venĝo, neniu malbonulo; estas bonaj kvalitoj por infana rakonto, senkompare multe pli bona ol tiuj de la t. n. filmoj por infanoj. Aĉetu ĝin, kaj certe vi ne eraros! |E. G. [[Boletín]] n133 (maj 1962)}} ===[[Katalogo de lingvoj]]=== '''Katalogo de lingvoj naturaj, popolaj, literaturaj, klasikaj kaj artefaritaj (provizora listo). Eld. UEA, ĝenevo, 1927, 40 paĝoj. {{citaĵo|Tiu studo enhavas jenajn ĉapitrojn: La Lingvoj de la homaro: Antikvaj lingvoj de la civilizacio; Modernaj kulturlingvoj de tutmonda graveco, kun proksimuma nombro de parolantoj por ĉiu el ili; La [[Lingvo internacia]] kun Mondlingva Statistiko, kiu enhavas la nomon, jaron kaj lokon de apero, nomon de la aŭtoro de 350 projektoj de internacia lingvo.|D-ro Harry Forta. [[Belga esperantisto]] n155 (jan 1928)}} === Katolika Esperantisto === '''Katolika Esperantisto''' estas oficiala organo de [[Katolika Esperantista Hispana Asocio]]. ===[[Katolika terminaro Esperanto-Español]]=== *Claramunt, Jozefo M. (1964): '''Katolika terminaro Esperanto-Español''', [[Tilburg]], [[Internacia Katolika Informejo]], 1964, 56 p., 20, broŝ., Serio de IKI {{citaĵo|En plaĉa broŝura formato kaj klare legebla teksto, la 56 paga terminaro de H.G. Wonnemakers S.J. kaj P. Huberteno O.F.M., aperas nun en la hispana traduko de J. M. Claramunt Sch. P. kiel 5a broŝuro en la Serio de I.K.I. kaj riĉigas la jam abundan fakan vortararon ekzistantan en la Internacia Lingvo. Tiu libreto, kiu speciale interesos la katolikanojn, enhavas laŭ aboca ordo pli ol mil okcent katolikajn terminojn. La traduko estas ĝenerale bona kaj ni devas gratuli la tradukinton pro la laboro farita; tamen, en venontaj [[eldono]]j oni devos korekti kelkajn misaĵojn kiuj enŝoviĝis en la tekston.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n149 (maj 1965)}} ===[[Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj]]=== J. O. Thompson. '''Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj'''. Eld. Johan H., Kantono , 1939(?) {{citaĵo|Ĉinujo en Flamoj - 22 karikaturoj aŭ skizoj de ĉinaj artistoj, kun Esperanta teksto. La volumeto prezentas la ĉinan sintenon kontraŭ la japana invado. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La Kialo]]=== R. A. Laidlaw. '''La Kialo''' trad. F. H. Hanbury kaj Luyken. Eld. Walters Brothers, Londono, 1930(?) 64 pĝ. {{citaĵo|Fama religia traktato, jam eldonita en 14 lingvoj.| [[La Brita Esperantisto]] - Numero 309, Januaro (1931)}} ===[[Kiel atingi Edinburgon]]=== '''Kiel atingi Edinburgon. Al Kontinentaj partoprenontoj de la 18a Universala Kongreso de Esperanto.''' Eld. [[James H. Fitton |J. H. Fitton]], [[Huddersfield]], 1926(?), 10 pĝ. {{citaĵo| Ilustrita broŝuro pri la Londona kaj Nordorienta Fervojo|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide]]=== Petro Den. '''Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide'''. Eld. [[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]], 1935(?), 230 pĝ. {{citaĵo|Vidante la vivon kiel serion de eksperimentoj, el kiuj nur la sukcesaj estas kreaj, la aŭtoro provis formuli teorion pri la leĝoj de la kreado, kun la celo helpi al la homoj konstrui pli perfektan mondon. Farante krean eksperimenton, oni devas izoli du eksperimenterojn, kiuj estu kontraŭecaj, sed kiuj tamen enhavu ian komunan [[faktoro]]n. La eksperimenteroj sin kontraŭstaras kiel la pozitivo—la negativon, la viro—la virinon, la progreso—la konservemon, la produktanto—la konsumanton. La pozitiva elemento rigardas al la estonteco, la negativa al la estinteco; la pozitivo celas la unuecon, la negativo—la diversecon. Krea eksperimento faras ekvilibron, [[harmonio]]n, inter la du eroj, kiuj per tio perdas siajn karakterizajn trajtojn kaj kunfandiĝas en novan, tute proprakarakteran tuton. La [[sukceso]]n de la krea ago kondiĉas la ekzisto, en ĝusta kvanto, de ia eraremo, ia pekemo; per ĉiu sukcesa [[eksperimento]] oni iom malpliigas la eraron, la pekon, kaj samgrade alproksimiĝas al la perfekteco. Detale eksponinte la teorion, helpe de analogia rezonado, Petro Den prove aplikas ĝin al konsidero pri iuj gravaj problemoj de la nuntempa mondo; per ĝi li esploras la rilatojn inter la milito kaj la paco, inter la [[reganto]]j kaj la regatoj, kaj inter la scienco kaj la arto. Povas esti ke la teorio en si mem nemulte valoras, sed oni rajtas senhezite rekomendi la verkon kiel tre interesan provon de unu homo ekvilibrigi siajn diversecajn ideojn en la kadro de filozofia leĝaro. La nomo de la eldonfirmo garantias pri la ĝenerala kompetenteco de la traduko ; nur pri detaloj de lingvo-uzo oni povus disputi.| [[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 373, majo (1936)}} ===[[Kio estas Socikredito?]]=== Social Credit Coordinating Committee. '''Kio estas Socikredito?'''. Eld. Gordon House, [[Nottingham]], 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro tre klare prezentas la [[ideo]]jn pri ekonomia reformo kiujn iniciatis majoro C. H. Douglas, kaj kiuj (sub la nomo ''Social Credit'') trovas konstante pli grandan [[akcepto]]n. La verko estas malgranda, sed ĝiaj 41 paragrafoj tre klare prezentas la [[afero]]n, sub la rubrikoj ''Graveco de la individuo, Celo de industrio, Manko de mono, [[Eksporto]] ne estas solvo, De kie la mono venos? Nacia kredita departemento, [[Vendado]] subkosta (Justa prezo), Nacia [[dividendo]], [[Libereco]] de elektado. La traduko, farita de [[John Leslie]], estas modela. Ni prefere dirus ''investi'', ol ''plasi''. Ĉu ''Socia [[kredito]]'' ne estus pli agrabla formo, ol Socikredito?|[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 509-510 sep-okt 1947}} ===[[Kion rakontas amikoj de Peĉjo]]=== Hermynia Zur Mŭhlen. '''Kion rakontas amikoj de Peĉjo''' trad. "Senheredigito". Eld. [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], Leipzig, 1928(?) ===[[Kiu estas Jozefo?]]=== [[Johan Valano]] kaj Vjekoslav Iveziĉ. '''Kiu estas Jozefo?'''. Eld. [[Internacia Kultura Servo]], Zagrebo, 1984. {{citaĵo|Bildstria [[rakonto]] en facila lingvaĵo, verkita kiel ekzercolegaĵo akompane al „la zagreba instrumetodo".|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Kiuj semas plorante]]=== [[Éva Tófalvy]] kaj [[Oldřich Kníchal]]. ''Kiuj semas plorante, romano'', 1984, 107 paĝoj, [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo,<ref>(eo) [https://www.youtube.com/watch?v=z8Ern0dcNN4 Kiuj semas plorante... - Nicola Ruggiero], YouTube-filmeto</ref>, ISBN 9290170298. Romano kiu ricevis la premion "Raymond Schwartz"<ref>(eo) [https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 Premio "Raymond Schwartz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221215174214/https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 |date=2022-12-15 }}", Esperanto Katolika, n-ro 5, 1979.</ref> (elp. Ŝvarc), kvazaŭ taglibro de homo, kiu erarvagas sub influo de [[Faŝismo|faŝisma]] ideologio<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2241&id=786&recenzo=montru#ek Recenzo de Don Harlow], UEA</ref>. {{citaĵo|«Kiuj semas plorante...» estas psikologia, intima romano, kvazaŭ taglibro de la protagonisto, kiu rakontas pri siaj viveventoj kaj siaj psikaj sintenoj kaj reagoj al la vivo. La aŭtoroj montras, kiel homo povas erarvagi sub la influo de politika ideologio ĉi-kaze naziismo — ĝis perfido al siaj kunhomoj kaj eĉ intimuloj. La stilo estas modera, sen superfluaj precizigoj. La konstruo estas kohera, ne dispeciĝas en ĉapitrojn. Personecaj karakterizoj estas sukcesaj, sociaj kaj politikaj eventoj klarigas el cele efikantaj dialogoj kaj sobraj evidentigoj. Por la Premio konkursis dek manuskriptoj de naŭ aŭtoroj el ses landoj. Eva Tófalvi naskiĝis en Mohacs, Hungario, en 1947-a. Ŝi estas diplomito de la [[Universitato Eötvös Loránd]], [[Budapeŝto]], pri la hungara kaj Esperanta [[filologio]]j. Si jam gajnis kvar aliajn premiojn en la Belartaj Konkursoj de UEA. Ŝi estas la ĉefaŭtoro de «Kiuj semas plorante...». Oldrich Kníchal naskiĝis en [[Humenné]], [[Ĉeĥoslovakio]], en 1939-a. Li finstudis historion kaj filologion en [[Prago]]. Ekde 1981-a li estas redaktoro de la slovaklingva gazeto en Budapeŝto. En 1982-a li gajnis la Premion Luigi Minnja [''tiel''] pro eseo, Eva Tófalvi kaj Oldrich Kníchal estas geedzoj.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} {{referencoj}} ===[[Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo]]=== '''Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo'''. Klavarskriba Instituto, Londono, 1948(?) 16 pĝ. {{citaĵo|Jen gvidlibro en Esperanto por la [[lernado]] de genia sistemo de muzika notacio kiu havas Esperantan nomon : “[[Klavarskribo]]”. Antaŭ proksimume 15 jaroj, Cornelius Pot, nederlanda sciencisto kun pasio por [[muziko]], elpensis novan sistemon de muzika notacio, kiu forigas kelkajn el la malfacilaĵoj kaj komplikaĵoj, kiuj ofte senkuraĝigas la lernanton de la piano per la malnova notacio. La sukceso de la metodo iris de lando al lando, kaj nur la postmilitaj malfacilaĵoj (ekz, papermanko) malhelpis ĝian pli rapidan disvastiĝon. Nun, kuraĝigite de ĉiam pli granda aro de diversnaciaj uzantoj, la eldonisto, mem fervora Esperantisto, decidis aperigi ĉi tiun lernolibron en [[Esperanto]]. Per ĝi la jam senkuraĝiĝinto aŭ la nova aspiranto povas eklerni, kaj je sia surprizo tuj provi kaj reprodukti jam konatajn ariojn. Troviĝas pli ol 10,000 diversaj muzikaĵoj en la klavara sistemo. |[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 521-522, septembro - oktobro (1948)}} ===[[Konfeso (romano)]]=== [[Milka Pogaĝic]]. '''Konfeso''' trad. [[Antonija Jozičić]]. 1914(?) ===[[Konturo de Oomoto]]=== '''Konturo de Oomoto'''. Eld. Propaganda Oficejo, [[Kameoka]], 1932(?) {{citaĵo| Libreto de propagando|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23_n01-03_jan-mar.}} ===[[Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto]]=== [[Robert Kreuz]] kaj A. Worms. '''Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto'''. Eld. Stenografisk Tidsskrift, [[Horsens]], 1934(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Resuma adapto por Esperanto de la [[stenografio]] Schrey-Worms. Klare presita, sed tro konciza por utili al tiu, kiu ankoraŭ ne scias la sistemon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Kudlago, la malgranda eskimo]]=== [[Nienke van Hichtum]] '''Kudlago, la malgranda eskimo''' tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ. {{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo. La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto. La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936}} ===[[Kudra kaj Trika Terminaro]]=== Myrtle Verda kaj Vilĉjo Verda. '''Kudra kaj Trika Terminaro'''. 1948(?) {{citaĵo| Oni ofte diras, iom ŝerce, ke se kunvenas du Esperantistoj, ili babiladas en Esperanto, sed ke du Esperantistinoj post la unuaj [[frazo]]j emas fali en la nacian lingvon, pro la [[manko]] de teknikaj terminoj pri vestaĵoj kaj aliaj aferoj kun [[intereso]] por virinoj ! Jen provo almenaŭ parte forigi tiun mankon. Efektive vestoj kaj ŝtofoj diferencas ĉiulande kaj ĉiuepoke ; kaj ĉiu fabrikisto emas konstante elpensi por siaj varoj novajn fantaziajn nomojn, baldaii forgesota,iii ; oni do povas dubi, ĉu estas eble aŭ eĉ dezirinde, doni internaciajn nomojn al [[afero]]j pure naciaj, lokaj, aŭ efemeraj. [[Kudrado]] kaj trikado, tamen, prezentas [[kampo]]n internacian kaj gravan, ĝis nun ne sufiĉe atentitan. Al mi, laiko, ŝajnas, ke Ges. Verda bone kompilis ĉi tiun provan [[terminaro]]n; tamen ili saĝe kaj modeste petas komentojn kaj proponojn por plibonigo. Ili mem proponis nur jenajn [[neologismo]]jn : '''''ĉika''' (prefere ol ŝika), chic ; [[nilono]], nylon ; [[plasto]], plastic (material) ; '''tredi''', thread (fadenon en kudrilon, stangon tra ringoj, laĉon tra truoj) ; [[tredilo]], bodkin ; '''trikroĉi''', tricot. Aliaj radikoj jam uzitaj estas ''[[bajeto]], baize ; [[ĉeniljo]], chenille ; '''eskalop-i''', -os scallop ; '''kordur(oj)o''', corduroy ; [[mohajro]], orli (hem), '''sarsen(et)o''', [[silesio]], [[vincjo]], '''-eto''', wincey -ette''. Ĉu ''merceri— mercerize'' ([[Robert Kreuz|Kreuz]]) aŭ ĉu (laŭ la [[Terminaro]] kaj [[PV|P.V.]]) ''mercer-o - mercery ?'' Por ''to mercerize'' la internacia [[formo]] estas ''mercerizi''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 513-514 jan-fev 1948}} ===[[Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ]]=== '''Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ'''. Eld. [[Verlag Zeit im Bild]], Dresden, 1971(?) 68 paĝoj . {{citaĵo|La broŝuro tem as pri la kleriga sistem o socialism a funkcianta en la [[Germana Demokrata Respubliko]]. Sendube ĝi havas por niaj pedagogoj aplikeblajn sugestojn en la kampo de la edukado. Aparte interesa estas la rubriko 'Kunlaboro de lernejo kaj gepatroj’. Leginda kaj pensiga broŝuro kun pozitivaj ideoj rilate al kelkaj problem oj, kiuj tutm onde plagas la klerigan sistemon.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} === [[Kleine Esperanto Sprach lehre]] === [[Herman Bobs]]. '''Kleine Esperanto Sprach lehre'''. Ader & Borel, Dresden. ===[[La Kolorigisto-aerveturanto]]=== V. Godineau. '''La Kolorigisto-aerveturanto''', traduko de la grupo Esperantista de Monako, 1905. {{citaĵo|La Kolorigisto-aerveturanto estas la titolo de -24-paga broŝureto tradukita de la grupo Esperantista de [[Monako]], kaj ''tre bone'' tradukita. Ĝi estas rakonteto de aventuro en [[balono]]; kaj troviĝas en la [[Kolekto Esperanta aprobita de d-ro Zamenhof|Kolekto Aprobita]] ; ĝia prezo estas 30 centimoj (4 pencoj afrankite). Tre taŭga kiel [[legolibro]] en la kursoj de lernantoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 006, junio (1905)}} === Komerca Foiro de Paris === '''Komerca foiro de Paris 10 — 25 Majo 1921'''. 4 paĝoj 16 X 24 cm. {{Citaĵo|Belaspekta sur luksa papero presita prospekto kun 4 fotografaĵoj. La Komitato de la Foiro sciigas ke ĝi korespondas per ĉiuj lingvoj, speciale per Franca lingvo kaj Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} ===[[Komercaj leteroj (Berthelot kaj Lambert)]]=== [[Paul Berthelot]] kaj [[Charles Lambert]]. '''Komercaj Leteroj''' . Eld. [[Hachette]], Parizo, 1903. {{citaĵo|Samtempe la « Fundamenta Krestomatio » de Dro Zamenhof, ni ankaŭ ricevis «Komercaj leteroj » de niaj amikoj P. Berthelot kaj Ch. Lambert; prezo 0,50 franko, ĉe Hachette kaj Kio (''tiel'') kaj ĝiaj tenejoj. Tiu broŝuro enhavas multajn modelojn da leteroj, avizoj, kambioj, reklamoj, anoncoj, k. t. p. kiuj gvidos la komercistojn kaj permesos al ili facile kaj ĝuste redakti iliajn esperantajn skribaĵojn. Dezirante fari persone specialan [[propagando]]n ĉe la komercaj Societoj, ni petas amikojn sendi al ni ĉiujn komercajn presaĵojn, kiujn ili ricevus aŭ almenaŭ sciigi nin pri tio. De nun ni dankas ilin.|[[La belga sonorilo]] - Numero 016, Decembro (1903)}} ===Konsiloj al Esperanto-Instruistoj=== '''Konsiloj al Esperanto-Instruistoj'''. Eld. Esperanto-Instituto de Estonio, Tallinn. 1928. {{citaĵo|KONSILOJ REKOMENDOJ KAJ KLARIGOJ por la kandidatoj al la Esperantoekzamenoj, aranĝataj ĉe la suprecitita Instituto. Sespaĝa folio. |[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} === [[Kondiĉoj de la Armistico]] === '''Kondiĉoj de la Armistico'''. Novembro 1918, en angla kaj Esparanta lingvoj. Tiun ĉi dokumenton eldonis la [[BEA]], literatura kaj debata Societo por elmontri la taŭgecon de Esperanto por gravaj internaciaj aferoj. La oficiala angla teksto (kiel ĝi aperis en la ĵurnaloj) estas prezentita, kune kun Esperanta traduko. Brita Esperanto-Asocio. ===[[Kristana kulturlaboro en nia tempo]]=== Erik Hj. Linder.''' Kristana kulturlaboro en nia tempo: Prelego ĉe tutŝtata kunveno de la svedaj liberaj Eklezioj'''. Eld. Esperanto-Missionen, Nora Stad. Svedujo, 1957. Broŝ 28 p.. 12X19. {{citaĵo|La aŭtoro konstatas ke nuntempe “ mirige malmultaj kristanoj sin okupas pri arto. ” Li reĵetas la ideon ke tio sekvas el la fakto ke ” la plej grava kultura kontribuo de la kristana eklezio tutsimple estas prediki evangelion al homoj por konvertiĝo kaj saviĝo. ” Li emas kredi ke la ebla kaŭzo de la manko pli ĝuste estas ke " la nun ekzistantaj kristanaj grupoj ial fariĝis malpli konvenaj kiel kulturmedioj. ” Artistoj ja kaj ĝenerale ĉiuj homoj kiuj kreas lon novan sur la kampo de kulturo kaj scienco, malŝatas la malnovan kaj la laŭkutiman ; ili " provas eviti ĉiuin pretajn opiniojn, ĉiujn liniile rektajn [[direktivo]]jn. ” Siaflanke " la katolika eklezio (kaj la angla alteklezio) sukcesis krei favoran kulturan medion. ” Do, se ankaŭ ” la sveda [[kristanaro]] volas formi kulturan medion, tiam ĝi estu vigle diferencigita medio, ne uniformita tia ", kiu " entenu ĉiajn celadojn kaj [[intereso]]jn ” , konkludas la aŭtoro.|F.C. [[Belga esperantisto]] n358 (sep-okt 1958)}} {{citaĵo|La verkisto, profunde kristana kredanto en ĉi tiu broŝuro tre bone pristudas la [[problemo]]n laŭ plej larĝa kompreno: artoscienco-politikoj pri la rilato inter Kristanismo kaj Kulturo. Estas rimarkinde, ke la pensoj de Erik Hj. Linder koincidas en multaj aspektoj kun unu el la lastaj Mesaĝoj de la Papo [[Pio la 12-a]], en kiu oni asertas, ke ĉiu kulturo fundamentas en la religio. Malgraŭ la fakto, ke la aŭtoro estas [[protestanto]], sur paĝo 18 vi trovos bonajn vortojn pri la [[Katolika Eklezio]], kiu vere imponas pro sia firma doktrino. Legante tiun ĉi broŝuron, oni povas konstati, ke la aŭtoro ne lasas sin konsterni pro la plej modernaj eltrovoj, sed restas firme staranta sur la kristana fundamento, kiel la nura bazo por feliĉo kaj ĝojo.| J. JUAN FORNÉ. [[Boletín]] n113 (jan 1959)}} ===[[Kristo kaj Hitlero]]=== H. Boschma. '''Kristo kaj Hitlero''' trad. M.F. Roelants. Eld. [[Tijdsivoom]], [[Lochem]], 1939(?) {{citaĵo|La Nederlanda eldono de ĉi tiu verketo jam atingis la sepan eldonon. En la Biblio ni legas, ki iam [''tiel''] grandaj homamasoj kunvenis, por aŭskulti [[Kristo]]n. Nuntempe la homamasoj emas forgesi Kriston, kaj prefere aŭskultas iun [[Jiddu Krishnamurti|Kriŝnamurtin]] [''tiel''], [[Josif Stalin|Stalinon]], [[Benito Mussolini|Musolinon]], aŭ [[Adolf Hitler|Hitleron]]. Kiel klarigi la eksterordinaran kaj preskaŭ senliman influon, kiuj tiaj gvidantoj malsamaj inter si posedas super la [[animo]] de homoj inteligentaj kaj eĉ religiaj ? Ĉu Kristo vere perdas sian signifon por la homaro ? Kial oni kreas por si novajn diojn ? Traktaĵo interesa kaj aktuala. Esperanta stilo sufiĉe klara, tamen plibonigebla. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]=== [[Ngujen Khai]]. Kun la defendantoj de Kon Ko. Hanoi: Fremdlingva Eld.,[1967]. - {{citaĵo|Novelo, kiu rakontas pri la heroaĵoj de la defendantoj de [[Kon Ko]], «Insulo de l’ herboj», kontraŭ la atakoj de usonaj militŝipoj kaj aviadiloj. Tiu insuleto, situanta je tridek kilometroj for de la kontinenta [[Nord-Vjetnamio]] kaj proksime de la 17a paralelo, kvankam ampleksas nur kvar kvadratkilometrojn, tamen, depost la komenco de la usona-eskalado, fariĝis morala bastiono por la tuta popolo pro siaj impetaj rebatoj kontraŭ la ĉiutagaj bombardadoj de tiel potenca malamiko. En tiu malŝirmata antaŭposteno de sia lando, ties defendantoj heroe batalas, kvazaŭ tio estus lia normala vivo. Tiuj junuloj, pli malpli dudek jaraj, plenaj de batalvoko preskaŭ ne konis veran pacon, ĉar la unua rezistado kontraŭ la francaj koloniistoj ja okazis dum ilia infaneco. Tre sobraj pro kutimo, ili ne multe bezonas por sia nutrado. Akvo kaj rizo sufiĉas, sed, krom tio, ili havas abunde [[krabo]]j kaj sovaĝaj legomoj kaj herboj por regali sin. Kovritaj per toloj de usonaj paraŝutoj kiel pluvaj ŝirmiloj, bone kamuflitaj per [[liano]]j kaj ĉiam en tre malgrandaj grupetoj, ili ne facile povas esti trafitaj de la malamiko kaj, tiel, la insula malsanulejo ordinare estas preskaŭ malplena. Foje, post furioza artileria duelo, dum kiu la insuleto estis batita per tunoj da [[bombo]]j kaj centoj da raket-kugloj, iu komentarias: «Ĉio ĉi tio nur estas vanta [[disperdo]] de municioj. Kiel mallertaj ili estas!» Simpla rakonto kun simplaj batalantoj, plenfidaj pri sia venko, por kiuj la [[morto]] nur signifas gloran akcidenton. La verko estas bone presita kaj flue skribita, kvankam, eble pro influo de sia nacia lingvo, oni tro ofte uzas la prezencon en la verbaj tempoj.|J. Devis. [[Boletín]] n163 (sep 1967)}} === [[Kvara Internacia Foiro de Retchenberg]] === * '''IVa Kvara Internacia Foiro de [[Retchenberg]]. 11-19 Aŭg. 1923. Prospekto'''. 8 pĝ. 22,5 x 28,5 cm. * E . Spiethof. «'''La senco de la Foiroj'''» , 1 pĝ, 22,5 x 28,5 cm . ===[[La Kvakerismo: Religio sen Ritoj]]=== William E. Wilson. '''La Kvakerismo: Religio sen Ritoj'''. [[Kvakera Esperantista Asocio]], [[Olton]], 1934(?) {{citaĵo|Simpla priskribo de la distingaj [[kredo]]j kaj pensoj de la [[Societo de Amikoj]]. Lingve bona, kaj leginda de ĉiu interesita pri religiaj demandoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 352, Aŭgusto (1934)}} === [[Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto]] === R. Laisney. '''La Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto'''. Eld. [[Hachette]], Parizo, 1908,197 p. Aprobita de la katolika eklezio. <small>(IEMW:700.935-B.Esp-)</small> === [[Kuracisto (revuo)]] === '''Kuracisto''' estis internacia monata revuo pri [[medicino]], kiu eldoniĝis ekde [[1913]] en [[Varsovio]]. (Unua) redaktoro kaj administranto estis d-ro [[Józef Chybczyński]]. === [[La Kvinjaro de Sovetlandoj]] === '''La Kvinjaro de Sovetlandoj'''. De Sosnowski, el la rusa trad. V. Polakov. 1923, 80 p. Ĝi per multaj bildoj kaj sugesta teksto iom malkaŝas al ni la spiritstaton, kredon kaj iluziojn de niaj orientaj najbaroj.“ (G. S. ,E' 1923 p: 183.) == L == ===[[Land-defendado per nemilitaj periloj]]=== [[Frans Daels]]. '''Land-defendado per nemilitaj periloj''' trad. J. Debenf kaj P. Uittenbogaavd. Eld. V.O.S. Bruselo, 1939(?) {{Citaĵo|Interesa kaj pensiga parolado, kiu montras la danĝerojn de la nuna armado, kaj proponas kiel [[solvo]]n rimedojn por civitana sindefendo per [[defendilo]]j nemilitaj sed efikaj. La rezisto proponata estas ne nur pasiva, sed ankaŭ tre aktiva. La [[plimulto]]n de la libro ĉiu pensulo sendube konsentos. Iuloke ĝi ŝajnas neklara aŭ pridubebla ; sed la tuta [[parolado]] estas tre studinda.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 414, Oktobro (1939) }} ===[[La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio]]=== '''La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio'''. Pekino: Fremdlingva Eldonejo, 1963. - 133 p., [13] faldfolioj: multaj mapoj. {{citaĵo|La libro temas, kiel la titolo indikas, pri la disputo inter Ĉinio kaj Hindio pro la landlima problemo kaj enhavas diversajn deklarojn, de la Registaro de la [[Ĉina Popola Respubliko]], kaj leterojn de la ĉefministro [[Goŭ Enlaj]] al la ĉefministro [[Jawaharlal Nehru|Nehru]] kaj al la gvidantoj de aziaj kaj afrikaj landoj. Neriproĉebla [[lingvaĵo]]. |N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n138 (okt 1963)}} ===[[Leĝoj de la homa socio]]=== '''Leĝoj de la homa socio''' trad. U. Ungert. [[Eldonejo Lanterno]], [[Munkeno]], 1968. 79 paĝoj, {{citaĵo |La libreto entenas faskon de pensoj, ĉefe pri politiko, ĝenerale ne tre originalaj, kelkaj kontestindaj, apud evidentaj veroj de etika inspiro. Jen specimeno: “ĉiuj scias, ke nobla semo ne kreskas de si mem, sed postulas penon, sistemecan flegadon. Male herbaĉo ekŝvelas, tuj kiam la homamano, kiu ĝin kontraŭbatalas, forestas”. La lingvo kaj la stilo ne meritas multan laŭdon, kaj denove konfirmiĝas, ke oni ne sufiĉe atentas la ĝustan admonon de Waringhien: neniam publikigu [[traduko]]n, eĉ dek-linian, kiun vi ne kontroligis per klera, alilingva esperantisto! |aŭtoro = [[Fernando de Diego|F. de Diego]] }} ===[[Lernolibro de la Esperanta stenografio]]=== *[[Ludoviko Jakob]]. '''Lernolibro de la Esperanta stenografio'''. Eld. Ludoviko Kókai, Budapest, 1913(?) ===[[Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro]]=== [[Jordan Markov Iliev]], [[Kunĉo Vâlev]], [[Ivan Sarafov]]. '''Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro'''. Ŝtata Eldonejo Narodna Prosveta, 1976/1982. {{citaĵo|En Bulgario aperis nova lernolibro por komencantoj, „Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro“. Ĝi konsistas el du enkondukaj kaj 26 ĉefaj lecionoj; krom tio ĝi enhavas 5 ripetajn lecionojn. Legante la [[enhavtabelo]]n, oni povas kontente rimarki, ke ne gramatikaj, sed ĉiutagaj paroltemoj donas al studanto la direkton de lia okupiĝo pri Esperanto. La temoj ampleksas ekzemple la lernejon, la familion, la homan korpon, [[ekskurso]]jn, feriojn, la junpioniran organizon, la laborbrigadon, la kulturan [[vivo]]n, la belan patrolandon Bulgarion, la Unuan de Majo, la organizan laboron de la [[esperantisto]]j. Evidentiĝas, ke tiu ĉi nova lernolibro laŭ [[temelekto]] plenumas gravan lernpsikologian postulon: La instrumaterialo devigu la lernantojn ke ili malkovru siajn pensojn pri diversaj vivsferoj. Foliumante la lernolibron, oni estas surprizita per la granda nombro de [[ilustraĵo]]j, kiuj konvinke klarigas novajn gramatikaĵojn. Tial alia lernpsikologia postulo estas plenumita: Tipaj ecoj de la fremda lingvo estu instruataj tiamaniere, ke ili en la cerbo de lernanto ligiĝu kun personaj [[impreso]]j, travivaĵoj kaj emocioj. Ĉiu leciono estas pliaĉigita per ekzercoj, kiuj celas al ellaborado ĉe [[lernanto]] de diversspecaj lingvokapabloj: bela skribado, preciza lingvologika pensado, memstara formado de esperantlingvaj respondoj aŭ demandoj ktp. La lernolibro meritas rekonon pro sia eduka tendenco: Lernante Esperanton laŭ tiu ĉi libro, vi ekkonas multajn sciindaĵojn aŭ politikajn principojn, ekz.: — „La patrolando postulas de ni esti fortaj, sanaj kulturaj kaj saĝaj [[civitano]]j“ (sepa leciono); — „Ĝi (t. e. la bulgara popolo T. D.) inde plenumas la testamenton de nia instruanto [[Georgi Dimitrov]] — en 15 — 20 jaroj atingi tion, kion aliaj popoloj ĉe aliaj kondiĉoj atingis dum tuta jarcento. Kaj tiu tasko estis plenumita“ (deknaŭa leciono); — „En la Parko de la Libero ni vizitis la Fratan Tombejon de la pereintoj en la batalo kontraŭ la faŝismo. Ni haltis ĉe la [[Monumento de la soveta armeo (Sofio)|Monumento de la Soveta Armeo]] (deknaŭa leciono); Sendube, ankaŭ tria postulo al vera lernolibro de fremda lingvo estas praktike uzita: La lernado de iu fremda lingvo samtempe formu la [[personeco]]n de lernanto. Tiu tria postulo havas plej gravan signifon por la instruado de [[internacia lingvo]] Esperanto. Ni konvinku la popolojn kaj pacamantajn registarojn pri la volo cle esperantistoj en socialismaj landoj, partopreni la konstruadon de la nova socio kaj batali por ĝi! Kelkaj rimarkoj pri eventuala plibonigo de la priparolata bulgara lernolibro: Unue — Ekde la unua ĝis la fina leciono ĉiuj laborinstrukcioj estas formulitaj en bulgara lingvo. Kial ne paŝo post paŝo anstataŭigi la bulgarlingvajn instrukciojn per esperantlingvaj? Tiel la lernantoj pasante povus pligrandigi sian pasivan vorttrezoron. Due — La minusklo „k“ en la manskriba formo estas donita kirile („K“, p. 6 kaj 31), ĝi estas skribenda en latina skribmaniero „k“. Entute — rekomendinda lernolibro de Esperanto! Mi esperas, ke ĝi influu krean rilaton al fremdlingva metodiko flanke de niaj instruantoj kaj [[instruisto]]j. |[[Till Dahlenburg|T. Dahlenburg]]. [[Der Esperantist]] - Numero 091, Majo (1978)}} === [[Leteroj al Brigito]] === J. B. Severac. '''Leteroj al Brigito'''. La socialista partio, ĝiaj principoj kaj ĝiaj taskoj. 1933, 207 p. === [[Lehbuch der Weltsprache Esperanto]] === [[Karl J. Loy]]. '''Lehbuch der Weltsprache Esperanto'''. Eld. J. C. Huber, Dresden, 1921 === [[Libero (revuo)]] === '''Libero'''. Monata revuo de movadoj por reformigo de la vivo. Interese redaktita. Aperis en 1925-26; 244 p. Formato 29x31. (BIL, p: 319.) ===[[Liberigo de timo kaj mizero]]=== '''Liberigo de timo kaj mizero'''. Eldonis Internacia Asocio Bellamy, [[Beverwijk]], 1952 {{citaĵo|Bellamy-Asocio celas formi socian strukturon laŭ ekonomiaj kaj sociaj ordoj klarigataj en la recenzata broŝuro. La Asocio, por disvastigi sian celon tra la mondo, uzas Esperanton kiel internacian lingvon. Por ni, tiu fakto estas la detalo plej rimarkinda kaj tio estus tre plaĉa, ke kia ajn Asocio kun universalaj celoj ankaŭ uzus Esperanton anstataŭ ignori ĝin.|[[Boletín]] n046 (okt 1952)}} ===[[La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno]]=== '''La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno (2an de Aprilo ĝis 5a de Oktobro 1928)'''. Eld.: Konstanta Komitato por la LHS, [[Basel]], ĉ 1930. {{citaĵo|Multilustrita broŝuro kun artikoloj en germana, franca kaj angla lingvoj kaj resumo en Esperanto. Tiu libreto donas klaran bildon pri la organizo kaj pri la rezultoj de help-servo organizita dank’al libervolaj laborantoj en la forte frapitaj regionoj.|[[Belga esperantisto]] n180 (feb 1930) }} ===[[Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto]]=== '''Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1934. ===[[Lingva planado kaj leksikologio]]=== '''Lingva planado kaj leksikologio'''. Fonto, Chapecó, 2001. {{citaĵo|12 kontribuaĵoj en [[Esperanto]] kaj 5 angle dum la II Simpozio de la [[Akademio de Esperanto]] okazinta en Zagreb 2001. Entute partoprenis lingvistikaj [[sciencisto]]j el 9 landoj nome: Hungario 3. [[Germanio]] 3, Usono 2, [[Ĉinio]] 2, Pollando 2, Serbio 1, Ukrainio 1, [[Brazilo]] 1 kaj Aŭstralio 1. Jen ŝanco por profundigi viajn konojn pri Lingva planado kaj Leksikologio. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 323, Aprilo ĝis Junio 2003}} ===[[Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu]]=== [[Merle Eyles]]. '''Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu'''. 1939(?) {{citaĵo|Rakonto pri la vivo kaj morto de la Pola militrezistanto Jozef Stankunas. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} == M == ===[[Malantaŭ la Fronto]]=== '''Malantaŭ la Fronto'''. Eld. [[Esperanto-Undo Koenkai]], Tokio, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da [[bildo]]j montrantaj helpon donatan de la [[japana registaro]] al ĉinoj en la invadita teritorio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La maljunulino kiu paŝis en la maro]]=== San Antonio ([[Frédéric Dard]]). '''La maljunulino kiu paŝis en la maro''' trad. [[Armela Le Quint]] kaj [[Ĵak Le Puil]]. Eld. [[Espéranto France]], 1996. Originala titolo: "La vieille qui marchait dans la mer" . {{citaĵo|Jen libro nepre legenda de esperantistoj (ne [[komencanto]]j) kiuj ankoraŭ opinias, ke oni ne povas ĉion esprimi en Esperanto. Tiuj kiuj ne scias kiel "aristokrate" insulti, amuzu sin legante tiun libron. Tiuj kiuj bezonas sinonimojn por la instrumentoj el kio konsistas niaj seksaparatoj lernu tiun verkon. Vi trovos almenaŭ ok vortojn ekde vulvo ĝis la simpatiaj inejo kaj etgroto por la mitula mitologia jonio. Pri penisoj aŭ pliaj ĉuroj kaj kacoj la vortaro estas same riĉa. Mi persone ne ŝatis la tro francan vorton bito, despli ke en PIV la signifo estas sufiĉe diferenca eĉ se temas pri ŝtipo. Verdire, kiuj ne donas pli da graveco al siaj seksorganoj ol al aliaj korpopartoj, eble en la komenco de la legado ne ŝatos la tekston, tro pornoaspektan, poste oni alkutimiĝas. La preĝadoj de la maljunulino estas genie satiraj. Mi devas tuj informi ke, laŭ mi, la libro ne temas pri vera traduko sed pri reverkado, bona adapto al nia [[lingvo]] ĉar kredeble San Antonio neniam aŭdis pri "ŝulca parolstilo" (de [[Rikardo Ŝulco]]) aŭ kabeis! Sed ni ne devas forgesi ke kanzonisto Ĵak Le Puil estas la kreinto (jam de 20 jaroj) de la skandalema, ajnista [[revuo]] "[[La Kancerkliniko]]" do en tiu laboro li sin sentis tiel bone, kiel fiŝo en akvo, aŭ kaco en etgroto. La vortaristo Ĵak majstras en la uzo de nekutimaj [[vorto]]j, mi devis konsulti nian PIV- on multfoje... mi renkonte al la vorto ''falva'' preskaŭ notis preseraron sed mi eksciis ke ''falva'' signifas tre hele flava. La neofte uzata lavabo, ĉe ĵak venigis "necesabo" tiel ke abo estas kvazaŭ sufikso por ujo... sed ''ab'' jam estas [[prefikso]]. Ĵak vere troigis en la uzo (tri aŭ kvar fojoj) de la vorto "odekolono" francismo kiu ne riĉigis nian lingvon despli ke "kolonja akvo" ja en la glosaro de la libro, ankaŭ estas en PIV kaj estas jam ordinare uzata... Tre ŝatus mi scii la respondan signifon en la franca lingvo de "umulo" aŭ "umaĵo "kiuj de tempo al tempo aperas. Feliĉe la kunteksto donas ian sencon. Por mi, alia novaĵo estis la adverbigo de la [[prepozicio]]j pri kaj pro al prie kaj proe. En la komenco mi sentis ĝenon poste mi adaptiĝis kaj konstatis la pozitivan aspekton, kiu evitigas la ripetadon de tio pri kio oni parolas. La libron akompanas erartabelo kun dek eraroj. Evidente kelkaj pliaj estas troveblaj sed tute ne ĝenas la legadon. En pago 65 kaj 72 la unua linio estas ripetita - Pago 200 iu plenlumo nepre devas esti [[plenluno]] por doni koheran signifon, ks. Ne tro impresu vin pro la midzadoj kaj frandzadoj de Armela kaj Ĵak eĉ se la ŝtato el Filipinoj ĵus laŭleĝe malpermesis la buŝan seksumadon; miaj geamikoj, [[tradukinto]]j estas saĝaj geavoj al kiuj oni facile donus piajn bildetojn de tiuj konataj ekleziaj sanktuletoj kaj virgulinetoj. La [[intrigo]]j de la romano ne estas tre specialaj, eĉ iom supraĵaj rilate al la peripetioj de [[ŝtelado]] sed la tuto estas pravigita en la fino de la libro pere de iu freŭda skopofilio (jen seksa [[perversio]] kies ekziston mi naivulo ne konis!). Por mi la granda valoro de tiu verko nekonformisma estas tute alia. Ĝi estas libro, kiu detale, riĉe priskribas tion kion la homoj plej timas, plej abomenas t.e. la maljuniĝo... Aŭ ĉu vi konas maljuniĝantan homon, kiu konfesas paŝo post paŝo sian velkon? |[[Gilbert Ledon]]. [[Brazila Esperantisto]] - Numero 299, junio (1997)}} ===[[La Manifesto de Jesuo Kristo]]=== '''La Manifesto de Jesuo Kristo (La Prediko sur la Monto)'''. Eld. L. Jenkins, Londono, 1931(?) {{citaĵo|Represo de Mateo V-VII., kun ilustrita kovrilo. |[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945]]=== '''Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945'''. Eld. [[Kroatia Esperanto-Ligo]], [[Zagrebo]], 1977, 111 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro kiu meritas ne nur vastan disvastigon, sed ĝi instigu ankaŭ aliajn landajn organizojn al simila grava historia laboro, utila por la [[prestiĝo]] de Esperanto en la koncernaj landoj. Post diligenta laboro la jugoslaviaj esperantistoj nun povas dokumenti per la libro la nomojn de 340 falintoj kaj pereintoj el 90 diversaj lokoj de Jugoslavio, inter ili 37 popolaj herooj. Tio signifas, ke la tiam relative malforta Esperanto-movado en Jugoslavio perdis ĉiun trian organizitan esperantiston kaj ĉiu deka falinto estas distingita popola heroo. La libro enhavas biografiojn de preskaŭ ĉiu falinto, kiuj montras, ke multaj el la plej aktivaj esperantistoj falis en la jaroj 1941 — 1945. Tamen la libro nur dokumentas pri la viktimoj, sed ne pri la transvivintaj esperantistoj partoprenintaj la popolliberigan batalon, kies nombro certe ankaŭ estas alta. Ankaŭ ili ĉiutage riskis sian vivon por la [[libereco]] de sia patrio. Tio konfirmas la profundan konsciencon esperantistan, la fidelecon al sia popolo kaj internaciismon ĝis la lasta konsekvenco. Tion emfazas ankaŭ la „rememoroj de postvivintoj“ pri kelkaj el ili. Laŭdinda estas ankaŭ la enmeto de la paĝoj 91 — 11O sub la titolo „El iliaj verkoj (prozo, poezio, scienca verkado), ĉefe represoj el „[[La Suda Stelo]]“ el la jaroj 1939 — 1941. Tiamaniere la leganto pli profunde konatiĝas kun la personecoj de la falintoj kaj iliaj pensoj kaj ideoj, kiuj ankaŭ hodiaŭ parte ankoraŭ por nia Esperanto-movado povas esti valoraj kaj utilaj. La postvivinto [[Joje Kozlevĉar]] memorskribas pri la aktivecoj de esperantistoj en la koncentrejo Dachau1). Tie unue li sukcesis kontakti la ankaŭ nun bone konatan aŭstran laboristan esperantiston Haiderer, kiu havis malaltan koncentrejan numeron. Ili du ankoraŭ kolektis la polan monaĥon Klimoviĉ, la ĉeĥan pastron Pokorny, la ruson Fulda kaj aliĝis ankoraŭ la bulgaro Darev kaj la jugoslavo Vrtunski. Ili fondis Esperantogrupon, aranĝis memortagon honore al la mortotago de d-ro L. L. Zamenhof kaj helpis sin reciproke faciligi la vivon en la koncentrejo, ja eĉ savis la vivon de Joje. Tre kortuŝa por mi ankaŭ estis la kontribuo de [[Emilija Lapenna]] pri „La eta Regina“, la lasta [[JEL]]-kasistino [[Regina Papo]], kiu pereis en [[Auschwitz]].|[[Der Esperantist]] - Numero 085, Majo (1977)}} ===[[Memorlibro pri la Zamenhof-jaro]]=== Memorlibro pri la Zamenhof-jaro. Eld. [[UEA]]/[[Centro de Esploro kaj Dokumentado]], Londono, 1950. {{citaĵo|Vere mirinda juvelo poi: ornami bibliotekon. La esperantistaro devas akiri tiun [[verko]]n, kiu enhavas plenan historion pri la elpenso kaj disvastigado de la plej granda akiraĵo de la homaro : la helpa internacia lingvo «Esperanto». Por celebri la centjaran datrevenon de la naskiĝo de Lia Doktora Moŝto [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]] oni presigis tiun senegalan libron, kunigante en ĝi kelkajn el la multaj artikoloj skribitaj de mondkonataj esperantistoj, kiuj dediĉis siajn plej belajn pensojn por memorigi tiun neforgeseblan daton. Jen la nomoj de tiuj, kiuj, kunlaboris por formi tiun-ĉi historion pri la genia kaj homama elpensinto kaj lia, neniam plibonigita, verko : Prof. [[Gaston Waringhien|G. Waringhien]] (Francio ). Prof. Dro. [[Edmond Privat]] (Svislando). Prof. Dro. W. E. Collison M. A. (Anglujo ). Prof. Dro. [[Eŭgeno Bokarev|E. A. Bokarev]] (Sovetunio), Prof. Dro. [[Ivo Lapenna]] (Britujo). Dro. [[André Albault|A. Albault]], Ofi. (Francujo). Sro. [[Adam Zamenhof]] (Pollando). Prof. Dro. [[Paavo Ravila]] (Finnlando). Sro. [[Vilho Setälä]] (Finnlando). Sro. [[Preston Davis]] (Usono). S-ino [[Marjorie Boulton]], B. Litt. (Anglujo). Sro. [[John Francis]] (Skotlando). Sro. [[William Auld]] (Skotlado). D-rino. [[Clelia Conterno Guglielminetti]] (Italujo). Prof. Dro. [[Juan Régulo Pérez|J. Régulo Pérez]] (Hispanujo). Prof. Dro. [[Giorgio Canuto]] (Italujo). Prof. Dro. [[Seiho Nishi]] (Japanujo). Prof. Dro. [[Hugo Sirk]] (Aŭstrajn). Sro. [[Carl Støp-Bowitz|C. Stop-Bowitz]] (Norvegujo). Dro. [[Gerrit François Makkink|G. F. Makkink]] (Nederlando). Sro.[[Davil Kennedy]] (Britujo). Rev. F. Moravec (Germanujo). Sino. [[Julia C. Isbrücker|Julia Isbrucker]] (Nederlando). Sro. [[Gian Carlo Fighiera|G. C. Fighiera]] (Italujo). Tiuj-ĉi nomoj estas garantio de plena [[sukceso]]. La plej multaj uzis tiun belegan fundamentan Esperanton kiun, tiel bone legas kaj komprenas ĉiuj esperantistoj, eĉ la eklernantoj. Nur, en tre malmultaj, mi trovis kelkajn nebezonatajn «neologismojn», kiu laŭ mia modesta opinio), estas tute nenecesaj, tute ne taŭgaj (ĉiam laŭ mia opinio), en multaj okazoj, miskopreneblaj kaj terure malbeligaj. Kial «inventi» novajn [[radiko]]jn, kiam la esperantistoj ne lernis ilin nek en gram atikoj nek en [[vortaro]]j ? Ankaŭ mi volas komentarii pri la opinio de du artikolistinoj (mi ne volas citi la nomojn), kiuj severe kritikas la verkojn (originalajn kaj tradukitajn) de la glora Sro. Zamenhof. Estas oportune memorigi la vortojn de la Majstro : «Kritiki estas facile, fari malfacile». Ĉu tiuj, kiuj kritikas, kapablas plibonigi la kvanton kaj la kvaliton de la laboro farita en, per, por kaj pri Esperanto de tiu bonega, modesta, lerta, laborema ; ĉiam komprenema, pacema kaj homama [[geniulo]] ? Ĉu ni, mizeraj teraj vermoj, povas juĝi la laboron de tiu reĝa aglo, fluginta super la plej altaj montaroj ? Ĉiuj bonaj esperantistoj restas m irigataj antaŭ la [[amplekso]] de lia eksterordinara [[laboro]]. Neniu povas esti komparata kun li. Mi estas certa ke, ĝis nun, li estis, estas kaj, dum multe da tempo, estos, nekomparebla al iu ajn esperanta verkisto. Se mi kuraĝis kritiki la artikolon de unu el tiuj kritikistinoj, certe, de la [[komenco]] ĝis la fino, mi trovus multajn kritikindajn motivojn. — Ekzemple en la unuaj linioj mi trovis tiun strangan frazon : "bredi metaforojn...", kaj, laŭ ĉiuj vortaroj, «Bredi», estas «kulturi kaj eduki bestojn»... ---- Specialan recenzon meritas la «Pensoj de Zamenhof», kiuj aperas en preskaŭ ĉiuj paĝoj de la libro ; la kolekto da bonegaj fotoj, kiuj estas la plej taŭga grafiakra porto pri la gravaj okazintaĵoj en Esperanto ; ĉiuj poezioj ; k. t. p-, k. t. p. nu, fine, ĉio estas leginda. Ĉu ion neperfektan mi trovis? Jes. Ion, kion ne estis bone prizorgita. Mi skribas pri la pli ol dek-kvin preseraroj, kiujn mi trovis. La gelegantoj scios bone kompreni ĉar, ĉiuj estas tute videblaj, sed, kial oni permesis en tiu, ĉiusence mirinda libro, ke tiuj eraretoj aperu ! Ĉu oni ne korektis la presprovojn? Por fini, mi denove rekomendas la akiron de ĉi-tiu nekomparebla libro, kiu (kiel mi diris en la komenco de ĉi tiu recenzo) estas la plej bela juvelo por ornami kaj honori esperantan bibliotekon. |Rafael Vizcaíno Oleína.[[Boletín]] n124 (nov 1960)}} ===[[Mi amis junulinon]]=== [[Walter Trobisch]]. '''Mi amis junulinon'''. Eld. Trobisch, [[Baden-Baden]], 1966(?) ===[[Mia nuna sintenado pri aprendicito]]=== [[Robert T. Morris]]. '''Mia nuna sintenado pri aprendicito''' tradukita de W. B. Besener. Eld. [[American Esperantist Company]], 1909(?) ===[[ Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj]]=== '''Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj. Prelegoj de INTERKOMPUTO 1982.'''. Eld. NJSzT, Budapest, 1982. Recenzo: {{citaĵo|Eĉ al nekomputeristoj mi ne devas klarigi, kio estas [[Interkomputo|INTERKOMPUTO]]. La prelegoj de tiu konferenco nun ekzistas libroforme, entute ses volumoj. Ĉi tiu recenzata verko enhavas 17 prelegojn el la fakoj [[mikrokomputero]]j, [[periferio]]j, bildoprilaboro koj datumtransigo. Tio donas malgrandan enrigardon en la amplekson de la konferenco kaj la konsiderindan laboron, kiun devis plenumi ne nur la [[preleganto]]j, sed same la aŭskultantoj. Plejparto de la prelegoj havas bazan aŭ superrigardan karakteron. Pli spertaj fakuloj do apenaŭ trovas interesajn novaĵojn. Tiuj, kiuj aĉetas la prelegojn, ja ne havas la avantaĝon de diskutado kaj persona interparolo. Kelkaj el la asertoj ne estas tiel absolute pravaj (ekzemple "[[cipo]] eblas integri la funkciojn de kompleta komputilo", . . . "[[mikroprocezilo]], konsistanta el la centra procezada [[unuo]], storoj kaj enigaj-eligaj cirkvitoj"). Aliaj ŝajnas al mi tro optimismaj (ekz. la elpaŝoj pri la operaciado sistemo IDEALOS). La prelegantoj sin vidis antaŭ malfacila tasko: Estis necese terminologie prepari la kompletan mikrokomputeran fakon. Ĝenerale tio estas bone solvita. Terminologo trovas trezoron por ordigi, diskutigi kaj unuecigi la uzitajn fakvortojn. Tio ankaŭ koncernas la [[traduko]]jn de la varbanoncoj, en kiuj amasas [[termino]]j antaŭe apenaŭ viditaj. La preskvalito ne ĉiam estas kontentiga. Kelkaj prelegoj estas presitaj per komputera [[eligilo]], kiu uzas malbone legeblajn [[litero]]jn. Ekzistas ja pli klare legeblaj, pli naturaj [[litersistemo]]j (ekz. ROBOTRON K 1520). Por estontaj aranĝoj mi proponus ŝanĝojn: Pli emfazita disigo de aparataro kaj programaro kaj pli da prelegoj pri la praktika (industria) aplikado de mikrokomputeroj (tiaj [[materialo]]j ofte ankaŭ mankas en naciaj fakaj kunvenoj!) ĉar la komputerismo jam profunde enradikiĝis en la E-movado, eble rekomendindus dispartigi la kunvenojn, tiel ke INTERKOMPUTO restos la gvida konferenco, sed delegos difinitajn temojn al aliaj sciencaj konferencoj ([[AEST]]). |[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} === [[La Militrezistanto]] === '''La Militrezistanto'''. Novaj-eldonaĵoj de l' [[Internacio de Militkontraŭuloj]]. Fondita en [[1930]]. Aperas neregule. Formato 20,5x14. (v. [[Militrezista movado]].) {{citaĵo|Kolekto de informoj pri militrezisto ĉiulande, kun spertoj de individuaj rezistantoj. Faktaro interesa kaj aktuala.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[La misio de Esperanto]]=== [[Ramatis]]. '''La misio de Esperanto''' trad. [[Giuseppe Grattapaglia]]. Eld. ''Editora do Conhecimento'', 2000(?) {{citaĵo|La eldonejo Editora do Conhecimento lanĉis libroforme en Esperanto la ĉapitron de la verko ''La postivado de la spirito'', kiu pritraktas la zamenhofan lingvon sub ne komuna aspekto, almenaŭ por ne spiritistoj: la movado por Esperanto en la transtomba mondo. La [[libro]] - La misio de Esperanto - estis profesie editorita kaj havas belan [[kovrilo]]n. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 314, Februaro (2001)}} ===[[Misisipi]]=== L. Malaĥ. '''Misisipi'''. Trad. de I. Jurvsta. Eld. [[Juda Esperantista Grupo en Parizo]], Parizo, 1939(?). {{citaĵo|Triakta teatraĵo el la negra vivo, kiu pritraktas la tragedion de Scotsboro, 64 paĝoj plus ilustrita kovrilo, kun biografia [[skizo]] kaj bildo de la aŭtoro|[[Belga esperantisto]] n267-268 (maj-jun 1939)}} {{citaĵo|La plumo pli potencas, ol la glavo ! Aforismo, kies verecon pruvas longa serio da sukcesaj almilitoj, flanke de verkistoj, kontraŭ maljustaĵoj kaj forigendaĵoj en la homa vivo. La temo de ĉi tiu [[teatraĵo]] — la nun malbonfama Skotsbora proceso, en kiu sep negroj estis akuzitaj pri seksatenco kontraŭ du blankulinoj— konsistigas fortan riproĉon kontraŭ la konscienco de la Usona popolo. Post [[Harriet Beecher Stowe]], [[Upton Sinclair]], kaj aliaj, L. Malaĥ faras baton por la emancipiĝo —ne la nure fizika, sed la plena, spirita— de la Amerika negro ; per sia brila bildigo de la terura rasmalamo kiu sin manifestis okaze de la proceso. Estas domaĝe, ke la faktojn, per si sufiĉe elokventajn, li ekspluatas por propagandi la klasbatalon. La traduko ĝenerale estas bona; sed enrampis kelkaj kritikindaĵoj. Kial la du formoj ''[[trajno]]'' kaj ''vagonaro'' ? Persistas la tute nelogika ''depost ''; ''domaĝo'' anstataŭ malutilo ; kaj la ĵargonaĵoj ''aliel'' kaj ''-io'' landnoma. ''Kontinuados'' (p. 37) d.e. ''daŭrigos''. Dube bonaj estas ''[[gangstero]]'' kaj ''[[ŝerifo]]''. Tre leginda ; sed apenaŭ taŭga por klaslegado. |MASON STUTTARD. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze]]=== '''Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze'''. Eld. Bundesministerium fŭr gesamtdeutsche Fragen, Bonn, 1960 (?). Titolo tradukebla kiel ''Meze en Germanio — Meze en la 20-a jarcento. La Zonlimo.'' {{citaĵo|Broŝuro en germana lingvo, kun [[aldono]] en Esperanto. Kun multnombraj bildoj de pikildratoj, abatisoj, [[bariero]]j, terbunkroj, gardoturoj, ĝi montras la zonlimon, de la Baltika maro apud [[Lubeko|Lubeck]] suden ĝis [[Hof]]. Ĝi donas la originon, bararanĝojn, gardadon de zonlimon, movadon, de la [[loĝantaro]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} === [[Mizero kaj suferego de la Nurnbergaj infanoj]] === Statistika Oficejo. ''MIZERO KAJ SUFEREGO DE LA NURNBERGAJ INFANOJ''. Eld. Urbkonsilantaro, [[Nurnbergo]], 1920. ===[[Mondo sen Milito]]=== '''Mondo sen Milito. Alvoko de la Societo de Amikoj al la Kristanaj Eklezioj en ĉiu lando'''. Eld. Friends’ House, Londono, 1938(?), 4 pĝ. ===[[Mondpaca Esperantista Movado 30 jara]]=== '''Mondpaca Esperantista Movado 30 jara'''. Eld. Hungara MEM-Sekcio, Budapeŝto, 1983. 44 p {{citaĵo|Rigardante la nuntempan internacian situacion ni devas konstati, ke neniam antaŭe la [[mondo]] estis en tiel terura danĝero kiel nun. Minacas plej detrua, homarpereiga [[nuklea milito]]. Sub tiuj cirkonstancoj la konsciaj kaj pacamaj homoj bezonas ĉiujn fortojn kaj [[streĉo]]jn por eviti tiun katastrofon, ĉu ili ekzistas? Jes, ili ekzistas kiel granda kreskanta tutmonda pacmovado, al kiu ankaŭ apartenas pacamaj esperantistoj, ili ne nur kunbatalas, ĉar ili scias, ke Esperanto kaj la internacilingva movado nur povas evolui en pacaj kondiĉoj, en paca kunekzistado. 30 jaroj [[MEM]] [''tiel''], tio estas 30 jara batalo por [[paco]], popolkompreniĝo fare de esperantistoj. Al tiu ĉi temo estas dediĉita la samnoma malgranda broŝuro. Multaj kompetentuloj de la pacmovado, esperantistaj kaj neesperantistaj, esprimas siajn pensojn kaj sentojn pri estiĝo kaj agado de MEM. [[Romesh Chandra]] ([[d:Q2165147]]), prezidanto de la [[Monda Konsilio de Paco]], omaĝas la egan signifon de la firma kontakto inter la Monda Packonsilio kaj MEM kaj la streĉojn de la esperantistoj kune labori kun ĉiuj pacamaj homoj en la mondo por paco, progreso kaj homa [[digno]]. D-ro [[Imre Pethes]], prezidanto de MEM, dankas al la "[[pioniro]]j, antaŭuloj, kiuj en 1947, dum la [[UK 1947|32-a Universala Kongreso]], iniciatis la fondiĝon de Esperanto pacmovado [''tiel''] kaj partoprenis gravajn aktivecojn kontraŭ milita minaco, precipe kontraŭ atombomba minaco komence de la 50-aj jaroj. Li substrekas, ke la sukceso de la pacbatalo dependis kaj ankaŭ estonte dependos de kunagado de ĉiuj progresemaj kaj pacamaj fortoj-ĉu esperantistaj, ĉu neesperantistaj, sendepende de politikaj, mondkonceptaj aŭ aliaj starpunktoj. [[William Gilbert]], Ĝenerala sekretario de MEM, i. a. dankas al la ĉeĥoslovakaj kaj hungaraj pacamikoj, ke ili ebligis eldonon de kelkaj altvaloraj gravaj Esperanto-dokumentoj kaj emfazas la necesajn kondiĉojn por efika pacmovado, "serĉi kiu unuigas, eviti kio dividas . . . konkretan kaj konsekvencan pacagadon, tute ne utopian, pacifisman . . ." [[Nikola Aleksiev]] aprezas la pacagadon de MEM kaj precipe la pacamikon [[Rudolf Burda]], ĉeĥa esperantisto kaj unua [[prezidanto]] de MEM, kiu kuniniciatis la esperantistan porpacan batalon kaj sindone ĝin partoprenis. La historia skizo pri MEM, ĝia naskiĝo kaj [[evoluo]] en kaj post la tempo de "[[malvarma milito]]", la prezento de la celoj, ĉefaj taskoj de la agadprogramo kaj de la strukturo de MEM estas valoraj precipe por tiuj, kiuj ĝis nun malmulte informiĝis pri la ampleksaj klopodoj por paco per Esperanto, fare de MEM. Prof. [[Semjon Podkaminer]], iama ikono de la esperanista pacmovado, starigas da demandon: ĉu pacmovado povas esti neŭtrala? Li respondas: rilate al diversaj politikaj, religiaj, filozofiaj kaj aliaj konceptoj - jes. Se ĝi ne rajtas esti neŭtrala rilate al problemoj de milito kaj paco, rasa kaj nacia egalrajteco, kontraŭ ia ajn formo de rasimo kaj [[ŝovinismo]]. Entute la memorbroŝuro montras diversajn kaj multajn aspektojn de la esperantistoj, ĉi estas skribita kun alta respondeco por nia vivo. Certe ĝi instigas pluajn Esperanto-amikojn enviciĝi en porpacan agadon.| Ingrid Schödl. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[Mondpaco kaj Ŝantuna demando]]=== '''Mondpaco kaj Ŝantuna demando'''. Eld. Internacia Rilato-Komitato. Nankino, 1928? {{citaĵo|Ĝi pritraktas pri la ekspedo [''tiel''] de Japana armeo al [[Ŝantuno]] kaj okupo de [[Cinano]]<small><sup>[?]</sup></small> kaj de la tuta longeco de Ŝantuna fervojo|Brazila Esperantisto 1928 j19_n06-12_jul-dec.}} {{citaĵo|32-paĝa albumo kun multaj ekstertekstaj ilustraĵoj, pri la lastatempaj okazintaĵoj en Ĥinujo.|[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} ===[[La Mondpaco kiel Psikologia Problemo]]=== H. Thirring. '''La Mondpaco kiel Psikologia Problemo''' trad. H. Sirk. 1946(?) {{citaĵo|Resumo de pli ampleksa verko, baldaŭ aperonta, pri fenomenoj de kultura degenero. Psikologia studo: lingve bona, stile peza.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 mar-apr 1948}} ===[[Kial Mondregistaro?]]=== '''Kial Mondregistaro? Manifesto de la Mondfederalista Grupo de Britaj Parlamentanoj.''' Eld. [[Universala Ligo]], [[Den Haag]], 1953(?) {{citaĵo|Jen mi prezentas hodiaŭ al ia konsidero de ĉiu leganto la suprecitilan dokumenton, kies alloga enhavo ne povas ne interesi. Oportune, do, estas mencii ĉefojn punktojn el la temaro: «La esenco de la paco — La mondo bezonas registaron- La ekonomiaj sekvoj — La [[UNO]] ne estas sufiĉa — Reformo de la UNO —Sukcesa aplikado de la [[leĝo]] — La politika problemo — Mondskala reciproka helpo —Ĉu Mondregistaro estas ebla? — La mondo ŝanĝiĝis». Ĉiuepoke, la homoj klopodis por mondpaco. Sed, preskaŭ ĉiam, ili forgesis gravan faktoron, kiu devas ludi la ĉefan rolon; nome: Plena sincereco kaj bonvolo. Sen tiuj ingrediencoj, ĉiuj projektoj aŭ diskutoj nepre fiaskos. Nu, do fine la homaro havas nun favoran ŝancon por vera solvo?|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Mojca Etulino]]=== '''Mojca Etulino: Karintia popola rakonto'''; ilustrita de [[Mara Kraljcva]]. Eld. [[Slovenia Esperanto-Ligo]], 1960. {{citaĵo|Literaturo por infanoj. Belaj desegnaĵoj kaj belaj koloritaj paĝoj. Ĝi rakontas kiel la leporo havas la du antaŭpiedojn mallongaj, ĝi estas numero 1 en la serio « Abeleto » kaj la eldonantoj asertas ke tiu serio havas tre grandan sukceson en Jugoslavujo. Ni nepre kredas tion. Du aliaj numeroj stas (''tiel'') por tiu-ĉi jaro ankoraŭ anoncitaj. Ĝi certe plezurigos la infanojn. Gepatroj kiuj volas kc iliaj infanoj lernu nian lingvon aĉetu tiun malmultekostan libreton. Al pedagogoj ni lasas la diskuton en kiu grado povas influi (malbone) infanan animon la rakonto pri fia ago pro kiu alia estas punata.|F R. [[Belga esperantisto]] n370 (sep-dec 1960)}} ===[[Moralo religia kaj moralo proleta]]=== M. N. Šejnman. '''Moralo religia kaj moralo proleta''' trad. P, Gavrilov. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 30 pĝ. {{citaĵo|La pastraĉa moralo ne permesas mortigi birdetojn aŭ cimojn, sed permesas vendon de 8-jaroj knabinoj por bordeloj ! Por la laborista klaso estas morala Ĉio, kio plifortigas diktaturon de la proletaro.|[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[La muelilo kiu ne plu turniĝas]]=== René Bazin. '''La muelilo kiu ne plu turniĝas''', trad. René Badert. Eld. Esperantista Oficejo, [[Tours]], 1907(?) ===[[La Multekolora Libro]]=== '''La Multekolora Libro'''. Eldonis [[Heroldo de Esperanto]], Leipzig, 1935(?) 128 pp. {{citaĵo|Kolekto de 60 artikoletoj represitaj el la jarkolektoj de “Heroldo”, 1923-6. La enhavo estas tre diversa, kaj ĉiurilate taŭga por kursa aŭ hejma legado. La [[fakto]], ke la artikoloj estas verkitaj de [[aŭtoro]]j tre diversnaciaj, igas la artikolojn aparte interesaj. Papero, preso, kaj bindo, bonaj. Tute rekomendinda.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936) }} == N == === [[Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio]]=== '''Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio, Rio-de-Ĵanejro, 7 sept. - 15 nov. 1922'''. Eld. Ministerio de Justeco kaj Enlandaj Aferoj, 16 paĝoj 29 X 22,5 cm. ===[[Naskiĝo de universala kredo]]=== Richard E. Lambert. '''Naskiĝo de universala kredo'''. Eld. ''Esperanto Book Service of America'', New York, 1952(?) {{citaĵo|Ĉi tiu 8 -paĝa broŝuro, privata eldono de la verkisto, por sciigi pri la universalista kredo, estas por ni — esperantistoj — pruvo, ke per la helplingvo estas legeblaj multaj kaj multaj aferoj, eksteraj al nia kutima [[scio]]. La preso estas klara kaj la lingvo facila, ĉar la broŝuro, kiel esprimas ties [[titolo]], estas historia rakonto pri [[Thomas Potter]] kaj [[John Murray]], fondintoj de la universala kredo.|[[Ernesto Hurtado]]. [[Boletín]] n038 (feb 1952)}} ===[[Nederlando koncize]]=== '''Nederlando koncize'''. Eldono de la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, 1975? {{citaĵo|Ĉi tiu bela broŝuro informas per konciza sed kompleta trarigardo super ĉiuj aspektoj de Nederlando. La historio, la ekstera politiko, la registaro kaj ĝia strukturo, la loĝantaro, la religio, la ekonomiko, la turismo, la agrikulturo, la transporto kaj trafiko, la laboraj interrilatoj, la socialaj aranĝoj, la instruado, estas la ĉefaj ĉapitroj de ĉi tiu kajero vere elstara en la sfero de la naci-informaj broŝuroj. Gratulon al la [[Internacia Esperanto-Instituto]] kaj al la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj pro ilia laŭdinda iniciativo.|[[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nederlandsch-Esperanto Handelstermen]]=== J. B. Eiselein. '''Nederlandsch-Esperanto Handelstermen''' benevens ± 1500 spreekwoorden en uitdrukkingen. Eld. Maimberg, Hertogenbosch, 1926(?) {{citaĵo|La unua duono de la libro enhavas nederlandlingvan komercan terminaron kun traduko en Esperanto. Tiu dokumento sendube faros grandan servon ankaŭ al niaj flandraj amikoj, kiuj ĝis nun ne disponas grandan vortaran materiaion en sia lingvo, despli ke la vortoj prezentitaj en la libro de Eiselein ne aperas en la jam ekzistantaj vortaroj nederlanda-Esperanto. La dua duono de la eldonaĵo konsistas el kolekto de -500 (''tiel'') proverboj kiujn la kompilanto grandparte ĉerpis el la «Proverbaro» de Zamenhof kaj akompanigas de la samsignifa proverbo en nederlanda lingvo. Tiu laboro, multe helpos la Esperantajn verkistojn en la flandra parto de nia lando.|[[Belga esperantisto]] n140-141 (okt-nov 1926)}} ===[[Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko]]=== L. L. Vasilevskij. '''Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko''' . 1925 ===[[La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado]]=== Louis P. Lochner.<small><sup>[?]</sup></small> '''La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado'''. Eld. Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado, [[Stockholm]], 1916(?) {{citaĵo|Jen eltiraĵo, kiu iom klarigas la aferon : “Dum iom da tempo estas malfacile atingi, ke la gazetaro distingu inter la porpaca misio de s-ro [[Henry Ford]]<ref>Pri tiu temo vidu la temon [[d:Q17013638|"ŝipo de paco" en vikidatumoj]] kaj la ĉapitron [[Henry Ford#Unua Mondmilito]]</ref> kaj ''Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado'', kiun la ĝia malavara subtenanto oni ofte nomas la ''Forda Konferenco''. Tamen estas klare, ke la karaktero, la organizo kaj la celo de ambaŭ entreprenoj multe diferencas. La unua estas Amerika pilgrimantaro, kiu volis kunigi kaj simboligi la kontraŭmilitajn tendencojn. La dua estas internacia komitato de spertaj, zorge elektitaj homoj por prikonsideri kaj peradi la pacon, sin turnante al la publika opinio kaj al la registaroj.” |[[La Brita Esperantisto]] - numero 146, februaro (1917)}} {{referencoj}} ===Ni=== G. Marin. '''Ni'''. Eld. la aŭtoro, Stroud, 1948(?), 16 pĝ. {{citaĵo|16-paĝa broŝureto kun spritaj [[bildo]]j, kiuj montras la nepran neceson, ke la homaro progresu de paleolita familiismo ĝis tuthomarismo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} ===[[Nia Gvidanto]]=== [[Josif Stalin]] kaj kaj E. Jaroslavskij. '''Nia Gvidanto'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1930(?) {{citaĵo|Skizoj pri Lenin kiel teoriulo kaj kiel praktikulo de armita ribelo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, Marto (1931)}} ===[[Nia Mesmistero]]=== W. Roche. '''Nia Mesmistero''' trad. J. F. Smeehuijzen. 1940(?), 130 pĝ. {{citaĵo|Bela volumeto por helpi meditadon kaj preĝadon antaŭ kaj dum la meso. La teksto estas prezentita en formo de ritma prozo, kun linioj “rompitaj” por instigi al paŭzo kaj penso. Ekz., <poem> <center>Tiom amis Di' la mondon, ke li donis sian Filon ununurnaskitan, por ke ĉin, lin kredanta, ne pereu, sed eternan vivon havu. </center> </poem> De religia vidpunkto oni povas diri, ke la verko ŝajnas tute taŭga por sia celo. Lingve ĝi estas ĝenerale bona. Traduko el traduko estas afero principe nekonsilinda : kiom la nuna verko suferis de la duobla traduko mi ne povas juĝi. Interesaj esprimoj: ''mia tuta mio'' 13; ''nia tuta mio'' 75; ''via vio mem'' 71 ; ''liaĵo'' 28. ''Imperiado via'' 16; ''stari genue'' 25; ''por la [[ĉiamo]]'' 91; ''milmilobe'' 101; ''samkiel... samtiel'' 121. ''La praprofetoj'' 49; ''porsuferada rekompenco'' 73; ''instruo laŭlerneja'' 6; ''egoismo kaj havemo'' 105. ''Unui'' (esti unu) 54 ;''servisti'' (esti servisto) 77; kvazaŭi (esti kvazaŭ) 112. ''Malgraŭ ti’'', ''ĝuste pro ti’'', 75, 78. Kritikeblaj estas ''escepte vian Filon'' (krom via Filo) 21; ''de post kiam'' (de kiam) 21 ; ''hontas mi kaj doloregas'' (kun dolorego) 31 ; ''ne permesu'' (permesu) ''neniam, ke'' 106; ''por ke mi eblu'' (povu) 32; ''neeble (neniel) nombreblaj'' 53; ''mortebla'' (mortema, mortpova) 114, 117. Nur unu grava eraro persistas tra la tuta verko: la uzo de ''digna'' (dignified) anstataŭ ''inda'' (worthy) Ekz., ''Digna'' (Inda) ''estas vi'' 60;''mi ne dignas'' (indas) 31 ; ''nedigna'' (neinda) ''servisto'' 53. Detaloj facile korekteblaj en dua eldono. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Nia vojo]]=== Ipe. '''Nia Vojo'''. Eld. [[Jozef Prysborowski]], Varsovio, 1938(?) {{citaĵo|La aŭtoro vidas la solvon de nunaj mondmalordoj en kreskanta supernacia individua kunlaboro. Rilate Esperanton, li bedaŭras la centriĝon de nia [[movado]]: ekz, ĉe [[IEL]] aŭ [[UEA]]. Anstataŭe, li proponas, ke naciaj grupoj laboru sendepende (tio okazas jam nun !), kaj ke oni starigu novan [[organizo]]n sole el individuoj, sen centro, sen [[komitato]]j, sen voĉdono, sen elektoj, financatan de patronaro el bonaj kaj riĉaj homoj (kiel ilin trovi ?), kiuj donacos ĉiom da mono bezonata, sen voĉo pri ĝia elspezo. Oni permesas al la nunaj delegitoj konservi tiun titolon, sed ilia sola devo estos kolekti [[mono]]n de riĉaj patronoj. Ĉiu kunlaboranto pagos po 4 [[svisa franko|svisaj frankoj]] jare, kontraŭ kio li ricevos la centran [[organo]]n, en kiu unufoje aperos lia nomo. La centra organo devos senescepte presigi ĉiun komunikaĵon supernacian kaj nereklaman, kiun ĝi ricevos de anoj pagintaj por tio difinitan sumon. La sola devo de la redaktisto estas zorgi pri la lingva ĝusteco de la senditaĵoj. La patronoj pagos la [[presisto]]n kaj la redaktiston. Oni permesas sammaniere starigi fakajn societojn kaj gazetojn, same senorganizajn, kaj same subtenatajn de bonaj kaj riĉaj homoj, kiuj ĉion pagos sen voĉo pri la dispono de sia mono. Al mi ŝajnas, ke la aŭtoro tute mislegas la nunan situacion. Cetere, kiam, lacigite de longjara disputado pri organizo, ni nun fine trovis kontentigan [[solvo]]n, ĉu ni forĵetu ĉion, tiel pene akiritan, kaj anstataŭe kreu novan organizon, tute nebulan, nepraktikan, senutilan,. kaj nedemokratan, subtenatan per almozpetado al iuj trovotaj mecenatoj, kiuj bonvolos fordoni sian monon laŭ mendo kaj sen voĉo? Certe, s-ro Ipe, ne tie kuŝas “mia vojo.”|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, aŭgusto (1938)}} ===[[Ni devas vivi]]=== [[Kjell Walraamoen]] kaj [[Lina Gabrielli]]. '''Ni devas vivi'''. Eld. [[Stafeto]], La Laguna, 1974. {{citaĵo|Kiam oni legas poezion sen ritmo kaj [[rimo]], oni esperas, ke, kiel kompenson, a poemoj posedu almenaŭ certan forton, subtilon, originalecon en la ideoj aŭ en la tropoj. La poemoj de ''Ni devas vivi'' estas speco de miniaturoj, klopodoj kapti kaj fiksi fugajn momentojn de la vivo. Bedaŭrinde, pliparte ili legiĝas kiel repertuaro da banalaĵoj. Lina Gabrielli montras talenton en la rakontarto, sed ŝiaj poeziaj provoj ne permesas aŭguri al ŝi, almenaŭ ĝis nun, brilan karieron lirikan. Walraamoen ŝajnas posedi iom pli da profundo kaj uzi lingvon iom pli nuancitan kaj maturan.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj]]=== '''[[Marian Repka]]'''. '''Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj''' trad. [[Pavol Petrík]] kaj [[Martin Minich]]. Eld. Espero, s/l, 2003. {{citaĵo|Je slovaka merkato aperis interesa libro de slovaka verkisto Marian REPKA: „Nie sme bezmocní – Ni ne estas senpovaj“ - en dulingva, slovakaesperanta eldono. Tial ĝi (krom la enhavo mem) taŭgas ankaŭ kiel bona instruilo (se vi ne komprenas E-an tekston, vi simple rigardos apudan, dekstran paĝon, kie vitrovos samon – slovakan (sennecese serĉi en vortaroj). La [[libro]] priskribas tre „tiklan“ temon, nome atingon de tutmonda paco. La aŭtoro esprimiĝas al temo tre interese, kelkfoje eble eĉ surprize. Sed por pli bona imago legu fragmenton de la libro (p. 122 k. 124): <poem> „Resumo: Ni ankoraŭfoje resumu, jam lastfoje, kvin paŝojn subtenantajn pacon: La unua paŝo subtenanta pacon: lerni la internacian lingvon - Esperanton. La dua paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ nacieco. La tria paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ raso. La kvara paŝo subtenanta pacon: rezigni pri ĉiuj ideologioj. La kvina paŝo subtenanta pacon: trovi tempon por meditado. Ĉe la unua paŝo al paco ni havas du eblecojn. Aŭ ni eklernos Esperanton aŭ almenaŭ ni subtenos ĉiujn, kiuj lernas Esperanton. La plej efika subteno estas financa subteno. Esperantistoj estas tre modestaj homoj. Ili antaŭkuris sian epokon, ili komprenis tion, kion aliaj ankoraŭ ne komprenis. Ili mem financas sian edukadon, eldonadon de libroj kaj gazetoj, studadon. Kutime ili instruas senpage. Oni ne perlaboras monon instruante Esperanton. Mi konas la situacion inter esperantistoj. Financoj ebligus al ili, ke ili igu sin pli videblaj. Kontaktajn adresojn de esperantistoj sur la teritorio de la Slovaka respubliko mi jam prezentis. Kiu interesiĝas, tiu facile ekscios aliajn necesajn informojn, se ŝ/li decidos subteni pacon per la subteno al esperantistoj. Mi scias, ke ĉiu krono subtenos kaj kuraĝigos ilin. Kaj por tiu, kiu sendos ĝin, tio estos vere konkreta ago subtenanta pacon. Institucioj, entreprenoj kaj entreprenistoj povas sponzori esperantistojn en sia ĉirkaŭaĵo. Amaskomunikiloj povas doni spacon al esperantistoj, por ke ili aperu en radio kaj televido. Ĉiu, kiu volas vere subteni pacon, tiu povas elekti. Tiu, kiu volas subteni militon, tiu ne devas elekti ion. Milito sin subtenas per si mem. Sufiĉas se ni faras nenion tian, kio subtenas pacon. Ĉe la dua paŝo ni subtenas pacon, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu nacio. Ĉiu, kiu subtenas naciece fokusiĝantajn partiojn, subtenas militon. Do ŝ/li denove povas elekti. Ĉe la tria paŝo ni subtenas pacon ĉiam, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu raso. Ĉiu, kiu subtenas rasismon, tiu subtenas militon. Subteni la kvaran paŝon al paco ne estas malfacile. Ĉiu faru tion sur sia nivelo kaj laŭ siaj ebloj. Kaj ĉiu havas eblojn. Kiu subtenas religiajn diferencojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas religie fokusiĝantajn partiojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas dekstrumajn aŭ maldekstrumajn partiojn, tiu ankaŭ subtenas militon. Ĉiu, kiu subtenas iun ajn ideologion, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu aliĝas al iu ajn spirita movado, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu agnoskas iun ajn aŭtoritaton, ĉu sekularan aŭ spiritan, tiu same subtenas militon. Ĉiu, kiu volas akiri kiujn ajn sekularajn aŭ spiritajn avantaĝojn, tiu subtenas militon. Sen meditado ne eblas ne subteni militon en la kvara paŝo al paco. Tial tiu, kiu ne strebas aŭ ne havas forton mediti, almenaŭ devus subteni tiujn, kiuj strebas mediti. Tamen, ĉar ekzistas ne nur meditadoj, kiuj kondukas al paco, sed ankaŭ meditadoj, kiuj kondukas al milito, risko, ke nemeditanta persono subtenos tiujn meditantojn, kies meditadoj kondukas al milito, estas tro granda. Tial plej bone en la kazo de necerteco estas ne subteni tiujn, kiuj meditas. Estas malpli granda malbono subteni neniun ol subteni militon. Tiukaze estas multe pli saĝe subteni simple Esperanton kaj laŭ siaj ebloj eviti naciecan kaj rasan dividadojn. Mi ripetas tion, kion mi jam skribis: Se ĉiuj homoj alproprigus almenaŭ la unuan paŝon, la situacio en la mondo signife ŝanĝiĝus favore al paco. Kaj se homoj aldonus al tio pliajn du paŝojn, la minaco de milito preskaŭ malaperus. La konfliktoj restus, sed ili ĉiuj povus esti plejmultgrade solvitaj pervorte. La grandaj militoj eble ne plu aperadus, sed malpacoj kaj malgrandaj militoj ankoraŭ daŭriĝus. Forigi ĉiujn malpacojn kaj ankaŭ malgrandajn militojn eblos nur tiam, kiam la homaro superpaŝos la kritikan (sojlan) nombron de tiuj, kiuj atingis saĝecon, do la staton sen konceptoj. Tiuj homoj poste ne nur inspiros, sed ankaŭ efike helpos al ĉiuj aliaj homoj al tio, ke ankaŭ ili atingu saĝecon. Saĝeco estas io, kion oni ne povas atingi perforte, sed nur per kompreno. Sen ĝi tamen neniu politika sistemo, nek iu religio nek iu alia pensebla organizo povas forigi militojn.“ </poem> PS: Ankaŭ dank´al tiu ĉi libro gejunuloj (SKEJ) revivis – ĝia prezidanto (Peter BALÁŽ) konatiĝis kun E-o pere de tiu ĉi libro – en unua eldono ĝi aperis slovake en 1999. (Kaj kiel dankesprimo li fondis eldonejon ESPERO – <www.espero.sk> kaj eldonis la libron dulingve.) |[[Peter Baláž]]. Esperantisto Slovaka - Numero 01 (2004)}} ===[[Ni ne povas silenti]]=== '''Ni ne povas silenti'''. Eld. «[[Esperanto Kenkjuŝa]]», [[Aitiken]], 1952. {{citaĵo|i tiu broŝuro estas Esperanta traduko de raporto, prezentota por ne okazinta [[Internacia Kuracista Kongreso]] en [[Montecazini]] (Italio) dum oktobro 1952, kun fakaj artikoloj de la tri japanaj reprezentantoj al tiu kongreso. La verko prezentas [[sciigo]]jn pri konsekvencoj de la atombombo de la homa korpo kaj atentigas pri la egaj domaĝoj de la nomita bombo, okaze de rea-uzado.|ERNESTO HURTADO. [[Boletín]] n058 (okt 1953)}} ===[[Nova Afriko]]=== Th. Monnens '''Nova Afriko''', esperantigis Floriano. Eld. Espero Katolika, Parizo, 1927(?) {{citaĵo|Interesega estas la kompatinda historio de tiu mondparto, kiu estis la sklavomerikato de l' mondo dum kvar jarcentoj, ĝis kiam la eklezio alportis al ĝi la ĝojan anoncon. La verketo de Monnens ekvidigas la reviviĝon de tiu nigr-haŭta popolo, kiu laboradas por sia savo|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?]]=== '''Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?'''. Eld. [[Novosti]], Moskvo, 1984. {{citaĵo|Jen la titolo de bonege dokumentita broŝuro en Esperanto, kiun eldonis la sovetia informagentejo [[APN]] (Novosti) laŭ mendo de [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] (finredaktita 5. 6. 1984). La 40-paĝa broŝuro, grafike efike aranĝita kun tabeloj kaj fotoj, entenos multe da konvinka materialo pri la usona [[armado]], minaco al Eŭropo.}} ===[[La nova mondo kaj Esperanto]]=== '''La nova mondo kaj Esperanto'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro 1952 (?) === [[Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro]] === [[Thorvald Kornerup]]. '''Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro'''. Eld. la aŭtoro, [[Holbaek]], 1914, 8 pĝ. ===[[La Novjara Donaco de Ministro de S. L]]=== '''La Novjara Donaca de Ministro de S. L'''. Eld. Esperanta Presa Societo, Parizo, 1905? {{citaĵo|La aŭtoro de tiu ĉi spiritplena broŝureto fantazias ke la franca Ministro de la publika [[instruado]] ordonis ke esperanto estu instruata en la supraj lernejoj de la lando. Pri tiu temo sin malvolvas gaja sceno, en kiu montriĝas la [[esenco]] kaj ecoj kaj estonteco de nia internacia lingvo. Bonega verketo !|Esperanto-UEA n007_sep 10 1905}} ===[[Nuna Stato de Esperanto en la mondo]]=== '''Nuna Stato de Esperanto en la mondo'''. Eld. [[Liona Esperantista grupo]], Lyon, 1904(?) {{citaĵo|La raporto de la esplora komisio de la Liona Esperantista grupo, kiun jam presigis « [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] » estas de nun eldonita sub la titolo : Nuna Stato de Esperanto en la mondo. Oni scias ke tiu broŝuro estos disdonita ĉe la Ekspozicio de S1 Louis (Unuigitaj Amerikaj Ŝtatoj); ĝi enhavas multajn sciigojn pri la movo en ĉiuj landoj kaj estas libro tute necesa por tiuj el niaj [[amiko]]j kiuj disvastigadas Esperanton ĉirkaŭ ilin. La broŝuro estas presita ĉu France, ĉu Esperante.|[[La belga sonorilo]] - Numero 022, Junio (1904)}} ===[[Nurberguer Esperanto-Trichter]]=== '''Nurberguer Esperanto-Trichter''' . Leitfaden fur Schnellund Massenkurse von Ŝattat. Eldonita de Ellersiek & Borel, Berlin, 4 paĝoj, 24 x 31,5 cm. {{citaĵo|Tre praktika okleciona gramatiko por germaniingvaj personoj.|[[Belga esperantisto]] n107-108 (jan-feb 1924)}} ===[[Nuntempa Pollando]]=== '''Nuntempa Pollando'''. Eld. [[Asocio de Esperantistoj en Polujo]], Varsovio, 1948(?), 60 pĝ. {{citaĵo|La verko priskribas nuntempan Polujon de vidpunktoj industria, politika, ekonomia. La stilo estas peza (pro la naturo de la [[temo]]), tamen ĝenerale bona, krom kelke da nenecesaj neologismoj kaj aliaj [[kritikindaĵo]]j : ''laborebleco (laborkapablo), Francio (Francujo) ; demokratizo (demokratigo)'' . . . Oni diras, ke Polujo “ne proklamas [[politiko]]n de revenĝo (venĝo) kontraŭ [[Germanujo]]”, tamen ĝia vivnivelo “ne estu pli alta, ol tiu de aliaj landoj”. Ni demandas al ni, ĉu ĉiu Polo tiel plene aprobas la nunan [[reĝimo]]n en Rusujo, kiel ĉi tiu verko kredigus. La bildo de “novaj domoj” sur p. 29 estas altgrade malloga. Por la okulo de la [[recenzanto]] ĝi aspektas kazerno aŭ malliberejo (“loĝejo de sklavoformikoj” komentis unu rigardinto), kaj neniom similas al [[hejmo]] por homoj. Tamen malsamas [[gusto]]j.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} == O == ===[[Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio]]=== '''Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio'''. Eld. Opetusministeriö, Helsinki, 1984, mimeo. ISSN 0359—761 X {{citaĵo|Oficiala raporto de la Edukministerio de Finnlando pri la pozicio de [[Esperanto]], kun rekomendoj; resumoj en Esperanto kaj la sveda.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[La Ora Epoko. La Regno de Dio]]=== '''La Ora Epoko. La Regno de Dio. ''' Eld. [[Raĥelo Porteous]], Glasgow, 6 pĝ. ===[[Oraj leteroj]]=== '''Percy Sadler'''. '''Oraj leteroj'''. Eld. Flükiger & Scmid. Bern. ~1910. {{citaĵo|Kolekto de tre bonstilaj leteroj pri diversaj okazotajoj de la vivo. La Esperanta traduko estas bonege farita de nia sperta samideano kaj ni sincere povas rekomendi tiun verkon al ĉiuj personoj dezirantaj perfektigi en Esperanta korespondado kaj bonstilo.|[[Revuo Esperanto]] n85 5. sep5. 1910}} ===[[La ora ŝtuparo]]=== *E. Phillips Oppenheim. '''La ora ŝtuparo''' Eld. [[The Esperanto Publishing Co Ltd]] , Londono, 1935. {{citaĵo|Ĉe la unua rigardo al tiu verko, oni rekonas la kutiman zorgemon de la Esp-o-Publishing Co.: oportuna formato, bonega papero, bela litertipo kaj bongusta eksteraĵo. La ĉefa ideo troviĝanta en la libro, estas nia ĉies idealo : atingi daŭran mondpacon. La aŭtoro solvis la problemon laŭ stranga, interesplena maniero, kiu ofte igas la leganton pripensi kaj mediti; precipe ĉar la temo estas tiom aktuala kaj ĉar Oppenheim tute ne indulgas la t. n. packonferencojn. La heroo de la rakonto, Warren Rand, estas maljuna, potenca, riĉega ĵurnalposedanto kiu metas ĉion en la servon de sia porpaca penado: sian cerbon, sian potencon, sed, antaŭ ĉio, ankaŭ sian monon , dank'al kiu li fine sukcesas realigi sian vivorevon. Rilate al la lingvo, ni devas fari denove kelkajn rimarkojn. « Lerni » anstataŭ « aŭdi, ekscii » estas anglismo, same kiel « nokto » anstataŭ « vespero » kaj « aĉeti » trinkaĵon por iu. « Ajn » estas ofte erare uzita, same kiel « pli » antaŭ [[adjektivo]], kiam tute ne temas pri komparo ekzemple : pli malgranda, anstataŭ : ne tre granda, negranda. [[Tradukanto]]j klopodu pli kaj pli eviti naciismojn. Kion signifas « blokhaŭso » ? Post « spite » kaj « koncerne » devas troviĝi prepozicio aŭ devas esti uzata akuzativo ! « Pli poste » estas [[pleonasmo]]. La eldonejo meritas ĉiujn laŭdojn pro tiu unua volumo en la nova serio.|[[Belga esperantisto]] n224 (okt 1935)}} {{citaĵo|Per ĉi tiu volumo E.P.C. riĉigas sian romanserion, per kiu ĝi prezentas al la Esperantistaro malpezan literaturon el la speco plejmulte legata de la meza homo. Inter la [[verkisto]]j, kiuj provizas tian legaĵon al la anglalingva publiko, Oppenheim staras en la unua [[vico]], kaj la nuna verko estas oportune elektita por traduko en Esperanton pro la internacieco de la scenejo, sur kiu la rakonto disvolviĝas. Sekvante la manovrojn de homama milionulo, kiu dediĉas sian lertecon kaj sian riĉecon al la tasko devigi la starigon de tutmonda paco, ni flugas de unu eŭropa [[metropolo]] al alia, kaj konatiĝas kun [[diplomato]]j, financistoj, jurnalestroj, sekretagentoj, politikistoj—resume, kun ĉiuj, kiuj influas la destinon de la popoloj. La manuskripto estas laŭlingve kontrolita de nederlanda samideano, kio tamen ne malhelpis, ke kelkaj anglismoj makulu la [[traduko]]n : ekzemple, jam sur la unua paĝo ni renkontas la vorton ''kontroli'' aplikita laŭ [[senco]] ne kutima ĉe la plejmulto de verkistoj, kaj en alia loko aperas ''[[kopio]]'' kun la signifo ''ekzemplero''. Kun bedaŭro oni konstatas ankaŭ la eneston de gramatikaj eraroj, el kiuj la ĉefaj estas misuzo de ''antaŭ ol'' (reganta substantivon); malĝusta apliko de la sufikso ''iĝ'', kaj ties manko kie ĝi necesas; kaj iom da konfuzo inter ''tio'' kaj ''tiu''. Inter la malmultaj neologismoj, tre akceptebla estas ''suspiri'' (angle ''sigh''). La provo prezenti fonetike la prononcon de anglaj nomoj — procedo ne aplikata kutime ĉe nacilingvaj tradukoj — ne estas tre sukcesa, pro la konata manko de Esperantaj literoj por eĉ proksimume imiti la karakterizajn sonojn de la angla lingvo, kaj kelkloke la transskribo estas definitive erara, ekzemple por ''Warren'' oni donas ''Ŭaren'' anstataŭ ''Ŭoren''. Rilate al eksteraĵoj: la libro estas klare presita kun minimumo de preseraroj, kaj havas simplan [[bindaĵo]]n laŭ normala angla [[kutimo]], kun papera “surtuto”.|F.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 366, Oktobro (1935)}} === [[Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe]] === '''Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe'''. Zürich, Art. Institut Orell Füssli, 1912? {{Citaĵo|Tiu esperanta eldono de figuraĵoj por la instruado de lingvoj (Esperanto, germana, angla, franca, itala) kompleta en tri broŝuroj kies prezo estas nur 40 [[pfenigo]]j por ĉiu libreto, estas tre uzebla en la esperantaj kursoj. La unua parto enhavas ''vortresumon'' : la dua parto fazojn ; la tria parto "temojn" .|[[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[Orienta Almanako]]=== '''Orienta Almanako'''. Eld. La Ondo de Esperanto, 1913. {{citaĵo|Orienta ĝi estas, ĉar ĝi enhavas tradukojn el dek unu orientaj lingvoj, el kiuj eĉ la nomojn de kelkaj mi antaŭe ne aŭdis. Tamen kial “ almanako,” mi ne scias; sed eble tiu nomo estas promeso de ĉiujara ripeto. Se tiel, ni povas kalkuli je ĉiujara plezuro, ĉar tiu ĉi numero estas ĉarma [[legaĵo]]. “Unu duono de la mondo ne scias, kiel la alia duono vivas,” diras la proverbo; kaj ĉiu, kiu scivolas pri la vivo de siaj fratoj en aliaj landoj, devas legi ĉi tiun libron. Volonte mi citus multajn bongustajn pecojn, sed pro timo al mia Redaktoro, mi devas kontentiĝi per unu sola: “ Gulĝavar lia edzino ankaŭ estis malavare rekompencita de la naturo per la ekstera [[beleco]] kaj per aliaj ecoj de la kaŭkaza virino. Ŝi estimis siajn bogepatrojn, lavis al ili la piedojn kaj flegis ĉiumaniere, neniam ŝi parolis kun sia edzo dum ies ĉeeesto kaj eĉ neniam rigardis lin, neniu el la maljunuloj estis aŭdinta ŝian voĉon, kaj neniam ŝi estis preteriranta iun viron ne kovrinte sian vizaĝon per la [[tuko]]. Havante tian edzinon, Omar sentis sin feliĉa kaj estis kontenta je sia sorto.” Tiu ĉi lasta frazo meditigas homon kutimintan je aliaj moroj. La lingva [[stilo]] estas ĝenerale bonega; mi volus, tamen, ke kelkaj el la verkintoj estu pli ŝparemaj kun la sufikso “ ig,” precipe kiam ili diras ''terurigi bor teruri''. Grava afero estas, ke S-ro [[Boris Kotzin|B. Kotzin]] en sia antaŭparolo tre afable permesas, kun propaganda celo, la retradukon en la naciajn lingvojn. |A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 109, Januaro (1914)}} ===[[La originoj de la Protestantismo]]=== J. Tanuma-Tosio. '''La originoj de la Protestantismo'''. Eld. [[Internacia Katolika Informejo]], [[Fraterhuis Loonopzand]], 1947(?) {{citaĵo|Mia patro estis unu el dek gefratoj. Ĉiuj estis kleruloj siafake, kaj preskaŭ ĉiuj verkis librojn pri temoj religiaj, sciencaj, literaturaj. Familia anekdoto : kiam aperis unu libro verkita de onklino Lucy, onklo George ĝin legis, kaj ekkriis "Ho, Lucy ! Kial ajn vi ne ne montris ĝin al mi antaŭ ol forsendi ĝin al la presisto ! Mi estus povinta pliĝustigi ĉiun vorton en ĝi!” Kiel protestanto, mi volus fari saman [[ekkrio]]n kiel mia onklo George. Sed ne ! ĉar almenaŭ kelkajn vortojn mi lasus stari . Cetere, ĉi tie oni ne rajtas polemiki pri tiaj temoj. Mi diru nur, ke protestanto tre malsame verkus la historion. Lingve kaj prese la broŝuro estas bona.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 503-504 mar-apr 1947}} === [[Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)]] === * ''Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)'' verkita de E. Adam, kun antaŭparolo de [[Fanny Clar]]. Mendebla ĉe la aŭtoro: 24 Boulevard Beaumarchais, Paris, ( ll e ) . — 32 paga broŝuro 19 X 12,5 cm. ===[[Ovomaltino]]=== '''Ovomaltino'''. Eld. D-ro A. Wanders S. A.<ref>Fabrikejo de dietaj [[Maltpreparaĵo|maltpreparaĵoj]]. Ĉeffabrikejo en Bern kaj filioj en : London, Budapest, Chicago, Paris, Milano, Osthofen.</ref>, Bern, 1926. {{citaĵo|Broŝureto de propagando de tiu fortignutraĵo.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} == P == ===[[Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo]]=== [[Rudolf Herceg]]. '''Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1932. {{citaĵo|La aŭtoro proponas al si pruvi, ke 1e la krizo estas ĝenerala, 2e ke ĝiaj kaŭzoj estas a) la (subjektiva kaj objektiva) malharmonio inter la produktado kaj konsumado ; b) la malĝustaj rilatoj inter la apartaj kategorioj de la produktado ; c) hipertrofio de la individualismo persona kaj nacia; d) manko de kontakto kun la naturo. La solvo konsistas en reorganizado de la administrado, de la [[juro]], ekonomio, etiko, estetiko, sociologio, ktp. por atingi tute novan sistemon ĉirkaŭprenantan la tutan homaron.|[[Belga esperantisto]] n200 (mar-apr 1933)}} ===[[Papo Pio X beata]]=== [[Adolf Habdl]]. '''Papo Pio X beata'''. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1952(?) {{citaĵo|Belaspekta, alloga libreto kaj per sia [[prezento]] kaj per sia enhavo. Oni ne diras, ĉu estas verko rekte skribita en Esperanto, ĉu traduko de iu esperantisto, ĉu traduko de la aŭtoro mem. Tio estus bone. Mi ne povis ne legi ĝin seninterrompe. Ne nur por katolika samideano, sed ankaŭ por la tutmonda legantaro estas ĉi tiu [[libreto]] io [''tiel''] rava. Per simplaj mallongaj trajtoj, oni prezentas al la leganto la gigantan —humile gigantan — figuron de unu el plej elstaraj homoj de nia epoko. La traduko (mi opinias, ke oni tradukis ĝin el la germana lingvo) estas zorge kaj ame farita laboro, malgraŭ iaj preseraroj, korekteblaj laŭ noto sur lasta pago. Mi ne konas la vortojn: '''hasto, kaplano, fenigo, duomo, paŝtataro, noveno'''. Estus bone, se oni estus doninta difintabelon de ĉiuj ekster-SAT-vortaraj radikoj. Aliamaniere, la atento de la leganto estas neutile disigata, kio ne bone efikas. Eble, tro laŭvorta traduko el germana lingvo enŝovis strangajn tnte ne klasikajn [[konstruo]]jn. Ekzemple: (p. 17) «...kiu estis bona predikisto kaj kredis (pensis?) sia tasko, ankaŭ Sarto fari tian», (p. 96) «...kiuj zorgas pri via kaj de la tuta eklezio saviĝoj». Min faletis aliaj esprimoj: (p. 9) «situanta»; (p. 25) al tiaj, kiuj...» (p. 37) «manĝigis la malsatajn»; (p. 56) «terana»; (p. 73) «povi absolvi novenon»;(p. 86) «tiaj, kiuj devus.» «Mi ne vidis liajn infanojn serĉi panon...» La dirmaniero ''ne jam'' anstataŭ ''ankoraŭ ne'' (paĝoj 73 kaj 100) ŝajnas evitinda pro tio, ke kvankam ĝi estas tute logika, tamen ne klasika. Sed ĉiuj ĉi tiuj, laŭ mia opinio, lingvaj eraretoj neniel malpligrandigas la kortuŝan legadon, la aŭtentikan, gravan celon: klinigi la leganton al la opinio, ke la [[Pio la 10-a|Papo Pio Xa]] estis ja vere neordinara [[servanto de Dio]]. Strangaĵo ŝajnas al mi la manko de presesprimita eklezia permeso. Monflanke: 8 respondkuponoj (32 ptoj.) estas certe, laŭ mia opinio, tro alta prezo. Eble, oni celas ŝirmi la eldonaĵon kontraŭ valutaj disfaloj; sed anstataŭigi naciajn [[monunuo]]jn per nacia oficiala tarifo ŝajnas al mi nuntempe: «eliri el la koto por eniri. en la peĉon». |Eŭma. [[Boletín]] n040 (apr 1952) }} ===[[De Parizo al Lazura Marbordo]]=== M. Retót '''De Parizo al Lazura Marbordo'''. 1960(?) {{citaĵo|M. Rétot verkis tiun broŝuron, en la serio «Turismo por Esperanto en Franclando». Ĝi estas trafa gvidilo, plena je indikoj, bildoj, desegnaĵoj, k. t. p., kiuj bone povas faciligi la veturadon tra la belaj vojoj kiuj kondukas de Parizo al la bela Provenca regiono kaj Lazura Marbordo.|[[Boletín]] n120 (mar 1960)}} ===[[Parolas Japanoj]]=== '''Parolas Japanoj'''. Eld. [[Asocio por Internacia Kontakto]], [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], 1938 (?) {{citaĵo|Ses verketoj de japanoj en [[Ĉinujo]], kiuj ne aprobas la japanan invadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Patrino kun fusilo]]=== [[Nguyễn Thị]]. '''Patrino kun fusilo'''. Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1966. [[dosiero:Pelikan textlogo.png|100ra|dekstre]] ===[[Pelikan]]=== Gunther Wagner. '''Pelikan''' ([[d:Q202133|en vikidatumoj]]). [[Hanovro]] kaj [[Vieno]], 1926(?) {{citaĵo|Prospekto en Esperanto de la konataj inkoj por skribi kaj por kopii, skribrubandoj, karbopapero por skribmaŝino kc.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} === [[Per Tolboato]] === '''Per tolboato, Skizo de Jotoka. Ilustrita. Eld. O. Ziegler, [[Marktredwitz]], 1922. 24 paĝoj. {{Citaĵo|Tre agrabla ripoziga legaĵo originale verkita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées]]=== D. Bonnehon; A. Rosiaux. Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées. Paris, [[Hachette]], 1910(?). {{citaĵo|Jen estas bonega lernolibro tre rekomendinda al ĉiuj instruistoj, kiuj celas la sciadon de la lingvo Esperanto, instruante ĝin al iliaj lernantoj. Tiu ĉi lernolibro, tre zorge ilustrita kaj bindita, enhavas multajn ekzercojn (thèmes et versions) bone gradigitajn; legadojn; prozaĵojn versaĵojn parkere dirotajn; 200 kutimajn frazojn kaj [[proverbo]]jn kun la franca traduko; kaj fine vortaretojn esperantan-francan kaj francan-esperantan. Se, laŭ la opinio de [[Lev Tolstoj|Tolstoi]], «la sukceso de [[Esperanto]] estas nur pedagogia lerneja afero», ni certigas, ke la verketo de S-roj Bonnehon kaj Rosiaux, havigante bonegajn rezultatojn al ĉiuj popollernejestroj, donos novan antaŭenpuŝon al la [[disvastigo]] de la lingvo internacia.|[[Brazila Esperantisto]] 1910_j03_n05-06_nov-dec}} ===[[Plena Gramatiko de Esperanto]]=== [[Joediko]] (J. Elliott). '''Plena Gramatiko de Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Willoughby]], 1940(?) {{citaĵo|Reverkita formo de la 16 Reguloj. Bedaŭrinde, ĉe kelkaj [[detalo]]j ĝi prezentas al ni ne la evangelion laŭ S-ta Zamenhof, sed la evangelion laŭ S-ta Joediko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)}} ===[[Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj]]=== '''Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj'''. Eld. [[Heroldo de Ĉinujo]], [[Chungking]], 1940(?) {{citaĵo|Mesaĝoj de la Generalisimo. Teksto de [[Wang-Japana Interkonsento]]. Petskribo de Wang al [[Japanujo]]. La Japana Respondo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)}} ===[[Pollando 1944-1964]]=== '''Pollando 1944-1964'''. Eld. Polonia, Varsovio, 1964. {{citaĵo|Kiuj volas informiĝi pri la evoluo de [[Pollando]] trovos en ĉi tiu 260 paga libro (riĉigita per abundaj fotoj, desegnoj, statistikaj cifertabeloj, mapoj ktp.) la plej riĉan kaj taŭgan informilon ĝis nun publikigitan en nia lingvo. Ĝi ampleksas la jenajn rubrikojn: geografio, [[historio]], eksterlanda politiko, industrio, [[agrikulturo]], eksterlanda komerco, sociaj problemoj, klerigado, scienco, [[literaturo]], [[muziko]], teatro, filmo, plastiko, arkitekturo kaj turismo. Tre bonaj lingvo teksto kaj fotoj. Prezo tre malalta rilate la kvaliton de la libro same laŭ aspekto kiel laŭ enhavo.| N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj]]=== '''Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]]. Stockholm, 1947(?) {{citaĵo|16-paĝa broŝuro, kun klaraj grafikaĵoj, pri la teruraj perdoj kaj suferoj de Polujo dum la milito, kaj ĝia nuna rekonstruo kaj [[progreso]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 519-520 jul-aŭg 1948}} ===[[La Polvo de morto]]=== '''La Polvo de morto'''. Ilustrita. Eld. [[Plenumkomitato por Kontraŭ Atombomba Rezolucio]], [[Osaka]], 1956(?) {{citaĵo|Post la terura tragedio de Hirosima kaj Nagasaki, kun pli ol 250 mil senkulpaj viktimoj, la japana popolo spertas nun la domaĝojn de la nukleaj [[eksperimento]]j, fare de fremdaj potencoj. La radioaktiva polvo, disĵetita pro la eksplodo de [[hidrogenbombo]] sur Bikini, la 1-an de marto 1954, malpurigis la [[marakvo]]n kaj falis sur multajn fiŝkaptistajn boatojn, precipe sur la japanan ŝipeton «[[Fukurju-maru n-ro 5]]«, okazigante la brulvundigon de ĝiaj 23 ŝipanoj kaj la postan morton de unu el la plej grave vunditaj. La damaĝoj de tiu bedaŭrinda okazaĵo estas nekalkuleblaj. Kaŭze de la difektiĝo de miloj da [[tuno]]j da fiŝoj, oni malpermesis la disvendadon de tiu ĉefa manĝaĵo por japanoj, ordonante ĝian enterigon. La paniko estis nepriskribebla, tial ke multenombraj personoj jam estis manĝintaj atomfiŝojn. Pro timego al la radioaktivaĵo fermiĝis grandnombraj [[fiŝbutiko]]j, kaj la [[fiŝista komerco]] paraliziĝis en Japanujo. La mondo estis terurita pro la eksperimentoj de tiaj amasmortiga] armiloj; sed, post domaĝo ne venis saĝo, ĉar ne pro tio ĉesis la provado de nukleaj armiloj. La grandaj potencoj daure fabrikas bombojn A, H kaj tiel plu. Ni memoru, klo okazis en Hirosima kaj Nagasaki, kiam sur tiujn du kompatindajn urbojn defalis la unuaj du atombomboj, kiuj, en komparo kun la modernaj bombegoj, estis infanaj ludiloj. Laŭ opinio de kompetentuloj, kvar bomboj H povus forblovi la tutan Japanujon; sed, por dezertigi landojn kiel Anglujo, Germanujo, Francujo, ktp., sufiĉus du el tiuj superbomboj. La homaro ankoraŭ ne tute bone komprenis la grandegan danĝeron, kiu minacas ĝin. Ne gravas jam veti cent kontraŭ unu, ke iu granda potenco superas alian per nukleaj bomboj, ĉar ĉiu el ili posedas pli ol sufiĉan stokon por la kompleta detruado de ĉiuj urboj de la mondo, por la koncerna ekstermado de la homa vivo sur nia planedo. Ni fidu, ke oni ne riskos provoki tian hekatombon, eĉ se nur estas pro tio, ke neniu profitus el tiu tutmonda dispolviĝo; sed, ni ne forgesu, ke en kiu ajn momento, tio estas ebla... Por rememorigi al iii ĉi tiun senprecedencan danĝeron, kiu pendas super la homaro, oportune aperis ĉi tiu libreto, «La Polvo de la Morto», originale verkita en tre [[korekta lingvo]]. La [[Kongreso de Japanaj Esperantistoj]] tiel apelas la konsciencon de la tutmonda samideanaro, partopreni en la kampanjo por la ĉesigo de la nukleaj eksperimentoj, por la abolicio de tiaj armiloj, kun la celo savi la homaron de la [[minaco de neniigo]], kaj povi ekmarŝi ĉiuj homoj, ŝultron ĉe ŝultro, sur la vojon al glora estonteco, tial ke la [[atomenergio]], same povas pereigi la homan genton, kiel konstrui por ĝi paradizon sur la tero. Dependas nur de la bona aŭ malbona uzo, kiun la aŭtoritatuloj faros el ĉi tiu mirindaĵo de la scienco, la dua fajro eri la historio de la Homaro. |Ricardo Quiles. [[Boletín]] n097 (jan 1957)}} ===[[Popolaj Fabloj el Finnlando]]=== [[Björn Collinder]], [[Vilho Setälä]]. '''Popolaj Fabloj el Finnlando'''. Eld. Kyriiro Oy, Finnlando, 1979. {{citaĵo|Kamuflite sub supra titolo de malgranda [[kajero]] reklamiĝas la interŝanĝo de la esperantistaj supersignoj literoj jene <center> <poem> ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ sh ch zh dzh w x </poem> </center> Efektive, ne estas silvestra sherco, sen dzhene oni tuj povis dzhui la fablojn. Kia dzhusta dzhojo<sup>1</sup> pri la dzhiroj el la dzhangalo de supersignoj! Granda dzhibo de E-o foridzhas kaj nun E-o ekdzhermegos kaj disvastidzhos. La «politikaj awtoritatuloj“ dzhentile dankos kaj chirkawbrakos la dzhermantajn E-istojn. Kaj dzhis la jaro 1987-a ni arandzhos dzheneralan [[festo]]n ne nur pro la l00-a datreveno sed ankaw pro la [[finvenko]] de E-o. Memkompreneble kun dzhimkano kaj festa mandzhado kun burdzhonbrasiko, fromadzho, orandzhazho, rudzha vino kaj dzhino. Stop! Jen oni ekmemoros, ke mi sammaniere povis tre bone legi literaturon laŭ Zamenhof-a "Surogata"<sup>2</sup> ortografio kaj ankaŭ la tekstojn laŭ alia propono, en kiu la [[supersignaj literoj]] anstataŭiĝas per la literoj c, w, r, y de la internacia [[telegrafa alfabeto]]: <center> <poem> q tq y dy w x ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ </poem> </center> Ĉar la literoj ĉ <nowiki>=</nowiki> tŝ kaj ĝ <nowiki>=</nowiki> dĵ respektive du sonojn reprezentas, ŝajnas, ke ĉi-lasta propono prezentis teknikan solvon de la problemo. Rilate al supersignoj fantomas la reformomanio jam tra naŭ-jardekoj. Signo estas simbolo por determinita afero. Tiukaze unu litero estas — aŭ almenaŭ devas esti — la simbolo por unu difinita [[sono]]. La menciita "teknika solvo" estas valora ne nur nuntempe por la telegrafio ĉe la poŝto, navigado, aviado k. t. p., sed estas speciale grava por la projektado de elektronaj skribmaŝinoj, kiuj aŭtomate transformas la parolon al skribo. La "intestoj" de tiaj maŝinoj estas plej nekomplikaj, se la kondiĉo unu [[litero]] <nowiki>=</nowiki>unu sono“ strikte estas plenuimita. La sama validas ankaŭ por elektronaj komputiloj. Sed singardo! En la unua jardeko de nia jarcento la tre riĉa franco [[Emile Javal|Javal]] (pr. ĵaval) proponis al Zamenhof kvaronan milionon da frankoj, se Zamenhof pledos kaj realigos almenaŭ la prononcon de la litero j al ĵ. Imagu malriĉan Zamenhof-on kaj la tenton per la loga sumo de 250 000 or-frankoj — tiutempe. aha — 1) ĝirejo > Kurve (StraBe) 2) rilatas al la h-anstataŭrigo de la supersignoj |[[Der Esperantist]] n116 jun. 1982}} ===[[Por Kvietaj Personoj]]=== *E. Van Driessche. '''Por Kvietaj Personoj, unuakta komedieto'''. Ĉirkaŭ 1910. Teatraĵo prezentita dum la [[UK 1911]]. {{citaĵo|Tre ridiga [[komedio]], kaj rekomendinda por Esperantistaj festoj. Ĉe la prezento en [[Antverpeno]] ĝi estis gaje ludita kaj bonhumore akceptita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 084, Decembro (1911)}} ===[[Por la honoro de nia lando]]=== A. Viruly. '''Por la honoro de nia lando''' trad. P. W. Van Sijn. Eld.D. Van & Zonen, Roterdam, 1938. === [[Por la rajto de German-Aŭstrujo]] === '''Por la rajto de German-Aŭstrujo'''. Eld. [[Propagandastelle fŭr Deutsch-Oesterreichs Recht]], Vieno, 20 pĝ, 23,5 X 15,5 cm ===[[Por la paco]]=== '''Por la paco'''. Eld. [[Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj]], Moskvo, 1971. {{citaĵo|Kajero pri la defendo de Leningrado dum la milito, la renaskiĝo kaj prosperigo de la urbo depost la konflikto, kaj la perspektivoj al la futuro.|[[Boletín]] n191 (maj 1972)}} === [[Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle]] === '''Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle. Actes de la Conférence Interrnationale de Chambres de commerce, foires d'échantillons, Groupments économiques et offices du tourisme, réunie à Venise du 2 au 4 avril 1923.''' Eld. Conférence commerciale de Venise, [[Venecio]], 1923 56 pĝ, 13,5 x 21 cm {{Citaĵo|Niaj grupoj kaj propagandistoj uzu tiun ĉi broŝuron elmontranta la praktika flankon de niaj lingvo kaj movado.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} ===[[Premiaj Romanetoj]]=== '''Premiaj Romanetoj'''. Eld. Eldonita de [[The Esperanto Publishing Co]]. 1946. {{citaĵo|Jen utila aldono al la literaturo Esperanta. En la nuntempa mondo, kie la [[vivo]] tiom urĝas kaj rapidas, preskaŭ ĉiu Esperantisto trovas tiom da aferoj, kiujn li deziras aŭ devas fari, ke ofte mankas al li sufiĉe da tempo por ĝui la tralegon de longa [[romano]]. Por li tial tre havinda estus [[libro]] kies grandeco konvenas al lia poŝo kaj kies enhavo konsistas el aro da mallongaj [[romaneto]]j. La unuopaj eroj de tia libro devus esti interesaj kaj diversecaj, verkitaj laŭ simpla klara stilo, kiu ne postulas multe da cerbumado por diveni la intencon de la [[aŭtoro]] aŭ grandan vortaron por serĉi la [[signifo]]n de neoftaj vortoj. La libro devas esti tia, kian oni povas facile legi en la [[vagonaro]] aŭ omnibuso dum vojaĝeto hejmen post la labortago; aŭ, se necese, dum oni staras en linio por aĉeti la familian [[haringo]]n aŭ terpomon. Tia libro estas “Premiaj Romanetoj”. Ĝi havas ĝenerale stilon simplan kaj klaran ; la eroj estas diversaj kaj bone miksitaj, kaj prezentas literaturan pudingon tre bongustan kaj malpezan. Mem instruisto de Esperanto, mi bonvenigas la novan [[libreto]]n kiel utilan legolibron por kursoj kies membroj iom progresis. Ĝi taŭgas por [[kurso]] en ĝia dua jaro, aŭ—se la lernantoj montras [[entuziasmo]]n kaj inteligenton — eĉ en la dua periodo de la unua jaro. Inter la dudek tri verketoj estas kelkaj pri fantomoj, du-tri ĉarmaj aludoj al la [[Naturo]], kelke da rakontoj el la ĉiutaga vivo, fantaziaĵoj, kaj bonhumoraĵoj. Unu [[tago]]n, en vagonaro, mi ŝoketis miajn [[kunvo]]j agantojn kaj hontigis min mem per subita ekrido pro unu el la humoraĵoj. Mia okulo ne sukcesis rimarki eĉ unu [[preseraro]]n en Esperanta vorto. La sola preseraro rimarkita ne multe gravas, krom al sportistoj, kaj precipe al la [[Chelsea F.C.|Chelsea piedpilka klubo]]. Mi neniam legis pri ludo inter Chelsea kaj Brentwood, kaj mi supozas, ke ne plaĉus al Chelsea la sugesto, ke Brentwood —se ja ekzistas tia klubo— povus ilin venki. Supozeble oni intencas aludi al [[Brentford F.C.|Brentford]]. En la libro okazas kelke da vortoj ne troveblaj en la vortaroj : ekzemple, ''suspiro'' (sigh), ''trado'' (trade wind), ''braso'' (brace, guy, vang). Estus konsilinde, aldoni noton pri ili en estonta eldono. Verŝajne, nova eldono baldaŭ estos necesa, ĉar mi opinias, ke ĉi tiu estas bona libro, kiun la Esperantistaro multe aĉetos. Ni vidas en ĝi la verkojn de dek kvin [[aŭtoro]]j, kies verkoj promesas bone por la [[estonteco]]. Mi gratulas al EPOKO pro la apero de ĉi tiu libro, kaj proponas, ke ili baldaŭ kuraĝigu la verkintojn per nova [[konkurso]] por venigi plenan rikolton por dua libro samspeca.|[[Robert Murray]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506}} ===[[La pretendoj de kondiĉa senmorteco]]=== R. K. Strang. '''La pretendoj de kondiĉa senmorteco''', trad. Geo. Aldrige. Eld. la aŭtoro, [[Glasgow]], 1932(?), 16 pĝ. {{citaĵo|Ne tuŝante la cetere interesan enhavon, ni tamen bedaŭras, ke la [[teksto]] ne estas lingve modela. Minimume oni rajtas atendi, ke tia verko estu sen gramatikaj eraroj; kaj ke oni ne ignoru la Biblian tradukon de Zamenhof. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 324, Aprilo (1932)}} ===[[Preparantoj de milito]]=== '''Preparantoj de milito , akuza konkludo en la proceso de industria partio'''. Eld [[CK SEU]]. Moskvo, 1931? 72 Paĝoj 15 x 22 cm. {{citaĵo|Tiu proceso interesis multajn. La klarigojn pri ĝi do ankaŭ povas ilin interesi, eĉ se la raporto povas ŝajni partia. Ĝi enhavas efektive multajn sciigojn, kiuj havas veran gravecon por tiuj, kiuj sin okupas pri la speciala temo de la mondrevolucio, de preparo al militoj k. c.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Pri la transskribo de la Propraj nomoj]]=== '''Pri la transskribo de la Propraj nomoj'''. Paris. Esperantista Centra Oficejo, ~1910. === [[La Principo de la movado por ĉasta vivo]] === '''La Principo de la movado por ĉasta vivo plikarigita el ideala kaj praktika vidpunkto'''. Eldonis D. Roskes, Hago, 1922? 32 paĝoj 13 X 20 cm. {{Citaĵo|Ĉi tiu [[broŝuro]] enhavas ampleksan klarigon, de la principoj de la nomita movado kaj pri la praktiko de ĝi. Al ĉiuj samideanoj kiuj funde deziras pristudi la demandon, ni konsilas havigi al si la libreton, kiu certe donos al ili informon per la plej bona lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} {{citaĵo|Sur 30 paĝoj de ordinara formato estas koncize, bonlingve traktata la grava demando pri la [[ĉasteco]] en nia vivmaniero. La movado por ĉasta vivo, celante akceli la seksan purecon de la homoj, akceptas kiel idealon la personan kaj socian purecon de la moroj. Ĝi konsideras la sekskuniĝon ne voluptoĝuo, sedorigine kaj esence pluenplantado de la homestaĵoj, kiuj devas do kontraŭbatali la diversajn specojn de la degeneriĝo de la [[popolo]]j kaj la kaŭzojn, kiuj ĝin elvokas, kiel ekzemple: [[pornografio]]n per vorto kaj bildo, onanion, hetero- kaj homoseksualajn [[kontraŭnaturaĵo]]jn. Estas pledata la kuracista esploro antaŭ la [[geiĝo]], por evitigi al oni eventualan malsanon.|[[Belga Esperantisto]] j07 n04 dec 1925}} === [[La Problemo de Irlando]] === '''La problemo de Irlando'''. — Okpaĝa broŝuro 23 X 15 cm. kun histona skizo kaj programo de la Irlanda movado. Verkisto, eldonejo kaj prezo nemontritaj. ===[[Programada teknologio]]=== '''Peter Broczko''' kaj '''Iliona Koutny'''.'''Programada teknologio'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Asocio]]/[[Scienca Eldona Centro de UEA]], Budapeŝto: 1984. ===[[Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo]]=== '''Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo'''. Eld. [[Esperanto-Asocio en ĈSR]], [[Prago]]. {{citaĵo|Represaĵo el „Esperantista" Praha, n-ro 4/1950). La 19-an de majo 1951. Okazis en Praha ĉehlingva konkurso por [[stenografo]]j, uzantaj la sistemon Herout-Mikulik. Ĝia celo estis trovi la plej rapidan stenografon en [[ĈSR]]. Venkis kaj la altan titolon akiris Miloš Matula, kiu kapablis skribi 160 vortojn dum minuto. Tia alta rapideco eble neniam ekzistas ĉe efektivaj oratoroj, kiuj ne povas nur ŝuti vortojn, sed per sia parolado volas klarigi al la aŭskultantoj sian temon kaj influi ilin. Tiamaniere la sistemo H.-M. pruvis sian kapablon por tre alta parolrapido.<br> Tiu ĉi sistemo. kiu jam de sia oficialigo en 1921 estas uzata por la ĉeha kaj [[slovaka lingvo]]j. estis jam de la aŭtoroj mem adaptita por germana lingvo kaj tiel ankau instruita en ĉs. komercaj lernejoj antaŭ la dua mondmilito. Aperis ankaŭ alfaroj por angla, rusa kaj [[franca lingvo]]j kaj nun estas eldonita ankaŭ alfaro por Esperanto. Ĝi estas la unua publikigita, ĉar tiu de prof. Vladimir Jukl, sekve de lia morto, ne estis eldonita (vidu E. Slovaka, pĝ. 84/1949). La prezentataj grandaj 4 paĝoj donas al interesulo nur esencon por povi stenografi sen mallongigoj: da [[siglo]]j (radik- kaj vortsignoj) estas ĉi tie nur 101, nombro pli malalta ol estas kutima en nacilingvaj sistemoj. En la enkondukaj linioj estas dirite, ke la ŝanĝoj, faritaj en la alfaro kompare kun la originala sistemo. estas ofte fundamentaj pro la grandaj diferencoj inter la naciaj lingvoj kaj Esperanto koncerne la literan strukturon. Tamen estas klare, ke perfekta scio de la prezentata materialo sufiĉas nur por persona, aŭ kancelaria aplikado. Ĉe tajpistinoj al la maksimume postulata rapideco estas 80 vortoj dum minuto. La diktanto en oficejo ja ne parolas seninterrompe, ĉar li kombinas kaj meditas dum la [[diktado]]. Kiu per la prezentata [[stenografio]] volus noti fluan parolon devus ankoraŭ mem konstrui sistemon de mallongigoj laŭ principoj, validaj por nacilingvaj sistemoj.<br> Fine necesas diri, ke la ĉelilingva stenografio ĝuste travivas ŝanĝojn. kiuj jam estas oficiale publikigitaj kaj validas ekde 1. IX. 1951. Ili certagrade influos ankaŭ la alfaron por Esperanto. Tamen la publikigita verketo estas konvena por tiuj, kiuj jam nun estras la nacilingvan sistemon H-M. Ainbaŭ faktoj certe okupos la aŭtoron (A. Stanura. OSTRAVA-RADVANICE. Taborska 41), ĉar estas necese fari la duan paŝon.|[[Esperantisto Slovaka]] - Numero 09, Septembro (1951)}} ===[[Prospekto de la Filmstrioj]]=== '''Prospekto de la Filmstrioj'''. Eld. [[Esperanta Film-Grupo]], [[Bergen-op-Zoom]], 1948(?) {{citaĵo|Jam kelkajn fojojn ni priparolis ĉi tiun [[serio]]n da [[filmbendo]]j ([[filmstrio]]j). Ĉiu bendo (larĝeco 35mm) konsistas el 30-1000 bildoj (19 x 24mm), por prezento en ĉambro aŭ [[salono]]. Pri ĉiu bildo estas klariga teksto en [[Esperanto]]. Ĉiu titolo provizastre interesan kaj instruan unuhoran programon al grupoj, [[societo]]j, aŭ kursoj, kondiĉe ke ili disponas konvenan projekciilon. La tekstoj mem estas en modela Esperanto. Ni povas varme rekomendi ĉi tiun kuraĝan kaj subtenindan entreprenon al niaj grupoj. Plenaj detaloj troviĝas en la “Prospekto”. Ni donas la prezon en ŝilingoj kaj pencoj por filmbendo kaj teksto kune : ili ne estas aĉeteblaj aparte. Jam aperis jenaj titoloj (multaj aliaj estas en preparo) : ''Antikva Grekujo, 13/9 ; Inter la Araboj 10/7 ; Lando kaj popolo de Siamo, 12/7 ; [[Javo kaj Indonezio]] I, 12/5, II, 13/4 ; Kun [[Sven Hedin]] al Transhimaiajo, 16/3 ; Sovaĝaj bestoj de Afriko, 13/8 ; La vizaĝo de la Terglobo, 14/8; Meksikio, 13/3 ; [[Marvojaĝo al Indonezio]], ; La Mirinda Nilolando, 16/8 ; Borneo laŭ bildoj, 16/3 ; [[Zelando]], 9/-; Palestino Norda, 14/4; [[Palestino Suda]], 13/3''|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} === [[Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj]] === '''Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj'''. Eld. Ĉasopis Ĉeskvch Esperantisto, Praha, 1912? {{Citaĵo|Belege eldonita gvidlibro broŝuro, enhavanta inter la bele presila teksto 41 ilustraĵojn pri la Bohema ĉefurbo kaj ĉirkaŭaĵoj. Riĉe kolorigita koverto reprezentas du belajn vidaĵojn el Praha.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} === La Parizaneto === '''La Parizaneto'''. Resumeto de la vivo kaj manieroj de la francoj, kun specialaj rimarkoj rilate al Parizo de R. Kron, el la franca trad. Connor kaj Hayes, 1904 (?), 126 p. „Uzebla kiel lernolibro.“ (L. I. 1908, p: 91.) === Pejzaĝoj en Aŭstrio === '''Pejzaĝoj en Aŭstrio'''. Eldonis la ministerio por fervojaj aferoj, Vieno. [[1913]], 120 p. Luksa libro pri la antaŭmilita Aŭstrujo kun multaj ilustraĵoj. {{Citaĵo|Belega reklamlibreto, lukse eldonita, kun admirindoj gravuraĵoj enhavanta bone verkitajn detalojn pri la Austria lando. La samideanoj kiuj ne jam posedas tiun eldonaĵon, mendu ĝin sen prokrasti, lli tute ne bedaŭras la malgrandan elspezon.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} === [[Pentroarto en la malnova Hungarujo]] === '''La pentroarto en la malnova Hungarujo'''. Verkis: Genthon István. Trad.: [[Ferenc Szilágyi]]. La bildotekstojn trad. [[Kálmán Kalocsay]]. Eldonejo [[Literatura Mondo]], Budapest, 1932, riĉe ilustrita. (IEMW:370.720-C.Esp-) === [[La Pirato]] === '''La Pirato'''. Spritgazeto, fond. en 1933. „Kaperas ĉiumonate. Kajeroj por Satiro, Humoro ka Libereco. . . relativa. Ŝipestro: R. Schwartz.“ === [[Poŝtkartoj Esperanto-Paris]] === '''Poŝtkartoj Esperanto-Paris'''. Unua serio, vidaĵoj de [[Paris]] kun klariga teksto en Esperanto. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Paris, 1912? Eksteraj ligiloj * [https://mondmilito.hypotheses.org/1997 Satire kaj pirate]. [[Militrakonto]], 09/01/2019 === [[Pri Piedpilkludanto]] === '''Pri Piedpilkludanto'''. Rakonto de V. van Nispen, el la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] trad. M. Bartholomeus. [[1934]], 96 p., kun ilustraĵoj. Malmultaj okazaĵoj, religi-morala tendenco. {{citaĵo|Interesa verko tre taŭga por la knaboj.|[[Brazila Esperantisto]] 1934 n272-282_mar-dec.}} {{citaĵo|Jen libro por romkatolikaj infanoj, intence tradukita laŭ stilo simpla kaj klara. Preso kaj papero estas bonaj, kaj la ilustraĵoj domas al la libro interesan aspekton. Oni sekvas la [[aventuro]]jn de okjara knabo, al kiu la patro donis piedpilkon. Ŝajne la [[gepatroj]] atendis, ke li ludu kun ĝi sen ludejo kaj vestaĵo konvenaj, tamen nenion rompante, kaj ne malpurigante la vestaĵon; certe la kulpeco pri serio da amuzaj katastrofoj ne restas tute ĉe la knabo. Lingve sufiĉe bona, tamen kritikindaĵoj kaj preseraroj ne tute mankas. Anstataŭ ''piedpilkludo'' preferinda estus ''[[futbalo]]''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 350, Junio (1934)}} ===[[Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo]]=== [[Tomaso Sillani.]] '''Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo'''. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento. == Q == ===[[Que es el Esperanto?]]=== '''Que es el Esperanto?'''. Eld. [[Sociedad Española Esperantista]], Madrido, 1926(?) == R == === [[Rakontoj el la Biblio]] === '''Rakontoj el la Biblio''' laŭ la traduko de D-ro L. L. Zamenhof; Eld. Brita Esp. Asocio, London, 1921 80 paĝoj. {{Citaĵo|La tre zorge eldonita libro enhavas 14 rakontojn el la Biblio. Ĝi estas antaŭiranto de la aperonta traduko de la Malnova Testamento, super kiu la Biblia Komitato Esperantista laboradas. La [[libreto]] ne nur instigos deziron por la tuta volumo; ĝi ankaŭ antaŭdiras al ni, ke la promesita verko certe estos modelo por ĉiuj esperantistoj laŭ lingva vidpunkto.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} ===[[Rakonto kaj aventuro]]=== '''Rakonto kaj aventuro'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. {{citaĵo|Tiu libreto konsistas el du rakontoj :« Sur la batalkampo » (de [[Herschel S. Hall]]) kaj la « Aviadisto de Marso » (de Henry H. Barroll). La unuan mi legis kun vera plezuroo ; mi malpli ŝatas la duan.|Esperanto n102 5 jun. 1911}} === [[Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro]] === ''Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro''', kies unua kunsido okazis en « Café Anselmo », [[Anvers]], dimanĉon, la 20-an de aŭgusto, je la 10a matene. — Ambaŭ raportoj estas senpage haveblaj ĉe la [[Oficejo por studado de spiritaj fenomenoj]], Klappeistraat, 8, [[Antwerpen]]. {{Citaĵo|En tiuj du interesaj raportoj ni trovas diversfoje uzita la nomon Anverso. Tio estas entute eraro. Ni komprenas ke eĉ flandranoj povas esti tiel blindigitaj ke ili prefere uzas alian lingvon ol la sian sed la propraj nomoj, kiam oni ilin esperantigas, devas esti esperantigitaj laŭ la originala [[nacia lingvo]]. Tiel en la unua okazo oni devas legi [[Antverpeno]] anstataŭ [[Anverso]].|O.V.S. [[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo]]=== [[Marika Dragona]]. '''La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo'''. Eld. [[Nikolao Dragonas]], [[Tesaloniko]], 1947(?) {{citaĵo|La aŭtoro klarigas, ke la [[Greka Faŝismo]] kondamnis ŝin je morto, sed ke pro [[interveno]] de [[UNO]] la verdikto ŝanĝiĝis je dumviva mallibero. Ni esperu por ŝi iaman [[liberiĝo]]n. Ĉi tiun disertaĵon ŝi verkis por la edifo de siaj gefiloj. Ĝi eldoniĝis laŭ la [[deziro]] de la [[Tesalonika Esperanta Ligo]], sed pro la cirkonstancoj ne estis eble, ke ŝi ĝin poluru. [[Paĝo]]j 1-30 estas filozofia traktaĵo pri la [[influo]] de heredo kaj la homa diverseco. Paĝoj 31-108 klarigas, ke Kristanismo kaj Socialismo estas du grandaj movadoj, kiuj celas transformi la putran socion nunan en ion idealan kaj gloran. Ambaŭ estas io nova en malnova; bono en malbono; [[lumo]] en mallumo. Sed havante saman [[celo]]n, ili elektas vojojn malsamajn—-unu animan, alia fizikan—por efektivigi la belan [[sonĝo]]n por eterna beno. Ili estas ambaŭ bonaj ; saĝulo uzos ambaŭ. Al la vivo kaj instruo de Kristo raportitaj en la Evangelioj ŝi donas propran interpreton. Kristo estis kontraŭkapitalista [[revoluciulo]] : [[Karl Marx|Marks]] kaj [[Josif Stalin|Stalin]] estas modernaj [[Johano la Baptisto|Johan-Baptisto]] kaj Kristo, ŝi identigas la evangelion de Kristo kun la [[evangelio]] de Socialismo ; la Regnon de Dio kun la Nova Socialisma Ordo. Ni legas pri la Sankta Spirito —de socialismo.. Ekzemplo de ŝia ekzegezo : "Kiam vesperiĝis (ĉar nur vespere oni povas labori konspire)" En fina ĉapitro ŝi admonas, ke la rilato inter religio kaj socialismo devus esti tute amika. La kontraŭreligia sinteno de multaj socialistoj tre tnalbone efikis. Oni ne lasu la potencan batalilon de mistikismo en la [[mano]]j de reakcio, sed ĝin uzu por venko de [[socialismo]]. Ĉu oni konsentas, aŭ forte malkonsentas, kun la aŭtoro, oni trovos ŝian verkon interesa, ĉar tre neordinara. Lingve ĝi estas kritikebla, tamen facile legebla. ''[[Rusujo]], Rusio, Ruslando,'' interpuŝiĝas indiferente. Kurioza trajto : jen elipso, jen senbezona ripeto, de fraza subjekto.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 jan-feb 1948}} ===[[Realigo de norma socio]]=== [[Okamoto Rikiĉi]]. '''Realigo de norma socio'''. Eld. la aŭtoro, [[Jokohamo]], 1933(?) ===[[Receuil de Listes de Logatomes Esperanto]]=== '''Receuil de Listes de Logatomes Esperanto pour Mesures de Nettete.''' Eld. Comite Consultatif International des Communications Téléphoniques a Grande Distance'', Paris, 1933(?), 104 pĝ. {{citaĵo|Jen libro teknika, konsistanta el 15,000 artefaritaj silaboj, presitaj laŭ la Esperanta alfabeto, kiujn oni uzas internacie por provi la telefonian aŭdeblecon de diversaj sonoj kaj sonkombinoj. Tiujn silabojn oni nomas ''logatomoj''. La libro estas rimarkinda ekzemplo de oficiala uzo de nia alfabeto por internacia skribo fonetika, kaj akompanate de “ŝlosilo” Esperanta, por klarigi la [[alfabeto]]n, uziĝas multlande ĉe telefonrondoj oficialaj. Por la laika Esperantisto, kompreneble, la libro estas senutila. Sed ne! Jen almenaŭ 14,000 novaj [[silabo]]j je la dispono de niaj fervoraj fabrikistoj de novaj radikoj !|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[Reeĥoj]]=== '''Reeĥoj: Jugoslavia poemaro'''. Eld. [[Stafeto]], [[Tenerifo]], 1961. {{citaĵo|Post prologo de [[Marinko Ĝivoje]] kaj enkonduko de [[Marjorie Boulton]], sekvas altranga versaro de modernaj jugoslavaj [[poeto]]j. La ŝaŭmanta vigleco de la jugoslavia samideanaro ne povis ekzisti sen prezento de tiu bunta bukedo de unuarangaj poeziaĵoj. Apud [[Božidar Vančik]] kaj Velebit - vibrantaj [[poeto]]j - rangas aliaj, junaj kaj sukaj, kiuj regalas la leganton per kolekto de belaj versaroj. Malmultaj neologismoj atestas pri la saĝeco de la sudorientaj poetoj, kiuj pruvas ke en la vico de «normaluloj» oni povas poeziigi ĉiujn nuancojn de la plej inspirataj pensoj kaj sentoj. Ni reportas la belan versaron de [[Franjo Homar]], kiu atestas pri tiu perfekteco en la simpleco. <poem> De l' lingvaj aroj estis hom’ kreinto kaj uzis ilin, li, jam fruepoke; nun, ŝanĝ okazis - lingvolabirinto la novan homon premas tede, moke! Por ĉiu hom’ en ajna teroparto, ĉu solvivanto, ĉu en socirondo, parola pnovo estas sama arto : homar’ ja unu sur la tuta mondo! Por sama aĵo nur diversa vorto, pro sania ĝojo, ĉie sama sento. Al multlingveco venas jam la morto ; racion serĉas nun la homa gento! Kaj, karaj fratoj de la verda stelo, en marŝ’ triumfa kaj kun venka kanto : Babelon foren! Nun estiĝu helo ; al hom’ sufiĉas, sole, Esperanto! </poem> |Recenzis : ROHO. [[Boletín]] n129 (sep 1961)}} ===[[Resumo de la kurso pri teologio]]=== Le Clement de Saint-Marq. '''Resumo de la kurso pri teologio''' trad. Stas. Anvers (1912). ===[[Resumo pri Vjetnamio]]=== '''Resumo pri Vjetnamio'''. [[Fremdlingva eldonejo]], Hanojo, 1971. {{citaĵo|Jam de m ultaj jaroj Vjetnamio estas nomo ĉiutage renkontata en la ĵurnaloj, en la radio, en la televido. Vjetnamio, unu el la tragedioj de nia epoko, influas kaj influos en la monda historio. La sekvoj de la sanga konflikto tie disvolviĝanta certe sentiĝos rekte aŭ nerekte en la ceteraj landoj, eĉ en la malproksimaj. Ni ĉiuj konas la gravecon de Vjetnam o en la terenoj socia kaj politika, sed kion ni efektive scias pri tiu lando? Vere, kaj bedaŭrinde, preskaŭ nenion. Resumo pri Vjetnamio donas al ni ĝeneralan bildon pri ĝiaj diversaj aspektoj: geografia, historia, kultura, ekonomia, politika, ktp. kaj, kvankam oni traktas ilin de la vidpunkto de la marksisma dialektiko, la libro entenas sufiĉe da objektivaj, kaj meditigaj, [[fakto]]j, kiuj rivelas al ni la landon kaj la spiriton de brava popolo meritanta pli bonan sorton.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} ===[[La Reveno de Nia Sinjoro]]=== H. Miles. '''La Reveno de Nia Sinjoro''', Eldonis la aŭtoro, Londono, 1938? {{citaĵo|La aŭtoro kredas, ke li ricevis gravan lumon pri ĉi tiu malfacila temo. Bedaŭrinde, pro stilaj kaj lingvaj obskuraĵoj, lia klarigo restas nekomprenata de la skribanto.|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Rezultoj de la unua kvinjara plano]]=== '''Rezultoj de la unua kvinjara plano. Raporto ĉe la Unuigita Plenkunsido de Centra Komitato kaj Centra Kontrol-Komisiono de [[TKP]] (b) la 7-an de januaro 1933'''. Trad. K. K . V. Vozdviĵenskij, P. Gavrilov, E . Svedova, V. Polakov . Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1933. {{citaĵo|La leganto trovos en la broŝuro, pledon ''pro domo'' kiu celas pravigi la kvinjaran planon, pruvi ke ĝi ne nur estis efektivigebla, sed parte estas efektivigita; ĝi celas klarigi kial nur parte kaj ne tute oni realigis ĝin. Ne estas necese diri ke oni aŭdas nur unu sonon, nome la optimisman. La fundo de la [[rezonado]] revenas ĉiam al la saina punkto: kie antaŭ estis nenio, estas nun io. do la kvinjara plano sukcesis. La lingvo uzita estas sufiĉe neologisma kiel decas al renovigantoj de la ideoj. Tiu emo tamen kelkfoje malice ridindigas la [[tradukinto]]jn. Tiel ni trovas ke : "Rilate produktadon de elektro-energio, ni estis sur la plej lasta loko. Nun ni okupas unu el la primaraj lokoj." La vorto "primara" laŭ la internacia uzado, tute ne signifa s: « unuaranga, unuaklasa ». Ĝi signifas: « unuaŝtupa, komenca a kaj figure : "neperfektiĝinta, neevoluinta, neinstruita, needukita" ktp. ĉiuj nuancoj de unuaŝtupa stato. Tiel oni povus diri ke "la sono de strangaj nekomprenitaj vortoj, ĉiam allogas la primarajn homojn". La konstato ke la produktado de elektro-energio okupas primaran aŭ unuaŝtupan lokon ne estas do komplimento.|[[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} === [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] === '''Revuo de Esperanta Psikistaro'''. Trimonata psikisma gazeto. Redacio kaj Administracio A. Stas Waltwilder par Bilsen (Belgujo). ===[[Rido Sanigas]]=== [[Ivan Georgiev]] kaj [[Todor Iŝev]]. '''Rido Sanigas'''. 1946(?) {{citaĵo|Jen ankoraŭ [[anekdotaro]] (ni jam posedas samtitolan anekdotaron el Italujo). La [[ŝerco]]j estas simplaj kaj legindaj, la formato taŭga por la poŝo|[[La Brita Esperantisto]] n 493-494 maj-jun 1946}} ===[[ Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro]]=== ''' Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro.''' Eld. [[Nederlanda Ligo Nov-Malthusana]], [[Havro]], 1910 (?). ===[[Rusa-Esperanta Vortaro]]=== N. Korzlinskij, R. Mencoj G. Smirnov, A. Stupin. '''Rusa-Esperanta Vortaro'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, ~1910. == S == === SALUS === SALUS. [[Saneca Abstinenca Longviva Universala Societo]]. Romo, 1921? 4 pĝ. === Samideano === SAMIDEANO. Internacia Biblioteko. N. 1. Majo 1921. Eld. [[Os­kar Ziegler]] & Ko, [[Marktredwitz]]. 20 paĝoj 23 X 15 1/2 cm {{Citaĵo|Enhave : Ascendo al Vesuvjo antaŭ kvardek jaroj, de P. Christaller; Surprizo, de M. Walter, tradukis Cani. Fŭrth; La lasta Kanto, de A, Stamatiadis; Dum liberaj horoj, de Heinrich|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} ===[[Saved by a servant]]=== J. J. Boutwood.'''Saved by a servant'''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1918(?) ===[[Senditaj al la turo]]=== [[John Maddison Morton]]. '''Senditaj al la turo''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. ~1911 ===[[Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo]]=== '''Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo: II Esperantismo'''. Eldonis [[Universitato La Laguna]], [[Tenerifo]] 1985. 790 paĝoj. ISBN, 8460042901, 9788460042907 {{citaĵo|Jen granda libro verkita de okdek kleraj samideanoj honore al [[Profesoro]] [[Juan Régulo Pérez]]. Al la omaĝantoj mi kore aldonas mian modestan personon, pro lia jam malnova amikeco al mi kaj pro lia al Esperanto giganta servo kiun nur per honoro oni povos iel pagi al li. Verko multaŭtora ne povas esti romano. Sepdek-ok malsamaj temoj koncernantaj [[faceto]]jn de Esperanto konsistigas la libron, kaj recenzi ĉiun temon aparte, unuope, estus neeble. Tial mi unue prezentas alfabete ordigitan liston de la aŭtoroj: Albault, Ariste, Auld, Balbin, Benczyk, Bernard, Bormann, Boulton, Baŝgupto, Diego, Goninaz, Duliĉenko (en rusa), Eichholz, Ejsmont, Forster, (en angla), Franch, Giorgi, Golden, Haupenthal (en germana), Kawasaki, Knoedt, Kock, Kolker, Korinek, Lapenna, Lins, Lloancy (en franca), Makkink, Maul, Mattos, Masao, Miliajlov, Nagata-Akiko, Neergard, Novobilsky, Oljanov, Sanchez (en hispana), Pennachietti, Pie, Pilger, Piron, Ragnarsson, Riersl kaj Wood (en angla), Ró'linger, Rosbach, Rossetti, Rumler, SahebZamani, Stp-Bowwitz, Tonkin, Vatré, Themaat, Waringhien, Wells, Zlatnar. Sciemaj legantoj povos multe ĉerpi el la libro: Pri la artikolo, la verbo, la [[adverbo]], la "naturalismo kaj la skemismo", la historio de niaj lingvai [[institucio]]j, la ruslingva influo en niaj verboj, la kabareto "Verda Kato", la prononcado, la nuntempaj ŝancoj de Esperanto, la esperantigo de geografiaj nomoj, la [[Plena Gramatiko]], la rolo de Stafeto, la poezio en la Liva lingvo, la [[problemo]]j en la tradukado de Don Kiĥoto, la gravega rolo de Esperanto kiel [[interlingvo]] por maŝintradukado,... ĝis okdek temoj, inter kiuj tre spicita [[pornografiaĵo]] abunde nuancita per la pimpaj "naturalismaj" AB, AK, OB, Erst... Dufoje mi ellegis la libron, kaj kvankam pluraj el la temoj tiel plaĉis al mi, ke mi notis apude "Tre klara", "Tre fundamenta", "Bonega" mi prisilentas la aŭtornomojn, ĉar mencii ilin ja rekte signifus subtakson de tiuj ne nomitaj. Tamen, malgraŭ tiu pozitiva flanko, ĉu mi aprobu, ke en la nomo de ia propra opinio, ĉiam diskutebla, oni enŝutu en la kutiman, ordinaran [[lingvo]]n, manplenegon da misnomataj neologismoj, kiel Ad, Ob, Of, Ak, Ed, Al, Aŭtem, Erst, Koram, Ma, Par, Sol, Kom, Nam, Nulmen, Omno, Simi, Enim, Ergo, Sempre, Sovente, Solt, Interim,... Mido, Nonsanca, Plurie, Pluriam, Plenunti, Verkili, Tradukili, Internacivortoja (adjektivo de pluralo), kvestio,... k.a. krom la malfundamenta uzo de La anstataŭ la pronoma TIU (la de Kabe, la de Grabowski k.a.)? Ĉu povas plaĉi al mi, ke ni, parolanta flue Esperanton de antaŭ sepdek jaroj devu nun konsulti postartikolan glosaron kvardekfoje dum legado de nur dudek paĝoj? La [[lingvo]]j ne evoluas nek ŝanĝiĝas rapide. Cervantes verkis sian Don Kitoĥon antaŭ preskaŭ kvarcent jaroj kaj tamen ĝia lingvo estas ne tre malsimila je la nuna. Aliflanke mi konstatis ke la verba FAR uzata preporicie aperas ofte eĉ kontraŭ la fundamenta DE post la participo: Verkita DE, kvankam tiukaze DE neniam erarigas. La duopo fare de solvas la problemon en iaj esceptaj okazoj. Kial do Far, cetere ne tre eleganta en buŝo de iuj landanoj? Alia kontraŭlingva peko estas la uzado de prepozicioj antaŭ infinitivo, precipe SEN kaj ĜIS. Parole la prepozicio kuniĝas kun la infinitivo, tiel, ke "sen valorigi" sonas "senvalorigi" kies signifo estas "fari ion senvalora" dum la intenco estis "ne valorigante". La frazo "En restoracio li manĝis ne parolante kaj poste eliris ne paginte" oni skribas li manĝis sen paroli kaj eliris sen pagi. SEN : ANTE kaj : INTE. Car evidente li eniris ne pagonte, ĉu ni diru ankaŭ sen pagi? Aŭ, ĉu la formulo ne taŭgas por ONTE? Ellegu la SERTA GRATULATORIA IN HONOREM JUAN REGULO; vi ne misuzos tempon kaj per ĝia trastudo ni helpos pluporti la torĉon de [[Stafeto]] kaj grandigos la omaĝon al nia kara kaj elstara samideano. |[[Salvador Gumà|Salvador Gumà i Clavell]]. [[Boletín]] n287 (jul 1988)}} ===[[Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto]]=== '''Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto ekskluzive de medicinaj verkoj, ĝis Oktobro, 1934. '''. Eld. [[Japana Esperanto-Instituto]], Tokio, 1935. Detaloj pri 70 originalaj monografoj sciencaj: 24 resumoj, 14 terminaroj, kaj 32 diversaj verkoj. ===[[Sherlock Holmes en servo de la hispana trono]]=== [[Eduard Kühnl]], [[Karel Procházka]]. '''Sherlock Holmes en servo de la hispana trono'''. Eld. Biblioteko Časopis českých esperantistů, Praha, 1910. 42 p. {{citaĵo|En Frua, senerara Esperanto estas verkita tiu ĉi unua satiro en nia literaturo. Laŭ la lingva vidpunkto ĉerpos el ĝi ne sole la komencantoj, sed ankaŭ perfektaj Esperantistoj legos kun gojo la diversajn vortturnojn kaj la elegantajn dirmanierojn, da kiuj la libro estas plena. En sep ĉapitroj estas priskribata la historio de praktikanto Leliĉek, kiu pro sia vivsimileco estas lerte elserĉita de la fama detektivo Holmes kaj kiu nun ludas la rolon de la hispana reĝo [[Alfonso la 13-a|Alfonso XIII]], por ke nepre ne povu ĉi tiun trafi iu malfelica anarkisto! Ni legas pri la kortegaj ceremonioj pri kiuj oni instruas nian heroon, pri lia unua akrigo en areno, pri lia konferenco kun la angla rego kaj la germana imperiestro (tiu ĉi ankaŭ estis falsa), pri la danĝeroplena vojago en Anglujon k. t. p.; sed ankoraŭ aliaj interesaj scenoj estas enhavitaj en la verketo : ĉiu amiko de humoro legos kun plezuro la verkon, kiu majstre ridindigas la « detektivajn romanojn ».|[[Revuo Esperanto]] n85 5 sep. 1910}} ===[[Sindefendologiaj Studoj]]=== J. Novak (red.) ''' Sindefendologiaj Studoj'''. Eld. [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]], Prago, 1983. 94 pĝ. {{citaĵo|Jen denove prisporta eldonajo el CSSR: Artikolaro de sindefendologiaj studoj. Tri aŭtoroj, kiuj verkas ankaŭ nacilingve, pli malpli kolektive verkis tiujn originalajn artikolojn pri ĵudo kaj similaj sindefendaj sportoj. Temas pleje pri evertoj (speciala batalago). Multaj desegnaĵoj, bona sistemeco kaj profundaj teorioj klarigoj distingas la broŝuron. Fine de ĉiu artikolo oni trovas referencan liston, vortareton, liston de fakaj terminoj kaj ĉeĥan resumon. La eldono de ĉi tiu verko estas taksenda kiel riĉigo de nia faka literaturo kaj taŭga kontribuo al elformigo de [[sporta terminaro]].| [[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]]_n126_apr.1984}} ===[[Sintrompoj]]=== J. B . Hirscher. '''Sintrompoj''' trad. W. Flamer. Eld. [[IKUE]], 196? {{citaĵo|La eldono de ĉi tiu verketo aperis antaŭ cent jaroj sed ĝia enhavo restas ankoraŭ aktuala. La kajero, vera juvelo de la katolika literaturo, celas precipe instrui la homojn por sin koni kaj per tio forigi tiun ĝeneralan malsanon enradikiĝinta en nia interno: la ko nstantan sintrompon. La kajero, vere grava kaj profunda laŭ enhavo, estas daŭra instigo al analizo kaj kompreno de onia konduto kaj agoj rilate la religiajn kaj moralajn admonojn. Tra la tuta broŝuro la aŭtoro montras profundan konon psikologian pri la [[homa interno]]. Libro leginda kaj meditinda, instrua, amuza kaj profunda!|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Skizo de Ekonomia Geografio]]=== [[J. F. Horrabin]]. '''Skizo de Ekonomia Geografio''' trad. B. Ross. Eld. SAT, 1938(?) {{citaĵo|Jen venas, por la Esperantistaro, libro jam famekonata en la originala angla lingvo kaj en nacilingvaj tradukoj. La titolo eĉ ne pale komprenigas, kiom la verko estas interesa por ĉiu inteligenta nun- mondano. La aŭtoro klarigas sian temon vulgare, samtempe kompetente, penante pruvi, ke la geografio ludas la determinan rolon ĉe la ekonomia kaj socia formiĝo de la potencogrupoj. Kiam li skizas la luktojn por potenco inter la britoj kaj usonanoj en Sudameriko, aŭ kiam li klarigas per ekonomiaj kaŭzoj la malsimilojn inter la francaj kaj germanaj vivmanieroj, li faras por ni rakonton ege ekscitan kaj vivplenan kompare kun la [[romano]]j de [[Henry Rider Haggard]] aŭ [[H. G. Wells]]. Ankaŭ por la fakulo la verko nepre devas esti atendinda, ĉar la aŭtoro ne nur montras sin kompetenta, sed ankaŭ havas definitivan vidpunkton, ne ŝateblan por ĉiuj medioj, kiun la libro klare antaŭmetas. Jen verko, do, kiun oni devas aŭ konsenti, aŭ kontraŭbatali. La lingvaĵo estas tre bona, sed kelkaj nekonsekvencaĵoj ĝenas. Ekzemple, oni trovas jen [[Versajlo]], jen ''Versajo'', por la sama urbo, kaj la vorto laborista estas tre neklare uzata. |K. R. C. STURMER. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 404, Decembro (1938)}} ===[[Skizo pri Ĉinio]]=== '''Skizo pri Ĉinio'''. Eldonis: «El Popola Ĉinio», Pekino, 1981. {{citaĵo|Temas pri tipa propagandilo, karakterizata de ĉio kion tio signifas. Kiu legis iuajn [''tiel''] el tiuj libroj, tiu jam konas ĉiujn, nur ŝanĝas la lando kaj la nomoj, sed neniam la adjetivoj. Ĉio estas rozkolora, kaj problemoj tute ne ekzistas kaj ĉi-tiu [[verko]] ne estas escepto, sed male. La libro komencas per prezento de la ĉiniaj geografio kaj etnografio. Tion sekvas mallonga skizo pri la ĉina historio, uzante la historian materiismon, tre korekte unue, iom manikee poste. La ĉapitro pri politiko kaj socia organizado fariĝas peza kaj unutona, laŭ mia opinio estas eksceso da detaloj. La du lastaj ĉapitroj, tiuj pri ekonomio kaj kulturo difektas la trouzon de nombroj kaj statistikoj, emfazante la atingojn de la ĉina reĝimo, ĉefe ekde 1948-a, ĉu necesas tiom enuigi ĉiujn? Tamen, aparte interesaj kaj legindaj estas la subĉapitroj traktantaj sciencon, medicinon, literaturon, sportojn, kaj aliajn aferojn preskaŭ nekonataj pri Ĉinio en Eŭropo. La plej grava merito de la verko estas sendube ĝia alloga lingvonivelo, kiel estas kutime en ĉiuj eldonaĵoj de «El Popola Ĉinio». Ĝia vortriĉeco estas mirinda kaj ĝia frazkonstruo estas perfekta. Tio, iasence, vualas la aliajn [[difekto]]jn de la verko. |UNKERA. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} ===[[Socialismo: ĝia ideologio kaj realigo]]=== {{EdE|EdE-S}} *'''Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo'''. - De S. Chazan. 1933, 48 p. {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - F|Enciklopedio de Esperanto]] | teksto=„Kontraŭ la revolucia socialismo, li estas adepto de la evoluismo, emfazante, ke la socialismo estas ne nur ekonomia, sed ankaŭ morala problemo, por la efektivigo oni bezonas ĝeneraligon de l'[[Altruismo|altruista]] moralo.“ (xy, „Lingvo-Libro“, l934, p.: 26.)ordigo=Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo }} {{citaĵo|Traktato penanta konscience kaj objektive skizi la kialon de la movado socialista, priskribi la diversajn konfliktantajn skolojn, kaj trankvile kaj science taksi ilian valoron. Manĝo iom solida, sed nutra. Libro pripensiga kaj havinda .|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Solecaj animoj]] === '''Solecaj animoj''' unuakta gajaĵo tradukita de [[Oscar Susmann]]. Eld. [[Paŭlo Balkanji]], Budapeŝto, 1921? {{Citaĵo|Amuza teatraĵeto ludota de 2 aktoroj kaj 2 aktorinoj. Taŭgas por esperantistaj festoj kaj kunvenoj.|[[Belga Esperantisto]] n077-078 (jul-aug 1921)}} ===[[Somera simfonio]]=== A. A. Leenhard. '''Somera simfonio'''. Eld. [[Dansk Esperanto-Forlag]], [[Aabyhøj]], 1970/1987. {{citaĵo|Dek sonetoj pri bunta kaj pom pa somero. Oni tuj vidas, ke la inspiro de la [[aŭtoro]] estas pli profunda ol lia posedo de la poezia strukturo de Esperanto. Lia koro spontane vibras kun sincera [[sento]] ĉe la milfaceta belo de nia mondo, sed li ne funde esploris ankoraŭ la [[rimedo]]jn kaj nuancojn de la lingvo, per kiuj li povus ¡redoni la ĝustan mezuron de sia lirika staturo. Unue, la uzo de viraj rimoj en la [[kunteksto]] de liaj sonetoj ŝajnas principe erara. La viraj rimoj abrupte hakas la fluon de la versoj, kiujn li intencis solenaj, kaj rompas ilian etoson per kuspa efekto. Due, abundas vortokaramboloj apenaŭ prononceblaj. Kiel langi kaj lipi por eldiri ''tempmister', ''laŭbtegment’,'' ĉarmtorent’'', ''roz' sur, incens' de zefir' flustrad ’ laŭ, strand’ de?'' Tiaj kombinoj, anstataŭ emfazi la impreson de idilia, pacoplena somero, ŝajnas sugesti ŝtorm on aŭ preterpason de bruantaj [[ĉaro]]j. Plej bedaŭrinde estas, ke multajn tiajn karambolojn kaj eliziojn oni povus facile elimini. Por ekzemplo, en '' Aŭtun-portreto'', paĝo 27, legiĝas: ''Melankolie svingas ĉe lagbordo kan ’'' Ĉu ne pli flua, kaj pli gramatike korekta, la jena provo: ''Melankolie svingas sin ĉe lago kan ’?'' En la sama soneto: <poem. Kaj malproksime kverkarboj konturas en nebulo </poem> sonus pli ĝuste <poem> Kaj kverkoarbaro fore konturiĝas en nebulo </poem> Aliparte, S-ro Leenhard ŝajnas posedi rakitan rimoprovizon. La rimoparoj glor’-odor’ aperas en ''Majo'' kaj ''Sur la strando''; ''tilio-lilio'', en ''Majo'', ''Somerĝardeno'' kaj ''Somer-imago''; ''maro-paro'' en ''Somerobildoj'' kaj ''Sur la strando''; ''ĉieltegment' - firmament’'' en ''Frusomero'' kaj ''Somerobildoj''; ''naturo-lazuro'' en ''Majo'' kaj ''Somero-adiaŭo''. En grandaj, elegantaj litertipoj pli akre evidentiĝas preseraroj, kiel, interalie, ''fimamento'' (paĝo 11) , aŭdiaŭis (paĝo 15), pesas (paĝo 13). Mi ne scias, ĉu noti kiel mispreson la vorton ''kreman'' en ''kaj ekkaresis ĉarman kreman junulin-femuron''. Duoble frandinda femuro, ĉar junulina kaj, krome, krema. La belaj vinjetoj kaj fronta paĝo de [[Ole Nederland]] rivelas manon de sentema kaj lerta artisto, dum la tipografia aranĝo de la libreto plaĉas per sia sobra eleganto.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n179 (maj 1970)}} ===[[Sondilo skrapanta]]=== M. Léger. '''Sondilo skrapanta'''. Eld. M. le Dr Richard, Monako, 1904(?). === [[La Sonoril-koncertoj]] === '''La Sonoril-koncertoj''' de [[Jef Denyn]], eldonita de la societo « Mechelen-A antrekkelijkheden; Malines-A ttractions» okaze de la festoj organizitaj nunjare je la honoro de la Majstro-Sonorilaristo de [[Meĥleno]]. {{Citaĵo|La broŝuro enhavas la programon de la diversaj koncertoj kiuj okazos dum la somero sur la turo de la Meĥleno preĝejo. La klarigaj tekstoj pri la koncertoj, pri la sonorilaro, kaj pri la urbo ankaŭ enhavan Esperantan tradukon. Bedaŭrinde tiu teksto enhavas pli ol sufiĉe da eraroj. Ni kore esperas, ke estonte la teksto estu pli zorge korektita. La broŝuro estas bele ilustrita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]=== Edward Gruber. [[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]. Eld. [[Friends Service Council]] de la Societo de Amikoj, London, 1931. {{citaĵo|Edward Gruber estas verkisto de «Kio estas la Kvakerismo?», de "La Biblio: ĝia karaktero kaj inspiro" , de «La Kristianismo kiel Vivo» k. c. Tiu ĉi broŝuro estas nova propagandilo por la kvakerismo. Ĝi estas interesa por ĉiuj, kiuj sin okupas pri tiaj demandoj.|[[Belga esperantisto]] n195 (apr-maj 1932)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro klarigas la kredon de la [[Kvakeroj]] pri la “Interna Lumo,” kaj montras, ke el tiu kredo nature venas la silenta kunvenado, egaleco de la seksoj, eklezia organizo, sinteno pri la [[sakramento]]j, simpleco en ekstera vivo, kaj ĉio, kio distingas ilin de aliaj Kristanoj. Sekvas mallonga historio pri la problemoj kaj agado de la Societo dum kaj post la milito. Leginda broŝuro, bone tradukita. Vortoj notitaj; ''intua, redemplo, mutilas''.| [[Frederic William Hipsley|F. W. HiPSLEY]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Starptautiska valoda lingvo internacia === '''Starptautiska valoda lingvo internacia''', [[latve]] kaj en Esperanto. [[Rigo]], 1923. ===[[Statistika Resumo de Brazilo, 1946]]=== '''Statistika Resumo de Brazilo, 1946''' . Eld. [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu lasta Esperanta eldonaĵo de la [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]] estas dokumento tre atentinda, ekzemplo de serioza oficiala uzo de Esperanto fare de grava nacia Instituto, ĉi estas dense sed klare presita, kaj liveras tre detalan [[statistikero]]n pri Brazilo—loĝantaro ; sanstato ; geografio ; fizika situacio ; stato kaj movado de la loĝantaro ; [[produktaĵo]]j mineralaj, agrikulturaj, kaj industriaj ; [[transporto]] ; komunikado ; financo ; [[komerco]] ; socia servaro ; [[edukado]] ; k.m.a. (sole pri religiaj konfesoj ni trovis nenion). La Esperanta traduko estas vere bonega, kaj liveras modelon por ĉiu simila verko. Ni kore gratulas la Instituton pri la [[eldono]] de ĉi tiu dua Statistika Resumo (la unua aperis en 1940), kaj varme esperas, ke ĝia bonega ekzemplo trovos multajn [[imitanto]]jn ĉe aliaj registaroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Stenografiaj Gamoj]]=== A. G. Provost. '''Stenografiaj Gamoj'''. Eld. [[Stenografa Instituto Tutmonda]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1938(?) {{citaĵo|Ŝerio da tekstoj lingve kontrolitaj de D-ro [[Pierre Corret|Corret]], en perfekta Esperanto, interesa, kaj diverstema. Ĝi servus bonege kiel legolibro. Tamen la verko principe celas provizi al la lernanto ekzercmaterialon por akiri stenografian aŭ tajpan rapidon: tiucele ĝi estas aranĝita laŭ triopaj paragrafoj legotaj en tri minutoj diversrapide inter po 60 kaj 200 silaboj minute; tamen mankas ĉia gradigo rilate stilan malfacilecon. La verko estas senrezerve rekomendinda, kaj —se nur oni povus instigi la Esperantistaron lerni Esperantan stenografion —ĝi liverus por la [[lernanto]] de iu ajn sistemo idealan materialon. La kompilinto diras, ke la stenografistoj kapablaj sekvi Esperantan oratoron parolrapide estas kalkuleblaj per la fingroj de unu [[mano]], Tio estas vera. Ordinare oni “raportas” Esperantan parolon, mense tradukante ĝin nacilingven, stenografiante la tradukon nacilingve, kaj poste retradukante ĝin Esperanten. Sed tio ja ne estas Esperanta stenografio! La skribanto mem ofte raportis kongreson laŭvorte per Esperanta stenografio kiu ne estas “nur [[alfaro]] de nacia sistemo,” kaj kiu montriĝis taŭga en la praktiko. Mankas nur, ke la Esperantistoj mem interesiĝu pri la afero. Lingva demando : ĉu ''to type'' (-write) pli bone<nowiki>=</nowiki> ''daktilografi'' (laŭ la aŭtoro), ''maŝinskribi'' (malpreciza sed ĝenerale uzata) aŭ ''tajpi'' (propono de [[Gaston Waringhien|Waringhien]]) ?| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} === [[Studo pri la organizo de Esperanto]] === '''Studo pri la organizo de Esperanto'''. [[Parizo]], [[Centra Esperantista Librejo]], 1912?, 64 paga. {{Citaĵo|franc-esperanta broŝuro, grandformata, enhavanta interesajn [[detalo]]jn kai projektojn pri organizo de la movado.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} ===[[Sub la nobla ĉevalo]]=== [[Andrzej Szgzypiorski]]. '''Sub la nobla ĉevalo'''. Eldonis [[Pola Esperanto Asocio]], 1965(?) ===[[Sub la Signo de l' Espero]]=== '''Sub la Signo de l' Espero'''. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1935. {{citaĵo|Kolekto de konkursprovaj noveletoj kaj rakontoj el la Esperantista vivo. Ni citu el la [[Antaŭparolo]]: “La noveletoj ne pretendas specialan literaturan valoron : kelkaj estas eĉ iom naivaj. Tamen kiel tutaĵo ili prezentas beletan bukedon da skizoj pri la pensoj, deziroj, sopiroj, ĝojoj, kaj seniluziiĝoj de nia samideanaro en diversaj landoj kaj kontinentoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio]]=== R. H. Messel. '''Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio'''. Eld. H. Runham Brown, [[Enfield]], 1939(?) {{citaĵo|Ilustrita rakonto pro fondo de nova Sudamerika Kolonio por Rifuĝintoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Sur la bordo]]=== [[Nevil Shule]]. '''Sur la bordo'''. Ĉirkaŭ 2000. {{citaĵo|Romano, kvankam skribita antaŭ 30 jaroj, la verko estas aktuala: “...ĝi avertas nin, ke tria mondmilito estus la fina [[konflikto]], ĉar la atombomboj en la arsenaloj de la [[superpotenco]]j jam superas la nombron, kiu sufiĉus por detrui ĉian vivon de nia planedo”. Enkonduko, p. 1. Tiu verko inspiris filmon en kiu stelrolulis [[Ava Gardner]] kaj [[Gregory Peck]]. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 322, Januaro ĝis Marto 2003}} ===[[Sur la Feliĉvojo]]=== [[René E. Bossière]]. '''Sur la Feliĉvojo'''. Esperantigita de Ch. Meunier, kun la kunlaborado de H. Dubuisson, [[Julia Guillaume-Isbrücker|J. Guillaume]] kaj [[Emmanuel Chicot|E. Chicot]]. Eld. [[Esperantista Centra Librejo]], Parizo, 1930. {{Citaĵo|La libreto estas tre moderna pritrakto de la situacio de Francujo, kaj de [[Eŭropo]] en la postmilita tempo, ne de tiu periodo kiu jam estas for, sed de tiu kiu ankoraŭ devas veni kaj kiu daŭras ĝis proksimume 1980. Estas do sonĝo de la aŭtoro, sed sonĝo bazita sur realeco, sur ciferoj, sur kontraktoj. Ne estas eble detale pritrakti la libron. La rekompencoj de la francaj institucioj montras jam sufiĉe ke la temo estis funde pripensita kaj prilaborita. S-ro Ch. Meunier zorgis por flua esperanta traduko kaj lin helpis en tiu laboro H. Dubuisson, J. Guillaume kaj E. Chicot, kiuj ĉiuj kune meritas laŭdojn por tiu laboro.|[[ Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Svensk-esperantisk ordbok]]=== [[Sam Owen Jansson]], [[Frits Linden]], kaj [[Birger Gerdman]]. '''Svensk-esperantisk ordbok'''. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1935(?), 576 pĝ. {{citaĵo|Skribinte la apudan artikolon pri la [[Nova Vortaro Japana-Esperanta|Japana vortarego]], ni salutas kun simila ĝojo la aperon de ĉi tiu belega volumo, kiu faras por la sveda lingvo tion, kion faris S-ro [[Okamoto Joŝicugu|Okamoto]] por la japana. Jen [[volumo]], kiu preter ĉia dubo estas fidinda kaj ĉiel bonega. Papero, preso, kaj aranĝo estas plaĉaj, kaj la enhavon oni povas senrezerve laŭdi. Kvankam la posedo de bona vortaro ne faros el iu Esperantiston, tamen ĝi estas [[helpilo]] nekalkuleble valora. Pro la simileco inter la angla kaj la [[sveda lingvo]]j, ĉiuj angla lernanto trovos en ĝi multan helpon. Pri kelkaj detaletoj, kiaj ekz. la misuzo de ''flos'' ĉe ''flott'', ''acido sulfur(ik)a'' anst. ''sulfata'', ne utilas ĉi tie paroli. Tre kore ni gratulas la aŭtoron, la eldonejon, kaj la svedan samideanaron, pri ĉi tiu [[modela verko]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} ===[[Svislando en la neĝo]]=== '''Svislando en la neĝo'''. Eld. Svisa Turisma Centralo, Zurick, 1938(?) ===[[Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj]]=== '''Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj'''. Eld. [[Svisa Esperanto-Propagando-Servo]]/[[Svisa Centra Turisma Oficejo]]/ [[Ĝenerala Poŝta Direkcio]], Berno, 1924(?). ===[[Systematisk kurs i Esperanto]]=== [[Henrik Seppik]]; [[Ernfrid Malmgren]]. '''Systematisk kurs i Esperanto'''. [[Eldona Societo Esperanto]], Stockholm , 1932. Tiu ĉi libro estis reeldonita en 1936 kiel [[Esperanto keele süstemaatiline kursus]]. Vendiĝis pli ol 5000 ekzempleroj. {{citaĵo|Rapida konversacia [[kurso]], kun notetoj en sveda lingvo. Jam en tri monatoj vendiĝis 3000 ekzempleroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 333, Januaro (1933) }} == Ŝ == ===[[Ŝakludado]]=== [[Josefo Giacosa]]. Ŝakludado. Esperantigis verse P. & R. Padulli. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento, 1921 == T == ===[[La Taso de Amservo]]=== [[Eliza Dean Taylor]]. '''La Taso de Amservo''' trad. E. W. Weems. Eld. E. F. Dow, [[West Newton]], 1928, 27 pĝ. ===[[Teozofio kaj ĝia doktrino]]=== '''[[Teozofio]] kaj ĝia doktrino'''. Eld. [[Teozofia Esperanta Ligo]], Praho, 1929. ===[[Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo]]=== '''Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo'''. Eld. [[Brazila lnstituto de Geografio kaj Statistiko]]. {{citaĵo|Ni jam notisJa aperon de ĉi tiu rimarkinda [[verko]]. Kompetenta recenzo aperas en la nuna [[Esperanto Internacia]].|[[La Brita Esperantisto]] n. 495-469 jul-aŭg 1946}} ===[[Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto]]=== Rienzi. '''Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto'''. Eld. [[Esperantista Centra Oficejo]], Parizo, 1912(?) {{citaĵo|S-ro Rienzi, la aŭtoro de ĉi tiu broŝuro, vojaĝis per Esperanto tra la landoj nomitaj. Preskaŭ la unuan tagon, en kiu li metis piedon en Anglujo, li pruntis motorbiciklon de la [[delegito]] vizitita, kaj fulmorapide flugis tra la stratoj, zorge tenante la veturilon — ''al la dekstra flanko!'' Pro tio, ĉasis lin policisto, al kiu kaptite li balbutis en sia plej bona anglaĵo: ““Do you will com with me to mi fried... S-ro Vivian...” La libreto montras, kiel bonege li sin servis per [[Esperanto]] en siaj vojaĝoj. Ĝi estas rekomendinda, ne kiel modelo de la plej pura literatura [[stilo]], sed kiel tre bona prezento de la praktikebleco de vojaĝoj entreprenitaj per Esperanto kaj U.E.A. |P.J.C. [[La Brita Esperantisto]] - numero 090, junio (1912)}} ===[[La tradicia Vjetnamio]]=== [[Kao Lang Nguyen Kha Vien]] '''La tradicia Vjetnamio'''. Eld. [[Fremdlingva Eldonejo]], Hanojo, 1970. {{citaĵo|Niaj senlacaj samideanoj de Hanojo regalas nin ĉi-foje per verko, kiu prezentas historian perspektivon de Vjetnamio, de la ŝtonepoko ĝis la 18a jarcento, kun mencio de la kultura evoluo de la 17a ĝis la kom enciĝo de la 19a jarcento. Kvankam oni interpretas la [[histori]]on de la vidpunkto de la revolucia dialektiko, kio al kelkaj ŝajnas procedo tro partia kaj subjektiva, tamen la verko havas nedubeblan intereson, ĉar ĝi rivelas la fascinan historion de popolo apenaŭ konata en nia parto de la mondo. La lingvo estas ĝenerale bona, kaj ne valoras mencii sporadajn makuletojn.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} ===[[La Transdorsoĵeto]]=== [[Jindřich Novák]], [[Ivan Špička]], [[Václav Hník]]: '''La Transdorsoĵeto kaj ĝia rilato al la seoinago'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. {{citaĵo|Suplemente al [[Starto|STARTO]] aperis en 1982 libro pri speciala elemento de [[ĵudo]]: La [[transdorsoĵeto]]. Ĝi estas faklibro kaj tial malfacile recenzebla de nefakulo. Troviĝas fizikaj klarigoj, teoriaj konsideroj kaj praktikaj ekzercoj. La [[aŭtoro]]j detale priskribas la plenumon de transdorsoĵeto, ili traktas didaktikajn demandojn montras la rilatojn inter transdorsojeto kaj [[seoinago]]. Atentigon meritas la zorga [[preparado]] kaj la komplekseco de la libro. Ĝi enhavas multajn bonege plenumitajn [[desegno]]jn, vortareton kaj liston de terminoj (pĝ. 64: «listo de fakaj terminoj" — termino estas fak-vorto!) kaj ampleksan referencan [[listo]]n. La ĉapitroj 1 kaj 4 enhavas nur po unu subĉapitron (1.1. — 1.1.1.6. kaj 4.1. — 4.1.3.), laŭ mi estus bone ŝanĝi la subdividon kaj forigi la subpunkton 1.| [[Michael Lennartz|M. Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan . 1984}} === [[Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon]] === '''Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon'''. Eld. Pamatnik Odboje, Praha, 1921. {{Citaĵo|Belega albumo kun 230 fotugravuraĵoj pri la vojaĝo ĉirkaŭ la mondo, kiujn faris la ĉeĥoslovakaj legioj batalintaj en Ruslandon. Klariga teksto de d-ro F. Steidler, estis bonege tradukita de inĝ. L. Berger. La bildoj estas arte presitaj sur luksa papero. Mi ne kapablas fari pli granda laŭdon pri tiu albumo, ol dirante ke ĝia eldono estas entute granda sukceso! Ĉiu vera libramanto deziros posedi la libron, kaj mi eĉ kuraĝas diri, ke ĝia loko estus en ĉiuj lernejoj. |F. D. [[Belga Esperantisto]] n094 (dec 1922) }} ===[[Trapafita dekreto]]=== [[Ivan Tračuk]]. '''Trapafita dekreto''' trad. Nikitin. Eld. [[EKRELO]], Leipzig, 1931, 72-pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Ĉi tiu libreto prezentas trafan bildon de la solidaj ecoj ennaskaj en la [[homa naturo]]. La verkinto, iama ruĝarmeano, vive kaj kortuŝe priskribas la [[tragediaĵo]]jn de milito (kiajn li mem travivis) rilate al la vivo de simplaj [[kamparano]]j. Al kio servas tiu suferado? Por mi la beleco kaj instruo de la rakontoj kuŝas en tio, ke finfine oni trafas la celon alstrebitan. La stilo de la traduko estas iom stranga, kaj troviĝas ankaŭ sufiĉe multe da [[preseraro]]j; tamen la libro estas tre leginda kaj pensiga.| OFIRO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Tria Internacia Specimenfoiro en Padova === '''Tria Internacia Specimenfoiro en Padova. 1 — 10 Junio 1921'''. 6 paĝoj 22 X 29 cm. {{Citaĵo|Tre ampleksa prospekto kun regularo kaj aliĝilo pri tiu foiro, kiu okazas en provizora konstruaĵo kun tute kovritaj trairejoj. Tiu organizaĵo ankaŭ anoncas ke ĝiaj oficejoj korespondas: france, angle, germane, hispane- kaj Esperante. La praktikado de nia lingvo faros ĝian triumfon!|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[La Tribune Esperantiste]] === '''La Tribune Esperantiste'''. Grava prop. gazeto en franca lingvo. Fondita en 1930 de H. Ferez, kiu ankaŭ redaktas ĝin. Aperas kvaronjare en 60x 45 formato. ===[[Trilingva Lernolibreto de Esperanto]]=== '''Trilingva Lernolibreto de Esperanto'''. Eld. [[Svisa Esperantista Societo]], Berno, 1917(?), 24-paĝa. === Tutmonda Intersteno === '''Tutmonda Intersteno'''. Monata gazeto por la disvastigo de la Intersteno (v.) Aperas de 1930, 21x15 cm. Red. Fr. Graser, Frankfurt. === [[Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912]] === '''Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912 (korektita ĝis la 1-a de julio 1912)'''. Paris, [[Centra Esperantista Oficejo]], 1912. {{Citaĵo|225-paĝa, grandformata volumo. Enhavas dokumentojn pri la [[Lingva Komitato]], la Akademio, la konstanta komitato de la kongresoj, la [[Centra Oficejo]], la [[Oficiala Gazeto]], la [[Internacia Societo de Amikoj de Esperanto]], la liston de la Internaciaj Fakaj Asocioj kaj institucioj, la liston de la regionaj propagandaj asocioj, la liston de la esperantaj gazetoj kaj fine liston de personoj kiuj deziras korespondadi.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == U == ===[[Unua helpo (broŝuro)]]=== '''Unua helpo'''. Eld. de [[Burroughs-Wellcome]], Londono, 1913(?) {{citaĵo|La ĉiekonata firmo Burroughs, Wellcome & Ko., Londono, kies artikoloj portas la fabrikmarkon “[[Tabloid]],” jam de longe uzis Esperanton en siaj komercaj rilatoj; kaj nun niaj antaŭemaj amikoj publikigas bele presitan broŝuron (taŭgan por porti en la poŝo), kiu enhavas mallongan sed tre klaran informon pri unua-helpo ĉe akcidentoj. Tiuj, kiuj apudestas, kiam akcidento okazas, fariĝas respondaj por la prizorgo de la suferanto. Ne ĉiam estas eble havigi kuracistan helpon. Tio devas esti tuj farata, sed dum la neevitebla [[intertempo]], oni devas fari ion por malpliigi doloron kaj malhelpi pluan difektiĝon. La Esperantistoj forte subtenu tiun ĉi firmon, kaj sendu poŝtmarkon rekte al ĝi por ekzemplero de la suprenomita verko.|Ŝolom. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} ===[[Unua slovaka kristana princo]]=== J. Hodál. '''Unua slovaka kristana princo''' trad. St. Kamaryt. Eld. Komitato de Pribina-festoj, [[Nitra]], 1933(?) ===[[Unesteno: Universala Esperanta Stenografio]]=== *[[Johannes Jakob Sturzenegger]] kaj [[Hainrich Matzinger]]. '''Unesteno: Universala Esperanta Stenografio'''. Eld. Mondo, Zuriko, 1965. {{citaĵo|La vivo konsistas el aro da malhelpoj, kiujn oni devas venki. Antaŭ tiuj [[malhelpo]]j, la homo reagas inventante ilojn, kiuj faciligas la lukton kontraŭ tiuj baraĵoj. La sumo de tiuj famligiloj kreitaj de la homo konsistigas la kulturon. La esperantista kulturo — kaj sekve la tuthomara, el kiu Esperanto estas konsistiga ero — ĵus riĉiĝis per unu el tiuj faciligiloj, kiujn postulas la ĉiutage pli kaj pli nin rapidiganta ĉirkaŭmondo: stenografio propra. La amo al [[Esperanto]] de nia samideano Sturzenegger, apogita sur lia faka kompetento kaj tiu de S-ro. Matzinger pri [[stenografio]], donis al ni la kape priskribitan [[libro]]n, kiu aldone estas unu el la plej belaj iam ajn produktitaj en Esperantujo. Per ĝi, krome, debutas en la Movado nova eldonejo, sidanta en [[Svislando]]. Se mi aldonas, ke la libro estas originale verkita en Esperanto kaj aperas sub la aŭspicio de UEA kaj de Instituto por Esperanto en Komerco kaj [[Industrio]], mi certe apenaŭ povus aldoni aliajn eksterajn rekomendojn. Pri la enhavo mi estas tute laika; sed se juĝi laŭ voĉo de fakuloj, ankaŭ el faka vidpunkto temas pri vere atentinda kontribuo ne nur al la Esperanta, sed ankaŭ al la ĝenerala stenografio. La libro estas fundamente orientita al [[memistruado]], kaj tio estas alia ĝia [[elstaraĵo]], ĉar ordinare stenografiaj lernolibroj estas aranĝitaj por [[klasĉambro]]j. Tiel, post 24-paĝa sojlo kun glosaro kaj skribtefinikaj instrukcioj, venas la unua el la du ĉefaj partoj, kiuj konsistigas la metodon, nome ''Koresponda Skribo'', tra 61 ĉapitroj, el kiuj la 41 lastaj estas perfektigaj; tuj sekvas la dua parto, ''Rapida Skribo'', kiu ampleksas 67 [[ĉapitro]]jn. El pedagogia vidpunkto la libro ŝajnas al mi ia eminenta (mia laikeco devigas min uzi la vorton ŝajnas), ĉar ĝi adaptiĝas al la 3-ŝtupa lernoprocezo de Pestalozzi: rigardi - pensi - agi, kaj estas aldone aranĝita laŭ la metodo de programita instruado kaj laŭ la principo de la facila al la malfacila. Laŭ mia kompreno,[[Universala Esperanta Stenografio]] (UNESTENO) estas [[Misiado|misia laboro]], kiu pioniras preskaŭ virgan kampon de nia propra kulturo. Kiam mi montris la libron en mia Universitato al homoj kun tiufakaj interesoj, ili ĝin admiris kaj laŭdis, sed ne malĉefe impresis ilin, ke [[Esperantujo]] estas tiel fortika kaj serioza «lando», ke ĝi povas aldoni al la faka literaturo stenografia tian produkton. Sekve do mi povas aserti, ke la libro UNESTENO estas bela rezultaĵo de ama krea laboro plenumita de du kompetentaj spertuloj, kiuj, per ĝi, digne aŭtoritatigis nian Movadon en la monda kadro de la stenografia didaktiko. Al ĉiuj esperantistoj, sed ĉefe al interesitoj pri rapidskribanto, mi povas nur rekomendi la libron per duonparafrazo el vortoj de la frumezepoka romhispana klasikulo [[Isidoro el Seviljo]]: ''Sunt hic multa bona: tolle, lege!'' [[La Laguna]], sept. 1967.|[[Juan Régulo Pérez|J. REGULO]]. [[Boletín]] n164 (nov 1967)}} ===[[La Unuiĝo sen Nomo]]=== H. de Greeve. '''La Unuiĝo sen Nomo'''. Eld. la aŭtoro, Harlemo, 1939(?) {{citaĵo|La aŭtoro pledas, ke oni plibonigu la mondon, unue plibonigante sin mem ; ke oni reportu amon en la mondon, amante mem la proksimulon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto]]=== D. Fajnŝtein.'''Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto''', Eld. Zawalna, Vilno, 1932(?) {{citaĵo|Metodo de memorfortigo trifoje premiita de la Pariza Akademio[...] Prospekto pri memorfortigo: kurso instruata per korespondaj lecionoj en Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n196 (jun-aug 1932)}} === [[Universala Unuiĝo]] === ''Universala Unuiĝo'' Organo por homa [[unuiĝo]] en ĉiuj formoj de la pensoj kaj agoj. Eld. [[Agentejo Esperanto]], Moskvo, ekde 1914. ===[[Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945]]=== '''Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945'''. Fremdlingva eldonejo, Hanojo, 1970. {{citaĵo|La tabelo de la enhavo parolas per si mem: La perdo de la sendependeco. La starigo de la kolonia reĝimo (1897-1918). Ekonomiaj transformoj (1919-1929). De la ekonomia krizo ĝis la dua mondmilito (1930-1939). Vjetnamio dum la dua [[mondmilito]] (1939-1945). La fondiĝo de la Vjetnama Demokratia Respubliko (1945-1946). La eventoplenaj jaroj de tiu epoko interpretiĝas en la libro, kiel oni certe atendas de la Hanojaj esperantistoj, laŭ la linioj de la revolucia dialektiko.|[[Fernando de Diego|F. DE DIEGO]]. [[Boletín]] n184 (mar 1971)}} ===[[Urbo São Paulo]]=== '''Urbo São Paulo'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1948(?) {{citaĵo|Bela 48-paĝa libro, kun 45 tutpaĝaj bildoj kaj priskriba teksto pri la [[vidindaĵo]]j de tiu Brazila ĉefurbo. Oni jam eldonis similan verkon pri [[Salvador]], kaj esperas aldoni pluajn al la serio. La verko estas oficiala eldonaĵo de la Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} == Ŭ == == V == ===[[Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo]]=== [[Claude Vernay]] kaj [[Marcel Delcourt]]. '''Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo'''. Eld. [[Nordfranca Esperantisto]], [[Dunherque]], 1939(?) {{citaĵo|Bonstile verkita biografo, kun portreto, pri [[Leŭtenanto]] [[Valentin Mannevy|Mannevy]] (1882-1912), kies mallongan kaj modestan sed meritoplenan vivon la loka [[Esperantistaro]] ĉiam konservas en memoro kun [[danko]] kaj admiro.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939) }} ===[[Varna - La Reĝino de la Nigra Maro]]=== '''Varna - La Reĝino de la Nigra Maro'''. Eld. Oficejo de Somerrestado (Kurortno bjuro), Varna(?), 1930(?), 32pĝ. {{citaĵo|Bela multkolora bildo sur la unua paĝo de la kovrilo, prezentanta la havenon kun la banejoj, allogas. 27 Ilustraĵoj en la libreto montras belajn angulojn el la haveno, banejojn, la kazinon, apudmaran ĝardenon kaj belajn ĉirkaŭaĵojn de Varna: Diklli taŝ, Alaĝa monaĥejo ktp. Landkarto montras la vojon al Varna de diversaj urboj en [[Meza Eŭropo]]. Speciala tabelo donas la vojaĝdaŭron kaj la veturpagon de la samaj urboj al Varna. La libro estas destinita por eksterlandanoj, por diskonigi la belecon kaj ĉarmon de la [[bulgara Riviero]].|[[Bulgara esperantisto]], j.12 n.09-10}} === [[La Vangfrapo]] === [[Abraham Dreyfus]]. LA VANGFRAPO, unuakta komedio. Trad. el franca lingvo Ŝ. Sar. Eld. [[Librairie de Esperanto]]. Paris. 52 paĝoj ===[[Varsovio rekonstruita]]=== A. Ciborowski kaj S. Jankowski.'''Varsovio rekonstruita'''. Eldonejo «Polonia», Varsovio, 1964(?) {{citaĵo|Pri la drastaj sekvoj de milito oni jam multe skribis kaj spertis laŭlonge de la historio, kaj la lasta mondmilito (1939-1945) ĝisoste skurĝis la homaron. Disŝiritaj korpoj, velkintaj animoj kaj sennombraj detruoj estis la diabla rikolto kiun tiu kunflagrado donacis al [[Eŭropo]]. Tiu ĉi albumo estas plua atestilo pri la emo «ree stumbli en sama ŝtono» kiun la homo prisuferas; sed... ĉu ne la homo estas nevole haŭlita al tiaj [[milito]]j? Jen pensiga demando. Mi inklinas pensi, ke nia mondo estas tretejo kie la okazintaĵoj tretas la homojn «prilaboras» ilin..., sed ni ne fantaziu, kaj revenu en la libron. '''Varsovio rekonstruita''' estas esence fotoalbumo kiu paralele montras bildojn el la ĉefaj stratoj, monumentoj, ktp., de la urbo tiel kiel restis en la 1945a jaro, kaj tiel kiel aspektis en la 1962a. Interesa teksto — en bonega lingvo — klarigas la signifon kaj gravecon kiun havis [[Varsovio]] por la tuta Polujo, vera «koro, cerbo kaj trezorejo» de la nacio. Per [[cifero]]j, statistiko vekas hororon en nia koro: Kiom da voj —kaj fervoj— pontoj, industriaj kaj memoraĵaj konstruaĵoj, [[loĝdomo]]j, lernejoj, ktp. detruitaj!, kaj kio estas multe pli valora: la homoj ! ! La teksto estas grandparte akuza [[dokumento]] bazita sur historiaj faktoj, kies komento trolongigus ĉi tiun recenzon. La libro — 140 paga— estas bone bindita per blanka tolo kun malhelaj verdoflavaj literoj, kaj emajlita, papera kovrilo. Gratulojn al la [[Pola Esperanto Asocio]], aŭtoroj kaj tradukinto, pro la [[eldono]] de tiu grava dokumento.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n145 (sep 1964)}} ===Venko=== *S. Frantz. Venko. Verŝaĵo originale verkita. Eld. Esperantista Centra Librejo, Paris. Poŝtkarto : 9 x 14 cm. ===[[La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR]]=== M. Ŝervud. La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR. Eld. Uniono de militantaj ateistoj kaj CK SEU, Moskvo, 1930. {{citaĵo|Broŝuro celanta nei aŭ klarigi ]a informojn rondirantajn en eŭropa kaj amerika gazetaro pri kontraŭreligiaj persekutoj en Sovetio. El lingva vidpunkto, oni ne rajtas nomi la libreton valora akiro por nia literaturo, kvankam ĝi estas facile komprenebla, malgraŭ sufiĉe multnombraj nekorektaĵoj. Prijuĝante la enhavon oni devas konstati, ke la argumentado estas tre manka, kaj pro troa klopodado pruvi neekziston de kontraŭreligiaj persekutoj, nur sukcesas veki, eĉ ĉe senreligia Eŭropano, la senton ke ne estas eble en [[Sovetio]] esti liber-pensanto, se tiu koncepto ankaŭ ampleksas liberan ekzercon de iu kulto sen revenĝo iuspeca de la aŭtoritato. Kiu tro volas pruvi, ofte konvinkas pri la malo.|[[Belga esperantisto]] n187 (jul-aug 1931)}} ===[[La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj]]=== '''La vero pri la Vjetnam-Ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj'''. Eld. Ruĝa Rivero; Fremdlingva Eldonejo, Hanoi 1980. - 110 p {{citaĵo|Dum la lastaj kvin jaroj la streĉoj en la mondo denove pliakrigis. Sed nia „La mondo" tro ofte koncentriĝas je [[Eŭropo]]. En [[sudorienta Azio]] ĝis 1975 ekzistis nenia malstreĉiĝo — estis milito. Nur tiam Usono retiris siajn trupojn el SO-Azio, liberiĝis suda [[Vjetnamio]]. Kaj la [[Kamboĝa Genocido|kampuĉia tragedio]] — kiu povus ĝin forgesi? Post la batalo kontraŭ Usono Vjetnamio (por rememoro: 43,2 milionoj da enloĝantoj, 332 559 kv. km da teritorio, [[liberiĝo]] el sub franca kolonieco en 1945) komence de 1979 sin devis defendi kontraŭ ĉina agreso. Mi esperas ke ĉiu memoras la barbarajn batalmetodojn de la ĉinaj trupoj. Sed kiuj estas la kaŭzoj, ke Ĉinio, iam subtenanta revoluciajn [[movado]]jn en la liberiga batalo, ŝanĝis sian politikon kaj agresas kontraŭ lando, en kiu vivas nur 4,5 procentoj de la nombro de la propra enloĝantaro? Respondon pri tio donas ĉi tiu libro. En Vjetnamio eldoniĝis konsiderinda nombro de esperantlingvaj libroj, kaj post paŭzo la eldonagado rekomenciĝis per «Kampuĉio — la nigraj jaroj". Daŭrigas tiun agadon „La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj". Laŭ mi du ecoj distingas tiun verkon: la konsekvenca historia metodo kaj la ampleksa uzo de pruvaj ĉinaj dokumentoj. La aŭtoroj tre detale priskribas la rolon de Vjetnamio en la ĉina strebado al pli granda politika influo kaj klarigas diversajn poziciojn kaj celojn de Ĉinio, Vjetnamio kaj la aliaj du hindoĉinaj [[ŝtat]]j en la periodo de la [[hindoĉina milito]] (ĝis 1954), en la kontraŭusona [[batalo]] kaj post la nacia unuiĝo de [[Vjetnamio]]. En tio ili speciale emfazas la hegemonismon, „grandpotencismon" de la ĉina registaro, tamen menciante la subtenon, kiun donis la ĉina popolo al la batalanta suda najbaro. Do prezentiĝas libro, kiu estas valora por politike interesita homo. Precipe se li ne volas informiĝi ekskluzive per propralandaj gazetoj kaj radioelsendoj. La lingvaĵo havas kelkfoje iom propagandisman stilon — sed tio neniel malaltigas la aprezon, kiun meritas tiu [[libro]].|[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] - Numero 106, Februaro (1981)}} ===[[Viaj Amikoj la Libroj]]=== '''Viaj Amikoj la Libroj'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Koln, 1932(?) ===[[Virinoj en Hungario]]=== [[Erzsebet Nogradi Toth]]. '''Virinoj en Hungario'''. Eld. [[Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj]], Budapest 1983, 17 p. {{citaĵo|La malgranda kajero permesas enrigardon en la evoluon de la hungaroj virinoj dum la lastaj 40 jaroj. Ĝin eldonis la Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj kaj redaktis Erzsebet Nogradi Toth. La broŝuro donas informojn pri la realigo de la egalrajteco de la virinoj, komencante kun la inkluzivigo en la [[laborproceso]]n, la faka klereco kaj de la sama [[salajro]] por sama laboro ĝis dumlabora protektado koj sanitara prizorgado. Granda [[parto]] estas dediĉita al la hungara familio, ol la familiopolitiko, al la zorgado pri la pli aĝa generacio, precipe de la virinoj kaj al la kultura klerio. Fine estas substrekata la [[pacoklopodo]]j de la Nacia Konsilio de hungaraj virinoj kaj ilia kontribuo, kiun ili donas en la kadro de la [[tutmonda esperantista movado]]. Kvankam oni ne povis pritrakti ĉiujn problemojn en ĉi tiu 17-paĝa kajero, valorus havi [[informo]]jn pri la enigo de la ciganinoj en la [[evoluproceso]]n de la hungara socio.|[[Monika Schrage]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj]]=== [[Henk Thien]]. '''La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj'''. . Eldonas UEA, 1984. Formato 21 x 29 cm. kun 128 pĝ. {{citaĵo|La grandformata libro estas laŭtempe ordigita dokumento pri la tuta vivo de la iniciatinto de la Internacia Lingvo Esperanto. Sen analizoj aŭ provoj al [[interpret]]o oni povas sekvi lian vivon, jaron post jaro, kun la helpo de 114 elektitaj fotoj kaj 25 mapoj, presitaj sur luksa papero. Aperas ankaŭ konsiloj kiel uzi la bildlibron por artikoloj du en klubvesperoj, kie oni povas aranĝi [[kurso]]jn.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} ===[[Vivo de D-ro Martin Luther]]=== G. T. Löwe, '''Vivo de D-ro Martin Luther kun aldono: La Malgranda Kateĥismo'''. Eld. la aŭtoro, Dresden, 1933(?) {{citaĵo|Libro interesa kaj utila, sed difektita de multaj eraroj de preso kaj de stilo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 338, Junio (1933)}} ===[[La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj]]=== '''La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj'''. Eld. [[The Esperanto Publishing Co.]], 1937(?) {{citaĵo|Ĉi tiu libro konsistas el du partoj. Unue ĝi prezentas serion da elĉerpaĵoj el [[kvakeraj skribaĵoj]] verkitaj en la lastaj 300 jaroj, ĉe kiuj la leganto trovos la koncepton de la [[Societo de Amikoj]] aŭ de kelkaj ĝiaj membroj pri diversaj religiaj demandoj kaj pri ĝia [[traduko]] en la ĉiutagan vivon de [[Kristano]]. Pro tio, ke kelkaj citaĵoj estas antikvaj, aŭ esprimitaj per lingvaĵo mistika, eble la ordinara leganto (kaj certe la supraĵa) trovos ĝin kelkloke nefacile komprenebla. Estus konsilinde studi unue la broŝuron ''[[Religio sen Ritoj]]'', kaj aparte la libron [[Fundamentoj de la Kvakerismo]] (B.E.A. 18.), por pli bone kompreni kelkajn aludojn. Tamen tiu, kiu legos la verkon penseme, trovos en ĝi multon pripensindan. Verŝajne la dua parto troviĝos ĝenerale pli facila. Ĝi prezentas la konatajn ''Konsilojn'' kaj ''Demandojn'', kiujn en ĉiu kvakera kunveno oni kutimas de tempo al tempo legi kaj primediti. Pro ilia solida saĝo kaj praktika gravo ilia studo povas esti tre helpa por ĉiu, kiu sin nomas Kristano, ĉu kvakero aŭ ne. Kontentiga traduko de tia verko estas afero eksterordinare malfacila —kiom malfacila povas kompreni nur spertulo-provinto— kaj farebla nur de iu, kiu profunde scias la temon, kaj samtempe majstras ambaŭ lingvojn. Tia estas la tradukinto, [[John A. Gill]] (Kial li kaŝas sian nomon ?). Zorge komparante la tradukon kun la originalo, mi fojon post fojo miris pri la perfekteco de lia traduko (ĉe kiu multe helpis ankaŭ [[James Tyler Harrod|James T. Harrod]]). Tipa malfacilaĵo estas la traduko de la vorto ''ministry'' (laŭ kvakera uzo); ĝi estas tradukita en ''Fundamentoj'' per ''[[ministrado]]'', sed ĉi tie, pli ĝuste, per [[pastrado]] (kp. ''Apok''. 1/6, 5/10). La sola preseraro, kiun mi rimarkis (krom duba ĉu se sur p. 61) estas la ellaso de la apostrofo ĉe ''Friends' Book Centre'' kaj ''Friends’ Service Council'': moda eraro, kiu nuntempe makulas pli ol unu kvakeran eldonaĵon en la angla lingvo. Entute verko, kiu nenion diros al la supraĵulo serĉanta nur facilan distron; sed kiu abunde repagos tiun, kiu ĝin serioze studos kaj pripensos.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 394, Februaro (1938) }} ===[[La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano]]=== A. Christianson. '''La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano''' trad. [[James Robbie]] kaj [[Alexander M’Callum]]. 1914(?) {{citaĵo|En tiu ĉi ok-paga brogureto ni ricevas kernecajn dirojn de famaj aŭtoroj, fanditajn en [[versaĵo]]n esperantan, ankaŭ dek tri regulojn por la bonsano, kiuj nepre utilos al ĉiu, kiu ilin sekvos. Tamen pri unu el tiuj ĉi mi dubas, ĉu ĝia graveco meritas lokon.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} ===[[Vivo de nia Vojo]]=== [[Adalberto Bangha]]. '''Vivo de nia Vojo'''. Eld. [[Ligo de Jesu-Koro]], Budapeŝto, 1938(?) ===[[Vizitu la Altajn Tatrojn]]=== '''Vizitu la Altajn Tatrojn'''. Eld. [[Stefan Toth]], [[Svit]], 1948 (?) === [[Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto]] === '''Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto signé par les membres de l'Académie des Sciences'''. Académie des Sciences, 1923? == W == ===[[Warum Esperanto?]]=== '''Warum Esperanto? Warum Deutscher Esperanto-Bund?''' Eld. [[Deutscher Esperanto-Bund]], [[Dresden]], 22pĝ. {{citaĵo| Propaganda broŝuro en germana lingvo. Respondo al oponoj, apologio de [[GEA|G.E.A.]], kaj pozitiva faktaro por konvinki dubemulojn.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, Oktobro (1936)}} == X == == Y == == Z == === [[Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj]] === '''Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj'''. Eld. R. A. Ĉech, Vieno, 1922? {{Citaĵo|Plena kurso de Esperanto , kun la tu ta ekzercaro fundamenta de D-ro Zamenhof, en Esperanto kaj en [[ĉeĥa lingvo]]. La merito de ĉi tiu eldono estas, ke per la graveco de ĝia eldonnombro (20.000 ekz.) kaj per ĝia [[presigo]] sur tute ordinara ĵurnala papero, ĝi atingis tre malmultekostan prezon. Tre certe tiu eldono multe helpos la propagandon en la [[Ĉeĥoslovaka respubliko]]|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} ===[[Zejnab kaj Aman]]=== [[Ĥamid Alimĝan]]. '''Zejnab kaj Aman''' tradukis [[Petro Poliŝĉuk]]. Komisiono pri internaciaj ligoj de esperantistoj de soveta Uzbekistano. Taŝkent, 1968. {{citaĵo|La verketo konsistas el mallonga biografio de Ĥamid Alimĝan, el poemo kaj glosaro. La aŭtoro naskiĝis en j. 1909-a kaj mortis en sia 35-a jaro pro akcidento. En sia poemo Alimĝan rakontas pri la amo inter Zejnab’ (la junulo) kaj [[Aman]] (la junulino), amo kiun malhelpis kruelaj moroj, superstiĉoj, despoteco. La aŭtoro, arda adepto de Socialismo, per sia poemo skurĝas ĉion, kio kontraŭas la homan rajton direkti libere sian amon. Per averto de la tradukinto ni scias, ke en la uzbeka lingvo la akcento falas sur la lastan silabon. Tial estas evidenta la malfacila tasko de la tradukinto: trovi unusilabajn vortojn kaj apostrofi... senĉese. Tamen, tio ne pravigas ke pro rimbezono oni esperantigu uzbekajn [[vorto]]jn, kiuj jam havas sian respektivan en Esperanto, kiel ''dastamo'': rakonto, ''pajandozo'' :tapiŝo, ''perio'' :feino, ''kaseto'' : bovlo, urjuko : abrikoto, ''apa'': fratino k.a. Ie la tradukinto hezitas inter la adjektiva kaj adverba participo: "Se vi iam tuŝinta akvon trinkas ĝin”; "Mi vagis povra, malsatinta". Ankaŭ pro la [[verspostulo]]j iu strofo estas ne tuj komprenebla, pĝ 5: “Ĉi tie plenaj kantojn belajn kanaloj bruas” (ĉi tie plenaj kanaloj bruas belajn kantojn). Laŭ konata proverbo, komenco bona, laboro duona; ni do esperu ke la bravaj [[samideano]]j uzbekaj konigos al ni pli gravajn verkojn de sia literaturo.|S. Gumá. [[Boletín]] n176 (nov 1969)}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj]] [[Kategorio:Ĝermolistoj]] [[Kategorio:Listoj pri Esperanto]] j8ux2h60qmxqayi8vb9txlwlez9qurf 0 163822 9478841 7006392 2026-09-20T08:53:41Z Sj1mor 12103 9478841 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU}} '''Abaújkér''' estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Hungario]], en [[departemento]] [[Borsod-Abaúj-Zemplén]], en [[Distrikto Gönc]]. == Situo == La vilaĝo situas sur okcidenta flanko de la montaro [[Zemplén]] en [[valo]] de la [[rojo]] [[Szerencs]], de Encs (Enĉ) je 7, [[Miskolc]] je 64 km distanco. Ĝi havas fervojhaltejon sur Szerencs – [[Hidasnémeti]] fervojlinio. Rekta aŭtobuslinio estas al [[Abaújszántó]] kaj al Encs. == Historio == En epoko de la patrujokupo, la regiono kvartirteritorio estis de la Kér gento, de ĉi tie devenas la nomo, kio unue aperis en 1215-a ĉarto en Quér formo. Dum la turkaj tempoj ĝi tute senpopoliĝis. Nur post [[1726]] estiĝis denove loĝata kolonio. Ĝian hodiaŭan nomon ĝi ricevis en [[1905]]. Ties interesa arta monumento estas la en romana stilo konstruita, poste plurfoje rekonstruita kalvinana [[preĝejo]]. Ties romkatolika malfrua barokstila preĝejo omaĝe al [[Sankta Petro]] kaj [[Sankta Paŭlo]] konstruiĝis en [[1823]], sed la [[turo]] 37 m-ojn alta pretiĝis post [[jardeko]]. Ankaŭ bela barokstila konstruaĵo estas la ankaŭ la 18-a jarcenta Bárczay-[[kastelo]], en kiu kuracpedagogia instituto funkcias. Al Abaujkér apartenas Aranyospuszta [aranjoŝpusta]. Tra la komunumo trafluas la rojo Aranyos, de kio ricevis la vilaĝo sian nomon. Ĉi tiu rojo estiĝis el kunfluo de rojoj de Zemplén-montaro. Ĉi tie estas memordomo de József Simándy, operkantisto. La memorejon solene malfermis la eksprezidanto de Hungara Respubliko: [[Ferenc Mádl]] je la 18-an de septembro en [[2003]]. En korto de la memordomo kantis lastfoje [[József Simándy]], hungara operkantisto antaŭ la publiko el la hungara nacia [[opero]] [[banuso]] Bánk, la tre ŝatatan : „Mia patrujo, mia patrujo, Vi mia ĉio...” komencan kanton. Post morto de la kantoartisto oni formis la memordomon. Lia edzino certigis la memorobjektojn, dokumentojn al la memoro. Elpensojn de la formo de la domo realigis László Lipp pastro kaj al la realiĝo certigis la tutan monsumon. Sur la muro de la memordomo oni sukcesis ekgardi ĉi tiun vicon:” Mia patrujo, mia patrujo, Vi mia ĉio...”, kiun ankoraŭ mem [[József Simándy]] skribis tien. == Vidindaĵoj == * mezepoka [[kalvinana preĝejo (Abaújkér)]] * [[kastelo]] == Komunumoj pri ''Kér'' en [[Hungara reĝlando]] == Kér estas unu el la 7 hungaraj gentoj. {|class="wikitable" border="2" |- | [[Abaújkér]] || [[Bedegkér]] || [[Vrbica (Ĉoka)|Egyházaskér]] || [[Hajmáskér]] || [[Malý Kiar|Hontkiskér]] || [[Kiarov|Ipolykér]] |- | [[Kérsemjén]] || [[Baĉko Dobro Polje|Kiskér]] || [[Nemeskér]] || [[Németkér]] || [[Nyírkércs]] || [[Veľký Kýr|Nyitranagykér]] |- | [[Zmajevo|Ókér]] || [[Szamoskér]] || [[Szentgáloskér]] || [[Újkér]] || [[Somogyszentpál|Varjaskér]] || |} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén]] 8vurqzit2dphhdvg1l85m30cbjxev7p 0 166237 9478470 9478395 2026-09-19T12:15:14Z ThomasPusch 1869 9478470 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Earlyalbum1.jpg|eta|Muzikalbumo]] '''Muzikalbumo''' estas [[disko]] aŭ [[kd|kompaktdisko]] prezentita en ujo kaj enhavante plurajn erojn de [[kantisto]] aŭ [[muzikisto]]. Muzikalbumo entenas muzikon kaj foje skribitajn tekstojn por kunkanti aŭskultante la muzikon. == Difinoj de albumo kaj unuopaĵo == Difino de albumo kaj [[unuopaĵo]] temas pri longeco kaj nombro de sontrakoj. * La [[Britio|brita]] ''{{Q|Q193259}}'' difinas ke albumo estas mediato kiu enhavas ne malpli ol 4 sontrakojn aŭ 20 minutojn de tuta longeco. * La [[Japanio|japana]] rangolisto ''{{Q|Q476215}}'' difinas ke albumo estas mediato kiu enhavas pli ol 4 muzikaĵojn (ne sontrakojn), tute egale por la longeco. Ĝi konsideras ke KD nomata simple "A" de la japana muzikistino [[Ayumi Hamasaki]] (aŭ Hamasaki Ayumi) estas unuopaĵo, kvankam ĝi enhavas 14 sontrakojn kaj longecon de 70 minutoj. Oni kalkulis 14 sontrakojn kiel 4 muzikaĵojn ĉar plejmulto de ili estas {{Q|Q214272}} - do nova versio de muzikaĵo, farita por soni malsame al la originalo - el samaj muzikaĵoj. Alie Oricon kalkulas unuopaĵo-kolektaĵon kiel albumon. == Vidu ankaŭ == * duobla albumo ([[d:Q1242743]]), muzikalbumo simple konsistanta el du kune vendataj [[muzikdisko|muzikaj]] [[Vinila disko|vinilaj]] aŭ [[kompaktdisko]]j * [[ora disko]] * [[Esperanto-muzikalbumoj]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muziko]] [[Kategorio:Muzikaj albumoj| ]] tdbcju1y3ogb397gkox97k9oh08dwwz 9478473 9478470 2026-09-19T12:17:20Z ThomasPusch 1869 /* Difinoj de albumo kaj unuopaĵo */ 9478473 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Earlyalbum1.jpg|eta|Muzikalbumo]] '''Muzikalbumo''' estas [[disko]] aŭ [[kd|kompaktdisko]] prezentita en ujo kaj enhavante plurajn erojn de [[kantisto]] aŭ [[muzikisto]]. Muzikalbumo entenas muzikon kaj foje skribitajn tekstojn por kunkanti aŭskultante la muzikon. == Difinoj de albumo kaj unuopaĵo == Difino de albumo kaj [[unuopaĵo]] temas pri longeco kaj nombro de sontrakoj. * La [[Britio|brita]] ''{{Q|Q193259}}'' difinas ke albumo estas mediato kiu enhavas ne malpli ol 4 sontrakojn aŭ 20 minutojn de tuta longeco. * La [[Japanio|japana]] rangolisto ''{{Q|Q476215}}'' difinas ke albumo estas mediato kiu enhavas pli ol 4 muzikaĵojn (ne sontrakojn), tute egale por la longeco. Ĝi konsideras ke KD nomata simple "A" de la japana muzikistino [[Ayumi Hamasaki]] (aŭ Hamasaki Ayumi) estas unuopaĵo, kvankam ĝi enhavas 14 sontrakojn kaj longecon de 70 minutoj. Oni kalkulis 14 sontrakojn kiel 4 muzikaĵojn ĉar plejmulto de ili estas {{Q|Q214272}} - do nova versio de muzikaĵo, farita por soni malsame al la originalo - el samaj muzikaĵoj. Alie ''Oricon'' kalkulas unuopaĵo-kolektaĵon kiel albumon. == Vidu ankaŭ == * duobla albumo ([[d:Q1242743]]), muzikalbumo simple konsistanta el du kune vendataj [[muzikdisko|muzikaj]] [[Vinila disko|vinilaj]] aŭ [[kompaktdisko]]j * [[ora disko]] * [[Esperanto-muzikalbumoj]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muziko]] [[Kategorio:Muzikaj albumoj| ]] 4j8c7xhbdh3im0xn8iofjijl9laxmkl 9478474 9478473 2026-09-19T12:18:06Z ThomasPusch 1869 /* Difinoj de albumo kaj unuopaĵo */ 9478474 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Earlyalbum1.jpg|eta|Muzikalbumo]] '''Muzikalbumo''' estas [[disko]] aŭ [[kd|kompaktdisko]] prezentita en ujo kaj enhavante plurajn erojn de [[kantisto]] aŭ [[muzikisto]]. Muzikalbumo entenas muzikon kaj foje skribitajn tekstojn por kunkanti aŭskultante la muzikon. == Difinoj de albumo kaj unuopaĵo == Difino de albumo kaj [[unuopaĵo]] temas pri longeco kaj nombro de sontrakoj. * La [[Britio|brita]] ''{{Q|Q193259}}'' difinas ke albumo estas mediato kiu enhavas ne malpli ol 4 sontrakojn aŭ 20 minutojn de tuta longeco. * La [[Japanio|japana]] rangolisto ''{{Q|Q476215}}'' difinas ke albumo estas mediato kiu enhavas pli ol 4 muzikaĵojn (ne sontrakojn), tute egale por la longeco. Ĝi konsideras ke KD nomata simple "A" de la japana muzikistino [[Ayumi Hamasaki]] (laŭ okcidenta, internacia vortordo, aŭ Hamasaki Ayumi) estas unuopaĵo, kvankam ĝi enhavas 14 sontrakojn kaj longecon de 70 minutoj. Oni kalkulis 14 sontrakojn kiel 4 muzikaĵojn ĉar plejmulto de ili estas {{Q|Q214272}} - do nova versio de muzikaĵo, farita por soni malsame al la originalo - el samaj muzikaĵoj. Alie ''Oricon'' kalkulas unuopaĵo-kolektaĵon kiel albumon. == Vidu ankaŭ == * duobla albumo ([[d:Q1242743]]), muzikalbumo simple konsistanta el du kune vendataj [[muzikdisko|muzikaj]] [[Vinila disko|vinilaj]] aŭ [[kompaktdisko]]j * [[ora disko]] * [[Esperanto-muzikalbumoj]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muziko]] [[Kategorio:Muzikaj albumoj| ]] 6osp4d985d50yuutkmwiqc5ld8nrdyr 0 172738 9478675 9375338 2026-09-20T04:56:53Z Madéquis 216749 9478675 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |sen banderolo=jes |Lingvo=Tagalogo |Propra_nomo=Wikang Tagalog |Landoj= [[Filipinoj]], [[Gvamo]] |Denaske= >23 milionoj |Fremdlingve= >80 milionoj |Klasifiko= [[Aŭstronezia lingvaro|Aŭstronezia]] |Fam2= [[Malajopolinezia lingvaro]] |Fam3= Okcidenta malajo-polinezia lingvaro |Fam4= centra filipina lingvaro |Oficiala lingvo= |Reguligita de= |Skribo= Latina skribo |Koloro= Aŭstronezia |ISO1= tl |ISO2B= tgl |ISO2T= tgl |SIL= TGL |vikipedio=tl }} '''Tagalogo''' aŭ '''tagaloga lingvo'''<ref>Laŭ [https://reta-vortaro.de/revo/art/tagalog.html#tagalog.0alingvo Reta Vortaro]</ref><ref>Laŭ "Germana-Esperanta-Pola etvortaro pri Lingvo kaj Komunikado", paĝo 66</ref> estas lingvo de [[Filipinoj]]. <!--[[Dosiero:Idioma tagalo.png|eta|maldekstra|250ra|Tagalogo kiel unua lingvo en Filipinoj]]--> [[Dosiero:Combatron Chapter 1 Issue No. 1.jpg|eta|Tagaloga komikso]] [[Dosiero:Scrabble board with Tagalog words.jpg|eta|Ludo de Skrablo per Tagalogo]] [[Dosiero:0205ajfSan Francisco Burot Sapang Tagalog Hall Tarlac Cityfvf 18.jpg|eta|Signo en tagalogo]] == Lingvara membreco == '''Tagalogo''' estas membro de la [[Aŭstronezia lingvaro]] kaj unu el la [[indiĝenaj lingvoj|indiĝenaj]] [[lingvoj de Filipinoj]]. La lingvo [[Filipina lingvo|Filipino]], la teoria plilarĝigo de tagalogo, estas oficiala lingvo kaj la nacia lingvo en [[Filipinoj]]. == Origino == La Aŭstronezia lingvaro teorie origine venis el Tajvano kaj ekspansiis tra la Pacifikon ekde la jaro -4000. Teorie, la lingvaro rezultis el la kultura kolizio inter [[Mongoloido]]j kaj [[Aŭstraloido]]j eĉ pli frue ol la jaro -4000. == Gramatiko == La tagaloga gramatiko estas morfologie pli malsimpla ol la Indonezia, ĝia kuza lingvo. La verbo ŝanĝiĝas al multaj formoj, depende de la aspekto, la modo, la fokuso, kaj tiel plu. La tagaloga frazstrukturo estas kutime de VSO (Verbo-Subjekto-Objekto) kiel <Nag-aral ang batà ng aghám> (Studis la junulo sciencon), sed aliaj frazstukturoj eblas, tipe VOS kaj SVO. [[Dosiero:vso.gif]] [[Dosiero:vos.gif]] [[Dosiero:s-v-o.gif]] === Fokuso === La '''fokuso''' en la frazo ludas gravan rolon en tagalogo kaj la verbo ŝanĝiĝas laŭ tiu. La fokuso povas esti sur la aktoro, objekto, loko, profitanto, aŭ instrumento. La fokusa indikilo estas <ang> kaj la malfokusa indikilo estas <ng> prononcata /naŋ/. La plej oftaj fokusoj estas la aktoro kaj la objekto. La vortetoj <ang> kaj <ng> povas esti tradukataj kiel <la>, sed tiu ne estas preciza. <Nagsulát ang batà ng aklát.> [aktoro]<br /> (Skribis ''la junulo'' la libron.) <Sinulat ng batà ang aklát.> [objekto]<br /> (Skribis la junulo ''la libron''.) <Sinulatan ng batà ang aklát.> [loko]<br /> (Skribis la junulo ''en la libro''.) <Ipinagsulat ng batà ang iná.> [profitanto]<br /> (Skribis la junulo ''por la patrino''.) <Ipinangsulat ng batà ang lapis.> [instrumento]<br /> (Skribis la junulo ''per la krajono''.) === Verbo === La tagaloga verbo ŝanĝiĝas laŭ la aspekto anstataŭ laŭ la tenso. ==== Verba konjugacio por <sulat> (skribi) ==== {| class="wikitable" ! &nbsp; ! Kompleta<br />("Preterita") ! Nekompleta<br />("Prezenca") ! Kontemplata<br />("Futura") ! Imperativa |- ! Aktoro | nagsulát | nagsúsulát | magsúsulát | magsulát |- ! Objekto | sinulat | sinusulat | isusulat | isulat |- ! Loko | sinulatan | sinusulatan | susulatan | sulatan |- ! Profitanto | ipinagsulat | ipinagsúsulat | ipagsúsulat | ipagsulat |- ! Instrumento | ipinangsulat | ipinangsúsulat | ipangsúsulat | ipangsulat |- ! Objekta Faktitivo | ipinasulat | ipinasúsulat | ipasúsulat | ipasulat |- ! Direkta Faktitivo | pinasulat | pinasúsulat | pasúsulat | pasulat |} ==== Verba konjugacio por <kain> (manĝi) ==== {| class="wikitable" ! &nbsp; ! Kompleta<br />("Preterita") ! Nekompleta<br />("Prezenca") ! Kontemplata<br />("Futura") ! Imperativa |- ! Aktoro | kumain | kumakain | kakain | kumain |- ! Objekto | kinain | kinakain | kakainin | kainin |- ! Loko | kinainan | kinakainan | kakainan | kainan |- ! Profitanto | ipinagkain | ipinagkakain | ipagkakain | ipagkain |- ! Instrumento | ipinangkain | ipinangkakain | ipangkakain | ipangkain |- ! Objekta Faktitivo | ipinakain | ipinakakain | ipakakain | ipakain |- ! Direkta Faktitivo | pinakain | pinakakain | pakakain | pakain |} ==== La gerundio ==== {| class="wikitable" ! Verbotipo ! Verbo ! Gerundio ! Ŝablono |- ! mag-verbo | magsulát (skribi) | pagsúsulát (skribado) | ripeto de la unua silabo de la radiko |- ! um-verbo | kumain (manĝi) | pagkain (manĝado) | ne ripeto de la unua silabo de la radiko |} === Stataj priskriboj === Estas interese rimarki, ke frazoj, kiuj ampleksas statajn priskribojn, estas esence sentempaj. Aldonitaj adverboj povus indiki la tempon. Adjektivo povas agi kiel pseŭdoverbo. <Malakí ang punò.><br /> [Granda ''la arbo''.]<br /> (''La arbo'' estis/estas/estos granda.) <Ang punò ay malakí.><br /> [''La arbo'' <kopulo> granda.]<br /> (''La arbo'' estis/estas/estos granda.) <Noón malakí ang punò.><br /> [Antaŭe granda ''la arbo''.]<br /> (Antaŭe ''la arbo'' estis granda.) <Ang punò ay malakí ngayón.><br /> [''La arbo'' <kopulo> granda nun.]<br /> (''La arbo'' estas nun granda.) <Berde ang ibon.><br /> [Verda ''la birdo''.]<br /> (''La birdo'' estis/estas/estos verda.) === Pronomoj === ==== Fokusaj ==== {| class="wikitable" ! persono ! singulara ! duala ! plurala |- ! 1-a | style="text-align:center" | akó | colspan="2" style="text-align:center" | kamí |- ! 1-a & 2-a | style="text-align:center" | _ | style="text-align:center" | kitá | style="text-align:center" | tayo |- ! 2-a | style="text-align:center" | ikáw / ka | colspan="2" style="text-align:center" | kayó |- ! 3-a | style="text-align:center" | siyá | colspan="2" style="text-align:center" | silá |} ==== Malfokusaj ==== {| class="wikitable" ! persono ! singulara ! duala ! plurala |- ! 1-a | style="text-align:center" | ko | colspan="2" style="text-align:center" | namin |- ! 1-a & 2-a | style="text-align:center" | _ | style="text-align:center" | nitá | style="text-align:center" | natin |- ! 2-a | style="text-align:center" | mo | colspan="2" style="text-align:center" | ninyó |- ! 3-a | style="text-align:center" | niyá | colspan="2" style="text-align:center" | nilá |} <Kinain ko ang litsón.><br /> (Manĝis mi ''la rostporkaĵon''.) <Kumain siyá ng isdâ.><br /> (Manĝis ''li aŭ ŝi'' la fiŝon.) <Kinain niyá ang isdâ.><br /> (Manĝis ''li aŭ ŝi'' la fiŝon.) <Kinain nilá ang litsón.><br /> (Manĝis ili ''la rostporkaĵon''.) <Kumain kayó ng isdâ.><br /> (Manĝis ''vi'' la fiŝon.) <Ipinakakain kayó ng isdâ ni Carlo.><br /> (Manĝigas ''vin'' de fiŝo Karlo.) <Gusto niyá ang pagsúsulát.><br /> (Ŝatas ''li aŭ ŝi'' la skribadon.) Por montri ĝentilecon al dua singulara persono, kiu estas pli aĝa aŭ respektata, la uzo de la dua plurala persono pli taŭgas (<kayó> / <ninyó>). La malfokusaj pronomoj ankaŭ povas esprimi la posesivon (postsubstantivan). <Kumain kayó ng isdâ nilá.><br /> (Manĝis ''vi'' la fiŝon ilian.) <Kinain ko ang isdâ mo.><br /> (Manĝis mi ''la fiŝon vian''.) La dua singulara persono ka estas uzata nur post verbo aŭ pseŭdoverbo, kvankam la alia plena formo ''ikáw'' povas esti uzata antaŭ aŭ post verbo aŭ pseŭdoverbo. <Kumain ikáw ng suman nilá.><br /> (Manĝis ''vi'' la rizkukon ilian.) <Ikáw ay kumain ng suman nilá.><br /> (''Vi'' manĝis la rizkukon ilian.) <Kumain ka ng suman nilá.><br /> (Manĝis ''vi'' la rizkukon ilian.) <Magandá ka.><br /> (Bela estas ''vi''.) <Ikáw ay magandá.><br /> (''Vi'' estas bela.) ==== Antaŭsubstantivaj posesivaj ==== {| class="wikitable" ! persono ! singulara ! duala ! plurala |- ! 1-a | style="text-align:center" | aking | colspan="2" style="text-align:center" | aming |- ! 1-a & 2-a | style="text-align:center" | _ | style="text-align:center" | kanitáng | style="text-align:center" | ating |- ! 2-a | style="text-align:center" | iyong | colspan="2" style="text-align:center" | inyóng |- ! 3-a | style="text-align:center" | kanyáng | colspan="2" style="text-align:center" | kaniláng |} ==== Prepoziciaj ==== {| class="wikitable" ! persono ! singulara ! duala ! plurala |- ! 1-a | style="text-align:center" | akin | colspan="2" style="text-align:center" | amin |- ! 1-a & 2-a | style="text-align:center" | _ | style="text-align:center" | kanitá | style="text-align:center" | atin |- ! 2-a | style="text-align:center" | iyo | colspan="2" style="text-align:center" | inyó |- ! 3-a | style="text-align:center" | kanyá | colspan="2" style="text-align:center" | kanilá |} <Kumain kayó ng kaniláng suman sa atin.><br /> (Manĝis ''vi'' ilian rizkukon ĉe ni.) <Kinain ko ang iyong suman dahil sa kanilá.><br /> (Manĝis mi ''vian rizkukon'' pro ili.) <Kinain namin ang iyong suman para sa kanilá.><br /> (Manĝis ni ''vian rizkukon'' por ili.) === Nombro === La nuda substantivo per ĝi mem ne indikas nombron. <Lumipád ang ibon.><br /> (La birdo [aŭ birdoj] flugis.) La plurala indikilo <mga> difine indikas la pluralon. <Lumipád ang mga ibon.><br /> (La birdoj flugis.) == Fonologio == === Konsonantoj === {| class="wikitable" style="margin:auto:" align="center" |+caption | '''Konsonantaj fonemoj''' |- ! ! colspan="2" | [[Labialo]] ! colspan="2" | [[Dentalo]]/<br />[[Alveolaro]] ! colspan="2" | [[Postalveolaro]] ! colspan="2" | [[Palatalo]] ! colspan="2" | [[Velaro]] ! colspan="2" | [[Glotalo]] |- align="center" ! [[Nazalo]] | colspan="2" | {{IPA|m}} | colspan="2" | {{IPA|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|ɲ}} | colspan="2" | {{IPA|ŋ}} | colspan="2" | |- align="center" ! [[Plozivo]] | {{IPA|p}} | {{IPA|b}} | {{IPA|t}} | {{IPA|d}} | colspan="2" | | colspan="2" | | {{IPA|k}} | {{IPA|ɡ}} | colspan="2" | {{IPA|ʔ}} |- align="center" ! [[Frikativo]] | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|s}} | colspan="2" |{{IPA|ʃ}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|h}} |- align="center" ! [[Afrikato]] | colspan="2" | | colspan="2" |{{IPA|ts}} |{{IPA|tʃ}} |{{IPA|dʒ}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- align="center" ! [[Klako]] | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|ɾ}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- align="center" ! [[Aproksimanto]] | colspan="2" | | colspan="2" |{{IPA|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|j}} | colspan="2" |{{IPA|w}} | colspan="2" | |} {|class="wikitable" |-style="text-align:center" | Fonemo | Ortografio | Aspekto |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''Plozivoj''' |- |{{IPA|p}} |"p" (''pulá'') | |- |{{IPA|b}} |"b" (''bugháw'') | |- |{{IPA|t}} |"t" (''tao'') |Kiam {{IPA|j}} sekvas ĝin, la rezulta sono estas [tʃ]. |- |{{IPA|d}} |"d" (''diláw'') |Kiam {{IPA|j}} sekvas ĝin, la rezulta sono estas [dʒ]. |- |{{IPA|k}} |"k" (''kamáy'') |{{IPA|k}} emas iĝi [kx] vortstarte. Intervokala {{IPA|k}} emas iĝi [x], kiel per ''bakit'' aŭ ''takót''. |- |{{IPA|ɡ}} |"g" (''gulay''). | |- |{{IPA|ʔ}} |"-" (''mag-uwi''), kutime ne skribita vortfine (''galâ'') aŭ intervokale (''buang'') |Glotŝtopo ofte malaperas frazmeze vortfine (''Hindî ako''), speciale en Manilo. La vokalo, kiun ĝi sekvas, longiĝas. Tamen, per aliaj dialektoj, la glotŝtopo konserviĝas. La [[cirkumflekso]], indiĝennome ''"pakupyâ"'', indikas vortfina glotŝtopo. |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Frikativo]]j''' |- |{{IPA|s}} |"s" (''sangá'') |Kiam {{IPA|j}} sekvas ĝin, ĝi prononciĝas kiel [ʃ]. |- |{{IPA|ʃ}} |"sy" (''sya'') (formo de siyá) | |- |- |{{IPA|h}} |"h" (''hawak'') |Ĝi ofte malaperas en rapida parolado. |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Afrikato]]j''' |- |{{IPA|tʃ}} |"ts" (''tsokolate'') "ty" (''tyan'') (formo de ''tiyán'' (stomako)) |Ĝi povas prononciĝi kiel [ts]. |- |{{IPA|dʒ}} |"dy" (''dyan'') (formo de ''diyán'' (there)) | |- |- |{{IPA|ts}} |"zz" (''pizza'') "ts" (''tatsulok'') |Ĝi ofte prononciĝas kiel [tʃ]. |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Nazaloj]]''' |- |{{IPA|m}} |"m" (''matá'') | |- |{{IPA|n}} |"n" (''nais'') | |- |{{IPA|ɲ}} |"ny" (''anyo'') | |- |{{IPA|ŋ}} |"ng" (''ngitî'') |Asimilado al [m] antaŭ {{IPA|b}} kaj {{IPA|p}} (''pampasiglá'') kaj al [n] antaŭ "d", "l", "s", kaj "t" (''pandiwà''). Kelkaj prononcas {{IPA|ŋɡ}} kiel [ŋŋ]. |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Lateralo]]j''' |- |{{IPA|l}} |"l" (''larawan'') | |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Rotikoj]]''' |- |{{IPA|ɾ}} |"r" (''saráp'', ''kuryente'') | Ĝi estis antikve alofono de {{IPA|d}}. Ĝi povas prononciĝi kiel [ɹ] aŭ [r]. |} === Vokaloj kaj kvazaŭvokaloj === {|class="wikitable" |-style="text-align:center" | Fonemo | Ortografio | Alofonoj |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Vokalo]]j''' |- |{{IPA|a}} |"a" |{{IPA|a}} ofte iom leviĝas al [ə ~ ʌ ~ ɐ ~ a̝] depende de parolanto (''ináng bayan'' [iˈnɐŋ ˈbɐjən], ideale [iˈna̝ŋ ˈba̝ja̝n]). La diftongo {{IPA|ai}} kaj la sekvaĵo {{IPA|aʔi}} emas iĝi [eɪ ~ ɛː]. La diftongo {{IPA|au}} kaj la sekvaĵo {{IPA|aʔu}} emas iĝi [oʊ ~ ɔː]. |- |{{IPA|ɛ}} |"e" en iu ajn pozicio, "i" silabfine (krom Anglaj pruntvortoj) |{{IPA|ɛ}} povas kelkfoje esti prononcata [i ~ ɪ ~ e]. |- |{{IPA|i}} |"i" |Malstresa {{IPA|i}} kutime prononciĝas [ɪ]. Silabfine, {{IPA|i}} povas ofte prononciĝi [ɪ ~ i ~ e ~ ɛ]. [e ~ ɛ] estis antikve alofonoj de [ɪ ~ i]. /i/ antaŭ s-konsonantgrapoloj emas malaperi, kiel per ''isports'' [sports] kaj ''istasyón'' [staˈʃon]. |- |{{IPA|o}} |"o" |{{IPA|o}} povas ofte prononciĝi [u ~ ʊ ~ ɔ]. [o ~ ɔ] estis antikve alofonoj de [u ~ ʊ]. {{IPA|o}} morfas al [u] antaŭ "mb" kaj "mp" (''Bagumbayan'', ''kumbento''). |- |{{IPA|u}} |"u" |Malstresa {{IPA|u}} kutime prononciĝas [ʊ]. |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''Kvazaŭvokaloj''' |- |{{IPA|j}} |"y" (''yugtô'') | |- |{{IPA|w}} |"w" (''wakás'') | |} === Diftongoj === Tagalogo havas 6 diftongojn: /aɪ/, /ɔɪ/, /ʊɪ/, /iʊ/, /aʊ/, kaj /ei/, ortografie, <ay>, <oy>, <uy>, <iw>, <aw>, kaj <ey>. === Alfabeto === {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;" |+ La 20 Literoj de Pilipino |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="20" | '''Literoj majusklaj''' |- |width=3% align="center"|[[A]]||width=3% align="center"|[[B]]||width=3% align="center"|[[K]]||width=3% align="center"|[[D]]||width=3% align="center"|[[E]]||width=3% align="center"|[[G]]||width=3% align="center"|[[H]]||width=3% align="center"|[[I]]||width=3% align="center"|[[L]]||width=3% align="center"|[[M]]||width=3% align="center"|[[N]]||width=3% align="center"|[[Ng]]||width=3% align="center"|[[O]]||width=3% align="center"|[[P]]||width=3% align="center"|[[R]]||width=3% align="center"|[[S]]||width=3% align="center"|[[T]]||width=3% align="center"|[[U]]||width=3% align="center"|[[W]]||width=3% align="center"|[[Y]] |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="20" | '''Literoj minusklaj''' |- |align="center"|a||align="center"|b||align="center"|k||align="center"|d||align="center"|e||align="center"|g||align="center"|h||align="center"|i||align="center"|l||align="center"|m||align="center"|n||align="center"|ng||align="center"|o||align="center"|p||align="center"|r||align="center"|s||align="center"|t||align="center"|u||align="center"|w||align="center"|y |} {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;" |+ La 28 Literoj de Filipino |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="28" | '''Literoj majusklaj''' |- |width=3% align="center"|[[A]]||width=3% align="center"|[[B]]||width=3% align="center"|[[C]]||width=3% align="center"|[[D]]||width=3% align="center"|[[E]]||width=3% align="center"|[[F]]||width=3% align="center"|[[G]]||width=3% align="center"|[[H]]||width=3% align="center"|[[I]]||width=3% align="center"|[[J]]||width=3% align="center"|[[K]]||width=3% align="center"|[[L]]||width=3% align="center"|[[M]]||width=3% align="center"|[[N]]||width=3% align="center"|[[Ñ]]||width=3% align="center"|[[Ng]]||width=3% align="center"|[[O]]||width=3% align="center"|[[P]]||width=3% align="center"|[[Q]]||width=3% align="center"|[[R]]||width=3% align="center"|[[S]]||width=3% align="center"|[[T]]||width=3% align="center"|[[U]]||width=3% align="center"|[[V]]||width=3% align="center"|[[W]]||width=3% align="center"|[[X]]||width=3% align="center"|[[Y]]||width=3% align="center"|[[Z]] |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="28" | '''Literoj minusklaj''' |- |align="center"|a||align="center"|b||align="center"|c||align="center"|d||align="center"|e||align="center"|f||align="center"|g||align="center"|h||align="center"|i||align="center"|j||align="center"|k||align="center"|l||align="center"|m||align="center"|n||align="center"|ñ||align="center"|ng||align="center"|o||align="center"|p||align="center"|q||align="center"|r||align="center"|s||align="center"|t||align="center"|u||align="center"|v||align="center"|w||align="center"|x||align="center"|y||align="center"|z |} Tagalogo antaŭ 1987 (Pilipino) havis 20 literojn. Ĝi havas simplan sonsistemon kaj havas {{N|fonema ortografio}}. Tiuj literoj rilatas al la fonemoj /a b k d e g h i l m n ŋ o p r s t u w j/. Kelkaj fremdaj fonemoj ekzistas kiel en la vortoj <dyip> /dʒip/ (ĵipo) kaj <tsinelas> /tʃi.ˈne.las/ (pantofloj). La grafemo <dy> mapumas al /dʒ/, la grafemo <ts> al /tʃ/, kaj la grafemo <sy> al /ʃ/. Sed, la vortoj <diyan> (tie), <tiyán> (stomako), kaj <siyá> (li/ŝi) rapidparole mapumas al /dʒan/, /tʃan/, kaj /ʃa/, laŭvice. Ekzistas aliaj tiaj vortoj kune kun tiaj grafemoj; ekzemple, <diksiyonaryo> /dik.ʃo.ˈnar.jo/. En bazlernejo, la nomoj de la literoj de Pilipino estis <a ba ka da e ga ha i la ma na nga o pa ra sa ta u wa ya>. Tagalogo ekde 1987 (Filipino) havas 28 literojn. En bazlernejo, la nomoj de la literoj proksimume sonas kiel en la Angla /ej bi si di i ef.../, sed ja 'Ñ' estas /ˈen.je/ kaj 'Ng' estas /ˈen.ˈdʒi/. === Supersignoj === La akcento en tagalogo, malsame kiel en la Indonezia, estas neregula. Akcentaj indikiloj kiel supersignoj estas nedevigaj, plej ofte ne uzataj. Bonaj vortaroj devas havi la supersignojn. Estas tri supersignoj uzataj: 0. Kiam ne estas supersigno [malumay], la akcento estas antaŭlasta:<br /> <koeksistente> /kɔ.ʔɛk.sis.ˈtɛn.tɛ/ (kunekzistanta)<br /> <tambusan> /tam.ˈbu.san/ (balkono) 1. La dekstrakorna supersigno [mabilís] indikas simplan akcenton sur la vokalo:<br /> <matá> /ma.ˈta/ (okulo)<br /> <índibidwalísmo> /ˈʔin.di.bid.wa.ˈlis.mɔ/ (individuismo) 2. La maldekstrakorna supersigno [malumì] estas uzata vortfine kaj indikas ke la akcento estas antaŭlasta kaj la lasta vokalo finiĝas per la glotŝtopo /ʔ/:<br /> <dilà> /ˈdi.laʔ/ (lango)<br /> <dalirì> /da.ˈli.riʔ/ (fingro) 3. La cirkumfleksa supersigno [maragsâ] estas uzata vortfine kaj indikas ke la akcento estas lasta kaj la lasta vokalo finiĝas per la glotŝtopo /ʔ/:<br /> <mukhâ> /muk.ˈhaʔ/ (vizaĝo)<br /> <bintî> /bin.ˈtiʔ/ (suro) Inter vokaloj kaj antaŭ vortkomencaj vokaloj, oni kutime metas glotŝtopon /ʔ/:<br /> <paa> /ˈpa.ʔa/ (piedo)<br /> <tao> /ˈta.ʔɔ/ (persono)<br /> <ilóng> /ʔi.ˈlɔŋ/ (nazo)<br /> <umaga> /ʔu.ˈma.ga/ (mateno) La fonemo /ŋ/ povas komenci vorton: <ngipin> /ˈŋi.pin/ (dento). La vokalaj grafemoj <a e i o u> rilatas esence al la fonemoj /a e i o u/ proksimume kiel per la Hispana, sed la tagaloga grafemo <a> pli precize rilatas al fonemo pli levata, donante al la lingvo pli maĉantan sonon: [a̝] aŭ [ɐ]. La neakcentata /i/ ofte sonas kiel [ɪ] kaj la neakcentata /u/ ofte sonas kiel [ʊ]. Ili sonas kiel en la Anglaj vortoj <pit> kaj <put>. === Ekzemplo de kompletaj frazoj === <Tumakbó, kasama; ang lumang mundó ay nasa likód mo na!><br /> (Kuru, kamarado; la olda mondo troviĝas malantaŭ vi!) <Lumulutang ang kanyáng gintóng buhók sa hangin ng tag-init.><br /> (Flosas lia ora hararo en la somera vento.) <Tinapos niyá ang paghahanáp ng mga perlas.><br /> (Li finis sian serĉon por perloj.) <Hindî nawáwalán ng tubig ang aming nayon.><br /> (Ne mankas akvo ĉe nia vilaĝo.) ==== <ng> kaj <nang> ==== La vorto <ng> estas ofta mallongiĝo prononcata /naŋ/ kaj estas la ergativa aŭ genitiva indikilo. La vorto <mga> estas ofta mallongiĝo prononcata /ma'ŋa/ kaj estas la plurala indikilo. La vorto <nang> estas homonimo de <ng> kaj uziĝas en kiamaj esprimoj, kiomaj esprimoj, adverbaj esprimoj, kaj duoblaj esprimoj, kiel en <takbó nang takbó> ("kuranta kaj kuranta"). La vorto <nang> uziĝas ankaŭ en konektaĵo de <na> kaj <ng>, kiel en <Sobra nang pagkain ang pista> ("Jam troas la manĝaĵo ĉe la festo"). == Historio == La historio de la Filipina kiel la nacia lingvo ampleksas multajn jardekojn. La Nacia Lingva Instituto stariĝis la [[13an de novembro]] de [[1936]] sekve al la ''Komunuma Akto Numero 184'' por la studado pri la Filipinaj lingvoj por evoluigi kaj adopti komunan nacian lingvon bazotan sur unu el ekzistantaj indiĝenaj lingvoj. Tio necesigis la studadon pri ĉiuj indiĝenaj lingvoj parolitaj de pli ol duonmiliono da Filipinanoj kaj la elekton de lingvo kiel la bazo de la nacia lingvo. En 1937 la Instituto rekomendis tagalogon kaj eldonis gramatikon kaj vortaron. En 1959 la Departemento de Eduko nomis la Tagalog-bazitan lingvon "Pilipino" kaj ekdisvastigis ĝin. Estas multaj novaj vortoj kreitaj el malnovaj radikoj. Pilipino kaj la Angla restis kiel oficialaj lingvoj. En la 1970aj jaroj, Pilipino enkondukiĝis kiel la lingvo de edukado kune kun la Angla. La Konstitucio de 1973 do deklaris, ke la Nacia Asembleo devus evoluigi kaj adopti komunan nacian lingvon nomotan "Filipino" kun 'F', supozeble bazotan sur Pilipino kun 'P'. La Konstitucio de 1987 deklaris, ke la nacia lingvo de Filipinoj estas Filipino, evoluanta kaj riĉigata je la bazo de ekzistantaj Filipinaj kaj aliaj lingvoj. Kielmaniere Filipino kaj Pilipino malsamas? Filipino [1] havas pli da fonemoj aŭ literoj; [2] havas malsaman sistemon de ortografio; [3] havas pli da pruntvortoj el la Angla; [4] havas malsaman gramatikon. La aktuala Manila Tagalogo estas la bazo de Filipino. Estas oportune, ke en Esperanto oni povus uzi la vorton "filipina" kiel sinoniman ĝeneralan adjektivon por tagalogo, Pilipino kaj Filipino. La malsameco de tiuj tri montras politikan tendencon. Multaj lingvistoj opinias, ke ĉiuj tri estas esence la sama lingvo. La nova alfabeto de Filipino havas 28 literojn; Pilipino havas nur 20. Esence la nova alfabeto estas la sama kiel la Angla kun du aldonitaj literoj, 'Ng' kaj la Hispana <enye> 'Ñ'. Tio estas: {| class="wikitable" |- ! Majuskla !! Minuskla !! Majuskla !! Minuskla |- | A || a || Ñ || ñ |- | B || b || Ng || ng |- | C || c || O || o |- | D || d || P || p |- | E || e || Q || q |- | F || f || R || r |- | G || g || S || s |- | H || h || T || t |- | I || i || U || u |- | J || j || V || v |- | K || k || W || w |- | L || l || X || x |- | M || m || Y || y |- | N || n || Z || z |} Filipinojn koloniis dufoje Okcidentanoj. Filipinojn koloniis la Hispanoj dum 333 jaroj ekde la 16a jarcento. Post la Hispana-Usona Milito kaj ekde 1898 Filipinojn administris Usono. En 1946 Filipinoj gajnis sendependecon. Pro tiu kialo la aktuala parolado de Filipinanoj havas multajn pruntvortojn el la Hispana kaj la Angla. La tipa tagaloga frazo <Asúl ang kotse ko> signifas <Mia aŭtomobilo estas blua>; <kotse> venas el la Hispana <coche> (aŭtomobilo) kaj <asúl> venas el la Hispana <azul> (blua). Se Filipinojn koloniis la Hispanoj dum pli ol 300 jaroj, kial Filipinanoj ne parolas la Hispanan? Fakte nuntempe malmultaj Filipinanoj parolas flue la Hispanan. Malsame kiel en Meksiko, la Hispanaj monaĥoj ĝenerale ne instruis sian lingvon al la indiĝenoj por ke ili pli bone regu ilin, kaj malpermesis aliron al gravaj institucioj kiel al la Eklezio. Ankaŭ malsame kiel en Meksiko, malmultaj Hispanoj vivis efektive en Filipinoj. Grade, antaŭ la alveno de Usonanoj, la Hispana ja disvastiĝis ĝenerale. Sed aldonendas, ke kiam la Usonanoj alvenis, la novaj koloniistoj trudis aktive la Anglan al la indiĝenoj. Krome, ekzistas Hispanbazita kreolaĵo, la Ĉavakana, kiun parolas ĉirkaŭ trionmiliono da Filipinanoj. Kiam alvenis la Hispanoj, ili enkondukis la Roman alfabeton al la indiĝenoj. Nuntempe ĉiuj ĉefaj Filipinaj lingvoj skribiĝas per la Romaj literoj. Antaŭe estis antikva indiĝena skribsistemo, kiu nomiĝas "[http://www.unicode.org/charts/PDF/U1700.pdf Bajbajeno]". En 1604 Jezuita historiisto, Pedro Ĉirino, skribis en dokumento ''Relación de las Islas filipinas'', ke inter la insulanoj skribado kaj legado estis popularaj je Bajbajeno. Bajbajeno ampleksas seriojn da silaboj; efektive ĝi ne estas alfabeto, sed silabaro. Ekzemple, simbolo, kiu aspektas kiel inversa koro sonas kiel /ba/; kiam estas punkto super tiu, ĝi sonas kiel /bi/; kiam estas punkto sub tiu, ĝi sonas kiel /bu/. Antaŭe tagalogo estis esence trivokala. Tio estis la pasinteco de tagalogo. Pri la estonteco, kio estos? Nuntempe la influo de la Angla regas. En Manilo oni aŭdas familiaran lingvon, kiun oni nomas "Taglish" (Tagangla). Ĝi estas [[vortokunfando]] de "tagalogo" kaj "la angla" . Multaj sentas, ke la Tagangla estas lingvaĉo. Teknike, ĝi estas ''kodŝaltado''. Ekzemplo de tio kun la Anglaj vortoj kursivaj estas: < ''By the way'', may klase ako bukas. ''In fact, busy'' ako buong araw. Puwede bang magkita tayo ''next week''? > (Parenteze, mi havos klason morgaŭ. Fakte, mi estos okupata la tutan tagon. Ĉu ni povas kunveni la venontan semajnon?) En amaskomunikiloj oni aŭdas kaj legas la Taganglan. Malgraŭ la registaraj politikoj pri lingva uzo de Pilipino aŭ Filipino, la Tagangla regas, speciale en la Manila regiono, sed malpli en aliaj lokoj. Oni rimarkas, ke en tagalogaj provincoj ekster la Manila regiono, la lingvaĵo estas malpli miksata kun Anglaj vortoj. La Tagangla estas plejparte konversacia kaj ne taŭgas por verki seriozaĵojn kiel oficialajn kaj teknikajn dokumentojn. Tajlandanoj rigardas Holivudajn filmojn kun Tajaj subtitoloj. Indonezianoj rigardas Holivudajn filmojn kun Indoneziaj subtitoloj. Sed Filipinanoj rigardas Holivudajn filmojn sen subtitoloj en sia lingvo. Fakte, pri la Angla mem, pli da 50% da Filipinanoj konstatas, ke ili scipovas ĝin. Sed tiu procento verŝajne reduktiĝos en la estonteco... Pli kaj pli da tagalogo, la Filipina, enkondukiĝas en ĉiuj niveloj de la lernejoj. Aldonendas, ke multaj kvalifikitaj geinstruistoj de la Angla forflugas el la lando al aliaj landoj pro pli altaj salajroj. Pli kaj pli da televidprogramoj estas en la Filipina, ne en la Angla. Pli kaj pli la amaskomunikiloj Filipiniĝas. En la 1970aj jaroj, geknaboj spektis animaciojn aŭ kartunojn en la Angla, sed nun animacioj sonduobliĝas per la Filipina eĉ el Japanio aŭ aliloke, same kiel tagdramoj el Latinameriko kaj Orientazio. Eble estonte malpli da Filipinanoj estos fluaj parolantoj de la Angla. En sia serĉo por [[nacia identeco]], la Filipinanoj sentas, ke la Filipina pli gravas al ili. Kaj estas dilemoj. La Angla estos ankoraŭ grava kiel interkomunikilo kun la ekstera mondo. Aldonendas, ke la Manilocentra Tagalogcentra lingva politiko sentiĝas de kelkaj ne-Tagalogoj kiel speco de nova koloniismo, pro kiu aliaj Filipinaj lingvoj paŝon post paŝo elpuŝiĝos. Tamen, multaj Filipinanoj, inkluzive de ne-Tagalogoj, sentas, ke ili vere bezonas nacian lingvon. Fakte, estas sekure por diri, ke praktike ĉiuj junaj Filipinanoj, la nova generacio, scipovas la Filipinan. En Filipinoj, la gepatralingvanoj kaj dualingvanoj de tagalogo nombras proksimume 100 milionojn. Kaj multaj aliaj parolas ĝin tutmonde. == Pruntvortoj == [[Dosiero:FilipinoVenn.jpg|eta|maldekstra|380ra]] El la angla aŭ el aliaj lingvoj, kutime ekzistas almenaŭ du etapojn por prunti vortojn en en tagalogon. La lasta etapo tagalogigas la ortografion. {| class="wikitable" |- |Iniciata pruntetapo |Kumakain ang teacher ng ice cream. |- |Lasta pruntetapo |Kumakain ang titser ng ayskrim. |- |Esperanto |La instruisto manĝas glaciaĵon. |- |} La konsisto de la vortprovizo de tagalogo estas 51,9% el la Originala Tagalogo kaj aliaj lingvoj Filipinaj, 13,33% el la Hispana, 10% el la Naŭatla, 10% el la Malaja, 6,66% el la Usonangla, 6,66% el lingvoj [[Hokla lingvo|Ĉinaj]], 1% el la Tamila kaj la Sanskrita, kaj 0.66% el la Araba.<ref>Thompson, Roger M. (2003). ''Filipino English and Taglish: Language Switching from Multiple Perspectives''. Philadelphia: John Benjamins Publishing.</ref> == Hispana influo == Ekzemploj el multo: <div class="references-small" style="column-count:3;"> * ''hepe'' - jefe - ĉefo * ''kumpisal'' - confesar - konfesi * ''dalanghita'' - naranjita (mandarina) - oranĝo * ''silya'' - silla - seĝo * ''kabayo'' - caballo - ĉevalo * ''relos'' - reloj - horloĝo * ''harina'' - harina - faruno * ''oras'' - horas - horoj * ''kotse'' - coche - aŭto * ''saklolo'' - socorro - helpo * ''gobiyerno'' - gobierno - registaro * ''luku-loko'' - loco - freneza * ''pero'' - pero - sed * ''porke'' - porque - kial * ''pwersa'' - fuerza - forto * ''gwapo'' - guapo - bela * ''kwento'' - cuento - rakonto * ''pwesto'' - puesto - posteno * ''nweba'' - nueva - nova * ''o'' - ''o'' - aŭ * ''Pilipinas'' - Filipinas - Filipinoj </div> == Gvidlinioj por la pli bona tagalogo == * Ĉiam uzu supersignojn en teksto. * Uzu kursivajn literojn aŭ citilojn por Anglaj aŭ alilingvaj vortoj, kiuj ne ortografie tagalogiĝis: <Nime-''mention'' ko sa kanyá ang ''document'' mong ibinigáy mo sa akin.> * Uzu kiel vortprovizan normon, la vortaron ''UP Diksiyonaryong Filipino'' de la Universitato de Filipinoj. * Pli bone tagalogigu la ortografion de fremdaj vortoj el la Angla, kaj certe el la Hispana. * Uzu pli modernan vortprovizon por pli klara kompreno. == Gvidlinioj por la kutima tagalogo == * Ne uzu supersignojn en teksto. Se uzu ilin, estu nur pro kelkaj pli raraj vortoj por distingi homonimojn; ekzemple: <Ang mga kaibigan niya ay minamahal ang káibigán nila.> <Nilagyan niya ng sukà ang kanyang kanin.> (La vorto <suka> malsamas de <sukà>.) Pli ofte, la kunteksto malbezonigas supersignojn. * Uzu Usonanglan sistemon de citiloj; ekzemple: <"Aalis ka," sabi ni Juan.> * Por titoloj, uzu Anglecan sistemon: Majusklas la unua litero de la unua vorto kaj, poste, de neprepoziciaj aŭ neindikilaj vortoj; ekzemple: <''Ang Isip ni Juan tungkol sa mga Bulaklak sa Pilipinas''> * Ne uzu kursivajn literojn por Anglaj vortoj en kutima teksto. * Uzu hispanajn aŭ anglajn pruntvortojn anstataŭ antikvajn tagalogajn por pli bona kompreno. == Skribado per la antikva Bajbajeno == La Bajbajeno skribiĝis de maldekstro al dekstro, de supro al malsupro. Kutime, ne ekzistis spacoj inter vortoj. Vertikala linio (|) aŭ du linioj (||) funkciis kiel la Okcidenta komo aŭ punkto aŭ kiel ofte apartigilo de nepredikteblaj aroj da vortoj. Dum antikvaj tempoj, intervortaj spacoj ne uziĝis (kiel nuntempe per la [[Taja lingvo]]), sed nuntempe estas kutime per la modernversia ''Bajbajeno''. Nuntempe, la linio (|) uziĝas kiel komo aŭ poezia versoapartigilo. Nuntempe, la du linioj (||) uziĝas kiel frazfiniĝo aŭ paragraffiniĝo. Simple je la silabogramo, la punkta supersigno indikis la vokalon /i (e)/, kaj la punkta subsigno indikis la vokalon /u (o)/. La kruca subsigno ne ekzistis antaŭ la Hispana Erao. Ĝi nuligis la vokalon /a/ de la silabo. En 1620, la Hispana monaĥo Francisco López inventis ĝin. Antaŭ la Hispana Erao, silabfinan konsonanton oni ne prizorgis kaj ne skribis. Tio estis poezia aspekto de la antikva skribado originale. Ekzemple, originale, literojn enparenteze oni ne skribis: "Na(g)lalaro" (Ili ludas), "Kumakai(n)" (Ili manĝas), "Marami(ng) baga(y)" (Multaj aferoj), "Bula(k)la(k) doo(n)" (Floroj tie), kaj "Kaho(y) di(n)" (Ankaŭ ligno). La ''Bajbajeno'' estas praido de la [[Brahmia skribsistemo]], kiu estas praido de la [[Fenicio|Fenica]] skribsistemo el [[Mezoriento]] kaj [[Mediteraneo]]. {| |- |[[Dosiero:Baybayin(alibata)traditional form.jpg|eta|230ra]] [[Dosiero:Baybayin sample 02.jpg|eta|191ra]] [[Dosiero:K example.JPG|eta|230ra]] [[Dosiero:BaybayinSample.png|eta|230ra|"ba-y-ba-yi-n"]] [[Dosiero:Wikipedia in baybayin.webp|eta|230ra]] |[[Dosiero:Lupang Hinirang in the Baybayin (Tagalog) script.svg|eta|300ra|"Lupang Hinirang" (la nacia himno de Filipinoj) per la ''Bajbajeno'']] |} == Rekomendataj vortaroj == * Almario, Virgilio S. (2001). ''UP Diksiyonaryong Filipino.'' Filipinoj: Anvil Publishing Inc. * Enriquez, Maria Rosario, & Enriquez, M. Jacobo. (1986). ''New Handy English Webster's Dictionary: English-Tagalog Tagalog-English.'' Filipinoj: Philippine Book Company. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sentro Rizal]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |wiktionary =Kategorio:Tagaloga }} * [http://www.eaglescorner.com/baybayin/ "Ating Bajbajeno, Our Filipino Script" de Victor Quimson] {{en}} * [http://www.bibingka.com/ Retejo "Bibingka" de Hector Santos] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20091026192421/http://geocities.com/vixcafe/praga.html La "Manifesto de Prago" de UEA en tagaloga traduko, de Filipina Esperanto-Asocio, en rete arkivigita versio] [[Kategorio:Tagaloga lingvo]] [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de la Filipinoj| ]] htmv5xjzqqdya2icofmgsqswgeiulsj 9478682 9478675 2026-09-20T05:20:43Z Madéquis 216749 9478682 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |sen banderolo=jes |Lingvo=Tagalogo |Propra_nomo=Wikang Tagalog |Landoj= [[Filipinoj]], [[Gvamo]] |Denaske= >23 milionoj |Fremdlingve= >80 milionoj |Klasifiko= [[Aŭstronezia lingvaro|Aŭstronezia]] |Fam2= [[Malajopolinezia lingvaro]] |Fam3= Okcidenta malajo-polinezia lingvaro |Fam4= centra filipina lingvaro |Oficiala lingvo= |Reguligita de= |Skribo= Latina skribo |Koloro= Aŭstronezia |ISO1= tl |ISO2B= tgl |ISO2T= tgl |SIL= TGL |vikipedio=tl }} '''Tagalogo''' aŭ '''tagaloga lingvo'''<ref>Laŭ [https://reta-vortaro.de/revo/art/tagalog.html#tagalog.0alingvo Reta Vortaro]</ref><ref>Laŭ "Germana-Esperanta-Pola etvortaro pri Lingvo kaj Komunikado", paĝo 66</ref> estas lingvo de [[Filipinoj]]. <!--[[Dosiero:Idioma tagalo.png|eta|maldekstra|250ra|Tagalogo kiel unua lingvo en Filipinoj]]--> [[Dosiero:Combatron Chapter 1 Issue No. 1.jpg|eta|Tagaloga komikso]] [[Dosiero:Scrabble board with Tagalog words.jpg|eta|Ludo de Skrablo per Tagalogo]] [[Dosiero:0205ajfSan Francisco Burot Sapang Tagalog Hall Tarlac Cityfvf 18.jpg|eta|Signo en tagalogo]] == Lingvara membreco == '''Tagalogo''' estas membro de la [[Aŭstronezia lingvaro]] kaj unu el la [[indiĝenaj lingvoj|indiĝenaj]] [[lingvoj de Filipinoj]]. La lingvo [[Filipina lingvo|Filipino]], la teoria plilarĝigo de tagalogo, estas oficiala lingvo kaj la nacia lingvo en [[Filipinoj]]. == Origino == La Aŭstronezia lingvaro teorie origine venis el Tajvano kaj ekspansiis tra la Pacifikon ekde la jaro -4000. Teorie, la lingvaro rezultis el la kultura kolizio inter [[Mongoloido]]j kaj [[Aŭstraloido]]j eĉ pli frue ol la jaro -4000. == Gramatiko == La tagaloga gramatiko estas morfologie pli malsimpla ol la Indonezia, ĝia kuza lingvo. La verbo ŝanĝiĝas al multaj formoj, depende de la aspekto, la modo, la fokuso, kaj tiel plu. La tagaloga frazstrukturo estas kutime de VSO (Verbo-Subjekto-Objekto) kiel <Nag-aral ang batà ng aghám> (Studis la junulo sciencon), sed aliaj frazstukturoj eblas, tipe VOS kaj SVO. [[Dosiero:vso.gif]] [[Dosiero:vos.gif]] [[Dosiero:s-v-o.gif]] === Fokuso === La '''fokuso''' en la frazo ludas gravan rolon en tagalogo kaj la verbo ŝanĝiĝas laŭ tiu. La fokuso povas esti sur la aktoro, objekto, loko, profitanto, aŭ instrumento. La fokusa indikilo estas <ang> kaj la malfokusa indikilo estas <ng> prononcata /naŋ/. La plej oftaj fokusoj estas la aktoro kaj la objekto. La vortetoj <ang> kaj <ng> povas esti tradukataj kiel <la>, sed tiu ne estas preciza. <Nagsulát ang batà ng aklát.> [aktoro]<br /> (Skribis ''la junulo'' la libron.) <Sinulat ng batà ang aklát.> [objekto]<br /> (Skribis la junulo ''la libron''.) <Sinulatan ng batà ang aklát.> [loko]<br /> (Skribis la junulo ''en la libro''.) <Ipinagsulat ng batà ang iná.> [profitanto]<br /> (Skribis la junulo ''por la patrino''.) <Ipinangsulat ng batà ang lapis.> [instrumento]<br /> (Skribis la junulo ''per la krajono''.) === Verbo === La tagaloga verbo ŝanĝiĝas laŭ la aspekto anstataŭ laŭ la tenso. ==== Verba konjugacio por <sulat> (skribi) ==== {| class="wikitable" ! &nbsp; ! Kompleta<br />("Preterita") ! Nekompleta<br />("Prezenca") ! Kontemplata<br />("Futura") ! Imperativa |- ! Aktoro | nagsulát | nagsúsulát | magsúsulát | magsulát |- ! Objekto | sinulat | sinusulat | isusulat | isulat |- ! Loko | sinulatan | sinusulatan | susulatan | sulatan |- ! Profitanto | ipinagsulat | ipinagsúsulat | ipagsúsulat | ipagsulat |- ! Instrumento | ipinangsulat | ipinangsúsulat | ipangsúsulat | ipangsulat |- ! Objekta Faktitivo | ipinasulat | ipinasúsulat | ipasúsulat | ipasulat |- ! Direkta Faktitivo | pinasulat | pinasúsulat | pasúsulat | pasulat |} ==== Verba konjugacio por <kain> (manĝi) ==== {| class="wikitable" ! &nbsp; ! Kompleta<br />("Preterita") ! Nekompleta<br />("Prezenca") ! Kontemplata<br />("Futura") ! Imperativa |- ! Aktoro | kumain | kumakain | kakain | kumain |- ! Objekto | kinain | kinakain | kakainin | kainin |- ! Loko | kinainan | kinakainan | kakainan | kainan |- ! Profitanto | ipinagkain | ipinagkakain | ipagkakain | ipagkain |- ! Instrumento | ipinangkain | ipinangkakain | ipangkakain | ipangkain |- ! Objekta Faktitivo | ipinakain | ipinakakain | ipakakain | ipakain |- ! Direkta Faktitivo | pinakain | pinakakain | pakakain | pakain |} ==== La gerundio ==== {| class="wikitable" ! Verbotipo ! Verbo ! Gerundio ! Ŝablono |- ! mag-verbo | magsulát (skribi) | pagsúsulát (skribado) | ripeto de la unua silabo de la radiko |- ! um-verbo | kumain (manĝi) | pagkain (manĝado) | ne ripeto de la unua silabo de la radiko |} === Stataj priskriboj === Estas interese rimarki, ke frazoj, kiuj ampleksas statajn priskribojn, estas esence sentempaj. Aldonitaj adverboj povus indiki la tempon. Adjektivo povas agi kiel pseŭdoverbo. <Malakí ang punò.><br /> [Granda ''la arbo''.]<br /> (''La arbo'' estis/estas/estos granda.) <Ang punò ay malakí.><br /> [''La arbo'' <kopulo> granda.]<br /> (''La arbo'' estis/estas/estos granda.) <Noón malakí ang punò.><br /> [Antaŭe granda ''la arbo''.]<br /> (Antaŭe ''la arbo'' estis granda.) <Ang punò ay malakí ngayón.><br /> [''La arbo'' <kopulo> granda nun.]<br /> (''La arbo'' estas nun granda.) <Berde ang ibon.><br /> [Verda ''la birdo''.]<br /> (''La birdo'' estis/estas/estos verda.) === Pronomoj === ==== Fokusaj ==== {| class="wikitable" ! persono ! singulara ! duala ! plurala |- ! 1-a | style="text-align:center" | akó | colspan="2" style="text-align:center" | kamí |- ! 1-a & 2-a | style="text-align:center" | _ | style="text-align:center" | kitá | style="text-align:center" | tayo |- ! 2-a | style="text-align:center" | ikáw / ka | colspan="2" style="text-align:center" | kayó |- ! 3-a | style="text-align:center" | siyá | colspan="2" style="text-align:center" | silá |} ==== Malfokusaj ==== {| class="wikitable" ! persono ! singulara ! duala ! plurala |- ! 1-a | style="text-align:center" | ko | colspan="2" style="text-align:center" | namin |- ! 1-a & 2-a | style="text-align:center" | _ | style="text-align:center" | nitá | style="text-align:center" | natin |- ! 2-a | style="text-align:center" | mo | colspan="2" style="text-align:center" | ninyó |- ! 3-a | style="text-align:center" | niyá | colspan="2" style="text-align:center" | nilá |} <Kinain ko ang litsón.><br /> (Manĝis mi ''la rostporkaĵon''.) <Kumain siyá ng isdâ.><br /> (Manĝis ''li aŭ ŝi'' la fiŝon.) <Kinain niyá ang isdâ.><br /> (Manĝis ''li aŭ ŝi'' la fiŝon.) <Kinain nilá ang litsón.><br /> (Manĝis ili ''la rostporkaĵon''.) <Kumain kayó ng isdâ.><br /> (Manĝis ''vi'' la fiŝon.) <Ipinakakain kayó ng isdâ ni Carlo.><br /> (Manĝigas ''vin'' de fiŝo Karlo.) <Gusto niyá ang pagsúsulát.><br /> (Ŝatas ''li aŭ ŝi'' la skribadon.) Por montri ĝentilecon al dua singulara persono, kiu estas pli aĝa aŭ respektata, la uzo de la dua plurala persono pli taŭgas (<kayó> / <ninyó>). La malfokusaj pronomoj ankaŭ povas esprimi la posesivon (postsubstantivan). <Kumain kayó ng isdâ nilá.><br /> (Manĝis ''vi'' la fiŝon ilian.) <Kinain ko ang isdâ mo.><br /> (Manĝis mi ''la fiŝon vian''.) La dua singulara persono ka estas uzata nur post verbo aŭ pseŭdoverbo, kvankam la alia plena formo ''ikáw'' povas esti uzata antaŭ aŭ post verbo aŭ pseŭdoverbo. <Kumain ikáw ng suman nilá.><br /> (Manĝis ''vi'' la rizkukon ilian.) <Ikáw ay kumain ng suman nilá.><br /> (''Vi'' manĝis la rizkukon ilian.) <Kumain ka ng suman nilá.><br /> (Manĝis ''vi'' la rizkukon ilian.) <Magandá ka.><br /> (Bela estas ''vi''.) <Ikáw ay magandá.><br /> (''Vi'' estas bela.) ==== Antaŭsubstantivaj posesivaj ==== {| class="wikitable" ! persono ! singulara ! duala ! plurala |- ! 1-a | style="text-align:center" | aking | colspan="2" style="text-align:center" | aming |- ! 1-a & 2-a | style="text-align:center" | _ | style="text-align:center" | kanitáng | style="text-align:center" | ating |- ! 2-a | style="text-align:center" | iyong | colspan="2" style="text-align:center" | inyóng |- ! 3-a | style="text-align:center" | kanyáng | colspan="2" style="text-align:center" | kaniláng |} ==== Prepoziciaj ==== {| class="wikitable" ! persono ! singulara ! duala ! plurala |- ! 1-a | style="text-align:center" | akin | colspan="2" style="text-align:center" | amin |- ! 1-a & 2-a | style="text-align:center" | _ | style="text-align:center" | kanitá | style="text-align:center" | atin |- ! 2-a | style="text-align:center" | iyo | colspan="2" style="text-align:center" | inyó |- ! 3-a | style="text-align:center" | kanyá | colspan="2" style="text-align:center" | kanilá |} <Kumain kayó ng kaniláng suman sa atin.><br /> (Manĝis ''vi'' ilian rizkukon ĉe ni.) <Kinain ko ang iyong suman dahil sa kanilá.><br /> (Manĝis mi ''vian rizkukon'' pro ili.) <Kinain namin ang iyong suman para sa kanilá.><br /> (Manĝis ni ''vian rizkukon'' por ili.) === Nombro === La nuda substantivo per ĝi mem ne indikas nombron. <Lumipád ang ibon.><br /> (La birdo [aŭ birdoj] flugis.) La plurala indikilo <mga> difine indikas la pluralon. <Lumipád ang mga ibon.><br /> (La birdoj flugis.) == Fonologio == === Konsonantoj === {| class="wikitable" style="margin:auto:" align="center" |+caption | '''Konsonantaj fonemoj''' |- ! ! colspan="2" | [[Labialo]] ! colspan="2" | [[Dentalo]]/<br />[[Alveolaro]] ! colspan="2" | [[Postalveolaro]] ! colspan="2" | [[Palatalo]] ! colspan="2" | [[Velaro]] ! colspan="2" | [[Glotalo]] |- align="center" ! [[Nazalo]] | colspan="2" | {{IPA|m}} | colspan="2" | {{IPA|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|ɲ}} | colspan="2" | {{IPA|ŋ}} | colspan="2" | |- align="center" ! [[Plozivo]] | {{IPA|p}} | {{IPA|b}} | {{IPA|t}} | {{IPA|d}} | colspan="2" | | colspan="2" | | {{IPA|k}} | {{IPA|ɡ}} | colspan="2" | {{IPA|ʔ}} |- align="center" ! [[Frikativo]] | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|s}} | colspan="2" |{{IPA|ʃ}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|h}} |- align="center" ! [[Afrikato]] | colspan="2" | | colspan="2" |{{IPA|ts}} |{{IPA|tʃ}} |{{IPA|dʒ}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- align="center" ! [[Klako]] | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|ɾ}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- align="center" ! [[Aproksimanto]] | colspan="2" | | colspan="2" |{{IPA|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|j}} | colspan="2" |{{IPA|w}} | colspan="2" | |} {|class="wikitable" |-style="text-align:center" | Fonemo | Ortografio | Aspekto |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''Plozivoj''' |- |{{IPA|p}} |"p" (''pulá'') | |- |{{IPA|b}} |"b" (''bugháw'') | |- |{{IPA|t}} |"t" (''tao'') |Kiam {{IPA|j}} sekvas ĝin, la rezulta sono estas [tʃ]. |- |{{IPA|d}} |"d" (''diláw'') |Kiam {{IPA|j}} sekvas ĝin, la rezulta sono estas [dʒ]. |- |{{IPA|k}} |"k" (''kamáy'') |{{IPA|k}} emas iĝi [kx] vortstarte. Intervokala {{IPA|k}} emas iĝi [x], kiel per ''bakit'' aŭ ''takót''. |- |{{IPA|ɡ}} |"g" (''gulay''). | |- |{{IPA|ʔ}} |"-" (''mag-uwi''), kutime ne skribita vortfine (''galâ'') aŭ intervokale (''buang'') |Glotŝtopo ofte malaperas frazmeze vortfine (''Hindî ako''), speciale en Manilo. La vokalo, kiun ĝi sekvas, longiĝas. Tamen, per aliaj dialektoj, la glotŝtopo konserviĝas. La [[cirkumflekso]], indiĝennome ''"pakupyâ"'', indikas vortfina glotŝtopo. |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Frikativo]]j''' |- |{{IPA|s}} |"s" (''sangá'') |Kiam {{IPA|j}} sekvas ĝin, ĝi prononciĝas kiel [ʃ]. |- |{{IPA|ʃ}} |"sy" (''sya'') (formo de siyá) | |- |- |{{IPA|h}} |"h" (''hawak'') |Ĝi ofte malaperas en rapida parolado. |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Afrikato]]j''' |- |{{IPA|tʃ}} |"ts" (''tsokolate'') "ty" (''tyan'') (formo de ''tiyán'' (stomako)) |Ĝi povas prononciĝi kiel [ts]. |- |{{IPA|dʒ}} |"dy" (''dyan'') (formo de ''diyán'' (there)) | |- |- |{{IPA|ts}} |"zz" (''pizza'') "ts" (''tatsulok'') |Ĝi ofte prononciĝas kiel [tʃ]. |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Nazaloj]]''' |- |{{IPA|m}} |"m" (''matá'') | |- |{{IPA|n}} |"n" (''nais'') | |- |{{IPA|ɲ}} |"ny" (''anyo'') | |- |{{IPA|ŋ}} |"ng" (''ngitî'') |Asimilado al [m] antaŭ {{IPA|b}} kaj {{IPA|p}} (''pampasiglá'') kaj al [n] antaŭ "d", "l", "s", kaj "t" (''pandiwà''). Kelkaj prononcas {{IPA|ŋɡ}} kiel [ŋŋ]. |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Lateralo]]j''' |- |{{IPA|l}} |"l" (''larawan'') | |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Rotikoj]]''' |- |{{IPA|ɾ}} |"r" (''saráp'', ''kuryente'') | Ĝi estis antikve alofono de {{IPA|d}}. Ĝi povas prononciĝi kiel [ɹ] aŭ [r]. |} === Vokaloj kaj kvazaŭvokaloj === {|class="wikitable" |-style="text-align:center" | Fonemo | Ortografio | Alofonoj |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''[[Vokalo]]j''' |- |{{IPA|a}} |"a" |{{IPA|a}} ofte iom leviĝas al [ə ~ ʌ ~ ɐ ~ a̝] depende de parolanto (''ináng bayan'' [iˈnɐŋ ˈbɐjən], ideale [iˈna̝ŋ ˈba̝ja̝n]). La diftongo {{IPA|ai}} kaj la sekvaĵo {{IPA|aʔi}} emas iĝi [eɪ ~ ɛː]. La diftongo {{IPA|au}} kaj la sekvaĵo {{IPA|aʔu}} emas iĝi [oʊ ~ ɔː]. |- |{{IPA|ɛ}} |"e" en iu ajn pozicio, "i" silabfine (krom Anglaj pruntvortoj) |{{IPA|ɛ}} povas kelkfoje esti prononcata [i ~ ɪ ~ e]. |- |{{IPA|i}} |"i" |Malstresa {{IPA|i}} kutime prononciĝas [ɪ]. Silabfine, {{IPA|i}} povas ofte prononciĝi [ɪ ~ i ~ e ~ ɛ]. [e ~ ɛ] estis antikve alofonoj de [ɪ ~ i]. /i/ antaŭ s-konsonantgrapoloj emas malaperi, kiel per ''isports'' [sports] kaj ''istasyón'' [staˈʃon]. |- |{{IPA|o}} |"o" |{{IPA|o}} povas ofte prononciĝi [u ~ ʊ ~ ɔ]. [o ~ ɔ] estis antikve alofonoj de [u ~ ʊ]. {{IPA|o}} morfas al [u] antaŭ "mb" kaj "mp" (''Bagumbayan'', ''kumbento''). |- |{{IPA|u}} |"u" |Malstresa {{IPA|u}} kutime prononciĝas [ʊ]. |- ! colspan="4" style="text-align:center" |'''Kvazaŭvokaloj''' |- |{{IPA|j}} |"y" (''yugtô'') | |- |{{IPA|w}} |"w" (''wakás'') | |} === Diftongoj === Tagalogo havas 6 diftongojn: /aɪ/, /ɔɪ/, /ʊɪ/, /iʊ/, /aʊ/, kaj /ei/, ortografie, <ay>, <oy>, <uy>, <iw>, <aw>, kaj <ey>. === Alfabeto === {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;" |+ La 20 Literoj de Pilipino |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="20" | '''Literoj majusklaj''' |- |width=3% align="center"|[[A]]||width=3% align="center"|[[B]]||width=3% align="center"|[[K]]||width=3% align="center"|[[D]]||width=3% align="center"|[[E]]||width=3% align="center"|[[G]]||width=3% align="center"|[[H]]||width=3% align="center"|[[I]]||width=3% align="center"|[[L]]||width=3% align="center"|[[M]]||width=3% align="center"|[[N]]||width=3% align="center"|[[Ng]]||width=3% align="center"|[[O]]||width=3% align="center"|[[P]]||width=3% align="center"|[[R]]||width=3% align="center"|[[S]]||width=3% align="center"|[[T]]||width=3% align="center"|[[U]]||width=3% align="center"|[[W]]||width=3% align="center"|[[Y]] |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="20" | '''Literoj minusklaj''' |- |align="center"|a||align="center"|b||align="center"|k||align="center"|d||align="center"|e||align="center"|g||align="center"|h||align="center"|i||align="center"|l||align="center"|m||align="center"|n||align="center"|ng||align="center"|o||align="center"|p||align="center"|r||align="center"|s||align="center"|t||align="center"|u||align="center"|w||align="center"|y |} {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;" |+ La 28 Literoj de Filipino |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="28" | '''Literoj majusklaj''' |- |width=3% align="center"|[[A]]||width=3% align="center"|[[B]]||width=3% align="center"|[[C]]||width=3% align="center"|[[D]]||width=3% align="center"|[[E]]||width=3% align="center"|[[F]]||width=3% align="center"|[[G]]||width=3% align="center"|[[H]]||width=3% align="center"|[[I]]||width=3% align="center"|[[J]]||width=3% align="center"|[[K]]||width=3% align="center"|[[L]]||width=3% align="center"|[[M]]||width=3% align="center"|[[N]]||width=3% align="center"|[[Ñ]]||width=3% align="center"|[[Ng]]||width=3% align="center"|[[O]]||width=3% align="center"|[[P]]||width=3% align="center"|[[Q]]||width=3% align="center"|[[R]]||width=3% align="center"|[[S]]||width=3% align="center"|[[T]]||width=3% align="center"|[[U]]||width=3% align="center"|[[V]]||width=3% align="center"|[[W]]||width=3% align="center"|[[X]]||width=3% align="center"|[[Y]]||width=3% align="center"|[[Z]] |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="28" | '''Literoj minusklaj''' |- |align="center"|a||align="center"|b||align="center"|c||align="center"|d||align="center"|e||align="center"|f||align="center"|g||align="center"|h||align="center"|i||align="center"|j||align="center"|k||align="center"|l||align="center"|m||align="center"|n||align="center"|ñ||align="center"|ng||align="center"|o||align="center"|p||align="center"|q||align="center"|r||align="center"|s||align="center"|t||align="center"|u||align="center"|v||align="center"|w||align="center"|x||align="center"|y||align="center"|z |} Tagalogo antaŭ 1987 (Pilipino) havis 20 literojn. Ĝi havas simplan sonsistemon kaj havas {{N|fonema ortografio}}. Tiuj literoj rilatas al la fonemoj /a b k d e g h i l m n ŋ o p r s t u w j/. Kelkaj fremdaj fonemoj ekzistas kiel en la vortoj <dyip> /dʒip/ (ĵipo) kaj <tsinelas> /tʃi.ˈne.las/ (pantofloj). La grafemo <dy> mapumas al /dʒ/, la grafemo <ts> al /tʃ/, kaj la grafemo <sy> al /ʃ/. Sed, la vortoj <diyan> (tie), <tiyán> (stomako), kaj <siyá> (li/ŝi) rapidparole mapumas al /dʒan/, /tʃan/, kaj /ʃa/, laŭvice. Ekzistas aliaj tiaj vortoj kune kun tiaj grafemoj; ekzemple, <diksiyonaryo> /dik.ʃo.ˈnar.jo/. En bazlernejo, la nomoj de la literoj de Pilipino estis <a ba ka da e ga ha i la ma na nga o pa ra sa ta u wa ya>. Tagalogo ekde 1987 (Filipino) havas 28 literojn. En bazlernejo, la nomoj de la literoj proksimume sonas kiel en la Angla /ej bi si di i ef.../, sed ja 'Ñ' estas /ˈen.je/ kaj 'Ng' estas /ˈen.ˈdʒi/. === Supersignoj === La akcento en tagalogo, malsame kiel en la Indonezia, estas neregula. Akcentaj indikiloj kiel supersignoj estas nedevigaj, plej ofte ne uzataj. Bonaj vortaroj devas havi la supersignojn. Estas tri supersignoj uzataj: 0. Kiam ne estas supersigno [malumay], la akcento estas antaŭlasta:<br /> <koeksistente> /kɔ.ʔɛk.sis.ˈtɛn.tɛ/ (kunekzistanta)<br /> <tambusan> /tam.ˈbu.san/ (balkono) 1. La dekstrakorna supersigno [mabilís] indikas simplan akcenton sur la vokalo:<br /> <matá> /ma.ˈta/ (okulo)<br /> <índibidwalísmo> /ˈʔin.di.bid.wa.ˈlis.mɔ/ (individuismo) 2. La maldekstrakorna supersigno [malumì] estas uzata vortfine kaj indikas ke la akcento estas antaŭlasta kaj la lasta vokalo finiĝas per la glotŝtopo /ʔ/:<br /> <dilà> /ˈdi.laʔ/ (lango)<br /> <dalirì> /da.ˈli.riʔ/ (fingro) 3. La cirkumfleksa supersigno [maragsâ] estas uzata vortfine kaj indikas ke la akcento estas lasta kaj la lasta vokalo finiĝas per la glotŝtopo /ʔ/:<br /> <mukhâ> /muk.ˈhaʔ/ (vizaĝo)<br /> <bintî> /bin.ˈtiʔ/ (suro) Inter vokaloj kaj antaŭ vortkomencaj vokaloj, oni kutime metas glotŝtopon /ʔ/:<br /> <paa> /ˈpa.ʔa/ (piedo)<br /> <tao> /ˈta.ʔɔ/ (persono)<br /> <ilóng> /ʔi.ˈlɔŋ/ (nazo)<br /> <umaga> /ʔu.ˈma.ga/ (mateno) La fonemo /ŋ/ povas komenci vorton: <ngipin> /ˈŋi.pin/ (dento). La vokalaj grafemoj <a e i o u> rilatas esence al la fonemoj /a e i o u/ proksimume kiel per la Hispana, sed la tagaloga grafemo <a> pli precize rilatas al fonemo pli levata, donante al la lingvo pli maĉantan sonon: [a̝] aŭ [ɐ]. La neakcentata /i/ ofte sonas kiel [ɪ] kaj la neakcentata /u/ ofte sonas kiel [ʊ]. Ili sonas kiel en la Anglaj vortoj <pit> kaj <put>. === Ekzemplo de kompletaj frazoj === <Tumakbó, kasama; ang lumang mundó ay nasa likód mo na!><br /> (Kuru, kamarado; la olda mondo troviĝas malantaŭ vi!) <Lumulutang ang kanyáng gintóng buhók sa hangin ng tag-init.><br /> (Flosas lia ora hararo en la somera vento.) <Tinapos niyá ang paghahanáp ng mga perlas.><br /> (Li finis sian serĉon por perloj.) <Hindî nawáwalán ng tubig ang aming nayon.><br /> (Ne mankas akvo ĉe nia vilaĝo.) ==== <ng> kaj <nang> ==== La vorto <ng> estas ofta mallongiĝo prononcata /naŋ/ kaj estas la ergativa aŭ genitiva indikilo. La vorto <mga> estas ofta mallongiĝo prononcata /ma'ŋa/ kaj estas la plurala indikilo. La vorto <nang> estas homonimo de <ng> kaj uziĝas en kiamaj esprimoj, kiomaj esprimoj, adverbaj esprimoj, kaj duoblaj esprimoj, kiel en <takbó nang takbó> ("kuranta kaj kuranta"). La vorto <nang> uziĝas ankaŭ en konektaĵo de <na> kaj <ng>, kiel en <Sobra nang pagkain ang pista> ("Jam troas la manĝaĵo ĉe la festo"). == Historio == La historio de la Filipina kiel la nacia lingvo ampleksas multajn jardekojn. La Nacia Lingva Instituto stariĝis la [[13an de novembro]] de [[1936]] sekve al la ''Komunuma Akto Numero 184'' por la studado pri la Filipinaj lingvoj por evoluigi kaj adopti komunan nacian lingvon bazotan sur unu el ekzistantaj indiĝenaj lingvoj. Tio necesigis la studadon pri ĉiuj indiĝenaj lingvoj parolitaj de pli ol duonmiliono da Filipinanoj kaj la elekton de lingvo kiel la bazo de la nacia lingvo. En 1937 la Instituto rekomendis tagalogon kaj eldonis gramatikon kaj vortaron. En 1959 la Departemento de Eduko nomis la Tagalog-bazitan lingvon "Pilipino" kaj ekdisvastigis ĝin. Estas multaj novaj vortoj kreitaj el malnovaj radikoj. Pilipino kaj la Angla restis kiel oficialaj lingvoj. En la 1970aj jaroj, Pilipino enkondukiĝis kiel la lingvo de edukado kune kun la Angla. La Konstitucio de 1973 do deklaris, ke la Nacia Asembleo devus evoluigi kaj adopti komunan nacian lingvon nomotan "Filipino" kun 'F', supozeble bazotan sur Pilipino kun 'P'. La Konstitucio de 1987 deklaris, ke la nacia lingvo de Filipinoj estas Filipino, evoluanta kaj riĉigata je la bazo de ekzistantaj Filipinaj kaj aliaj lingvoj. Kielmaniere Filipino kaj Pilipino malsamas? Filipino [1] havas pli da fonemoj aŭ literoj; [2] havas malsaman sistemon de ortografio; [3] havas pli da pruntvortoj el la Angla; [4] havas malsaman gramatikon. La aktuala Manila Tagalogo estas la bazo de Filipino. Estas oportune, ke en Esperanto oni povus uzi la vorton "filipina" kiel sinoniman ĝeneralan adjektivon por tagalogo, Pilipino kaj Filipino. La malsameco de tiuj tri montras politikan tendencon. Multaj lingvistoj opinias, ke ĉiuj tri estas esence la sama lingvo. La nova alfabeto de Filipino havas 28 literojn; Pilipino havas nur 20. Esence la nova alfabeto estas la sama kiel la Angla kun du aldonitaj literoj, 'Ng' kaj la Hispana <enye> 'Ñ'. Tio estas: {| class="wikitable" |- ! Majuskla !! Minuskla !! Majuskla !! Minuskla |- | A || a || Ñ || ñ |- | B || b || Ng || ng |- | C || c || O || o |- | D || d || P || p |- | E || e || Q || q |- | F || f || R || r |- | G || g || S || s |- | H || h || T || t |- | I || i || U || u |- | J || j || V || v |- | K || k || W || w |- | L || l || X || x |- | M || m || Y || y |- | N || n || Z || z |} Filipinojn koloniis dufoje Okcidentanoj. Filipinojn koloniis la Hispanoj dum 333 jaroj ekde la 16a jarcento. Post la Hispana-Usona Milito kaj ekde 1898 Filipinojn administris Usono. En 1946 Filipinoj gajnis sendependecon. Pro tiu kialo la aktuala parolado de Filipinanoj havas multajn pruntvortojn el la Hispana kaj la Angla. La tipa tagaloga frazo <Asúl ang kotse ko> signifas <Mia aŭtomobilo estas blua>; <kotse> venas el la Hispana <coche> (aŭtomobilo) kaj <asúl> venas el la Hispana <azul> (blua). Se Filipinojn koloniis la Hispanoj dum pli ol 300 jaroj, kial Filipinanoj ne parolas la Hispanan? Fakte nuntempe malmultaj Filipinanoj parolas flue la Hispanan. Malsame kiel en Meksiko, la Hispanaj monaĥoj ĝenerale ne instruis sian lingvon al la indiĝenoj por ke ili pli bone regu ilin, kaj malpermesis aliron al gravaj institucioj kiel al la Eklezio. Ankaŭ malsame kiel en Meksiko, malmultaj Hispanoj vivis efektive en Filipinoj. Grade, antaŭ la alveno de Usonanoj, la Hispana ja disvastiĝis ĝenerale. Sed aldonendas, ke kiam la Usonanoj alvenis, la novaj koloniistoj trudis aktive la Anglan al la indiĝenoj. Krome, ekzistas Hispanbazita kreolaĵo, la Ĉavakana, kiun parolas ĉirkaŭ trionmiliono da Filipinanoj. Kiam alvenis la Hispanoj, ili enkondukis la Roman alfabeton al la indiĝenoj. Nuntempe ĉiuj ĉefaj Filipinaj lingvoj skribiĝas per la Romaj literoj. Antaŭe estis antikva indiĝena skribsistemo, kiu nomiĝas "[[Bajbajeno]]". En 1604 Jezuita historiisto, Pedro Ĉirino, skribis en dokumento ''Relación de las Islas filipinas'', ke inter la insulanoj skribado kaj legado estis popularaj je Bajbajeno. Bajbajeno ampleksas seriojn da silaboj; efektive ĝi ne estas alfabeto, sed silabaro. Ekzemple, simbolo, kiu aspektas kiel inversa koro sonas kiel /ba/; kiam estas punkto super tiu, ĝi sonas kiel /bi/; kiam estas punkto sub tiu, ĝi sonas kiel /bu/. Antaŭe tagalogo estis esence trivokala. Tio estis la pasinteco de tagalogo. Pri la estonteco, kio estos? Nuntempe la influo de la Angla regas. En Manilo oni aŭdas familiaran lingvon, kiun oni nomas "Taglish" (Tagangla). Ĝi estas [[vortokunfando]] de "tagalogo" kaj "la angla" . Multaj sentas, ke la Tagangla estas lingvaĉo. Teknike, ĝi estas ''kodŝaltado''. Ekzemplo de tio kun la Anglaj vortoj kursivaj estas: < ''By the way'', may klase ako bukas. ''In fact, busy'' ako buong araw. Puwede bang magkita tayo ''next week''? > (Parenteze, mi havos klason morgaŭ. Fakte, mi estos okupata la tutan tagon. Ĉu ni povas kunveni la venontan semajnon?) En amaskomunikiloj oni aŭdas kaj legas la Taganglan. Malgraŭ la registaraj politikoj pri lingva uzo de Pilipino aŭ Filipino, la Tagangla regas, speciale en la Manila regiono, sed malpli en aliaj lokoj. Oni rimarkas, ke en tagalogaj provincoj ekster la Manila regiono, la lingvaĵo estas malpli miksata kun Anglaj vortoj. La Tagangla estas plejparte konversacia kaj ne taŭgas por verki seriozaĵojn kiel oficialajn kaj teknikajn dokumentojn. Tajlandanoj rigardas Holivudajn filmojn kun Tajaj subtitoloj. Indonezianoj rigardas Holivudajn filmojn kun Indoneziaj subtitoloj. Sed Filipinanoj rigardas Holivudajn filmojn sen subtitoloj en sia lingvo. Fakte, pri la Angla mem, pli da 50% da Filipinanoj konstatas, ke ili scipovas ĝin. Sed tiu procento verŝajne reduktiĝos en la estonteco... Pli kaj pli da tagalogo, la Filipina, enkondukiĝas en ĉiuj niveloj de la lernejoj. Aldonendas, ke multaj kvalifikitaj geinstruistoj de la Angla forflugas el la lando al aliaj landoj pro pli altaj salajroj. Pli kaj pli da televidprogramoj estas en la Filipina, ne en la Angla. Pli kaj pli la amaskomunikiloj Filipiniĝas. En la 1970aj jaroj, geknaboj spektis animaciojn aŭ kartunojn en la Angla, sed nun animacioj sonduobliĝas per la Filipina eĉ el Japanio aŭ aliloke, same kiel tagdramoj el Latinameriko kaj Orientazio. Eble estonte malpli da Filipinanoj estos fluaj parolantoj de la Angla. En sia serĉo por [[nacia identeco]], la Filipinanoj sentas, ke la Filipina pli gravas al ili. Kaj estas dilemoj. La Angla estos ankoraŭ grava kiel interkomunikilo kun la ekstera mondo. Aldonendas, ke la Manilocentra Tagalogcentra lingva politiko sentiĝas de kelkaj ne-Tagalogoj kiel speco de nova koloniismo, pro kiu aliaj Filipinaj lingvoj paŝon post paŝo elpuŝiĝos. Tamen, multaj Filipinanoj, inkluzive de ne-Tagalogoj, sentas, ke ili vere bezonas nacian lingvon. Fakte, estas sekure por diri, ke praktike ĉiuj junaj Filipinanoj, la nova generacio, scipovas la Filipinan. En Filipinoj, la gepatralingvanoj kaj dualingvanoj de tagalogo nombras proksimume 100 milionojn. Kaj multaj aliaj parolas ĝin tutmonde. == Pruntvortoj == [[Dosiero:FilipinoVenn.jpg|eta|maldekstra|380ra]] El la angla aŭ el aliaj lingvoj, kutime ekzistas almenaŭ du etapojn por prunti vortojn en en tagalogon. La lasta etapo tagalogigas la ortografion. {| class="wikitable" |- |Iniciata pruntetapo |Kumakain ang teacher ng ice cream. |- |Lasta pruntetapo |Kumakain ang titser ng ayskrim. |- |Esperanto |La instruisto manĝas glaciaĵon. |- |} La konsisto de la vortprovizo de tagalogo estas 51,9% el la Originala Tagalogo kaj aliaj lingvoj Filipinaj, 13,33% el la Hispana, 10% el la Naŭatla, 10% el la Malaja, 6,66% el la Usonangla, 6,66% el lingvoj [[Hokla lingvo|Ĉinaj]], 1% el la Tamila kaj la Sanskrita, kaj 0.66% el la Araba.<ref>Thompson, Roger M. (2003). ''Filipino English and Taglish: Language Switching from Multiple Perspectives''. Philadelphia: John Benjamins Publishing.</ref> == Hispana influo == Ekzemploj el multo: <div class="references-small" style="column-count:3;"> * ''hepe'' - jefe - ĉefo * ''kumpisal'' - confesar - konfesi * ''dalanghita'' - naranjita (mandarina) - oranĝo * ''silya'' - silla - seĝo * ''kabayo'' - caballo - ĉevalo * ''relos'' - reloj - horloĝo * ''harina'' - harina - faruno * ''oras'' - horas - horoj * ''kotse'' - coche - aŭto * ''saklolo'' - socorro - helpo * ''gobiyerno'' - gobierno - registaro * ''luku-loko'' - loco - freneza * ''pero'' - pero - sed * ''porke'' - porque - kial * ''pwersa'' - fuerza - forto * ''gwapo'' - guapo - bela * ''kwento'' - cuento - rakonto * ''pwesto'' - puesto - posteno * ''nweba'' - nueva - nova * ''o'' - ''o'' - aŭ * ''Pilipinas'' - Filipinas - Filipinoj </div> == Gvidlinioj por la pli bona tagalogo == * Ĉiam uzu supersignojn en teksto. * Uzu kursivajn literojn aŭ citilojn por Anglaj aŭ alilingvaj vortoj, kiuj ne ortografie tagalogiĝis: <Nime-''mention'' ko sa kanyá ang ''document'' mong ibinigáy mo sa akin.> * Uzu kiel vortprovizan normon, la vortaron ''UP Diksiyonaryong Filipino'' de la Universitato de Filipinoj. * Pli bone tagalogigu la ortografion de fremdaj vortoj el la Angla, kaj certe el la Hispana. * Uzu pli modernan vortprovizon por pli klara kompreno. == Gvidlinioj por la kutima tagalogo == * Ne uzu supersignojn en teksto. Se uzu ilin, estu nur pro kelkaj pli raraj vortoj por distingi homonimojn; ekzemple: <Ang mga kaibigan niya ay minamahal ang káibigán nila.> <Nilagyan niya ng sukà ang kanyang kanin.> (La vorto <suka> malsamas de <sukà>.) Pli ofte, la kunteksto malbezonigas supersignojn. * Uzu Usonanglan sistemon de citiloj; ekzemple: <"Aalis ka," sabi ni Juan.> * Por titoloj, uzu Anglecan sistemon: Majusklas la unua litero de la unua vorto kaj, poste, de neprepoziciaj aŭ neindikilaj vortoj; ekzemple: <''Ang Isip ni Juan tungkol sa mga Bulaklak sa Pilipinas''> * Ne uzu kursivajn literojn por Anglaj vortoj en kutima teksto. * Uzu hispanajn aŭ anglajn pruntvortojn anstataŭ antikvajn tagalogajn por pli bona kompreno. == Skribado per la antikva Bajbajeno == La Bajbajeno skribiĝis de maldekstro al dekstro, de supro al malsupro. Kutime, ne ekzistis spacoj inter vortoj. Vertikala linio (|) aŭ du linioj (||) funkciis kiel la Okcidenta komo aŭ punkto aŭ kiel ofte apartigilo de nepredikteblaj aroj da vortoj. Dum antikvaj tempoj, intervortaj spacoj ne uziĝis (kiel nuntempe per la [[Taja lingvo]]), sed nuntempe estas kutime per la modernversia ''Bajbajeno''. Nuntempe, la linio (|) uziĝas kiel komo aŭ poezia versoapartigilo. Nuntempe, la du linioj (||) uziĝas kiel frazfiniĝo aŭ paragraffiniĝo. Simple je la silabogramo, la punkta supersigno indikis la vokalon /i (e)/, kaj la punkta subsigno indikis la vokalon /u (o)/. La kruca subsigno ne ekzistis antaŭ la Hispana Erao. Ĝi nuligis la vokalon /a/ de la silabo. En 1620, la Hispana monaĥo Francisco López inventis ĝin. Antaŭ la Hispana Erao, silabfinan konsonanton oni ne prizorgis kaj ne skribis. Tio estis poezia aspekto de la antikva skribado originale. Ekzemple, originale, literojn enparenteze oni ne skribis: "Na(g)lalaro" (Ili ludas), "Kumakai(n)" (Ili manĝas), "Marami(ng) baga(y)" (Multaj aferoj), "Bula(k)la(k) doo(n)" (Floroj tie), kaj "Kaho(y) di(n)" (Ankaŭ ligno). La ''Bajbajeno'' estas praido de la [[Brahmia skribsistemo]], kiu estas praido de la [[Fenicio|Fenica]] skribsistemo el [[Mezoriento]] kaj [[Mediteraneo]]. {| |- |[[Dosiero:Baybayin(alibata)traditional form.jpg|eta|230ra]] [[Dosiero:Baybayin sample 02.jpg|eta|191ra]] [[Dosiero:K example.JPG|eta|230ra]] [[Dosiero:BaybayinSample.png|eta|230ra|"ba-y-ba-yi-n"]] [[Dosiero:Wikipedia in baybayin.webp|eta|230ra]] |[[Dosiero:Lupang Hinirang in the Baybayin (Tagalog) script.svg|eta|300ra|"Lupang Hinirang" (la nacia himno de Filipinoj) per la ''Bajbajeno'']] |} == Rekomendataj vortaroj == * Almario, Virgilio S. (2001). ''UP Diksiyonaryong Filipino.'' Filipinoj: Anvil Publishing Inc. * Enriquez, Maria Rosario, & Enriquez, M. Jacobo. (1986). ''New Handy English Webster's Dictionary: English-Tagalog Tagalog-English.'' Filipinoj: Philippine Book Company. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sentro Rizal]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |wiktionary =Kategorio:Tagaloga }} * [http://www.eaglescorner.com/baybayin/ "Ating Bajbajeno, Our Filipino Script" de Victor Quimson] {{en}} * [http://www.bibingka.com/ Retejo "Bibingka" de Hector Santos] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20091026192421/http://geocities.com/vixcafe/praga.html La "Manifesto de Prago" de UEA en tagaloga traduko, de Filipina Esperanto-Asocio, en rete arkivigita versio] [[Kategorio:Tagaloga lingvo]] [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de la Filipinoj| ]] 4iv7i0dvcoqpy1gzhgbaybec4x43toj 0 175974 9478676 8217427 2026-09-20T04:57:44Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Goellingen.png]] → [[File:DEU Göllingen (Kyffhäuserland) COA.svg]] PNG → SVG 9478676 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Göllingen (Kyffhäuserland) COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in KYF.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Kyffhäuser]] |alto = 170 |areo = 10.74 |loĝantaro = 685 |loĝantaro-dato = [[31-a de decembro]] [[2011]] |poŝtkodo = 06567 |tel_antaŭkodo = 03 46 71 |aŭtokodo = KYF |oficiala_kodo = 16 0 65 021 |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 7 |komunumestro = Jürgen Ogrodnik }} '''Göllingen''' estas eksa administra komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝis en la [[distrikto Kyffhäuser]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de la jaro [[2011]] la komunumo havis {{nombro|685}} loĝantojn. Ekde la 1-a de januaro 2013 ĝi estas parto de la nove kreita komunumo [[Kyffhäuserland]]. == Vidindaĵoj == * [[Monaĥejo Göllingen|Eksa monaĥejo benediktana en Göllingen]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://kyffhaeuser-land.de/de/ortsteile/goellingen.html paĝo en la retejo de la nuna komunumo] ({{de}}) {| |[[Dosiero:Göllingen 2014-05-31 11.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|turo de la [[Monaĥejo Göllingen|eksa monaĥejo]]}}]] |[[Dosiero:Göllingen, die Kirche St. Michael.jpg|eta|maldekstra|203ra|{{centre|la loka kirko}}]] |} {{Distrikto Kyffhäuser}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Kyffhäuser]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] khcuob3397xy3cb0zjv94h7bh5b3qb0 0 186873 9478654 9469680 2026-09-20T02:46:57Z Stephan1000000 118133 1213 9478654 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto animemangao | titolo = Detektivo Konan | originalatitolo = 名探偵コナン <br /> [Meitantei Konan] | bildo = Detective Conan Volume 1.png | bildpiedo = Unua volumo de la mangao | ĝenro = [[detektivo]], [[komedio]], [[dramo]] | porkiu = [[ŝonen]] | produktolando = [[Japanio]] | originalalingvo = [[Japana lingvo|la japana]] }} {{Informkesto animemangao | titolo = [[Mangao]] | aŭtoro = [[Aojama Goŝo]] | publikiginto = [[Ŝogakukan]] | magazino = [[Weekly Shōnen Sunday]] | aperdato = 19a de januaro 1994 — nun | volumoj = 108 }} {{Informkesto animemangao | titolo = [[Animeo]] ([[televida serio|tv]]) | reĝisoro = [[Kodama Kenĝi]] <br /> [[Jamamoto Jasuiĉiro]] | produktisto = Suŭa Miĉihiko <br /> Joŝioka Masahito | muziko = Ono Kacuo | studio = [[TMS Entertainment]] | televidareto = [[Nippon Television|NTV]], [[Yomiuri TV]], [[Animax]] | aperdato = 8a de januaro 1996 — nun | epizodoj = 1213 }} {{Informkesto animemangao/fino }} '''''Detektivo Konan''''' ([[Japana lingvo|japane]]: 名探偵コナン [''Meitantei Konan''], laŭvorte: ''Majstrodetektivo Konan'') estas japana detektivtema [[mangao|mangaa]] serio verkita de [[Aojama Goŝo|Aojama Gosho]] ekde 1994 kaj ankoraŭ ne finita. Pro la granda sukceso de tiu mangao nun ankaŭ animea televidserio, animaciaj filmoj kaj doramao estis produktitaj en [[Japanio]]. La rakonto koncentriĝas sur Shinichi Kudo, fama adoleska detektivo kiu estas venenita de misteraj viroj, sed anstataŭ morti, li ŝrumpas ĝis la mezuro de infano. Post ĉi tio, Shinichi decidas ŝanĝi sian nomon al Conan Edogawa por protekti siajn proksimulojn, trovi sufiĉajn pruvojn por detrui la misteran organizon kaj trovi antidoton kiu igos lin juna viro denove. == Ĉefaj roluloj == * '''Ŝiniĉi Kudo''' (工藤新一 [''Kudō Shinichi'']), en sia malgranda formo: '''Konan Edogaŭa''' (japane: 江戸川コナン [''Edogawa Conan'']) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Jamaguĉi Kappej|Jamaguchi Kappej]] (Shinichi), [[Takajama Minami|Takayama Minami]] (Conan) Ŝiniĉi estis 17-jara lernejano kaj sukcesa [[detektivo]] ĝis la "nigraj homoj" kaptis lin kaj trinkigis al li misteran toksinon, kiu ŝrumpigis sian korpon tiele, ke li nun aspektas 7-jaraĝa. Shinichi uzas la pseŭdonimon Conan Edogawa kaj surhavas okulvitrojn. Lia amiko Agasa helpas lin loĝi en la domo de sia amikino Ran Mori. La malgranda Konan apogas nun la patron de Ran, kiu estas mallerta detektivo, kaj samtempe Konan devas zorgi, ke neniu komprenu ke estas Konan tiu, kiu solvis la kazojn. * '''Ran Mori''' (毛利蘭 [''Mōri Ran'']) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Ŭakana Jamazaki]] Ran estas samklasanino kaj amikino de Ŝiniĉi jam ekde infanĝardena tempo. Ŝi elkore amas Ŝiniĉi, sed hezitas diri tion al li — same kiel li. Ran serĉas daŭre la malaperintan Ŝiniĉi-n, kaj kelkfoje suspektas, ke Konan estas Ŝiniĉi, sed li ĉiam sukcesas trompi ŝin — li estas konvinkita, ke ŝi nepre malkaŝus lin kaj estus murdita de la "Nigraj Homoj", se ŝi scius la sekreton. * '''Mori Kogoro''' (毛利小五郎 [Mōri Kogorō]) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Kamiya Akira]] (epizodoj 1—548), [[Kojama Rikija]] (epizodoj 553—nun) Patro de Ran kaj eks-policano, kiu devis rezigni sian eksan laboron post kiam li pafis sian edzinon en la gambon por savi ŝin el ostaĝeco. Poste ŝi forlasis Kogoro-n kaj nun loĝas aparte. Kogoro loĝas kune kun sia filino Ran kaj laboras kiel sensukcesa privata detektivo ĝis la apero de Konan. Konan solvas nun la kazojn, poste plej ofte endormigas Kogoro-n kaj anoncas la solvon uzante la voĉon de Kogoro (danke al voĉŝanĝilo de d-ro Agasa), kredigante ĉiujn, ke la "Dormanta Kogoro" solvis ĝin. Kaj la drinkemulo Kogoro volonte kredas, ke vere estis li mem, kiu solvis la kazon, kiam li revekiĝas. Kogoro estas ne nur fervora admiranto de la kantistino Okino Joko, sed ankaŭ [[amaĵisto]] en la ĉeesto de ĉiu bela virino. * '''Hagase Agasa''' (阿笠博士 [Agasa hakase], laŭvorte: '''[[doktoro|d-ro]] Agasa''') : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Ogata Keniĉi]] Inventisto kaj amiko de la familio Kudo, kiu helpas al Ŝiniĉi/Konan kaj donas al li specialajn inventaĵojn, kiujn Konan bezonas por kaŝi siajn aktivecojn, kiel ekz. la elektronan voĉŝanĝilon kamuflitan kiel bantkravato, aŭ la senbruan narkotan pistolon kamuflitan kiel brakhorloĝo. Lia plena nomo estas Agasa Hiroŝi. * '''Megure kejbu''' (目暮警部 [Megure keibu], laŭvorte: '''Polica inspektoro Megure''') : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Ĉafurin]] La zorgema estro de la murdkomisiono kaj eks-superulo de Kogoro, Megure ofte aperas en la serio, ĉar Tokio estas lia sfero de kompetenteco. * '''Ĝin''' kaj '''Ŭokka''' (ジン [Ĝin] & ウォッカ [Ŭokka], Laŭvorte: '''Ĝino''' & '''Vodko''') : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Hori Jukitoŝi]] (Ĝin), [[Taĉiki Fumihiko]] (Vodko) Ĝino kaj Vodko estas la kaŝnomoj de du membroj de la krima "Nigra Organizo", kiu minacas per murdo ĉiun, kiu provas serĉesploradi tiun organizon. Ĝino estis la ulo, kiu, kun intenco murdi lin, trinkigis al Ŝiniĉi la eksperimentan toksinon APTX 4869, sed Ŝiniĉi ne mortis kaj juniĝis je dek jaroj. Nun tre gravas por Ŝiniĉi, ke la "Nigra Organizo" ne eltrovu tiun fakton. La membroj de la "Nigra Organizo" emas vesti sin per nigraj vestoj kaj uzas la nomojn de drinkaĵoj kiel kaŝnomoj. * '''Ajumi''', '''Genta''' kaj '''Micuhiko''' (歩美 [Ajumi], 元太 [Genta], 光彦 [Micuhiko]) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Iŭaj Jukiko]] (Ajumi), [[Otani Ikue]] (Micuhiko), [[Takagi Ŭataru]] (Genta) Tri samklasanoj de la malgranda Konan, kiuj amikiĝas kun li kaj fondas detektivan klubon. Kelkfoje ili povas helpi al Konan solvi kazon. Al Genta kaj Micuhiko plaĉas Ajumi, sed Ajumi interesiĝas nur pri Konan. * '''Mijano Ŝiho''' (宮野志保 [Mijano Ŝiho]), en ŝia malgranda formo: '''Hajbara Aj''' (灰原哀 [Haibara Ai]) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Hajaŝibara Megumi]] Komence la 18-jara Ŝiho estis biokemiistino, havante la kaŝnomon Ŝereo, apartenis al la "Nigra Organizo", kaj inventis la APTX 4869. Post kiam ŝia pliaĝa fratino Akemi estis murdito de Ĝino, ŝi kontraŭstaris al la "Nigra Organizo" kaj estis kaptita. Atendante sian ekzekuton, ŝi mem englutis la [[toksino]]n kaj kiel Konan malgrandiĝis. Tiele ŝi sukcesis fuĝi kaj kaŝi sin ĉe d-ro Agasa kaj Konan — nur al ili ŝi konfidis sian sekreton. Kiel knabino ŝi uzas la nomon Hajbara Aj kaj iĝas samklasanino de Konan. Aj aliĝas al la detektiva grupo de Ajumi, Genta kaj Micuhiko. * '''Suzuki Sonoko''' (鈴木園子 [Suzuki Sonoko]) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Macui Naoko]] Sonoko estas el tre riĉa familio, sed ne aroganta. Ŝi estas sincera kaj la plej intima kaj lojala amikino de Mori Ran. Propradire ŝi jam havas amikon Kjogoku Makoto, sed li estas plejofte malproksime, kaj tiel ŝia romantika koro ne ĉesas serĉi alian sonĝoprincon. == [[Mangao]] == La mangao "Detektivo Konan" aperas regule en la japana magazeno [[Shōnen Sunday]], ĉiun semajnon proksimume 16 paĝoj (= unu "dosiero"), kaj ekde julio 1994 proksimume ĉiun 11-an semajnon tiuj dosieroj aperas kune kiel [[Tankobon|kompila volumo]]. Ĝis marto 2007, en Japanio aperis jam 88 volumoj. == [[Animeo|Animea]] [[televida serio]] == En Japanio ekde la jaro 1996 ankaŭ animea televida serio "Detektivo Konan" estas realigita, kaj ankaŭ la animea serio havas grandan sukceson en multaj landoj. == [[Doramao]] == En Japanio ekde la 2-a de oktobro 2006 nun ankaŭ [[doramao]] (neanimacia televida serio) "[[Detaktivo Konan (doramao)|Detektivo Konan]]" estas elsendita en [[Yomiuri TV]] kaj [[Nippon TV]]. La ĉefrolantoj estas [[Oguri Ŝun]] (kiel Kudo Ŝiniĉi), [[Kurokaŭa Tomoko]] (kiel Mori Ran), kaj [[Ĝinnaj Takanori]] (kiel Mori Kogoro). == Animaciaj filmoj == Suplemente al la rakontoj en la mangao ankaŭ [[Detektivo Konan (filmo)|animaciaj filmoj "Detektivo Konan"]] estas produktita. Ekde la jaro 1997, en aprilo de ĉiu jaro aperas nova filmo: {| class="wikitable" !'''Jaro''' ! '''Titolo laŭvorte tradukita al Esperanto''' ! '''Originala japana titolo''' ! '''Transskribita japana titolo''' ! '''Angla titolo''' |- ||1997||Horloĝ-mekanismo en la ĉielskrapulo||時計じかけの摩天楼||[Tokei-ĝikake no matenrō]||The Time-Bombed Skyscraper |- ||1998||La 14-a celo||14 番目の標的||[Ĝūyon-banme no tāgetto]||The Fourteenth Target |- ||1999||La sorĉisto de la jarcenta fino||世紀末の魔術師||[Seikimacu no maĝucuŝi]||The Last Wizard of the Century |- ||2000||La murdisto en la pupilo||瞳の中の暗殺者||[Hitomi no naka no ansacuŝa]||Captured in her Eyes |- ||2001||Retronombrado al ĉielo||天国へのカウントダウン||[Tengoku e no kauntodaun]||Countdown to Heaven |- ||2002||La fantomo en la strato Baker ||ベイカー街の亡霊||[Beikā-sutoriito no bōrei]||The Phantom of Baker Street |- ||2003||Krucvojo en la labirinto||迷宮の十字路||[Meikjū no kurosurōdo]||Crossroad in the Ancient Capital |- ||2004||La magiisto kun arĝentaj flugiloj||銀翼の奇術師||[Gin-joku no maiiŝan]||Magician of the Silver Sky |- ||2005||Malbonfaraj intencoj super la marhorizonto||水平線上の陰謀||[Suiheisenĝō no sutorateĝii]||Strategy Above the Depths |- ||2006||Rekviemo de la detektivoj||探偵達の鎮魂歌||[Tanteitaĉi no rekuiemu]||The Private Eyes' Requiem |- ||2007||La ĉerko en la profunda bluo||紺碧の棺||Konpeki no ĝorī-roĝā]||Jolly Roger in the Deep Azure |- ||2008||Plena partituro de palpito||戦慄の楽譜||[Senritsu no furu sukoa]||Full Score of Fear |- ||2009||La nigrega persekutanto ||漆黒の追跡者||[Ŝikkoku no ĉejsā]||The Raven Chaser |- ||2010||La perdita ĉiela ŝipo ||天空の難破船||[Tenkū no Rosuto Ŝippu]||The Lost Ship in the Sky |- ||2011||15 minutoj de silento||沈黙の15分|| [Ĉinmoku no Kŭōtā] ||Quarter of Silence |- ||2012||La 11-a avanulo ||11人目のストライカー|| [Ĝūichi-ninme no Sutoraikā]||The Eleventh Striker |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Mangao]] [[Kategorio:Detektivaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Animeo]] [[Kategorio:Animeaj filmoj]] [[Kategorio:Animaciaj filmoj]] [[Kategorio:Japanaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Fikciaj infanoj|Konan]] [[Kategorio:Fikciaj detektivoj|Konan]] auqp29bvmivyyr42q9slsg30a1h6cip 0 194076 9478819 8702140 2026-09-20T08:47:57Z Sj1mor 12103 9478819 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''INEGI''' (''Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática'' / Nacia Statistika Instituto, Geografio kaj Informadiko) estas registara instituto de [[Meksiko]]. Ĝi respondecas pri diversaj taskoj; la ĉefa tasko tamen estas la [[statistiko]]. INEGI regule organizas [[censo]]n, do nombras la popolon, faras ekonomiajn statistikojn ktp.. INEGI fondiĝis je la 25-a de januaro 1983 laŭ prezidenta dekreto. La sidejo de la instituto estas en la urbo [[Aguascalientes (urbo)|Aguascalientes]] en la samnoma [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Aguascalientes]]. == Vidu ankaŭ == * [[Meksika Societo pri Geografio kaj Statistiko]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Meksiko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Meksiko]] [[Kategorio:Naciaj statistikaj servoj|Meksiko]] 05cb1fhaxdub62hso7iujr4v76z3lwo 0 197054 9478964 9474936 2026-09-20T10:14:48Z ~2026-48028-04 262916 /* Mortoj */ 9478964 wikitext text/x-wiki {{Futuro}} {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=2026}} '''2026''' estas [[normala jaro komenciĝanta ĵaŭde|normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (vidu ĉi tie kalendaron)]]. Dum la jaro 2026 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Januaro === * [[1-a de januaro]]: [[Bulgario]] ekuzis [[eŭro|eŭron]] * [[3-a de januaro]]: [[Usono]] lanĉis plurajn aviadilajn atakojn sur pluraj lokoj tra norda [[Venezuelo]], kaptante la venezuelan prezidanton [[Nicolás Maduro]] kaj la prezidentedzinon [[Cilia Flores]] === Februaro === * [[28-a de februaro]]: Israelo kaj Usono atakis Iranon === Marto === * [[6-a de marto|6-a]] ĝis [[15-a de marto]]: La [[Vintra Paralimpiko 2026|Vintraj Paralimpiko 2026]] okazis en [[Milano]] kaj [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italio]] === Aprilo === * [[1-a de aprilo]]: [[NASA]] lanĉis la mision Artemis II, markante la unuan lunan preterflugon kun pilotata kosmoŝipo ekde [[Apollo 17]] en 1972 * [[10-a de aprilo]]: Artemis II sukcese revenis al la [[Tero]], ŝprucigante sekure en la [[Pacifiko|Pacifika Oceano]] proksime de [[San-Diego]] * [[12-a de aprilo]] ** [[Hungario|hungara]] parlamenta elekto ** [[Peruo|Perua]] ĝenerala elekto ** [[Benino|benina]] prezidanta elekto *[[13-a de aprilo]]: Blokado de [[Irano|iranaj]] havenoj fare de [[Usono]] ekvalidas, kaj prezidanto [[Donald Trump|Trump]] avertas, ke ĉiuj iranaj ŝipoj provantaj defii ĝin estos "tuj eliminitaj". Maraj aŭtoritatoj konsilas ŝipojn en la regiono atendi pliigitan militan agadon kaj eblajn interkaptoprocedurojn == Naskiĝoj == Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj... == Mortoj == {{Projektoj}} * [[1-a de januaro]]: [[Mohamed Harbi]], alĝeria historiisto (n. [[1933]]) * [[5-a de januaro]]: [[Ĵak Lepŭil']], franca esperantisto (n. [[1940]]) * [[6-a de januaro]]: [[Béla Tarr]], hungara reĝisoro (n. [[1955]]) * [[10-a de januaro]]: [[Erich von Däniken]], svisa aŭtoro (n. [[1935]]) * [[13-a de januaro]]: [[Scott Adams]], usona bildstriisto (n. [[1957]]) * [[19-a de januaro]]: [[Valentino Garavani]], itala mododesegnisto (n. [[1932]]) * [[24-a de januaro]]: [[Michael Parenti]], usona historiisto kaj politikologo (n. [[1933]]) * [[25-a de januaro]]: [[Lee Hae-chan]], ĉefministro de Sud-Koreio 2004-2006 (n. [[1952]]) * [[26-a de januaro]]: [[Richard Beirach]], usona ĵazpianisto (n. [[1947]]) * [[30-a de januaro]]: [[Catherine O'Hara]], usona aktorino kaj scenaristino (n. [[1954]]) * [[31-a de januaro]]: [[Wolfgang Schwanzer]], germana esperantisto (n. [[1953]]) * [[11-a de februaro]]: [[Cees Nooteboom]], nederlanda verkisto (n. [[1933]]) * [[11-a de februaro]]: [[James Van Der Beek]], usona aktoro (n. [[1977]]) * [[15-a de februaro]]: [[Robert Duvall]], usona aktoro (n. [[1941]]) * [[16-a de februaro]]: [[Frederick Wiseman]], usona filmreĝisoro (n. [[1930]]) * [[17-a de februaro]]: [[Jesse Jackson]], usona politika aktivulo (n. [[1941]]) * [[25-a de februaro]]: [[Antonio Tejero]], hispana puĉisto (n. [[1932]]) * [[28-a de februaro]]: [[Ali Ĥamenei]], prezidanto kaj plej Supera Gvidanto de Irano (n. [[1939]]) * [[5-a de marto]]: [[António Lobo Antunes]], portugala verkisto (n. [[1942]]) * [[8-a de marto]]: [[Anthony Leggett]], brit-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1938]]) * [[8-a de marto]]: [[Radojica Petrović]], serba esperantisto (n. [[1949]]) * [[10-a de marto]]: [[Susan Haack]], usona filozofino (n. [[1945]]) * [[13-a de marto]]: [[Paul R. Ehrlich]], usona biologo kaj demografo (n. [[1932]]) * [[14-a de marto]]: [[Jürgen Habermas]]: germana filozofo (n. [[1929]]) * [[15-a de marto]]: [[Len Deighton]], brita verkisto (n. [[1929]]) * [[17-a de marto]]: [[Ilia la 2-a]], patriarko de Kartvelio (n. [[1933]]) * [[19-a de marto]]: [[Umberto Bossi]], itala politikisto (n. [[1941]]) * [[19-a de marto]]: [[Chuck Norris]], usona lukt-artisto kaj aktoro (n. [[1940]]) * [[23-a de marto]]: [[Lionel Jospin]], ĉefministro de Francio 1997-2002 (n. [[1937]]) * [[24-a de marto]]: [[Birutė Galdikas]], kanada primatologo (n. [[1946]]) * [[25-a de marto]]: [[Alexander Kluge]], germana kinoreĝisoro (n. [[1932]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Afrika Bambaataa]], usona repisto (n. [[1957]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Stephen M. Schwebel]], usona juristo, prezidanto de la Internacia Kortumo (n. [[1929]]) * [[11-a de aprilo]]: [[Sonja Barend]], nederlanda televidoprezentistino (n. [[1940]]) * [[12-a de aprilo]]: [[Aŝa Bhosle]], barata kantistino (n. [[1933]]) * [[17-a de aprilo]]: [[Nathalie Baye]], franca aktorino (n. [[1948]]) * [[19-a de aprilo]]: [[Desmond Morris]], brita zoologo kaj etologo (n. [[1928]]) * [[29-a de aprilo]]: [[Craig Venter]], usona biologo (n. [[1946]]) * [[30-a de aprilo]]: [[Georg Baselitz]], germana pentristo (n. [[1938]]) * [[6-a de majo]]: [[Ted Turner]], usona amaskomunikila entreprenisto (n. [[1938]]) * [[8-a de majo]]: [[Festus Mogae]], prezidanto de Bocvano 1998-2008 (n. [[1939]]) * [[15-a de majo]]: [[Edmund S. Phelps]], usona ekonomikisto (n. [[1933]]) * [[25-a de majo]]: [[Sonny Rollins]], usona saksofonisto (n. [[1930]]) * [[29-a de majo]]: [[Edgar Morin]], franca filozofo (n. [[1921]]) * [[4-a de junio]]: [[Marjane Satrapi]], iran-franca bildliteraturistino (n. [[1969]]) * [[11-a de junio]]: [[David Hockney]], brita pentristo (n. [[1937]]) * [[11-a de junio]]: [[Ivo Osibov]], kroata esperantisto (n. [[1937]]) * [[18-a de junio]]: [[François Englert]], belga fizikisto Nobelpremiita (n. [[1932]]) * [[20-a de junio]]: [[Slavenka Drakulić]], kroata verkistino (n. [[1949]]) * [[21-a de junio]]: [[Yaacov Agam]], israela artisto (n. [[1928]]) * [[22-a de junio]]: [[Alan Greenspan]], usona bankisto, Prezidanto de la [[Federacia Rezerva Sistemo (Usono)|Federacia Rezerva Sistemo]] (n. [[1926]]) * [[3-a de julio]]: [[Ŝahrnuŝ Parsipur]], irana verkistino (n. [[1946]]) * [[8-a de julio]]: [[Bonnie Tyler]], kimra kantistino (n. [[1951]]) * [[11-a de julio]]: [[Susumu Tonegawa]], japana sciencisto Nobelpremiita (n. [[1939]]) * [[12-a de julio]]: [[Hamad bin Ĥalifa Al Thani]], emiro de Kataro (n. [[1952]]) * [[13-a de julio]]: [[Sam Neill]], novzelanda aktoro (n. [[1947]]) * [[14-a de julio]]: [[Hans Michael Maitzen]], aŭstra astronomo kaj esperantisto (n. [[1943]]) * [[16-a de julio]]: [[Rudolph A. Marcus]], usona kemiisto Nobelpremiita (n. [[1923]]) * [[20-a de julio]]: [[Kevin Keegan]], angla futbalisto (n. [[1951]]) * [[28-an de julio]]: [[Raoul Vaneigem]], belga verkisto kaj filozofo (n. [[1934]]) * [[4-a de aŭgusto]]: [[Klaus Hänsch]], germana politikisto, prezidanto de Eŭropa Parlamento (n. [[1938]]) * [[7-a de aŭgusto]]: [[Lucienne Stassaert]], belga poeto, eseisto kaj pentristo (n. [[1936]]) * [[11-a de aŭgusto]]: [[Aljaksandr Milinkeviĉ]], belorusa politikisto (n. [[1947]]) * [[12-a de aŭgusto]]: [[Zhu Rongji]] * [[14-a de aŭgusto]]: [[Yayoi Kusama]], japana artistino (n. [[1929]]) * [[22-a de aŭgusto]]: [[Siim Kallas]], ĉefministro de Estonio (n. [[1948]]) * [[25-a de aŭgusto]]: [[Tim Curry]], brita aktoro (n. [[1946]]) * [[25-a de aŭgusto]]: [[Dolly Parton]], usona kantistino (n. [[1946]]) * [[26-a de aŭgusto]]: [[Péter Nádas]], hungara verkisto (n. [[1942]]) * [[27-a de aŭgusto]]: [[Ratko Mladić]], serba militkrimulo (n. [[1942]]) * [[28-a de aŭgusto]]: [[Harald la 5-a (Norvegio)|Harald la 5-a]], reĝo de Norvegio (n. [[1937]]) * [[31-a de aŭgusto]]: [[Édouard Balladur]], ĉefministro de Francio 1993-1995 (n. [[1929]]) * [[2-a de septembro]]: [[Gloria Steinem]], usona feministino (n. [[1934]]) * [[11-a de septembro]]: [[Emma Bonino]], itala politikistino (n. [[1948]]) q8e784657tb3mxo5vy2v060lpjxu7u5 9478970 9478964 2026-09-20T10:19:07Z ~2026-48028-04 262916 /* Mortoj */ 9478970 wikitext text/x-wiki {{Futuro}} {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=2026}} '''2026''' estas [[normala jaro komenciĝanta ĵaŭde|normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (vidu ĉi tie kalendaron)]]. Dum la jaro 2026 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Januaro === * [[1-a de januaro]]: [[Bulgario]] ekuzis [[eŭro|eŭron]] * [[3-a de januaro]]: [[Usono]] lanĉis plurajn aviadilajn atakojn sur pluraj lokoj tra norda [[Venezuelo]], kaptante la venezuelan prezidanton [[Nicolás Maduro]] kaj la prezidentedzinon [[Cilia Flores]] === Februaro === * [[28-a de februaro]]: Israelo kaj Usono atakis Iranon === Marto === * [[6-a de marto|6-a]] ĝis [[15-a de marto]]: La [[Vintra Paralimpiko 2026|Vintraj Paralimpiko 2026]] okazis en [[Milano]] kaj [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italio]] === Aprilo === * [[1-a de aprilo]]: [[NASA]] lanĉis la mision Artemis II, markante la unuan lunan preterflugon kun pilotata kosmoŝipo ekde [[Apollo 17]] en 1972 * [[10-a de aprilo]]: Artemis II sukcese revenis al la [[Tero]], ŝprucigante sekure en la [[Pacifiko|Pacifika Oceano]] proksime de [[San-Diego]] * [[12-a de aprilo]] ** [[Hungario|hungara]] parlamenta elekto ** [[Peruo|Perua]] ĝenerala elekto ** [[Benino|benina]] prezidanta elekto *[[13-a de aprilo]]: Blokado de [[Irano|iranaj]] havenoj fare de [[Usono]] ekvalidas, kaj prezidanto [[Donald Trump|Trump]] avertas, ke ĉiuj iranaj ŝipoj provantaj defii ĝin estos "tuj eliminitaj". Maraj aŭtoritatoj konsilas ŝipojn en la regiono atendi pliigitan militan agadon kaj eblajn interkaptoprocedurojn == Naskiĝoj == Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj... == Mortoj == {{Projektoj}} * [[1-a de januaro]]: [[Mohamed Harbi]], alĝeria historiisto (n. [[1933]]) * [[5-a de januaro]]: [[Ĵak Lepŭil']], franca esperantisto (n. [[1940]]) * [[6-a de januaro]]: [[Béla Tarr]], hungara reĝisoro (n. [[1955]]) * [[10-a de januaro]]: [[Erich von Däniken]], svisa aŭtoro (n. [[1935]]) * [[13-a de januaro]]: [[Scott Adams]], usona bildstriisto (n. [[1957]]) * [[19-a de januaro]]: [[Valentino Garavani]], itala mododesegnisto (n. [[1932]]) * [[24-a de januaro]]: [[Michael Parenti]], usona historiisto kaj politikologo (n. [[1933]]) * [[25-a de januaro]]: [[Lee Hae-chan]], ĉefministro de Sud-Koreio 2004-2006 (n. [[1952]]) * [[26-a de januaro]]: [[Richard Beirach]], usona ĵazpianisto (n. [[1947]]) * [[30-a de januaro]]: [[Catherine O'Hara]], usona aktorino kaj scenaristino (n. [[1954]]) * [[31-a de januaro]]: [[Wolfgang Schwanzer]], germana esperantisto (n. [[1953]]) * [[11-a de februaro]]: [[Cees Nooteboom]], nederlanda verkisto (n. [[1933]]) * [[11-a de februaro]]: [[James Van Der Beek]], usona aktoro (n. [[1977]]) * [[15-a de februaro]]: [[Robert Duvall]], usona aktoro (n. [[1941]]) * [[16-a de februaro]]: [[Frederick Wiseman]], usona filmreĝisoro (n. [[1930]]) * [[17-a de februaro]]: [[Jesse Jackson]], usona politika aktivulo (n. [[1941]]) * [[25-a de februaro]]: [[Antonio Tejero]], hispana puĉisto (n. [[1932]]) * [[28-a de februaro]]: [[Ali Ĥamenei]], prezidanto kaj plej Supera Gvidanto de Irano (n. [[1939]]) * [[5-a de marto]]: [[António Lobo Antunes]], portugala verkisto (n. [[1942]]) * [[8-a de marto]]: [[Anthony Leggett]], brit-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1938]]) * [[8-a de marto]]: [[Radojica Petrović]], serba esperantisto (n. [[1949]]) * [[10-a de marto]]: [[Susan Haack]], usona filozofino (n. [[1945]]) * [[13-a de marto]]: [[Paul R. Ehrlich]], usona biologo kaj demografo (n. [[1932]]) * [[14-a de marto]]: [[Jürgen Habermas]]: germana filozofo (n. [[1929]]) * [[15-a de marto]]: [[Len Deighton]], brita verkisto (n. [[1929]]) * [[17-a de marto]]: [[Ilia la 2-a]], patriarko de Kartvelio (n. [[1933]]) * [[19-a de marto]]: [[Umberto Bossi]], itala politikisto (n. [[1941]]) * [[19-a de marto]]: [[Chuck Norris]], usona lukt-artisto kaj aktoro (n. [[1940]]) * [[23-a de marto]]: [[Lionel Jospin]], ĉefministro de Francio 1997-2002 (n. [[1937]]) * [[24-a de marto]]: [[Birutė Galdikas]], kanada primatologo (n. [[1946]]) * [[25-a de marto]]: [[Alexander Kluge]], germana kinoreĝisoro (n. [[1932]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Afrika Bambaataa]], usona repisto (n. [[1957]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Stephen M. Schwebel]], usona juristo, prezidanto de la Internacia Kortumo (n. [[1929]]) * [[11-a de aprilo]]: [[Sonja Barend]], nederlanda televidoprezentistino (n. [[1940]]) * [[12-a de aprilo]]: [[Aŝa Bhosle]], barata kantistino (n. [[1933]]) * [[17-a de aprilo]]: [[Nathalie Baye]], franca aktorino (n. [[1948]]) * [[19-a de aprilo]]: [[Desmond Morris]], brita zoologo kaj etologo (n. [[1928]]) * [[29-a de aprilo]]: [[Craig Venter]], usona biologo (n. [[1946]]) * [[30-a de aprilo]]: [[Georg Baselitz]], germana pentristo (n. [[1938]]) * [[6-a de majo]]: [[Ted Turner]], usona amaskomunikila entreprenisto (n. [[1938]]) * [[8-a de majo]]: [[Festus Mogae]], prezidanto de Bocvano 1998-2008 (n. [[1939]]) * [[15-a de majo]]: [[Edmund S. Phelps]], usona ekonomikisto (n. [[1933]]) * [[25-a de majo]]: [[Sonny Rollins]], usona saksofonisto (n. [[1930]]) * [[29-a de majo]]: [[Edgar Morin]], franca filozofo (n. [[1921]]) * [[4-a de junio]]: [[Marjane Satrapi]], iran-franca bildliteraturistino (n. [[1969]]) * [[11-a de junio]]: [[David Hockney]], brita pentristo (n. [[1937]]) * [[11-a de junio]]: [[Ivo Osibov]], kroata esperantisto (n. [[1937]]) * [[18-a de junio]]: [[François Englert]], belga fizikisto Nobelpremiita (n. [[1932]]) * [[20-a de junio]]: [[Slavenka Drakulić]], kroata verkistino (n. [[1949]]) * [[21-a de junio]]: [[Yaacov Agam]], israela artisto (n. [[1928]]) * [[22-a de junio]]: [[Alan Greenspan]], usona bankisto, Prezidanto de la [[Federacia Rezerva Sistemo (Usono)|Federacia Rezerva Sistemo]] (n. [[1926]]) * [[3-a de julio]]: [[Ŝahrnuŝ Parsipur]], irana verkistino (n. [[1946]]) * [[8-a de julio]]: [[Bonnie Tyler]], kimra kantistino (n. [[1951]]) * [[11-a de julio]]: [[Susumu Tonegawa]], japana sciencisto Nobelpremiita (n. [[1939]]) * [[12-a de julio]]: [[Hamad bin Ĥalifa Al Thani]], emiro de Kataro (n. [[1952]]) * [[13-a de julio]]: [[Sam Neill]], novzelanda aktoro (n. [[1947]]) * [[14-a de julio]]: [[Hans Michael Maitzen]], aŭstra astronomo kaj esperantisto (n. [[1943]]) * [[16-a de julio]]: [[Rudolph A. Marcus]], usona kemiisto Nobelpremiita (n. [[1923]]) * [[20-a de julio]]: [[Kevin Keegan]], angla futbalisto (n. [[1951]]) * [[28-an de julio]]: [[Raoul Vaneigem]], belga verkisto kaj filozofo (n. [[1934]]) * [[4-a de aŭgusto]]: [[Klaus Hänsch]], germana politikisto, prezidanto de Eŭropa Parlamento (n. [[1938]]) * [[7-a de aŭgusto]]: [[Lucienne Stassaert]], belga poeto, eseisto kaj pentristo (n. [[1936]]) * [[11-a de aŭgusto]]: [[Aljaksandr Milinkeviĉ]], belorusa politikisto (n. [[1947]]) * [[12-a de aŭgusto]]: [[Zhu Rongji]], ĉefministro de Ĉinio (n. [[1928]]) * [[14-a de aŭgusto]]: [[Yayoi Kusama]], japana artistino (n. [[1929]]) * [[22-a de aŭgusto]]: [[Siim Kallas]], ĉefministro de Estonio (n. [[1948]]) * [[25-a de aŭgusto]]: [[Tim Curry]], brita aktoro (n. [[1946]]) * [[25-a de aŭgusto]]: [[Dolly Parton]], usona kantistino (n. [[1946]]) * [[26-a de aŭgusto]]: [[Péter Nádas]], hungara verkisto (n. [[1942]]) * [[27-a de aŭgusto]]: [[Ratko Mladić]], serba militkrimulo (n. [[1942]]) * [[28-a de aŭgusto]]: [[Harald la 5-a (Norvegio)|Harald la 5-a]], reĝo de Norvegio (n. [[1937]]) * [[31-a de aŭgusto]]: [[Édouard Balladur]], ĉefministro de Francio 1993-1995 (n. [[1929]]) * [[2-a de septembro]]: [[Gloria Steinem]], usona feministino (n. [[1934]]) * [[11-a de septembro]]: [[Emma Bonino]], itala politikistino (n. [[1948]]) dci36h775l6ln9ziimmdnckldcjc2ko 9478981 9478970 2026-09-20T10:24:41Z ~2026-48028-04 262916 /* Mortoj */ 9478981 wikitext text/x-wiki {{Futuro}} {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=2026}} '''2026''' estas [[normala jaro komenciĝanta ĵaŭde|normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (vidu ĉi tie kalendaron)]]. Dum la jaro 2026 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Januaro === * [[1-a de januaro]]: [[Bulgario]] ekuzis [[eŭro|eŭron]] * [[3-a de januaro]]: [[Usono]] lanĉis plurajn aviadilajn atakojn sur pluraj lokoj tra norda [[Venezuelo]], kaptante la venezuelan prezidanton [[Nicolás Maduro]] kaj la prezidentedzinon [[Cilia Flores]] === Februaro === * [[28-a de februaro]]: Israelo kaj Usono atakis Iranon === Marto === * [[6-a de marto|6-a]] ĝis [[15-a de marto]]: La [[Vintra Paralimpiko 2026|Vintraj Paralimpiko 2026]] okazis en [[Milano]] kaj [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italio]] === Aprilo === * [[1-a de aprilo]]: [[NASA]] lanĉis la mision Artemis II, markante la unuan lunan preterflugon kun pilotata kosmoŝipo ekde [[Apollo 17]] en 1972 * [[10-a de aprilo]]: Artemis II sukcese revenis al la [[Tero]], ŝprucigante sekure en la [[Pacifiko|Pacifika Oceano]] proksime de [[San-Diego]] * [[12-a de aprilo]] ** [[Hungario|hungara]] parlamenta elekto ** [[Peruo|Perua]] ĝenerala elekto ** [[Benino|benina]] prezidanta elekto *[[13-a de aprilo]]: Blokado de [[Irano|iranaj]] havenoj fare de [[Usono]] ekvalidas, kaj prezidanto [[Donald Trump|Trump]] avertas, ke ĉiuj iranaj ŝipoj provantaj defii ĝin estos "tuj eliminitaj". Maraj aŭtoritatoj konsilas ŝipojn en la regiono atendi pliigitan militan agadon kaj eblajn interkaptoprocedurojn == Naskiĝoj == Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj... == Mortoj == {{Projektoj}} * [[1-a de januaro]]: [[Mohamed Harbi]], alĝeria historiisto (n. [[1933]]) * [[5-a de januaro]]: [[Ĵak Lepŭil']], franca esperantisto (n. [[1940]]) * [[6-a de januaro]]: [[Béla Tarr]], hungara reĝisoro (n. [[1955]]) * [[10-a de januaro]]: [[Erich von Däniken]], svisa aŭtoro (n. [[1935]]) * [[13-a de januaro]]: [[Scott Adams]], usona bildstriisto (n. [[1957]]) * [[19-a de januaro]]: [[Valentino Garavani]], itala mododesegnisto (n. [[1932]]) * [[24-a de januaro]]: [[Michael Parenti]], usona historiisto kaj politikologo (n. [[1933]]) * [[25-a de januaro]]: [[Lee Hae-chan]], ĉefministro de Sud-Koreio 2004-2006 (n. [[1952]]) * [[26-a de januaro]]: [[Richard Beirach]], usona ĵazpianisto (n. [[1947]]) * [[30-a de januaro]]: [[Catherine O'Hara]], usona aktorino kaj scenaristino (n. [[1954]]) * [[31-a de januaro]]: [[Wolfgang Schwanzer]], germana esperantisto (n. [[1953]]) * [[11-a de februaro]]: [[Cees Nooteboom]], nederlanda verkisto (n. [[1933]]) * [[11-a de februaro]]: [[James Van Der Beek]], usona aktoro (n. [[1977]]) * [[15-a de februaro]]: [[Robert Duvall]], usona aktoro (n. [[1941]]) * [[16-a de februaro]]: [[Frederick Wiseman]], usona filmreĝisoro (n. [[1930]]) * [[17-a de februaro]]: [[Jesse Jackson]], usona politika aktivulo (n. [[1941]]) * [[25-a de februaro]]: [[Antonio Tejero]], hispana puĉisto (n. [[1932]]) * [[28-a de februaro]]: [[Ali Ĥamenei]], prezidanto kaj plej Supera Gvidanto de Irano (n. [[1939]]) * [[5-a de marto]]: [[António Lobo Antunes]], portugala verkisto (n. [[1942]]) * [[8-a de marto]]: [[Anthony Leggett]], brit-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1938]]) * [[8-a de marto]]: [[Radojica Petrović]], serba esperantisto (n. [[1949]]) * [[10-a de marto]]: [[Susan Haack]], usona filozofino (n. [[1945]]) * [[13-a de marto]]: [[Paul R. Ehrlich]], usona biologo kaj demografo (n. [[1932]]) * [[14-a de marto]]: [[Jürgen Habermas]]: germana filozofo (n. [[1929]]) * [[15-a de marto]]: [[Len Deighton]], brita verkisto (n. [[1929]]) * [[17-a de marto]]: [[Ilia la 2-a]], patriarko de Kartvelio (n. [[1933]]) * [[19-a de marto]]: [[Umberto Bossi]], itala politikisto (n. [[1941]]) * [[19-a de marto]]: [[Chuck Norris]], usona lukt-artisto kaj aktoro (n. [[1940]]) * [[23-a de marto]]: [[Lionel Jospin]], ĉefministro de Francio 1997-2002 (n. [[1937]]) * [[24-a de marto]]: [[Birutė Galdikas]], kanada primatologo (n. [[1946]]) * [[25-a de marto]]: [[Alexander Kluge]], germana kinoreĝisoro (n. [[1932]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Afrika Bambaataa]], usona repisto (n. [[1957]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Stephen M. Schwebel]], usona juristo, prezidanto de la Internacia Kortumo (n. [[1929]]) * [[11-a de aprilo]]: [[Sonja Barend]], nederlanda televidoprezentistino (n. [[1940]]) * [[12-a de aprilo]]: [[Aŝa Bhosle]], barata kantistino (n. [[1933]]) * [[17-a de aprilo]]: [[Nathalie Baye]], franca aktorino (n. [[1948]]) * [[19-a de aprilo]]: [[Desmond Morris]], brita zoologo kaj etologo (n. [[1928]]) * [[29-a de aprilo]]: [[Craig Venter]], usona biologo (n. [[1946]]) * [[30-a de aprilo]]: [[Georg Baselitz]], germana pentristo (n. [[1938]]) * [[6-a de majo]]: [[Ted Turner]], usona amaskomunikila entreprenisto (n. [[1938]]) * [[8-a de majo]]: [[Festus Mogae]], prezidanto de Bocvano 1998-2008 (n. [[1939]]) * [[15-a de majo]]: [[Edmund S. Phelps]], usona ekonomikisto (n. [[1933]]) * [[25-a de majo]]: [[Sonny Rollins]], usona saksofonisto (n. [[1930]]) * [[29-a de majo]]: [[Edgar Morin]], franca filozofo (n. [[1921]]) * [[4-a de junio]]: [[Marjane Satrapi]], iran-franca bildliteraturistino (n. [[1969]]) * [[11-a de junio]]: [[David Hockney]], brita pentristo (n. [[1937]]) * [[11-a de junio]]: [[Ivo Osibov]], kroata esperantisto (n. [[1937]]) * [[18-a de junio]]: [[François Englert]], belga fizikisto Nobelpremiita (n. [[1932]]) * [[20-a de junio]]: [[Slavenka Drakulić]], kroata verkistino (n. [[1949]]) * [[21-a de junio]]: [[Yaacov Agam]], israela artisto (n. [[1928]]) * [[22-a de junio]]: [[Alan Greenspan]], usona bankisto, Prezidanto de la [[Federacia Rezerva Sistemo (Usono)|Federacia Rezerva Sistemo]] (n. [[1926]]) * [[3-a de julio]]: [[Ŝahrnuŝ Parsipur]], irana verkistino (n. [[1946]]) * [[8-a de julio]]: [[Bonnie Tyler]], kimra kantistino (n. [[1951]]) * [[11-a de julio]]: [[Susumu Tonegawa]], japana sciencisto Nobelpremiita (n. [[1939]]) * [[12-a de julio]]: [[Hamad bin Ĥalifa Al Thani]], emiro de Kataro (n. [[1952]]) * [[13-a de julio]]: [[Sam Neill]], novzelanda aktoro (n. [[1947]]) * [[14-a de julio]]: [[Hans Michael Maitzen]], aŭstra astronomo kaj esperantisto (n. [[1943]]) * [[16-a de julio]]: [[Rudolph A. Marcus]], usona kemiisto Nobelpremiita (n. [[1923]]) * [[20-a de julio]]: [[Kevin Keegan]], angla futbalisto (n. [[1951]]) * [[28-an de julio]]: [[Raoul Vaneigem]], belga verkisto kaj filozofo (n. [[1934]]) * [[4-a de aŭgusto]]: [[Klaus Hänsch]], germana politikisto, prezidanto de Eŭropa Parlamento (n. [[1938]]) * [[7-a de aŭgusto]]: [[Lucienne Stassaert]], belga poeto, eseisto kaj pentristo (n. [[1936]]) * [[11-a de aŭgusto]]: [[Aljaksandr Milinkeviĉ]], belorusa politikisto (n. [[1947]]) * [[12-a de aŭgusto]]: [[Zhu Rongji]], ĉefministro de Ĉinio (n. [[1928]]) * [[14-a de aŭgusto]]: [[Yayoi Kusama]], japana artistino (n. [[1929]]) * [[22-a de aŭgusto]]: [[Siim Kallas]], ĉefministro de Estonio (n. [[1948]]) * [[25-a de aŭgusto]]: [[Tim Curry]], brita aktoro (n. [[1946]]) * [[25-a de aŭgusto]]: [[Dolly Parton]], usona kantistino (n. [[1946]]) * [[26-a de aŭgusto]]: [[Péter Nádas]], hungara verkisto (n. [[1942]]) * [[27-a de aŭgusto]]: [[Ratko Mladić]], serba militkrimulo (n. [[1942]]) * [[28-a de aŭgusto]]: [[Harald la 5-a (Norvegio)|Harald la 5-a]], reĝo de Norvegio (n. [[1937]]) * [[31-a de aŭgusto]]: [[Édouard Balladur]], ĉefministro de Francio 1993-1995 (n. [[1929]]) * [[2-a de septembro]]: [[Gloria Steinem]], usona feministino (n. [[1934]]) * [[4-a de septembro]]: [[Geoffrey Sutton]], brita esperantisto (n. [[1947]] * [[11-a de septembro]]: [[Emma Bonino]], itala politikistino (n. [[1948]]) 5yrxl7cdnf98i2ermynhwpw3akdjuqy 0 205802 9478956 7790506 2026-09-20T10:05:46Z Sj1mor 12103 9478956 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Ise Monogatari''' ([[japanaj skribsistemoj|japane]] 伊勢物語, esperantigate ''La rakontoj de Ise'') estas japana kolekto de rakontoj en [[verso|versformo]] kaj [[prozo]], verkita en la [[klasika japana]] dum la [[Heian-epoko]]. Ĝi originis komence de la [[10-a jarcento]] kaj estas kolekto de 125 epizodoj el la vivo de la protagonisto kaj pri ties vojaĝaj, oni ofte identigas lin kun la poeto [[Ariwara no Narihira]] ([[825]] - [[880]]). La verko influis multe la klasikan [[japanlingva literaturo|literaturon japanan]]. Ĉiuj epizodoj enhavas unu aŭ plurajn enmetojn [[liriko|lirikajn]] (''waka'' kun 5-7-5-7-7 ), kiuj estas kadrigataj kaj komentariataj kun prozaj pasaĝoj. La skizoj ĉiufoje komencas kun la vortoj ''"mukashi otoko"'' ("Iam estis viro..."). Tio incitis multajn interpretojn dum la lastaj 1000 jaroj. Malgraŭ tio, nedeterminataj estas multfoje okazejoj, datoj kaj personoj. Ekde la [[Kamakura-epoko]] ĝis hodiaŭ tradiciiĝas standardversio kun 125 epizodoj, kion originis ''Fujiwara no Teika'' ([[1162]] - [[1241]]). Diferencoj al tekstoj de fragmentoj el pli fruaj jaroj permesas konkludojn pri la ekestigo kaj disvastigo de la verko. Pri la nomo ''Ise'' ekzistas pluraj nocioj. Estas certe ke la verko jam dum la [[10-a jarcento]] tiel nomiĝis. En la ''[[Genĵi monogatari]]'' de [[Murasaki Shikibu]] en la ĉapitro 'konkurso pri bildoj'' ĝi jam estas citita laŭ sia nomo "malnova" literaturo. <!-- --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://etext.virginia.edu/japanese/ise/AnoIsem.html Bitversio de l’Ise monogatari] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la japanlingva literaturo]] 10x7e7kjjy9x981copk555cafl0l1gv 0 208448 9478922 9277688 2026-09-20T09:23:54Z Sj1mor 12103 9478922 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero |nomo=Bodrog |dosiero=[[Dosiero:River Tisza & Bodrog Tokaj.jpg|center|300px]] Renkontiĝo de Bodrog kaj [[Tiso]] ĉe [[Tokaj]]|longeco=67 |fonto-alteco= |meznombra trafluo=115 |akvokolekta areo=11552 |flankriveroj= |enfluejo=en [[Hungario]] [[Tiso]] |enfluejo-alteco= |kategorio=[[:Kategorio:Riveroj en Eŭropo|Rivero en Eŭropo]] }} '''Bodrog''' estas [[rivero]] de suda parto de orienta [[Slovakio]] kaj nordorienta [[Hungario]], kiu apartenas al [[riverbaseno]] de [[Danubo]]. Riverolongo estas 67 km, el tio en Hungario 51 km. Akvokolekta areo estas 11 552 &nbsp;km² (En Slovakio 7.272 &nbsp;km²). == Fluo == La rivero estas dekstra [[alfluo]] de [[Tiso]] kaj evoluas per kunfluo de du riveroj [[Ondava]] kaj [[Latorica]], kiuj elfontas en [[Karpatoj]] (unua en Slovakio kaj dua en [[Ukraino]]) je la teritorio de Slovakio ĉe vilaĝo [[Zemplín (Trebišov)|Zemplín]] sur la [[Východoslovenská nížina|Orientslovaka ebenaĵo]]. Ekde tie, ĝi havas la nomon - '''Bodrog'''. [[Dosiero:Snbmostbodrog.jpg|eta|dekstra|150px|Strata ponto tra rivero ĉe Streda nad Bodrogom]] Ĉe vilaĝoj [[Streda nad Bodrogom]] kaj [[Viničky]] krucas riveron du fervojaj kaj unu strata [[ponto]]j. Post 15 km lasas la rivero teritorion de Slovakio proksime de vilaĝoj [[Klin nad Bodrogom]] kaj [[Borša]]. Ĉe "trairo" de limo kuŝas la plej malalta metita punkto de Slovakio ''94,3 m s. m''. [[Dosiero:94-3-mnm-bodrog.jpg|eta|maldekstra|150px|94,3 m s.m. La malplej alta kuŝita loko de Slovakio]] Post kelkaj kilometroj la rivero alportas sian la plej grandan alfluon - liman rivereton [[Roňava]] kaj poste trafluas la plej grandan loĝejon – [[urbo]]n [[Sárospatak]]. En Hungario rivero fluas preter orientaj montpiedoj de [[Tokaj montaro]], kie alportas kelkaj ne grandaj alfluoj, kie turniĝas sudorienten kaj surmontpiedo de monto [[Tokaj (monto)|Tokaj]], ĉe urbeto kun sama nomo enbuŝas en rivero Tiso. Bodrog estas [[Ebenaĵo|ebenaĵa]] rivero. Sur la 30 km sekcio de rivero antaŭ enbuŝo laŭ rivero dismetiĝas [[marĉo]]j (malsekaĵoj), estintaj branĉoj de rivero, kiu kreas nestlokoj por [[nesto|nestado]] de [[birdo]]j. Ĉi parto de rivero estas interesa por [[akva turismo]]. Gravaj urboj ĉe Bodrog: ''Sárospatak'', [[Tokaj]] (ĉe la enfluo). == Historio == Antaŭ [[regulacio]] de rivero (en la fino de 19-a jarcento) kreas la rivero kun aliaj kvin orientslovakaj riveroj, kiu elfluas veturilforme en Orientslovaka ebenaĵo – [[Topľa]] , Ondava, [[Laborec]], [[Uĵ]], Latorica grandegan marĉon dismetigita ĝis rivero Tiso (teritorio [[Bodrogköz]]). Oftaj [[inundo]]j estis rapida kialo por reguligo de rivero. == Utilado de rivero == La rivero Bodrog estas nur unua orientslovaka rivero (rivervojo), kiu estas navigebla per pli grandaj [[ŝipo]]j (laŭ situacio de akva nivelo, ĝi atingas minimuman [[profundeco]]n 230 cm.). Minima trafluo en Slovakio estis 12,7m³ kaj maksimuma trafluo estis 1007m³. Mesurita meza kvanto de akvo sur la slovak-hungara limo estas 115 m³/s kaj profundeco en ĉi sama loko estas 4,3 m. La rivero estas utiligita por rivera trafiko,flosado de [[ligno]] kaj estas riĉa de [[fiŝo]]j. Ĝis Sárospatak [[ekskursoŝipo]]j trafikas. Akvokolektaj indikiloj: [[Streda nad Bodrogom]], [[Felsőberecki]], [[Sárospatak]]. == Naturprotekto == En Slovakio troviĝas ĉe rivero [[naturrezervejo]] [[Tajba]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.shmu.sk/?page=765&stredisko=all&stanica=9670#tab Slovaka hidrometerologia instituto, rektaj datoj de automata stancio en Streda nad Bodrogom (slovake)] * [http://www.bodrog.sk/ Detalaj informacioj pri rivero Bodrog ĉefe de vidpunkto de kondiĉoj por flosigado kaj detala kilometraĵo ankaŭ mapoj kaj bildoj (slovake)] * [http://www.bodrog-tisa.sk/main.php?id_menu=23791&firmy_slovenska_flag=0 Bildoj de rivero (slovake)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071030150927/http://www.bodrog-tisa.sk/main.php?id_menu=23791&firmy_slovenska_flag=0 |date=2007-10-30 }} * [http://viziterkep.fw.hu/bodrog.htm Preciza mapo de fluo de rivero en Hungario (hungare)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071011213940/http://viziterkep.fw.hu/bodrog.htm |date=2007-10-11 }} {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Riveroj en Hungario]] [[Kategorio:Karpat-basenaj riveroj]] [[Kategorio:Akvokolekta areo de Tiso]] [[Kategorio:Alfluantoj de Tiso]] [[Kategorio:Akvokolekta areo de Bodrog| ]] [[Kategorio:Riveroj en Regiono Košice]] [[Kategorio:Landlimo de Hungario kaj Slovakio]] dd3bxq9qas7k9h4dbbmfdfi7ewuj2jm 0 208784 9478910 6631851 2026-09-20T09:10:16Z Sj1mor 12103 9478910 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Knud Enemark JENSEN''' (mortis la [[26-an de aŭgusto]] [[1960]]) estis dana biciklisto, kiu partoprenis la Somerajn Olimpikojn de 1960 en [[Romo]], [[Italio]]. Pro efiko de [[amfetamino]]j, li kolapsis dum la konkurso, rompante la kranion kaj baldaŭ mortante en malproksima hospitalo. Lia morto kondukis la Internacian Olimpikan Komitaton por formi medicinan komision en 1967 kaj instituton por testado de [[drogo]]j dum la Vintra Olimpiko de 1968 en [[Grenoble]], [[Francio]] kaj Somera Olimpiko de 1968 en [[Meksikurbo]], [[Meksiko]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.infoplease.com/spot/olympicstimeline2.html] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Jensen, Knud Enemark}} [[Kategorio:Danaj biciklistoj]] [[Kategorio:Olimpikaj atletoj]] o9y9x2to5dawnhfq7vs7xmu3hksdsby 0 208942 9478562 9078408 2026-09-19T16:26:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478562 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Antonow_an24_cockpit.jpg|eta|dekstre|250px|Piloto en sia ''laborejo'']] [[Dosiero:Adriana_Bisi_Fabbri_–_Aviatore.tiff|eta|250px|[[Adriana Bisi Fabbri]]: "Piloto", 1912]] '''Piloto''' estas oficisto, kiu havas la rajton kaj la kapablon, gvidi [[aviadilo]]n. En la lastaj jardekoj oni ekuzis la vorton ankaŭ por komandantoj de spacveturiloj. Krome ĝi estas uzata por ŝoforoj de [[Formulo 1]]-aŭtoj, sed tiu uzo ankoraŭ ne estas konata de [[PIV]]. Sama funkcio por aliaj veturiloj: dum ''piloto'' stiras aviadilon, ''[[kapitano]]'' gvidas [[ŝipo]]n kaj ''[[ŝoforo]]'' [[aŭtomobilo]]n. == Taskoj == [[Dosiero:Aileron roll.gif|eta|dekstre|150px|Stirado de aviadilo: turniĝo (ruliĝado<ref>Ruliĝado en [[PIV]] [http://vortaro.net/#ruliĝado]</ref>) dekstren/maldekstren]] [[Dosiero:Aileron pitch.gif|eta|dekstre|150px|Stirado de aviadilo: leviĝo/malleviĝo (tangado<ref>Tangado en [[PIV]] [http://vortaro.net/#tangado]</ref>)]] '''Komandanta piloto''' ([[angla|angle]]: ''pilot in command'', PIC), aŭ plej konata kiel '''[[kapitano]]''', estas kiu gvidas [[aviadilo]]n, havas validan pilot-[[licenco]]n kaj atestitan medicinan taŭgecon por tio. Trafikaviadiloj kutime estas stirataj de du pilotoj, komandanto kaj '''vicpiloto''' ({{en}} Co-pilot aŭ First Officer (Unua oficiro)). Taskoj de la piloto estas aktiva stirado, radiokomunikado, legado de la demandolisto, kontrolo de la instrumentoj kaj aliaj. Krome la kapitano devas certigi la observadon de la [[regularo]], kaj [[sekureco]]n por aviadilo kaj [[pasaĝero]]j kaj rajtas tiucele doni la necesajn ordonojn. En grandaj aviadiloj historie deĵoris pliaj personoj: [[fluginĝeniero]], kiu kontrolas la teknikajn sistemojn de motoroj kaj ''radiotelegrafisto'' kaj ''navigatoro''. Post la pliboniĝo de elektronikaj instrumentoj, la plimulto de komercaj aerlinioj forigis poston de fluginĝeniero. Nuntempe nur en militaviadiloj ekzistas poston de fluginĝeniero (ekz.. transportaj aviadiloj). '''Testfluga piloto''' estas sperta piloto, kiu testas novajn aŭ modifitajn aviadilojn per aparte ''streĉaj'' manovroj (maksimuma/minimuma rapideco, maksimuma ŝarĝo, ekstremaj kurboj, altecoj …) por eltrovi la ecojn de la aviadilo kaj tiel evoluigi pli taŭgajn maŝinojn. ''Testfluga pilotado'' estas rigardata kiel "kulmino" de aviado. '''Militpiloto''' estas piloto de militaviadilo, kiu ofte estas oficisto de [[aerarmeo]] aŭ armea aviado. == Famaj pilotoj == '''[[Pioniro]]j''' * [[Otto Lilienthal]] (1848-1896), Germana pioniro de [[glisilo|glisflugo]]. * [[Wilhelmine Reichard]] (1788-1848), Unua germana virina piloto de [[balono]]. * [[Louis Blériot]] (1872-1936), Franca piloto, transflugis [[Manika Markolo|Manikan Markolon]]. * [[Alberto Santos Dumont]] (1873-1932), Brazila flugpioniro. * [[Amelia Earhart]] (1897-1937), Usona pilotino, unue transflugis [[Atlantiko]]n. * [[Amy Johnson]] (1903-1941), Angla pilotino, kiu unue flugis el Britio al Sud-ameriko. * [[Charles Lindbergh]] (1902-1974), Unua per motoraviadilo sole transflugis [[Atlantiko]]n. * [[Sabiha Gökçen]] (1913-2001), estis la unua turka pilotino kaj la unua batalpilotino de la mondo. '''[[Flug-aso]]j''' * [[Francis Gabreski]] (1919-2002), Usona-pola flug-aso. * [[Erich Hartmann]] (1922-1993), [[Naziismo|nazia]] [[ĉasaviadilo|ĉasa]] piloto, fama pro tio, ke li pafis plej multe malamikajn aviadilojn. * [[Witold Urbanowicz]] (1908-1996), Pola [[flug-aso]], komandanto de pola ĉasista skadro dum [[Batalo de Anglio]]. * [[Stanisław Skalski]] (1915-2004), Pola flug-aso. '''[[Famulo]]j''' * [[Franciszek Żwirko]] (1895-1932), Pola aviadilisto, kiu gajnis [[Challenge 1932]] * [[Antoine de Saint-Exupéry]] (1903-1945), Franca piloto kaj [[verkisto]] * [[Umberto Nobile]] (1885-1978) Itala flugpioniro, kiel unua transflugis [[norda poluso|nordan poluson]] [[1926]] * [[Mike Melvill]] (1940- ), Unua piloto, kiu per privata ([[SpaceShipOne]]) das Weltall erreichte * [[Richard Branson]] (1950- ), [[miliardulo]], piloto, balonpiloto, posedanto de [[flugkompanio]] ''Virgin Air'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=pilot}} * {{en}} [http://www.pilotsweb.com Pilotsweb] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200926121208/https://pilotsweb.com/ |date=2020-09-26 }} == Vidu ankaŭ == * [[Piloto (naŭtiko)]] * [[Aviadilo]] * [[Fluginĝeniero]] * [[Flug-aso]] * [[Flugkompanio|Aerlinio]] * [[Komandanto]] * [[Stevardo]] [[Kategorio:Pilotoj| ]] [[Kategorio:Aviado]] [[Kategorio:Aviadaj profesioj]] jngox7bx6s83t3uq8cwkf22i7ti0xbx 0 211939 9478857 8395593 2026-09-20T08:56:55Z Sj1mor 12103 9478857 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Otto WICHTERLE''' ([[27-an de oktobro]] [[1913]] en [[Prostějov]] en [[Moravio]], [[Aŭstrio-Hungario]] - [[18-an de aŭgusto]] [[1998]] en [[Prago]]) estis ĉeĥa kemiisto, kiu inventis la modernan [[kontaktlenso]]n. Wichterle studis en la Kemia Altlernejo de la [[Teknika Universitato Prago]]. Li promociiĝis en 1936 kaj restis poste en la universitato, ĝis kiam la nazioj fermis en 1939 la altlernejon. Wichterle plulaboris en la esplora sekcio de la Bata-uzino en [[Zlín]], kie li laboris ĉefe pri prilaboro de [[poliamido]]j kaj [[kaprolaktamo]]j. Li malkovris en 1941 kun sia teamo artfibron, nomatan [[silono]]. La malkovro estis prisilentigita kaj venis nur post 10 jaroj en produktadon. Lin arestis en 1942 la Gestapo por mallonga tempo. Post la dua mondmilito, Wichterle denove eklaboris en la Universitato, kie li okupiĝis pri organika kemio kaj verkis bazan lernolibron pri neorganika kemio. Li iĝis en 1952 dekano de la novfondita instituto pri kemia teknologio, el kiu posteno li estis forigita kadre de politika purigo. Unu jaron poste, la Ĉeĥoslovaka Akademio de la Sciencoj - kie li membris ekde 1955 - elektis lin prezidanto de nova instituto pri makromolekulara kemio. En tiu instituto, li pludaŭrigis la esplorojn pri la [[polimerizado]] de [[laktamo]]j kaj pri prilaboro de [[hidroĝelo|hidrofilaj ĝeloj]]. Li, kunlaborinte jam en 1953 kun kemiisto [[Drahoslav Lím]], patentigis procezon por produktado de mola [[polimero]] (2-hidroksietilmetakrilato, mallonge: HEMA). [[Dosiero:Merkur based apparatus for centrifugal casting of contact lenses by wichterle.jpg|dekstra|eta|Aparato por la produktado de kontaktlensoj]] Ĉar la konstruo de la instituto longedaŭris, Wichterle devis eĉ hejme eksperimenti. Tie li sukcesis en 1961 per memkonstruita aparato produkti kontaktlensojn el [[hidroĝelo]]. La akademio de la Sciencoj vendis la patenton sen sciigo de Wichterle al [[Usono]]. Wichterle estis forigita el la instituo en 1970 pro subskribo de la [[Manifesto de 2000 vortoj]], kiu postulis demokratiigon de la sistemo. La scienca laboro de Wichterle estis tiel malfaciligita, ĉar oni neebligis eksterlandajn kontaktojn por li. Li estis tute rehabilitita en 1989, ekde 1990 estis li - ĝis malfondo de Ĉeĥoslovakio - prezidanto de la Ĉeĥoslovakia Akademio de la Sciencoj, poste oni nomumis lin honorprezidanto de la Ĉeĥa Akademio. Oni nomis laŭ Otto Wichterle en 1993 [[asteroido]]n, kun numero [[3899 Wichterle]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wichterle, Otto}} [[Kategorio:Ĉeĥaj kemiistoj]] a663mdss26wul1pm6857juoi30r3y3e 9478961 9478857 2026-09-20T10:13:37Z Sj1mor 12103 9478961 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Otto WICHTERLE''' ([[27-an de oktobro]] [[1913]] en [[Prostějov]] en [[Moravio]], [[Aŭstrio-Hungario]] - [[18-an de aŭgusto]] [[1998]] en [[Prago]]) estis ĉeĥa kemiisto, kiu inventis la modernan [[kontaktlenso]]n. Wichterle studis en la Kemia Altlernejo de la [[Teknika Universitato Prago]]. Li promociiĝis en 1936 kaj restis poste en la universitato, ĝis kiam la nazioj fermis en 1939 la altlernejon. Wichterle plulaboris en la esplora sekcio de la Bata-uzino en [[Zlín]], kie li laboris ĉefe pri prilaboro de [[poliamido]]j kaj [[kaprolaktamo]]j. Li malkovris en 1941 kun sia teamo artfibron, nomatan [[silono]]. La malkovro estis prisilentigita kaj venis nur post 10 jaroj en produktadon. Lin arestis en 1942 la Gestapo por mallonga tempo. Post la dua mondmilito, Wichterle denove eklaboris en la Universitato, kie li okupiĝis pri organika kemio kaj verkis bazan lernolibron pri neorganika kemio. Li iĝis en 1952 dekano de la novfondita instituto pri kemia teknologio, el kiu posteno li estis forigita kadre de politika purigo. Unu jaron poste, la Ĉeĥoslovaka Akademio de la Sciencoj - kie li membris ekde 1955 - elektis lin prezidanto de nova instituto pri makromolekulara kemio. En tiu instituto, li pludaŭrigis la esplorojn pri la [[polimerizado]] de [[laktamo]]j kaj pri prilaboro de [[hidroĝelo|hidrofilaj ĝeloj]]. Li, kunlaborinte jam en 1953 kun kemiisto [[Drahoslav Lím]], patentigis procezon por produktado de mola [[polimero]] (2-hidroksietilmetakrilato, mallonge: HEMA). [[Dosiero:Merkur based apparatus for centrifugal casting of contact lenses by wichterle.jpg|dekstra|eta|Aparato por la produktado de kontaktlensoj]] Ĉar la konstruo de la instituto longedaŭris, Wichterle devis eĉ hejme eksperimenti. Tie li sukcesis en 1961 per memkonstruita aparato produkti kontaktlensojn el [[hidroĝelo]]. La akademio de la Sciencoj vendis la patenton sen sciigo de Wichterle al [[Usono]]. Wichterle estis forigita el la instituto en 1970 pro subskribo de la [[Manifesto de 2000 vortoj]], kiu postulis demokratiigon de la sistemo. La scienca laboro de Wichterle estis tiel malfaciligita, ĉar oni neebligis eksterlandajn kontaktojn por li. Li estis tute rehabilitita en 1989, ekde 1990 estis li - ĝis malfondo de Ĉeĥoslovakio - prezidanto de la Ĉeĥoslovakia Akademio de la Sciencoj, poste oni nomumis lin honorprezidanto de la Ĉeĥa Akademio. Oni nomis laŭ Otto Wichterle en 1993 [[asteroido]]n, kun numero [[3899 Wichterle]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wichterle, Otto}} [[Kategorio:Ĉeĥaj kemiistoj]] 2m9asdv0vciu9hzb3fujy6cs32pq868 9478963 9478961 2026-09-20T10:14:20Z Sj1mor 12103 9478963 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Otto WICHTERLE''' ([[27-an de oktobro]] [[1913]] en [[Prostějov]] en [[Moravio]], [[Aŭstrio-Hungario]] - [[18-an de aŭgusto]] [[1998]] en [[Prago]]) estis ĉeĥa kemiisto, kiu inventis la modernan [[kontaktlenso]]n. Wichterle studis en la Kemia Altlernejo de la [[Teknika Universitato de Prago]]. Li promociiĝis en 1936 kaj restis poste en la universitato, ĝis kiam la nazioj fermis en 1939 la altlernejon. Wichterle plulaboris en la esplora sekcio de la Bata-uzino en [[Zlín]], kie li laboris ĉefe pri prilaboro de [[poliamido]]j kaj [[kaprolaktamo]]j. Li malkovris en 1941 kun sia teamo artfibron, nomatan [[silono]]. La malkovro estis prisilentigita kaj venis nur post 10 jaroj en produktadon. Lin arestis en 1942 la Gestapo por mallonga tempo. Post la dua mondmilito, Wichterle denove eklaboris en la Universitato, kie li okupiĝis pri organika kemio kaj verkis bazan lernolibron pri neorganika kemio. Li iĝis en 1952 dekano de la novfondita instituto pri kemia teknologio, el kiu posteno li estis forigita kadre de politika purigo. Unu jaron poste, la Ĉeĥoslovaka Akademio de la Sciencoj - kie li membris ekde 1955 - elektis lin prezidanto de nova instituto pri makromolekulara kemio. En tiu instituto, li pludaŭrigis la esplorojn pri la [[polimerizado]] de [[laktamo]]j kaj pri prilaboro de [[hidroĝelo|hidrofilaj ĝeloj]]. Li, kunlaborinte jam en 1953 kun kemiisto [[Drahoslav Lím]], patentigis procezon por produktado de mola [[polimero]] (2-hidroksietilmetakrilato, mallonge: HEMA). [[Dosiero:Merkur based apparatus for centrifugal casting of contact lenses by wichterle.jpg|dekstra|eta|Aparato por la produktado de kontaktlensoj]] Ĉar la konstruo de la instituto longedaŭris, Wichterle devis eĉ hejme eksperimenti. Tie li sukcesis en 1961 per memkonstruita aparato produkti kontaktlensojn el [[hidroĝelo]]. La akademio de la Sciencoj vendis la patenton sen sciigo de Wichterle al [[Usono]]. Wichterle estis forigita el la instituto en 1970 pro subskribo de la [[Manifesto de 2000 vortoj]], kiu postulis demokratiigon de la sistemo. La scienca laboro de Wichterle estis tiel malfaciligita, ĉar oni neebligis eksterlandajn kontaktojn por li. Li estis tute rehabilitita en 1989, ekde 1990 estis li - ĝis malfondo de Ĉeĥoslovakio - prezidanto de la Ĉeĥoslovakia Akademio de la Sciencoj, poste oni nomumis lin honorprezidanto de la Ĉeĥa Akademio. Oni nomis laŭ Otto Wichterle en 1993 [[asteroido]]n, kun numero [[3899 Wichterle]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wichterle, Otto}} [[Kategorio:Ĉeĥaj kemiistoj]] cotx4udr1y913foh4qsvgxhowcb2taj 0 212131 9478599 8941363 2026-09-19T18:08:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478599 wikitext text/x-wiki En [[kvar-dimensia]] [[geometrio]], la '''plurĉelo de Schläfli-Hess''' estas [[regula hiperpluredro|regula]] [[konveksa aro|nekonveksa]] [[plurĉelo]]. La plena aro konsistas el 10 plurĉeloj. Ĉiu el ili estas sin-sekcanta [[stelo (figuro)|stela]] plurĉelo kaj en sia [[simbolo de Schläfli]] {p,q,r} havas [[stelokvinlatero|stelokvinlateran]] (''5/2'') eron. Do la stelo aperas minimume unufoje inter la karakterizoj de la pluredro - [[edro]], [[latera figuro]] kaj [[vertica figuro]] Ĉiu el ili povas esti derivita kiel [[steligo]] de la regula [[120-ĉelo]] {5,3,3} aŭ la regula [[600-ĉelo]] {3,3,5}. Plurĉeloj de Schläfli-Hess estas kvar-dimensiaj analogoj de nekonvekaj regulaj pluredroj - [[pluredroj de Keplero-Poinsot]]. Ĉi tiuj 10 plurĉeloj kune kun la aro de ses [[konveksa regula plurĉelo|konveksaj regulaj plurĉeloj]] formas la tutan aron de la regulaj plurĉeloj. == Historio == Ili estas nomitaj laŭ honore al siaj trovintoj - [[Ludwig Schläfli]] kaj [[Edmund Hess]]. Kvar el ili estis trovitaj de Ludwig Schläfli sed la alia ses estis nekonsideritaj ĉar li ne permesis formojn, en kiuj ne la [[eŭlera karakterizo]] de ĉeloj aŭ verticaj figuroj ne egalas al 2. (Eŭlera karakterizo 2 respektivas al pluredro topologie ekvivalenta al sfero). Tiel malinkluzivatis ĉeloj kaj verticaj figuroj {5,5/2} kaj {5/2,5}. Edmund Hess (1843-1903) publikigis la plenan liston en lia libro ''Einleitung in die Lehre von der Kugelteilung mit besonderer Berücksichtigung ihrer Anwendung auf die Theorie der Gleichflächigen und der gleicheckigen Polyeder'' en 1883. Iliaj nomoj estas donitaj de John Horton Conway surbaze de tiuj por pluredroj. Li operaciaj estas: * ''[[Steligo]]'' - anstataŭigas la laterojn per pli longaj lateroj en la samaj linioj. (ekzemplo: [[kvinlatero|kvinlatera]] edro steligatas en [[stelokvinlatero]]n) * ''Ebenograndigo'' - anstataŭigas la edrojn per grandaj aĵoj en samaj 2-ebenoj. * ''Spacograndigo'' - anstataŭigas la ĉelojn per grandaj aĵoj en samaj 3-spacoj. * Estas 2 unikaj [[situo de verticoj|situoj de verticoj]] - tiuj de la [[120-ĉelo]] kaj de la [[600-ĉelo]]. * Estas 4 unikaj [[situo de lateroj|situoj de lateroj]]. * Estas 7 unikaj [[situo de edroj|situoj de edroj]]. == Listo == La ĉelaj pluredroj, edraj plurlateroj ktp estas donitaj kun iliaj [[simbolo de Schläfli|simboloj de Schläfli]]. {| class="wikitable" ! Nomo ! Dratoframa ! Solido ! [[Simbolo de Schläfli]] {p,q,r} <br /> [[Figuro de Coxeter-Dynkin]] ! [[Ĉelo (geometrio)|Ĉeloj]] <br /> {p,q} ! [[Edro]]j <br /> {p} ! [[Latero (geometrio)|Lateroj]] <br /> [[Latera figuro|Lateraj figuroj]] {r} ! [[Vertico (geometrio)|Verticoj]] <br /> [[Vertica figuro|Verticaj figuroj]] {q,r} ! [[Eŭlera karakterizo|χ]] ! [[Geometria simetria grupo]] ! [[Duala hiperpluredro|Duala]] <br /> {r,q,p} |- | [[Dudekedra 120-ĉelo]] | [[Dosiero:Schläfli-Hess polychoron-wireframe-3.png|75px]] | [[Dosiero:Ortho solid 007-uniform polychoron 35p-t0.png|75px]] | {3,5,5/2} <br /> [[Dosiero:CD ring.png|(o)]][[Dosiero:CD 3.png|3]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5.png|5]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD dot.png|o]] | 120 <br /> [[dudekedro]]j {3,5} <br /> [[Dosiero:Icosahedron.png|25px]] | 1200 <br /> [[triangulo]]j {3} <br /> [[Dosiero:Triangle.Equilateral.svg|25px]] | 720 <br /> [[stelokvinlatero]]j {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|25px]] | 120 <br /> [[granda dekduedro|grandaj dekduedroj]] {5,5/2} <br /> [[Dosiero:Great dodecahedron.png|25px]] | 480 | ''H''<sub>4</sub> | [[Malgranda steligita 120-ĉelo]] |- | [[Ebenograndigita 120-ĉelo]] | [[Dosiero:Schläfli-Hess polychoron-wireframe-3.png|75px]] | [[Dosiero:Ortho solid 008-uniform polychoron 5p5-t0.png|75px]] | {5,5/2,5} <br /> [[Dosiero:CD ring.png|(o)]][[Dosiero:CD 5.png|5]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5.png|5]][[Dosiero:CD dot.png|o]] | 120 <br /> [[granda dekduedro|grandaj dekduedroj]] {5,5/2} <br /> [[Dosiero:Great dodecahedron.png|25px]] | 720 <br /> [[kvinlatero]]j {5} <br /> [[Dosiero:Pentagon.svg|25px]] | 720 <br /> [[kvinlatero]]j {5} <br /> [[Dosiero:Pentagon.svg|25px]] | 120 <br /> [[malgranda steligita dekduedro|malgrandaj steligitaj dekduedroj]] {5/2,5} <br /> [[Dosiero:Small stellated dodecahedron.png|35px]] | 0 | ''H''<sub>4</sub> | Mem-duala |- | [[Spacograndigita 120-ĉelo]] | [[Dosiero:Schläfli-Hess polychoron-wireframe-3.png|75px]] | [[Dosiero:Ortho solid 009-uniform polychoron 53p-t0.png|75px]] | {5,3,5/2} <br /> [[Dosiero:CD ring.png|(o)]][[Dosiero:CD 5.png|5]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 3.png|3]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD dot.png|o]] | 120 <br /> [[dekduedro]]j {5,3} <br /> [[Dosiero:Dodecahedron.png|25px]] | 720 <br /> [[kvinlatero]]j {5} <br /> [[Dosiero:Pentagon.svg|25px]] | 720 <br /> [[stelokvinlatero]]j {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|25px]] | 120 <br /> [[granda dudekedro|grandaj dudekedroj]] {3,5/2} <br /> [[Dosiero:Great icosahedron.png|35px]] | 0 | ''H''<sub>4</sub> | [[Ebenograndigita steligita 120-ĉelo]] |- | [[Malgranda steligita 120-ĉelo]] | [[Dosiero:Schläfli-Hess polychoron-wireframe-2.png|75px]] | [[Dosiero:Ortho solid 010-uniform polychoron p53-t0.png|75px]] | {5/2,5,3} <br /> [[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 3.png|3]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5.png|5]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD ring.png|(o)]] | 120 <br /> [[malgranda steligita dekduedro|malgrandaj steligitaj dekduedroj]] {5/2,5} <br /> [[Dosiero:Small stellated dodecahedron.png|35px]] | 720 <br /> [[stelokvinlatero]]j {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|25px]] | 1200 <br /> [[triangulo]]j {3} <br /> [[Dosiero:Triangle.Equilateral.svg|25px]] | 120 <br /> [[dekduedro]]j {5,3} <br /> [[Dosiero:Dodecahedron.png|25px]] | -480 | ''H''<sub>4</sub> | [[Dudekedra 120-ĉelo]] |- | [[Ebenograndigita spacograndigita 120-ĉelo]] | [[Dosiero:Schläfli-Hess polychoron-wireframe-2.png|75px]] | [[Dosiero:Ortho solid 011-uniform polychoron 53p-t0.png|75px]] | {5,5/2,3} <br /> [[Dosiero:CD ring.png|(o)]][[Dosiero:CD 5.png|5]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 3.png|3]][[Dosiero:CD dot.png|o]] | 120 <br /> [[granda dekduedro|grandaj dekduedroj]] {5,5/2} <br /> [[Dosiero:Great dodecahedron.png|25px]] | 720 <br /> [[kvinlatero]]j {5} <br /> [[Dosiero:Pentagon.svg|25px]] | 1200 <br /> [[triangulo]]j {3} <br /> [[Dosiero:Triangle.Equilateral.svg|25px]] | 120 <br /> [[granda steligita dekduedro|grandaj steligitaj dekduedroj]] {5/2,3} <br /> [[Dosiero:Great stellated dodecahedron.png|35px]] | -480 | ''H''<sub>4</sub> | [[Ebenograndigita dudekedra 120-ĉelo]] |- | [[Ebenograndigita steligita 120-ĉelo]] | [[Dosiero:Schläfli-Hess polychoron-wireframe-4.png|75px]] | [[Dosiero:Ortho solid 012-uniform polychoron p35-t0.png|75px]] | {5/2,3,5} <br /> [[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5.png|5]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 3.png|3]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD ring.png|(o)]] | 120 <br /> [[granda steligita dekduedro|grandaj steligitaj dekduedroj]] {5/2,3} <br /> [[Dosiero:Great stellated dodecahedron.png|35px]] | 720 <br /> [[stelokvinlatero]]j {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|25px]] | 720 <br /> [[kvinlatero]]j {5} <br /> [[Dosiero:Pentagon.svg|25px]] | 120 <br /> [[dudekedro]]j {3,5} <br /> [[Dosiero:Icosahedron.png|25px]] | 0 | ''H''<sub>4</sub> | [[Spacograndigita 120-ĉelo]] |- | [[Spacograndigita steligita 120-ĉelo]] | [[Dosiero:Schläfli-Hess polychoron-wireframe-4.png|75px]] | [[Dosiero:Ortho solid 013-uniform polychoron p5p-t0.png|75px]] | {5/2,5,5/2} <br /> [[Dosiero:CD ring.png|(o)]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5.png|5]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD dot.png|o]] | 120 <br /> [[malgranda steligita dekduedro|malgrandaj steligitaj dekduedroj]] {5/2,5} <br /> [[Dosiero:Small stellated dodecahedron.png|35px]] | 720 <br /> [[stelokvinlatero]]j {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|25px]] | 720 <br /> [[stelokvinlatero]]j {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|25px]] | 120 <br /> [[granda dekduedro|grandaj dekduedroj]] {5,5/2} <br /> [[Dosiero:Great dodecahedron.png|25px]] | 0 | ''H''<sub>4</sub> | Mem-duala |- | [[Ebenograndigita dudekedra 120-ĉelo]] | [[Dosiero:Schläfli-Hess polychoron-wireframe-4.png|75px]] | [[Dosiero:Ortho solid 014-uniform polychoron 3p5-t0.png|75px]] | {3,5/2,5} <br /> [[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5.png|5]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 3.png|3]][[Dosiero:CD ring.png|(o)]] | 120 <br /> [[granda dudekedro|grandaj dudekedroj]] {3,5/2} <br /> [[Dosiero:Great icosahedron.png|35px]] | 1200 <br /> [[triangulo]]j {3} <br /> [[Dosiero:Triangle.Equilateral.svg|25px]] | 720 <br /> [[kvinlatero]]j {5} <br /> [[Dosiero:Pentagon.svg|25px]] | 120 <br /> [[malgranda steligita dekduedro|malgrandaj steligitaj dekduedroj]] {5/2,5} <br /> [[Dosiero:Small stellated dodecahedron.png|35px]] | 480 | ''H''<sub>4</sub> | [[Ebenograndigita spacograndigita 120-ĉelo]] |- | [[Spacograndigita 600-ĉelo]] | [[Dosiero:Schläfli-Hess polychoron-wireframe-4.png|75px]] | [[Dosiero:Ortho solid 015-uniform polychoron 33p-t0.png|75px]] | {3,3,5/2} <br /> [[Dosiero:CD ring.png|(o)]][[Dosiero:CD 3.png|3]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 3.png|3]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD dot.png|o]] | 600 <br /> [[kvaredro]]j {3,3} <br /> [[Dosiero:Tetrahedron.png|25px]] | 1200 <br /> [[triangulo]]j {3} <br /> [[Dosiero:Triangle.Equilateral.svg|25px]] | 720 <br /> [[stelokvinlatero]]j {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|25px]] | 120 <br /> [[granda dudekedro|grandaj dudekedroj]] {3,5/2} <br /> [[Dosiero:Great icosahedron.png|35px]] | 0 | ''H''<sub>4</sub> | [[Ebenograndigita spacograndigita steligita 120-ĉelo]] |- | [[Ebenograndigita spacograndigita steligita 120-ĉelo]] | [[Dosiero:Schläfli-Hess polychoron-wireframe-1.png|75px]] | [[Dosiero:Ortho solid 016-uniform polychoron p33-t0.png|75px]] | {5/2,3,3} <br /> [[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 3.png|3]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 3.png|3]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD ring.png|(o)]] | 120 <br /> [[granda steligita dekduedro|grandaj steligitaj dekduedroj]] {5/2,3} <br /> [[Dosiero:Great stellated dodecahedron.png|35px]] | 720 <br /> [[stelokvinlatero]]j {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|25px]] | 1200 <br /> [[triangulo]]j {3} <br /> [[Dosiero:Triangle.Equilateral.svg|25px]] | 600 <br /> [[kvaredro]]j {3,3} <br /> [[Dosiero:Tetrahedron.png|25px]] | 0 | ''H''<sub>4</sub> | [[Spacograndigita 600-ĉelo]] |} == Ekzisto == La ekzisto de regula plurĉelo <math>\{p,q,r\}</math> estas limigita per la ekzisto de la regulaj pluredroj <math>\{p,q\}, \{q,r\}</math> kaj per kondiĉo pri la [[duedra angulo]]: * <math>\sin\left(\frac{\pi}{p}\right) \sin\left(\frac{\pi}{r}\right) < \cos\left(\frac{\pi}{q}\right) </math> La 10 stelaj hiperpluredroj pli supre listigitaj estas la nur solvaĵoj kiuj ekzistas. Estas kvar nekonveksa [[simbolo de Schläfli]]j {p,q,r} kiuj havas validajn ĉelojn {p,q} kaj verticajn figurojn {q,r}, kaj verigas la kondiĉon de la duedra angulo, sed ne produktas finiajn figurojn: {3,5/2,3}, {4,3,5/2}, {5/2,3,4}, {5/2,3,5/2}. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de regulaj hiperpluredroj]] * [[Konveksa regula plurĉelo]] * [[Solido de Keplero-Poinsot]] - regula stela pluredro * [[Stelo (figuro)]] - regula stela plurlatero == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL=Kepler-PoinsotSolid | titolo=Solido de Keplero-Poinsot }} * {{MathWorld | URL=Polychoron | titolo=Plurĉelo }} * {{Glossary for Hyperspace | ankro=Hecatonicosachoron | titolo=120-ĉelo}} * {{Glossary for Hyperspace | ankro=Hexacosichoron | titolo= 600-ĉelo}} * {{Glossary for Hyperspace | ankro=Stellation | titolo=Steligo}} * {{Glossary for Hyperspace | ankro=Greatening | titolo=Ebenograndigo}} * {{Glossary for Hyperspace | ankro=Aggrandizement | titolo=spacograndigo}} * [https://web.archive.org/web/20030204221830/http://members.aol.com/hedrondude/regulars.html 16 regulaj plurĉeloj] * [http://www.polytope.net/hedrondude/regulars.htm Regulaj plurĉeloj] * [http://mathforum.org/library/drmath/view/54786.html Diskuto pri la nomoj] * [http://www.mathematik.uni-regensburg.de/Goette/sterne Regulaj hiperpluredroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061107052613/http://www.mathematik.uni-regensburg.de/Goette/sterne/ |date=2006-11-07 }} * [http://davidf.faricy.net/polyhedra/Star_Polychora.html La regulaj stelaj plurĉeloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070704012333/http://davidf.faricy.net/polyhedra/Star_Polychora.html |date=2007-07-04 }} * [http://web.aanet.com.au/robertw/Stella.html#stella4D Stella4D] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071112023411/http://web.aanet.com.au/robertw/Stella.html#stella4D |date=2007-11-12 }} Programaro kiu produktas vidojn de la plurĉeloj. * Peter McMullen kaj Egon Schulte, ''Abstraktaj Regulaj Hiperpluredroj'', 2002, [http://assets.cambridge.org/052181/4960/sample/0521814960ws.pdf PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170808213812/http://assets.cambridge.org/052181/4960/sample/0521814960ws.pdf |date=2017-08-08 }} [[Kategorio:Plurĉeloj]] 8k64nx825w46ocdrk3iknpxacb17aqc 0 212649 9478830 9356646 2026-09-20T08:51:19Z Sj1mor 12103 9478830 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Declaration of Human Rights.jpg|eta|180px|[[Deklaro pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]]]] [[Dosiero:Akt Konfederacji Warszawskiej.jpg|eta|180px|Konfederacio de Varsovio]] [[Dosiero:Bangkok National Museum - 2017-04-22 (008).jpg|eta|180px|Silajaruek Pokhun [[Ramkhamhaeng]] (Nacia Muzeo Bangkok)]] [[Dosiero:SelectedTeachingsofBuddhistSagesandSonMasters1377.jpg|eta|180px|La [[Jikji]] estas la plej frua sciata libro presita per moveblaj metalaj tipoj en 1377.]] [[Dosiero:Gutenberg Bible scan.jpg|eta|180px|[[Biblio de Gutenberg]]]] [[Dosiero:Shahnameh3-1.jpg|eta|180px|Paĝo el [[Ŝahnameo]]]] '''La programo Memoro de la Mondo''' (aŭ '''Monda Memoro''') de [[Unesko]] (angle ''Memory of the World Programme'') ekis en [[1992]] kaj celis identigon, diskonigon, atentotiron pri raraj kolektaĵoj, raraj, unuopaj skribitaj aŭ aŭdvidaj dokumentoj, simile al la [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]]. Sur la listo aperas tiuj heredaĵoj, kiujn elektis laŭ kriterioj la Internacia Konsila Komitato (''International Advisory Committee''). La konsila komitato kunsidas ĉiun duan jaron: en [[1997]] en [[Taŝkento]], en [[1999]] en [[Vieno]], en [[2001]] en [[Cheongju]], en [[2003]] en [[Gdansk]], en [[2005]] en [[Lijiang]], en 2007 en Sud-Afriko, en [[Pretoria]], en 2009 en [[Bridgetown]], [[Barbados]], en 2011, en 2013 en [[Gwangju]], [[Suda Koreio]], en 2015 en [[Abudabio]], [[UAE]], kaj en 2017 en [[Parizo]], [[Francio]]. Unesko disdonas ekde 2005 la [[Jikji-premio]]n, por antaŭenigi la celojn de la programo. == Listo de agnoskitaj dokumentoj == La listo de dokumentoj aprobitaj estas 527 en 2018. Jen specimeno de tiaj inskribaĵoj, ĝis la jaro 2007: === Afriko === [[Benino]] * 1997 – Kolonia arkivo, Nacia Arkivo, [[Porto Novo]] [[Egiptio]] * 1997 – Memoro de la Suez-kanalo (?), Kultura Ofico, Egipta Ambasadejo, [[Parizo]] * 2005 – Agadoj de la sultanoj kaj princoj, Egipta [[Nacia Biblioteko]] kaj Arkivo [[Etiopio]] * 1997 – Trezoroj de la Nacia Arkivo kaj Biblioteko, [[Adis-Abebo]] [[Namibio]] * 2005 – dumveturaj leteroj de [[Hendrik Witbooi]], Namibia Nacia Arkivo, [[Senegalo]] * 1997 – Franca Okcident-Afriko (''Afrique occidentale française, AOF)'', Nacia Arkivo, [[Dakaro]] [[Sud-Afriko]] * 1997 – La Bleek-kolektaĵo, [[Universitato de Kaburbo]] / Sud-Afrika Biblioteko, [[Kaburbo]] [[Tanzanio]] * 1997 – Germanaj protokoloj de la Nacia Arkivo, Nacia Arkivo, [[Dar es Salaam]] * 2003 – Kolektaĵo de arabaj [[manuskripto]]j kaj [[libro]]j, Nacia Arkivo === [[Ameriko]] === [[Argentino]] * 1997 – Dokumentoj de la vicreĝ-lando Rio de Plata, Nacia Arkivo, [[Bonaero]] [[Barbado]] * 2003 – Dokumenta arkivo de la subigitaj karibianoj (?), kolektaĵo de [[Historio|Historia]] Asocio Barbados & Museum [[Brazilo]] * 2003 – Imperiestra kolektaĵo: eksterlandaj kaj brazilaj fotoj el la [[19-a jarcento]], [[Nacia Biblioteko de Brazilo|Brazila Nacia Biblioteko]] [[Ĉilio]] * 2003 – Arkivo de la Homaj Rajtoj * 2003 – Jezuitoj de Ameriko, Ĉilia Nacia Arkivo [[Kolumbio]] * 2005 – Arkivo de nigruloj kaj sklavoj (''Negros y Esclavos Archives''), Nacia Ĝenerala Arkivo [[Kubo]] * 2005 – fundamento “[[José Martí Pérez]]” [[Meksiko]] * 1997 – kolektaĵo de la meksikaj kodeksoj, Antropologia kaj Historia Nacia Biblioteko, Meksikurbo * 1997 – Kodeksoj de la Oaxaca-valo, Nacia Arkivo, Meksikurbo * 1997 – La Techaloyan-kodekso el Cuajimalpaz, Nacia Arkivo, Meksikurbo * 2003 – [[La forlasitaj]] (''Los olvidados''), [[filmo]] de [[Luis Buñuel]], filmkolektaĵo de UNAM, Meksiko * 2005 – ''Biblioteca Palafoxiana'', [[Puebla]] [[Urugvajo]] * 2003 – originalaj fotoj de [[Carlos Gardel]] (1913–1935), Horacio Loriente Collection [[Usono]] * 2005 – [[Martin Waldseemüller]]: ''[[Cosmographiae Introductio|Universalis cosmographia secundum Ptholomaei traditionem et Americi Vespucii aliorumque Lustrationes]]'', Kongresa Biblioteko [[Trinidado kaj Tobago]] * 1997 – La kolektaĵo [[Derek Walcott]], Ĉefbiblioteko, [[Okcident-Hindia Universitato, St. Augustine]] * 1999 – La kolektaĵo [[Eric Williams]], Ĉefbiblioteko, Okcident-Hindia Universitato, St. Augustine * 2005 – Kolektaĵo [[C.L.R. James]] [[Venezuelo]] * 1997 – ''Escritos del libertador'', Nacia Arkivo, [[Karakaso]] * 1997 – kolektaĵo de latin-amerikaj fotoj de la 19-a jarcento, Nacia Biblioteko, Karakaso === Azio === [[Armenio]] * 1997 – [[Matenadarano]] – Instituto Maŝtoc por la esplorado ĉe la antikvaj manskribaĵoj, Jerevano [[Azerbajĝano]] * 2005 – Mezepokaj, kuracistaj kaj farmaciaj manuskriptoj, Azerbajĝana Scienca Akademio, Instituto de la Malnovaj Manuskriptoj [[Barato]] * 1997 – Kolektaĵo de tamilaj kuracistaj manuskriptoj, Instituto de Aziaj Studoj (I.A.S.), [[Tamil Nadu]] * 2005 – ''[[Śaiva]]''-manuskriptoj en [[Pondicherry]] [[Ĉinio]] * 1997 – Sonarkivo de la tradicia muziko, Muzikesplora Instituto, Ĉina Arta Akademio, Pekingo * 1999 – Protokoloj de la Granda Sekretariato de la Qing-dinastio, Ĉina Unua Historia Arkivo, Palaca Muzeo, Pekingo * 2003 – Malnovaj naksi-dongbaj [[literaturo|literaturaj]] manuskriptoj * 2005 – Oraj Listoj de Imperiaj Ekzamenoj de la Qing-dinastio, Ĉina Unua Historia Arkivo, Palaca Muzeo, Pekingo [[Filipinoj]] * 1999 – Malnovaj filipinaj manskriboj (''Hanunoo, Buid, Tagbanua és Pala'wan''), Nacia Muzeo, [[Manilo]] * 2003 – La radiodiskonigo pri la popola revolucio de la Filipinoj (Radio Broadcast of the Philippine People Power Revolution) [[Irano]] * 2007 – [[Ŝahnameo]], la sola restanta kopio de la irana nacia eposo, [[Teherano]] [[Kazaĥio]] * 2003 – Manuskripta kolektaĵo de [[Khoja Ahmed Yasawi]], Kazakstana Nacia Biblioteko * 2005 – La aŭdvidaj dokumentoj de la internacia kontraŭnuklea movado “Nevada-Semipalatinsk”, Centra Ŝtata Arkivo kaj Ŝtata Filmarkivo [[Libano]] * 2005 – La [[Nahr el-Kalb]]-steleo, Libano-monto * 2005 – La [[fenica alfabeto]] [[Malajzio]] * 2001 – Korespondado de iama sultano de [[Kedah]] ([[1882]]–[[1943]]), Malajzia Nacia Arkivo, [[Alor Setar]] * 2001 – ''Hikayat Hang Tuah'', Malajzia Nacia Biblioteko, [[Kuala Lumpur]] * 2001 – ''Sejarah Melayu'' – malajaj jarlibroj, Lingva kaj Literatura Instituto, Kuala Lumpur [[Maŭricio]] * 1997 – Francaj protokoloj pri okupado de [[Maŭricio]], Maŭricia Arkivo, Petite Rivière, [[Port Louis]] [[Pakistano]] * 1999 – La ''Jinnah''-paperoj, Nacia Arkivo, [[Islamabado]] [[Sauda Arabio]] * 2003 – Fruaj [[islamo|islamaj]] (kufi-aj) notoj [[Sud-Koreio]] * 1997 – manuskriptoj [[Hunmin Chongum]], Belarat Muzeo Kansong, [[Seulo]] * 1997 – Jarlibroj de la [[Ĉoson-dinastio]], Ĉongjoksan Sagobon, Seulo * 2001 – ''Seungjeongwon Ilgi'', Taglibroj de la Reĝa Sekretariato, [[Biblioteko Gyujanggak]] kaj [[Nacia Universitato de Seulo|Seula Nacia Universitato]], Seulo * 2001 – [[Jikji]] (''Buljo jikji simche yojeol (vol. II)''), Zenaj instruoj de la gravaj budhistaj pastroj, dua volumo, [[Franca Nacia Biblioteko]], Parizo [[Taĝikio]] * 2003 – [[Obejd-e Zakani]]: "Kulliyat" kaj [[Hafizo|Hafez Sherozi]]: "Gazallijt"; manuskriptoj el la 14-a jarcento [[Tajlando]] * 2003 – Memornotoj de reĝo [[Ramkhamhaeng|Ram Khamhaeng]] [[Uzbekio]] * 1997 – La othman-a [[Mushaf]], la Sankta [[Korano]], Uzbekia Muslima Konsilio, [[Taŝkento]] * 1997 – Kolektaĵo de Instituto [[Al-Biruni]] de la Orientaj Studoj, Scienca Akademio, Taŝkento === [[Eŭropo]] === [[Albanio]] * 2005 – ''[[Codex Purpureus Beratinus]]'' [[Armenio]] * 1997 – kolektaĵo de antikvaj manskribaĵo de [[Matenadarano]], [[Erevano]]. [[Aŭstrio]] * 1997 – ''[[Vienna Dioscurides]]'', [[Aŭstria Nacia Biblioteko|Aŭstra Nacia Biblioteko]], [[Vieno]] * 1997 – La ferma dokumento de la [[viena kongreso]], Aŭstra Ŝtata Arkivo, Vieno * 1999 – Historia kolektaĵo (1899–1950), Sonregistraĵa arkivo, Aŭstra Scienca Akademio, Vieno * 2001 – Papirusoj de ĉefprinco [[Rainer]], Aŭstra Nacia Biblioteko, Vieno * 2001 – La [[Schubert-kolektaĵo]] de la Viena urba Biblioteko, Vieno * 2003 – La [[atlaso Blaeu–Van der Hem]] de la Aŭstra Nacia Biblioteko * 2005 – La [[Brahms-kolektaĵo]] * 2005 – La kolektaĵo de gotikaj konstruaj desegnaĵoj * 2013 – La [[Ora buleo]] de [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] de [[1356]] [[Belgio]] * 2001 – La negoca arkivo de ''Officina Plantiniana'' [[Muzeo Plantin–Moretus]], [[Antverpeno]] [[Britio]] * 2005 – [[La batalo de Somme]], filmo ([[1916]]) [[Danio]] * 1997 – Arkivo de la danaj transmaraj negocaj asocioj, Dana Nacia Arkivo, [[Kopenhago]] * 1997 – [[Linné]]-kolektaĵo, Dana Nacia Scienca kaj Kuracista Biblioteko, Kopenhago * 1997 – Manuskriptoj kaj korespondado de [[Hans Christian Andersen]], Manuskripta departemento, Reĝa Biblioteko, Kopenhago * 1997 – Arkivo [[Søren Kierkegaard]], Manuskripta departemento, [[Reĝa Biblioteko (Danio)|Reĝa Biblioteko]], Kopenhago [[Estonio]] * 2009 – [[Baltia Vojo]] (komune de Estonio, Latvio kaj Litovio) [[Finnlando]] * 1997 – Kolektaĵo [[Adolf Erik Nordenskjöld]], Biblioteko de la [[Helsinka Universitato]], [[Helsinko]] [[Francio]] * 2003 – [[Deklaro pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]] ([[1789]]–[[1791]]) * 2005 – [[Alvoko de la 18-a de junio 1940]] (armistico) * 2005 – Filmoj de [[Fratoj Lumière]] * 2005 – Enkonduko de la [[decimala sistemo]], [[1790]]–[[1837]] * 2007 – [[Tapiŝo de Bayeux]], [[Bayeux]] * 2011 – [[Humanisma Biblioteko de Sélestat]], [[Sélestat]] Biblioteko de Beatus Rhenanus * 2015 – Arkivoj de [[Louis Pasteur]] [[Germanio]] * 1999 – Fruaj sonregistraĵoj de la muzikaj tradicioj de la mondo, sur cilindroj (1893–1952), Sonregistraĵa Arkivo, Etnografia Muzeo, [[Berlino]] * 2001 – [[Ludwig van Beethoven]] – [[9-a simfonio (Beethoven)]], d-minora, op.125, [[Ŝtata Biblioteko de Berlino|Ŝtata Biblioteko, Berlino]] * 2001 – Literatura heredaĵo de Goethe, Arkivo Goethe kaj Schiller, [[Weimar]] * 2001 – La 42-linia [[Biblio de Gutenberg]], Ŝtata kaj Universitata Biblioteko de Suba Saksio, [[Göttingen]] * 2001 – Filmo ''[[Metropolis]]'' el 1927, Fondaĵo [[Friedrich Wilhelm Murnau]], [[Wiesbaden]] * 2003 – Otokar-epoka ilustritaj manuskriptoj el [[monaĥejo Reichenau]] ([[Bodenlago]]) * 2005 – Infanaj kaj familiaj fabeloj * 2007 – Leteroj el kaj al [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] * 2013 – [[Ĉieldisko de Nebra]] * 2013 – [[Manifesto de la Komunista Partio]] kaj [[La Kapitalo]] * 2013 – La [[Ora buleo]] de [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] de [[1356]] [[Hispanio]] * 2015 - [[Komentarioj pri Apokalipso]] [[Hungario]] * 2001 – Porpatenta peto de [[Kálmán Tihanyi]] en 1926 pri „radioskóp”, Tutlanda Arkivo, [[Budapeŝto]] * 2005 – La kolektaĵo ''Bibliotheca Corviniana'' * 2007 – Unua presita mapo de Hungario, la ''[[Tabula Hungariae]]'', ([[1825]]?, [[Ingolstadt]]), [[Tutlanda Biblioteko Széchenyi]], Budapeŝto [[Italio]] * 2005 – Biblioteko ''Malatesta Novello'', [[Cesena]] [[Latvio]] * 2001 – ''Dainu skapis'' – Cabinet of Folksongs, Latva Ortografia Arkivo, [[Rigo]] * 2009 – [[Baltia Vojo]] (komune de Estonio, Latvio kaj Litovio) [[Litovio]] * 2009 – [[Baltia Vojo]] (komune de Estonio, Latvio kaj Litovio) [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] * 2003 – ''Family of Man'', fotoj de [[Edward Steichen]] [[Nederlando]] * 2003 – Biblioteko Ets Haim – [[Livraria Montezinos]] * 2003 – Arkivo de la [[Nederlanda Orient-Hindia Asocio]] * 2009 – [[Taglibro de Anne Frank]] [[Norvegio]] * 2001 – La [[bergen]]a [[lepro|lepra]] arĥivo [http://digitalarkivet.uib.no/cgi-win/webmeny.exe?slag=visside&kat=lepra&n1=1&dok=intro.htm], Urba Arkivo kaj Regiona Ŝtata Arkivo, [[Bergen]] * 2001 – [[Henrik Ibsen]]: [[Nora]], Norvega Nacia Biblioteko, [[Oslo]] * 2005 – Ekspedicio de [[Roald Amundsen]] al la [[Suda poluso]] ([[1910]]–[[1912]]) [[Pollando]] * 1999 – [[Nicolaus Copernicus]]: ''[[De Revolutionibus Orbium Coelestium]]'', [[Universitato Jagelona]], [[Krakovo]] * 1999 – Arkivo de la [[varsovia geto]] ([[Arkivo Emanuel Ringelblum]]), Juda Historia Esplorinstituto, [[Varsovio]] * 1999 – Majstroverkoj de [[Frédéric Chopin]], Asocio Fryderyk Chopin, Varsovio * 2003 – La [[Konfederacio de Varsovio]] ([[1573]]) * 2003 – La [[21 postuloj]] de MKS en [[Gdańsk]], [[Strikoj en la Pola Marbordo|aŭguste 1980]] dum naskiĝo de [[Solidareco (Pollando)|Solidareco]] [[Dosiero:Strajk sierpniowy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina 11.jpg|eta|La tabuloj kun la 21 postuloj anoncitaj la 17-an de aŭgusto 1980 de Interfaka Strika Komitato ĉe la pordego n-ro 2 de la Gdanska Ŝipfarejo de [[Lenin]], [[Strikoj en la Pola Marbordo|aŭguste 1980]] dum naskiĝo de [[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]]] * 2007 – [[Supraśl|Codex Suprasliensis]] (Manuskriptoj en malnovslava lingvo), [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]], Varsovio [[Portugalio]] * 2005 – letero de [[Pero Vaz de Caminha]] al portugala reĝo [[Manuelo]] pri fondo de [[Brazilo]] [[Rusio]] * 1997 – [[Evangelio de Arĥangelsk]], [[1092]], [[Rusia Ŝtata Biblioteko]], [[Moskvo]] * 1997 – [[Evangelio Kitrovo]], Rusia Ŝtata Biblioteko, Moskvo * 1997 – slavaj eldonaĵoj en cirilalfabetaj manuskriptoj el la 15-a jarcento, Rusia Ŝtata Biblioteko, Moskvo * 1997 – Gazet-kolektaĵo, Rusia Ŝtata Biblioteko, Moskvo * 1997 – Mapoj de la Rusia Imperio el las 18-a jc., Rusia Ŝtata Biblioteko, Moskvo * 1997 – Rusiaj [[afiŝo]]j el fino de la 19-a jc. kaj komenceo de la 20-a jc., Rusia Ŝtata Biblioteko, Moskvo * 2001 – Historia kolektaĵo de la sanktpeterburga sonregistraĵa arkivo (1889–1955), [[Rusia Akademio de Belartoj|Rusia Literatura Instituto]] kaj [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusia Scienca Akademio]], [[Sankt-Peterburgo]] [[Serbio]] * 2003 – Arkivo [[Nikola Tesla]] * 2005 – Evangelio de Miroslav – manuskripto el [[1180]] [[Slovakio]] * 1997 – Ilustritaj kodeksoj el la biblioteko de la [[bratislavo|bratislava]] kapitulo, Nacia Arkivo, Bratislavo * 1997 – Kolektaĵo de islamaj manuskriptoj, Universitata Biblioteko, Bratislavo [[Svedio]] * 2005 – Arkivo [[Astrid Lindgren]] * 2005 – Kolektaĵo [[Emanuel Swedenborg]] [[Turkio]] * 2001 – hetitaj [[kojnoskribo|kojnoskribaj]] tabuloj el [[Boğazkale|Bogazköy]], Istanbula Arkeologia Muzeo kaj [[Anatolio|Anatolia]] Muzeo de la Civilizo, [[Ankaro]] * 2001 – La manuskriptoj de la Observatorio kaj Sismoesplora Instituto de Kandill, [[Universitato Boğaziçi]], Istanbulo * 2003 – verkoj de [[Ibn Sina]] en la Manuskripta Biblioteko [[Süleymaniye]] [[Ukrainio]] * 2005 – Juda popolmuzika kolektaĵo ([[1912]]–[[1947]]) === Aŭstralio kaj Oceanio === [[Aŭstralio]] * 2001 – taglibro de [[James Cook]], Nacia Biblioteko de Aŭstralio, [[Canberra]] * 2001 – La manuskriptoj de la [[Mabo-afero]], [[Nacia Biblioteko de Aŭstralio]], [[Canberra]] * 2007 – "[[The Story of the Kelly Gang]]" (1906), la unua longfilmo de la mondo [[Nov-Zelando]] * 1997 – [[Traktato de Waitangi]], Nacia Arkivo, [[Wellington]] * 1997 – La balotrajta peticio de la virinoj (1893), Nacia Arkivo, Wellington == Vidu ankaŭ == * [[Historia memoro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=1678&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html The Memory of the World Register of UNESCO] [[Kategorio:Memoro de la Mondo| ]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO]] [[Kategorio:Memoro]] 12pmee4g82xxj4bo6mr6ys796h3lvah 0 214577 9478651 8979675 2026-09-20T02:17:27Z Roberto 609 9478651 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dato de naskiĝo =[[1453]] |dosiero =Afonso de Albuquerque (1453-1515).png |priskribo =Portugala admiralo Afonso de Albuquerque ricevas senditojn de la Reĝo de Ormuz sur sia ŝipo - 1507.<br/>| grandeco de dosiero = 300px }} '''Afonso de Albuquerque''' (naskiĝis en [[1453]] - mortis la [[16-an de decembro]] [[1515]]) estis [[Portugalio|portugala]] ŝipisto kaj [[esploristo]]. Li estis interalie la unua [[guberniestro]] de [[portugala Hindio]], ekde [[1509]] ĝis [[1515]]. En [[1503]], li faris unuan ekspedicion al Hindio, kaj sekve al [[Madagaskaro]] en [[1505]]. En la nomo de [[Portugalio]], li akiris en [[1506]] la insuleton [[Sokotra|Sokotron]] (je la enfluejo de la [[ruĝa maro]]) kaj la [[Hormuza Markolo|Hormuzan Markolon]] en [[1507]] : Portugalio tiel ekkontrolis la tradiciajn marvojojn de la [[araboj]] laŭlonge de [[Afriko]]. Afonso de Albuquerque sinsekvis [[Francisco de Almeida]] kiel vicreĝon de Hindio en [[1508]], kaj aktive kontribuis al la kolonia plivastigo de Portugalio en tiu regiono. Li konkeris [[Goao (ŝtato)|Goaon]] kaj igis ĝin la ĉefurbon de la portugala kolonio. Li konkeris [[Malako]]n en [[1511]], kaj tiel ebligis komercon inter la portugaloj kaj [[Siamo]], [[Ĉinio]] kaj la [[Molukoj]]. Tio kreis duan, marvojan [[Silka Vojo|silkan vojon]], kaj alportis al [[Lisbono]] multajn orientajn riĉaĵojn. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Portugalaj esploristoj|Albuquerque, Afonso de]] [[Kategorio:Esploristoj|Albuquerque, Afonso de]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1453|Albuquerque, Afonso de]] 2lqxh085589nwx38v64dwjtry8e68xl 0 221487 9478944 9474745 2026-09-20T09:50:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478944 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Robert Schuman}} {{Informkesto gravulo | nomo = Robert Schumann | dosiero =Robert_Schumann.jpg | priskribo = germana komponisto | grandeco de dosiero = 199 |background = | dato de naskiĝo = {{dato|8|junio|1810}} | loko de naskiĝo = [[Zwickau]], [[Reĝlando Saksio]], [[Germanio]] | dato de morto = [[29-a de julio]] [[1856]] | loko de morto = [[Endenich]], [[Germanio]] }} '''Robert Alexander SCHUMANN''' (naskiĝis la [[8-an de junio]] [[1810]] en [[Zwickau]], [[Reĝlando Saksio|Saksio]], mortis la [[29-an de julio]] [[1856]] en [[Endenich]], proksime de [[Bonn]] kaj nun ties urboparto) estis [[germano|germana]] [[komponisto]], [[pianisto]] kaj influanta [[muzikkritikisto]]. Li estis unu el la plej famaj komponistoj de [[romantismo]] de la [[19-a jarcento]]. Lia edzino, [[Clara Schumann]], nask. Wieck, estis siatempe elstara pianisto kaj unu el la malmultaj inaj komponistoj. == Superrigardo pri lia vivo == Robert Schumann estis filo de librovendisto kaj eldonisto [[August Schumann]] ([[1773]]–[[1826]]). Jam en la aĝo de sep jaroj li ricevis pianolecionojn, studis en [[1828]]–[[1830]] sen granda emo juron en [[Lepsiko]] kaj [[Heidelberg]], vere tamen li sindediĉis tutplene al la muziko kaj ankaŭ komencis komponi. Krom la lernado de pianludo (ĉe [[Friedrich Wieck]], patro de lia posta edzino) kaj [[muzikteorio]] li entreprenis proprajn studojn helpe de la [[bontemperita klavarinstrumento]] de [[Johann Sebastian Bach]]. Fingra trostreĉo ja malebligis la karieron de virtuozo; ekestis tamen pluaj fruaj komponaĵoj. Dum jaroj li publikigis nur verkojn por piano. En [[1834]] Schumann fondis la „[[Neue Zeitschrift für Musik]]“ (nova revuo por muziko), en kiu la parte realaj, parte la inventitaj „Davidsbündler“ (David-liganoj; Eusebius, Florestan k.a.) luktis por alta, „poezia“ muziko. Decidiĝinte kaj sincere en sia romantika-idealisma artisteco, Schumann estis pro sia pli kaj pli forte alinterne direktita karaktero malsukcesa kiel instruisto kaj dirigento kaj kiel komponisto komence preskaŭ nekonata. En [[1840]] Schumann geedziĝis kontraŭ la rezisto de Friedrich Wiecks kun ties filino Clara; en la sama jaro li komponis grandan nombron da [[lido]]j. En [[1843]] li alvenis per [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] al [[Konservatorio je Lepsiko|konservatorio de Lepsiko]], en [[1844]] kiel [[Dirigento|ĥordirigento]] al [[Dresdeno]]. En [[1850]] li fariĝis urba [[muzikdirektoro]] en [[Duseldorfo]] (tie lin vizitis en [[1853]] juna [[Johannes Brahms]]), tamen post kelka tempo spertis tie diversajn humiligojn kaj intrigojn. Jam en siaj junaj jaroj foje li estis sin anoncanta anima krizo fojfoje estis interpretata kiel [[psikozo]] kadre de [[dupolusa obstrukco]], kiu plene eksplodus en [[1854]] post provo de [[sinmortigo]]. Malsanulaj aktoj el la sanigejo Endenich tamen supozigas interligitecon inter la [[Nerva malsano|nervomalsano]] de Schumann kaj frua [[sifiliso]].<ref>Caspar Franzen: ''„Qualen fürchterlichster Melancholie“'', Dtsch Arztebl 2006; 103(30):A 2027-9</ref> Schumann mortis en 1856 en [[Endenich]]. == La fruaj jaroj == === Junaĝo === [[Dosiero:Zwickau Robert Schumann Birth House.jpg|eta|dekstra|300ra|Naskiĝdomo de Robert Schumann en Zwickau]] ''„mi sonĝis, mi estus droninta en la Rejno.“'' Ĉi tiun frazon Schuman notis en la aĝo de 19 jaroj en sian taglibron, en tempo, en kiu li ne povis antaŭvidi, ke li iam ajn pro profesiaj kaŭzoj loĝos en [[Rejnlando]] — kaj ke li tie per salto en la [[Rejno]]n provos sinmortigi. Jam frue Schumann skribis multe, ne nur taglibron. Krom sia artista emo al pianludo (lia patrino estis tre muzikema, tamen ne regis instrumenton) li ŝategis la [[literaturo]]n, heredaĵo de sia patro: August Schumann, kiu konsideris sin literaturisto, verkis romanojn, akiris transregione grandan famon kiel tradukiston de anglalingvaj verkistoj kaj estris kune kun sia frato ekde [[1807]] la eldonejan librovendejon „Gebrüder Schumann“ en Zwickau, kiu estis konata pro la prosperigo de ĝenerala klerigo per eldonado de klasikaj libroj el la tuta mondo en poŝlibra formato. Onidire li disponis pri granda privata biblioteko, kiu unuigis la klasikan literaturon tutmondan. Liaj plej aĝaj filoj poste laboris en la eldona komerco kaj ankaŭ la plej juna – Schumann havis kvar gefratojn: Emilie ([[1796]]), Eduard ([[1799]]), Carl ([[1801]]) kaj Julius ([[1805]]) – ankaŭ provis laŭiri liajn spurojn. Kiel junulo li ne nur verkis komponaĵojn, sed ankaŭ eseojn, poemojn kaj romanfragmentojn samkiel memkritikajn tekstojn. Precipe lin pregis la romantismaj verkistoj, tute aparte [[Jean Paul]]. August Schumann subtenis la muzikajn ambiciojn de sia ido. Nur por tiu li akiris [[pianego]]n, volonte aŭskultis lian ludadon, eĉ klopodis, kvankam malsukcese, donigi al li pianolecionojn ĉe [[Carl Maria von Weber]]. ''„Mi ĝuis la plej zorgeman kaj amoplenan edukadon“'' notis Robert Schumann poste. En [[1826]] August Schumann mortis en la aĝo de 53 jaroj. Li postlasis al sia familio ne tro modestan posedaĵon, la parton de Robert al ĉi tiu administris kiel zorganto tuko- kaj feraĵokomercisto Gottlob Rudel el Zwickau. La lerneja edukado de Schumann estis ampleksa. Li lernis la [[latina lingvo|latinan]], [[Greka lingvo|grekan]] kaj [[Franca lingvo|francan]] kaj validis kiel eksterkutima lingvotalentulo. Lia muzika edukado tamen restis (ĝis [[1828]]) preskaŭ [[diletanto|diletanta]]. Ĉar li pli bone ludis pianon ol lia instruisto, ĉi tiu rekomendis al li la memstudadon, kion Schumann provis realigi per la vizitado de muzikaj prezentadoj kaj la legado de partituroj kaj pianopartituroj de orkestraj verkoj. Kiel junulo li fondis lernejorkestron, krom tio ankaŭ literaturan asocion, en kiu li kun kunlernantoj laŭtlegis diversajn verkojn, i.a. ankaŭ ok dramojn de [[Friedrich Schiller]] en disdonataj roloj. Kiom serioza li konsideris tion, respegulas la asociaj statutoj, de li koncipitaj: Ili minacis "maldecan ridadon“ dum la legadoj per monpunoj. La gimnazian ekzamenon Schumann trapasis kun la vicbona noto „omnino dignus“. Dum tio lia patrino decidintis kune kun lia zorganto, ke Schumann studu [[jurosciencoj]]n, ĉar ambaŭ vidis en lia inklino al arto kaj precipe muziko nenian estontecon. Schumann obeis la deziron kaj sin enlistigis la 29-an de marto 1828 en [[Universitato de Lepsiko]] kiel jurstudento kaj aniĝis en Malnova Lepsika Kolegaro. En 1828 li enloĝis la saman loĝejon kiel lia amiko el la juneco [[Emil Flechsig]]. === Malŝatata studo === [[Lepsiko]], kun tiam ĉ. 41.000 loĝantoj post [[Dresdeno]] la duagranda urbo de [[Saksio]], lasis Schumann-on ne malimpresita: La urbo de komercaj foiroj, de la librokomerco kaj de la libropresado; renomaj eldonejoj kiel [[Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus|Brockhaus]], [[Reclam-Verlag|Reclam]] kaj [[Breitkopf & Härtel]] ĉi tie rezidis. La [[Gewandhaus|Lepsika Gewandhaus-Orkestro]] brilis kun prezentadoj, kiajn Schumann neniam travivis. Li skribis al sia patrino, ke li ''regule iras en la kolegiojn'' kaj pasigis sian tempon per muzikumado, verkado kaj legado, sekvis intertempe [[filozofio|filozofiajn]] prelegojn ekz. de [[Wilhelm Traugott Krug]], pasigis tamen ankaŭ kelkan antaŭtagmezon en negliĝa vesto ĉe "lirika maldiligentado". Lekciosalonon kun juraj okazigoj Schumann verŝajne neniam eniris en Lepsiko. Kelkfoje la konscienco turmentis lin, pri kio liaj tag- kaj jarlibroj faras raporton: : ''„Mi frostas, se mi pensas, kio fariĝus el mi.“'' Kaj poste: : ''„Malforte mi ne volas kaj rajtas esti. Se homo nur volas – li povas ĈION.“'' En la sama jaro Schumann renkontis en la domo de artoŝatanta profesoro la viron, kiu ŝanĝos lian vivon: [[Friedrich Wieck]]. Wieck, kiu origine studis teologion, akirintis famon kiel eksterkutiman pianinstruiston. Sian koncepton, kiu moviĝis inter praktika instruado ĉe la instrumento kaj muzikteoria edukado, li ĉe sia filino Clara ne nur sukcese elprovintis, sed eĉ pruvintis. Schumann decidis, submeti sin al li rilate muzikan pluedukadon. Tamen mankis decidaj fundamentoj kaj je la pianista metio kaj ankaŭ je la kompozicia tekniko. La seniluziiĝo estis granda, Schumann pli kaj pli ofte lasis sin senkulpigi ĉe Wieck kaj finfine ne plu iris al la lecionoj. Ĉar li volis meti finon al la ''„fatala malordemo“'' rilate la profesia edukado, Schumann iris por du semestroj al [[Heidelberg]], por finfine sin deciĉi al la jurstudo. Li aniĝis al la [[studenta korporacio]] [[Corps Saxo-Borussia Heidelberg|Saxo-Borussia]], fake la lokoŝanĝo tamen estis tempomalŝparo. El inter la tie oficantaj profesoroj nur la juristo [[Anton Friedrich Justus Thibaut|Thibaut]] povis fascini lin, ĉar tiu ĉi – mem alte muzika – okazigis en sia domo regulajn muzikvesperojn precipe kun verkoj de [[Giovanni Pierluigi da Palestrina|Palestrina]] kaj [[Georg Friedrich Händel]]. Ĉar tiutempe vojaĝo al [[Italio]] estis konsiderata ege vivnecesa, Schumann deluktis de sia patrino la rimedojn por tio. ''„Italio, Italio, ekde infanaĝo zumis en mia koro“'' li skribis al ŝi. Kio altiris lin tien, estis ''„la grandiozega, movema, viva vivo“''. Li volis konatiĝi kun la ''„blankaj brilaj urboj“, „La oranĝodoroj, sudlandaj floroj“'' kaj kompreneble kun la ''„Italinoj kun arde sopiregaj okuloj“''. Li vizitis la [[Teatro alla Scala|Milanan Skalon]] kaj estis impresita, sed entute li ne povis profiti de la itala muziko kaj precipe de tiu de [[Gioachino Rossini]]. == Returniĝo == [[Dosiero:Robert Schumann 1830.png|eta|dekstra|180ra|Robert Schumann, 1830]] Reveninte al Heidelberg, Schumann skribis post longa interna luktado la 30-an de julio 1830 al sia patrino, ke li intencas fariĝi profesia pianisto. ''„Se mi sekvas mian geniecon, tiu montras al mi la vojon al arto kaj mi kredas al la ĝusta vojo.“'' Ene de ses jaroj li volis ''„konkursi kun ĉiu alia pianludanto.“'' Laŭ lia peto la patrino sin turnis ''„kun tremo kaj interna timo“'' al [[Friedrich Wieck]], ĉar el sia vidpunkto Robert devus komenci la pianistan karieron jam dek jarojn antaŭe, por gajni al si per tio sian ''„panon por la vivo“''. Jam post du tagoj ŝi ricevis respondon. Wieck promesis, formi el Schumann ene de tri jaroj unu el la plej elstaraj pianistoj, kiu estos pli sprita ol [[Ignaz Moscheles]] kaj pli grandioza ol [[Johann Nepomuk Hummel]]. Tamen li ligis tion kun la kondiĉo, ke Schumann venku sian „senbridan fantazion kaj sian ŝanceliĝan intencon“ kaj regule aperu al la lecionoj. Schumann, plena je bonaj intencoj pri sia estonteco, do reiris al Lepsiko kaj tie ekloĝis en ĉambro en la domo de Wieck. === Fino de la pianista kariero === La multpromesa pianista kariero de Schumann subite finiĝis: Schumann, kiun en lia obstineco jam ĉiam ĝenis, ke la fingroj de unu mano staras en dependeco unu de la alia, je kio kelkaj – ekz. la kvara – montriĝis kiel aparte malfortaj, inventis novan mekanikan ilon, kiu donu al ĉiu unuopa fingro fortikan suverenecon. Dum tutaj noktoj elprovite ĉe la dekstra mano, tio rezultigis [[tendenosinovito]]n kun postsekva mova malkapablo de la tuta mano.<ref>Gerhard Böhme: ''Medizinische Porträts berühmter Komponisten'', Elsevier, 1981, ISBN 3-437-10689-9</ref> Kiam ĉi tiu malfortiĝis, la ringofingro de Schumann estis tiel difektita, ke ĝi ne plu taŭgis por profesia pianludado. Ĉi tiu tragedia memeksperimento neniigis lian pianistan karieron. === Novaj vojoj === Schumann koncentriĝis de nun sur la ellernado de komponteknikoj; valoran observomaterialon je tio liveris al li la „bontemperita klavarinstrumento“ de [[Johann Sebastian Bach]]. Komence Schumann komponis preskaŭ nure por piano, lia verko n-ro 1 estas la ''Variacioj sur la nomo ABEGG'', pecoj dediĉitaj al fikcia persono, la „grafino d'Abegg“, kaj baziĝantaj sur la tonsinsekvo A-B-E-G-G (germanaj notonomoj; en Esperanto estus la tonoj A-B♭-E-G-G). Al liaj unuaj komponaĵoj, kiuj atestas la personan stilon de Schumann, ankaŭ apartenas ''Papillons'' (op. 2), dediĉita al tri virinoj de proksima parenceco al Schumann. Li mem faris aludojn rilate ĉi tiun verkon, ke la miniaturoj estas inspiritaj per la romano ''Flegeljahre'' de [[Jean Paul]]. El liaj fruaj komponaĵoj menciindas ''Toccata'' (op. 7), altvirtuoza peco kun aparta ŝarĝo por la eksteraj, fakte pli malfortaj fingroj. En [[1833]] li komencis per ''Etüden im Orchestercharakter'' (studaĵoj laŭ orkestra stilo), ili estis publikigitaj en [[1837]] sub la titolo valida ĝis nun ''Sinfonische Etüden'' (simfoniecaj studaĵoj). Ili estas malpli [[Studaĵo (muziko)|studaĵoj]] laŭ vortsenco ol male variacioj pri temo je la komenco prezentata. [[Dosiero:Nzm.jpg|eta|dekstra|300ra|''„Neue Zeitschrift für Musik“'', titolo de eldono el 1850]] Kune kun Friedrich Wieck, [[Ludwig Schuncke]] kaj kelkaj pluaj amikoj Schumann fondis en [[1834]] la ''[[Neue Zeitschrift für Musik]]'' (Nova revuo pri muziko), konkurenca revuo al lepsika ''Allgemeinen musikalischen Zeitung''. Ĉar la aliaj tamen preskaŭ ne povis malŝpari tempon por la projekto, li surŝultrigis finfine la eldonistecon sole. En sia funkcio kiel kritikisto kaj [[muzikscienco|muziksciencisto]] li metis novajn skalojn, precipe li sin turnis kontraŭ mezkvaliteco kaj triviala virtuozeco. Je tio Schumann premis sur multajn el siaj kritikoj sian stampaĵon: tiun de la poezieca kritiko. Tio ja ne estis tute nova, jam [[E. T. A. Hoffmann]], kiu jardekojn antaŭe skribis sub pseŭdonimo ''Johannes Kreisler'' por ''Allgemeine musikalische Zeitung'', penis por simila stilo. Per Schumann ĉi tiu maniero de verkado vere fariĝis ĝenro. Ĝuste li, kies obstina neparolemo ja estas mita (Clara notis poste en la komunan geedzan taglibron, ke eĉ tri fojojn ŝi devas demandi „kio?“ por kompreni lin), jen evoluas al suprostato kaj montras parolemon, al kiu neniu nuanco fremdas. En liaj tekstoj preskaŭ ĉio estas reprezentata — serioza diskuto, milda moko, sed ankaŭ rikana neniigo. Kaj en ĉi tiu revuo kaj ankaŭ en liaj komponaĵoj grave rolas ĉe tio la fikciaj figuroj ''[[Florestan kaj Eusebius|Florestan]]'' (la pasia Schumann), ''[[Florestan kaj Eusebius|Eusebius]]'' (la Schumann profundiĝinta en si mem) kaj ''[[Florestan kaj Eusebius|Meister Raro]]'' (konsilanto — komence Friedrich Wieck baptopatris por ĉi tiu figuro). Ĉi tiujn diferencajn karakterojn Schumann uzis, por prezenti diversajn vidpunktojn pri verkoj. === La David-liganoj === Jam en 1833 ĉirkaŭ Schumann formiĝis rondo de junaj artistoj, kiuj regule renkontiĝis en la lepsika kafejo ''[[Zum Arabischen Coffe Baum]]''. Ili sin komprenis kiel mala poluso al la [[filistro (socio)|filistroj]], sin nomis [[Davidsbündler]] (David-liganoj) kaj portis – laŭ tradicio de la tiam ŝatataj sekretligoj – fantaziajn nomojn. La ligo ĉiam denove rolis en la verkoj de Schumann (ekz. en la ''Davidsbündlertänzen'', kiujn Schumann dediĉis al la amika komponisto [[Walther Wolfgang von Goethe]]; sed ankaŭ en ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]''). == Privataj evoluoj == === Amaferetoj === Kiam Schumann en 1830 konatiĝis pli bone kun [[Clara Schumann|Clara]] pro sia restado en la domo de Wieck, li povis nur malmulton fari kun la naŭ jarojn pli juna knabino. Foje li promenis kun ŝi kaj observis ŝian maturiĝon en la sekva tempo kun miksaĵo el miro kaj amuziĝo. Li havis kelkajn amaferetojn, kaj el tiu tempo li kunprenis ja ankaŭ memoraĵon, pri kiu li ne parolis ĝis 1855, kiu tamen kunkaŭzis lian fruan morton: la [[sifiliso]]. En 1834 Schumann gefianĉiĝis kun Ernestine von Fricken (nask. [[Zedtwitz#Personen|von Zedtwitz]]), kiun li tiam komprenis kiel filino de riĉa [[Bohemio|bohema]] [[barono]]. Ke temas pri bohema nobelo, ja estis ĝusta, tamen la propraĵa stato de Ernestine estis tute malbona, ĉar ŝi estis nur [[Adopto|adoptinfano]] kaj ne laŭleĝa heredonto. Schumann solvis la gefianĉecon antaŭ la paso de unu jaro. Malgraŭ tio li metis al ŝi muzikan memoraĵon: ''Carnaval''. La familio von Fricken devenis el la bohema urbeto ''[[Aš|Asch]]'' (germana skribmaniero); ĉi tiu lokonomo estas fundamento de ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]'' tiamaniere, ke Schumann transformis la literojn A-S-C-H en la notojn A-E♭-C-B kaj A♭-C-B kiel tonojn en la miniaturoj. Tio funkcias, ĉar en la germana lingvo oni prononcas la notonomon ''E♭'' same kiel la literumatan ''S'', krome la noton ''B'' oni skribas en germanlingvaj landoj ''H''. Unu peco havas la titolon ''Estrella'', unu estas dediĉita al ''Chiarina'', ankaŭ ne mankas ''Marsch der Davidsbündler gegen die Philister'' kiel krona finaĵo. La komenco de la peco, la ''Preambule'' same kiel la miniaturoj kun la titoloj ''[[Frédéric Chopin|Chopin]]'' kaj ''[[Niccolò Paganini|Paganini]]'' formas escepton en la uzado de la priskribita ludo kun literoj kaj notonomoj. === Serioza amo === Fine de 1835 Schumann kaj [[Clara Schumann|Clara]] interproksimiĝis, fakto, kiu ne restis kaŝita al la trozorgema patro Wieck. Li faris en la sekva tempo ĉion, por malebligi ĉian kontakton inter la ĵus geenamiĝintoj. Nenio plu eblis, neniu renkontiĝo, malofte leteroj, kiuj estis transdonataj sub preskaŭ konspiraj cirkonstancoj, rigardoj nur el la malproksimo. La krudeco de la maljuna Wieck nur pligrandigis la pasion. En 1840 Robert kaj Clara finis la ŝajne senesperan situacion per plendo antaŭ la juĝejo kun la celo, ke aŭ la patro konsentu la geedziĝon aŭ ke la juĝistoj alkonduku la konsenton. La 12-an de septembro 1840 la paro geedziĝis post aprobo de la alvokita juĝejo en la vilaĝa preĝejo de [[Lepsiko|Schönefeld]] ĉe Lepsiko kaj pasigis la posttagmezon sur kavalirbieno Mölkau. == Malakcepto == [[Dosiero:Robert Schumann 1839.jpg|eta|dekstra|250ra|Robert Schumann – [[litografio]] el la jaro 1839]] ''Kreisleriana''-n Schumann jam finfaris en [[1838]]. Laŭidee la peco estas dediĉita al la verkisto [[E.T.A. Hoffmann]], kiu uzas sian kapelmajstron Kreisler ne nur kiel pseŭdonimo por la revuo ''Leipziger musikalische Zeitung'', sed ankaŭ literature levis lin al karakterulo. Kiel atesto de muzika adoro Schumann dediĉis la verkon al [[Frédéric Chopin]], kiun li tre admiris.<ref>[[Neue Zürcher Zeitung]]: "[http://static.nzz.ch/files/4/2/0/19_1.3943420.08_1.3943420.1856++Tod+Robert+Schumann_1.3943420.pdf Robert Schumann]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", 19. August 1856, S. 224</ref> La tiamaniere honorito tamen ne povis evoluigi apartan inklinon por la komponaĵoj de Schumann. Ankaŭ aliaj pianistoj kondutis reteneme pri liaj verkoj: [[Franz Liszt]], kiu enprenis kelkajn el liaj verkoj en sian repertuaron, suferis per ili laŭ propra eldiro "grandan fiaskon". La publiko ŝatis lin ne kiel interpretisto de malfacile komprenebla muziko, sed male volis travivi lin kiel aventurulon sur la klavaro. Eĉ Clara, kiu grave kontribuis al pli granda konateco de la pianoverkoj de Schumann, ludis dum koncertoj nur sporade la unu aŭ alian pecon de sia edzo. La aŭskultantoj preferis muzikon, kiu konvenis al ilia samtempa gusto kaj Schumann ne apartenis al tiu. [[Ludwig van Beethoven]] estis admirata, [[Felix Mendelssohn Bartholdy|Mendelssohn Bartholdy]], [[Frédéric Chopin|Chopin]] kaj [[Domenico Scarlatti|Scarlatti]] estis ŝatataj, [[Sigismund Thalberg]], [[Friedrich Kalkbrenner]], sed ankaŭ [[Henri Herz]], kiun Schumann malŝategis pro lia triviala pianomuziko, estis tiutempe ofte aŭdigitaj komponistoj. Provo de Schumann en 1838/[[1839]], establi sian revuon ''Neue Zeitschrift für Musik'' en [[Vieno]], fiaskis pro la tiam regantaj striktaj direktivoj de la aŭstra [[cenzuro]]. Sed en la sekva jaro [[1840]] Schumann estis honorita: La filozofia fakultatejo de la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]] dekoraciis lin per [[honora doktoreco]]. == Ĉe la flanko de Clara == [[Dosiero:JH Schramm - Clara Wieck (Zeichnung 1840).jpg|eta|250ra|Clara Wieck 1840, mallonge antaŭ sia geedziĝo kun Robert Schumann]] En sia geedziĝo kun [[Clara Schumann]] Schumann provis ĉiam influi ŝian vivon kaj verkadon. Li ne deziris, ke ŝi, kiu akiris en tuta Eŭropo famon de grandioza pianistino, daŭrigus siajn koncertagadojn. Li ankaŭ volis, ke ŝiaj komponaĵoj, ĝis tiam cedantaj al la romantsima publikogusto, fariĝu pli seriozaj, do pli multe orientiĝu je lia verkado. Lia celo estis muzika dueco en unueco. Kaj tiel lidociklo publikigita en [[1841]] la recenzistojn metis en la embarason, ne povi diri, kiuj el la komponaĵoj estas atribuendaj al Robert kaj kiuj al Clara. === Tempo de kreado === Sendube tamen Schumann sin sentis flugilhava pro ĉi tiu nova vivosekcio kun Clara Schumann ĉe sia flanko. Ene de plej mallonga tempo ekestis lia simfonio n-o 1 en B♭-maĵoro, kies [[motivo (muziko)|motivo]], ludata de la latunblovistoj, baziĝas sur la poemteksto: ''„Oh wende, wende deinen Lauf. Im Tale blüht der Frühling auf!“''. La unuan prezentadon de la t.n. ''Frühlingssinfonie'' (printemposimfonio) direktis la 31-an de marto [[1841]] Felix Mendelssohn Bartholdy. Jam samjare Schumann finverkis simfonion en [[d-minoro]], en kies instrumentaron li origine enigis ankaŭ [[gitaro]]n. Unuafoje prezentita la 6-an de decembro 1841, ĝi tamen ne plaĉis al la publiko. 12 jarojn poste Schumann prilaboris ĝin, kaj nuntempe ĝi estas konata kiel lia 4-a kaj lasta simfonio. Ankaŭ en 1841 naskiĝis la unua filino de la ge-Schumann, Marie. [[Clara Schumann|Ok gefilojn]] havis la paro, la lasta filo [[Felix Schumann|Felix]] enmondiĝis, kiam Schumann jam restis en nervosanigejo. Laŭ lia deziro li estis baptata kun la persona nomo de Felix Mendelssohn Bartholdy. === Tempo de malespero === [[Dosiero:Robert u Clara Schumann 1847.jpg|eta|200ra|Robert kaj Clara Schumann 1847]] En [[1843]] Schumann estis por mallonga tempo instruisto ĉe la [[konservatorio]] je Lepsiko. Sed la financaj zorgoj kreskis. Clara denove turneis, i.a. al [[Rusio]], kio donis al ŝi 6000 talerojn. Schumann akompanis ŝin, en la rigardo de la admirantoj de Clara kiel edzo de eŭropvaste fama pianistino, kio por li estis terura humiligo. Kelkaj diskrete donis al li monon, treege ofendite Schumann notis tion en sian taglibron kun la aldono ''„Kaj la konduto de Klara je tio.“'' En [[1844]] frakasiĝis la espero de Schumann, fariĝi sukcedanto de Mendelssohn Bartholdy ĉe Gewandhaus en Lepsiko. Schumann post tio transloĝiĝis kun sia familio al [[Dresdeno]]. La sekvan tempon ĝis [[1846]] markis malsaniĝoj, li plendis pri laciĝo, nervomalforteco, stato de timiĝoj, kapturniĝoj – kaj li fariĝis melankolia. Robert Schumann suferis de [[dupolusa obstrukco]], ankaŭ nomata mania-depresiva malsano, je kiu li finfine viktimiĝis. Ne ekskludendas, ke la [[sifiliso]] kontribuis al la sanstato. La malsanodosieroj de Schumann, publikigitaj en [[2006]], dokumentas, ke li fakte suferis je ĉi tiu malsano, pri kies infektado li verŝajne jam sciis ekde 1831.<ref>Akio Mayeda: ''Robert Schumann in Endenich (1854–1856). Krankenakten, Briefzeugnisse und zeitgenössische Berichte'', Schott, Mainz, 2006, ISBN 3-7957-0527-4</ref> Per granda peno Schumann finverkis simfonion en C-maĵoro (nuntempe konata kiel n-o 2), prezentatan la 5-an de novembro en Gewandhaus en Lepsiko. Sukceson ĝi tiutempe ne alportis. Fiaskis kelkaj klopodoj, ricevi fiksan dungitecon ĉe koncerta aŭ opera domo en Saksio. Nur ekde decembro 1849 Schumann ricevis realan oferton: la sukcedon de [[Ferdinand Hiller]] kiel Urba Muzikdirektoro en [[Duseldorfo]]. La ge-Schumann hezitis. Saksio estis al ili hejmeca, la Rejnlando tiel malproksima. Sed la 1-an de septembro 1850 ili forlasis Dresdenon direkten al okcidento. == En Rejnlando == === Lumaj flankoj === [[Dosiero:Schumann daguerreotypie.jpg|eta|250ra|Robert Schumann – [[dagerotipio]] ĉ. 1850]] La akceptado de Robert Schumann en Duseldorfo estis elkora: La orkestro samkiel la ĥoro enstudintis kelkajn verkojn de li kaj estis aparte por li balo kaj vespermanĝo. Hiller persone enkondukis Schumann-on en artistajn rondojn. La vervemo de la rejnlandanoj vere infektis la ge-Schumann-ojn: Robert komponis kiel obsedita kaj koncipis ene de monato sian [[3-a simfonio (Schumann)|3-an simfonion]] en E♭-maĵoro, la t.n. ''„Rejnlandan“''. Laŭ [[Ludwig van Beethoven|Beethoven-eca]] humoro ([[E♭-maĵoro]] reprezentas heroecon) per ĝi Schumann priskribas sian unuajn impresojn, kiujn li ekhavas de la fremdejo, la movimentoj 1, 2 kaj 5 estas facilmova kaj plena je entuziasmo. La 3-a movimento kun la tempoindiko ''Nicht schnell'' (ne rapida) havas intermezan karakteron kaj estas ĝenra komponaĵo laŭmaniere de la pianominiaturoj de Schumann. La solena 4-a movimento memoras pri solena diservo en pompa eklezia konstruaĵo kaj estas pro tio foje ligata kun la konsekrado de la tiama [[ĉefepiskopo]] Johannes von Geissel al [[kardinalo]], kiu okazis la 12-an de novembro 1850 en la [[Katedralo de Kolonjo]]. Schumann mem tamen ne ĉeestis.<ref>Günther Spies: ''Reclams Musikführer Robert Schumann''. Reclam, 1997, Seite 273, ISBN 3-15-010435-1</ref> === Mallumaj flankoj === Same rapide, kiel la ge-Schumann-oj lasis sin sorĉumi de la rejnlanda mentaleco, same rapide venis la senreviĝo: La sinteno praktikata de la orkestro laŭ la parolturno "se ne hodiaŭ, tiam morgaŭ" ĝenis Schumann-on. Kiam ĝi do ĉeestis kompleta, li luktis kontraŭ fuŝitaj ekludoj. Kiam la latunblovistoj iam pro senatenteco prenis la instrumenton transponan en misan tonalon, anstataŭ kompreno tuj ekestis diskuto. Kaj la ĥoro babilis kaj ridis dum la proboj. Schumann sentis sin prenata por ne serioza. Jam fine de 1851 li pripensis, ĉesigi la laboron, sed sesa ido (Eugenie) sin anoncis. Post kiam Schumann post paŭzo denove sin prezentis kiel dirigento en decembro 1852, ekestis unuaj postuloj pri demisio. Schumann estis profundege vundita. Je pentekosto 1853 li prilaboris sian simfonion en d-minoro, ĉifoje ĝi estis akceptita bonvole far la publiko. === Admiranto el Hamburgo === [[Dosiero:Johannes Brahms 1853.jpg|eta|200ra|Johannes Brahms en 1853]] En la sama jaro la ge-Schumann-oj akceptis la viziton de juna muzikisto el Hamburgo, kiu ĝis tiam ne multe paroligis de si: [[Johannes Brahms]]. Fervore de ties povo kiel pianisto same kiel komponisto, Schumann igis la muzikeldonejon [[Breitkopf & Härtel]] al tio, publiki kelkajn verkojn de Brahms. Krome publikigis li, kiu la eldonistecon de ''Neue Zeitschrift für Musik'' jam ekde longe fordonis en aliajn manojn, eseon pri Brahms sub la titolo ''Neue Bahnen'' (Novaj vojoj). En tiu li preskaŭ himne nomas Brahms kiel elitulo, ''„kiu estas vokita, elparoli la plej altan esprimon de la tempo laŭ ideala maniero“''. La profetajn vortojn de Schumann Brahms sentis kiel granda devo, kiu fortigis sian skrupulan traktadon de siaj propraj komponaĵoj. Brahms daŭrigis en la sekvaj jaroj kelkan tendencon el la malfruaj verkoj de Schumann, ekzemple la emo de Schumann al „malnova“ muziko, precipe al la polifoniaj komponteknikoj de [[Johann Sebastian Bach]]. La komponaĵoj de Schumann havis pregan efikon sur Brahms. Tio montras ekz. komparo de la temoj el la 1-a movimento de la 1-a piankonĉerto de Brahms kun tiuj el la 1-a movimento de la violonkonĉerto de Schumann. Ĉi tiun profundan violonkonĉerton en d-minoro, kiun Robert Schumann verkis en 1853, maljuste retenis Clara Schumann kaj [[Johannes Brahms]]. La kaŭzo estis , ke [[violonisto]] [[Joseph Joachim]], kiu ludis la verkon nur dum proboj, opiniis partojn el ĝi kaj nome la trian movimenton kiel tro malfacilajn. Oni ne opiniis ĝin taŭga por publikigo. Nur en 1937 ĝi estis presata kaj unuafoje prezentata en [[Berlino]]. == La fino == La 10-an de februaro 1854 ja ne komencis la sufertempo de Schumann, lia sufero - kiel oni nun scias - kaŭzita de sifiliso kaj mania-depresiva malsano tamen rapide plimalboniĝis: Li plendis pri "aŭdafekcioj". Tonoj, akordoj, tutaj muzikpecoj tumultis en lia kapo kaj rabis al li la dormon. Tage kaj nokte Schumann nun estis observata far sia edzino kaj gefiloj kaj staris sub kuracista kontrolo, tamen la 27-an de februaro li povis forlasi la domon ĉe Bilker Straße en neobservata momento. Malgraŭ vivoplenaj stratoj je ĉi tiu karnavala lundo neniu rimarkis la figuron, kiu alstrebis la flosponton en Oberkassel. Robert Schumann grimpis trans la balustradon kaj sin faligis, post kiam li ĵetis sian edziĝoringon en la akvon, en la riveron. Rejnŝipistoj tiris la mortemulon sur ferdekon. Li estis kondukata hejmen kaj prizorgata de alvokita kuracisto. Lia edzino [[Clara Schumann|Clara]] rifuĝis kun siaj gefiloj al amikino. [[Dosiero:Bnschum1.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Schumann-domo Bonn|Schumann-domo]] en Bonn, la iama sanigejo]] Kiam Schumann estis transportata en la sanigejo resp. flegejo malfermita en 1854 de d-ro Franz Richarz en [[Endenich]] ĉe [[Bonn]], lia posteno kiel muzikdirektoro komence restis neokupita, la salajro estis plue transkontigata al la familio. Diversaj biografioj konjektis, ke Robert rigardus sin dum sia sufertempo kiel "krimulo", kiu povus "suferigi" sian amatan edzinon, kio motivigus lin iri propradecide en privatan sanigejon. Tio ĉi ne estas dokumentita per faktoj kaj intertempe tre disputata. En la taglibronotoj de Robert, kiuj atingas ĝis la 17-an de februaro, pri tio nenio tekstas. Tamen la fonto de la asertoj estas konata: La unua biografiisto pri Clara Schumann, Berthold Litzmann, disvastigis tion en sia trivoluma verko aperinta en 1908 ''Clara Schumann. Ein Künstlerleben. Nach Tagebüchern und Briefen''. La taglibrojn kaj leterojn, estantaj en lia posedaĵo, Litzmann tamen ne postlasis al la posteularo por trarigardo (onidire li bruligis ilin). Diversfoje (tiel ankaŭ Dieter Kühn en ''Clara Schumann. Klavier'') oni supozas, ke Litzmann klarigus la konduton de Clara post la enigado de ŝia edzo en la sanigejon (ŝi vizitis lin - tamen laŭkonsile de la kuracistoj - nur post pli ol du jaroj, nome du tagojn antaŭ lia morto) per tio, ke li prezentis Robert-on kiel riskon por ŝi kaj ŝia familio. Post la publikigo de la malsanodosiero ĉi tiu estas postplenumebla. En la unua jaro de sia restado en la sanigejo Schumann foje ankoraŭ ludis pianon. Li studis komponaĵojn de Brahms kaj legis multe. Sed pli kaj pli lin atingis halucinoj. Sur tiuj li reagis per kolereksplodoj kaj perforto kontraŭ la gardistoj. [[Bettina von Arnim]], [[Joseph Joachim]] kaj [[Johannes Brahms]] vizitis lin, raportis malsame pri lia farto. Clara vizitis Schumann nur mallonge antaŭ lia morto, la 27-an de julio 1856, kiam li jam rifuzis manĝi. La 29-an de julio li mortis; neniu ĉeestis. Je la vespero de la 31-a de julio 1856 Schumann estis entombigita sur la [[Alter Friedhof Bonn|Malnova Tombejo]] en Bonn. Clara transvivis sian edzon je 40 jaroj. Ŝi estis entombigita apud li en la komuna [[honortombo]]. == Verkaro == Robert Schumann verkis komponaĵojn ĉefe por piano, sed ankaŭ kantaĵojn, aranĝojn por orkestro, ĉambran muzikon kaj unu operon. Sube estas kelkaj el la ĉefaj komponaĵoj de Schumann. === Pianoverkoj === * ''[[Ok polonezoj]]'' por piano je 4 manoj, sen verknumero (1828) * Variacioj sur la nomo Abegg, Op. 1 (1830) * ''Papillons'', Op. 2 (1829-1831) * ''Studien für das Pianoforte nach Capricen von Paganini'' op. 3 (1832) * Intermezoj op. 4 (1832) * Impromptus über eine Romanze von [[Clara Schumann|Clara Wieck]] op. 5 (1-a versio: 1833, 2-a versio: 1850) * ''[[Davidsbündlertänze]]''. 18 Charakterstücke op. 6 (1837) * ''[[Tokato]]'' op. 7 (frua versio: 1829/1830,fina versio: 1833) * ''[http://www.youtube.com/watch?v=B_pgp8Rfnxo Allegro Op. 8]'' (1835) * ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]'' op. 9 (1833 kaj vintre 1834/1835) * ''Sechs Konzert-Etüden nach Capricen von Paganini'' op. 10 (1832/1833) * [[Sonato]] n-o 1 f♯-minora op. 11 (1832–1835) * ''[[Fantazipecoj op. 12]]'' (1837; n-o 7: verŝajne jam 1836) * 12 simfoniaj studaĵoj op. 13 (1-a versio: 1834–1835, eble ankaŭ 1836, 2-a versio: 1849–1851) * Koncerto sen orkestro (sonato n-o 3 f-minora) op. 14 (1-a versio: 1835/1836, 2-a versio: inter aprilo 1850 kaj junio 1852) * ''[[Kinderszenen]]'' ("Infanaĝaj scenoj") op. 15 (1838; n-o 6 kaj 9: supozeble jam 1837) * ''[[Kreisleriana]]'' op. 16 (1838) * Fantazio, Op. 17 (1836/1838) * ''Arabeske'', Op. 18 (1838–1839) * ''Blumenstück'' op. 19 (1838–1839) * ''[[Humoresko]]'' op. 20 (1838–1839) * ''Novelettes'', op. 21 (1838) * Sonato n-o 2 g-minora op. 22 (junio 1830, 1833, oktobro 1835 kaj decembro 1838) * ''Nachtstücke'' op. 23 (1839/1840) * ''Faschingsschwank aus Wien''. Fantazibildoj por piano op. 26 (n-oj 1-4: 1839; n-o 5: supozeble vintron 1839/1840) * Tri romancoj op. 28 (1839) * Skerco, ĝigo, romanco kaj fugeto op. 32 (n-oj 1-3: 1838; n-o 4: oktobre 1839) * Andante kaj variacioj B♭-maĵora por du pianoj op. 46 (1843) (originala versio por du pianoj, du violonĉeloj kaj korno) * Studaĵoj por pedalpianego. Ses pecoj laŭ kanona formo op. 56 (1845) * ''Skizoj por pedalpianego'' op. 58 (1845) * 6 [[fugo]]j pri BACH por [[orgeno]] aŭ pedalpianego op. 60 (1845; revizado: 1846) * ''Bilder aus Osten''. Ses impromptuoj op. 66 (je 4 manoj) (1848) * [[Album für die Jugend]] op. 68 (1848) * Kvar fugoj op. 72 (1845) * Kvar marŝoj op. 76 (1849) * ''Waldszenen''. Naŭ pecoj op. 82 (1848–1849) * Dek du pianopecoj je 4 manoj por malgrandaj kaj grandaj infanoj op. 85 (1849) * ''Bunte Blätter''. Dek kvar pianopecoj op. 99 (1834/1835(?)-1849, kompilado de la albumo: fine de 1850) * ''Ball-Szenen''. Naŭ karkerizaj pecoj (je 4 manoj) op. 109 (1849/1851) * ''[[Fantasiestücke op. 111 (Schumann)|Drei Fantasiestücke]]'' op. 111 (1851) * ''Drei Klaviersonaten für die Jugend'' op. 118 (1853) * ''Albumblätter''. 20 pianopecoj op. 124 (1832/1833, 1835–1839, 1841, 1843, 1845, 1853) * ''Sieben Klavierstücke in Fughettenform'' op. 126 (1853) * ''Kinderball''. Ses facilaj dancopecoj (je kvar manoj) op. 130 (1853; Nr. 3: verŝajne 1850) * ''Gesänge der Frühe''. Kvin pianopecoj op. 133 (1853) * [[Geistervariationen|Temo kun variacioj E♭-maĵora]] ''(Geistervariationen)'' (1854) === Simfonioj === * [[1-a simfonio (Schumann)|n-o 1 en B♭-maĵoro]] op. 38, ''Printempa simfonio'' (1841) * [[2-a simfonio (Schumann)|n-o 2 en C-maĵoro]] op. 61, (1845/1846, Revision 1846/1847) * [[3-a simfonio (Schumann)|n-o 3 en E♭-maĵoro]] op. 97, ''Rejnlanda simfonio'' (1850) * [[4-a simfonio (Schumann)|n-o 4 en d-minoro]] op. 120 (unua versio 1841, translaborado al fina versio 1851) * ''Jugendsinfonie'' resp. ''Zwickauer Sinfonie'' en g-minoro (1832/1833) === Konĉertaj verkoj === * [[pianokonĉerto (Schumann)|Konĉerto por piano]] kaj orkestro en a-minoro op. 54 (Originala versio de la 1-a movimento: majon 1841; revizado: aŭguste 1841, januare 1843, denove ĝisfine de julio 1845; 2-a kaj 3-a movimento: 1845) * Konĉertpeco por kvar kornoj kaj granda orkestro F-maĵoro op. 86 (18-an de februaro ĝis 11-an de marto 1849); ankaŭ versio por piano kaj orkestro far la komponisto * Introduktion und Allegro appassionato. Konĉertpeco por piano kaj orkestro op. 92 (18-an – 26-an de septembro 1849) * Konĉerto por violonĉelo kaj orkestro en a-minoro op. 129 (oktobro/novembro 1850); ankaŭ versio por violono kaj orkestro far la komponisto * Konĉert-''Allegro'' kun enkonduko por piano kaj orkestro op. 134 (24.–30. Aŭgusto 1853) * [[Violonkonĉerto (Schumann)|Konĉerto por violono kaj orkestro]] en d-minoro sen verknumero 23 (21-an de septembro ĝis 3-an de oktobro 1853) === Orkestroverkoj kaj ĥorverkoj kun orkestro (elekto) === * [[Uverturo]], skerco kaj finalo por orkestro op. 52 (1841/45) * ''Manfred''. Drameca poemo en tri partoj laŭ [[George Gordon Byron|Lord Byron]] op. 115 (1848) * [[Das Paradies und die Peri]]. Poeziaĵo el „Lalla Rookh“ de Thomas Moore por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 50 (teksto: 1841–42; skizado kaj ellaborado: 1843) * ''Der Rose Pilgerfahrt'' ([[Heinrich Moritz Horn]]) por kantsoloistoj, miksita ĥoro kaj orkestro op. 112 (1851) * ''Des Sängers Fluch''. Balado laŭ [[Ludwig Uhland]] por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 139 (teksto: 1851; skizoj kaj partituro: Januaro 1852; revidita la 9-an de oktobro 1852) * ''Missa sacra'' (Messe in c-Moll) por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 147 (Februaro ĝis aprilo 1852; ofertorio kaj versio kun orgenakompanado: marto 1853) * [[Rekviemo]] por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 148 (1852) * ''Szenen aus Goethes Faust'' por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro; verko sen verknumero 3 (1844–1853) === Ĉambromuziko === * Tri [[arĉkvarteto]]j op. 41, n-o 1 a-minora, n-o 2 F-maĵora, m-o 3 A-maĵora (1842) * [[Kvinteto E♭-maĵora op. 44 (Schumann)|Pianokvinteto E♭-maĵora op. 44]] (septembro/oktobro 1842) * [[Pianokvarteto]] E♭-maĵora op. 47 (oktobro/novembro 1842) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 1 d-minora op. 63 (1847) * Adaĝo kaj ''Allegro'' por piano kaj korno (violono aŭ violonĉelo laŭplaĉe) op. 70 (14-an – 17-an de februaro 1849) * [[Fantasiestücke op. 73 (Schumann)|Drei Fantasiestücke]] por piano kaj klarneto (violono aŭ violonĉelo laŭplaĉe) op. 73 (11-an – 13-an, eble 15-an de februaro 1849) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 2 F-maĵoro op. 80 (Skizado kaj ellaborado: 2-an – 4-an de aŭgusto 1847, revizado: 26-an de septembro ĝis 1-an de novembro 1847 kaj 5-an – 9-an de aprilo 1849) * [[Fantasiestücke op. 88 (Schumann)|Fantasiestücke op. 88]] por piano, violono kaj violonĉelo * Tri romancoj por hobojo kaj piano (violono aŭ klarneto laŭplaĉe) op. 94 (7-an – 12-an de decembro 1849) * ''Fünf Stücke im Volkston'' por violoncelo (violono laŭplaĉe) kaj piano op. 102 (13-an – 15-an kaj 17-an de aprilo 1849) * Violonsonato n-o 1 a--minora op. 105 (12-an – 16-an de septembro 1851) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 3 g-minora op. 110 (2-an – 9-an de oktobro 1851) * [[Märchenbilder (Schumann)|Märchenbilder]] por piano kaj vjolo (violono laŭplaĉe) op. 113 (1-an – 4-an de marto 1851) * Violonsonato n-o 2 d-minora op. 121 (26-an de oktobro ĝis 2-an de novembro 1851) * [[Märchenerzählungen (Schumann)|Märchenerzählungen]] por klarneto (violono laŭplaĉe), vjolo kaj piano op. 132 (9-an – 11-an de oktobro 1853) * Violonsonato n-o 3 a-minora sen verknumero 2 (inkluzive movimentojn 2 kaj 4 el la ''F.A.E.-Sonate'', komuna komponaĵo de Robert Schumann, Johannes Brahms kaj Albert Dietrich) (21-an de oktobro ĝis 1-an de novembro 1853) === Lidoj (elekto) === * ''Liederkreis'' laŭ [[Heinrich Heine]] por kantvoĉo kaj piano op. 24 (Februaro 1840) * ''Myrthen''. [[Lido]]ciklo por kantvoĉo kaj piano op. 25 (Januaro ĝis aprilo 1840) * Tri poemoj laŭ [[Emanuel Geibel]] por plurvoĉa kantado kaj piano op. 29 (n-o 1 und 2: Fine de julio/komence de aŭgusto 1840; n-o 3: oktobron 1840) * Tri poemoj laŭ [[Emanuel Geibel]] por kantvoĉo kaj piano op. 30 (31-an de julio ĝis 2-an de aŭgusto 1840) * Tri kantoj laŭ [[Adelbert von Chamisso]] por kantvoĉo kaj piano op. 31 (13-an kaj 14-an de julio 1840) * Dek du lidoj: Lidoserio laŭ [[Justinus Kerner]] por kantvoĉo kaj piano op. 35 (20-an de novembro ĝis 29-an de decembro 1840) * Dek du poemoj el ''Liebesfrühling'' de [[Friedrich Rückert]] por kantvoĉo kaj piano (kune kun Clara Schumann) op. 37 (1841) [[Dosiero:Schumann Liederkreis Mondnacht.png|eta|250ra|''„Liederkreis op. 39“:'' Komenco de la lido ''„Mondnacht“'']] [[Dosiero:Schumann Liederkreis Zwielicht.png|eta|250ra|''„Liederkreis op. 39“:'' Komenco de la lido ''„Zwielicht“'']] * [[Liederkreis op. 39 (Schumann)|Liederkreis op. 39]] laŭ [[Joseph von Eichendorff|Joseph Freiherrn von Eichendorff]] por kantvoĉo kaj piano (1-an ĝis 20-an de majo 1840; revizado 1849) * ''[[Frauenliebe und -leben]]''. Ok lidoj laŭ [[Adelbert von Chamisso]] por kantvoĉo kaj piano op. 42 (Skizado: 11-an kaj 12-an de julio, ellaborado: aŭgusto 1840, revizado: 7-an de majo 1843) * ''[[Dichterliebe]]''. Lidociklo el ''Buch der Lieder'' de [[Heinrich Heine]] por kantvoĉo kaj piano op. 48 (24-an de Mai ĝis 1-an de Juni 1840) * ''Belsatzar''. Balado laŭ [[Heinrich Heine]] por malalta kantvoĉo kaj piano op. 57 (7-an de februaro 1840) * Lieder für die Jugend op. 79 (fine de aprilo – fine de junio 1849) * ''Gedichte der Königin [[Maria Stuart]]'' por kantvoĉo kaj piano op. 135 (9-an – 10-an, 13-an – 15-an und 16-an de decembro 1852) === Ĥormuziko === * Romancoj kaj baladoj por miksita ĥoro, kajeroj 1 kaj 2 op. 67/op. 75 (marto/aprilo 1849) * Romancoj kaj baladoj por ĥoro, kajeroj 3 kaj 4 op. 145/op. 146 (1849) === Opero === * ''[[Genoveva (Oper)|Genoveva]]'' op. 81 (1847/48) == Monumentoj == [[Dosiero:Robertschumann.jpg|eta|250ra|Robert-Schumann, sidoskulpturo de [[Johannes Hartmann (skulptisto)|Johannes Hartmann]] in Zwickau]] [[Dosiero:Bonn Schumannhaus Robert Schumann Statue Hrdlicka 2009 05 31.jpg|eta|250ra|[[Alfred Hrdlicka]]:<br />''Robert Schumann'']] * 1875, Robert-Schumann-monumento ĉe Moritzbastei en [[Lepsiko]] * 1880, Monumento por la tombejo de Schumann sur [[Alter Friedhof Bonn|Alter Friedhof]] en [[Bonn]] de [[Adolf von Donndorf]] * 1901, Robert-Schumann-monumento sur Hauptmarkt en [[Zwickau]] de Johannes Hartmann, Lepsiko * 1901, Robert-Schumann-memortabulo en [[Aš|Aš/Asch]] ''([[Ĉeĥio]])'' * 1986, Robert-Schumann-steleo ĉe Zwingerteich malantaŭ la Semperoper en Dresdeno de [[Charlotte Sommer-Landgraf]] * 1997, Robert-Schumann-busto en Kurpark je [[Kreischa]] (ĉe [[Dresdeno]], [[Saksio]]) de Hans Kazzer * 2006, Robert-Schumann-monumento antaŭ la Schumann-domo en Bonn-Endenich de [[Alfred Hrdlicka]] == Filmigoj == * ''[[Amkanto (filmo)|Amkanto]]'' (Usono, 1947). Ĉefroluloj: [[Katharine Hepburn]] kiel Clara Schumann, [[Paul Henreid]] kiel Robert Schumann, krome: [[Leo G. Carroll]], [[Henry Daniell]]. Reĝio: [[Clarence Brown]] * ''[[Frühlingssinfonie (Film)|Frühlingssinfonie]]'' (Germanio 1982). Ĉefroluloj: [[Nastassja Kinski]] kiel Clara Schumann, [[Herbert Grönemeyer]] kiel Robert Schumann, krome [[André Heller]], [[Rolf Hoppe]], [[Gidon Kremer]], [[Bernhard Wicki]]. Reĝio: [[Peter Schamoni]]; libro: Peter Schamoni kaj [[Hans A. Neunzig]] * ''[[Dr. Robert Schumann, Teufelsromantiker]]'' (Germanio, 1999). Ĉefroluloj: [[Michael Maertens]] kiel Robert Schumann, [[Bettina Kurth]] kiel Clara Wieck, krome: [[Will Quadflieg]], [[Ulrich Wildgruber]], [[Monica Bleibtreu]]. Reĝio: [[Ernst-Günter Seibt]], [[Christine Soetbeer]] * ''[[Geliebte Clara]]'' (Germanio/Fancio/Hungario 2008). Ĉefroluloj: [[Martina Gedeck]] kiel Clara Schumann, [[Pascal Greggory]] kiel Robert Schumann kaj [[Malik Zidi]] kiel Johannes Brahms. Reĝio: [[Helma Sanders-Brahms]] * ''[[Hommage an Robert Schumann]]'' (Germanio, 2010). Ĉefroluloj: [[Marie Versini]] kiel Clara kaj [[Timur Sergeynia]]. Reĝio: [[Pierre Viallet]] == Pluaĵoj == Robert Schumann estis dumvive ĝis sia restado en Endenich fervora ludanto de [[ŝako]]. Tion dokumentas notoj en liaj taglibroj<ref>Robert Schumann: ''Leipziger Lebensbuch (Tagebuch) 1831–1838'', S. 163ff., Robert-Schumann-Haus Zwickau, Archiv-Nr. 4871,VII,A,a,4-A3</ref> pri ludantoj el lia studotempo en Lepsiko, partiofragmentoj kaj kopioj de finaj fazoj de ŝakludoj el libro. == Literaturo == [[Dosiero:DBP 1956 234 Robert Schumann.jpg|eta|250ra|[[Briefmarken-Jahrgang 1956 der Deutschen Bundespost|Briefmarke der Deutschen Bundespost (1956)]] zum 100. Todestag]] [[Dosiero:DDR-robertschumann20-1956.jpg|eta|250ra|Briefmarke der DDR (1956) zum 100. Todestag]] * Siegfried Kross: ''Robert Schumann im Spannungsfeld von Romantik und Biedermeier'', in: Bonner Geschichtsblätter Band 33 (1981), Bonner Heimat- und Geschichtsverein und Stadtarchiv Bonn * Barbara Meier: ''Robert Schumann'', überarbeitete Neuausgabe, Rowohlt Verlag, Reinbek 2010, ISBN 978-3-499-50714-4 * Leander Hotaki: ''Robert Schumanns Mottosammlung. Übertragung, Kommentar, Einführung'', Freiburg i.Br. 1998, ISBN 3-7930-9173-2 * Ernst Burger: ''Robert Schumann – Eine Lebenschronik in Bildern und Dokumenten'', Schott Verlag Mainz 1998, ISBN 3-7957-0343-3 * Arnfried Edler: ''Robert Schumann und seine Zeit'', Laaber-Verlag, 3. korrigierte und erweiterte Aufl. 2008, ISBN 978-3-89007-653-9 * Wolfgang Boetticher: ''Robert Schumann – Leben und Werk'', Noetzel Verlag 2004, ISBN 3-7959-0804-3 [http://www.nadir.org/nadir/periodika/jungle_world/_98/50/08b.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070701032934/http://www.nadir.org/nadir/periodika/jungle_world/_98/50/08b.htm |date=2007-07-01 }} * Udo Rauchfleisch: ''Robert Schumann – Eine psychoanalytische Annäherung'', Verlag Vandenhoeck & Ruprecht 2004, ISBN 3-525-01627-1 * Helmut Loos (Hrsg.): ''Robert Schumann. Interpretationen seiner Werke'', 2 Bände, Laaber-Verlag 2005, ISBN 3-89007-447-2 * Ulrich Tadday (Hrsg.): ''Schumann Handbuch'', Kassel und Stuttgart 2006, ISBN 3-476-01671-4 * Gerd Nauhaus und Ingrid Bodsch (Hrsg.): ''Dichtergarten für Musik. Eine Anthologie für Freunde der Literatur und Musik'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2007, ISBN 3-86600-003-0 / 978-3-86600-003-2 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Bernhard R. Appel (Hrsg.): ''Robert Schumann in Endenich (1854–1856). Krankenakten, Briefzeugnisse und zeitgenössische Berichte'', Verlag Schott, Mainz 2006, ISBN 3-7957-0527-4 * Ingrid Bodsch/ Gerd Nauhaus (Hrsg.): ''Zwischen Poesie und Musik. Robert Schumann – früh und spät. Begleitbuch zur gleichnamigen Sonderausstellung'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2006, ISBN 3-86600-000-6 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Gerd Nauhaus/ Ingrid Bodsch/ Ute Bär/ Susanna Kosmale (Hrsg.): ''Clara Schumann. Blumenbuch für Robert'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2006, ISBN 3-86600-001-4 [im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn vergriffen! Erhältlich nur noch in wenigen Exemplaren an der Kasse des Robert-Schumann-Hauses Zwickau] * Gerd Nauhaus/ Ingrid Bodsch (Hrsg.): ''Clara und Robert Schumann. Ehetagebücher'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2007, ISBN 3-86600-002-2 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Edda Burger-Güntert: ''Robert Schumanns Szenen aus Goethes Faust – Dichtung und Musik'', Rombach Verlag, Freiburg i.Br. 2006, ISBN 3-7930-9455-3 == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Robert Schumann}} {{Vikicitaro|Robert Schumann}} === Partituroj === * [http://imslp.org/wiki/Schumann Partituroj de la komponaĵoj de Schumann en IMSLP] === Literaturo de kaj pri Schumann === * {{DNB|118611666}} * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz68987.html#indexcontent Robert Schumann] en la ''Deutsche Biographie'' ({{de}}) * [http://www.saw-leipzig.de/forschung/projekte/edition-der-briefe-robert-und-clara-schumanns-mit-freunden-und-kuenstlerkollegen Saksa Akademio de Sciencoj]: Eldono de la leteroj de Robert kaj Clara Schumann kun amikoj kaj artokolegoj ({{de}}) * [http://schumannhaus-bonn.de/schumannhaus/schumann-biographie/ Robert Schumann, Biografio de G. Nauhaus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151018181736/http://schumannhaus-bonn.de/schumannhaus/schumann-biographie/ |date=2015-10-18 }} ({{de}}) * [http://www.zeno.org/Musik/M/Abert,+Hermann/Robert+Schumann La Schumann-biografio de [[Hermann Abert]] kiel digitala plenteksto] * [http://www.koelnklavier.de/quellen/schumann/_index.html koelnklavier.de] – Robert Schumann: Gesammelte Schriften über Musik und Musiker (Leipzig, 1854) – kiel konektita versio (eltiraĵoj) * [http://www.literaturport.de/index.php?id=28&tid=55&tid2=55&cHash=4f12e01712 Unuhora legaĵo el la fruaj geedzaj taglibroj de la Schumann] * [http://www.daskulturradio.de/programm/schema/sendungen/robert_schumann.html Robert Schumann. Elsendoserio okaze de la 200-a naskiĝdatreveno]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en [[RBB]], 3-an de januaro - 27-an de junio 2010, kun [http://www.daskulturradio.de/programm/schema/sendungen/robert_schumann/beitraege/robert_schumann_manuskripte.html manuskriptoj]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Sonregistraĵoj === * [http://www.impresario.ch/karaoke/index.php?query=Schumann Selektaj lidoj (MIDI)] * [http://pianosociety.com/cms/index.php?section=88 Piano Society – Schumann] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070709060956/http://pianosociety.com/cms/index.php?section=88 |date=2007-07-09 }} – libere alireblaj sonregistraĵoj * [http://www.classicistranieri.com/dblog/articolo.asp?articolo=6034 Davidsbündlertänze] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312042018/http://www.classicistranieri.com/dblog/articolo.asp?articolo=6034 |date=2007-03-12 }} – libere alirebla sonregistraĵo === Ceteraĵoj === * [http://www.schumannhaus-bonn.de La Schumann-domo en Bonn-Endenich] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171006212334/http://www.schumannhaus-bonn.de/ |date=2017-10-06 }} * [http://www.schumann-verein.de Schumann-domo en Lepsiko] * [http://www.robert-schumann-haus.de Naskigdomo de Schumann en Zwickau] * [http://www.schumann-gesellschaft.de/ Hejmpaĝaro de la Robert-Schumann-Gesellschaft Düsseldorf e.V.] * [http://www.schumanniade.de/ Hejmpaĝaro de Kunst- und Kulturverein „Robert Schumann“ Kreischa e.&nbsp;V. kaj de ties Schumann-festivalo] * [http://www.klassika.info/Komponisten/Schumann Informoj pri Robert Schumann kaj verklisto] * [http://www.schumann-portal.de schumann.portal.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060526035349/http://www.schumann-portal.de/ |date=2006-05-26 }} – Portalo pri Robert Schumann * [http://www.schumannzwickau.de/zitate_lebensregeln.asp Muzikaj domaj kaj vivreguloj ĉe www.schumannzwickau.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130615061900/http://www.schumannzwickau.de/zitate_lebensregeln.asp |date=2013-06-15 }} == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> {{Portalo Muziko}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|39}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schumann, Robert}} [[Kategorio:Robert Schumann| ]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] 7pfmexuqt8bkgcgeijksjhc4booak0q 0 230015 9478706 9456766 2026-09-20T05:47:19Z Sj1mor 12103 9478706 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Athens Roman Agora 4-2004 1.JPG|eta|<center>ruinoj de la [[romia agoro]] de [[Ateno]].]] La '''agoro''' ([[greke]] ἀγορά - ''agora'') laŭ [[PIV]] estas centra "placo en la antikvaj helenaj urboj". Tamen en [[antikva Grekio]] temis pri multe pli ol nur la centra placo de urbo. La agoro estis signifa [[socia institucio]] kaj karakteriza ero de [[poliso]] (antikva greka [[urboŝtato]]). Ĝi servis kiel politika kaj juĝeja kunvenejo. Ĝi plenumis la funkcion de merkata placo kaj samtempe ankaŭ estis grava [[kulto|kulta]] loko de la urba socio. [[Altaro]]j kaj etaj [[templo]]j tial apartenis al la aspekto de ĉiu agoro. Kiel administra centro la placo ofte ĉirkaŭiĝis ankaŭ de la oficejoj de la urbaj politikaj kaj administraj institucioj. La aspekto de la agoroj ĝenerale difiniĝis de kolonaraj haloj, kiuj uzeblis por diversaj celoj. Precipe por la rolo de la agoro kiel ĉiutaga kunvenejo de la urbanoj tiaj haloj utilis, ĉar ili ofertis al la vizitantoj protekton de la sunradioj, de pluvo kaj vento. En la grekaj urboj de [[Malgrandazio]] ofte ekzistis pluraj agoroj kun malsamaj signifoj. En multaj urboj la urbeca kaj pompa trakonstruo de la centraj placoj tamen nur okazis dum la [[helenismo|helenisma]]-[[Romia Imperio|romia]] epoko. Antaŭe, en [[antikva Grekio]] la agoro foje nur estis malferma placo sen dekoro. Funkcio kaj aspekto de la agoroj parte samas al tiu de la centra placo ''Forumo'' de la grandurboj en la [[Romia Imperio]]. La plej konata agoro estis tiuj de [[Ateno]] nome la [[Antikva Agoro de Ateno|Antikva Agoro]] kaj la [[Romia Agoro]]. Pliaj konataj agoroj troviĝis ekzemple en [[Priene]] kaj [[Mileto (Malgrandazio)]], en [[Malgrandazio]]. Ĉe Azorín ĝi estas ''Ampleksaĵo, placo, kunvenejo, en la antikvaj grekaj urboj; kiel la Foro [tiele], ĉe la romanoj; kiel la Zoco [tiele], ĉe la araboj''.<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 6.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Agorafobio]]: timo esti en publikaj lokoj * [[Forumo]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Antikva Grekio]] 4h94ten90qm1vzlwxemgmc2ts56aa4w 0 231110 9478864 9045385 2026-09-20T08:57:59Z Sj1mor 12103 9478864 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = {{#invoke:Wikidata|claim|P1448}} | eonomo = {{paĝonomo}} | emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | bildo_priskribo = | tipo = | celo = | agareo = | fondodato = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | mapo = | sidejo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P159}}]], [[{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]] | estro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron de ekofico --> | dungitaro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --> | lingvoj = | TTT-ejo = {{oficiala retejo}} | regiono-ISO = AT-9 |Mapo en angulo= VienoOSM |situo sur mapo= Vieno (Interna Urbo) |zomo=13 }} La '''Hispana (Kortega) Rajdlernejo''' ({{lang-de|Spanische Hofreitschule}} [ŜPAniŝe HOFrajtŝule]) estas rajdinstituto en [[Vieno]], kiu originale servis rajd-instruon por la imperiestra familio. Ĝi estis malfermita por la publiko post la unua mondmilito kaj ĝi iĝis turisma allogaĵo. == Historio == [[Dosiero:Maestoso Basowizza & Oberbereiter Hausberger.jpg|eta]] La rajdlernejo estis fondita en 1572 kaj tiel ĝi estas la plej malnova rajdada instituto de la mondo. Oni rajdadis en la unuaj jaroj per hispandevenaj ĉevaloj, poste oni ŝanĝis al la [[lipica ĉevalo]]. La instituto estas ekde [[2001]] finance memstara, sed restis en ŝtata posedaĵo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.srs.at oficiala paĝo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Interna urbo (Vieno)]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Aŭstrio]] f3ucc7qnhba3vkegvzgbvuluva04k60 0 232740 9478604 9462161 2026-09-19T19:42:52Z LilyKitty 25129 de socia medio 9478604 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''sociaj rilatoj''' estas multnombraj sociaj interagadoj (regulataj de sociaj konvencioj) inter du aŭ pliaj personoj havantaj sociajn poziciojn kaj realigantaj sociajn rolojn. Rezulto de la rilato estas modifo de la konduto. En sociologia hierarkio, la sociaj rilatoj estas pli bazaj ol la [[konduto]], la sociaj agoj, la socia moraro, la [[Socia kontrakto|sociaj kontaktoj]] kaj la socia interagado. La sociaj rilatoj formas la bazon de konceptoj kiel [[Socia organiziĝo|socia organizo]], socia strukturo, [[socia movado]] kaj socia sistemo. == Enhavo de la socia rilato == Ekzemploj por la enhavo de la [[interagado]] estas la [[estreco]] kaj la [[socia grupo]], kie estas ĉiuj mekanismoj por la planado kaj pristudo de la interagoj de la personoj. La socia ago en la rilatoj estas pli antaŭenaj, pensante en la intenseco de la agoj, kaj ĉefe reagoj de unu respektive la alian aŭ aliaj de formo ĉu akcidenta ĉu regula aŭ ripetita aŭ neregula laŭ la agmaniero ĉu racia ĉu instrumenta aŭ emocia aŭ tradicia (Weber). La {{J|interpersona rilato}} setligas la indikojn de la kulturo de la grupo kaj ties transsendo laŭ la procezo de [[socialigo]], modifas la konduton per la interveno de la aliaj individuoj laŭ sekvenco de ''rilatoj'' egala al lernado, krome bazigas la percepton, la motivigon, la lernadon kaj la adaptigon pro la interŝanĝo de reguloj kaj kredoj (Canals), kiu prikomentas na James Kennedy kaj Russell C. Eberhart, kiuj dediĉis sian penson sur ĉio tio. Ili diras, ke por modli la homan interrilaton necess modli la individuojn laŭ socia kunteksto, interrilatante inter si. Komentas Antonio Lucas Martín en sia lernolibro de sociologio la kondiĉoj bezonataj por la socia agado: celoj, adaptigo de resursoj al celoj kaj la integriga povo de la individuoj en la grupo per reguloj kaj pluhavante modelon en la procezo de socialigo. == Metodologio == Agustí Canals havigas siajn meditadojn pri la temo por vidigi la socian interagon. Krome en la artikolo de Juan C. Dürsteler oni inkludas tiujn bildajn variajn analizojn por la sama celo, unuigante 'vidigajn taksonojn', per desegno de retoj kaj oni proponas variajn metodojn de bildaj reprezentadoj, aŭ krome, ekzemple multajn intertranĉantajn cirklojn kiuj montras konturon por la socia ŝanĝo. Vidu la artikolon [[diagramo de Venn]]. La [[grafeoteorio]] uzata en la [[socia reto]] estas samtipa ilo. Aliaj vidpunktoj kiel 'socia ekkono' en [[socia psikologio]], 'rilatoj de produktado' en [[teorio de konfliktoj]], en [[simbola interagado]], ktp. == Socia agado == Ekde la klasika vidpunkto, kiel ĉe Parsons en la [[teorio de la socia agado]], tiu prilaboris unu el la plej prilaboritaj kontribuoj en ''funkcionalismo'' kaj Mead en ''simbola interagado''. Ĉe Weber, Moreno kaj Dahrendorf estas aliaj komplementaj vojoj en la [[socia agado]] kun globalaj vidpunktoj ĉe Weber. Ŝajne ekde ampleksa vidpunkto en kelkaj aŭtoroj estas sistemo de socia interagado kun strukturo, kiu havigas enhavon, kaj ke amplekse estas ''interrilatoj''. Sama simileco okazas en la ''socia sistemo'' kaj ĉe la ''socia strukturo''. == Vidu ankaŭ == *[[Dilemo de erinaco]] *[[Socia medio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} (en la hispana) * [https://web.archive.org/web/20021002224209/http://www.geocities.com/rincondepaco2001 Talcot Parsons: La socia sistemo] * [http://www.monografias.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111025063411/http://www.monografias.com/ |date=2011-10-25 }} [[Kategorio:Sociologio]] algvd8o4oj8j3e1jnsf20s0p0zmgfae 0 232752 9478712 8630375 2026-09-20T05:50:32Z Sj1mor 12103 9478712 wikitext text/x-wiki '''Socia organiziĝo''' aŭ '''socia institucio''', estas grupo de [[socia posteno|sociaj postenoj]], konektitaj de [[sociaj rilatoj]], kiuj kaŭzigas kompleksaĵon de [[socia rolo|sociaj roloj]]. Ĝi povas esti difinita je mallarĝa signifo kiel ĉiu [[institucio]] en ia [[socio]] kiu funkcias por atingi la [[Socialigo|socialigon]] de grupoj aŭ homoj per ĝi. Komunaj ekzemploj inkludas [[instruado]]n, [[Registaro|registaron]], [[Familio|familiojn]], la diversajn tipojn de [[ekonomia sistemo]], [[Religio|religiojn]], kaj ĉiujn homojn aŭ grupojn kiuj uzas [[socia interagado|socian interagadon]]. Ĝi estas la plej grava sfero de socia vivo organizita por kunigi homajn bezonojn. Socia organiziĝo povas adapti diversajn formojn, depende de la [[socia kunteksto]]. Ekzemple, ĉe familia kunteksto la respektiva formo de socia organiziĝo estas la [[granda familio]]. Ĉe negoca kunteksto socia organiziĝo povas esti [[entrepreno]], [[kompanio]], [[korporacio]] ktp. En instrusistema kunteksto, ĝi povas esti [[lernejo]], [[universitato]], ktp. En politika kunteksto ĝi povas esti [[registaro]], [[politika partio]], ktp. Komune, fakuloj oficiale agnoskas kvin plej gravajn {{JN|socia institucio}} kiuj evidentiĝas iamaniere en ĉiu [[civilizo]] en [[historio]]: [[registaro]], [[religio]], [[eduko]], [[ekonomio]] kaj [[familio]]. Kiel simpla ekzemplo: produktaj institucioj estas dependaj de edukaj institucioj por atingi preparitan laborforton, edukaj institucioj estas dependaj de registaroj por atingi mondisponojn, kaj registaraj institucioj, siavice, rilatas al produktaj institucioj por krei riĉecon por financi la registaran elspezon. Sociologoj nomas tion "institucia interdependo". [[Max Weber]] konkludis, ke en la historio de la homaro la formoj de socia organiziĝo evoluis al [[Raciigo (sociologio)|raciigo]] laŭ la formo de [[racileĝa organiziĝo]], kiel [[burokrataro]]. ==[[Organizaĵo]] antaŭ institucioj== La termino "organizaĵo" estas en sociologio foje uzata interŝanĝe kun la termino "institucio", kiel rilate al formala organizaĵo kiel malsanulejo aŭ prizono. En aliaj partoj de sociologio, kiel ĉe [[sociologio de organizaĵoj]] kaj ĉefe ĉe [[nova instituciismo]] (ankaŭ kiel nova [[institucia ekonomio]] ĉe ekonomiko kaj [[historia instituciismo]] en politika scienco), 'organizaĵo' kaj 'institucio' aludas al du malsamaj fenomenoj. Organizaĵoj estas sociaj entoj kiuj havas membrojn, resursojn, strukturojn, aŭtoritatojn, limojn, ktp. Institucioj estas ideoj pri kial io estu farita, ŝajnas aŭ estas konsistigitaj por resti konsideritaj laŭleĝaj. Tiu temo estas iom komplika pro la fakto, ke oni povas paroli pri institucioj, kiuj regas organizaĵojn, kaj pri organizaĵoj kiel institucioj. [[kategorio:Sociologio]] rwsqz07j3cfbj51at6hfinw4tmjvexg 9478715 9478712 2026-09-20T05:50:55Z Sj1mor 12103 9478715 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Socia organiziĝo''' aŭ '''socia institucio''', estas grupo de [[socia posteno|sociaj postenoj]], konektitaj de [[sociaj rilatoj]], kiuj kaŭzigas kompleksaĵon de [[socia rolo|sociaj roloj]]. Ĝi povas esti difinita je mallarĝa signifo kiel ĉiu [[institucio]] en ia [[socio]] kiu funkcias por atingi la [[Socialigo|socialigon]] de grupoj aŭ homoj per ĝi. Komunaj ekzemploj inkludas [[instruado]]n, [[Registaro|registaron]], [[Familio|familiojn]], la diversajn tipojn de [[ekonomia sistemo]], [[Religio|religiojn]], kaj ĉiujn homojn aŭ grupojn kiuj uzas [[socia interagado|socian interagadon]]. Ĝi estas la plej grava sfero de socia vivo organizita por kunigi homajn bezonojn. Socia organiziĝo povas adapti diversajn formojn, depende de la [[socia kunteksto]]. Ekzemple, ĉe familia kunteksto la respektiva formo de socia organiziĝo estas la [[granda familio]]. Ĉe negoca kunteksto socia organiziĝo povas esti [[entrepreno]], [[kompanio]], [[korporacio]] ktp. En instrusistema kunteksto, ĝi povas esti [[lernejo]], [[universitato]], ktp. En politika kunteksto ĝi povas esti [[registaro]], [[politika partio]], ktp. Komune, fakuloj oficiale agnoskas kvin plej gravajn {{JN|socia institucio}} kiuj evidentiĝas iamaniere en ĉiu [[civilizo]] en [[historio]]: [[registaro]], [[religio]], [[eduko]], [[ekonomio]] kaj [[familio]]. Kiel simpla ekzemplo: produktaj institucioj estas dependaj de edukaj institucioj por atingi preparitan laborforton, edukaj institucioj estas dependaj de registaroj por atingi mondisponojn, kaj registaraj institucioj, siavice, rilatas al produktaj institucioj por krei riĉecon por financi la registaran elspezon. Sociologoj nomas tion "institucia interdependo". [[Max Weber]] konkludis, ke en la historio de la homaro la formoj de socia organiziĝo evoluis al [[Raciigo (sociologio)|raciigo]] laŭ la formo de [[racileĝa organiziĝo]], kiel [[burokrataro]]. ==[[Organizaĵo]] antaŭ institucioj== La termino "organizaĵo" estas en sociologio foje uzata interŝanĝe kun la termino "institucio", kiel rilate al formala organizaĵo kiel malsanulejo aŭ prizono. En aliaj partoj de sociologio, kiel ĉe [[sociologio de organizaĵoj]] kaj ĉefe ĉe [[nova instituciismo]] (ankaŭ kiel nova [[institucia ekonomio]] ĉe ekonomiko kaj [[historia instituciismo]] en politika scienco), 'organizaĵo' kaj 'institucio' aludas al du malsamaj fenomenoj. Organizaĵoj estas sociaj entoj kiuj havas membrojn, resursojn, strukturojn, aŭtoritatojn, limojn, ktp. Institucioj estas ideoj pri kial io estu farita, ŝajnas aŭ estas konsistigitaj por resti konsideritaj laŭleĝaj. Tiu temo estas iom komplika pro la fakto, ke oni povas paroli pri institucioj, kiuj regas organizaĵojn, kaj pri organizaĵoj kiel institucioj. [[kategorio:Sociologio]] ladpsorew4973z8tr7lx2g1fn8wr1o4 0 234264 9478833 9195566 2026-09-20T08:51:55Z Sj1mor 12103 9478833 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=DE-BE |situo sur mapo= Centra Berlino |zomo=13 |sidejo=Potsdamer Straße 33. |notoj=Scienca universala biblioteko<sup>[[:d:Q2495568]]</sup><br> Tuta stoko: {{unuo|32.5}} milionoj de konvenciaj kaj ciferecaj unuoj (stato: 2020)<ref>[https://www.bibliotheksstatistik.de/ bibliotheksstatistik.de]</ref> |estro1= Achim Bonte |estro1_tipo= Direktoro |trajto por kesteroj = ĉelo |kesteroj = {{ISIL |ISIL = DE-1 |ISIL-nomo = SBB, Haus Unter den Linden |ISIL2 = DE-1a |ISIL2-nomo = SBB, Haus Potsdamer Platz |ISIL3 = DE-1w |ISIL3-nomo = SBB, Zeitungsabteilung im Westhafenspeicher }}<!--fino de interna ŝablono--> }} [[Dosiero:StabiMitte 1a.jpg|eta|300ra|Domo [[Unter den Linden]]]] [[Dosiero:Staatsbibliothek zu Berlin Haus 2.jpg|eta|300ra|Domo "Potsdamer Straße"]] La '''Ŝtata Biblioteko en Berlino''' ({{lang-de|Staatsbibliothek}}) estas institucio de ''{{lang|de|Stiftung Preußischer Kulturbesitz}}'' (Fondaĵo Prusa Kulturposedaĵo). Ĝi estis fondita en 1661 de la [[Brandenburgio-Prusujo|brandenburgia]] [[princo-elektisto]] [[Frederiko Vilhelmo (Brandenburgio)|Frederiko Vilhelmo]] kaj posedas dokumentojn el ĉiuj sciencaj branĉoj, lingvoj, epokoj kaj landoj kun la fokuso al sociaj kaj socialaj sciencoj. La dokumentoj plejparte troviĝas en magazenoj. Oni povas serĉi en la elektronika katalogo kaj mendi. La uzo de ĉiuj ofertoj de la biblioteko eblas por personoj ekde la aĝo de 16 jaroj. Hodiaŭ la ''Ŝtata Biblioteko en Berlin''o apartenas al la plej grandaj bibliotekoj de Germanio kaj la plej gravaj de la mondo. Kun siaj historiaj kolektoj ĝi estas Universala Biblioteko. La du gravaj domoj situas [[Unter den Linden]] 8 kaj Potsdamer Straße 33. Grandaj trezoroj de la mondkulturo kaj de la naciaj kulturheredaĵo estas konservataj de sciencistoj kaj bibliotekistoj – interalie la plej granda Mozart-kolekto de la mondo, 80 % de ĉiuj aŭtografoj de Johann Sebastian Bach, la 5-a kaj 9-a sinfonioj de Ludwig van Beethoven, Decamerone de Boccaccio, la teksto de la germana nacia himno en la manskribo de Hoffmann von Fallersleben, unu el tre maloftaj presaĵoj de la 95 tezoj de Martin Luther, aŭtografoj kaj postlasaĵoj de famaj sciencistoj kaj historiaj gazetoj el la tuta mondo.<!--[6] Teile der im Zweiten Weltkrieg ausgelagerten Bestände gerieten am Kriegsende in polnischen Besitz. Die als Berlinka bezeichnete Sammlung umfasst zirka 300.000 Bände aus wertvollen mittelalterlichen Handschriften, Autographen unter anderem Martin Luthers und Goethes, Schillers Doktorarbeit und nicht zuletzt eine einzigartige Musikaliensammlung mit Originalpartituren der meisten Beethoven- und Mozartwerke. --> == Nacia kaj monda heredaĵo == La [[biblioteko]] havas 320 000 aŭtografojn, interalie de [[Gotthold Ephraim Lessing]], [[Goethe|Johann Wolfgang von Goethe]] kaj [[Heinrich von Kleist|Kleist]], 200 000 rarajn presaĵojn, interalie blokpresaĵojn el la frua Ming-tempo kaj la plej malnovan presaĵon el [[Japanio]], 41 600 orientajn kaj 18 000 okcidentajn manuskriptojn el la [[mezepoko]] kaj frua [[novepoko]], 1 400 heredaĵojn, interalie de [[Johann Gottfried Herder|Herder]], [[Joseph von Eichendorff|Eichendorff]], [[Gerhart Hauptmann|Hauptmann]], [[Dietrich Bonhoeffer|Bonhoeffer]] kaj [[Gustaf Gründgens|Gründgens]]. <!-- La kolekto de germanaj presaĵoj de [[1871]] ĝis [[1912]], 66 000 muzikajn manuskriptojn, 4 000 fruajn presaĵojn kaj proksimume milionon [[mapo]]jn. specialaj kolektaĵojJuro, slavaj lingvoj, kartografio, eksterlandaj ĵurnaloj, parlamentaj dokumentoj kaj topografiaj mapoj. Sondersammelgebiete sind die Rechtswissenschaften, Orientalistik bis 2005 als Sondersammelgebiet geführt, Ost- und Südostasien, Slawische Sprachen und Literatur, Veröffentlichungen zur Kartographie, Ausländische Zeitungen, Parlamentsschriften und Topographische Karten. --> == Esperanto-kolekto == Apud amaso da libroj en kaj rilate al Esperanto en la ĝenerala stoko de ''Staatsbibliothek'' oni trovas specialan Esperanto-kolekton (Laŭtradicia Aferkatalogo – Signara parto: 17 ZZ 1– 17 ZZ 2810). Ĝi enhavas pli ol 2000 volumoj da literaturo pri Esperanto kaj planlingvoj, precipe tekstojn en Esperanto, en germana, franca kaj angla lingvoj (gazetoj, tekstkolektoj, kongresraportoj, monografioj kaj aktoj de Esperanto-unuiĝoj). Ekzistas titoloj pri [[Ido (lingvo)|Ido]] kaj [[Volapuko]], krome verkoj pri [[stenografio]], vortaroj (unu-, du- kaj plurlingvaj), gramatikoj kaj lernolibroj de Esperanto, originalaj literaturaj kaj fakaj verkoj en Esperanto kaj tradukoj. Temas pri historia kolekto, la antaŭa ''Biblioteko de [[Germana Esperanto-Instituto|Esperanto-Instituto por la Germana Regno]]'' (1908–1923 (Reĝa)[[Saksa Esperanto-Instituto]]). [[Elisabeth Wunderlich]] (1889–), la sekretariino de la instituto priskribis la bibliotekon en 1921. En 1936 la lastaj Esperanto-organizaĵoj en [[Germanio]] estis malpermesitaj, kaj la Esperanto-Instituto staris antaŭ dissolviĝo en novembro. Tiam la lasta direktoro de la instituto [[Albert Steche]] ofertis la bibliotekon al Staatsbibliothek en Berlino por savi ĝin. Antaŭe ''{{lang|de|Deutsche Bücherei}}'' en [[Dresdeno]] rezignis pri la oferto. Staatsbibliothek disponas pri korespondaĵoj tiurilataj. 1800 volumoj, kaj 72 revuoj en 268 volumoj kun katalogo estis senditaj en 25 kestoj al Berlino. En la 1960-aj jaroj [[Karl Maier]] (1901–2000), lia edzino Hedwig (1909–1997) kaj aliaj [[Orienta Berlino|orientberlinaj]] esperantistoj ordigis kaj purigis la kolekton kaj zorgis pri la alireblo baze de slipa katalogo, kiu funkciis ĝis la 1990-aj jaroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Elisabeth Wunderlich: ''La ŝtata Saksa Esperanto-biblioteko''. En: [[Johannes Dietterle]] (eld.): La Vendreda Klubo. Ferdinand Hirt & Sohn, Leipzig 1921, p.&nbsp;100–102.<ref>[[La Vendreda Klubo]] [[gutenberg:47259|en project Gutenberg]]</ref> * [[Fritz Wollenberg]] (Red.): ''Esperanto – Lingvo kaj Kulturo en Berlino: [[Jubilea Libro 1903 - 2003]].'' [[Esperanto-Ligo Berlin]]o (Hrsg.), [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], [[Novjorko]], Berlino 2006 (Kontribuoj en la germana kaj en Esperanto), ISBN 1-59569-043-3, p, 153–156. * Fritz Wollenberg (Red.): ''Esperanto. Lingvo kaj kulturo en Berlino kaj Brandenburgio 111 jaroj, [[Jubilea Libro 1903 - 2014 (Berlino-Brandenburgio)|Jubilea Libro 1903-2014]]'', Esperanto-Asocio Berlino-Brandenburgio (Hrsg.), Mondial, Novjorko – Berlino 2017 (Kontribuoj en la germana kaj en Esperanto), ISBN 978-1-59569-340-2, p.&nbsp;211–215. *[[Ulrich Lins]]: Die Esperanto-Sammlung der Staatsbibliothek zu Berlin. Zum 100. Todestag von L.L. Zamenhof. En: Bibliotheksmagazin. Mitteilungen aus den Staatsbibliotheken in Berlin und [[Munkeno|München]].2/17, Statsbibliothek zu Berlin Preußischer Kulturbesitz, Bayrische Staatsbibliothek 2017, p.&nbsp;82–88. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wikimapia.org/#y=52506389&x=13370278&zo=2&l=0&m=&spnx=0.01&spny=0.01 Mapo de la lokoj] * [http://staatsbibliothek-berlin.de oficiala retpaĝo] * [http://stabikat.de Elektronika katalogo] * [http://www.ib.hu-berlin.de/%7Ewumsta/infopub/textbook/umfeld/stabivoice.html historiaj sondokumentoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051125063955/http://www.ib.hu-berlin.de/%7Ewumsta/infopub/textbook/umfeld/stabivoice.html |date=2005-11-25 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pz/zahnpage/berlit.htm Elekto de literaturo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051014223901/http://www.ib.hu-berlin.de/~pz/zahnpage/berlit.htm |date=2005-10-14 }} [[Kategorio:Bibliotekoj en Germanio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Berlino]] [[Kategorio:Esperanto en Berlino]] f39iumviw9t7qq7tl6ii14icir5iyg5 0 235728 9478824 9133609 2026-09-20T08:49:50Z Sj1mor 12103 9478824 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''YUKAWA Hideki''' [jukava] (23-an de januaro 1907, [[Tokio]], Japanio – 8-an de septembro 1981, [[Kioto]]) estis la unua [[Japanio|japana]] [[fizikisto]], aparte faka en [[partikla fiziko]], kiu ricevis [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]]<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1949/yukawa/biographical/ biografiaj informoj pri li en la retejo pri la Nobel-premio]</ref> en 1949 pro aldono de la teorio pri la [[mezono]]j de [[piono]]. Li studis en la [[Universitato de Kioto]], finis ĝin en 1929 kaj ekinstruis tie. Li doktoriĝis en la Imperiestra Universitato de Usaka en 1939. Li reiris al Kyuto kiel profesoro de la teoria fiziko kaj laboris tie inter 1939–50. Pli poste li laboris en la princetonia ([[New Jersey]], [[Usono]]) [[Institute for Advanced Study]]. Li instruis en la novjorka [[Universitato Kolumbio]] kaj de 1953 ĝis 1970 direktoro de la Instituto pri la Fizikaj Bazesploroj, en Kioto. Yukawa en 1935 ellaboris novan teorion pri la atomforto. Li tiam elmontris ekziston de mezonoj, kiuj estas korpuskloj kaj kiuj pezas inter elektrono kaj protono. Kiam la usonaj fizikistoj en 1937 malkovris mezontipon en la kosma radiado, Yukawa iĝis abrupte fama. Li laboris ekde 1947 pri pli ĝenerala teorio de la bazaj korpuskloj. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[6913 Yukawa]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Nobel-premio pri fiziko}} {{Vivtempo|Yukawa Hideki}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Japanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Teoriaj fizikistoj]] [[Kategorio:Partiklaj fizikistoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Edinburgo]] [[Kategorio:Membroj de la Akademio pri Sciencoj de Sovetunio]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] ily5we9ebf83rmkltsvo5s5wg5x5dop 0 236689 9478892 8769030 2026-09-20T09:04:22Z Sj1mor 12103 9478892 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:TIPA.JPG|eta|300ra|Vido de la ĉirkaŭaĵo de la ĉefsidejo de TIPA]] '''TIPA''' aŭ ali vorte '''Tibetan Institue for Performing Art''' laŭ sia oficiala angla nomo (eo:Tibeta Instituto por Artoj). Tiu instituto sidas en Dharamsala ekde aŭgusto [[1959]] sekvanta la ekzilon de la tibetanoj. Ĝia loko estas lernejo por tibeta teatro, opero, muziko, kaj aliaj formoj de tibeta arto kiu ne plu eblas en Tibeto. == Ligoj == [http://www.tibet.com/Artist/Tipa/tipahis.html Ligo sur la retejo de la oficejo de la dalai lamao je la angla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090307094237/http://www.tibet.com/Artist/Tipa/tipahis.html |date=2009-03-07 }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Tibeto]] kw665xpb4fxjoxdrkk1fvk292znm1md 0 237515 9478598 9421850 2026-09-19T18:04:09Z ~2026-50334-56 263571 9478598 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|duoninsulo |kategorio = |lando = Rusio |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = RU |mapo1 lokumilo = iso |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |tipo1 = reliefo |mapligilo = jes |zomo = 4 |akvejo = [[Barenca maro]] |akvejo1 = [[Blanka maro]] }} [[Dosiero:Kuolan niemimaa.jpg|eta|300px|Finnlingva mapo pri situo de la duoninsulo Kola inter la [[Barenca maro]] kaj la [[Blanka maro]]]] '''Duoninsulo Kola''' estas granda duoninsulo en nordokcidenta parto de [[Rusio]], sur regiono de [[Murmansko]]. Ĝia areo estas ĉirkaŭ 100.000 km2. Ĝi havas la etendiĝon de 300 km x 400 km inter la [[Blanka maro|Blanka]] kaj la [[Barenca maro|Barenca]] maroj. Ĝi estas geologie parto de la Balta ŝildo, konsistas el prekambriuma [[granito]] kaj [[gnejso]]. La duoninsulo riĉas je lagoj kaj riveroj. Preskaŭ la tutan duoninsulon kovras norde [[musko|muska]] kaj [[likeno|likena]] [[tundro]], kun arkta [[nana betulo]], pli sude etendiĝas marĉa [[tajgo]] kun [[betulo]], [[piceo]], [[pino]]. La grundo estas maldika kaj havas malbonan kvaliton. Ekonomie plej gravas la minado de [[apatito]] (uzata por fosforaj [[sterko]]j), sed ankaŭ [[nefelinito]] ([[:d:Q1344173|Q1344173]], speco de [[magmo]]rokaĵo, por [[aluminio]]), [[zirkonio]], [[niobio]]. Plej granda urbo de la duoninsulo estas [[Murmansko]] kun senglacia [[haveno]]. La areo estas maldense loĝata, ĉefe ĉe la bordoj, kie oni [[fiŝkaptado|fiŝkaptas]]. En la interna parto de la duoninsulo vivas [[sameoj]] kaj okupiĝas pri bredado de [[norda cervo]]. == Granda Kola Ekspedicio == La Granda Kola Ekspedicio de 1887 estis esplorekspedicio farita somere de 1887 de finnaj sciencistoj al la centraj partoj de la Kola Duoninsulo. La iniciaton por la ekspedicio prenis kaj ĝin planis la zoologo Johan Axel Palmén. La taskoj de la ekspedicio inkluzivis mapadon de la internaj regionoj de la Kola Duoninsulo, esploradon de la limo de la arbarzono, kaj studadon de la faŭno, flaŭro kaj geologio de la regiono. Duono de la financado estis ricevita de Societas pro Fauna et Flora Fennica, kaj la cetero de Universitato de Helsinko kaj privataj personoj. La ĉefa rezulto de la ekspedicio estis la konstato, ke la Kola Duoninsulo estas multe malpli arkta kaj nordrusa, kaj multe pli firme kaj nature ligita al la finna Laponio, ol oni antaŭe supozis <ref>{{cite journal|author=Uotila, Pertti|title=Finnish botanists on the Kola Peninsula (Russia) up to 1918.|journal= Memoranda Societatis Pro Fauna et Flora Fennica |year=2013|url=https://journal.fi/msff/article/view/40889/10209|pages=75–104}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Murmanska provinco]] [[Kategorio:Duoninsuloj en Rusio]] tpo7cxwd7gf8pc69vikydjfh9wzx957 9478662 9478598 2026-09-20T03:36:52Z RG72 11847 la Kola duoninsulo estas parto de Rusio, do oni uzu la ruslingvajn mapojn aŭ tiujn en Esperanto 9478662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|duoninsulo |kategorio = |lando = Rusio |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = RU |mapo1 lokumilo = iso |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |tipo1 = reliefo |mapligilo = jes |zomo = 4 |akvejo = [[Barenca maro]] |akvejo1 = [[Blanka maro]] }} [[Dosiero:Kola peninsula.png|eta|300px|Ruslingva mapo pri situo de la duoninsulo Kola inter la [[Barenca maro|Barenca]] kaj la [[Blanka maro]]j]] '''Duoninsulo Kola''' estas granda duoninsulo en nordokcidenta parto de [[Rusio]], sur regiono de [[Murmansko]]. Ĝia areo estas ĉirkaŭ 100.000 km2. Ĝi havas la etendiĝon de 300 km x 400 km inter la [[Blanka maro|Blanka]] kaj la [[Barenca maro|Barenca]] maroj. Ĝi estas geologie parto de la Balta ŝildo, konsistas el prekambriuma [[granito]] kaj [[gnejso]]. La duoninsulo riĉas je lagoj kaj riveroj. Preskaŭ la tutan duoninsulon kovras norde [[musko|muska]] kaj [[likeno|likena]] [[tundro]], kun arkta [[nana betulo]], pli sude etendiĝas marĉa [[tajgo]] kun [[betulo]], [[piceo]], [[pino]]. La grundo estas maldika kaj havas malbonan kvaliton. Ekonomie plej gravas la minado de [[apatito]] (uzata por fosforaj [[sterko]]j), sed ankaŭ [[nefelinito]] ([[:d:Q1344173|Q1344173]], speco de [[magmo]]rokaĵo, por [[aluminio]]), [[zirkonio]], [[niobio]]. Plej granda urbo de la duoninsulo estas [[Murmansko]] kun senglacia [[haveno]]. La areo estas maldense loĝata, ĉefe ĉe la bordoj, kie oni [[fiŝkaptado|fiŝkaptas]]. En la interna parto de la duoninsulo vivas [[sameoj]] kaj okupiĝas pri bredado de [[norda cervo]]. == Granda Kola Ekspedicio == La Granda Kola Ekspedicio de 1887 estis esplorekspedicio farita somere de 1887 de finnaj sciencistoj al la centraj partoj de la Kola Duoninsulo. La iniciaton por la ekspedicio prenis kaj ĝin planis la zoologo Johan Axel Palmén. La taskoj de la ekspedicio inkluzivis mapadon de la internaj regionoj de la Kola Duoninsulo, esploradon de la limo de la arbarzono, kaj studadon de la faŭno, flaŭro kaj geologio de la regiono. Duono de la financado estis ricevita de Societas pro Fauna et Flora Fennica, kaj la cetero de Universitato de Helsinko kaj privataj personoj. La ĉefa rezulto de la ekspedicio estis la konstato, ke la Kola Duoninsulo estas multe malpli arkta kaj nordrusa, kaj multe pli firme kaj nature ligita al la finna Laponio, ol oni antaŭe supozis <ref>{{cite journal|author=Uotila, Pertti|title=Finnish botanists on the Kola Peninsula (Russia) up to 1918.|journal= Memoranda Societatis Pro Fauna et Flora Fennica |year=2013|url=https://journal.fi/msff/article/view/40889/10209|pages=75–104}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Murmanska provinco]] [[Kategorio:Duoninsuloj en Rusio]] 0o539bcmz4jttpqvgtgv2omk5qcssjy 0 238463 9479015 9036309 2026-09-20T10:50:27Z Sj1mor 12103 9479015 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=GR-D}} [[Dosiero:Cathedral tower in Preveza, Greece.jpg|eta|maldekstre|230ra|{{centre|Preĝeja turo en Preveza}}]] '''Prevezo''' (novgreke Πρέβεζα, Preveza), estas malgranda havenurbo kaj komunumo ĉe la greka marbordo, inter la [[Ambrakia golfo]] ({{l-gr|Αμβρακικός κόλπος|t=Amvrakikos kolpos}}) kaj la [[Ionia maro]] aliflanke, en [[Prevezo (provinco)|provinco Prevezo]]. Ĝi estas administra centro de la samnoma provinco en la [[Epiro (administra regiono)|regiono Epiro]]. Prevezo havas 16.000 loĝantojn kaj estas sidejo de ortodoksa episkopo. Oni produktas en Prevezo precipe olivojn, laktaĵojn kaj vegetalaĵojn. Sur la duoninsulo Actium (sude de Prevezo) troviĝas trafika flughaveno. La haveno de Prevezo situas sur la okcidenta marbordo de la ambrakia golfo. La urbo ne havas fervojajn kontaktojn. La [[Eŭropa ŝoseo 55]] trairas la komunumon. == Ceteraj informoj == 6&nbsp;km norde situis la antikva urbo Nikopolis (Νικόπολις), kie okazis en [[-31|31 a.K.]] la batalo de Actium ({{lang-la|proelium Actiacum}}, kadre de la samnoma milito, {{lang-la|Bellum Actiacum}}) inter la militŝiparo de [[Aŭgusto Cezaro]] kaj tiu de [[Marko Antonio]] kaj [[Kleopatra]]. Ĉe Prevezo okazis en [[1538]] la [[marbatalo de Prevezo]], en kiu la osmana mararmeo venkis la kristanan. {{-l}} == Partneraj urboj == Partneraj urboj de la koumuno interalie estas (elektiĝis ĉiuj urboj pri kiuj jam estas esperantaj artikoloj) {{Div col|cols = 2}} * {{flago|Hispanio}} [[Altea]], [[Valencilando]], [[Hispanio]] * {{flago|Germanio}} [[Bad Kötzting]], [[Bavario]], [[Germanio]] * {{flago|Italio}} [[Bellagio]], [[Lombardio]], [[Italio]] * {{flago|Pollando}} [[Chojna]] kaj [[Dębica]], [[Pollando]] * {{flago|Francio}} [[Granville]], [[Normandio]], [[Francio]] * {{flago|Danio}} [[Holstebro]], [[Danio]] * {{flago|Belgio}} [[Houffalize]], [[Valonio]], [[Belgio]] * {{flago|Aŭstrio}} [[Judenburg]], [[Stirio]], [[Aŭstrio]] * {{flago|Finnlando}} [[Karkkila|Karkkila (Högfors)]], [[Finnlando]] * {{flago|Hungario}} [[Kőszeg]], [[Okcidenta Transdanubio]], [[Hungario]] * {{flago|Malto}} [[Marsaskala]], [[Malto]] * {{flago|Nederlando}} [[Meerssen]], [[Nederlando]] * {{flago|Litovio}} [[Pafoso]] (Πάφος), [[Kipro]] * {{flago|Litovio}} [[Prienai]], [[Litovio]] * {{flago|Britio}} [[Sherborne]], [[Dorset]], [[Anglio]] * {{flago|Rumanio}} [[Siret]], [[Rumanio]] * {{flago|Latvio}} [[Sigulda]], [[Latvio]] * {{flago|Ĉeĥio}} [[Sušice]], [[Ĉeĥio]] * {{flago|Slovakio}} [[Spišská Nová Ves]] kaj [[Zvolen]], [[Slovakio]] &nbsp; {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:Urboj de Grekio]] fnkaziumjbwqlmjlp0wk98u2u557vy8 9479016 9479015 2026-09-20T10:50:50Z Sj1mor 12103 9479016 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=GR-D}} [[Dosiero:Cathedral tower in Preveza, Greece.jpg|eta|maldekstre|230ra|{{centre|Preĝeja turo en Preveza}}]] '''Prevezo''' (novgreke Πρέβεζα, Preveza), estas malgranda havenurbo kaj komunumo ĉe la greka marbordo, inter la [[Ambrakia golfo]] ({{l-el|Αμβρακικός κόλπος|t=Amvrakikos kolpos}}) kaj la [[Ionia maro]] aliflanke, en [[Prevezo (provinco)|provinco Prevezo]]. Ĝi estas administra centro de la samnoma provinco en la [[Epiro (administra regiono)|regiono Epiro]]. Prevezo havas 16.000 loĝantojn kaj estas sidejo de ortodoksa episkopo. Oni produktas en Prevezo precipe olivojn, laktaĵojn kaj vegetalaĵojn. Sur la duoninsulo Actium (sude de Prevezo) troviĝas trafika flughaveno. La haveno de Prevezo situas sur la okcidenta marbordo de la ambrakia golfo. La urbo ne havas fervojajn kontaktojn. La [[Eŭropa ŝoseo 55]] trairas la komunumon. == Ceteraj informoj == 6&nbsp;km norde situis la antikva urbo Nikopolis (Νικόπολις), kie okazis en [[-31|31 a.K.]] la batalo de Actium ({{lang-la|proelium Actiacum}}, kadre de la samnoma milito, {{lang-la|Bellum Actiacum}}) inter la militŝiparo de [[Aŭgusto Cezaro]] kaj tiu de [[Marko Antonio]] kaj [[Kleopatra]]. Ĉe Prevezo okazis en [[1538]] la [[marbatalo de Prevezo]], en kiu la osmana mararmeo venkis la kristanan. {{-l}} == Partneraj urboj == Partneraj urboj de la koumuno interalie estas (elektiĝis ĉiuj urboj pri kiuj jam estas esperantaj artikoloj) {{Div col|cols = 2}} * {{flago|Hispanio}} [[Altea]], [[Valencilando]], [[Hispanio]] * {{flago|Germanio}} [[Bad Kötzting]], [[Bavario]], [[Germanio]] * {{flago|Italio}} [[Bellagio]], [[Lombardio]], [[Italio]] * {{flago|Pollando}} [[Chojna]] kaj [[Dębica]], [[Pollando]] * {{flago|Francio}} [[Granville]], [[Normandio]], [[Francio]] * {{flago|Danio}} [[Holstebro]], [[Danio]] * {{flago|Belgio}} [[Houffalize]], [[Valonio]], [[Belgio]] * {{flago|Aŭstrio}} [[Judenburg]], [[Stirio]], [[Aŭstrio]] * {{flago|Finnlando}} [[Karkkila|Karkkila (Högfors)]], [[Finnlando]] * {{flago|Hungario}} [[Kőszeg]], [[Okcidenta Transdanubio]], [[Hungario]] * {{flago|Malto}} [[Marsaskala]], [[Malto]] * {{flago|Nederlando}} [[Meerssen]], [[Nederlando]] * {{flago|Litovio}} [[Pafoso]] (Πάφος), [[Kipro]] * {{flago|Litovio}} [[Prienai]], [[Litovio]] * {{flago|Britio}} [[Sherborne]], [[Dorset]], [[Anglio]] * {{flago|Rumanio}} [[Siret]], [[Rumanio]] * {{flago|Latvio}} [[Sigulda]], [[Latvio]] * {{flago|Ĉeĥio}} [[Sušice]], [[Ĉeĥio]] * {{flago|Slovakio}} [[Spišská Nová Ves]] kaj [[Zvolen]], [[Slovakio]] &nbsp; {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:Urboj de Grekio]] c8qka40zwvzrlvfxcskr0mwtnmsnybv 9479017 9479016 2026-09-20T10:51:08Z Sj1mor 12103 9479017 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=GR-D}} [[Dosiero:Cathedral tower in Preveza, Greece.jpg|eta|maldekstre|230ra|{{centre|Preĝeja turo en Preveza}}]] '''Prevezo''' (novgreke Πρέβεζα, Preveza), estas malgranda havenurbo kaj komunumo ĉe la greka marbordo, inter la [[Ambrakia golfo]] ({{l-el|Αμβρακικός κόλπος|t=''Amvrakikos kolpos''}}) kaj la [[Ionia maro]] aliflanke, en [[Prevezo (provinco)|provinco Prevezo]]. Ĝi estas administra centro de la samnoma provinco en la [[Epiro (administra regiono)|regiono Epiro]]. Prevezo havas 16.000 loĝantojn kaj estas sidejo de ortodoksa episkopo. Oni produktas en Prevezo precipe olivojn, laktaĵojn kaj vegetalaĵojn. Sur la duoninsulo Actium (sude de Prevezo) troviĝas trafika flughaveno. La haveno de Prevezo situas sur la okcidenta marbordo de la ambrakia golfo. La urbo ne havas fervojajn kontaktojn. La [[Eŭropa ŝoseo 55]] trairas la komunumon. == Ceteraj informoj == 6&nbsp;km norde situis la antikva urbo Nikopolis (Νικόπολις), kie okazis en [[-31|31 a.K.]] la batalo de Actium ({{lang-la|proelium Actiacum}}, kadre de la samnoma milito, {{lang-la|Bellum Actiacum}}) inter la militŝiparo de [[Aŭgusto Cezaro]] kaj tiu de [[Marko Antonio]] kaj [[Kleopatra]]. Ĉe Prevezo okazis en [[1538]] la [[marbatalo de Prevezo]], en kiu la osmana mararmeo venkis la kristanan. {{-l}} == Partneraj urboj == Partneraj urboj de la koumuno interalie estas (elektiĝis ĉiuj urboj pri kiuj jam estas esperantaj artikoloj) {{Div col|cols = 2}} * {{flago|Hispanio}} [[Altea]], [[Valencilando]], [[Hispanio]] * {{flago|Germanio}} [[Bad Kötzting]], [[Bavario]], [[Germanio]] * {{flago|Italio}} [[Bellagio]], [[Lombardio]], [[Italio]] * {{flago|Pollando}} [[Chojna]] kaj [[Dębica]], [[Pollando]] * {{flago|Francio}} [[Granville]], [[Normandio]], [[Francio]] * {{flago|Danio}} [[Holstebro]], [[Danio]] * {{flago|Belgio}} [[Houffalize]], [[Valonio]], [[Belgio]] * {{flago|Aŭstrio}} [[Judenburg]], [[Stirio]], [[Aŭstrio]] * {{flago|Finnlando}} [[Karkkila|Karkkila (Högfors)]], [[Finnlando]] * {{flago|Hungario}} [[Kőszeg]], [[Okcidenta Transdanubio]], [[Hungario]] * {{flago|Malto}} [[Marsaskala]], [[Malto]] * {{flago|Nederlando}} [[Meerssen]], [[Nederlando]] * {{flago|Litovio}} [[Pafoso]] (Πάφος), [[Kipro]] * {{flago|Litovio}} [[Prienai]], [[Litovio]] * {{flago|Britio}} [[Sherborne]], [[Dorset]], [[Anglio]] * {{flago|Rumanio}} [[Siret]], [[Rumanio]] * {{flago|Latvio}} [[Sigulda]], [[Latvio]] * {{flago|Ĉeĥio}} [[Sušice]], [[Ĉeĥio]] * {{flago|Slovakio}} [[Spišská Nová Ves]] kaj [[Zvolen]], [[Slovakio]] &nbsp; {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:Urboj de Grekio]] ffyd57knnmij4xafivqmwr5omibs7ud 0 238806 9478932 9429169 2026-09-20T09:31:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478932 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo =d-ro Robert Biedroń |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero =250px |malgranda dosiero = |priskribo =pola [[GLAT]]-aktivulo, maldekstra politikisto,<br />membro de la [[Sejmo|Pola Parlamento]],<br />membro de [[Eŭropa Parlamento]] kaj <br />membro de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando), [[esperantisto]], urbestro de [[Słupsk]] |balota distrikto =n-ro 26 de [[Slupsko]] ĝis [[Gdynia]] |plimulto = |dato de naskiĝo =[[13-a de aprilo]] [[1976]] |loko de naskiĝo =[[Rymanów]] apud [[Krosno]] |dato de morto = |loko de morto = |nacieco =[[poloj|polo]] |edzo/ino = |partio =Ĝis la jaro 2014 en partio [[Via Movado]] (transformita de [[Movado de Palikot]]), de la jaro fondinto kaj prezidanto de partio [[Wiosna|Printempo]] |rilatoj = |infanoj = |sidejo = |alma_mater = la [[Varmio-Mazurio]] [[Universitato]] en [[Olŝtino]], la Fakultato de [[Politika Scienco]] |okupo = |profesio = |religio =ateisto |subskribo = |ttt =[http://www.robertbiedron.pl robertbiedron.pl] |notoj = }} '''Robert BIEDROŃ''' (naskiĝis la [[13-a de aprilo|13-an de aprilo]] [[1976]] en [[Rymanów]] apud [[Krosno]]) estas [[Pollando|pola]] politikisto, [[GLAT]]-aktivulo, publicisto, [[esperantisto]]. [[Dosiero:JKRUK 20190219 ROBERT BIEDROŃ KIELCE DSCN2269 (cropped).jpg|eta|200ra|dekstra|d-ro Robert Biedroń, la fondinto de partio "[[Wiosna]]" / ("[[Wiosna|Printempo]]")]] [[Dosiero:Hala Torwar I w Warszawie 2017.jpg|eta|300ra|maldekstra|La granda sport-halo "Torwar" (enirejo) en [[Varsovio]], kie okazis la fondo-kunveno de la partio [[Wiosna]] / [[Wiosna|Printempo]], la 3-an de februaro 2019]] [[Dosiero:JKRUK 20190219 ROBERT BIEDROŃ KIELCE DSCN2269.jpg|eta|240ra|Robert Biedroń dum la fondo-kunveno de la partio [[Wiosna]] / [[Wiosna|Printempo]], la 3-an de februaro 2019]] [[Dosiero:Robert Biedroń Sejm 2014.JPG|eta|200ra|dekstra|{{centre|foto el 2014}}]] Li estas fondinto kaj dum la jaroj 2001–2009 prezidanto de la [[Kampanjo Kontraŭ Gejfobio]]. Li estas [[politikisto]], de la jaro 2011 ĝis ja 2014 parlamentano de [[Sejmo|Pola Sejmo]] en la 7-a oficperiodo, iam ligita kun [[Movado de Palikot]] kiu de la jaro 2013 nomas sin [[Via Movado]], kaj de la [[30an de novembro]] [[2014]] Urbestro de [[Słupsk]] / [[Slupsko]] tio okazis dum la municipaj balotoj kaj li estis elektita Urbestro de [[Słupsk]] <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=934998189897679&set=t.100001625192281&type=3&theater</ref>, probable la plej konata [[samseksemulo]] en [[Pollando]]. Ekde [[2011]] li estis membro de la [[Sejmo|Pola Parlamento]], la unua malferme samseksema [[Pollando|pola]] [[parlamentano]]. Ekde [[2012]] li estis la ano de pola [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton]] (PGAE) <ref>https://www.salon24.pl/u/fromage/510877,parlamentarny-zespol-wspierania-jezyka-esperanto</ref>, kaj ekde [[2013]] li estas ano de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando) <ref>https://eo.wikipedia.org/wiki/Pola_Asocio_E%C5%ADropo_-_Demokratio_-_Esperanto</ref>, <ref>http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/7,35241,21580870,biedron-nikt-nie-ubierze-mnie-w-swoj-garnitur-prezydent-slupska.html#MTstream</ref>. [[Dosiero:Experts panel, Łódź VIII European Economic Forum, October 2015 03.jpg|eta|200ra|dekstra|d-ro Robert Biedroń (tria de maldekstro) dum la 8-a '''Eŭropa Ekonomia Forumo''' en [[Lodzo]] en la jaro 2015]] [[Dosiero:Robert Biedroń podpisuje książkę.jpg|eta|{{centre|Robert Biedroń dum la renkontiĝo kun legantoj en galerio "Focus Mall" en [[Bydgoszcz]] (28an de januaro 2017)}}]] [[Dosiero:Posel-biedron-robert-2013-11m.jpg|eta|220ra|dekstra|{{centre|foto el [[2013]]}}]] [[Dosiero:Robert Biedroń (9849847143).jpg|eta|{{centre|Robert Biedroń en la koridoro de pola parlamentejo ([[Sejmo]]), 2013}}]] "2017 LA JARO DE ZAMENHOF EN SŁUPSK" - laŭ lia iniciato la Urba Konsilantaro de [[Slupsko]] kun la Prezidantino de la Urba konsilantaro [[Beata Chrzanowska]] la 25-an de januaro 2017 unuanime decidis kaj proklamis la jaron "2017 LA JARO DE ZAMENHOF EN SŁUPSK", dum la kunsido de la Konsilantaro li substrekis la aktivadon de forta Esperanto-movado dum multaj jaroj ekde la 1950-aj jaroj kaj nun ĉefe aktivado de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto|EDE-Pollando]] <ref>[https://web.archive.org/web/20170223051131/https://www.robertbiedron.slupsk.edu.pl/esperanto/ lia retnotlibro robertbiedron.slupsk.edu.pl, kiu interalie citas el tiu ĉi vikipedia teksto, sed krome ankaŭ aldonas pliajn informojn kaj fotojn esperantlingve, arkivigita laŭ stato de februaro 2017]</ref>, <ref>http://plus.poranny.pl/wiadomosci/a/biedron-ma-naszego-zamenhofa-a-bialystok-ludwika-nie-chcial,11728384</ref>, <ref>https://www.facebook.com/RobertBiedron/?fref=ts</ref>, <ref>http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/1,35241,21293880,zamenhof-ponad-podzialami-nie-u-nas-a-w-slupsku.html</ref>, <ref>https://www.facebook.com/RobertBiedron/photos/pb.223507664353257.-2207520000.1485457420./1308373765866636/?type=3&theater</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://mediumpubliczne.pl/2017/01/radni-pis-chcieli-zamenhofa-wybitny-lekarz-mial-podobne-pomysly-tych-stworzyly-system-totalitarny-xx-wieku/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-01-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170726073847/http://mediumpubliczne.pl/2017/01/radni-pis-chcieli-zamenhofa-wybitny-lekarz-mial-podobne-pomysly-tych-stworzyly-system-totalitarny-xx-wieku/ |arkivdato=2017-07-26 }}</ref>. En aprilo kaj majo 2018 en la sondado de opinio ([[demoskopio]]) en Pollando Robert Biedroń okupis la trian lokon kun 19% en la rangolisto de la kandidatoj en la balotoj por [[Prezidento de Pollando]] 2020 - tuj post la tiama [[Prezidento de Pollando]] [[Andrzej Duda]] kun 36% kaj Eks-Ĉefministro de Pollando kaj tiama Prezidanto de [[Eŭropa Konsilio]] [[Donald Tusk]] kun 26% <ref>https://www.bbc.com/news/world-europe-44209480</ref>, <ref>http://www.wnp.pl/parlamentarny/sondaze/wybory-prezydenckie-robert-biedron-goni-andrzeja-dude-i-donalda-tuska,297.html</ref>, <ref>http://www.portalsamorzadowy.pl/polityka-i-spoleczenstwo/wybory-na-prezydenta-2020-andrzej-duda-ma-rywala-robert-biedron-wysoko-w-sondazu,106789.html</ref>. En aŭgusto 2018 oni diras ke Robert Biedroń planas krei sian partion "Kocham Polskę" ("Mi amas Pollandon") tamen dum la sondado de opinio ([[demoskopio]]) lia partio ricevis apogon 5 % kaj enirus la Polan Parlamenton ([[Sejmo|Sejmon]])<ref>http://infogram.com/wybory-parlamentarne-1hnq411k1j3p43z</ref>, <ref>https://wiadomosci.wp.pl/sondaz-na-partie-roberta-biedronia-zaglosowaloby-5-proc-polakow-6286710992418433a</ref>. Finfine la 3-an de februaro 2019 okazis la fond-[[konvencio]]/[[kongreso]] de la novlanĉita partio [[Wiosna|Printempo]] ([[pola lingvo|pole]] [[Wiosna]]) estas [[Pollando|pola]] centra-maldekstra [[politika partio]] d-ro Robert Biedroń, kie oni anoncis la nomon de la partio kaj la findeciditan programon. Partoprenis dum la [[konvencio]] en la granda sport-konferenc-halo "Torwar" en [[Varsovio]] ĉ. 9000 delegitoj/partoprenantoj el tuta Pollando (inter la delegitoj li invitis kelkajn esperantistojn, ekz. Prezidanton de EDE-Pollando [[Eduardo Kozyra]] el Malbork kaj Wiesław Piszczek el Olsztyn) <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2830382353654934&set=pcb.2830389290320907&type=3&theater</ref>, <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2656480174378487&set=pob.100000495921319&type=3&theater</ref>, <ref>https://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/konwencja-zalozycielska-partii-roberta-biedronia,906217.html</ref>,<ref>https://www.wnp.pl/parlamentarny/ludzie/przybywa-sympatykow-projektu-biedronia-w-niedziele-konwencja-programowa-ruchu,36955.html</ref>, <ref>https://www.rp.pl/Polityka/190139903-Sondaz-partyjny-Trzecie-miejsce-partii-Biedronia.html</ref>. Dum la Balotoj por [[Eŭropa Parlamento]] 2019 la Komitato de partio [[Wiosna|Printempo]] akiris 826 975 da voĉoj (6,06%), tio estas la tria loko post [[Juro kaj Justeco|Rajto kaj Justeco]] kaj Eŭropa Koalicio. Tio rezultis 3 [[MEP]]-mandatoj: [[Robert Biedroń]] (en la [[Varsovio|varsovia balotregiono]], akirante 96388 / 6,96% da voĉoj), '''Sylwia Spurek''' (en la [[Grandpolio|grandpolia balotregiono]], akirante 55306 da voĉoj) kaj '''Łukasz Kohut''' (en la [[Silezio|silezia balotregiono]], akirante 48783 / 3,05% da voĉoj). Li estis kandidato dum la Prezidentaj balotoj en Pollando 2020. == Biografio == === Edukado kaj profesia aktiveco === Diplomito kun atestilo pri kompletigo de studoj sed ne licenciulo nek magistro de civila kodekso en [[Jagelona Universitato]] (1999). Li finis la Fakultaton de [[Politika Scienco]] en la [[Varmio-Mazurio]] [[Universitato]] en [[Olŝtino]] / [[Olsztyn]] (2000). Diplomito kun la titolo bakalaŭro pri ekonomio ĉe [[Kazimierz Pułaski]] Teknika Universitato de [[Radom]] (2001 kaj 2010). Li ricevas la kompletigdiplomon de Varsovia Lernejo por Politikaj Gvidantoj (2010). Li finis kurson en la Lernejo de Homrajtoj ĉe la Fondaĵo de Helsinka Komitato por Homaj Rajtoj. En la [[2006]] jaro li komencis doktoriĝ-studon ĉe Fakultato de [[Politika Scienco]] de la [[Akademio]] de [[Humanismo]] en [[Pułtusk]], d-ro de [[Politika Scienco]] de la 2011 jaro. Li estas la posedanto de "AdPublik"-eldonejo. Liaj multaj gazet-artikoloj aperas en "[[Gazeta Wyborcza]]" [gazeta viborĉa] ({{eo}} ''Elekta gazeto''), "[[Trybuna]]" [tribuna], ({{eo}} ''Tribuno''), "'''Polityka'''" [politika], ({{eo}} ''Politiko'') kaj "[[Rzeczpospolita]]" [ĵeĉpospolita], ({{eo}} ''La respubliko''). Li fondis kaj estas la posedanto de Ĉekarpatia Instituto, gvidis ankaŭ la televidprogramon "[[Robert Biedroń]] subjektive" en [http://www.pinotv.pl/ Pino TV] kaj estinte jam Urbestro de [[Slupsko]] nun li kreis kaj mem persone gvidas: #TelevidoBIEDROŃ <ref>https://www.facebook.com/hashtag/televidobiedro%C5%84?source=feed_text&story_id=1921424641423540</ref>. === Socia kaj politika agado === Post la fino de universitato li tre aktivas en la sociaj organizaĵoj por la homaj rajtoj. Li estas kunfondinto kaj la unua prezidanto (2001-2009) de [[Kampanjo Kontraŭ Gejfobio]], unu el la polaj [[GLAT-organizo]]j, aktivis ankaŭ en [[Lambda]] kaj dum lia restado en [[Britio]] en [[OutRage!]] Distingita de [[GLAT-organizo]] per la "Ĉielarka Laŭro" (2003) kaj per la titolo "La Homo de Ĉielarko" (2004). Li estas honora ano de la Societo "Laborejo de Diverseco" kaj la ano de la konsilio ĉe la "Fondaĵo de Egaleco" Aktivas ankaŭ estinte la ano de program-konsulta konsilio ĉe la Registara Prokuristo por la Egal-statuso de Viroj kaj Virinoj. Li estis membro de [[Alianco de Demokrata Maldekstrularo]] kaj en la [[2005]] la unuan fojon kandidatiĝis en la balotoj al la [[Sejmo|Pola Parlamento]]. Tiam li ne estis elektita, ricevis 1&nbsp;686 voĉojn (0,22% el ĉiuj voĉoj en la [[Varsovio|varsovia]] distrikto). En [[2011]] AdDM proponis al li denove kandidatiĝi, sed Biedroń rifuzis pro la malalta loko ĉe la balotlisto. Tiu ĉi rifuzo estis publikigita en amaskomunikiloj kaj lige kun ĝi [[Janusz Palikot]] proponis al Robert Biedroń la unuan lokon ĉe la [[Gdansko|gdanska]] balotlisto de [[Movado de Palikot]] (nun la [[Via Movado]]) en la balot-distrikto n-ro 26 kun sidejo en [[Gdynia]]. Li akceptis tiun proponon kaj estis elektita, ricevante 16&nbsp;919 voĉojn (t.e. 3,73% el ĉiuj voĉoj en la distrikto) al la [[Sejmo]] de la 7-a periodo. En la jaro [[2014]] la semajna revuo "'''Polityka'''" [politika], ({{eo}} ''Politiko'') laŭ la ranglisto farita inter la polaj parlament-ĵurnalistoj menciis lin inter 10 la plej bonaj parlamentanoj, substrekante lian laboremon, kulturon kaj grandan laboron faritan en la parlamenta komisiono pri justico. La 30-an de novembro [[2014]] dum la municipaj balotoj en Pollando li estis elektita kiel urbestro en la urbo [[Słupsk]], iam vojevodia urbo, nun ĝi troviĝas en [[Pomerio]]. Laŭ lia iniciato la Urba Konsilantaro de [[Slupsko]] kun la favora por [[Esperanto]] ĝia Prezidantino [[Beata Chrzanowska]] - la 25-an de januaro 2017 unuanime decidis la jaron "2017 LA JARO DE ZAMENHOF EN SŁUPSK", dum la kunsido de la Konsilantaro li substrekis la aktivadon de forta E-movado dum multaj jaroj kaj nun ĉefe aktivado de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto|EDE-Pollando]] <ref>http://plus.poranny.pl/wiadomosci/a/biedron-ma-naszego-zamenhofa-a-bialystok-ludwika-nie-chcial,11728384</ref>, <ref>https://www.facebook.com/RobertBiedron/?fref=ts</ref>, <ref>http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/1,35241,21293880,zamenhof-ponad-podzialami-nie-u-nas-a-w-slupsku.html</ref>, <ref>https://www.facebook.com/RobertBiedron/photos/pb.223507664353257.-2207520000.1485457420./1308373765866636/?type=3&theater</ref>. En septembro 2018 li kreis Komitaton de [[Robert Biedroń]] en [[Słupsk]] / [[Slupsko]] - kun la kandidatino '''Krystyna Danilecka''' de lia komitato en la municipaj balotoj en Słupsk por la posteno de urbestro (dato de balotoj: 21an de oktobro 2018) kaj ŝi venkis dum la unua etapo kun 53,3%, la dua kontr-kandidato de PiS ([[Juro kaj Justeco|Rajto kaj Justeco]]) ricevis 22,9%, la tria kontrkandidatino de PO ([[Civitana Platformo]]) [[Beata Chrzanowska]] (esperantistino) akiris 17,3% kaj la kvara kandidato de SLD ([[Alianco de Demokrata Maldekstrularo]]) ricevis nur 2,1% apogon. Dum la Balotoj por [[Eŭropa Parlamento]] 2019 la Komitato de partio [[Wiosna|Printempo]] akiris 826 975 da voĉoj (6,06%), tio estas la tria loko post la partio [[Juro kaj Justeco|Rajto kaj Justeco]] kaj Eŭropa Koalicio. Tio rezultis 3 [[MEP]]-mandatoj: [[Robert Biedroń]] (en la [[Varsovio|varsovia balotregiono]], akirante 96388 / 6,96% da voĉoj), '''Sylwia Spurek''' (en la [[Grandpolio|grandpolia balotregiono]], akirante 55306 da voĉoj) kaj '''Łukasz Kohut''' (en la [[Silezio|silezia balotregiono]], akirante 48783 / 3,05% da voĉoj). === Distingoj === De la jaro [[2016]] li estas kavaliro de la franca [[Nacia Ordeno de Merito (Francio)|ordeno de merito]]. === Por-Esperanta aktiveco === [[Dosiero:Biedron-robert01a.jpg|eta|dekstra|Robert Biedroń, pola [[GLAT]]-aktivulo, en la fono la flago - la simbolo de la [[GLAT]]-a komunumo.]] [[Dosiero:"Dziękuję, ja jestem cała tęczowa!" (3627249590).jpg|eta|240ra|dekstra|Robert Biedroń dum la '''Eŭropa Parado''' en [[Varsovio]] en [[2009]]]] [[Dosiero:Polish Sejm deputies for Deti-404.jpg|eta|240ra|Andrzej Rozenek, [[Anna Grodzka]] kaj d-ro [[Robert Biedroń]] dum la apog-agado por la infanaĝaj [[gejo]]j en [[Rusio]] ([[2013]])]] [[Dosiero:Biedron-robert03.jpg|eta|200ra|dekstra|Krzysztof Nowak kaj Robert Biedroń dum la '''Egalec-Parado''' en la jaro 2003 antaŭ la [[Sejmo|Pola Sejmo]] en [[Varsovio]]]] [[Dosiero:Robert Biedroń na XVI Krakowskiej Manifie - 20200308 1345 0769.jpg|240ra|eta|dekstra|Robert Biedroń, [[Krakovo]], 2020]] [[Dosiero:Robert Biedroń 3.jpg|eta|240 px|dekstra|Robert Biedroń kun la aliaj maldekstruloj Marek Dyduch kaj Adrian Zandberg, [[Nowa Ruda]], 2020]] Dum sia junaĝo li mem eklernis [[Esperanto]]n <ref>http://wyborcza.pl/1,135424,17083059,Zelazny_facet__Kim_jest_Robert_Biedron_.html</ref>, kiel parlamentano en majo [[2012]] li certigis la aliĝon al la kreota en [[Pollando|Pola]] [[Parlamento]] la [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton]] (PGAE), kunlaboras kun anoj de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando) en [[Szczecin]], [[Gdynia]] kaj en [[Malbork]]. Fine de la jaro 2012 li estis kunfondinto de PGAE. La 18-an de junio [[2012]] en la parlamenta oficejo en [[Gdynia]], ĉe la str. Mściwoja 9 okazis unuhora kaj fruktodona renkontiĝo kun la anoj de [[EDE]]-Pollando Kazimierz Krzyżak kaj [[Eduardo Kozyra]]. Rezulte de la renkontiĝo en la E-etoso, parte eĉ en [[Esperanto]], la parlamentano preparis proponon de la [[rezolucio]] de [[Pollando|Pola]] [[Sejmo]] okaze de la 125-jara Jubileo de [[Esperanto]], do en julio [[2012]]. Krome parlamentano promesis ke li strebos, ke la 3-monata [[Esperanto]]-kurso en Pola [[Parlamento]] (aparte en [[Senato]] kaj [[Sejmo]]) okazu komence de oktobro 2012 - kiun li ankaŭ frekventos por refreŝigi sian konon de Esperanto. Li frekventis la renkontiĝojn de E-klubo ĉe "Riviera" en Gdinio ([[Gdynia]]). Antaŭ la oficiala inaŭguro en [[Pollando|Pola]] [[Parlamento]] de la [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton]] (PGAE), E-ekspozicio kaj Konferenco pri [[Esperanto]] en [[Pollando|Pola]] [[Senato]] li sendis la mesaĝon kun bedaŭro, ke li ne povos partopreni persone pro la oficiala ĉeesto en delegacio de [[Pollando|Pola]] [[Sejmo]] en [[Londono]], petante ke Vicprezidantino de [[Sejmo]] [[Wanda Nowicka]] reprezentu lian partion t.e. la [[Movado de Palikot]] en tiu grava evento la [[17an de oktobro]] [[2012]]. Nun li estas ano de la [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton]] (PGAE), kies Prezidanto estas [[Edmund Wittbrodt]]. Al la PGAE apartenas i.a. Prezidanto de Eŭropa Komisiono de [[Senato|Pola Senato]] prof. d-ro habil. [[Edmund Wittbrodt]], parlamentanino de [[Sejmo]] [[Ligia Krajewska]] (vicprezidantino de PGAE), Vic-Prezidanto de [[Senato|Pola Senato]] [[Jan Wyrowiński]], Vic-Prezidantino de [[Senato|Pola Senato]] [[Grażyna Sztark]], Ĉef-ministro de Pola Registaro [[Włodzimierz Cimoszewicz]], senatanoj: [[Roman Zaborowski]], [[Andrzej Grzyb]], [[Mieczysław Augustyn]], [[Kazimierz Kleina]], [[Stanisław Jurcewicz]], [[Jan Maria Jackowski]], [[Sławomir Preiss]], geparlamentanoj de [[Sejmo|Pola Sejmo]]: universitata profesoro, poligloto kaj esperantisto [[Tadeusz Iwiński]], [[Teresa Hoppe]] kaj pluraj aliaj. La 22-an de julio [[2013]] li aliĝis al [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando). La 3-an de julio [[2014]] li interpelaciis, t.e. publike demandis al ministro pri edukado por [[Esperanto]], interpelacio n-ro 27232.<ref>http://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=07424761</ref> La [[15an de januaro]] [[2015]] okazis la inaŭguro de la Senata E-Ekspozicio en la Pomeria Akademio sub la Patroneco de la Rektoro kun lia persona ĉeesto, okaze de la vernisaĝo Robert Biedroń renkontiĝis kun la kunordiganto de la Ekspozicio kaj vicprezidanto de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] [[Eduardo Kozyra]] por inviti la Ekspozicion al la galerio en la Urba Oficejo de [[Słupsk]] en la jaro 2016, la interparolon ĉeestis la doktoriĝ-kandidato en la Pomeria Akademio '''Mariusz Borysiewicz''' kiu fakte periis en la invito de la Ekspozicio al [[Słupsk]]. La 19an de januaro [[2016]] li renkontiĝis denove en sia Urba Oficejo kun prezidanto de [[EDE]]-Pollando [[Eduardo Kozyra]], kaj i.a. sekretario de EDE Mariusz Borysiewicz kaj Stanisław Bekier. Dum la labor-kunsido oni priparolis la vernisaĝon de la Senata E-ekspozicio en la Urbodomo, eldonadon de E-prospektoj pri urbo [[Slupsko]] kaj promesis helpi skribi projekton de la E-konferenco en Słupsk kadre de la Baltia Regiono. Li ankaŭ promesis konvinki kelkajn parlamentanoj (ekz. [[Grzegorz Furgo]]) al la pola [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton]] (PGAE) de la nuna ofic-periodo <ref>https://www.facebook.com/1748862638679742/photos/a.1754529238113082.1073741828.1748862638679742/1754529381446401/?type=3&theater</ref>. La renkontiĝon de la Estraro de EDE-Pollando la 19-an de januaro 2016 en [[Slupsko]] kun Robert Biedroń, membro de EDE-Pollando,<ref>https://www.facebook.com/1748862638679742/photos/a.1754529238113082.1073741828.1748862638679742/1754529381446401/?type=3&theater</ref> ĉeestis [[Eduardo Kozyra]] - prezidanto, Mariusz Borysiewicz - sekretario, Halina Borysiewicz - kasistino kaj Stanisław Bekier - la mastro de nova sidejo de EDE-Pollando en [[Słupsk]]. Robert Biedroń dum la renkontiĝo informis nin, ke li konvinkos parlamentanon el Partio '''Moderna''' [[Grzegorz Furgo]] (vidu la foton) por la [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton]] (PGAE) kaj la menciita parlamentano jam kontaktis la grupom por priparoli la procedon de la kreo de PGAE en nuna Pola Parlamento. Laŭ lia iniciato la Urba Konsilantaro de [[Slupsko]] sub gvido de Prezidantino [[Beata Chrzanowska]] la 25-an de januaro 2017 unuanime decidis kaj proklamis dum la 35a Sesio de la Konsilantaro (la presaĵo n-ro 35/8) la jaron "2017 LA JARO DE ZAMENHOF EN SŁUPSK", dum la kunsido de la Konsilantaro li substrekis la aktivadon de forta Esperanto-movado dum multaj jaroj kaj speciale d-ron [[Stanisław Zausmer]] kaj nun ĉefe la aktivadon de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto|EDE-Pollando]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=eMJZTFIxPu0</ref> <ref>https://m.facebook.com/groups/607962425975315?view=permalink&id=1033344753437078&_ft_=qid.6380296935726089492%3Amf_story_key.1033344753437078%3Atop_level_post_id.1033344753437078%3Atl_objid.1033344753437078</ref> <ref>http://plus.poranny.pl/wiadomosci/a/biedron-ma-naszego-zamenhofa-a-bialystok-ludwika-nie-chcial,11728384</ref> <ref>https://www.facebook.com/RobertBiedron/?fref=ts</ref> <ref>http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/1,35241,21293880,zamenhof-ponad-podzialami-nie-u-nas-a-w-slupsku.html</ref> <ref>https://www.facebook.com/RobertBiedron/photos/pb.223507664353257.-2207520000.1485457420./1308373765866636/?type=3&theater</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://mediumpubliczne.pl/2017/01/radni-pis-chcieli-zamenhofa-wybitny-lekarz-mial-podobne-pomysly-tych-stworzyly-system-totalitarny-xx-wieku/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-01-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170726073847/http://mediumpubliczne.pl/2017/01/radni-pis-chcieli-zamenhofa-wybitny-lekarz-mial-podobne-pomysly-tych-stworzyly-system-totalitarny-xx-wieku/ |arkivdato=2017-07-26 }}</ref> La 24an de aprilo 2017 okazis la ĉefa E-konferenco en Urbodomo de [[Słupsk]] okaze de la 2017 LA ZAMENHOFA JARO en SŁUPSK. La konferencon organizis [[EDE]]-Pollando kunlabore kun la urbestro kaj komencis la konferencon la arta programo dum kiu prezentis la E-kantojn la infanensemblo "Słoneczka" / "Sunetoj" kaj junular-koruso "Fantazja" / "Fantazio". Dum la E-konferenco la inaŭguran prelegon faris la urbestro, [[Kazimierz Kleina]] kiu reprezentis la Parlamentan Grupon de la Lingvo Esperanto (PGLE), la Honora Konsulo de Respubliko Peruo '''Kajetan Pyrzyński''' (esperantisto), prezidanto de [[EDE]]-Pollando [[Eduardo Kozyra]], [[Barato|baratano]], prof. de la angla [[Probal Dasgupta]] (esperantisto), prof. de la angla el la Supera Ekonomia Altlernejo en [[Malbork]] '''Maria Kozłowska''' (eperantistino), direktorino '''Anetta Dropińska-Pawlicka''' (esperantistino) de la Elementa Lernejo n-ro 7 el [[Poznano]] en kiu de du jaroj estas oficiale instruata lingvo Esperanto <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://sp7poz.nazwa.pl/nowa/programy-i-projekty/od-esperanto-do-innych-jezykow-obcych/direktorino-anetta-dropinska-pawlicka-esperantistino-de-la-elementa-lernejo-n-ro-7-el-poznano/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-05-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180324041538/http://sp7poz.nazwa.pl/nowa/programy-i-projekty/od-esperanto-do-innych-jezykow-obcych/direktorino-anetta-dropinska-pawlicka-esperantistino-de-la-elementa-lernejo-n-ro-7-el-poznano/ |arkivdato=2018-03-24 }}</ref>, prezidantino de [[Germana Esperanto-Junularo]] '''Michaela Stegmaier''' (esperantistino) el la [[Herzberg am Harz]] - la Esperanto-urbo, la lasta prezidanto de E-klubo en Słupsk funkcianta dum la jaroj 1956-1998 '''Henryk Wower''' (esperantisto), kaj aliaj esperantistoj el [[Gdańsk]] ([[Gdansko]]), [[Gdynia]], [[Łowicz]], [[Malbork]], '''Mełpin''', [[Olsztyn]], [[Poznań]] ([[Poznano]]), [[Słupsk]], [[Szczecin]], [[Wągrowiec]] kaj [[Wejherowo]]. En la konferenco partoprenis ankaŭ Starosto de Słupsk '''Zdzisław Kołodziejski''', Vic-starosto de Słupsk '''Rafał Konon''', Prezidantino de la Urba Konsilantaro en Słupsk '''Beata Chrzanowska''' kaj direktoroj de kelkaj fakoj (ekz. pri kulturo, edukado) en la Urbodomo en Słupsk kaj profesoroj de Pomeria Akademio en Słupsk kaj direktoroj de kelkaj mez- baz-lernejoj. Post la E-konferenco Senatano [[Kazimierz Kleina]] kun Prezidanto de [[EDE]]-Pollando [[Eduardo Kozyra]] metis florojn ĉe la Zamenhof-monumento kaj ili ambaŭ malkovris dulingvan memortabulon "GRAB ZAMENHOFA - KARPENO"- la novan [[ZEO]]n en Słupsk kun la ĉeesto de kelkdeko da partoprenantoj de la konferenco kaj multaj mediatoj <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.slupsk.pl/rok-2017-rokiem-zamenhofa-konferencja-w-ratuszu-62755/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-04-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171217002145/http://www.slupsk.pl/rok-2017-rokiem-zamenhofa-konferencja-w-ratuszu-62755/ |arkivdato=2017-12-17 }}</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gazetakaszubska.pl/71519/jezyk-esperanto-byl-tematem-rozwazan-slupskim-ratuszu |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-04-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240327180517/http://www.gazetakaszubska.pl/71519/jezyk-esperanto-byl-tematem-rozwazan-slupskim-ratuszu |arkivdato=2024-03-27 }}</ref>, <ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/slupsk/a/esperanto-moze-byc-popularniejsze-niz-jest,12015393/</ref>,<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/slupsk/a/czy-esperanto-bedzie-nauczane-w-slupskich-szkolach-wideo,12020482/</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sp8.slupsk.pl/34-rok-szkolny-2016-2017/811-wystep-sloneczek-na-konferencji-o-esperanto |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171014183326/http://www.sp8.slupsk.pl/34-rok-szkolny-2016-2017/811-wystep-sloneczek-na-konferencji-o-esperanto |arkivdato=2017-10-14 }}</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.apsl.edu.pl/aktualnosci-i-wydarzenia/szczegolywydarzenia/214/-/zaproszenie-na-konferencje-do-slupskiego-ratusza |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171014234134/https://www.apsl.edu.pl/aktualnosci-i-wydarzenia/szczegolywydarzenia/214/-/zaproszenie-na-konferencje-do-slupskiego-ratusza |arkivdato=2017-10-14 }}</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.eventi-live.com/en/konferencja-z-okazji-100-rocznicy-mierci-ludwika-zamenhofa-2017-04-24-ratusz-w-s-upsku-s-upsk-poland_e247263699073398.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171014183350/http://www.eventi-live.com/en/konferencja-z-okazji-100-rocznicy-mierci-ludwika-zamenhofa-2017-04-24-ratusz-w-s-upsku-s-upsk-poland_e247263699073398.htm |arkivdato=2017-10-14 }}</ref>, <ref>https://www.youtube.com/watch?v=zLto0gibuv4</ref>, <ref>http://esperanto.cri.cn/2521/2017/06/14/241s193625.htm</ref>). Danke al lia iniciato ekestis la kvara [[ZEO]] en [[Słupsk]], la Esperanto-murpentraĵo "Wszyscy jesteśmy HOMARANO" ("Ni ĉiuj estas HOMARANO"), kiun okaze de la "2017 Zamenhofa Jaro en Słupsk" pentris la loka artistino '''Zuzanna Litawińska''' ĉe la n-ro 5 de la strato de d-ro Ludoviko Zamenhof (ulica Dr. Ludwika Zamenhofa) <ref>http://kanal6.pl/2017/08/10/mural-zamenhofa/</ref>, <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2181899845169858&set=p.2181899845169858&type=3&theater</ref>. La 10an de aprilo 2018 la urbestro Robert Biedroń gastis Rektoron de Ekonomia Universitato de [[Pekino]] prof. Xie Longfei (esperantisto) en la Urbodomo de Słupsk. La renkontiĝon ĉeestis ankaŭ Prezidantino de la Urba Konsilantaro en Słupsk [[Beata Chrzanowska]] (esperantistino), Prezidanto de [[EDE]]-Pollando, Vicprezidanto de la Estraro de de Federacio-[[EDE]] [[Eduardo Kozyra]], Sekretario de EDE-Pollando doktoriĝ-kandidato Mariusz Borysiewicz, Prezidantino de Ĉefa Teknika Organizaĵo en Słupsk Krystyna Popiel (esperantistino), reprezentantoj de la Pomeria Akademio kaj aliaj. La temo de la renkontiĝo estis la establigo de Ĉina Lernejo en Słupsk, organizado de la Internacia Infana Pol-Ĉina Pianista Konkurso de Muziko de [[Frédéric Chopin]] ([[Frédéric Chopin|Frederiko Ŝopeno]]) (infanoj 6-12 jaraĝaj) en la [[Filharmonio]] "Simphonia Baltica" en Słupsk (en fino de aŭgusto 2018) kaj investado de ĉinoj en [[Slupsko]] kaj [[Ustka]] - kion peras la Rektoro de Ekonomia Universitato el Pekino prof. Xie Longfei. Sur la foto d-ro [[Robert Biedroń]], prof. Xie Longfei kaj [[Eduardo Kozyra]] (fotis: [[Beata Chrzanowska]]) <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1723596601040646&set=a.1015348008532179.1073741828.100001709675967&type=3&theater</ref>, <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2168767153149794&set=pcb.2168772109815965&type=3&theater</ref> Septembre 2018 li decidis ne plu esti la Urbestro de Słupsk sed krei februare 2019 sian centr-maldekstran partion (soci-politikan movadon). Dum la gazetara konferenco de Urbestro de Słupsk Robert Biedroń en Varsovio (la 2an de septembro 2018) li skizis sian politikan planon por la jaro 2018 kaj 2019. Malgraŭ, ke antaŭ la municipaj balotoj kiu okazos fine de oktobro 2018 li havis en la sondado de opinio (demoskopio) 69 % apogon kiel la rekandidato por la posteno de la Urbestro de Słupsk - li rezignas kaj proponas sian Vicurbestrinon Krystyna Wojewódzka por ke ŝi kandidatiĝu por tiu posteno kaj li dum tiu gazetara konferenco en Varsovio anoncis, ke li komencas sian kampanjon por krei novan tutpollanadan partion aŭ soci-politikan movadon - kaj ĝis la fino de la jaro li planas rondveturon tra tuta Pollando farante en 45 urboj publikaj renkontiĝojn por priparoli la programon de sia novkreata partio/movado kaj ankaŭ la ĉeestantoj kundecidu pri la nomo de la kreata partio. Februare 2019 li planas la kongreson/konvencion de sia partio - kaj la celo ke la partio startu en la balotoj por la [[Eŭropa Parlamento]] kaj en la balotoj por [[Sejmo|Pola Parlamento]] (tie kaj tie estas bezonata la apogo de la minimumo de 5% de polaj civitanoj ĉe la balotujoj). <ref>https://www.facebook.com/RobertBiedron/videos/2135684509989745/UzpfSTEwMDAwMDQ5NTkyMTMxOToyMzc1NjM4NDE1Nzk1OTk5/</ref>, <ref>https://www.youtube.com/watch?v=1zCRDSEw7P8&t=3s&utm_source=NEWSLETTER&utm_campaign=c3a36f5173-EMAIL_CAMPAIGN_2018_09_11_10_21&utm_medium=email&utm_term=0_50f8760fa0-c3a36f5173-6762771&mc_cid=c3a36f5173&mc_eid=%5BUNIQID%5D</ref>. [[Dosiero:Robert Biedroń na Open Eyes Economy Summit w 2017.jpg|eta|Robert Biedroń, 2017]] [[Dosiero:02018 0992 Bürgermeister von Słubsk Rober Biedroń zu Besuch an der FHöV in Bielsko-Biala.jpg|eta|Robert Biedroń en [[Bielsko-Biała]], 2018]] En septembro 2018 li kreis Komitaton de [[Robert Biedroń]] en [[Słupsk]] / [[Slupsko]] - kun la kandidatino '''Krystyna Danilecka''' de lia komitato en la MUNICIPAJ BALOTOJ en SŁUPSK por la posteno de URBESTRO (dato de balotoj: 21an de oktobro 2018) kaj ŝi jam venkis dum la unua etapo de la kun 53,3% !!!, la dua kontr-kandidato de PiS ([[Juro kaj Justeco|Rajto kaj Justeco]]) ricevis 22,9%, la tria kontrkandidatino de PO ([[Civitana Platformo]]) [[Beata Chrzanowska]] (esperantistino) akiris 17,3% kaj la kvara kandidato de SLD ([[Alianco de Demokrata Maldekstrularo]]) ricevis nur 2,1% apogon. Robert Biedroń mem decidis ne kandidati, kaj ke lia kandidato por nova Urbestro de Słupsk estu Krystyna Danilecka. Li celis ke tiu partio startu jam en la Balotoj por la [[Eŭropa Parlamento]] (maje 2019) kaj aŭtune 2019 por Pola Parlamento ([[Sejmo]] kaj [[Senato]]). Lau la opinisondado (demoskopio) Robert Biedroń aktuale okupas la trian lokon kun la apogo 19% en la venontaj Prezidentaj Balotoj en Pollando - tio estas post la nuna [[Prezidento de Pollando]] d-ro [[Andrzej Duda]] (de la partio [[Juro kaj Justeco|Rajto kaj Justeco]] / PiS kun la apogo 38%) kaj [[Donald Tusk]] la nuna Prezidanto de [[Eŭropa Konsilio]] (la [[Civitana Platformo]]/PO, kun la apogo 20%) <ref>https://www.tvn24.pl/pomorze,42/biedron-przelamalismy-duopol-wielkich-partii-politycznych,878052.html</ref>. Finfine la 3an de februaro 2019 okazis la fond-[[konvencio]]/[[kongreso]] de la novlanĉita partio [[Wiosna|Printempo]] ([[pola lingvo|pole]] [[Wiosna]]) estas [[Pollando|pola]] centra-maldekstra [[politika partio]] d-ro Robert Biedroń, kie oni anoncis la nomon de la partio kaj la findeciditan programon. Partoprenis dum la [[konvencio]] en la granda sport-konferenc-halo "Torwar" en [[Varsovio]] ĉ. 9000 delegitoj/partoprenantoj el tuta Pollando (inter la delegitoj li invitis kelkajn esperantistojn, ekz. Prezidanton de EDE-Pollando [[Eduardo Kozyra]] el Malbork kaj Wiesław Piszczek el Olsztyn) <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2830382353654934&set=pcb.2830389290320907&type=3&theater</ref>, <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2656480174378487&set=pob.100000495921319&type=3&theater</ref>, <ref>https://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/konwencja-zalozycielska-partii-roberta-biedronia,906217.html</ref>,<ref>https://www.wnp.pl/parlamentarny/ludzie/przybywa-sympatykow-projektu-biedronia-w-niedziele-konwencja-programowa-ruchu,36955.html</ref>, <ref>https://www.rp.pl/Polityka/190139903-Sondaz-partyjny-Trzecie-miejsce-partii-Biedronia.html</ref>. Dum la kampanjo antaŭ la Balotoj al la Eŭropa Parlamento Robert Biedroń ofte menciis publike pri [[Ludoviko Zamenhof]] kaj [[Esperanto]]<ref>https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/590973,wiosna-biedronia-andruszkiewicz-reportaz-tvn-prokuratura.html</ref>. == Privata vivo == De la jaro 2002 lia vivpartnero estas d-ro '''Krzysztof Śmiszek''', li estas doktoro de [[juro]], ankaŭ li estas prezidanto de la Estraro de '''Pola Asocio de Anti-diskriminaciaj Rajtoj''', spertulo pri [[justico]] kaj ano de [[Kampanjo Kontraŭ Gejfobio]]. Li deklaras esti [[ateisto]]. == Premioj == La Ĉielarka Laŭro (2000)<ref>https://www.rmf24.pl/fakty/news-teczowy-laur,nId,115126#crp_state=1/</ref> La titolo de "Ĉielarko-MAN" (2004) <ref>https://archive.fo/LzyK/</ref> Distingo en la ranking de la 10 plej bonaj parlamentanoj de la semajna revuo Polityka farita inter polaj parlamentaj ĵurnalistoj por diligento, kulturo kaj kontribuo al la laboro de la Justica Komitato (2014)<ref>https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/ kraj/1592275,1,biedron-kaminski-olejniczak-kogo-jeszcze-wyroznilismy-za-dobre-poslowanie.read/</ref> Anna Laszuk Award de Radio Tok FM (2015). <ref>https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114871,17688447,robert-biedron-laureatem-nagrody-radia-tok-fm.html#Czolka3Img/</ref> Diverseco-Premio de la Kongreso de virinoj (2016) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.kongreskobiet.pl/viii-kongres-kobiet/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230630080518/https://www.kongreskobiet.pl/viii-kongres-kobiet |arkivdato=2023-06-30 }}</ref> Rangigita 8-a en la rangotabelo de plej bonaj urbaj urbestroj de Newsweek (2016) <ref>https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/ranking-prezydentow-miast-2017-newsweek/7pxr3r9/</ref> [https://es.wikipedia.org/wiki/Orden_Nacional_del_M%C3%A9rito_(Francia) La Franca Nacia Ordo de Merito] (2016) <ref>https://pl.ambafrance.org/Ceremonie-de-remise-de-decorations-a-M-Piotr-Szwedo-M-Robert-Biedron-Mme-Maya/</ref> 13-a loko en la rangotabelo de la plej bonaj urbaj urbestroj de Newsweek (2017) <ref>https://www.newsweek.pl/polska/spoleczenstwo/ranking-prezydentow-miast-n15-2018-kto-jest-najlepszym-prezydentem/b4e9pdm/</ref> Speciala Equality Crown Award prezentita fare de la Kampanjo Kontraŭ Homofobio (2021) <ref>https://web.archive.org/web/20220623195850/https://kph.org.pl/korony-rownosci-2021-rozdane/</ref> Alan Turing LGBTIQ+ Awards Premio Especial aljuĝita de la festivalo Culture Business Pride pro batalado por LGBTIQ+-homoj, iliaj rajtoj kaj videbleco (2022) <ref>https://web.archive.org/web/20220623200048/https://lagenda.org/programacion/alan-turing-lgtbiq-awards-2022-2022-tenerife-22246/</ref> "[https://www.mepawards.eu/ La Parlamento MEP-Premio]" en la kategorio Diverseco, Inkludo kaj Socia Efiko por la kontribuo kaj atingoj en antaŭenigado de diverseco kaj inkludo tra Eŭropo (2023) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.mepawards.eu/winners-2023/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230629180607/https://www.mepawards.eu/winners-2023/ |arkivdato=2023-06-29 }}</ref > == Alia aktiveco == * Li gvidis sian propran programon en [http://www.pinotv.pl/ Pino TV], "Robert Biedroń subiektywnie" (''Robert Biedroń subjektive''). * De 15 jaroj li estas honora sango-donanto. == Verkoj == * '''2007''': ''Tęczowy elementarz'' (Esperante: ''La ĉielarka alfabetlibro'') == Vidu == * la [[Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (Pollando)|Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton]] (PGAE) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.robertbiedron.pl Robert Biedroń - oficiala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170806142232/http://robertbiedron.pl/ |date=2017-08-06 }} ([[pola lingvo|pl]]) * [https://web.archive.org/web/20110905075402/http://robertbiedron.blog.onet.pl/ Robert Biedroń - eksa oficiala blogo, arkivigita jam en septembro 2011] ([[pola lingvo|pl]]) * [http://www.kampania.org.pl Kampania Przeciw Homofobii - oficiala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040526043556/http://www.kampania.org.pl/ |date=2004-05-26 }} ([[angla lingvo|en]], [[pola lingvo|pl]]) * [https://www.facebook.com/RobertBiedron/ persona paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Biedroń, Robert}} [[Kategorio:GLAT-aktivuloj]] [[Kategorio:GLAT-politikistoj]] [[Kategorio:Polaj politikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1976]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Pollando]] [[Kategorio:Kavaliroj de la franca nacia Ordeno de Merito]] [[Kategorio:Polaj ateistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Pollando 2019-2024]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Pollando 2024-2029]] lajjq1br2x058bhxtsotf8p7iwbdli2 0 240600 9478542 9113653 2026-09-19T15:08:19Z Verdulo 1002 9478542 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:CompostBinTube wb.jpg|eta|dekstra|200px|Forkego apud [[kompoŝto|kompoŝta]] korbo]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-32292-0001, Brachhaben, Einzelbauer.jpg|eta|200px|Dudenta fojnoforko.]] '''Forkego''' estas longa [[agrikulturo|agrikultura]] [[ilo]], konsistanta el ligna [[bastono]] kaj metalaj dentoj ĉe unu ekstremo. Ĝi estas uzata por kolekti [[fojno]]n, [[pajlo]]n kaj [[stala sterko|stalan sterkon]]. Historie oni uzis ankaŭ forkegon tute faritan el ligno. Forkego kutime havas kvar longajn dentojn, sed oni povas trovi ankaŭ aliajn. La dudenta forkego estas ofte uzata por kolekti kubojn da presita pajlo, la tridenta ankaŭ utilas por kolekti fojnon. La kvardenta forkego estas universala kaj uzebla por kolekti sterkon. Ekzistas terpom-forkego por "ŝoveli" terpomon. Tiu forkego havas 8-10 longajn dentojn kun globeto ĉefine, por ne damaĝi la terpomon. [[Diablo]]j aperas tradicie en bildoj portantaj tridentajn forkegojn. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=fork.0ego}} * [[Tridento]] * [[Forko]] * [[Rastilo]] {{Agrikultura instrumentaro}} [[Kategorio:Iloj]] [[Kategorio:Agrikulturo]] 5cuj69rg976zgp92c4j5h6azoyqngs8 0 243594 9478855 8545177 2026-09-20T08:56:36Z Sj1mor 12103 9478855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vilhelmo de RUBRUK''' (aliajn nomvariaĵojn vidu malsupre; naskiĝis inter [[1215]] kaj [[1220]] en [[Cassel]], nuntempe en [[Francio]]; mortis ĉ. [[1270]]) estis [[franciskanoj|franciskano]] kaj esploristo, kiu kiel unu el la unuaj eŭropanoj studis la kulturon de [[mongoloj]]. == Nomvariaĵoj == Diversaj variaĵoj de la nomo ekzistas pro tradukoj en diversajn lingvojn: * Wilhelm von Rubruk, * Wilhelm von Ruysbroeck, * Wilhelm von Ruysbroek, * Guilelmus de Ruysbroek, * William Rubruquis, * Willem van Ruysbroek, * Willelmus de Rubruk, * William von Roebruk, * William of Rubruck, * William Rubruquis, * Guilelmus de Rubruc, * Wilhelm von Rubruck, * Willem van Ruysbroeck, * Guillaume de Rubrouck, * Gulielmus de Rubruquis, * Guillaume de Rubruquis, * Willem van Ruusbroec. == Vivo == La juna Vilhelmo aliĝis al la ordeno de la [[minoritoj]], studis en [[Parizo]] kaj vojaĝis en [[1248]] kun [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]] en la [[Sankta Lando|Sanktan Landon]], kie li restis kvar jarojn en [[Akko]]. == Misio ĉe la Granda Ĥano == En [[1252]] la reĝo kaj la [[papo]] [[Inocento la 4-a (papo)|Inocento la 4-a]] sendis lin al Oriento, por kontakti la mongolojn. Vilhelmo vojaĝis tra [[Konstantinopolo]], el kiu li forvojaĝis la [[7-an de majo]] [[1253]] kun sia ordenfrato Bartolomeo de Cremona, interpretisto kaj servisto. === En Karakorum === Post aventurplena vojaĝo ili atingis la [[27-an de decembro]] [[1253]] (laŭ aliaj fontoj en aprilo [[1254]]) la mongolan ĉefurbon [[Karakorum]]. Pro permeso de la tiama granda [[ĥano]] [[Mongke (ĥano)|Mongke]] ili restis ĉirkaŭ duon jaron ĉe la [[kortego]]. La [[4-an de januaro]] [[1254]] tiu kvara posteulo de [[Ĝingis-Ĥano]] akceptis ilin por interparolado. === Hejmenvojaĝo === Printempe [[1255]] Vilhelmo de Rubruk forlasis Karakorum kaj alvenis la 15-an de [[aŭgusto]] [[1255]] en [[Tripolo (Libano)|Tripolo]]. == Verko == * Wilhelm von Rubruk: ''Reise zu den Mongolen 1253‒1255'', tradukita kaj klarigita de Friedrich Risch, (publikaĵoj de la esplorinstituto de kompara religihistorio ĉe la universitato Leipzig; serio 2; 13), Leipzig 1934 * Wilhelm von Rubruk: ''Reisen zum Grosskhan der Mongolen: von Konstantinopel nach Karakorum 1253‒1255'', prilaborita kaj eldonita de Hans D. Leicht, Stuttgart 1984 ISBN 3-522-60430-X * Wilhelm von Rubruk: ''Beim Grosskhan der Mongolen. 1253-1255'', eldonita de Hans D. Leicht, Stuttgart 2003 ISBN 3-86503-003-3 == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == === Fakliteraturo === * Guillaume de Rubrouck : ''Voyage dans l'empire mongol'', Payot, 1985. * Solance Marin : ''Guillaume de Rubrouck'' in Encyclopédia Universalis, 2001. === Romanoj === * [[Peter Berling]] uzis la Vilhelmon de Rubruk (sub la nomo ''William von Roebruk'') kaj ties vojaĝraporton por sia kvinvoluma verko pri „Kinder des Gral“ (infanoj de la gralo): ** ''Die Kinder des Gral'' (la infanoj de la gralo, ** ''Das Blut der Könige'' (la sango de la reĝoj), ** ''Die Krone der Welt'' (la krono de la mondo), ** ''Der schwarze Kelch'' (la nigra kaliko), ** ''Der Kelim der Prinzessin'' (la tapiŝo de la princino). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://depts.washington.edu/silkroad/texts/rubruck.html „William of Rubruck's Account of the Mongols“] en * [http://depts.washington.edu/silkroad/maps/rubruck.html La vojaĝo de Rubruk] * [http://www.franziskaner.de/ Ordeno de franciskanoj] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rubruk, Vilhelmo de}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1215]] [[Kategorio:Mortintoj en 1270]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Esploristoj]] lbk1k7gm5f68e48g0n2d9cdm73d1wmf 0 245208 9478844 9199623 2026-09-20T08:54:54Z Sj1mor 12103 9478844 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR |situo sur mapo=Parizo |zomo=13 }} [[Dosiero:IGN.gif|maldekstra|100px]] La '''Nacia Geografia Instituto''' ({{lang-fr|Institut géographique national}} aŭ '''''IGN''''') estas la nacia [[geografio|geografia]] [[instituto]] de [[Francio]]. Temas pri ŝtata [[institucio]], kies tasko estas la kreo, flego kaj disvastiĝo de geografiaj informoj pri Francio. == Altlernejo == La nacia instituto havas altlernejon pri la fako geografio kun la nomo ''École nationale des sciences géographiques'' (ENSG) en la planurbo ''Marne-la-Vallée'' ĉe la orienta rando de [[Parizo]]. La eduko en la nacia altlernejo daŭras 3 jarojn kaj kvalifikigas por 14 profesioj, interalie kartografoj, geografiaj teknikistoj kaj inĝenieroj. == Esploraj institutoj == Ligitaj estas kvar esploraj institutoj, kiuj kontroliĝas fare de la nacia instituto: la instituto COGIT specialiĝis pri geografiaj informaj sistemoj kaj kartografio, la instituto MATIS pri la fako "fotogrametrio", la instituto LOEMI pri teknikaj helpiloj por geografia esplorado kaj la instituto LAREG, laboratorio pri ''geoezio''. La nacia instituto publikigas plurajn seriojn de mapoj pri Francio, interalie reliefajn mapojn, historiajn mapojn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1100&lng_id=FR |titolo=historiaj mapoj de IGN |alirdato=2008-05-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20051015012943/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1100&lng_id=FR |arkivdato=2005-10-15 }}</ref>, el-satelitajn kaj el-aviadilajn fotojn, kaj sub sia emblemo ankaŭ disvastigas mapojn de ekster-franciaj regionoj kaj urboj. == Geografia centro de Eŭropo == Dum [[1989]], sciencistoj de la nacia geografia instituto de Francio elkalkulis, ke la geografia centro de [[Eŭropo]] troviĝu ĉe la koordinatoj {{koord|54|54|N|25|19|E|type:landmark_region:LT}}, en la vilaĝo [[Purnuškės]] en [[Litovio]], 17 kilometrojn norde de la urbo [[Vilno]]. La kalkulo konsideris la sekvajn limojn de Eŭropo<ref>''La geografia centro de Eŭropo'', informilo ĉe la eŭropa centro apud Purnuškės, stato: aŭgusto 2006</ref>: * Nordo: la insularo [[Svalbardo]] ĉe {{koord|80|45|N|20|35|E|type:landmark}} * Sudo: la insularo [[Kanarioj]] ĉe {{koord|27|38|N|17|58|W|type:landmark}} * Oriento: la montaro [[Uralo (montaro)|Uralo]] ĉe {{koord|67|59|N|66|10|E}} * Okcidento: la insularo [[Acoroj]] ĉe {{koord|39|27|N|31|16|W|type:landmark}} Dum la jaroj post la disfalo de [[Sovetunio]], kiam multaj ŝtatoj de la eksa [[Orienta Bloko]] tre engaĝiĝis pri integriĝo al la [[Eŭropa Unio]], tiu punkto, kiun multaj okcident-eŭropanoj supozus pli okcidente kaj pli sude, havis simbolan signifon. En Purnuškės konstruiĝis ''[[Europos parkas|Eŭropa parko]]'' ([[litove]] ''Europos parkas''). <!-- == Vidu ankaŭ == * [[Institut Géographique National (Belgio)|IGN Belgio]] --> == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ign.fr oficialaj paĝoj de la IGN de Francio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Francio]] [[Kategorio:Institucioj de Francio]] forgp4wqce20mhrkqgxref8yhx5qvha 0 247699 9478825 8787485 2026-09-20T08:50:14Z Sj1mor 12103 9478825 wikitext text/x-wiki {{informkesto sciencisto}} '''Igor Jevgeneviĉ TAMM''' ({{lang-ru|Игорь Евгеньевич Тамм}}) (8-an de julio 1895, [[Vladivostok]], Rusio – 12-an de aprilo 1971, [[Moskvo]]) estis sovetia fizikisto, kiu ricevis [[Nobel-premio]]n pri fiziko en [[1958]]<ref>https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1958/tamm/facts/</ref> – kun Pavel A. Ĉerenkov kaj [[Ilja Frank|Ilja M. Frank]] – pro klarigo de la [[Ĉerenkov-radiado]]. Ĉerenkov malkovris en [[1934]], ke la ekstreme rapidaj ŝargitaj korpuskloj eligas [[lumo]]n. Li diplomiĝis en la Moskva Ŝtata Universitato en [[1918]], instruis en diversaj altlernejoj, universitatoj de la [[Sovetunio]]. Li doktoriĝis pri matematika fiziko, poste iĝis gvidanto de teoria sekcio de la Fizika Instituto Levedev ([[1934]]). Kiel profesoro de la [[Moskva Ŝtata Universitato]], li okupiĝis pri kvantuma teorio de la lumo, disŝpruciĝanta en solidaj korpoj. Li ellaboris en [[1937]] kun Frank la teorion de la Ĉerenkov-radiado. Li interesiĝis pri paca uzo de la [[nuklea energio]], tiel li okupiĝis pri realigaj metodoj de la reguligita termonuklea reakcio. == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj}} {{Nobel-premio pri fiziko}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tamm, Igor}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Membroj de la Akademio pri Sciencoj de Sovetunio]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Pola Scienca Akademio]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina]] [[Kategorio:Rusiaj fizikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj fizikistoj]] [[Kategorio:Teoriaj fizikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj instruistoj]] ld2wskkgj4micq1yj4e39aajqia2vv8 0 249528 9479019 9459703 2026-09-20T10:55:19Z InternetArchiveBot 180276 Add 1 book for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9479019 wikitext text/x-wiki '''Bakteria kunjugiĝo''' (aŭ konjugacio) estas procedo de transdono de genetika materialo per rekta kontakto inter [[bakterio|bakteriaj]] [[ĉelo]]j<ref name=Baron>{{citu libron | author = Holmes RK, Jobling MG | title = Genetics: Conjugation. ''in:'' Baron's Medical Microbiology (Baron S ''et al'', eds.)| edition = 4th ed. | publisher = Univ of Texas Medical Branch | year = 1996 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=conjugation&rid=mmed.section.468#473 | isbn = 0-9631172-1-1 }}</ref>. Ĝi estas malkovrita en [[1946]] de [[Joshua Lederberg]] kaj [[Edward Tatum]]<ref>{{citgazeto | Aŭtoro = Lederberg J, Tatum EL | Titolo = Gene recombination in ''E. coli'' | Gazeto = Nature | Jaro = 1946 | Volumo = 158 | Paĝoj = 558 | URL =https://archive.org/details/sim_nature-uk_1946-10-19_158_4016/page/558| COI = 10.1038/158558a0 }}</ref>. Pro tio ili ricevis [[Nobel-premio]]n pri medicino en [[1958]]. Tiam Lederberg aĝis 33, kaj do li iĝis la dua plej juna Nobel-premiito. Bakteria kunjugiĝo estas mekanismo de [[horizontala transdono de genoj]], same kiel [[Transformo|genetika transformo]] kaj [[Transfekto|genetika transdono]], sed malsimile al ili ĝi estas plenumata per rekta kontakto<ref name=Griffiths_1999>{{citu libron |author=Griffiths AJF, ''et al'' |title=An Introduction to genetic analysis | edition = 7th ed. | publisher=W.H. Freeman |location=San Francisco |year=1999 |pages= |isbn=0-7167-3520-2 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=Bacterial+conjugation&rid=iga.section.1304}}</ref>. La molekulo de [[DNA]] estas transdonita tra [[piluso]], kiu elkreskas el donanta ĉelo kaj konektiĝas al la ricevanta. Por ke tiu mekanismo funkciu, la donanta ĉelo devas havi mobilan genetikan elementon, plej ofte specialan [[plasmido]]n aŭ [[transposono]]n<ref name=Sherris>{{Citaĵo el libro|titolo=Sherris Medical Microbiology|url=https://archive.org/details/sherrismedicalmi0000unse_q1i3|aŭtoro=Ryan KJ, Ray CG (editors)|jaro=2004|eldono=4|eldoninto=McGraw Hill|ISBN=0838585299|paĝoj=p. 60–4}}</ref><ref name= Russi>{{Citaĵo el libro|titolo=Plasmids: Current Research and Future Trends|aŭtoro=Russi et al|jaro=2008|ĉapitro=Molecular Machinery for DNA Translocation in Bacterial Conjugation|url=http://www.horizonpress.com/pla|eldoninto=Caister Academic Press|isbn=978-1-904455-35-6}}</ref>. El ĉiuj manieroj de horizontala transdono de genoj, kunjugiĝo ebligas transdonon de plej grandaj porcioj de genetika materialo. Genetika informo tiel transdonita povas esti senutila aŭ eĉ malhelpa, sed en multaj okazoj ĝi estas profita por la ricevanta bakterio. Ekzemple estas montrite ke tiel bakterioj povas interŝanĝi tolerkapablon al [[antibiotiko]]j aŭ aliaj fremdaj substancoj kaj ekutiligi novajn substancojn en [[metabolo]]<ref name=Baron2>{{Citaĵo el libro|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=conjugation&rid=mmed.section.468|titolo=Genetics: Exchange of Genetic Information. ''in:'' Baron's Medical Microbiology (Baron S ''et al'', eds.)|aŭtoro=Holmes RK, Jobling MG|jaro=1996|eldono=4|eldoninto=Univ of Texas Medical Branch|ISBN=0-9631172-1-1}}</ref>. Kelkaj [[mikrobiologio|mikrobiologiistoj]] emas nomi utilajn transdonatajn plasmidojn ''bakteriaj [[simbiozo|endosimbiozantoj]]'' kaj la senutilajn ''bakteriaj [[parazitismo|parazito]]j'', tiel komparante ilin kun apartaj organismoj en naturo. == Mekanismo == [[Dosiero:Conjugation.svg|dekstra|eta|350px|Skemo de procedo de bakteria kunjugiĝo. ''' '''Paŝoj''' '''1-''' Donanta ĉelo produktas [[piluso]]n. '''2-''' Piluso konektiĝas al ricevanta ĉelo kaj kuntenas la du ĉeloj. '''3-''' La mobila plasmido disduoniĝas kaj unuopa ĉeno de DNA iras al ricevanta ĉelo. '''4-''' Ambaŭ ĉeloj replikas plasmidojn kaj pilusojn. Ili ambaŭ nun estas donipovaj.]] [[Prototipo]] por kunjugiĝa plasmido estas la '''[[F-plasmido]]''', ankaŭ nomata F-faktoro.<ref name=Baron /> F-plasmido povas integriĝi en bakterian ĉefan [[kromosomo]]n kaj longas ĉ. 100 mil [[baza paro|bazaj paroj]]. Ĝi havas propran komenczonon de [[DNA-replikado|replikado]] (''oriV'') kaj komenczonon de transdono (''oriT'')<ref name=Sherris />. En aparta bakterio povas esti ne pli ol unu kopio de F-plasmido (du kopioj estas trovitaj nur ĵus antaŭ [[ĉeldisiĝo]]). Ĉeloj sen F-plasmido estas nomitaj ''F-negativaj'' (F<sup>−</sup>), ĉeloj kiuj havas ĝin ''F-pozitivaj'' (F<sup>+</sup>). Interalie DNA, F-plasmido havas [[lokuso]]jn ''tra'' kaj ''trb''. Kune ili longas ĉ. 33 mil bazaj paroj kaj havas ĉ. 40 [[geno]]jn. Lokuso ''tra'' inkluzivas genon ''pilin'' kaj aldonajn regulajn genojn, kiuj kune kodas substancojn necesajn por formi piluson, konektiĝi al alia ĉelo kaj iniciati procedon de kunjugiĝo. La ekzakta mekanismo ne estas detale konata, sed nun plimulto de sciencistoj kredas ke la piluso tiam ankoraŭ ne havas kanalon tra kiu DNA-interŝanĝo okazas. Pli probable, ĝi estas malfermita pli poste far iuj [[proteino]]j koditaj en ''tra'' aŭ ''trb''. Kiam kunjugiĝo estas iniciatita per speciala molekula signalo, aperas [[fermento]] '''relaksazo''', kaj ĝi kreas unuĉenan ŝiron en ''oriT''-zono de F-plasmido. Relaksazo ofte funkcias en komplekso kun multaj aliaj proteinoj, kiu nomiĝas ''relaksosomo''. En sistemo de relaksosomo la aganta parto (la fermento mem) nomiĝas TraI, kaj aliaj partoj estas TraY, TraM kaj la ''integraciita gastiga faktoro'' ([[angla lingvo|angle]] integrated host factor, IHF). La transdonita ĉeno, nomita ''T-ĉeno'', estas malrulita kaj transsendita al ricevanta bakterio en direkto de 5' ĝis 3'. Poste restanta ĉeno replikiĝas, plej ofte sendepende de procedo de kunjugiĝo. Replikado komenciĝas ĉe ''oriV''. F-plasmido povas interŝanĝi genojn kun [[genaro]] de gastiga ĉelo, kaj do kromosomaj genoj de gastiga ĉelo povas esti transdonitaj al ricevanta ĉelo<ref name=Griffiths_1999 />. La kvanto de transdonebla kromosoma DNA estas teorie ne limigita kaj dependas de la tempo dum kiu la ĉeloj restas en kontakto. Ĉe ''[[Escherichia coli|E. coli]]'' transdono de la tuta genaro daŭras ĉ. 100 minutoj. Transdonita DNA povas integraciiĝi en la genaro de la ricevinta ĉelo per [[genetika rekombino]]. == ''Hfr''-a kunjugiĝo == En plejparto de bakteriaj kulturoj plimulto de F<sup>+</sup> ĉeloj havas F-plasmidon apartan de la kromosomo. Sed ĉe kelkaj ĉeloj ĝi integriĝis kaj rekombiniĝis kun kromosomo. Ekzistas metodoj per kiuj oni povas izoli tiujn ĉelojn kaj transloki ilin en apartan kulturon. Tiuj kulturoj konservas eblecon kunjugiĝi kaj transdonas kromosomajn genojn multe pli rapide kaj efike ol normalaj F<sup>+</sup> bakterioj. Pro tio tiaj kulturoj nomiĝas ''hfr''-kulturoj (de la angla '''h'''igh '''f'''requency of '''r'''ecombination). Se ĉeloj de tiaj kulturoj estos miksitaj kun F<sup>−</sup> ĉeloj de alia kulturo, fenotipo de ''hfr''-ĉeloj estos rapide transdonita al la "fremduloj". Sed la F-plasmido mem en absoluta plimulto de okazoj ne estas transdonita, do F<sup>−</sup>-ĉeloj preskaŭ neniam iĝas F<sup>+</sup>. Tiu efekto estis uzata dum kreado de [[genara mapo]] por ''E.coli''. Tiam sciencistoj kunmetis malsamajn ''hbr''-ĉelojn kaj intermiksis ilin post malpli ol 100 minutoj. Tiel tuta genaro ne estas transdonita, kaj laŭ observoj de kiuj genoj transdoniĝis kune kaj de kiuj aparte sciencistoj povis konkludi pri iliaj pozicioj en kromosomo. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.gmo-safety.eu/en/safety_science/167.docu.html Science project: Bacterial conjugation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070528064944/http://www.gmo-safety.eu/en/safety_science/167.docu.html |date=2007-05-28 }} Transgenic poplars: Is horizontal gene transfer from Agrobacteria to endophytic bacteria possible? [[Kategorio:Molekula biologio]] [[Kategorio:Bakteriologio]] noc9h2qm1hd8vfeyqe2vj1nk82pxnk7 0 260383 9478730 9077908 2026-09-20T06:01:27Z Sj1mor 12103 9478730 wikitext text/x-wiki {{Islamo}} [[Dosiero:Arabische Rijk.jpg|eta|Araba disvastigo sub [[Mahometo]] (I) kaj la tri unuaj [[kalifo]]j, [[Abu Bakr]] (II), [[Omar ibn al-Khattab|Omar]] (III) kaj [[Uthman ibn Affan|Uthman]] (IV)]] La '''historio de Islamo''' inkludas la historion de la [[islamo|islama kredo]] kiel [[religio]] kaj kiel [[socia institucio]]. Kiel ĉe la majoritato de la religioj de la mondo, la historia disvolviĝo de islamo havis klaran efikon en la politika, ekonomia kaj milita historio de la areoj ene kaj ekster tio kion oni konsideras ĉefaj geografiaj atingozonoj. Kiel ĉe [[kristanismo]], la koncepto de «[[islama mondo]]» povas esti pli malpli utila rigardante diferencajn periodojn de la historio. Grava tendenco de la islama kulturo helpas la identigon kun la komunumo. La historio de islamo kiel religio estas proksime rilata al la politika, ekonomia kaj milita historio. Islamo aperis en [[Arabio]] en la [[7-a jarcento]] de la kristana epoko kun la apero de la profeto [[Mohamedo]]. Unu jarcenton post lia morto, Islamo etendis el [[Atlantiko]] okcidente al [[Centrazio]] oriente. Tiu imperio ne restis unuigita dum multa tempo; la nova sistemo de registaro tuj derivis en [[enlanda milito]] konita de la historiistoj de Islamo kiel ''[[fitna]]'', kaj poste en dua ''fitna''. Post tio, rivalaj dinastioj postulis la [[kaliflando]]n, aŭ estrecon de la islama mondo kaj multaj islamaj ŝtatoj kaj imperioj havigis nur simbolan obeon al la [[kalifo]], nekapabla unuigi la islaman mondon. Spite tiun fragmentadon de Islamo kiel politika komunumo, la imperioj de la [[Abasida Kaliflando]], la [[mogoloj]] kaj la otomanaj [[Selĝukoj]] estis inter la plej grandaj kaj povaj de la mondo. La araboj organizis multajn islamajn centrojn de kulturo kaj scienco el kiuj aperis elstaraj islamaj [[scienco|sciencistoj]], astronomoj, [[Matematiko|matematikistoj]], doktoroj kaj [[Filozofio|filozofoj]] dum la [[Islama Orepoko]]. La teknologio floris; estis multa investado en ekonomia infrastrukturo, kiaj sistemoj de irigacio kaj kanaloj. Fokuso al la gravo de la legado de la [[Korano]] produktis altan nivelon de legokapablo en la tuta loĝantaro ĝenerala. Poste, en la 18-a kaj 19-a jarcentoj, la islamaj regionoj falis sub la influo de la povegaj eŭropaj imperioj. Post la [[Unua Mondmilito]] kaj la Okupo de [[Istanbulo]], la restaĵojn de la [[Otomana Imperio]] estis dividitaj en la dispartigo de la Otomana Imperio kiel eŭropaj [[protektorato]]j. Post multaj jarcentoj, ne restas granda kaj amplekse akceptita reklamo de la kalifeco (kiu estis reklamita almenaŭ fare de la otomanoj). Kvankam tuŝita de diversaj ideologioj, kiaj la [[komunismo]], dum granda parto de la [[20-a jarcento]], la islama identeco kaj la elstareco de Islamo en politikaj aferoj pliiĝis preskaŭ sendube dum la lastaj jaroj de la 20-a jarcento kaj komenco de la [[21-a jarcento|21-a]]. La rapida kresko, la interesoj de okcidento en la islamaj regionoj, la internaciaj konfliktoj kaj la [[tutmondiĝo]] influis en la gravo de Islamo en la formado de la mondo en la [[21-a jarcento]]. == [[Mohamedo]] == [[Dosiero:ArabianpeninsulaAL.PNG|eta|Je sia morto en [[632]], Mahomedo estis sukcesinta unuigi la tutan araban duoninsulon.]] Mohamedo estis [[araboj|araba]] [[komercisto]] de [[Mekko]], kiu ĉiujare dum la [[monato]] [[Ramadano]] iris al [[kaverno]] [[Hira]] en la [[monto]] [[Ĝabal an-Nur]] por preĝi, fasti kaj doni [[almozo]]jn. Laŭ la doktrino en la jaro [[610]] la [[Anĝelo Gabrielo]] komencis paroli kun li. Gabrielo daŭre parolis kun Mohamedo ĝis lia morto kaj Mohamedo parkeris la diraĵojn. Post la morto de Mohamedo, liaj anoj skribis la diraĵojn, kaj tiel ekaperis la [[Korano]]. La prediko de Mohamedo estis akceptita komence inter araboj, kaj urbaj kaj [[beduenoj]]. Mohamedo kiel la Fina Profeto kaj fondinto de islamo nur montriĝis en jarcentoj postaj. En la tempo de Mahomedo, la araboj senĉese kaj venĝoplene interbatalis. Araboj estis ordigitaj laŭ klanoj, laŭ sango. Mohamedo enkondukis ion novan: komunumon bazitan ne sur sango, sed sur fido. En la fruaj jaroj, la islamanoj funkcias kiel nova klano, sed klano algluigita ne de sango, sed de fido komuna. Aldone, la islamanoj, spite de diverseco de sango, promesis ne interbatali. Pro la minaco de la nova klano al tradicio kaj ĝia religio, potenco kaj socia ordo, Mohamedo kaj la islamanoj devis forfuĝis de Mekko en la somero de [[611]] al ''[[Jatrib]]'' (nun [[Medino]], "[la] urbo"). Tio estis la ''[[heĝiro]]'' ("fuĝo") kaj markas la komencon de la [[islama kalendaro|islama erao]]. En Medino Mohamedo fondis la unuan moskeon (islama preĝejo), kiu fariĝis la modelo por ĉiuj postaj moskeoj. Sed kvankam Mohamedo kaj la islamanoj nun estis en Medino, Mekko ankoraŭ batalis kontraŭ Mohamedo, ĉar nun la islamanoj subtenis sin per rab-atakoj kontraŭ la karavanoj kiuj vojaĝis al Mekko. Mohamedo fine venkis la armeon de Mekko en [[627]] en la [[Batalo de la Tranĉeo]]. Tiam islamo disvastiĝis kiel fajro tra Arabion. En [[630]] li kaptis Mekkon. Ĉar la islamanoj promesis ne interbatali, la islama parto de Arabio estis regiono de paco. Tio fortigis la islamanojn kontraŭ la aliaj araboj, kiuj estis troe disigitaj de la deziro por venĝo. Kiam Mohamedo mortis en 632, la plimulto de araboj estis islamanoj. Kvar el la kunuloj de Mohamedo fariĝis regantoj de [[araba imperio]] granda kaj donis bazan formon al [[islama civilizo]]. == La kvar justaj kalifoj post Mohamedo == [[Dosiero:20131203 Istanbul 118.jpg|eta|La nomo de [[Umar ibn al-Ĥattab|Umar]] kun [[arabskriba kaligrafio]].]] * [[Abu Bakr]], bopatro de Muhamado (632–634) * [[Umar ibn al-Ĥattab]], bopatro de Muhamado (634–644) * [[Uthman ibn Affan]], bofilo de Muhamado (644–656) * [[Ali ibn Abi Talib]], kuzo kaj bofilo de Muhamado (656-661) La problemo de la sukcedo de Mohamedo kaŭzis profundajn dividojn inter la ĝistiamaj anoj de Islamo. La anoj de Medino kaj Mekko konsentis elekti [[Abu Bakr]], amiko kaj parenco de Mohamedo. Abu Bakr realigis la union en Arabio kaj estis agnoskita kiel [[kalifo]] (sukcedanto). Li rilatas kun la deveno de la unuaj libroj de la Korano. Tiu diroj ĝis tiam estis nur parolaj kaj la transskriboj de la diraĵoj de Mohamedo sur folioj, bestostoj aŭ ledaĵoj estis nur referencoj. Li mortis en [[634]], nomuminte malrekte sian sukcedonton: [[Umar ibn al-Ĥattab|Umar]], kiu estos kalifo ĝis [[644]]. Tiu ĉi sekvos la konkeron kaj ludis rolon en la politika organizado per la starigo de la institucio de [[divano (Islamo)|divano]] (kie la islamaj luktantoj estas enskribitaj kaj pagitaj). Li estis mortigita de [[Zaratuŝtrismo|mazdaano]]. [[Uthman ibn Affan|Uthman]] kaj Ali aperis kiel la ĉefaj kandidatoj. Estis elektita Uthman. Li atribuis gravajn postenojn al la membroj de sia klano. Li estis mortigita en [[656]]. La saman tagon, [[Ali ibn Abi Talib|Ali]], kuzo kaj bofilo de Muhamado (edzo de lia filino [[Fatima Zahra|Fâtîma]]), estis elektita kiel kalifo. La klanestro de la [[Omajadoj]], [[Muaŭija la 1-a|Mu`âwîya]], postulas la punon de la kulpuloj de la amortigo, sed tiu malfruos. Tiam ekas lukto inter la partianoj de Ali kaj la Omajadoj. La [[batalo de Siffin]] de [[657]] markis la krizon de tiu ĉi enlanda milito. Kiam li estis venkonta, Ali, probable por haltigi la sangoverŝon inter islamanoj, akceptis negocii. Tiu ĉi milito inter la du sektoroj estis la ''fitna'', tio estas grava religia disigo. Ali estos poste siavice mortigita de [[Ĥariĝismo|ĥariĝitoj]], antikvaj partianoj kiuj malakceptis la negocadon. == La Islama Imperio == [[Dosiero:Map of expansion of Caliphate.svg|eta|La Islama Imperio en sia plej amplekso. Pli malhele la teritorioj konkeritaj de [[Mahomedo]], rozkolore tiuj konkeritaj de la [[Raŝiduna Kaliflando|ortodoksaj kalifoj]] kaj flave tiuj konkeritaj dum la [[Omajada kaliflando]].]] La indikitaj [[precepto]]j en Islamo (vidu [[Pilieroj de Islamo]]) estis la bazo por la komenco de la [[Islama ekspansio|araba ekspansio]]. La devigo de la kredantoj praktiki la sanktan militon defende de la kredo favoris la aligon de soldatoj al la arabaj armeoj kaj la ĉeson intermiliti. Aliflanke, estis ankaŭ aliaj tialoj kiuj pelis la araban ekspansion. El ekonomia vidpunkto, la malriĉo de la teritorio loĝataj de tiuj popoloj pelis la serĉado de teroj pli fekundaj kaj enspezigaj. Al tio aldonendas la iompostioma dekadenco de la persa kaj bizanca imperioj, taŭga kondiĉo por la enkonduko de tiu nova kulturo. Je la morto de [[Mahomedo]] en 632, liaj sukcedantoj, nome [[kalifo]]j, estis zorgantoj de direkti la islaman popolon kaj klopodi la ekspansion kaj de la religio kaj de la teritorio.<ref name="Hourani15-19">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=egbOb0mewz4C&pg=PA15|titolo=A History of the Arab Peoples|aŭtoro=Albert Hourani|jaro=2002|eldoninto=Harvard University Press|paĝoj=15-19}}</ref> En la 7-a kaj 8-a jarcentoj, la islamanoj sukcesis etendi sian imperion konkerante teritoriojn kiuj enhavis el la [[Iberia Duoninsulo]] en okcidento ĝis [[Hindio]] oriente. * '''Ortodoksoj''': La unuaj kalifoj estis elektitaj inter liaj plej rektaj sekvantoj, konsideritaj la plej dignaj por pluigi la laboron de la profeto. En 636 la islamanoj invadis Persion, kaj venkis en 640. En 644 ili konkeris [[Kipro]]n, en 651 [[Tiflis]] kaj [[Armenio]]n, en 654 [[Rodoso]]n. Dum ties regado, Islamo akiris politikan strukturon kaj instaliĝis en [[Sirio]], [[Persio]], [[Judeo]]n kaj [[Egiptio]]n. * '''Omajadoj''': En 661, la guberniestro de Sirio apartenanta al la [[Omajada kaliflando|Omajada dinastio]], Mohavia, pridemandis la [[Legitimeco|legitimecon]] de la kalifo Ali, kiu estis murdita. Ekde tiam tiu nova dinastio respondecis pri la registaro, transformante ĝin en monarkio kaj translokigante la ĉefurbon al la urbo de Damasko. En 674 ili klopodis konkeri [[Konstantinopolo]]n mare, sensukcese. Dum tiu epoko Islamo aligis la teritoriojn de [[Kartago]] en 698, tiujn de la cetero de [[Nordafriko]] en 711, Hispanion en 717, malgrandan parton de [[Gaŭlo]] en 720, poste ili konkeris la sudon de Malgranda Azio kaj [[Turkestano]]n ĝis la rivero [[Indus]]. En 732 ili klopodis antaŭeniron al la centro de la Gaŭlo ĝis [[Poitiers]], tamen, la frankoj rezistis dufoje sub la regado de [[Karolo Martelo]], ĝis la tria fojo la frankoj luktas kaj [[Batalo de Poitiers (732)|venkis la arabojn]]. * '''Abasidoj''': En 750, irana revolucio murdis ĉiujn kalifojn (restis viva nur [[Abd Ar-Rahman la 1-a]]), kaj kalifigis [[As-Saffah]] kaj establis la novan ĉefurbon de la imperio en la urbo Bagdado. La abasidoj restis en la povo ĝis 945 kiam la [[selĝukoj]] (islamaj tjurkoj) enpoviĝis en la kaliflando. Dum tiu periodo la provincoj de Kordovo, Egiptio kaj Maroko malligiĝis el la centra povo el Bagdado. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Apero de Islamo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Islamo]] s1h5ba68kjuragbomxlillrf0hmd2hh 0 260391 9478707 8879338 2026-09-20T05:47:28Z Sj1mor 12103 9478707 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Paul Jules Antoine MEILLET''' (n. la [[11an de novembro]] [[1866]] en [[Moulins]], departemento [[Allier]] – m. la [[21an de septembro]] [[1936]] en [[Châteaumeillant]], departemento [[Cher]], estis la ĉefa franca lingvisto de la 20a jarcento. == Biografio == Filo de notario de Châteaumeillant, Antoine Meillet ricevis duagradan instruadon en la liceo Théodore-de-Banville de Moulins. Studento en la Fakultato pri beletro de [[Parizo]] ekde 1885, li sekvis kursojn i.a. de [[:fr:Louis_Havet]] en [[Sorbono]], de [[Michel Bréal]] en Kolegio de Francio kaj de [[Ferdinand de Saussure]] en la Praktika Lernejo de altaj studoj. De F. de Saussure, li transprenis la kurson pri kompara gramatiko, kiun li kompletigis ekde 1894 per prelego pri la [[Irana lingvaro|irana]]. En 1897, li prezentis disertacion por doktoriĝo pri beletro (“Esploro pri la uzo de genitivo-akuzativo en malnova slava“). En 1905, li estris la katedron de kompara gramatiko en Kolegio de Francio, kie li dediĉis siajn kursojn al la historio kaj al la strukturo de la [[hindeŭropa lingvaro|hindeŭropaj lingvoj]]. Sekretario de la Societo pri Lingvistiko de Parizo, li estis elektita en la Akademio de enskribiĝoj kaj beletristiko en 1924. Li instruis tutan generacion de francaj lingvistoj inter kiuj [[:fr:Émile Benveniste]], [[:fr:Marcel Cohen]], [[:fr:Georges Dumézil]], [[André Martinet]], [[:fr:Aurélien Sauvageot]], [[:fr:Lucien Tesnière]], [[:fr:Joseph Vendryes]], kaj li malkovris [[:fr:Gustave Guillaume]]. Li influis ankaŭ certan nombron da fremdaj lingvistoj. Li estis aparte la inspirinto de la difino de la frazo, kiun alprenis la usona lingvisto [[:en:Leonard Bloomfield]]. Li estis ankaŭ la unua, kiu identigis la fenomenon de la gramatikigo. En 1890, unujara misio en [[Kaŭkazio]] ebligis al li studi la modernan armenan. En 1902, li ricevis la katedron de [[armena]] en la [[:fr:Institut national des langues et civilisations orientales|Lernejo de orientaj lingvoj]]. Li publikigis en 1903, sian “Esquisse d'une grammaire comparée de l'arménien classique“ (Skizo de kompara gramatiko de la klasika armena), kiu restas ĝis nun referenca en armena kaj hindeŭropa lingvistiko. Lia studento Hratchia Adjarian fariĝis poste la fondinto de la armena dialektologio. Ankaŭ pro la kuraĝigoj de Meillet, Émile Benveniste studis la armenan lingvon. En [[Sorbono]], Meillet priatentis la studojn de [[:en:Milman Parry]]. Lia influo al li malfermis la vojon al profunda renovigo de la homeraj studoj. Lia sinteno kaj agado favoris la starigon de instruado de la [[Finn-ugra lingvaro|finn-ugraj lingvoj]] en Francio. == Verkoj de Antoine Meillet == Antoine Meillet verkis ĉirkaŭ 25 librojn pri la hindeŭropaj lingvoj, i.a. :. * Esquisse d'une grammaire comparée de l'arménien classique (Skizo de kompara gramatiko de klasika armena). 1903. * Introduction à l'étude comparative des langues indo-européennes (Enkonduko al kompara studo pri la hindeŭropaj lingvoj). 1903. * Les dialectes indo-européens (La hindeŭropaj dialektoj). 1908. * Aperçu d'une histoire de la langue grecque (Skiza prezento de historio pri la greka lingvo). 1913. * Altarmenisches Elementarbuch (Elementa libro pri la malnova armena) . Heidelberg. 1913 * Linguistique historique et linguistique générale (Historia lingvistiko kaj ĝenerala lingvistiko). 1921. * Les origines indo-européennes des mètres grecs (La hindeŭropaj originoj de la grekaj metroj). Parizo : Presse Universitaires de France (PUF). 1923. * Esquisse d'une histoire de la langue latine (Historia skizo pri la latina lingvo). Parizo : Eld. Klincksieck. 1928. ISBN 2-252-01871-2 * La méthode comparative en linguistique historique (La kompara metodo en historia lingvistiko). 1928. * Dictionnaire étymologique de la langue latine (Etimologia vortaro de la latina lingvo). En kunlaboro kun Alfred Ernout (1879-1973). 1932. Eldono ampleksigita fare de Jacques André (1910-1994), Parizo : Klincksieck, 2001. ISBN 2-252-03359-2 Notico n° : FRBNF37707942. == Memore al Antoine Meillet == Kolegio de Chateaumeillant kaj strato de Moulins ricevis la nomon de Antoine Meillet. == Antoine Meillet pri lingvolernado, kulturo kaj neceso de internacia lingvo == “''Se la lernado de la fremdaj lingvoj estas funde puŝata tiel ke ĝi profitas al la spirito, ĝi postulas longegan tempon. Se ĝi estas supraĵa, ĝi alportas nenion al la intelekta kulturo.''“ “''La ebleco institui facile lerneblan artefaritan lingvon, kaj la fakto ke tiu lingvo estas uzebla, estas demonstritaj en la praktiko. Ĉiu teoria diskutado estas vana. Esperanto funkciis, al ĝi mankas nur eniro en la praktika vivo.''“ “''Lingvo estas tradicia [[socia institucio]]. La volo de la homo senĉese intervenas en la lingvaĵo. La elekto de komuna lingvaĵo tia, kia la fanca, la angla, aŭ la germana devenas de volaj agoj. Lingvo kiel la norvega “lingvo de la lando” estis farita, surbaze de la norvegaj idiomoj, per arbitra elekto de elementoj, kaj reprezentas neniun difinitan lokan idiomon. (…) Do, estas nek absurde, nek ekscese provi eltiri el la eŭropaj lingvoj la komunan elementon, kiujn ili entenas por fari el tio internacian lingvon''.“ “''La praktika neceso de internacia lingvo estas evidenta. Kaj ĉar tiu lingvo estas ebla, ĝi devas esti realigita.''“ El "'''Les langues dans l'Europe nouvelle'''". Parizo : Payot. 1918. 2a eldono en 1928. “''Al la grandaj lingvoj de civilizacio, lingvoj de intelektaj elitoj, ĉiuj malfacile ellerneblaj, kiuj povas esti bone akiritaj nur fare de limigita nombro da personoj havantaj sufiĉe d libera tempo, kaj kiuj havas tro da beleco por ke ne estu penige aŭdi ilin mistraktitaj fare de personoj kiuj malperfekte scipovas ilin, necesas aldoni, por la kutima uzado de la internacia vivo internacia lingvo kiun ĉiu povas facile uzi.''“ Citita en “'''Feuillets encyclopédiques de Documentation espérantiste'''“ {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meillet, Antoine}} [[Kategorio:Francaj lingvistoj]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Surskriboj kaj Beletro]] ftzkfoov2h21jt6w15ry2c0urdv37q8 0 263246 9478826 9456298 2026-09-20T08:50:29Z Sj1mor 12103 9478826 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo = Justus von Liebig |dosiero = Young-Justus-Liebig.jpg |priskribo de dosiero= Barono von Liebig |dato de naskiĝo = [[12-a de majo]] [[1803]] |loko de naskiĝo = [[Darmstadt]], [[Hesio-Darmstadt]], {{Sankta Romia Imperio}} |dato de morto = [[18-a de aprilo]] [[1873]] |loko de morto = [[Munkeno]], [[reĝlando Bavario|Bavario]], {{Germana Regno}} |alma_mater = [[Bonna universitato]]<br />[[Universitato de Munkeno]] }} '''Justus Freiherr von LIEBIG''' {{prononco|fon '''li:'''bik}}, denaske '''Justus LIEBIG''' (naskiĝis en [[Darmstadt]], la [[12-an de majo]] [[1803]]; mortis en [[Munkeno]] la [[18-an de aprilo]] [[1873]]) estis germana ĥemiisto, kiu faris grandajn kontribuojn al la [[organika ĥemio]] kaj al la [[agrikulturo]]. Li konsideratas la fondinto de la [[industria agrikulturo]] bazita sur organika ĥemio. == Vivo == [[Dosiero:Justus von Liebig.jpg|eta|maldekstra|Justus von Liebig]] Justus Liebig naskiĝis kiel filo de farboproduktisto kaj -komercisto en la germana urbo Darmstadt. Jam frue li eksperimentis kun materialoj, kiujn li trovis en la metiejo de la patro, kaj evoluigis fortan intereson pri [[ĥemio]]. La gimnazion, kiu tradicie en Germanio finiĝas post la 13-a lerneja jaro, li nur vizitis ĝis la 11-a lerneja jaro, do ne ricevis la [[abituro|abituran ekzamenon]]. En la urbeto [[Heppenheim]] 20 kilometrojn sude de Darmstadt li komencis lerni la metion de apotekisto, sed post nelonga tempo nekontente ĉesis la metilernadon. [[Dosiero:Justus von Liebig 2.jpg|eta|maldekstra|160px|<center>Liebig en malfrua aĝo]] Dum oktobro [[1819]] li en la [[universitato de Bonn]] komencis studi ĥemion. Profesoroj ekaprezis lian talenton kaj li dungiĝis kiel asistanto en universitata laboratorio. Kiam lia ĉefa profesoro ricevis novan postenon en la [[Universitato Frederiko Aleksandro Erlangeno-Nurenbergo|Universitato de Erlangen]], Justus Liebis sekvis lin kaj en [[Erlangen]] doktoriĝis. Dum maro [[1822]] li partoprenis en demonstracioj de demokratiemaj studentoj kaj sekve estis serĉata de la loka polico, tiel ke li devis fuĝi hejmen al [[Darmstadt]]. Lia profesoro en Erlangen poste atingis, ke la grandduko de Darmstadt atribuis al Justus Liebig [[stipendio]]n, kiu ebligis pluan studadon en la universitato [[Sorbono]] de [[Parizo]]. Ĉi-tie li konatiĝis kun la siatempe plej progresemaj profesoroj pri ĥemio. Pro subteno de la natursciencisto [[Alexander von Humboldt]], Justus Liebig en aĝo de nur 21 jaroj dum majo 1824 iĝis eksterordinara profesoro ĉe la [[universitato de Gießen]]; jaron poste li iĝis ordinara profesoro. Malgraŭ minimuma salajro kaj la neceso mem aĉeti multajn materialojn por eksperimentoj, liaj interesaj instrumetodoj rapide igis lin tre populara profesoro. Por mildigi la privatajn financajn problemojn, Justus Liebig de 1827 ĝis 1833 kune kun tri aliaj profesoroj pri ĥemio vivtenis privatan instituton, kiu edukis apoteko-helpistojn. Pro lia kreskanta renomo, iom post iom studentoj el pluraj ŝtatoj (inter ili 84 angloj kaj 18 usonanoj) aliĝis al la [[universitato de Gießen]], por aŭdi liajn prelegojn pri ĥemio kaj [[farmacio]]. Dum [[1845]] li pro siaj meritoj estis nobeligita. (Ekde tiam li portis la titolon ''Freiherr'' ([[barono]]) kaj la vorteton ''von'' en sia nomo.) Li ricevis posteno-ofertojn de la universitatoj [[Tallinn]] 1827, [[Göttingen]] 1835, [[Sankt-Peterburgo]] 1839, [[Vieno]] 1841, [[Londono]] 1845 kaj [[universitato de Hajdelbergo|Hajdelbergo]] 1851, kiujn li malakceptis, sed surbaze de kiuj li paŝon post paŝo povis elmarĉandi pli bonan salajron en la [[universitato de Gießen]]. Dum [[1852]] li tamen akceptis oferton pri profesoriĝo en la [[universitato de Munkeno|Ludoviko-Maksimiliano-Universitato Munkeno]]. Post kiam li evoluigis mineralan [[sterko]]n surbaze de superfosfato, li iĝis kunfondanto de la Bavaria Akcia Kompanio pri Ĥemiaj kaj Agrikulturaj Fabrikaĵoj, kiuj ankoraŭ nuntempe ekzistas kun la nuna germana nomo "Süd-Chemie". La [[15-an de decembro]] [[1859]] li iĝis prezidanto de la [[Bavario|Bavaria]] [[Akademio de Sciencoj]], kaj havis tiun postenon ĝis sia morto la [[18-an de aprilo]] [[1873]]. Dum [[1870]] li aldone iĝis honora civitano de la urbo [[Munkeno]]. [[Dosiero:Briefmarke deutschland 55cent justus liebig 1803 2003.png|eta|220px|<center>germania 55-[[Eŭro|cenda]] [[poŝtmarko]], kiu aperis dum 2003 okaze de la 200-a naskiĝtago de Justus von Liebig]] La [[universitato de Gießen]] post la [[Dua Mondmilito]] honorige ricevis lian nomon kaj nuntempe nomiĝas ''Justus-Liebig-Universitato Gießen''. Inter la plej gravaj eltrovaĵoj de Justus von Liebig estas: {{Div col|cols = 2}} * la ''teorio pri ĥemiaj radikaloj'' * [[sterko|minerala sterko]] * la teorio de [[izomero]]j * [[ekstraktaĵo]] de bova viando * [[arĝento|arĝenta]] [[spegulo]] * [[fero]]-[[nikelo]]-[[alojo]] * la anestezilo [[kloroformo]] * [[bakpulvoro]] {{Div col end}} En la historio de ĥemio Justus von Liebig elstaras kiel la plej konata kaj plej sukcesa ĥemiisto de la 19-a jarcento, kiel fondinto de la [[organika ĥemio]], la [[agrikultura ĥemio]] kaj de fiziologio de nutrado. Pro sia intensa verkado de literaturo li havis grandan influon pri la evoluo de sia fako. En [[1858]] li ricevis membrecon en [[Hungara Scienca Akademio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Kloroformo]] * [[Ĥemio]] * [[Listo de ĥemiistoj]] * [[Listo de ĥemiaj elementoj laŭ atomnumero]] == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Justus von Liebig}} * [http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/references?id=per108 anglalingvaj koncizaj biografio kaj –bibliografio en la "virtuala laboratorio" de la Max-Planck-instituto por historio de scienco] * [http://www.liebig-museum.de retejo de la Justus-Liebig-muzeo en Gießen] * [http://www.uni-giessen.de retejo de la Justus-Liebig-universitato en Gießen] * [http://num-scd-ulp.u-strasbg.fr:8080/view/authors/Liebig,_Justus_von.html digitaligitaj verkoj de Justus Liebig en la retejo de la universitatoj de Strasburgo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080430084222/http://num-scd-ulp.u-strasbg.fr:8080/view/authors/Liebig,_Justus_von.html |date=2008-04-30 }} * {{DNB|118572741}} {{Ĥemiistoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Liebig, Justus von}} [[Kategorio:Germanaj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Universitato de Erlangen]] [[Kategorio:Germanaj baronoj]] 449aelarc1w3a4s8wrjtiok5b1mhpq7 0 264932 9478902 9127640 2026-09-20T09:08:50Z Sj1mor 12103 9478902 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = Gerd Biermann junie 1999 en Fiskardo.jpg <!-- la bildo intertempe ankaŭ estas en vikidatumaro kaj ĉiukaze metiĝas al la informkesto --> | priskribo de dosiero = Gerd Biermann, neĝenebla dum legado, junie 1999 en Fiskardo, Grekio }} '''Gerd BIERMANN''' (naskiĝis la [[19-an de septembro]] [[1914]] en [[Berlino]]; mortis la [[27-an de decembro]] [[2006]] en [[Brixen]] ([[itale]] ''Bressanone'', en [[Sudtirolo]]) estis germana [[kuracisto]], fakulo pri [[pediatrio]] kaj [[psikiatrio de infanoj kaj adoleskuloj]], kaj elstara [[psikoterapio|psikoterapiisto]]. Biermann konsideriĝas pioniro de la [[psikoanalizo|psikoanaliza]] [[psikoterapio]] de [[infano]]j kaj de pluraj reformoj favore al infanoj – en infanaj klinikoj samkiel en aliaj institucioj. Li estis kunfonianto kaj unua gvidanto de la "instituto pri psikohigieno" en la urbeto [[Brühl (Rejnlando)|Brühl]] inter [[Kolonjo]] kaj [[Bonno]] en okcidenta [[Germanio]]. Krome li iniciatis kaj plurjare gvidis "kuracistan akademion por psikoterapio de infanoj kaj adoleskuloj", kiu havas sian sidejon en [[Munkeno]] kaj ofertas germanlingvajn seminariojn en suda [[Germanio]], [[Italio]] kaj [[Grekio]] pri infana psikoterapio por kuracistoj de la fakoj [[pediatrio]] kaj [[psikiatrio de infanoj kaj adoleskuloj]]. La kuracisto estis kolego interalie de la psikoanalizistino [[Anna Freud]], filino de [[Sigmund Freud]] en ties infana kliniko en [[Londono]]. Li verkis impresan nombron da germanlingvaj libroj pri infana psikoterapio, kaj ĝis sia morto estis verva luktanto por sociaj reformoj. Lia ĉefa fokuso estis infana psikoterapio, precipe psikosomatiko. Gerd Biermann starigis psikosomatikajn fakojn en infanaj hospitaloj en [[Hajdelbergo]] kaj [[Hamburgo]]. Li estis la redaktoro de germanlingva Manlibro por Infana Psikoterapio (en 5 volumoj), pri kiu li verkis plurajn partojn, kaj kiu ankoraŭ estas norma instruilo de analiza infana psikoterapio. Pluraj monografioj, ekzemple pri infana misuzo, infanoj de Ĉernobilo kaj pri la psikologia desegna testo "La sorĉita familio" estis eldonitaj de la pioniro. Inter liaj studentoj estis la eksa esperantista aktivulo kaj nuna kuracisto kaj psikoterapiisto [[Thomas Pusch]]. Krom tiu studento, Biermann havis plurajn pliajn esperantistajn kuracistajn konatulojn en [[Bulgario]], la eksa [[Sovetunio]] kaj en [[Mezeŭropo]], sed mem malgraŭ simpatiiĝo ne lernis la lingvon, realisme konsiderante ke ne ekzistas sufiĉe da esperantlingvaj profesiuloj pri infana psikoterapio por sukcese publikigi fakan literaturon en tiu lingvo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.aerztliche-akademie.de retejo de la germanlingva "kuracista akademio por psikoterapio de infanoj kaj adoleskuloj" de Gerd Biermann] * [http://www.aerzteblatt.de/v4/archiv/artikel.asp?src=heft&id=54540 ''"Gerd Biermann †: Pionier la Kinderpsychotherapie"'' – (germane: "mortis Gerd Biermann – pioniro de la infana psikoterapio"), ''Deutsches Ärzteblatt'' (oficiala revuo de la germana kuracistaro) 7-a semajno 2007, paĝo A-438 / B-387 / C-375] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930181632/http://www.aerzteblatt.de/v4/archiv/artikel.asp?src=heft&id=54540 |date=2007-09-30 }} * {{DNB|119204320}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Biermann, Gerd}} [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj psikoterapiistoj]] [[Kategorio:Germanaj pediatroj]] [[Kategorio:Infana kaj junula psikiatrio]] ambxzpkv5up1tudc6t2m04pwek837ik 0 278101 9478931 9242188 2026-09-20T09:30:48Z Sj1mor 12103 9478931 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-la-Eŭropa-Unio.svg|200ra|dekstra|Flago de la Eŭropa Unio]] La '''traktato de Amsterdamo''' estis interkonsentita la [[16-a de junio|16-an]] kaj [[17-an de junio]] [[1997]] kaj subskribita la [[2-an de oktobro]] [[1997]] de la [[ŝtatestro]]j kaj registaraj gvidantoj de la membroŝtatoj de la [[Eŭropa Unio]] (EU). Ĝi ekvalidis la [[1-an de majo]] [[1999]]. La traktato ŝanĝis kaj ampleksigis la [[traktato de Mastriĥto|traktaton de Mastriĥto]], sed ne anstataŭigis ĝin. Ĝi origine celis teni la Eŭropan Union agopovan post la ampleksigo de la unio je 10 pliaj ŝtatoj la [[1-an de majo]] [[2004]]. Fundamenta reformo de la Eŭropa Unio tamen malsukcesis, kaj sekve necesis pluraj reformigaj traktatoj (vidu tiuteme la artikolojn pri [[traktato de Nico]], [[Eŭropa Konstitucio]] kaj [[traktato de Lisbono]]). == Demokratiigo == La traktato signife ampleksigis la rajtojn de la [[Eŭropa Parlamento]]: dum laŭ la traktato de Mastriĥto ĝi kundecidis en tiuj temaroj samrange kiel la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]], ĝi nun kundecidis en ĉiuj temaroj krom tiu de agrikulturo. Ankaŭ en la nomumo de la [[Eŭropa Komisiono]] la rajtoj de la Eŭropa Parlamento estis fortigitaj: Ekde la validiĝo de la traktato de Amsterdamo la Eŭropa Parlamento ne nur devas voĉdone jesi al la nomumo de la tuta komisiono, sed ankaŭ antaŭe voĉdone nomumigi la prezidanton de la komisiono. Tamen plu ekzistas fortaj deficitoj pri la demokratiigo de la Eŭropa Unio, ĉar la parlamento - la unua de la civitanoj elektita organo de la Eŭropa Unio - ne havas la rajton iniciative proponi novajn leĝojn. Tiun rajton plue nur havas la Eŭropa Komisiono. Inter la taskoj de la komisiono krome daŭre estas kontroli la plenumon de la EU-leĝaro - ĉi-taske unuiĝas kaj legislativaj kaj ekzekutivaj kompetencoj. Vera divido inter [[legislativo]], [[ekzekutivo]] kaj [[jurisdikcio]] daŭre ne ekzistas. Ankaŭ la de la [[Eŭropa Konvencio]] allaborita [[Eŭropa Konstitucio]] ne vere solvus tiun mankon. == Labora politiko en la Eŭropa Unio == Pro la kreskanta senlaboreco en Eŭropo, unuafoje la labora politiko en la Eŭropa Unio difiniĝis ĉefa celo. Tamen la labora politiko daŭre restas en la mano de la naciaj ŝtatoj, sed interkonsentiĝis pli bona kunordigo de la naciaj iniciativoj. == Spaco por libero, sekuro kaj juro == Per la traktato fiksiĝis la celo de instalo pri "spaco por libero, sekuro kaj juro". La civila jura kunlaboro kaj flankaj agoj por libera persona trafiko ŝoviĝis de la interregistara "tria kolono" en la supernacia "unua kolono" de la Eŭropa Unio. La polica kaj jura eŭropa interŝtata kunlaboro restis en la interregistara "tria kolono", sed fortiĝis per ampleksigo de la rajtoj de la eŭropa polica institucio [[Eŭropolo]]. Krome la [[interkonsento de Schengen]] iĝis parto de la traktato kaj do la libera paso de la limoj ene de la Eŭropa Unio deklariĝis fundamenta civitana rajto. == Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio (KESP) == Kadre de la evoluo de [[Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio]] (KESP), la [[ŝtatestro]]j kaj registaraj gvidantoj de la EU-membroŝtatoj kresi la postenon de [[Alta Reprezentanto por la komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio]], kiu reprezentu la Eŭropan Union ekster ĝia teritorio. La decidoj en la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] tamen daŭre interkonsentiĝas unuanime kaj tial ebligas al ĉiu EU-membroŝtato bloki ilin. == Reformoj pri la institucioj de la Eŭropa Unio == Por teni la Eŭropan Union agopovan post la ampleksigo de la unio je 10 pliaj ŝtatoj la [[1-an de majo]] [[2004]], estis interkonsentite ke la pli grandaj EU-membroŝtatoj post la ampleksiĝo rezignas pri sia dua komisaro en la [[Eŭropa Komisiono]]. Krome en la traktato de Amsterdamo fiksiĝis, ke post la ampleksiĝo la Eŭropa Parlamento ne havu pli ol 700 parlamentanojn. Plivastiĝis la eblecoj decidi per plimulto, kvankam daŭre multaj decidoj nur interkonsenteblas unuanime. Novkreiĝis ankaŭ la ebleco provizore ekskludi membroŝtaton el la unio, se tiu ŝtato malatentus la principojn de la Eŭropa Unio. Krome la artikolo 12 de la traktato de Amsterdam antaŭvidis renumerigon de la [[traktato pri la fondo de la Eŭropa Komunumo]] kaj la [[traktato pri la Eŭropa Unio]] (la traktato de [[Mastriĥto]]). {{Historio de la Eŭropa Unio}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Aperis en 1997]] gz33flf0kd7jcad7jy2dnstk1hbea3c 0 284396 9478868 8290297 2026-09-20T08:58:35Z Sj1mor 12103 9478868 wikitext text/x-wiki ATENTU: Bioenergio (kiel analiza terapio) ne konfuzendas kun la termino "[[bioenergio]]" uzata en la fakoj [[biokemio]] kaj [[biologio]]. La '''bioenergia analizo''' ([[angle]] ''Bioenergetic Analysis'', [[germane]] ''Bioenergetische Analyse'' aŭ ''Bioenergetik''<ref>Alexander Lowen: Bioenergetik. Therapie der Seele durch Arbeit mit dem Körper ([[germane]]: "Bioenergia Analizo. Terapio de la animo tra laboro pri la korpo"). Eldonejo Rororo 7233.1982, ISBN 3-499-17233-X</ref>) estas [[psikoterapio|psikoterapia]] metodo ekde la jaro [[1947]] evoluigita de Alexander Lowen, kuracisto kaj sporta instruisto <ref>Alexander Lowen: Körperausdruck und Persönlichkeit. Grundlagen und Praxis der Bioenergetik (same germane: "Korpa esprimo kaj personeco. Bazoj kaj praktiko de la Bioenergia Analizo). Munkeno: eldonejo Kösel 1981</ref>. Temas pri diversaj metodoj per kiuj homoj per siaj manoj kaj menso, sen aŭ per kontakto, influas la mensan kaj fizikan sanstaton de la homoj<ref>(eo) Ankica Tiŝljar, ''Mezurebla bioenergio'', naturkuracado, n-ro 9, p. 21, revuo de [[Internacia Naturkuraca Asocio|INA]]</ref>. Alexander Lowen unue estis paciento, kaj poste lernanto de [[Wilhelm Reich]]. La termino de "energio" laŭ Wilhelm Reich ne nur ampleksas tion, kio difinatas en [[fiziko]] aŭ [[kemio]], sed pere de lia interpreto de la energiaj korpo-animo-konceptoj de [[Sigmund Freud]] kaj la termino "élan vital" de [[Henri Bergson]] venas al integrita teorio de funkcia unueco de korpo, animo kaj kosmo. == Bazoj == La Bioenergia Analizo baziĝas sur eroj de la [[psikoanalizo]] laŭ [[Sigmund Freud]] kaj de la "karaktera analizo" laŭ Wilhelm Reich, sed ankaŭ sur propraj perceptoj kaj esploroj de Alexander Lowen. Wilhelm Reich en sia verko "karaktera analizo" (germane ''Charakteranalyse'')<ref>Wilhelm Reich: Charakteranalyse (germane: "karaktera analizo"). Kolonjo: Eldonejo Kiepenheuer & Witsch 1989. p. 256</ref> "dum la ekzameno de la diferencigo de karakteraj tipoj baziĝas sur la koncepto, ke la karaktero ja laŭ sia baza funkcio estas protektilo kontraŭ la ekscitigoj el la ekstera mondo kaj kontraŭ la internaj nekonsciaj instinktoj, sed ke la ekstera formo, en kiu prezentiĝas tiu protekto, difiniĝas laŭ la historia epoko". Laŭ Lowen, la korpaj analogioj de animaj procesoj kaj en la trovo de diagnozo kaj en terapia ago utiligeblas kadre de lia korpopsikoterapia metodo. Psika [[traŭmato]] (vundiĝo) esprimiĝas en tiel nomata "korpa [[karapaco]]", kies ekzameno kaj analizo (la ''body reading'' aŭ "legado de la korpo") laŭ Lowen videbligas karakterajn strukturojn de la observato. Komune kun ''John Pierrakos'' kaj ''William Walling'', du psikoterapiistoj same edukitaj fare de Wilhelm Reich, Alexander Lowen dum la jaro [[1956]] fondis "Instituton pri Bioenergia Analizo" (angle ''Institute for Bioenergetic Analysis'') en [[Novjorko]]. Pluraj aliaj terapiistoj sen koresponda eduko kaj sen ligo al Alexander Lowen poste kopiis erojn de la koncepto sub parte similaj titoloj, sed tute ne ligatas. La de Alexander Lowen priskribitaj "karakteraj strukturoj" baziĝas sur lia fenomenologia tipologio kaj sur konceptoj de Wilhelm Reich. La terminaro en si estas logika pensaro, sed uzas terminojn en parte tute alia maniero ol la moderna psikologio kaj tial ne gvidu al miskomprenoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bioenergetic-therapy.com retejo de la ''Internacia Instituto pri Bioenergia Analizo'', IIBA, en [[Novjorko]] (angle)] * [http://www.bioenergetische-analyse.org retejoj de la aŭstria,] * [http://www.sgbat.ch de la svisa kaj] * [http://www.dvba.de de la germania nacia institutoj pri Bioenergia Analizo] [[Kategorio:Psikoterapio]] 3modpsvseu5j4bgb5lzipjyut1ohxqd 0 284398 9478859 9393590 2026-09-20T08:57:16Z Sj1mor 12103 9478859 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Korpopsikoterapio''' aŭ „korpe orientigita psikoterapio“ estas la nomo por malsamaj metodoj de [[psikoterapio]], kiuj samrange traktas la [[psiko|psikajn]] kaj [[korpo|korpajn]] dimensiojn de homa spertado. La diversaj metodoj dividas la konvinkon, ke korpo kaj psiko estas nedisigebla unuo. Preskaŭ ĉiuj metodoj de korpopsikotherapio estas orientigitaj laŭ la konceptaro de [[profunda psikologio]] kaj uzas la korpan percepton kiel eblecon, porti nekonsciajn psikajn procesojn al la homa [[konscio]]. Dum la terapio la momenta kaj ĉefe korpe perceptata spertado de la paciento estas en la fokuso de la atento. == Aliro al la nekonscio == Psikoterapiaj skoloj orientitaj laŭ la idearo de [[profunda psikologio]] havas la bazan koncepton, ke senkonsciaj psikaj procesoj esence influas la homan agadon, pensadon kaj sentadon, kaj ke la konsciigo de tiuj nekonsciaj procesoj estas esenca antaŭkondiĉo por psika ŝanĝo aŭ sanigo. [[Sigmund Freud]] nomis la interpredadon de sonĝoj la "reĝa vojo", do preferinda metodo, por la aliro al la nekonscio de paciento. Lia metodo de "libera pensa asociigo" kompletigis kaj plivastigis tiun aliron. En la nuntempaj psikoterapiaj skoloj orientigitaj laŭ la [[profunda psikologio]], la analizo de la emocia interago inter paciento kaj terapiisto havas pli centran rolon por la konsciigo de nekonsciaj psikaj procesoj. En la skoloj de korpopsikoterapio oni serĉas aliron al la nekonscio pere de la perceptado de la korpo. == La korpopsikoterapia aliro al homo == La [[bildstrio|bildstria]] desegnisto [[Charles M. Schulz]] foje igis sian figuron, la ofte tristan knabon ''Charlie Brown'', diri pli-malpli: "Se mi suprentiras la finaĵojn de mia buŝo, tio tre malbonas por mia [[depresio]].“ Tiu frazo bone resumas, ke ne nur la psiko influas la korpan percepton kaj sintenon, sed ke ankaŭ ŝanĝoj de korpaj sintenoj reciproke influas la psikon. Ŝajnas tute kompreneble, ke certaj korpaj sintenoj kaj gestoj "rilatas" al certaj sentoj. En ĉiutagaj situacioj la korpa sinteno kaj perceptado de psikaj sentoj kvazaŭ aŭtomate kaj nekonscie interrilatas. Kontraste al tio, per la metodoj de korpopsikoterapio unuopaj korpaj fenomenoj estas fokusigitaj kaj konsciigitaj. Terapie interesaj aparte estas tiaj korpaj sintenoj, moviĝoj aŭ perceptoj, kiuj tiom memkompreneblas, ke ili ne konscie perceptatas. Profundpsikologie orientitaj korpopsikoterapiistoj havas la hipotezon, ke en la korpaj sintenoj, moviĝoj aŭ perceptoj de la plenkreskulo "stokiĝas" emociaj informoj el la frua infaneco. Povas temi ekzemple pri tiel nomataj "kernaj konvinkoj", kiel la frazeto "mi ne sufiĉe bonas". Laŭ la teorioj de la korpopsikoterapio tiaj informoj el la frua infaneco konserviĝas kiel sento en la korpo kaj difinas la mondkoncepton de la paciento. Laŭ tiuj teorioj homo kun la korpe konservita kerna konvinko "mi ne sufiĉe bonas" devus baze kredi tiun konvinkon pri si mem, sendepende de tio, kiom li poste sukcesis kaj atingis en sia vivo, kaj kiom li konscie komprenas pri la radikaleco kaj nelogikeco de tiu sento. La kropopsikoterapiistoj do konvinkatas, ke emocie fiksita kredo nur tiam ŝanĝeblas, se sur la korpe perceptita kaj spertita nivelo eblas fari alian sperton..<ref>Ron Kurtz: ''Body-Centered Psychotherapy'' (angle: "korpocentrigita psikoterapio"), eldonejo LifeRhythm, 1990</ref> La terapiisto ''Albert Pesso'' nomas tiun alternativan kaj senpere sentitan sperton "kontraŭveneno". En la kazo de la homo, kiu kredas neniam esti "sufiĉe bone", tia kontraŭveneno estus la senpere spertita kaj de raciaj pensoj sendependa sento, percepti sin sufiĉe sukcese.<ref> Albert Pesso (1999): ''Dramaturgie des Unbewussten. Eine Einführung en la psychomotorische Therapie'' (germane: "[[dramaturgio]] de la [[nekonscio]]: enkonduko en la psikomotoran terapion"), eldonejo [[Klett-Cotta]]</ref> == Korpopsikoterapiaj metodaroj == La granda kvanto de sendependaj skoloj kaj metodaroj malfacile superrigardeblas. Principe divideblas tri kategorioj de metodaroj, nome la terapio per korpaj tuŝoj, per korpaj ekzercoj kaj per trejnado de la korpa perceptado. La elekto kaj la kombino de unuopaj terapiaj teknikoj tre malsamas laŭ la unuopaj skoloj kaj metodaroj. Korpaj tuŝoj povas esti tre delikataj kaj dediĉitaj al la plifajniĝo de la korpa percepto, aŭ povas esti fortaj kun la celo de klara korpa ŝanĝo. Inter la korpaj ekzercoj la gamo varias inter la alpreno de "stresaj pozicioj" kun forta muskola tensiiĝo ĝis minimismaj eksperimentoj de moviĝoj, kiuj celas konsciigi pri la efiko de plej etaj korpaj ŝanĝoj al la homa konscio. Kaj la trejnado de la korpa perceptado fokusigas la atenton al la interna kaj ĉefe korpa perceptado. Atenteco estas mensa stato, en kiu ekestas eblo el ne juĝanta interna distanco iĝi atestanto de la momenta travivaĵo. La Eŭropa Asocio pri Korpopsikoterapio ([[angle]] ''European Association for Bodypsikotherapy'', EABP),kiu ankaŭ estis kuninicianto de la koresponda Amerika Asocio pri Korpopsikoterapio (''American Association for Bodypsikotherapy''), establiĝis kiel [[tegmenta organizaĵo]] pri plej multaj korpopsikoterapiaj metodoj kaj tutmonde difinas la terminajn kaj etikajn normojn pri la fako. === Metodoj agnoskitaj fare de la Eŭropa Asocio pri Korpopsikoterapio === * ''Biodinamika psikologio'' laŭ ''Gerda Boyesen'' * ''[[Bioenergia analizo]]'' laŭ ''Alexander Lowen'', kuracisto kaj sporta instruisto <ref>Alexander Lowen: Körperausdruck und Persönlichkeit. Grundlagen und Praxis der Bioenergetik (same germane: "Korpa esprimo kaj personeco. Bazoj kaj praktiko de la Bioenergia Analizo). Munkeno: eldonejo Kösel 1981</ref> * ''[[Biosintezo]]'' laŭ [[David Boadella]] * ''Core Energetic Therapy'' laŭ ''John C. Pierrakos'' * ''Hakomi'' laŭ Ron Kurtz * ''Integriga korpopsikoterapio'' (angle ''Integrative Body Psikotherapy'', IBP, germane ''Integrative Körperpsikotherapie'' laŭ ''Jack Lee Rosenberg'' * ''Personocentrigita parola kaj korpa psikoterapio'' (germane ''Klientenzentrierte Gesprächs- kaj Körperpsikotherapie'' estas integrigo de [[personocentrigita psikoterapio]] laŭ [[Carl Rogers]], ''Fokusigo'' (angle ''Focusing'') laŭ ''Eugene Gendlin'') kaj Korpopsikoterapio laŭ [[Wilhelm Reich]] kaj pliaj korpocentrigitaj metodoj) * ''Korpocentrigita psikoterapio'' laŭ ''Yvonne Maurer-Groeli'' * ''Organisma psikoterapio'' laŭ ''Malcolm Brown'' kaj ''Katherine Ennis Brown'' * ''Psikoterapio laŭ Albert Pesso'' * ''Uniiga korpopsikoterapio'' laŭ ''Jay Stattman'' * ''Strukturiga korpoterapio'' (SKT) * ''Emocia reintegrigo'' laŭ ''Peter Bolen'' === Pliaj korpopsikoterapiaj metodoj === Kiel pliaj korpopsikoterapiaj metodoj nomeblas:<ref> Heike Langfeld kaj Dagmar Rellensmann, p. 77 en: Marlock, Gustl kaj Weiss, Halko (eldonintoj): ''Handbuch der Körperpsychotherapie'' (germane, "manlibro de korpopsikoterapio"), eldonejo Schattauer; 1-a eldono majo 2006</ref> * ''Vegetotherapio'' laŭ [[Wilhelm Reich]]; modifita de Ola Raknes, Björn Blumenthal, Federico Navarro kaj aliaj * ''[[Profunda psikologio|Profundpsikologie]] bazita korpopsikoterapio'' (germane ''Tiefenpsikologisch fundierte Körperpsychotherapie'') laŭ ''George Downing''; * ''Iniciga terapio'' (germane ''Initiatische Therapie'') laŭ ''Karlfried Graf Dürckheim''; * ''Formatiga psikologio'' (germane ''Formative Psychologie'') laŭ ''Stanley Keleman''; * ''Integriga korpoterapio'' (germane ''Integrative Leibtherapie'') laŭ ''Hilarion Petzold''; * ''Psikoanaliza dancoterapio'' (germane ''Psychoanalytische Tanztherapie'') laŭ ''Elaine von Siegel; * ''Sinergia terapio'' (germane ''Synergetik-Therapie'') laŭ ''Bernd Joschko''; * ''Funkcia malstreĉiĝo'' (germane ''Funktionelle Entspannung'') laŭ ''Marianne Fuchs''; * ''Koncentra movoterapio'' (germane ''Konzentrative Bewegungstherapie'') laŭ ''Helmut Stolze''; * ''Psikoorgana analizo'' (germane ''Psychoorganische Analyse'') laŭ ''Paul Boyesen''. == Taksoj pri efikeco == Psikosomatikaj klinikoj en la tuta mondo, aparte en [[Mezeŭropo]], havas similan komprenon pri sanigo, integrigante la korpan, psikan kaj mensan dimensiojn en socia kunteksto. Ankaŭ la fakto, ke iuj [[malsanasekuro]]j en pluraj landoj intertempe financas unuopajn terapiojn el la metodaro de „korpe centrigita psikoterapio“, povas esti komprenata kiel indiko pri agnosko de la efikeco de tiuj terapiaj metoroj. Tamen ĝis nun ekzistas nur malmultaj empiriaj studoj kun klaraj rezultoj pri la efikeco de korpe centrigita psikoterapio. Centraj hipotezoj de la korpopsikoterapiaj metodoj ĉiukaze estas subtenataj de novaj neŭrofiziologiaj esploraj rezultoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Korpoterapioj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.eabp.org/ retejo de la Eŭropa Asocio pri Korpopsikoterapio (angle)] * [https://www.koerperpsychotherapie-dgk.de/ retejo de la Germana Ligo pri Korpopsikoterapio (germane)] * [http://www.aabp.at/ retejo de koresponda aŭstria ...] * [http://www.ch-eabp.ch/ ... kaj de svisia organizaĵoj (germane)] * [https://web.archive.org/web/20071107022121/http://www.ibp-institut.ch/newsletter.html#c312 informoj de svisia Instituto por Integriga Korpopsikoterapio, arkivigite en novembro 2007 (same germane)] <br/> {{Medicinaj temoj}} [[Kategorio:Psikoterapio]] lcmm6nkzkl8t6966hxp97pbupby9ck6 0 284404 9478837 9393661 2026-09-20T08:52:58Z Sj1mor 12103 9478837 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Biosintezo''' - [[angle]] biosynthesis, [[germane]] Biosynthese - laŭ vortoradikoj el la greka lingvo signifas "integrigo de la vivo". En la fako [[psikoterapio]] la vorto signas medicine kaj [[profunda psikologio|profundpsikologie]] bazitan psikoterapian konceptaron, kiu ekde la 1980-aj jaroj evoluis de la angla terapiisto [[David Boadella]] kaj lia svisa edzino ''Silvia Specht Boadella'', kaj ekde tiam de ili kaj pliaj membroj de la "internacia trejna fakultato pri biosintezo" en teorio kaj praktika apliko konstante pluadaptiĝas. Celo estas malfiksi korpajn, psikajn kaj pensajn blokiĝojn kaj harmoniigi tiujn tri areojn de homa ekzisto. El la vido de la biosinteza instruo tiuj tri areoj de homeco esprimiĝas en sep vivaj agejoj, ekzemple la lingvo, la spira ritmo, la evoluo de homaj interrilatoj aŭ en la muskola tensiogrado. Blokadoj en la vivaj agejoj ofte esprimiĝas en la formo de malfacilaj kaj suferaj homaj interrilatoj, zorgoj kaj angoroj, per la sento de senenergieco aŭ per [[psikosomatiko|psikosomatikaj]] problemoj. Malpli facile percepteblas pli "malgrandaj reagoj", ekzemple daŭre tensia muskolaro, malregula spirado, neesprimitaj emocioj, esprimoj senintence vundantaj aliajn homojn aŭ negativa memkoncepto. Kiel ĝis nun sola [[korpopsikoterapio|korpopsikoterapia]] metodo, la biosintezo de la Eŭropa Ligo pri Psikoterapio ricevis sciencan agnoskon. == Terapia koncepto == La fokuso de biosinteza terapio laŭ informoj de la Internacia Instituto pri Biosintezo estas subteni la terapian "klienton" superi blokiĝojn en la plej facile atingebla viva agejo, por pli kontaktiĝi kun la internaj memreguligaj mekanismoj. La terapiistoj havas plej diversajn metodojn por akompani tiun proceson. Ili interalie ampleksas interparoladon, korpan komunan ekzercadon de spirado aŭ de moviĝoj por maltensiigi la muskolaron, "laboradon" pri la klientaj emocioj, pri "internaj bildoj", sonĝoj kaj fantazioj. La terapiisto elektu sian metodon laŭ la reagoj de la kliento. Celo de la terapia akompano estas, harmoniigi la vivajn agejojn. Temas alproksimiĝi al naturaj impulsoj pri moviĝoj, al ekvilibra spirado, al dialogaj kaj malferme renkontaj {{J|interhoma rilato}}, al emocia klareco, al komunika kaj helpa, ne konfliktiga, uzo de la lingvo kaj al kreema utiligo de internaj bildoj. En tia ekvilibro ankaŭ ree eblu "aŭdi la voĉon de sia koro", do percepti sian intuicion kaj subkonscion, kaj povi laŭ agoj sekvi tiun propran intuicion. == Literaturo == * [[David Boadella]]: ''Biosynthese-Therapie. Grundlagen einer neuen Körper-Psychotherapie'' (germane: "Biosinteza terapio. Bazoj de nova korpa psikoterapio"), 64 paĝoj, 1-a eldono 1989, ISBN 3-926692-00-6 * [[David Boadella]]: ''Lifestreams: An Introduction to Biosynthesis'' (poŝlibro, angle: "Vivorojoj: Enkonduko en la biosintezon"), 248 paĝoj, eldonejo Routledge Kegan & Paul, novembro 1987, ISBN 0-7102-1145-7, respektive ''Befreite Lebensenergie. Einführung in die Biosynthese'' (poŝlibro, germane: "Liberigita viva energio. Enkonduko en la biosintezon"), 255 paĝoj, eldonejo Kösel, 3-a eldono aŭgusto 1991, ISBN 3-466-34261-9 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.biosynthesis.org/ retejo de la Internacia Instituto pri Biosintezo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Biosintezo| ]] atjfzjr02hkofwza9tl4k6vidxbrs1u 0 284424 9478863 8699892 2026-09-20T08:57:45Z Sj1mor 12103 9478863 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=ES}} '''Almaraz''' estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco de Cáceres]], [[regiono]] de [[Ekstremaduro]]. La loĝantoj nomiĝas ''almaraceños''. La censita populacio en [[2008]] estis de 1.250 loĝantoj. == Situo == Almaraz estas situa en la nordorienta parto de Ekstremaduro en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Campo Arañuelo]], je altitudo de 277 m; je 110&nbsp;km de [[Cáceres]], provinca ĉefurbo kaj bone komunikita kaj kun la regiona ĉefurbo, kun [[Madrido]] kaj kun la plej proksima urbo nome [[Navalmoral de la Mata]]. La surfaco de ties teritorio estas de 34&nbsp;km². La municipa teritorio limas norde kun [[Saucedilla]], sude kun [[Higuera (Cáceres)|Higuera]] kaj [[Valdecañas de Tajo]], separataj de la rivero [[Taĵo]], oriente kun [[Belvís de Monroy]] kaj okcidente kun [[Romangordo]]. ==Ekonomio== [[Agrikulturo]], ĉefe [[olivarbo]]j, kaj [[brutobredado]]. En la municipo estas la [[Atomcentralo de Almaraz]] kiu kontraŭ la risko de variaj danĝeroj, kiel akcidentoj, radioaktivado ktp., permesas ekzistadon de kelkaj servoj kaj loĝado en la vilaĝo, kvankam plej parto de la tieaj laboristoj loĝas for. Krome estas kelkaj fabriketoj. == Demografio == Jen la demografia evoluo de Almaraz inter 1996 kaj 2006 laŭ informoj de la Nacia Instituto de Statistiko [http://www.ine.es Instituto Nacional de Estadística español]. {| class="prettytable" ! colspan=20 style="background-color:green; color:white;"|Demografia evoluo de Almaraz |- ![[1996]] !![[1998]] !![[1999]] !! [[2000]] !! [[2001]] !! [[2002]] !! [[2003]] !! [[2004]] !! [[2005]] !! [[2006]] |- | align=center| 1.439|| align=center| 1.433|| align=center| 1.447 || align=center| 1.557 || align=center| 1.478 || align=center| 1.425 || align=center| 1.411 || align=center| 1.354 || align=center| 1.295 || align=center| 1.229 |} == Historio == Oni trovis en la municipa teritorio prahistoriajn restaĵojn ekzisteblajn ĉefe pro la proksimeco al la rivero [[Taĵo]]. La romianoj konstruis tra tiu areo ŝoseon inter [[Mérida (Hispanio)|Mérida]] kaj [[Zaragozo]] kaj elfosis minejon de [[plumbo]]; krome konstruis ponton por trapasi la riveron Taĵon. La araboj donis al la vilaĝon ĝian nomon ("Almaraz" en araba signifas "Renkontiĝejo"), kaj fondis proksime fortikaĵon Albalat; oni supozas, ke en tiu vilaĝo kuniĝis la arabaj konkeristoj [[Tarik]] kaj [[Muza]]. Dum la [[Milito de hispana sukcedo|Milito de sukcedo]], trapasis la vilaĝon la Reĝo [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]], survoje al [[Portugalio]]. La vilaĝon kaj ponton konkeris la malamika armeo de la arkiduko [[Karlo de Aŭstrio]]. Post unu jarcento tiu vilaĝo denove gravis por milito dum la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]], ĉar temis pri strategia loko disputita inter la armeoj de la hispanoj-britoj kaj francoj aliflanke. Kaj denove post unu plia jarcento la vilaĝo vidis armeon pasi tiukaze de la generalo [[Francisco Franco]] dum la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]] survoje el [[Maroko]] post atingi [[Sevilo]]n, [[Mérida]], [[Trujillo]] kaj trapasi la riveron [[Taĵo]]n en direkto al [[Madrido]]. En Almaraz ili ne trovis rezistadon sed ja en la ĉirkaŭoj de [[Navalmoral de la Mata]] kie liberecana populacio organizis resistadon kaj kie okazos bataloj. La ofteco de tiaj okazoj rilatas al la esto de la natura vojo el Sudokcidenta Iberio, Ekstremaduro, Portugalio ktp al centro de Hispanio kaj Madrido. == Eksteraj ligiloj == * [http://ecologistasextremadura.blogspot.com/2007/10/ecologistas-extremadura-pide-medidas.html Ecologistas Extremadura petas fermon de la Atomcentralo de Almaraz en 2010]. * [http://www.energias-renovables.com/paginas/Contenidosecciones.asp?Id=11851 Suncentralo de Almaraz]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * [http://www.campoaranuelo.org/index.php/Municipios/Almaraz.html Informo de la municipo en la Portalo de la Vilaĝaro Campo Arañuelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100729114014/http://www.campoaranuelo.org/index.php/Municipios/Almaraz.html |date=2010-07-29 }}. [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Municipoj de Cáceres]] j592ygwwnu95025nzcubrok9xpdlmjr 0 289520 9478497 8923357 2026-09-19T13:03:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478497 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|Priskribo=Paul Schneider kiel studento en Gießen}} '''Paul Robert Schneider''' (n. [[29-a de aŭgusto]] [[1897]] en [[Pferdsfeld]], hodiaŭ apartenanta al [[Bad Sobernheim]]; m. [[18-a de julio]] [[1939]] en la [[Buchenwald|Koncentrejo Buchenwald]] ĉe [[Weimar]]) estis evangelia [[pastoro]], membro de [[Konfesanta Eklezio]] kaj viktimo de [[naziismo]]. Li estas nomata la "predikanto de Buchenwald". == Vivo == [[Dosiero:Paul Schneider.jpg|eta|upright|Schneider sur uestgermana poŝtmarko, 1989]] Schneider frekventis bazlernejon en [[Pferdsfeld]] kaj mezlernejon en [[Bad Kreuznach]] kaj ekde 1910 en [[Gießen]], volontulis por militservo en 1915 dum la [[Unua mondmilito]]; ekde 1918 studis li teologion en Gießen, Marburg kaj Tübingen. Post diplomiĝo en 1922, li laboris en ferfabriko en [[Dortmund]]-Hörde por akiri sociajn spertojn en la industria medio kaj estis aktiva en la berlina Urba misio en 1923/24. Post lia agado (de januaro 1925) kiel helppastoro en [[Essen]] li transprenis la unuan paroĥon en Hochelheim kaj Dornholzhausen proksime de [[Wetzlar]] en 1926 posteulante la patron. Estante membro de la [[Konfesanta Eklezio]], Schneider elmontris sin frue kontraŭ nacisocialisma eklezipolitiko kaj predikis kontraŭ gravuloj kaj ideologoj de la reĝimo kiel ekzemple [[Ernst Röhm]], [[Joseph Goebbels]] kaj [[Alfred Rosenberg]]. Laŭ instigo de [[NSDAP]], la ekleziaj aŭtoritatoj sendis la kritikeman pastron al la malgranda komunumo de Dickenschied kaj Womrath ĉe [[Hunsrück]] en 1934, kie li daŭre kontraŭbatalis la sekularajn aŭtoritatojn. La kleriko estis plurfoje esplordemandita fare de la [[Gestapo]] ĝis 1937 kaj provizore prenita en specialan observadon kun intertempa arestiĝo en 1934 kaj 1935. En februaro 1937 Schneider ekskludis el ĉiuj ekleziaj funkcioj nazion deĵorantan kiel instruisto pri religio, laŭ ekleziaj reguloj kun admono pentofari. SchneiderLi povis forlasi la kaŝpolican malliberejon je [[Koblenco]] la 24-an de julio forpelitis el la provinco [[Rejnlando]]. Li estis denove arestita la 3-an de oktobro 1937 pro malobservo de la restadmalpermeso kaj senditis al la koncentrejo [[Buchenwald]] la 28-an de novembro. Malprofesiigite fare de la ekleziaj aŭtoritatoj mem, la senlaca ''predikisto de Buchenwald'' estis punita per bunkra aresto kaj mistraktita pro sia obstineco. Predikado disde la bunkrofenestro al la kaptitoj starantaj sur la apelplaco kondukis al pliaj punoj kaj finfine al murdo per injekto. Sub la okuloj de la Gestapo, ĉirkaŭ 200 pastoroj de tuta Germanio partoprenis la entombigon en Dickenschied la 21-an de julio 1939, la plej granda parto de ili portis siajn robojn. == Honoroj == * En Vajmaro konsekritis en 1988 evangelia kirko nomata por li, [[Paul-Schneider-komunumcentro]]. * En 1989 aperis poŝtmarko en [[Okcidenta Germanio]] kun portreto de la teologo. * Societo ''Pfarrer-Paul-Schneider-Gesellschaft'' fonditis en 1997. * En [[Meisenheim]] ekzistas Paul-Schneider-gimnazio kies lernejanoj flegas la memoron de la teologo. * En Pferdsfeld staras memorsteleo por li. == Literaturo == === Germanlingvaj publikaĵoj === * Albrecht Aichelin: ''Paul Schneider. Ein radikales Glaubenszeugnis gegen die Gewaltherrschaft des Nationalsozialismus''; Kaiser, Gütersloh 1994, ISBN 3-579-01864-7. * Claude R. Foster: ''Paul Schneider. Seine Lebensgeschichte. Der Prediger von Buchenwald''; tradukita de Brigitte Otterpohl; Hänssler, Holzgerlingen 2001, ISBN 3-7751-3660-6. * Markus Geiger: ''Pfarrer Paul Schneider und seine Rezeptionsgeschichte''; Schriftenreihe der Pädagogischen Hochschule Heidelberg 49; Heidelberg: Mattes, 2007 * Folkert Rickers: ''Widerstehen in schwerer Zeit. Erinnerung an Paul Schneider (1897–1939). Laborlibro por la religia instruado en la Sekundaraj ŝtupoj kaj por la eklezia klerigado''; Eldonejo de Neukirchener Erziehungsverein, Neukirchen-Vluyn 1998, ISBN 3-7887-1673-8. * Margarete Schneider: ''Paul Schneider. Der Prediger von Buchenwald. Das Martyrium Paul Schneiders''; nove eldonita de Elsa-Ulrike Ross, Paul Dieterich; Eldonejo Hänssler, Holzgerlingen 2009, ISBN 978-3-7751-4996-9. * Rudolf Wentorf: ''Paul Schneider. Der Zeuge von Buchenwald''; Brunnen, [[Gießen]] kaj Basel 1987³, ISBN 3-7655-3810-8. * Rudolf Wentorf: ''Der Fall des Pfarrers Paul Schneider. Eine biographische Dokumentation''; Eldonejo de la Neukirchener Erziehungsverein, Neukirchen-Vluyn 1989, ISBN 3-7887-1327-5. * Karl Würzburger: ''Martyrium und Mahnung'', Hörbuch (Zusammen mit Johannes Kuhn: Dietirch Bonhoeffer. Allein in der Tat ist Freiheit), Medienverlag Kohfeldt, 2009, ISBN 978-3-940530-82-0. === Alilingvaj publikaĵoj === '''en angla lingvo''' * Claude R. Foster jr.: ''Paul Schneider, the Buchenwald apostle: a Christian martyr in Nazi Germany; a sourcebook on the German Church struggle''; SSI Bookstore, West Chester University, Westchester, Pennsylvania 1995, ISBN 1-887732-01-2. '''en itala lingvo''' * Margarete Schneider (eldoninto): ''Il predicatore di Buchenwald: il martirio del pastore Paul Schneider (1897–1939)''; tradukita de Teresa Franzosi; Claudiana, Torino (Turin) 1996, ISBN 88-7016-245-1. '''en franca lingvo''' * Philippe Noyer: ''Paul Schneider 1897–1939. Martyr de l’Eglise Confessante Allemande''; Diplomlaboro ĉe la Institut Protestant de Théologie (Faculté de Théologie Protestante) à Montpellier / Paris 1983 ''(kiel manuskripto rigardebla en la biblioteko de la instituto)'' === Filmoj === * Sabine Steinwender, Folkert Rickers: ''„Ihr Massenmörder – ich klage euch an“. Pfarrer Paul Schneider'' (filmo koncipita por lerneja instruado) * Sabine Steinwender, Folkert Rickers: ''„You Mass Murderers – I accuse you“. Reverend Paul Schneider'' (anglalingva versio de la filmo)'' * Südwestrundfunk: ''Der Vater und wir. Das Erbe des Paul Schneider'' Ambaŭ filmoj estas mendeblaj ĉe Medienverband der Evangelischen Kirche im Rheinland [http://www.medienverband.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171213021544/http://www.medienverband.de/ |date=2017-12-13 }}. === Diapozitiv-serio === * Gerd Westermayer, Heinz-Günther Ney, Harald Kosub: ''Paul Schneider. Der Prediger von Buchenwald''; Weimar: Pfarrer-Paul-Schneider-Gesellschaft, 2005 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ekir.de/psg-meisenheim/paul_sch/Schneider1939.pdf PDF-prezentado pri Paul Schneider] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050506113943/http://www.ekir.de/psg-meisenheim/paul_sch/Schneider1939.pdf |date=2005-05-06 }} * [https://paul-schneider-gesellschaft.de/ Hejmpaĝo de la vajmara Schneider-societo] * [http://www.gdw-berlin.de/bio/ausgabe.php?id=76 Memorejo Germana Rezisto, [[Berlino]], biografio] * [https://www.paul-schneider-gymnasium.de/ Hejmpaĝo de gimnazio en Meisenheim, portanta lian nomon] * [http://www.ekir.de/ekir/463_643.php Prezentado de la filmo ''Ihr Massenmörder – ich klage euch an'']{{404|date=July 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.rhein-zeitung.de/region/aus-den-lokalredaktionen/oeffentlicher-anzeiger_artikel,-buerger-an-paulschneiderehrenmal-gedenkstele-wieder-komplett-_arid,522579.html Remeto de Schneider-memorsteleo en Pferdsfeld, post ŝtelo; 2012] <!--*[http://www.ekir.de/trier/hoerenswert/paul_schneider_gedenkstein.htm Memorŝtono pri Paul Schneider]--> * Papo Johano Paul la 2-a:[http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/2000/documents/hf_jp-ii_hom_20000507_test-fede_ge.html Prediko dum la memorsolenaĵo por la atestantoj de la kredo en la 20-a jarcento la 7-an de majo 2000 en la Koloseo en Romo] * Helmut Moll: [http://www.dombibliothek-koeln.de/index1.html?/veranstaltung/martyrer/communio31-2002.html ''Die Märtyrer des 20. Jahrhunderts. Zeugnis und Beispiele''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160308152644/http://www.dombibliothek-koeln.de/index1.html?%2Fveranstaltung%2Fmartyrer%2Fcommunio31-2002.html |date=2016-03-08 }};el: Internationale Katholische Zeitschrift Communio, 31 (2002), S. 429–446 * Kinder-Radio Doppeldecker: [http://www.doppeldecker.info/index.php?id=70 ''Auferstehung'' (kun mallonga vivportreto pri Paul Schneider); de la 24-a de aprilo 2006; MP3; 3,4 MB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071215172523/http://www.doppeldecker.info/index.php?id=70 |date=2007-12-15 }} * Friedrich Langensiepen, Paul Schneider: [https://web.archive.org/web/20070929065812/http://www.erlama.de/html/zu_3.html cirkulero al la "Pfarrerbruderschaft" (pastoraro) kun la demando: „Kiu ankoraŭ sincere sekvas la Konfesantan Kristanaron?“] (1936) == Fonto == * Benz, Wolfgang, "Schneider, Paul" ĉe: Neue Deutsche Biographie 23 (2007), p. 304-305 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118609599.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) {{Projektoj}} {{Vivtempo|Schneider, Paul}} [[Kategorio:Germanaj protestantoj]] [[Kategorio:Mortintoj en naziaj koncentrejoj]] [[Kategorio:Pastoroj]] [[Kategorio:Germana kristana klerikaro]] [[Kategorio:Germanaj rezistantoj]] oh3r6xqlrhk3ffsqpejtzfellmuhx1g 0 293117 9478977 9472113 2026-09-20T10:23:13Z ~2026-48028-04 262916 9478977 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo= Geoffrey Sutton | dosiero= | priskribo= Fakulo pri originala Esperanto-literaturo | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo= [[1947]] | loko de naskiĝo= | nacieco= [[brito]] | tradukis= | dato de morto= [[2026]] | loko de morto= | verkis= [[CEOLE]] }} '''Geoffrey SUTTON''' (naskiĝis en 1947, mortis la [[4-an de septembro]] [[2026]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2026/09/08/forpasis-geoffrey-sutton/ "Forpasis Geoffrey Sutton"] - ĉe: ''liberafolio.org,'' 8.9.2026</ref> estis angla filologo de [[finn-ugra lingvaro|finn-ugra]] kaj nordia lingvaro, editoro, redaktoro, tradukisto kaj fakulo pri originala Esperanto-literaturo. ==Vivo== Sutton eklernis Esperanton kiel 14-jarulo en 1962. De 1972 ĝis 1973 Sutton studis skandinavian literaturon kaj [[sveda lingvo|svedan lingvon]] ĉe la universitato de [[East Anglia]], de 1973 ĝis 1980 en [[Upsalo]] ([[Svedio]]), kie li akiris la akademian titolon de ''filosofie kandidat'' pri [[finn-ugra lingvaro|finn-ugra]] kaj nordia lingvaro. Per trijara stipendio de la Sveda Instituto (''Svenska Institutet'') li finis doktoriĝajn studojn pri finn-ugra [[filologio]]. De oktobro 1981 Sutton laboris dum unu jaro kiel subeditoro kaj konsilisto por la monata periodaĵo ''[[El Popola Ĉinio]]'' en Pekino kaj subtenis la editoradon de ''[[Ĉina Antologio (1949-1959)]]''. De 1984 ĝis 1986 Sutton laboris kiel redaktoro de la revuo ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' en la Centra Oficejo de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) en Roterdamo ([[Nederlando]]). Poste li laboris kiel editoro de gvidlibroj pri havenoj kaj de gvidlibroj pri turismaj altiraĵoj en Britio. == Verkoj == ===En Esperanto=== * '''1969''': ''Konciza Historio pri la Kornvala Lingvo kaj ĝia Literaturo''. * '''2002''': Ĝisdatigo de: [https://uea.org/dokumentoj/bib/angla.html Ockey, Edward; Sutton, Geoffrey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110806060435/http://www.uea.org/dokumentoj/bib/angla.html |date=2011-08-06 }}, Bibliografio de vortaroj kaj terminaroj en Esperanto 1887-2002. Rotterdam: UEA 1992-2002. ===En aliaj lingvoj (elekto)=== * '''1976''': ''Nordisk vetenskaplig litteratur om det internationella sprakproblemet'' [Nordia scienca literaturo pri la internacia lingvoproblemo]. Universitato Uppsala 1976. * '''2008''': ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'' [Konciza enciklopedio pri la originala literaturo en esperanto 1887-2007] ([[CEOLE]]), Novjorko: Mondial 2008 == Literaturo == * '''2008''': Biografio de Geoffrey Sutton sur la ekstera kovrilo de [[CEOLE]] kun fotoportreto. == Eksteraj ligiloj == <!--* [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=geoffrey+sutton&vid=ONB&fn=search Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Geoffrey Sutton en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }}--> * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Geoffrey Sutton en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [http://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&dq=Concise+Encyclopedia+of+the+Original+Literature+of+Esperanto&printsec=frontcover&source=bl&ots=pU4E7KbNhg&sig=luIuQQ9iu9-wA0tdV7R57GKOZWA&hl=de&ei=vyWQSsaSLoL0_Aaq85WvAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5#v=onepage&q=&f=false CEOLE 2008 ĉe Guglo-libroj] ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Sutton, Geoffrey}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[kategorio:Britaj lingvistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1947]] [[kategorio:Mortintoj en 2026]] ocgedv2m4epn7at3v8wns72119x4abb 0 293925 9478626 8736045 2026-09-19T21:47:16Z LIMO 5 117551 9478626 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo=Aconchi | lando=Meksiko | statuso=Komunumo | flago= | | blazono=Escudo de Aconchi.png| | devizo= | patrono= | mapo2 = | bildo=002 Esperanto Sonora.PNG | longitudo=110/14/0/W | latitudo=29/50/0/N | regiono-ISO=MX | zomo=10 | ŝtato=Sonora | regiono= | provinco= | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo=1639 | registaro= | estro=José David Figueroa Vindiola (PRI) | alto= 600 | areo= 358.74 | loĝ=2637 | dens= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=UTC -7 | pk=84920 | tel= | aŭto= | kodo=26 001 | laŭ=[[INEGI]] | TTTejo= | }} '''Aconchi''' estas unu el la 72 komunumoj de la [[Meksiko|meksika]] subŝtato [[Sonora]], kiu estas la dua plej granda subŝtato de Meksiko kaj situas en la plej norda parto, kiu limas al [[Usono]]. La komunumo mem troviĝas relative en la centro de la subŝtato. La ĉefurbo de la komunumo estas Aconchi. La kodnumero de la komunumo laŭ la [[INEGI]], do laŭ la nacia geografia instituto estas 26001. Aconchi fondiĝis en la jaro 1639 fare de la [[jezuitoj|jezuita]] misiisto Bartolomé Castaños. En 1932 Aconchi fariĝis komunumo. Najbaraj komunumoj estas [[Huépac (komunumo)|Huépac]], [[Cumpas (komunumo)|Cumpas]], [[Ures (komunumo)|Ures]], [[Baviácora (komunumo)|Baviácora]], [[Rayón (komunumo)|Rayón]], kaj [[San Felipe de Jesús (komunumo)|San Felipe de Jesús]]. == Geografio == La komunumo havis en 2010 (lasta popolnombrado de la [[INEGI]]) 2637 loĝantojn. El tiuj estis 1405 viroj kaj 1232 virinoj. La komunumo havas surfacon de 358,7&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 600 metroj super la marnivelo. == Klimato == En la komunumo jare falas averaĝe 450&nbsp;mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 21 {{GdC|}}. == Sociogeografio == En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1679 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1591 scipovis legi kaj skribi kaj 86 personoj estis analfabetoj. Do 5,12 % de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj. En la jaro 2000 en la komunumo vivis 2163 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 4 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,18 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. Fontoj: Statistikoj de la [[INEGI]]: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado). == Eksteraj ligiloj == *[http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/sonora/municipios/26001a.htm Aconchi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070602172010/http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/sonora/municipios/26001a.htm |date=2007-06-02 }} en ''Enciclopedia de los Municipios de México'' ({{es}}) [[Kategorio:Komunumoj de Sonora]] 6l3cycsskyl6o4qgemud3bsfstmkuvf 0 301322 9478894 9202170 2026-09-20T09:04:54Z Sj1mor 12103 9478894 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Flávio |Familinomo = Canto |Esperantigita = | dosiero = Flávio Canto Detalo.png | priskribo = Brazila ĵudisto | grandeco de bildo = 200px |Fono = | dato de naskiĝo = [[16-a de aprilo]] [[1975]] | loko de naskiĝo = [[Oksfordo]], [[Anglujo]] | dato de morto = | loko de morto = }} '''Flávio VIANNA DE ULHÔA CANTO''' ['''fla'''vjo vi'''a'''na dju'''ljo'''a '''kan'''to], pli konata kiel '''Flávio CANTO''' (naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1975]], en [[Oksfordo]]), estas [[brazila]] [[ĵudo|ĵudisto]], specialisto en grundbatalo. == Vivo == Flávio Canto naskiĝis en [[Oksfordo]], [[Anglujo]], kie lia patro faris doktoriĝan kurson pri [[nuklea fiziko]]. Kun du jaroj li translokiĝis al Brazilo, sed de naŭ ĝis 11 jaroj li akompanis sian familion dum la [[postdoktoriĝo|postdoktoriĝa]] kurso de sia patro kaj tiam loĝis en [[Kalifornio]], [[Usono]], kie li komencis surfi. La malsano [[astmo]], kiun li suferis kiam infano, igis lin praktiki [[naĝado]]n, tamen kun 14 jaroj Canto decidis akompani sian plej junan fraton dum trejnoj de ĵudo, ambaŭ influitaj de la olimpika ĉampiono [[Aurélio Miguel]], ĉampiono en [[Somera Olimpiko 1988|Seulo, 1988]]. Ĉar li komencis praktiki ĵudon relative malfrue, Canto sentis sin en malavantaĝaj kondiĉoj rilate al siaj oponantoj. Tial, por superi tiun malavantaĝon, li trejnis intense kaj estis akceptita en la brazila teamo de ĵudo nur 5 jarojn post kiam li ektrejnis la sporton. === La sportista vojo === Flávio rapide komencis elstariĝi en la nacia teamo kaj en [[1995]] konkeris bronzmedalon en la [[Tutamerikaj ludoj]] de [[Mar del Plata]]. La sekvontan jaron li atingis la 7-an lokon en la [[Somera Olimpiko 1996|Olimpiko]] de [[Atlanta]] kaj en [[1999]] li konkeris arĝentmedalon la Tutamerikaj ludoj de [[Winnipeg]]. En [[2000]] oni forte atendis lin kiel ĉefan ĵudiston en la kategorio mezmeza, tamen li perdis dum la selektcelaj disputoj kaj partoprenis la [[Somera Olimpiko 2000|Olimpikon]] de [[Sidney]] kiel kromĵudisto. Post tiu ioma malsukceso, li ree akiradis bonrezultojn kaj reprezentis Brazilon dum la Tutamerikaj Ludoj de [[Sankta Domingo]] en [[2003]], kie fariĝis ĉampiono, kaj en la [[Somera Olimpiko 2004|Olimpiko]] de [[Ateno]] en [[2004]], en la kategorio mezmeza, kie konkeris bronzmedalon. En la sekvintaj jaroj Canto akiris pli grandan rimarkitecon kaj estis konsiderita unu el la plej bonaj kaj respektindaj brazilaj sportistoj, elektite de la Brazila Olimpika Komitato la plej bona ĵudisto en [[2006]]. Nuntempe, krom profesia sporta agado, Canto ankaŭ prelegas kaj propagandas pri ĵudo kaj treinas junulojn por tiu sporton. === La filantropia projekto === Post la perdo esti inter la ĉefĵudistoj en la Olimpiko de Sidnejo, Canto estis profunde trafita kiel sportisto, tamen profitis la momenton por pripensi kaj decidis profiti la okazon por instrui ĵudon al junuloj en filantropia projekto okazanta en la komunumo [[Rocinha]], en Rio-de-Ĵanejro. Iom poste la projekto frontis konsiderindajn financajn malfacilaĵojn kaj estis nuligita. Por daŭrigi la klasojn, Canto kreis kun la helpo de amikoj la Instituton Reação ("Reago"), neregistara organizo sen profitceloj aganta en malriĉaj komunumoj de Rio-de-Ĵanejro, kiel Rocinha, [[Pequena Cruzada]], [[Cidade de Deus]] kaj [[Tubiacanga]]. Ĝia ĉefa celo estas favori la homan disvolviĝon kaj la socian inkluzivigon pere de ĵudo kaj similcelaj agadoj - kulturaj promenadoj, eksterlerneja kromstudado, anglalingvaj lecionoj ktp. Hodiaŭe la instituto prizorgas ĉirkaŭ 6 mil infanoj kaj junuloj, aĝaj inter 4 kaj 25 jaroj. La juna mondĉampionino de [[2008]], [[Rafaela Lopes]], estis unu el tiuj junuloj zorgitaj de Instituto Reação. == Kelkaj konkeroj == * Bronzo en la Tutamerikaj Ludoj de Mar del Plata en 1995. * Arĝento en la Tutamerikaj Ludoj de Winnipeg en 1999. * Oro en la Sudamerikaj Ludoj en 2002. * Oro en la Tutamerikaj Ludoj de Sankta Domingo en 2003. * Bronzo en la Olimpiko de Ateno en 2004. * Dek medaloj en Mondaj Pokaloj. * Sepfoja sudamerika ĉampiono (1995, 1996, 1997, 1998 e 2000,2002, 2004). * Kvinfoja tutamerika ĉampiono (1997, 1999, 2003, 2004, 2006). * Trifoja monda vicĉampiono en teamoj (1998, 2007 kaj 2008) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * ('''pt''') [http://flaviocanto.blog.oi.com.br Blog de Flávio Canto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071015120615/http://flaviocanto.blog.oi.com.br/ |date=2007-10-15 }} * ('''pt''') [http://www.institutoreacao.org.br Instituto Reação], oficiala paĝo * ('''pt''') [http://www.institutoreacao.blogspot.com Blog de Admirantoj de Instituto Reação] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Canto, Fl]ávio}} [[Kategorio:Brazilaj ĵudistoj]] c4o21x9sy1rurlw1h43ewh4ejg7k2b7 3 304001 9478650 9361405 2026-09-20T01:48:27Z Saguescabe 190129 /* Dosiero:João Bráulio Muniz (1796-1835).png */ nova sekcio 9478650 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 21:57, 29. Nov 2009 (UTC) Saluton Claudio, nun mi bedaŭrinde ne havas tempon por traduki tiun paĝon. Mi jam estas laca. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:40, 4 Jul. 2012 (UTC) ==Konsolido== Saluton. Vi pravas, ĝi estas nek en papera PIV nek en la reta. Certe la nacilingva influo estas preskaŭ neevitebla. Mi konfesas, ke plej verŝajne mi uzis ofte tiun ekdenun ne tiom uzeblan radikon. Tamen mia opinio ne multe valoras tiurilate. Mi estas nek akademiano nek sperta vortaristo. Mia laboro en Vikipedio laŭ mi estas formika laboro (plej verŝajne ankaŭ nacilingva influo). Mi demandos en nacilingva dissendolisto pri tiu alternativa vorto. Longa vivo al plifirmigo!--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 12 Jul. 2012 (UTC) :Respondoj de miaj listanoj konfirmas vian preferon kaj krome akademiano memoras, ke fakte konsolido estas esperanta vorto por iu planto: rigardu ĉe la hispanlingva vikipedio Consolida pubescens aŭ Consolida.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:13, 12 Jul. 2012 (UTC) ::Miaj amikoj listanoj estas ŝercemuloj. Tiele krom trovi nomon de planto iu pravis, ke konsolido fakte estas ido de konsolo. Alia nome [[Istvan Ertl]] aldonas jenan frazon: "Li milde, sindone, insiste konsolis ŝin. Post nau monatoj naskiĝis konsolido."--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:36, 15 Jul. 2012 (UTC) ::: Se vi volas ŝerci, mi aldonos ke mi jam trovis la esprimon kun.solid.i por esprimi plifirmigon. Dankon pro via bonhumoro.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:11, 16 Jul. 2012 (UTC) == Misa kategorio filiologiistoj == {{Nova!|2012|07|20}}&#32;Mi petos pri ties forigo. --&nbsp;[[uzanto:Pejno Simono|{{Skribo|inko=v|<b>P<small>EJNO</small>&nbsp;Simono</b>}}]]^{&nbsp;[[uzanto-diskuto:Pejno Simono|Diskuto]]&nbsp;} 05:30, 19 Jul. 2012 (UTC) == [[Tukuma ringo]] == Dankon! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 21:27, 29 Jul. 2012 (UTC) == [[Rūta Meilutytė]] == Caro Cláudio, como vai? Acabei de criar esta nova pagina, è muito breve, viu? Poderia colocar algo da biografia, por favor? O trabalho não vai te pegar mais de 5 minutos. Muito obrigado e atelogo [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 10:10, 1 Aŭg. 2012 (UTC) : Dankon para sua ajuda preciosa! Coloquei algo mais e uma foto, pode ver se està tudo certo, por favor? [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 05:38, 2 Aŭg. 2012 (UTC) :: Grazie mille !!!!!!!!! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 11:01, 2 Aŭg. 2012 (UTC) == Misuzado de ''setliĝi'' == Kara Claudio, vi devus paroli pri la misuzado de ''setliĝi'' ĉe la lingvejo de la Diskutejo. Tie, vi havos bonan diskuton pri tio kaj ni solvos la problemon. Nur diri tion al Alaŭdo ne solvos la problemon, kaj li certe respondos al via mesaĝo en kelkaj tagoj, eĉ en kelkaj semajnoj. Cetere, la malbono estas farita, ni ne plu povas forigi ĉiujn la misuzojn de ''setliĝi''. Jes ni povas forigi tion, sed vi devos pasi tra la dekmiloj da artikoloj kiujn uzas la malĝustan vorton. Sed mi rekomendas diskuti pri tio en la diskutejo. Amike, <font color="#FF6600">H<small>ENRIKO</small></font> <font color="#FF0000">F<small>IZETO</small></font> (<small>[[Uzanto:Ĉiuĵaŭde|ĈIUĴAŬDE]]: [[Uzanto-diskuto:Ĉiuĵaŭde|Diskutpaĝo]] • [[Uzanto:Ĉiuĵaŭde/AlilingvajSinprezentadoj‎|Alilingva]]</small>) 15:31, 11 Aŭg. 2012 (UTC) :En la menuo maldekstre de via ekrano, klaku sur "Diskutejo". Kiam vi vidos "Lingvejo", klaku sur la plus-signo sub ĉi tiu vorto. :Tiel vi devus skribi en la lingveja parto de la Vikipedia Diskutejo. <font color="#FF6600">H<small>ENRIKO</small></font> <font color="#FF0000">F<small>IZETO</small></font> (<small>[[Uzanto:Ĉiuĵaŭde|ĈIUĴAŬDE]]: [[Uzanto-diskuto:Ĉiuĵaŭde|Diskutpaĝo]] • [[Uzanto:Ĉiuĵaŭde/AlilingvajSinprezentadoj‎|Alilingva]]</small>) 15:44, 11 Aŭg. 2012 (UTC) Certe ke ''sukcedi'' estis aldonita en la novaj PIV-oj, ĉar mi trovis tion en la reta PIV. Sed, rimarku ke mi ne havas iojn ajn librojn en Esperanto ĉe mi, eĉ ne nur alemenaŭ unu literon en Esperanto, do mi prenas miajn fontojn el lastaj Esperantlingvaj vortaroj de Interreto ! <font color="#FF6600">H<small>ENRIKO</small></font> <font color="#FF0000">F<small>IZETO</small></font> (<small>[[Uzanto:Ĉiuĵaŭde|ĈIUĴAŬDE]]: [[Uzanto-diskuto:Ĉiuĵaŭde|Diskutpaĝo]] • [[Uzanto:Ĉiuĵaŭde/AlilingvajSinprezentadoj‎|Alilingva]]</small>) 16:52, 11 Aŭg. 2012 (UTC) :::Ĉu eblas al mi sendi al mi tiun retejan adreson? Anticipaj dankoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 16:56, 11 Aŭg. 2012 (UTC) :::vortaro.net --<font color="#FF6600">H<small>ENRIKO</small></font> <font color="#FF0000">F<small>IZETO</small></font> (<small>[[Uzanto:Ĉiuĵaŭde|ĈIUĴAŬDE]]: [[Uzanto-diskuto:Ĉiuĵaŭde|Diskutpaĝo]] • [[Uzanto:Ĉiuĵaŭde/AlilingvajSinprezentadoj‎|Alilingva]]</small>) 16:57, 11 Aŭg. 2012 (UTC) ==[[Setliĝa zono]]== La vorto stariga ne estas ĝusta titeme - laŭ mia opinio- ĉar gravas, ke la judoj povis libere setli, loksidiĝi en tiu zono. Ne gravas, ke la eblecon straigis, estigis la caro. Tiel la ĝusta esprimo (titolo de la artikolo) estus Setla zono, loksidiĝa zono. [[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 06:30, 14 Aŭg. 2012 (UTC) == Setli == Kara amiko Claudio Pistilli, vi demandis min pri la vorto "setli". Ĝian signifon difinas PIV (reta kaj papera, ambaŭ identas): http://vortaro.net/#setli "setl/i (ntr) (pp homgrupo) Ekloĝi, instali sin en nova loko, regiono aŭ lando." == [[La Madrague]] == Kara Claudio, como vai? Acabei de criar esta nova pagina, poderias, por favor, dar uma releiturinha rapida? Vai gastar sò 5 minutos, viu? Muito obrigado por tua ajuda! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:40, 20 Sep. 2012 (UTC) : Caro Cláudio, obrigado pelos elogios, mas o artigo è bem escrito porque jà foi corrigido para dois outros amigos! Bom final de samana para você! Obrigado! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:12, 21 Sep. 2012 (UTC) == [[Radio Studio 54 Network]] == Kara Cláudio, como vai? Tudo bem? Obrigado pelos parabens, viu? Oh, uma pequena gentileza: o amigo [[:it:Luigi Salvatore Vadacchino|Luigi Vadacchino]] (gente boa!!!) està pedindo se poderia fazer a gentileza de uma rápida re-leitura desta página que criou. È uma Rádio da Terra dele, muito conhecida em toda a Itália do Sul. 5-10 minutos sòmente, poderia? Agradeço desde jà, tà? Um abraço fraterno [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 14:22, 6 Okt. 2012 (UTC) == [[Preĝejo de Sankta Francisko de Paola (Reggio Calabria)|Preĝejo de Sankta Francisko de Paŭla (Reggio Calabria)]] == Oh Cláudio, tudo bem? Aqui estamos começando com o frio... BBRRRRR.... Oh, por favor, poderia colocar algo nessa página que acabei de criar? Vai gastar pouco tempo, viu? Muito obrigado por tua atenção e ajuda! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 06:47, 17 Okt. 2012 (UTC) == [[Francisko de Paola]] == Saluton Claudio! kaj dankon pro via reago. En esperantlingva vikipedio jam ekzistis urbo nomita [[Paola]], naskiĝloko de Sankta [[Francisko de Paola|Francisko]], pro tio estis malfacile al mi nomi lin "Francisko de Paŭla" - tio ne kongruus. Aliflanke, alilingvaj vikipedioj pli multe uzas "paola" ol "paula" aŭ derivaĵoj. Por ke la tuta ĉeno estu kohera mi ankaŭ alinomis "Preĝejo de Sankta Francisko de Paŭla (Reggio Calabria)" al [[Preĝejo de Sankta Francisko de Paola (Reggio Calabria)]]. Miaopinie, nun estas pli facile kompreni kion reprezentas "Paŭla". Kompare, la nomo de la sanktulo en la franca estas [[:fr:François de Paule]], kio nepre pensigas pri virina nomo. Ĉiuokaze mi aprezas viajn valorajn ŝanĝojn en supre menciita artikolo. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:28, 18 Okt. 2012 (UTC) == [[Francesco Buzzurro]] == Saluton, kara Cláudio, tudo bem contigo? Olha, acabei de criar esta pagiona do nosso [[Toquinho]] italiano, viu? Pode dar, por favor, uma releitura e colcar mais noticias? Se não tover tempo, pode ser tambem esboço, como fiz na Wiki.EN, tà? Muito obrigado por tua ajuda de sempre [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 11:16, 22 Okt. 2012 (UTC) == [[Little Italy (San-Diego)|Little Italy de San-Diego]] == Oh Claudio, como vai? Tudo bem? Olha, acabei de crear esta nova página, fiz a tradução com Google, mas acho que è feia, nè? Me dà, por favor, uma ajudinha na releitura? Muito obrigado e um grande abraço [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 14:44, 30 Okt. 2012 (UTC) == [[Clementina de Jesus]] == Saluton, kara Cláudio, como vai? Tudo bem por aì, muito calor? Oh, acabei de criar esta nova pagina de este grande mito brasileiro. Sei que na pagina em Portuguès tem muitas coisas, mas como voê è Brasileiro e conhece mais do que eu, poderia, por favor, colocar umas noticias importantes sobre ela? Eu te agradeço muito por tua ajuda, uma braço de longe [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 14:04, 13 Nov. 2012 (UTC) : Obrigadoooooooooooo, oh, como se faz colocar na janelinha a idade para que apareçam quantos anos tinha quando ela faleceu? [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 14:27, 13 Nov. 2012 (UTC) ::De cor non lo so, normalmento eu copio de alguém que já fez isto, caso você não encontre te ajudo. Un baccio[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 14:33, 13 Nov. 2012 (UTC) == [[Teodoro la 2-a de Aleksandrio]] == Oh Cláudio, tudo bem? Desculpas, depois não vou te encher o saco pèor 15 dias!!! (risos) Me ajuda por favor, um pouquinho, nessa pagina? Grazie mille e buon fine settimana [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 16:17, 16 Nov. 2012 (UTC) : Ele formou-se no Egito em [[1975]] e especializouse em Londres em [[1985]]. O nome dele foi tirado à sorte por um menino: tiveram 3 bolas com nome de 3 candidatos, um deles era Tawadros. Se vc bota Tawadros II em Google Images pode ver o menino com o bispo em branco que proclama o nome dele. : Grazie mille por tua ajuda [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 18:35, 16 Nov. 2012 (UTC) Favore spiegare cos'è apoteka usine en Damanhur. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 18:38, 16 Nov. 2012 (UTC) : Quiz dizer que ele era diretor de uma empresa farmaceutica na cidade de Damanhur. GRAZIE MILLE, carissimo! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:46, 16 Nov. 2012 (UTC) == Rteeewss == {| align=center border=0 cellpadding=4 cellspacing=4 style="border: 1px solid #CCCC99; background-color: #F0F8FF" |[[Image:Attention yellow.svg|50px|STOP]] |Dankon, ke vi eksperimentas kun la Vikipedio. Via eksperimento {{#if:|sur la paĝo [[:{{{1}}}]]}} funkciis kaj estis finfine forigita. Tiel longe kiel vi volas plu eksperimenti, prefere uzu [[Vikipedio:Provejo|provejon]], ĉar provoj en artikoloj ĉiam rapide estas forigataj. Se vi volas ekscii pli pri kontribuado al la Vikipedio, rigardu la paĝon <!--[[Wikipedija:Vítejte ve Wikipedii]]-->[[Helpo:Enhavo]]. Dankon. |} --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:30, 16 Nov. 2012 (UTC) ::Dank'al Dio ke vi helpis min, dankon!!! [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 18:32, 16 Nov. 2012 (UTC) == [[Little Italy (San-Diego)]] == Oi Claudio, come stai? Sò uma pequena gentileza, quanto tieveres um minutinho: poderia ver a didascalia da foto da igreja, que acabei de colocar? Grazie mille per l'aiuto e buona domenica [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 12:04, 24 Nov. 2012 (UTC) == [[Orlando Drummond]] == Saluton, kara Clàudio, como vai? Passou um bom domingo? Olha sò que boa pagina brasileira que acabei de criar. Peço-te a gentileza de uma relectura para deixà-la melhor. Muito obrigado, grazie mille, por tua ajuda de sempre! Grande abraço [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:23, 2 Dec. 2012 (UTC) : Obrigadoooooooooooo!!! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 13:37, 3 Dec. 2012 (UTC) == [[Bassem Youssef]] == Oi Cluadio, tudo bem? Feliz Ano Novo!!!!!!!!!! Acabe de criar esta nova pagina, peço-te a gentileza de uma reòlectura e de colocar mais noticias, tà bom? Um grande abraço e obrigado pela ajuda [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 11:06, 22 Jan. 2013 (UTC) == [[Alcione]] == Oi Cláudio, tudo bem? Muito calor? Peço uma gentileza se pode dar uma releitura rapidinha nesta página que acabei de criar. Vai gastar sò 5 minutos, viu? Um grande abraço e obrigadoooo!!! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 23:09, 28 Jan. 2013 (UTC) == [[Beth Carvalho]] == Kara Cláudio, tudo bem? Olha sò que nova pagina que criei. Por favor, pode dar uma releiturinha? Um, abraço e um grande ''OBRIGADO''!!! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 08:21, 4 Apr. 2013 (UTC) : Grazie mille por tua grande ajuda! Bom findi para você [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 11:10, 5 Apr. 2013 (UTC) == [[Shaolin (komikisto)|Shaolin]] == Kara Cláudio, tudo bem? Aqui tà chegando a primavera, viu? Oh, acabei de criar esta nova página sobre meu amdao [[Brazilo]]. Peço-te a gentileza de uma releitura rápida. Jà escrevi tudo, sò è corrigir meus enormes erros! Muito obrigado por tua ajuda de sempre! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:42, 10 Apr. 2013 (UTC) : Bom, è perfeito porque o Kani, o Dominik, e o Pino deram uma boa releitura, tà? Mas o Shaolin agora vai bem? [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 11:38, 12 Apr. 2013 (UTC) == [[Signore delle cime]] == Kara Cláudio, tudo bem? Oh, acabei de criar esta nova página sobre este canto de montanha que me lembra minha juventude, os amigos, quando foi [[:it:Alpin|Alpino]] em [[Bolzano]] e os litros de grappa e de bom vinho tinto bebidos! Jà fiz tudo, è sò re-ler a pagina, peço-tte a gentileza de 5-10 minutos para corrigir meus erros. Dankon e bom domingo para você! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 17:00, 27 Apr. 2013 (UTC) == [[Nadejda Pavlova]] == Kara Cláudio, tudo bem? Por favor, teria 5 minutinhos por uma releitura rapide dessa nova pagina que fiz agora mesmo? Dankon e bom findi para você! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 08:01, 3 Maj. 2013 (UTC) == [[Bepi de Marzi]] == Kara Cláudio, como vai? Acabei de criar esta nova página, e peço-te o favorzinho de 5 minutos para uma re-leitura rapida, viu? È o musico que escreveu [[Signore delle cime]]. Agraderço pela ajudo, desejo-te um ótimo find. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 06:57, 7 Jun. 2013 (UTC) == [[Ary Toledo]] == Kara Cláudio, como vai? Acho que esta pagina vai interessar-te muito, nè? Oh, poderia, por gentileza, dar uma releiturinha? Muito obrigado pela ajuda!!! Atelogo [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 23:07, 11 Jun. 2013 (UTC) == [[Quarteto em Cy]] == Oh Cláudio, tudo bem? Acabei de criar esta nova pagina sobre nosso amado Brasil. Pode, por favor, dar uma olhadinha para ver se està tudo certo? Muito obrigado e bom final de semana para você [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 10:58, 19 Okt. 2013 (UTC) == [[Victor Brecheret]] == Saluton Claudio! Mi informas vin ke mi alinomis la artikolon "Viktor Brecheret" al [[Victor Brecheret]], ĉar tio estas lia oficiala nomo en Brazilo kaj la artikolo ĝuste substrekas lian nomŝanĝon por fariĝis brazila ŝtatano. "Viktor" povus kredigi ke li elektis tiun nomon. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:17, 10 Feb. 2014 (UTC) ==Luko Signorelli== Saluton. Mi korektetis la artikolon kaj tiam kaj nun funkcias ĉe mi la alilingvaj ligiloj. Tiele mi ne komprenas vian problemon. Fakte oni jam ne enmetas ilin en la redaktopaĝo sed oni faras per aparta vikimedia sistemo el ''Aldoni ligilojn'' aŭ same el la origina versio, kiam temas pri traduko.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 16 Apr. 2014 (UTC) :Ne metu ilin mane. Tio malhelpas. Foje la apero de Esperanto povas esti ne tuja. Oni atendu. Aŭ oni ripetu la vikimediaĵon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:52, 16 Apr. 2014 (UTC) ==Biografioj== Por biografio la nuna kutimo en Vikipedio, kiu respektas neŭtralecon, estas ne marki per kruco la morton de biografiito. Kelkaj el tiuj ne estis kristanoj kaj estus malrespekto marki ilin per kristana markilo. Plej taŭge oni metas nur la datojn kaj oni supozas, ke la unua estas de naskiĝo kaj la dua estas morto. Kaze de dubo (ekzemple se estas nur unu dato) oni metas n. kaj m. respektive. Tion ĉiuj komprenas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:51, 16 Apr. 2014 (UTC) :Por biografio la nuna kutimo en Vikipedio, kiu respektas neŭtralecon, estas ne marki per kruco la morton de biografiito. Kelkaj el tiuj ne estis kristanoj kaj estus malrespekto marki ilin per kristana markilo. Plej taŭge oni metas nur la datojn kaj oni supozas, ke la unua estas de naskiĝo kaj la dua estas morto. Kaze de dubo (ekzemple se estas nur unu dato) oni metas n. kaj m. respektive. Tion ĉiuj komprenas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:02, 21 Apr. 2014 (UTC) :: Same bone eblas pli longe skribi "naskiĝis la ..., mortis la ..." [kun datoj kompreneble en akuzativa formo] - pli longe, sed ankoraŭ malpli miskompreneble ol "n." kaj "m.". Pri la simboleco de kruco Kani tute pravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:08, 27 Apr. 2014 (UTC) == [[Jean Dorat]] == Saluton. Kial vi uzis "Bibliografio"? Vidu ke en [[Helpo:Lastaj_sekcioj#Lastaj_sekcioj]] estas skribita: "Bonvolu eviti samsignifajn formojn kiel "Bibliografio"". [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 17:39, 24 Apr. 2014 (UTC) == Ne-verbo "afirmi" == Kara, ĵus postferie mi havis unuan trankvilan momenton kaj respondis al via demando. Bonvolu kontroli mian diskutpaĝon - mi respondis rekte sub via demando. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 27 Apr. 2014 (UTC) ==ŝablonoj== Mi scias neniom pri ŝablonoj kaj krome tio koncernas al Vikimedio ne al Vikipedio, do tie oni ne uzas esperanton kaj mi ne konas administrantojn kiu povas nuligi tion. En Vikipedio oni metas inter {{ la vorton forigu. Kaj iu forigas la eraran artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:53, 5 Maj. 2014 (UTC) == [[Listo de pentristoj]] == Saluton Claudio! en artikolo [[Listo de pentristoj]] ekzistas pli simpla maniero aranĝi tekston en kolumnoj, nome per ŝablono {{Ŝ|div col}}. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:18, 14 Maj. 2014 (UTC) :Dankon, Claudio, pro via reago. Mi ankaŭ tre ŝatas biografiojn. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:45, 16 Maj. 2014 (UTC) == Biografioj == Dankon, ili estas pli bonaj kaj pli malbonaj, ĝenerale akcepteblaj kaj pluredaktaeblaj. Supozeble enŝoviĝis iom da eraretoj, gramatikaĵoj.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:04, 14 Maj. 2014 (UTC) == [[Universitato de Lepsiko]] kaj [[Universitato je Lepsiko]] == Saluton, Claudio. Mi ĵus vidis, ke vi kopiis enhavon el [[Universitato je Lepsiko]] al [[Universitato de Lepsiko]]. Sed per tio la nova artikolo ne transprenis la artikolan historion de la malnova artikolo. Por korekti tion, taŭgas pli bone [[Helpo:Alinomigi paĝon|alinomigo]]. Bedaŭrinde tion nun nur povus ĝuste fari administranto, ĉar la nova artikolo nun havas jam pli ol unu version. Do, ĉu mi korektu la fuŝon? Krome la malnova titolo [[Universitato je Lepsiko]] lingve estas sufiĉe duba. Kaj via agado ankaŭ fuŝis la intervikojn, ĉar ili restis ĉe la malnovan artikolo. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 14:56, 11 Jul. 2014 (UTC) :(+) Bonvolu atenti la diskuton pri la ĝusta titolo en [[Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo#Dubaj titoloj|Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo]], antaŭ ol vi plu redaktus ion en la artikolo. Alie iu korekto pri la artikolaj versioj fariĝus pli komplika. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:08, 11 Jul. 2014 (UTC) == [[Herkulo la 2-a (Este)]] == Saluton. Kial Vi uzis "*" anstataŭ "naskiĝis"? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 12:05, 17 Jul. 2014 (UTC) ==Universitatoj== Saluton. Laŭ mi, tio ne estas grava afero. Nur kiam mi vidas ruĝan ligilon al paĝo jam ekzintanta, mi konvertas tiun en alidirektilo. Ne nova paĝo, sed alidirektiloj povas esti multaj. Tiele se iu metas tiun ligilon sen kalkuli pri la ĝusta titolo, povas fari ĝin bone.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:41, 18 Jul. 2014 (UTC) == Crato Hofmann == Artikolo estas en [[:Kategorio:Kuracistoj]] se en teksto ne estas skribita ke li estis kuracisto. Ĉu vere li estis kuracisto? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 11:36, 8 Aŭg. 2014 (UTC) ::Salutojn kaj dankon pro via demando. Bedaŭrinde mi trovis malmultajn informojn pri tiu humanisto. Tamen en la artikolo [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Crato,_Craft_Hofmann Allgemeine Deutsche Biographie], kiun mi menciis, vi legos: Er beschäftigte sich auch mit Medicin, t. e., ke li ankaŭ iom dediĉis al Medicino (instruante aŭ aktive). Ĝenerale, instruistoj pri iu fako, oni konkludas ke li unue fakiĝis pri la scienco kiun li instruas. Dankegon. Estu bonvena.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:17, 8 Aŭg. 2014 (UTC) ::: Ĉu Vi povas skribi pri tio en artikolo? Dankon. [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 12:22, 8 Aŭg. 2014 (UTC) ::::Dankon denove. Jes, mi kredas ke ne estas kompleta la informo se oni ne pravigas la aserton. Fortan ĉirkaŭbrakon.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:27, 8 Aŭg. 2014 (UTC) == [[:Kategorio:Helenistoj]] == Vi faris Kategorio:Helenistoj sed en http://vortaro.net/#helenisto estas skribita: :"helenisto :1 ♜ Greklingva judo el la diasporo. :2 Scienculo aŭ klerulo, studanta la helenan literaturon." Pri kiu senco Vi pensis? Kaj Vi ne aldonis super-kategorio al k:Helenistoj. Ĉu Vi havas ia sugestion? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 21:12, 9 Aŭg. 2014 (UTC) https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AMarek_Mazurkiewicz&diff=5519000&oldid=5517748 <del>Do mi proponas ke [[:Kategorio:Helenistoj]] estos en [[:Kategorio:Helenistoj]]</del>. Tio signifas ke k:Helenistoj estas en [http://tools.wmflabs.org/vcat/catgraphRedirect?wiki=wikipedia&lang=eo&cat=Humanistoj&d=3&n=0&format=png&links=0&sub=0 tiu] parto de kategorio-sistemo. Ĉu bone? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 21:09, 12 Aŭg. 2014 (UTC) https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AMarek_Mazurkiewicz&diff=5519634&oldid=5519227 : Pardonu. Mi eraris. Mi volis skribi: "Do mi proponas ke [[:Kategorio:Helenistoj]] estos en [[:Kategorio:Humanistoj]]" Vi skribis: "mi ne komprenas la kompleksan sistemon de la kategorio en Vikipedio" - eble mi klarigos: Ĉu estas vere (vidu diagramo) ke ciuj helenistoj estas humanistoj, ĉiuj humanistoj (do ankaŭ helenistoj) estas filozofoj kaj ĉiuj filozofoj (do ankaŭ humanistoj (do ankaŭ helenistoj)) estas sciencistoj? Se estas - tio signifas ke bone ke Kategorio:Helenistoj estas en Kategorio:Humanistoj Ĉu mi klarigis? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 11:38, 14 Aŭg. 2014 (UTC) == Vidu ankaŭ == Saluton. Mi vidas ke Vi aldonis ligilon [[Kombinaĵoj de hidrogeno]] en kelkaj artikolojn. Ĉu Vi intencas aldoni tion ligilon al ĉiuj kombinaĵoj de hidrogeno? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 15:09, 28 Aŭg. 2014 (UTC) == [[Antoine-Jérôme Balard]] == Saluton Claudio! la ĝusta ortografio de Antoine-Jerome Balard estas [[Antoine-Jérôme Balard]]. Estas menciinde que Pariza Metrostacio estas nomita laŭ la nomo Balard. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 11:31, 8 Sep. 2014 (UTC) ::Saluton, dankEgon pro via informo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:35, 8 Sep. 2014 (UTC) ==[[Friedlieb Ferdinand Runge]]== Saluton. En tiu artikolo aperas kemiaĵo [[pirolo]]. Sed tiu titolo estis uzata por birdo. Se tiu certe estas ankaŭ nomo por kemiaĵo devos esti alititole, ekzemple [[pirolo (kemiaĵo)]] aŭ io tia, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:35, 9 Sep. 2014 (UTC) ==Aŭstroj== Saluton. La sufikso -io por landoj estas ankoraŭ ne universale akceptita, ĉar multaj preferas la iaman -ujo aŭ aliaj ebloj. La diferenco inter aŭstro kaj aŭstrioj estus, ke aŭstrio (eble ne tre uzata, sed ja ĉe aŭstra kaj aŭstria, ĉe rusa kaj rusia ktp.) estus ke kun sufikso -io oni faras emfazon al la ŝtato tiele ke iu aŭstria civitano povus esti hungara laŭ nacieco, sed ne laŭ ŝtataneco. Multaj hungaroj ne estas ŝtatanoj el Hungario (sed ekzemple el Rumanio), kaj Hungario havas nur hungariajn civitanojn. Plej ofte ambaŭ solvoj eblus kaj nur kaze de neceso oni uzu nur unu kaj ne la alian. Ĉu? Ĉiukaze mi ne estas akademiano. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:19, 10 Sep. 2014 (UTC) ==aux== Memoru, ke kiam estas franclingva bibliografio ofte aperas vortoj kun fino en -aux aŭ simile, kaj tiele oni devas skribi tion per duobla xx, tio estas oni devas aldoni al la originalo kroman x; se ne, ĉio fuŝas, ĉar aperos ŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:25, 12 Sep. 2014 (UTC) :Kie ĝi okazis (tio estas, kie mi konstatis) ne estas problemo, ĉar mi korektis. Nur zorgu pri la estonteco. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 12 Sep. 2014 (UTC) ::Daŭre tio okazas: pensu ke kiam temas pri franclingvaj verkoj oftas tiaj kazoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:23, 21 Sep. 2014 (UTC) ==Kemiaj fakesprimoj== Saluton! Se mi bone rememoras, mi multajn kemiajn fakesprimojn prenis el la [[Kemia kaj scienc-teknika vortaro]]. Do antaŭ alinomigi ilin, mi petas konsulti min (por kontroli en la vortaro), se vi ne havas la vortaron.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 06:40, 16 Sep. 2014 (UTC) == Chembox == https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AMarek_Mazurkiewicz&diff=5546333&oldid=5538640 Ĉu [[Ŝablono:Informkesto kemia substanco]] ne estas bona? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 14:39, 27 Sep. 2014 (UTC) :Saluton pri ŝablonoj mi absolute malkompetentas. Mi sugestas ĉiukaze ke vi rigardu tion kio jam estas farita, irante al Kategorio Kemio aŭ Kemiaĵoj, eble ankaŭ per Ĥo. Ankaŭ ne pri duobla bildo mi povas helpi. Mi scias, ke tio eblas por parta bildo kaj ankaŭ por bildoj ene de la ŝablono. Rigardu ekzemple ĉe [[Kuleranaso]] aŭ ĉe [[Amerika fajfanaso]]. Tamen mi uzis ĉiam ripetitajn ŝablonojn. Mi plukorektas viajn ux en francaj bibliografioj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:53, 27 Sep. 2014 (UTC) Saluton Claudio! Ĉu la proponita [[Ŝablono:Informkesto kemia substanco]] taŭgas por viaj artikoloj pri ĥemiaj substancoj? Mi kaptis multajn artikolojn, kiuj uzas tabelon por krei informkeston, kio estas tre malpraktika. Se vi spertas iujn problemojn, ni povas helpi vin pri uzado. Kunlabore. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 16:31, 2 mar. 2017 (UTC) ==Kemia propono== Saluton. Mi jam vidas, ke vi dediĉas vin ankaŭ al kemio. Pri tio mi scias absolute neniom. Mia nuna tasko, krom krei kelkajn novajn artikoletojn, estas pliampleksigi la 1000 plej necesajn artikolojn, ĉefe tiuj en pli malalta kategorio (malpli ol 10kb); nun mi estas ĉe la litero no, pli precize ĉe Nigra Maro kaj mi planas rekuperi almenaŭ 9 artikolojn el la no. Tie estas ankaŭ [[Nitrogeno]] kaj [[Neorganika kemio]] ĉe artikoloj en kategorio "[[:Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 10 kB]]", ĉu vi iam deziros dediĉi iom al tiuj. Estas diversaj ebloj: aldoni tekston, aldoni bildojn, bibliografion, eksterajn ligilojn ktp. Kaj ĉefe certigi ke ĉio estas en orodo. Dankon ĉiukaze.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 4 Okt. 2014 (UTC) :Vi kontentigEGas vian proponon, amikEGo, jes la ideo estas plifortigi iomete post iomete la kemian fakon ĝenerale, komencante per tiuj gravaj artikoloj. Kiam vi povos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:47, 5 Okt. 2014 (UTC) ::Ekzemple mi aldonis la komencon de via lasta [[Nitrogena ciklo]] kaj jam klare la [[Nitrogeno]] estas en la dua kategorio, sed povas supreniri al la unua. Tiu dua kategorio kvankam oni diras 261 jam havas fakte 294 artikolojn, ĉar nur de tempo al tempo oni ĝidatigas ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:16, 7 Okt. 2014 (UTC) == Ytterby == Elkoran dankon pro via kreado de paĝoj pri ĉiuj kemiistoj, kiuj menciiĝas en la paĝo pri [[Ytterby]], kie iliaj nomoj nun ne plu aperas kiel ruĝaj ligiloj. (Mi kreis tiun paĝon antaŭ pluraj jaroj post vizito al tiu loko, kiu troviĝas en komunumo najbara al [[Täby]], kie mi loĝas.) [[Uzanto:Talnat|Talnat]] ([[Uzanto-Diskuto:Talnat|diskuto]]) 00:04, 9 Okt. 2014 (UTC) ==[[Teodoriko la 4-a]]== Mi alinomigis la paĝon al esperanta titolo, sed tajperaris kaj kreis fuŝan [[Teodoriko la 4-aIV (Meißen)]], kies forigon mi petis. Tamen restas bone [[Teodoriko la 4-a]]. Mi esperas, ne esti kreinta troan ĝenon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 4 Dec. 2014 (UTC) == Preĝejo Sankta Marteno (Laives) == Saluton Claudio! Ĉu vi povas iomete rigardi la artikolon [[Preĝejo Sankta Marteno (Laives)]]. Ĉu estas klara? Ĉu estas senerara lingvo? Ĉu vi povus opinii en [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] ? La lingva kvalito estas tie grava objektivo. Antaŭdankon. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 15:47, 7 Dec. 2014 (UTC) == Brazilaj princinoj, aŭstriaj kardinaloj, milanaj dukoj, kaj aliaj == Estimata! Mi volas danki vin por via diligenta laboro, aldonanta multegajn historiajn personojn al nia Vikipedio. Viaj artikoloj, kiujn vi modeste ofte nomas "ĝermoj", kutime estas pli ampleksaj kaj detalriĉaj ol multaj aliaj ekzistantaj vikipediaj eroj! Mi esperas ke por vi estas en ordo kiam mi kelkokaze postredaktas iujn viajn artikolojn, por iom pli adapti ilin al la vikipediaj konvencioj, i.a. rilate ŝablonojn, kategoriojn, artikoltitolojn ktp., kaj ke vi ne vidas tion kiel vandalismo kontraŭ via laboro sed (espereble) kiel etan plibonigon. Pri du el viaj ĵusaj artikoloj mi volas proponi alinomadon, por sekvi la ekzistantajn konvenciojn pri similaj artikoltitoloj. Se vi ne kontraŭas, mi preferus alinomi "[[Izabela el Brazilo]]" al "[[Izabela de Brazilo]]", kaj simile, "[[Maria Leopoldina, Arkidukino de Aŭstrio]]" al pli simpla "[[Maria Leopoldina de Aŭstrio]]" - komparu ekzemple kun aliaj anoj de [[:Kategorio:Habsburgo]]. Ĉu bone? Sincere salutas [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:27, 6 Jan. 2015 (UTC) :Koran dankon! Kaj amikan saluton reen. Mi ĵus alinomigis Leopoldinan. Pri Izabela mi unue devas peti al iu administranto forigi la alidirektilon. Ĝis la reskribo, kaj bonan nokton al vi (en mia parto de la mondo nun noktiĝas, eble ĉe vi tagiĝas?). Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 22:06, 6 Jan. 2015 (UTC) ==[[Jean Marot]] kaj [[Clément Marot]]== Saluton. Krom la stranga konverto de Marot al Mahoto, ŝajne esta ia eraro, aŭ mi miskomprenis, ĉar oni diras ke A estas filo de B kaj poste ke B estas filo de A, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:05, 12 Jan. 2015 (UTC) :Mi ŝanĝis Klemento Mahoto --> Clément Marot, ĉar "Klemento Mahoto" estas neatestita vorto en esperanto. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:42, 15 Feb. 2015 (UTC) :Mi ankaŭ ŝanĝis Johano Mahoto --> Jean Marot, pro la sama kialo. Krome "Mahoto" neniel respegulas la elparolon de "Marot" kiu neniel rekoneblas sub tia vesto - mi indikis la elparolon en ambaŭ artikoloj. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 05:00, 15 Feb. 2015 (UTC) == forigo de duobla kategorio == {{Forigu|Kategorio:Aŭstra nobelaro|petanto=Moldur}} == Forigo de kategorio == {{Forigu|Kategorio:Aboliciistoj|petanto=Fimako}} :Saluton, Claudio. Mi petis forigon de la kategorio "Aboliciistoj" nur ĉar jam troviĝas samsignifa kategorio, "Kategorio:Kontrausklavistoj". Vi pravas, tiuj personoj ja meritas artikolojn. Do ni uzu tiun kategorion, laŭ landoj se vi preferas (oni jam kreis la kategorion pri tiuj francaj). Brakumon. --[[Uzanto:Fimako|Fimako]] ([[Uzanto-Diskuto:Fimako|diskuto]]) 20:34, 10 Feb. 2015 (UTC) == Adriano Barlando == Kial Vi movis [[Adriano Barlando]]? Ĉu Vi havas referencon ke Adrianus Barlandus estas nomita Adriano Barlando? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 00:32, 13 Feb. 2015 (UTC) : Vi skribis: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AMarek_Mazurkiewicz&diff=5616717&oldid=5604058] : Mi respondas: Mi pensas pri [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon]]. Ĉu mi bone komprenas ke li orginale estis: "Adrianus Barlandus" kaj Vi esperantigis al "Adriano Barlando"? Ĉu Vi kontrolis ĉu estas en esperantlingvaj tekstoj pri li? Kiel li estas nomita en esperantlingvaj tekstoj? Mi pensas ke estas necesa uzi referencon por esperantigi proprajn nomojn. [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 12:41, 13 Feb. 2015 (UTC) :: Vi skribis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AMarek_Mazurkiewicz&diff=5616890&oldid=5616717] :: Mi respondas: Mi volas helpi. Vi skribis: "Mareko Mazurkieviĉo" En mia vortaro (Tymiński 1989) estas skribita ke "Marek"="Marko" ne "Mareko". Mi pensas ke ni (vikipedistoj) ne povas mam esperantigi nomo de: (ekzemple) [[:pl:Marek Mazurkiewicz]] sen esperantlingva referenco pri li. Jes mi pensa ke ĉio en artikoloj de Vikipedio oni devas havi referenco(j)n. Precipe Esperantlingvaj propraj nomoj. Mi vidis ke Vi mencias amason da literaturoj sed Vi bedaŭre ne skribis en kiu libro/retpaĝo estas skribita "Adriano Barlando". Mi vidas ke en literaturo estas: "Adriaan van Baerland" aŭ "Hadrianus Cornelius Barlandus" sed mi neniam vidas "Adriano Barlando". Ĉu mi estas blinda/ĉu mi malbone serĉi? Mi penas/strebas ne nur demandi sed ofte mi ne scipovas. Tute ne estas grava kiomjara mi estas. Jes mi ne povus skribi tion en artikolo sed referenco. Mi pensas ke referencoj estas gravaj ĉar: [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 14:12, 13 Feb. 2015 (UTC) == Ŝablono:Ĝermo-lingvo‎ == Saluton, Claudio. Mi ĵus malfaris vian ŝanĝon de {{Ŝ|Ĝermo-lingvo‎}}. Kion vi celis fari per tiu ŝanĝo? Ĉu eble aperu informo pri la [[latina lingvo]] en iu artikolo? Se jes, vi ne ŝanĝu la ŝablonon, sed uzu ĝin ĝuste. Sed tio ne eblas ĉe {{Ŝ|Ĝermo-lingvo‎}}, ĉar ĝi ne havas dokumentadon kaj estas eĉ ''evitinda''. Do, vi uzu la jenon je la fino de la koncerna artikolo <code><nowiki>{{ĝermo|latina lingvo}}</nowiki></code>. Mi supozas, ke vi miksis kodigon kaj uzadon de ŝablono, kvankam ambaŭ aferoj estas malsamaj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:41, 24 Feb. 2015 (UTC) == hidrokarbono / Hidrokarbido == Saluton. Vi movis paĝon Hidrokarbono al Hidrokarbido. Kial? [http://vortaro.net/#hidrokarbono En PIV estas skribita]: "hidrokarbono. Substanco, CnHm, konsistanta el hidrogeno k karbono" kaj "hidrokarbid/o (evi) = hidrokarbono." (vidu [http://vortaro.net/#Hidrokarbido] Kie Vi kontrolis ke "hidrokarbido" estas pli bona ĉefa nomo? Vidu ke [[karbido]] estas alia substanco. [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 16:35, 7 Mar. 2015 (UTC) : Vi skribis: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AMarek_Mazurkiewicz&diff=5629550&oldid=5625688 : Mi respondas. Ne "denove" sed "konstante"; ne "plendante kaj kritikante" sed "diskuti por interkonsento". Pardonu, eble mi malbone demandis. En Via respondo ne estis respondo al mia demando. Mi volas demandi pri kelkaj elementaj aferoj: * Ĉu ni konsentas ke Vikipedistoj ne povas mem decidi ĉu nomo estas bona/adekvata sed nur povas kolekti nomoj el referencoj? (laŭ [[Vikipedio:Kontrolebleco]]? Pri tio povas decidi: sciencistoj, lingvistoj kaj aliaj verkistoj ekster Vikipedio, ĉu jes? * En PIV (interreta versio) estas skribita ke hidrokarbono = hidrokarbido kaj hidrokarbono estas ĉefa nomo (laŭ PIV)? * Oficiala nomigo de IUPAC kaj aliaj kemiaj institucioj estas tre tre grava sed bedaŭre ne ekzistas en Esperanto, jes? Mi pensas ke nia diskuto rezultas el alia diferenco vorto "karbido". En PIV estas: {{Citaĵo |teksto = karbido Ⓚ Salo aŭ kombinaĵo de anjona karbono: fera(III) karbido, F3C (Sin. cementito); kalcia karbido, CaC2 (antaŭe uzata por produkti acetilenon en lampoj). Sin. karbonido. |verko = [http://vortaro.net/#Karbido PIV] }} Mi pensas ke plej grava estas vorto "anjona". Ĉu mi bone komprenas ke laŭ Vi karbido estas "kombinaĵo nur karbono kaj alia elemento"? Kie mi povas kontroli tion (mi petas pri esperantlingva referenco). Ĉu mi bone komprenas ke laŭ Vi C_mH_n estas en unu familio kun CaC₂ kaj Al₄C₃? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 14:00, 8 Mar. 2015 (UTC) :: Vi skribis: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AMarek_Mazurkiewicz&diff=5630227&oldid=5629550] :: Mi respondas: Pri tio mi demandis: "English Esperanto Chemical Dictionary" far D. R. Duncan. Dankon. Mi redaktis [[Hidrokarbido]], mi petas kontrolu ĉu mi bone redaktis, ĉu mi bone komprenis Vin. [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 12:50, 9 Mar. 2015 (UTC) ------ Saluton. Mi malfaris vian redakton ĉe "(Argumentoj favore al uzo de ĥ)", ĉar ĝi ŝanĝis citaĵon per komento kiu en la citita peco malestas. --- [[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 08:09, 11 Mar. 2015 (UTC) == hidrokarbono / Hidrokarbido == Saluton. Vi sanĝis: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hidrokarbonido&diff=5631215&oldid=5630295] Mi pensas ke tio kio Vi skrbis estas kontraŭ referenco. Mi pensas ke ni devas skrbi en artikolo ke en referncoj estas diversaj versioj. Mi proponas skrbi: '''Hidrokarbidoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo=English Esperanto Chemical Dictionary |familia nomo=Duncan |persona nomo=Donald Russell |jaro= |eldoninto= |loko= |isbn= |paĝoj= }}</ref>, '''hidrokarbonoj'''<ref>[http://vortaro.net/#karbono karbono en http://vortaro.net]; La terminoj hidrokarbonido kaj hidrokarbido estas malkonsilindaj. malkonsilindaj laŭ vortaro.net</ref> estas kombinaĵoj el ... {{Referencoj}} Kion Vi pensas pri tio? Ĉu mi povas korekti ĉu Vi ne konsentas kun mia propono? Ĉu Vi havas ankaŭ aliajn referencojn? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 16:20, 13 Mar. 2015 (UTC) ==Dankon== Dankon pro viaj personaj atakoj, mi fajfas pri tiuj! Mi ne devas akcepti arbitrajn, elpensitajn, laŭplaĉajn esperantigojn de iu ajn, precipe se tiuj esperantigoj estas senbazaj, eraraj aŭ celas nur arbitran enkondukan provon de propra-plaĉa nom-propono. Laŭ nia interkonsento en Vikipedio, oni esperantigas ĉefe nomojn de gravaj historiaj personoj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:47, 23 Mar. 2015 (UTC) == Aromataj kombinaĵoj == Saluton. Mi ne tre spertas pri ĥemio, sed mi vidis vian novan kategorion [[:Kategorio:Aromataj kombinaĵoj]] kaj provis trovi por ĝi alilingvajn versiojn. Mi tamen trovis jam ekzistantan [[:Kategorio:Aromatoj]]. Ĉu tiu hazarde estas la samo? Aŭ ĉu io de tio estu subkategorio de la alia? Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 17:28, 12 Apr. 2015 (UTC) == [[Kirovohrado]] == Saluton. Vi alinomis paĝon ignorante regulojn de transliterigo. [[Uzanto:Iomete|Iomete]] ([[Uzanto-Diskuto:Iomete|diskuto]]) 18:29, 14 Apr. 2015 (UTC) ::Dankon, pro via kunlaboro, sed la regulo devas esti la sama por la urboj: Leningrado (Ленинград), Beogrado (Белград), Petrogrado (Петроград), Volgogrado (Волгоград), Kirovogrado (Кировоград). Ĉu vi kongruas? [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 18:39, 14 Apr. 2015 (UTC) ::: "Beogrado" transliterita el serba ĉar ĝi lokiĝas en Serbio. "Volgogrado" transliterita el rusa ĉar ĝi lokiĝas en Rusio. Kirovohrado lokiĝas en Ukrainio. Por korekta transliterumo legu [[Cirila alfabeto#La cirila alfabeto]] kaj [[Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj#Uzo en la ukraina]]. [[Uzanto:Iomete|Iomete]] ([[Uzanto-Diskuto:Iomete|diskuto]]) 19:22, 14 Apr. 2015 (UTC) ::::DankEGon pro viaj informoj. Mi ĝentile petas ke vi identiĝu. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:28, 14 Apr. 2015 (UTC) Krom tio mi ne transliterigas la vorton, mi ĝin tradukas. Ekzemple:Petro estas traduko de Piotr, Petro, Piero, Pedro, Peter, pro tio, vortoj finantaj per samaj sufiksoj el malsamaj idiomoj devas posedi la saman tradukon en Esperanton. Mi esperas esti helpinta vin. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:49, 14 Apr. 2015 (UTC) :Vi povas trovi ĉiujn tiujn variantojn ĉe esperanta Vikipedio. Legu ankaŭ [[Esperantigo de loknomoj#Reguloj por transskribo el specifa lingvo]]. Do kial vi ŝanĝis originan nomon de mia urbo sen diskuto? Kiun regulon uzis? [[Uzanto:Iomete|Iomete]] ([[Uzanto-Diskuto:Iomete|diskuto]]) 21:32, 14 Apr. 2015 (UTC) == Teodozio --> Feodozo ??? == Mi kuraĝas ekscii, kial vi alinomis [[Teodozio]]n al [[Feodozo (Krimeo)|Feodozo]]? Raciaj kaj bone bazitaj argumentoj estas bonvenaj. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 00:49, 17 Apr. 2015 (UTC) Jen mi kopias vian respondon (kiun vi pro iu stranga kialo ne publikigis ĉi tie, sed sendis al mia ret-adreso): : Saluton, kara amiko, estas plezuro paroli kun vi. Mi legis vian biografion kaj forte interesiĝis pri viaj talentoj. Esperanto estas orgojla je viaj kunlaboraĵoj, kaj ni estas tie ĉi por aldoni kaj plibeligi nian Vikipedion, kiun vi laŭsajne lastatampe nur sporade ĉeestas, estas bedaŭro. Antaŭ ĉio, malarmigu vian koron kaj uzu la koron por povi kompreni "la raciajn kaj bone bazitajn argumentojn", kiujn vi petas de mi, kaj kiuj estas jene prezentitaj: :1 - Vidu [[https://eo.wikipedia.org/wiki/Cirila_alfabeto#La_cirila_alfabeto]] :2 - [[https://eo.wikipedia.org/wiki/Esperantigo_de_loknomoj#Reguloj_por_transskribo_el_specifa_lingvo|Reguloj por transskribo el specifa lingvo]] - Transskribi laŭ la skriba formo de la nacia nomo (Ekz: ruse Феодосия, ukraine Феодосія, do esperante Feodozo, hispane Feodozia, English Feodosia, hungare Feodoszija, itale Fedozia, ktp ktp ktp ktp). :: '''Jen mia respondo al vi.''' Pardonu, sed via argumentado estas ne nur malforta, sed eĉ, fakte, tute senbaza. Unue, la proponata de vi formo "Feodozo" estas neniel simila al la oficiala formo Феодосия (laŭlitere devus esti ''Feodosija''). Due, vi ŝajne ne komprenas la diferencon inter la transskribo de la nomo kaj ĝia esperantigo. La formo "Teodozio", uzita de mi, laŭas la helenan etimologion de la nomo kaj, interalie, ankaŭ la formon uzatan en la lingvoj greka, latina, pola kaj franca. La bone esperantigita nomo ne devas nur transkribi la originalan nomon, sed devas ekvilibre konsideri multajn aliajn aferojn, inter kiuj la etimologio ne estas la plej malgrava. Trie, vi fakte faris fraŭdon, ŝanĝinte la etimologion de la urbonomo en la koncerna artikolo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Feodozo_(Krimeo)&diff=next&oldid=5648912] - NPIV nenion diras pri ''Feodozo'', sed male - parolas pri la nomo ''Teodozio'' (malgraŭ la fakto, ke NPIV parolas pri la helena vira nomo, la urbonomo havas absolute saman etimologion). :: Pardonu min, sed mi devos malfari ĉiujn ŝanĝojn, faritajn de vi koncerne Teodozion kaj ĉiujn rilatajn artikolojn. Plie, mi ege petas vin ne plu fari tiel kuraĝajn redaktojn pri la temoj, pri kiuj vi ne estas plej kompetenta. Vikipedio ja bezonas plibonigojn, sed prefere ne fuŝu tion, kio jam estis farita sufiĉe bone. Dankon pro via komprenemo. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 22:28, 19 Apr. 2015 (UTC) ==Cram101== Hello. I notice that you have been restoring references to books in the "Cram101" series that I deleted, with these edits: [http://eo.m.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:MobileDiff/5656023][http://eo.m.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:MobileDiff/5632151][http://eo.m.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:MobileDiff/5632143][http://eo.m.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:MobileDiff/5632150][https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:MobileDiff/5605180]; and that you have added a further reference to them at [[Cesare Bertagnini]]. You should not restore these references or add further references to those books, and you should remove the ones you have already restored or added, because the books are a wholly unreliable source. The books are mostly copied verbatim from articles on the English language edition of Wikipedia, by a computer program that copies indiscriminately and doesn't understand, let alone fact check, the Wikipedia articles it is copying. Accordingly, the books are completely unusable as references. On the English Wikipedia, a consensus to delete on sight all references to Cram101 was reached in [[en:Wikipedia:Reliable_sources/Noticeboard/Archive_162#Cram101|this discussion]], based partly on [http://www.cengage.com/economics/mceachern/theteachingeconomist/issue_43/cram.html this damning review] and the fact that all the books are to a large extent obviously indiscriminately copied from the English Wikipedia. I can't believe that the policies of the Esperanto Wikipedia are so different from those of the English Wikipedia as to allow the citation of these completely worthless sources. If you have any questions or comments, I can be reached most quickly via [[en:User:James500|my user talk page]] on the English Wikipedia. Best regards. [[Uzanto:James500|James500]] ([[Uzanto-Diskuto:James500|diskuto]]) 21:01, 23 Apr. 2015 (UTC) == Ŝablono:Refraktindico == Saluton, Claudio. Mi ĵus legis, ke vi kreis la ŝablonon {{Ŝ|Refraktindico}}. Ĉar en ĝia fontoteksto kaŝiĝas alilingva teksto, mi demandas vin. El kiu alilingva vikipedio vi transprenis ĝin? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:38, 14 Maj. 2015 (UTC) ==[[Citronelolo]]== Saluton. Mi lastatempe metas la aludon al la ĵus enmetitaj terpenoj en la artikolo [[Terpeno]]. Kaj tiele mi ĵus metis [[Citronelolo]] inter la Unuterpenoj, supozante eble erare ke monoterpenoido estas same aŭ simile al Unuterpenoj, sed mi estas malfakulo je tiu temo. Do, se mi eraris, bonvolu forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:46, 20 Maj. 2015 (UTC) == [[Metilenbluo‎]] == Saluton. Ĉu vi povas helpi por la artikolo [[Metilenbluo‎]], ĉefe por la kompletigo de la informkesto. Antaŭdandon. Amike. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 13:53, 14 Jun. 2015 (UTC) :Multe dankon. Nun la la artikolo estas longa kaj interesa.--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 07:54, 17 Jun. 2015 (UTC) ==[[Fluorata acido]]== Mankas la bildo de Fluorata acido en [[Fluoro]], se ĉi malfakulo ne eraras. Same mankas la alilingvaj ligiloj kiujn mi ne kapablis trovi, ĉar mi ne scias kiel nomiĝas tiu kemiaĵo en mia lingvo aŭ en alia konata de mi.--[[Uzanto:Seminario|Seminario]] ([[Uzanto-Diskuto:Seminario|diskuto]]) 08:19, 24 Jun. 2015 (UTC) :Kaj same por [[Perfluorata acido]]. Mi supozas, ke almenaŭ en la angla estas tiuj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:59, 24 Jun. 2015 (UTC) ::Mi ne parolas pri la fontoj, sed pri la ligoj al similtema artikolo en alilingvaj versioj, ekzemple en la angla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:33, 24 Jun. 2015 (UTC) == Kategorio:Funkcia grupo == Saluton. Vi aldonis [[:Kategorio:Funkcia grupo]] al [[amino]]. Kial? Ja amino estas grupo de kombinaĵoj. Funkcia grupo estas ekzemple [[aminogrupo]]. [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 06:59, 1 Jul. 2015 (UTC) == listoj == https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Amonio&curid=30155&diff=5706543&oldid=5531109 Ĉu ne pli bona estus ŝablono? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 08:47, 4 Jul. 2015 (UTC) == tabelo == Kial laŭ Vi oni ne povas esti <nowiki>{| class="wikitable"</nowiki>? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 10:38, 9 Jul. 2015 (UTC) == referencoj == Kial Vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Amonio&curid=30155&diff=5709049&oldid=5707713 redaktas] kontraŭ referenco? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 10:43, 9 Jul. 2015 (UTC) ==[[Urtikanta planto]]== Saluton estimata, vi iam korektis al la artikolo. Nu mi klopodis plibonigi la artikolon. Ĉu vi povas ankaŭ iomete relegi ? Antaŭdankon. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 16:46, 13 Jul. 2015 (UTC) ==[[Karvakrolo]]== Saluton, mi supozas, ke vi ne tajperaris el radiko karb- al karv- ĉar en PIV ekzistas nek karvo nek karvono. Se tio okazis, ankaŭ oni devas alinomigi, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 15 Jul. 2015 (UTC) :Bonege. Mi absolute estas malfamulo tiuterene. Sed foje mi konfuziĝis inter literoj bo kaj vo apudaj en klavaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:45, 15 Jul. 2015 (UTC) ::Mi dezirus ke estus multaj kiel ni. Bia lavoro en kemio ege grabas por Bikipedio, kie mankas multo en scienco. Ĝis la benonta ;-)--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:51, 15 Jul. 2015 (UTC) :::Nun nur mi konstatas, ke mi neintence eraris kaj tajpis malfamulo anstataŭ malfakulo. Ankaŭ mo kaj ko apudas. Feliĉe ke foje nia lavoro ridigas nin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 15 Jul. 2015 (UTC) == [[Natrio]] == https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Natrio&type=revision&diff=5712959&oldid=5709221 Kial Vi eliminis nomojn kaj redaktis kontraŭ referenco? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 11:10, 17 Jul. 2015 (UTC) == Vikidatumoj == Saluton Claudio, bonvolu klopodu aldoni ligilojn de aliaj Vikipedioj kiam vi kreas novajn artikolojn. Ĝi povas fari tion serĉante en [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:%C4%88efpa%C4%9Do Vikidatumoj]. Dankon. ~<span style='color: green'>★ '''[[Vikipediisto:Pikolas|pikolas]]''' ^{[[Vikipediista diskuto:Pikolas|d]]}</span> 00:32, 29 Jul. 2015 (UTC) ==[[Plantoj]]== Saluton. Mi klopodas plialtigi la kategorion de tiu baza havenda artikolo. En ties ĉapitro [[Plantoj#Nenutraj produktoj|Nenutraj produktoj]] aperas kelkaj kemiaĵoj pri kiuj mi scias absolute neniom. La traduko baze devenas el WikiTrans. Se kelkaj el ili kongruas kun via laboragado, vi povus iam bluigi kelkajn el tiuj ligiloj. Dankon ĉiukaze.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:44, 3 Sep. 2015 (UTC) ==Pli da kemio== Saluton. Mi denove petas vian kontribuan al kemiaj artikoloj. Mi klopodas plialtigi artikolojn el plej malalta kategorio inter la milo da havendaj artikoloj, nun jam nur 312. Mi nun prilaboras la literon O kaj iros al N. Mi iras inverse. En O estas [[Oksigeno]] kaj [[Organika kemio]], pri kiuj mi povos fari preskaŭ neniom. Eble kiam vi havos tempon, emon kaj oportunon, vi povos dediĉi iome al tio. Ili havas iom pli ol po 3 000 kaj devas havi pli ol 10 000, do mankas preskaŭ du trionoj. Dankon kaj ĝis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 11 Sep. 2015 (UTC) :Alia peto. Mi petas tro, do ne atentu min tro. Mi prilaboras la artikolon [[Marilyn Monroe]]. Inter la notoj 145 kaj 146 aperas ruĝaj ligiloj al ''[[barbiturato]]'' kaj al [[amfetamino]]. Mi scias neniom pri ĥemio kaj krome mi ne certas ĉu tiuj tradukoj kiuj devenas el WikiTrans ĝustas aŭ ne. La anglaj ekvivalentoj estas Barbiturate pri kio mia hispanlingva vortaro donas Barbituraĵo anstataŭ barbiturato kaj Substituted amphetamine aŭ Amphetamine, inter kiuj mi dubas. Tie ja mia hispanlingva vortaro koincidas je amfetamino. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:17, 2 Okt. 2015 (UTC) == [[Natria hipoklorito]] == Saluton Claudio! Mi vidis jenan kombinaĵon en artikolo [[Natria hipoklorito]]: NaClO + NaCl + H_2O -- ĝi estas tiu de [[Hipoklorita akvo]] aŭ "Akvo de Javel", ĉu? --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 16:02, 26 Sep. 2015 (UTC) :Denove saluton! Mi bedaŭrinde ne kapablas redakti pri ĥemiaĵoj :-( --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:50, 27 Sep. 2015 (UTC) == [[Natria telurato]] == Saluton Claudio! Kiam mi volas ligi alivikipedian artikolon, mi unue iras al la jam ekzistanta artikolo (ekzemple: [[:ru:Теллурат натрия]]) kaj tie alklakas al "Redakti ligilojn". Tiam malfermiĝas skatolo en kiu mi indikas "eo" kiel lingvon kaj [[Natria telurato]] kiel nomon de artikolo. Necesas jesi por akcepti la ŝanĝon. Mi tiam revenas al "Natria telurato" aldonante "?action=purge" post la nomon de la artikolo en la adres-linio de la retumilo. Post premo sur klavo <Eniru>, aperas ligitaj fremdaj lingvoj en la maldekstra kolumno. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 01:23, 14 Okt. 2015 (UTC) :Mi estis rekomendonta saman rimedon "?action=purge". Mi jam vidis bone farita la ligon, eble ĉar Dominik faris ĝin. Malfacilaĵoj venas ofte kiam la ligota artikolo estas orfa (sen unua ligo, kiu Espernato estos) kiel tiu rusa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:54, 14 Okt. 2015 (UTC) ::Mi sciis tion ne ĉar mi estas lerta komputilisto, ĉar tio mi absolute ne estas, sed ĉar mi iam trovis saman aŭ similan malfacilecon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:59, 14 Okt. 2015 (UTC) ==Kondensatoj== Saluton. [[Uzanto:RG72|‎RG72]] metis artikolojn [[Stabila kondensato]] kaj [[Nestabila kondensato]], eble ĉar tiu ne scias la alilingvajn korespondojn. Ĉu vi povus ligigi ilin? Mi absolute scias neniom pri kio temas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:11, 14 Okt. 2015 (UTC) == Azia Monato == Saluton! Ĉu vi volas partopreni en [[Projekto:Azia Monato|maratono pri Azio]]? --[[User:Ochilov|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Ochilov</span>]] [[User talk:Ochilov|<span style="color:#00FFFF">''(diskuto)''</span>]] 08:37, 23 Okt. 2015 (UTC) ==Minuskla titolpaĝo== Mi ne bone scias ĉu mi povos helpi. Mi povas diri ke ekzistas ekzemple artikolo [[pH (kemia parametro)]] sed kreita antaŭ multaj jaroj fare de anonimulo. Krome plibonigenda artikolo. Se vi malfermas la redaktan paĝon estas la sekreto en la koemnco, sed la artikolo fakte nomiĝas majuskle (rigardu ĉe redakta paĝo de [[PH (apartigilo)]]), sed ja la titolo aperas minuskle.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:38, 27 Okt. 2015 (UTC) : Por minuskligi titolon, aldonu al komenco de artikolo la kodon {{Ŝ|Minusklo}} (tiun kodon, kiun vi vidas en kutima, lega montro, ne dum redaktado ;). --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 15:26, 27 Okt. 2015 (UTC) :: Saluton, amiko, mi ne komprenis, ekz-e mi volas krei p-Tolueno sulfonata acido, do mi devas tajpi {{minusklo}}P-Tolueno sulfonata acido, sed la sistemo eĉ ne komprenas la ŝablonon. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:26, 27 Okt. 2015 (UTC) :::Pardonon, amiko, mi jam sukcesis kompreni, unue mi devas krei la artikolon normale en majusklo, kaj ene de la artikolo enmeti la ŝablonon "{{Ŝ|Minusklo}}". Mil dankojn, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:40, 27 Okt. 2015 (UTC) :::: Nedankinde! Parenteze, ŝufiĉas, ke vi en tiu ĉi diskuto skribu ''{{Tlp|Re|KuboF}}'' kaj mi ricevos sciigon, ke vi mesaĝas al mi {{R|;)}} Tiel estos unu diskuto en unu loko kaj facile sekvebla. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 21:48, 27 Okt. 2015 (UTC) ==Nitrogen trichloride== Saluton, ĉu la traduko de Nitrogen trichloride el la angla estus Nitrogena triklorido? Mi uzis ĝin en artikolo [[Michael Faraday]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:34, 29 Okt. 2015 (UTC) == kategorioj == Vi redaktis: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Etano&type=revision&diff=5793234&oldid=5711848 Ĉu Vi memoras ke egzistas [[:Kategorio:Hidrokarbidoj]]? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 16:58, 11 Nov. 2015 (UTC) ==Hejti== Saluton, vi uzas la vorton "hejtata" en multaj de vi kreitaj artikoloj. Hejti signifas "Varmigi per tiucela aparato fornon, ĉambron, loĝejon." En viaj artikoloj mi proponas uzi la vorton varmigi (varmigata, varmigita). Esperanto uzas la formon de [[varmokapacito]].[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 12:01, 19 Nov. 2015 (UTC) :Dankon pro via observo, sed mi komprenas ke hejti kaj varmigi estas sinonimoj (hejti lakton, karbon, akvon), cŭ mi eraras? Mi petas vian helpon. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:05, 19 Nov. 2015 (UTC) ::Ŝajnas, ke en via gepatra lingvo, vi uzas iun vorton por ambaŭ signifoj. Hejti celas atingon de varmo ie (loĝejo, forno, ĉambro, vapor-lokomotivo), per forbrulo de io (karbo, gaso, ligno) aŭ per varmega akvo (centra hejtado). En la reta vortaro (http://www.reta-vortaro.de/revo/), vi povas legi tion kaj la alilingvajn tradukojn. Se vi bezonas ankaŭ opinion de aliaj personoj, mi proponas aperigon de mia propono en la lingvejo. (Alikaze, oni bruligas karbon por atingi varmon (hejtado)).[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 13:25, 19 Nov. 2015 (UTC) :::Mi ŝatis vian observon, ŝajne en la angla ekzistas tiu paradokso: Kiam mi serĉas hejti en la esperanta parto de la angla vortaro (Pocket Esperanto Dictionary, D-ro Andrew McLinen) mi trovas heat (iom simila al hejti), stoke. Tamen se mi serĉas heat en la angla parto de la Esperanta Vortaro mi trovas varmigi. Dankon pro viaj konsideroj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:43, 19 Nov. 2015 (UTC) :::Vidu ankaŭ [[Varmigilo]]n, kiu laŭ vi devas esti hejtilo. ==Administrado de nia vikipedio== Saluton, mi invitas vin partopreni al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Gamliel Fishkin|diskuto]]. Mi profitas ankaŭ de la okazo por gratulas vin por viaj tre kompletaj artikoloj pri kemio. Kore. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 14:06, 12 maj. 2016 (UTC) == Alkoholo == Saluton, ĉu vi vidas, ke [[alkoholo]] kunlaboraĵo de la semajno! Eble ĉu vi ankaŭ partopreni. Antaŭdankon. Amike. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 14:33, 27 jun. 2016 (UTC) == Alfabeta ordigo == Estimata! Mi malfaras vian redakton en [[Koperniko]], ĉar ĝi havas malbonan efikon, kaj krome estas nenecesa. Per via aldono de "|K" en la kategorioj, nia kara Nikolao estus ordigita kvazaŭ lia nomo estus unulitera "K". Sed lia nomo ne estas "K", lia nomo estas "Koperniko", kaj tiel ni volas enordigi lin. Sed tio ja jam estas farita - per la ŝablono "vivtempo". Rigardu ekzemple en [[:Kategorio:Polaj astronomoj]] kaj vidu ke li aperas korekte, ''post'' Franciszek Karliński. Se vi enkategoriigas lin per <nowiki>[[Kategorio:Polaj astronomoj|K]]</nowiki>, li aperas malkorekte, komence de la K-nomoj. La jam ekzistanta ŝablono <nowiki> {{Vivtempo|1473|1543|Koperniko, Nikolao}} </nowiki> havas la saman efikon kiel se vi skribus <nowiki>[[Kategorio:Polaj astronomoj|Koperniko, Nikolao]]</nowiki>. Uzo de "vivtempo" estas la preferinda metodo. Mi esperas ke tio helpas vin bone uzi korektan alfabetigon! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:42, 28 dec. 2016 (UTC) :Tre estimata! Mi aprezas vian diligentan laboron, sed mi denove petas vin atenti pri la alfabeta ordigo, kiel mi klarigis ĉi-supre. Mi malfaris vian redakton en [[Martin Ruland la Juna]], same kiel en [[Koperniko]]. Mi esperas ke vi komprenas! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:16, 21 jan. 2017 (UTC) == Chemical structures == Saluton Claudio Pistilli, sorry for writing in English. I appreciate you work as Esperanto chemist here, but I just don't like chemical structures with errors or with very low quality. There is a common manual of style (bond lengths, ...), which should be met. Filing deletion requests on Commons was wrong from me. I would be glad, if you could delegate your structure drawing work to me. I hope you can accept this deal. If not, please tell me, what I must do.--[[Uzanto:Kopiersperre|Kopiersperre]] ([[Uzanto-Diskuto:Kopiersperre|diskuto]]) 07:48, 21 feb. 2017 (UTC) {| class="wikitable" |- | [[File:Cinnamic acid Synthesis.png|400px]] || [[File:Cinnamid acid synthesis.svg|400px]] |- | [[File:Terpinyl acetate sigma aldrich.jpg|200px]] || [[File:Terpinyl acetate.svg|200px]] |- | [[File:Guaiacol production.png|400px]] || [[File:Synthese von Guajacol.svg|400px]] |} Thank you for helping, I think substitution is better deletion, the chemical structure is correct. Accept my strong hug on you.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 08:20, 21 feb. 2017 (UTC) :Thanks either way. So I hope you will stop uploading structures from ChemSpider or Sigma-Aldrich in the future.--[[Uzanto:Kopiersperre|Kopiersperre]] ([[Uzanto-Diskuto:Kopiersperre|diskuto]]) 10:59, 21 feb. 2017 (UTC) ::Should I replace your structures by new ones by myself or should I put them in this table and let you do this work?--[[Uzanto:Kopiersperre|Kopiersperre]] ([[Uzanto-Diskuto:Kopiersperre|diskuto]]) 07:40, 22 feb. 2017 (UTC) ==Acetato== Saluton. Ĉu vi povus kaj volus fari artikolon [[Celuloza acetato|Acetato]], eĉ se mallonge? Mi plibonigas artikolon [[Animacio]], kie ĝi aperas kiel ruĝa ligilo kaj mi vidas ke estas grava koncepto kiu ekzistas en multaj lingvoj. Mi farus ĝin se mi scius iomete pri kemio. [[Animacio]] estas havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:26, 27 feb. 2017 (UTC) ==Artikoloj pri kemio== Saluton. Mi nun plibonigas kaj plialtigas la kategoriojn de la 1000 havendaj artikoloj. Nun mi prilaboras la literon A kaj jam plialtigis kelkajn el la meza al la alta kategorio. Tamen restas ankoraŭ du en la suba kategorio videbla en [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Havendaj_artikoloj_malpli_grandaj_ol_10_kB]. En [[Analiza kemio]] estas malmulta teksto, kion eblas preni el la alilingvaj artikoloj. En [[Acido]] mankas nur iom por atingi la 10 000 bitokoj. Ĉu vi iam faros tion?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:49, 12 apr. 2017 (UTC) == Ŝablono:Informkesto kemia substanco‎ == Saluton, Claudio. Mi ĵus vidis, ke vi ŝanĝis parametron de la ŝablono [[Ŝablono:Informkesto kemia substanco‎]]. Nun tutcerte multaj artikoloj kun la malnova parametro estas fuŝaj. Ĉu vi atentis tion? Se ne, estus pli bone unue demandi ĉe la pli spertaj ŝablonkreantoj. Por tiaj ŝanĝoj estas rekomendite provizore uzi alternativajn parametrojn kaj post la ŝanĝo de ĉiuj koncernataj artikoloj forigi la malnovajn parametrojn. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:56, 2 maj. 2017 (UTC) ==Artikoloj pri kemio== Saluton kaj dankon pro la plibonigoj en la listo de la 1000 havendaj artikoloj. [[Acido]] jam kuŝas en la meza kategorio sed kun [[Analiza kemio]] okazis du problemoj. Ŝajne kiam vi komencis vian laboron tie, vi forigis finan ŝablonon de havenda artikolo, sed estas mistero ke post mi restarigis la ŝablonon ankoraŭ estas 999 artikoloj (same kiel antaŭ la restarigo), fakte estas unu perdita delonge, eble pro la sama tialo: forigo de la ŝablono kio estas la neceso por ke aperu tiu verda marko supre kaj dekstre de la havendaj artikoloj. Krome kvankam oni atingis 10 000 bitokojn, la artikolo ankoraŭ restis en la kategorio de Etaj; tamen mi aldonis nur tri bildojn kaj tri librotitolojn kaj tio sufiĉis por plialtigi certe al la meza kategorio. Do, ĉio en ordo tiurilate kaj mi ripetas la dankojn. Nun mi iom prilaboras la artikolon [[Arĝento]] kaj aldonas artikolojn por ke aperu bluaj ligiloj kaj ne ruĝaj. Tamen mi dubas kiel bluigi artikolojn por bromido kaj jodido, se mi ne eraras, fareblaj el la portugalaj Brometo kaj Iodeto aŭ de alilingvaj korespondaĵoj. Ĉu vi volus fari tiujn du artikolojn eĉ se nur kiel ĝermo, tio estas kun almenaŭ tri frazoj kaj du tri ligiloj? Dankon. Se vi ne povas aŭ estas engaĝita aliloke, ne gravas, mi faros tion poste sed mi timas fuŝi.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:30, 25 maj. 2017 (UTC) :Dankegon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 26 maj. 2017 (UTC) == GHS/CLP == Hi Claudio. Please note that the old chemicals' labels will become obsolete by tomorrow ([https://newsletter.echa.europa.eu/home/-/newsletter/entry/labels-make-sure-you-re-legal-after-1-june-2017 read more]). As far as I can tell, most articles in eo.wikipedia currently still use the old labels. --[[Uzanto:Leyo|Leyo]] ([[Uzanto-Diskuto:Leyo|diskuto]]) 23:13, 30 maj. 2017 (UTC) PS. See also [[Ŝablono-Diskuto:Informkesto kemia substanco]]. : Thank you for helping. I will try to update Esperanto GHS hazard pictograms and GHS hazard statements pages.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|Diskussion]]) 14:27, 31. Mai 2017 (CEST) :: Please note that concerning GHS/CLP information in article de.wikipedia has spent much more effort than en.wikipedia: [[:de:Vorlage:H-Sätze]] is contained in [[:de:Spezial:Suche/hastemplate:H-Sätze|8495 articles]], while [[:en:Template:H-phrases]] is contained in [[:en:Special:Search/hastemplate:H-phrases|409 articles]] only. In addition, the use of appropriate references is better in the former. Hence, it might be better to take over information from de.wikipedia. --[[Uzanto:Leyo|Leyo]] ([[Uzanto-Diskuto:Leyo|diskuto]]) 21:10, 31 maj. 2017 (UTC) Hi, my friend. Where can I find H-Phrases and P-Phrases for non-existing chemicals in German and English Wikipedia. Can you help us? Claudio Pistilli (Diskussion) 20:55, 2. Jun. 2017 (CEST) : The best sources are the [https://echa.europa.eu/information-on-chemicals/annex-vi-to-clp table of harmonised entries in Annex VI to CLP], the [https://echa.europa.eu/information-on-chemicals/cl-inventory-database/ C&L Inventory] of ECHA and the [http://gestis-en.itrust.de/ GESTIS Substance database]. --[[Uzanto:Leyo|Leyo]] ([[Uzanto-Diskuto:Leyo|diskuto]]) 20:26, 6 jun. 2017 (UTC) == Kalia karbonato == Saluton! Se vi havas tempon, bonvolu krei artikolon pri Kalia karbonato, pri kio estas jam 47 diverslingvaj art. Mi kreis [[Lago Szelidi]], kie ĝi restis sole ruĝa. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:14, 22 aŭg. 2017 (UTC) ==[[:pt:Tartarato de potássio]]== Saluton. Kiu estus la esperanta traduko de tiu portugallingva kemiaĵo? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 1 sep. 2017 (UTC) :Dankon. Mi bezonis nur la tradukon por la fino de la artikolo pri [[Napoleono Bonaparte]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 2 sep. 2017 (UTC) ==[[:pt:Carbeto de silício]]== Saluton. Kiu estus la esperanta traduko de tiu portugallingva kemiaĵo? Ĉu silicia karbonido? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:24, 16 okt. 2017 (UTC) == Thank you for being one of Wikipedia's top medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> :''please help translate this message into your local language via [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Project_Med/The_Cure_Award meta]'' {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2017 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2017 you were one of the [[W:EN:Wikipedia:WikiProject Medicine/Stats/Top medical editors 2017 (all)|top ~250 medical editors]] across any language of Wikipedia. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:user group|user group]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs. |} Thanks again :-) -- [[W:EN:User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]] 03:32, 26 apr. 2018 (UTC)''' </div> ==Poly(methyl methacrylate)== Bonvolu krei artikolon pri [[en:Poly(methyl methacrylate)]] kaj ĉ. 30 aliaj lingvoj, ĉar tio estas farbo, kiun uzas pentristoj kaj mi ne povis fari ligon al tio.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:15, 17 sep. 2018 (UTC) == W. Commons == Bedaŭrinde mi ne povas helpi, sed mi metis la peton al Diskutejo-Teknikejo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo], kie supozeble vi ricevos respondon. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:43, 27 sep. 2018 (UTC) == Molaro (kemio) ---> Molumo == Kara samideano, mi bone ricevis vian mesaĝon, laŭ kiu ni ambaŭ konsideras alinomenda tian artikolon. Bedaŭrinde, mi ne scias kiel aŭtomate ŝanĝi la malbonan terminon en la aron da pli ol 1 000 aperoj de nia Vikipedio. Mi kompletis la ĉefŝablonon de l'artikolo (per ligo al [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]]), por ke iu administranto baldaŭ minimume alinomu l'artikolon. Kore, [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:18, 2 okt. 2018 (UTC) ==[[Kalia silikato]]== Saluton. Kalia orto-silikato aŭ K4SiO4 estas neorganika oksigena kemia kombinaĵo de natrio kaj silicio, ĉu de natrio, ne de kalio? Memoru, ke mi estas malfakulo kemie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:29, 4 okt. 2018 (UTC) == Azolo == En kiu referenco vi trovis la nomon [[azolo]]? Ĉu anticipe vi kontrolis ke la nomo jam estis uzita por planto-genro? Bonvolu kontroli en [http://vortaro.net/#azolo PIV] Ĉu ekzistas en kemio nomo azoleo? Se ne azolo do eble azoleo - necesas kontroli ĉu azoleo ne signifas iun alian kemian kombinaĵon kaj eventualne oficialigi ĝin? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 20:56, 5 feb. 2019 (UTC) :Saluton amiko. Ĉiu ie iam azolo en la kemia senco estis publikigita surpapere ekzemple en la esperantolingvaj vortaro, libro, revuo? Mi demandas ĉar tiam mi havus perfektan referencon. Tiam volonte mi akceptus vian ideon. [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 21:24, 5 feb. 2019 (UTC) :: En ordo. Dankon! Tiam mi sekvos vian pronon. Plezure kun vi kunlabori! [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 21:45, 5 feb. 2019 (UTC) :::Mi jam trovis kelkajn fojojn ke teknikaĵoj ofte koincidas, ekzemple sama vorto por besto kaj planto. Kompreneble en Esperanto oni devas eviti tion, se eblas... Evidente azole, azol, azoli en Esperato estu azolo, eĉ se tio ankoraŭ aperis nek sur papero nek en retejo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:36, 6 feb. 2019 (UTC) ==[[Etero (kemio)]]== Saluton. Mi ŝanĝis la titolojn al [[Etilviniletero]] kaj [[Metilviniletero]] (tiel sen spacoj), ĉar mi konstatis, ke en la redakto estas tiel. Mi esperas, ke mi ne eraris. La malnova titolo restas kiel alidirektilo, sed reversi mi ne scias.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:36, 6 feb. 2019 (UTC) :Ĉu estus solvo metil-vinil-etero? Ĉar tio estas facile realigebla, dum reversi mi ne scias, kiel mi diris. Mi pardonpetas pri mia stulteco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:31, 6 feb. 2019 (UTC) ::Fakte el gramatika vidpunkto metil vinil etero estas pli malĝusta ol metilvinila etero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 6 feb. 2019 (UTC) :::Do, ĉu mi faru ion?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:04, 6 feb. 2019 (UTC) ==Alŝuti dosierojn== Saluton. Ne, mi ne scias fari tion kaj mi dezirus scii. Mi memoras, ke tio iam estis facila. Dekomence mi metis dosierojn nur en Vikipedio. Poste la sistemo ŝanĝiĝis. Kaj mi ricevis multajn avertojn pri forigoj de miaj metitaj dosieroj. Ne gravas ĉu oni estas aŭtoro, la administrantoj parolas nur la anglan kaj komprenas nenion: ili estas nur aspirantoj al Stalin-Hitler kiuj premas butonon. Se vi iam lernas kiel fari tion, nome meti dosieron nur en Esperantujo, bonvolu komuniki tion al mi, sed mi timas, ke jam ne plu eblas. La stultaj supozitaj defendantoj de la falsaj aŭtorrajtoj venkas por la momento.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 9 feb. 2019 (UTC) :Dankon. Mi stulte perdis la uzadon de tiu paĝo, kiun mi iam uzis. Mi klopodos uzi ĝin, kiam venos la oportuno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:01, 9 feb. 2019 (UTC) :Saluton Claudio! Mi iomete scivolis, kial vi volas, ke nur la Esperanta Vikipedio ĝuu de viaj bonegaj dosieroj. Ĉu io okazis? ~<span style='color: green'><span title="Lernu Esperanton!">★ '''[[User:NMaia|nmaia]]''' ^{[[User talk:NMaia|d]]}</span></span> 12:48, 28 mar. 2019 (UTC) ==Dua mondmilito== Saluton. Por la [[Dua mondmilito]] mi lastajn monatojn dediĉis tempon kaj energion al tiu temo en Vikipedio. Mi ne verkis la artikolon prie, sed plibonigis ĝin, bluigis ligilojn (kreis rilatajn artikolojn) kaj aldonis ion. Krome mi kreis artikolojn ''Tempolinio'' por ĉiu unuopa jaro kaj samtempe kreis pliajn artikolojn prie. Mi proponis la artikolon por esti konsiderata Leginda (ne Elstara) kaj baloto aperas en la komenco, sed mi tion faris antaŭ pli ol du monatoj kaj ĝis nun neniu balotis. Mi petas al vi baloti pore kaj same mi proponos al aliaj konatuloj por poste peti al administranto plenumi la kategoriigon. Dankon, amike. Kani.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:33, 20 feb. 2019 (UTC) ==Ek== Saluton. Bedaŭrinde mi ne povas helpi, ĉar mi havas similan problemon, kaj ne scias solvi ĝin. Mi devas uzi la fakon Specialaj signoj supre aux la suban linion por la supersignoj. Kaj por tekstoj kaj retmesagxoj mi devas uzi gxis nun la sistemon ikso. Mi sercxos solvonton sed nun mi veturas tra Portugalio kaj povas fari nenion.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:01, 10 mar. 2019 (UTC) :Pri tiu nova afero, mi ne scias fakte kiu kaj kia estas la strangaĵo, ĉar mi malfermis viajn kvar lastajn artikolojn kaj vidis nenion strangan. Foje okazis, ke la komputilo (aŭ la navigilo) ne kapablas funkciigi. En tiuj okazoj estas rimedo kiu konsistas en aldono en la plej supra spaco de la navigilo, tio estas post https ktp, de la bloko ?action=purge Provu tion; se tio ne funkcias, mi ne scias pri kio temas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:58, 23 mar. 2019 (UTC) == Recent uploads == (Sorry for the English…) Is there a particular reason you have been [[Special:NewFiles|uploading diagrams of chemical structures]] to this wiki instead of to [[commons:|Wikimedia Commons]]? - [[Uzanto:Dcljr|dcljr]] ([[Uzanto-Diskuto:Dcljr|diskuto]]) 02:25, 9 apr. 2019 (UTC) == Administranta balotado == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:20, 28 maj. 2019 (UTC) == "unuoksido" kontraŭ "monooksido" (karbona -, artikolo [[Formiata acido]]) == Miaj pardonpetoj, sed kial ĉi tiu lastatempa modifo, aldoni la vikiligilon "karbona unuoksido" en la artikolo "[[Formiata acido]]", dum la artikolo estas "[[karbona monooksido]]", kaj ke ĉi tiu ligo "[[karbona unuoksido]]" estas alidirekto ? --[[Uzanto:Eric.LEWIN|Eric.LEWIN]] ([[Uzanto-Diskuto:Eric.LEWIN|diskuto]]) 17:30, 30 maj. 2019 (UTC). (''Noto Bene : mi estas ankoraŭ tre komencanto en Esperanto, kaj krom la nuna diskuto, mi humile akceptas la rimarkojn pri mia maniero esprimi min. Multan dankon, anticipe, pro ĉi tiuj''). ==Legindaj artikoloj== Saluton. En Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj estas longa listo de artikoloj kiu atendas kategoriigon kiel leginda artikolo. Mi petos de vikipediistoj ke unu post unu oni balotu por aktualigi la liston. Ĉu vi bonvolas baloti ekzemple por [[Aŭgusteno de Hipono]]? Tio estos la komenco, sed vi povas jam baloti por ĉiuj en la listo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:36, 9 jun. 2019 (UTC) :Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] ĵus estis akceptita kaj venos la vico de la artikolo [[Aztekoj]], kiu estis proponita en julio 2017. Do, preskaŭ dum du jaroj atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:55, 12 jun. 2019 (UTC) ::Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] kaj [[Aztekoj]] estis akceptitaj kaj venos la vico de la artikolo [[Simone de Beauvoir]], kiu estis proponita en januaro 2018. Do, preskaŭ dum unu jaro kaj duono atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:17, 30 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Do, mi ekigos kampanjon por akceptigi tiujn artikolojn kiel legindaj artikoloj, Kelkaj atendas dum pli ol unu jaro. Jen ili: [[Jorge Luis Borges]], [[Baziliko Sankta Petro]], [[Bildliteraturo]], [[Bogoto]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Brita imperio]], [[George Byron]], [[Bovo]], [[Aŭgusto Cezaro]], [[Johannes Brahms]], [[Miguel de Cervantes]], [[Winston Churchill]], [[James Cook]], [[Le Corbusier]], [[Citrono]], [[Diplomatio]], [[Salvador Dalí]], [[Marie Curie]], [[Isabel la 2-a (Hispanio)]]. Mi petas balotojn almenaŭ por kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:34, 24 aŭg. 2019 (UTC) == Alŝutado de bildoj en Vikipedio -- Bonvolu uzi la Komunejon == Saluton, Claudio - Mi notas ke alŝutis multajn bildojn en Vikipedio por ilustri artikolojn. Dankon! Tamen, estus pli bona estontece se vi povus alŝuti al la Komunejo, anstataŭ nia loka Esperanto-Vikipedio. La Komunejo havas multmultajn administrantojn por zorgi bildojn. La Esperanta Vikipedio havas malmultajn. Ankaŭ, viaj bildoj havos pli vastan utilecon en multaj aliaj Vikipedioj. Vidu la Esperanto-interfaco por la Esperanto-Komunejo ĉi tie: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=eo -- Kore Salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 16:10, 21 okt. 2019 (UTC) : Bonvole [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard alŝutu al la centra dosierdeponejo "commons"]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:09, 14 okt. 2022 (UTC) == Nomenklaturo pri prefiksoj en ĥemio == Dankon pri via forta ĉirkaŭbrako kaj ricevas ankaŭ saluton kaj fortan ĉirkaŭbrakon de mi. Viaj kunlaboraĵoj por la disvolvado de la Esperanta Vikipedio estas pli gravaj ol la kompreno de iu radikalo. Mi volas diri ke mi admiras viajn klopodojn multe pli ol vi povas admiri miajn laborojn. Ni kunigu niajn fortojn por igi Vikipedion grandan enciklopedion. Pri vi same kiel pri mi la komunumo de nia Vikipedio ne ĉiam konsentas kun ĉiujn enhavoj de ĉiuj el niaj verkoj, tamen laŭ la regulo de Vikipedio, oni devas sekvi la decidojn de la majoritato, eĉ se laŭ nia propra vidpunkto ni pravas. Mi tute komprenas vian reagon antaŭ tia frustriĝo, kiun mi ankaŭ spertas. Sed ni devas resti pozitivaj kaj daŭre plu labori. Aparte por vi, kiam mi vidas la altkvalitojn de viaj fakaj artikoloj. Pri la sola vidpunkto laŭ kiu ni ne akordas: se vi alligas al la artikolo [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] sub la temo [[sulfura dioksido]], vi vidos ke nia komunumo preferas sekvi la [[PIV]]-vortaron kaj uzi la prefikson '''di-''' ol ''du-'' pri ĥemiaj kombinaĵoj. Komence la du opcioj egalis por mi, sed la komunumo decidis sen iu ajn dubo por unu prefikso, kaj mi devas sekvi la majoritaton por la bona kaj kohera kvalito de nia Vikipedio. Do bonvolegu daŭrigi vian kunlaboron al Vikipedio, kun miaj stimuloj. Amike [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 14:35, 24 nov. 2019 (UTC) == Minuskla komenclitero == Estimata {{u|Claudio Pistilli}}! Se mi bone komprenas, la nomo "[[p-Kumarila aldehido]]" estu normale skribita kun minuskla p. Pro teknika limigo de Vikipedio, artikolnomoj estas normale montrataj kun majuskla komenclitero. Por aperigi minusklan komencliteron eblas uzi "DISPLAYTITLE", kiel mi nun faris. Se mi malbone faris, bonvolu malfari. Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:31, 10 jan. 2020 (UTC) :Pli simple: <nowiki>{{minusklo}}</nowiki>! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:37, 10 jan. 2020 (UTC) == Pink Floyd == Saluton, mi finfine (eble) finis la artikolon pri [[Pink Floyd]]. Ne hezitu plibonigi ĝin, kaj komenti kaj ĉefe voĉdoni: [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Pink Floyd]]<br> Dankon!<br> --[[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 14:49, 2 feb. 2020 (UTC) ==Pomo== Saluton. En mia laboro plibonigi la 1000 havendajn artikolojn mi ĵus pliboingis kaj pliampleksigis la artikolon [[pomo]], en kies mezo estas alineo kun kelkaj ruĝaj kemiaĵoj, pri kio mi scias absolute neniom. Se iu el tiu kongruas kun viaj taskoj, eble vi povos bluigi kelkajn. Krome, povas esti eraroj en ties titoloj. Aŭ se vi ne bluigas kelkajn kaj vidas, ke ili ne estas tiom gravaj kaj ke ne meritas la penon restigi ilin kiel ontaj ligiloj, simple oni povas forigi la krampojn. Kion vi opinias? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 1 mar. 2020 (UTC) == P-fluoro-aniline3D.png == Saluton. Vi alŝutis multajn tridimensiajn bildojn pri kemiaĵoj, ekzemple ''P-fluoro-aniline3D.png'', kiuj nun ne uzatas kaj aperas en la teknika listo [[Specialaĵo:Neuzataj bildoj]] ... estas certa ŝanco ke iu fervora forĵetanto iam forigus ilin ĉar evidente neniu ŝajnas bezoni ilin. Ĉu vi ne povus pripensi kiel uzi ilin ĉi-vikie aŭ transferi ilin al la komunejo, kie bildoj ne-jam-uzataj pli facile povas resti? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:42, 5 maj. 2020 (UTC) * Pri ''Ethyl anisate3D.png'' restas la sama demando, kaj pri ''Phenyl anisate3D.png'', kaj ''Iodophenol3D.png'' kaj ''P-fluoro-anisole3D.png'', kaj du-dimensie ''Iodo-anisole.png, Ethoxy-aniline.png, Ethyl anisate.png'' kaj ''Cinnamyl isovalerate2D.png''. Se vi ne transferos ilin al la komunejo, kie bildoj ne-jam-uzataj pli facile povas resti, la dosieroj iam forviŝiĝos de la esperantlingva vikipedio, se ili daŭre ne uzatos... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 12 apr. 2021 (UTC) == pH (kemia parametro) == Estimata verkisto. Mi ne komprenas vian tabelon pri "Kelkaj indikiloj" en tiu artikolo. Ĉu povos vi skribi klarigojn por pli facile komprenigi kiel uzi la "turnopunktojn" kaj la kialojn de la diversaj koloroj kaj ciferoj kiuj sinsekve aperas? Autaŭdankon pri via helpo. Amike--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 18:20, 23 jun. 2021 (UTC) Pri kiu artikolo vi parolas? [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:05, 27 jun. 2021 (UTC) :Temas pri [[pH (kemia parametro)]], fakte polurinda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:55, 25 aŭg. 2021 (UTC) ::Krome rebonvenon, kara amiko.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:55, 25 aŭg. 2021 (UTC) :Por mi la koloraj indikiloj estas klaraj, kvankam mi nek scias pri kemio nek estis kiu menciis la artikolon, sed DidCORN, kiu eble celis aludon al la dekomenca averto por polurneceso. Mi nur precizigis pri kiu artikolo temas. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 26 aŭg. 2021 (UTC) ==Biografioj== Saluton kaj gratulon pro kreitaj artikoloj. Fine de la biografioj mi devis aldoni Bibliotekoj inter {{}} kaj Kategorio:Germanaj botanikistoj inter [[]] aŭ ion tian.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:21, 6 sep. 2021 (UTC) ==Kemio== Saluton. Mi ĵus ampleksigis la artikolon [[Dmitrij Mendelejev]] kaj kreis la artikolon [[Medalo Davy]]. Eble tio estos interesa al vi. Eble tie estas eraroj. Ĉiuokaze profitu je tio. Aliflanke mi sekvas mian laboron ĉe la 1000 havendaj artikoloj, kie restas en la plej malalta kategorio nur tri artikoloj pri kemio kiuj devus transiri la limon de la 10 000 bitokoj, nome [[Lipido]], [[Proteino]] kaj [[Salo (kemio)]]. Eble vi iam dezirus aldoni tradukon al kelkaj el tiu triopo. Dankon kaj ĝis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:31, 11 sep. 2021 (UTC) :Dankegon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:41, 11 sep. 2021 (UTC) ==Rodrigo de Castro== Solvite. Mi forigis Vivtempo|De Castro, Rodrigo. Mi kredas, ke tio estas jam ne plu valida kaj anstataŭe oni uzas DEFAŬLTORDIGO:. Sed mi ne certas, ĉar pri teknikaĵoj, mi malfakas; tamen tiuokaze mia intuicio funkciis. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 13 sep. 2021 (UTC) :Mi ne scias, Eble tio rilatas al la fakto, ke vi uzas ŝablonon kun informo, dum mi uzas nur Informkesto homo, sen io pli. Aŭ tio rilatas al la fakto, ke tiu biografiito havas artikolon nur en la germana, kaj tie ne estas tabelo. Ĉiuokaze, se vi deziras, ke tio aperu, oni povas aldoni tiun kategorion en la fino--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:46, 13 sep. 2021 (UTC). ::En la skatolo jam aperis, ĉar vi metis tion. Nun mi metis la kategoriojn per la kutima maniero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:58, 13 sep. 2021 (UTC) ==Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj== Saluton. Estas proponoj tie kiuj postulas balotadon, nome por [[Mil kaj unu noktoj]], [[Modo]], [[Mohamedo]], [[Monarkio]], [[Eŭropa Parlamento]], [[Monto]] kaj [[Naturo]]. Mi kuraĝas ĝeni vin petante voĉdonon por almenaŭ kelkaj el tiuj proponoj, tiuj kiuj plej altiros vin, ne gravas ĉu pozitive aŭ male. Miaj intencoj estas: unue ke la decido estu pli kolektiva eble, kaj due ke la nombro de legindaj artikoloj estu pli multnombra ol tiu de elstaraj artikoloj, kiel necesa larĝa bazo por piramido. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:36, 14 nov. 2021 (UTC) ==Pluaj legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Nazia Germanio]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Jawaharlal Nehru]], [[Naciismo]], [[Nederlando]], [[Nigra maro]], [[Federico García Lorca]], [[Jean-Jacques Rousseau]]; kiel oni vidas, tre varia temogamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:09, 17 dec. 2021 (UTC) ==Pluaj legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Nov-Zelando]], [[Oceanio]], [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]], [[Ĉinio]], kaj [[Otomana Imperio]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo, kie ĉefas geografiaj temoj. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:40, 6 jan. 2022 (UTC) ==Januaraj legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Ovidio]], [[Oceano]], [[Pandemio]], [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]], [[Interna milito]], [[Johano Keplero]], kaj [[Partenono]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:51, 11 jan. 2022 (UTC) ==Saluton== Kara afabla kemiisto, mi klopodas plibonigi artikolon pri [[Louis Pasteur]], nome unu el la mil havendaj artikoloj. Tie restos unu ruĝa ligilo kiun mi ne povos bluigi (aliaj jes). Temas pri [[tartrato]] laŭ angla tartrate. Ĉu vi bonvolos kaj povos krei tiun artikolon, eĉ se per malmultaj frazoj? Ĉiuokaze, dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:04, 29 jan. 2022 (UTC) :Saluton, samideano. Jes, mi kontrolos tion. Fortan ĉirkaŭbrakon. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:10, 29 jan. 2022 (UTC) ==Heptyl nitrate (Q82919825)== Saluton, Kani. Ĉu vi povas diri al mi kial ne aperas Esperanton en kelkaj Wikidata? [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:22, 14 jun. 2022 (UTC) : [[d:Q82919825]] Cxu la problemo estas solvita nun? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:06, 14 okt. 2022 (UTC) == Evitendaj HTML-etikedoj == Saluton, Claudio. Jam en 2010 mi [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo 2010 4|proponis]], ke ni rezignu pri la HTML-etikedoj &lt;font&gt;, &lt;center&gt; ktp. Sed ial HTML 3.2 ne emas forlasi la interreton de [[HTML5]]. Fakte temas pri ĉiuj etikedoj, kiuj en la artikolo [[HTML5]] aperas en la ĉapitro "Forigitaj elementoj". Ĉu mi eble devus denove diskuti en [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo|nia diskutejo]] pri tio? - Mi ne emas atendi ĝis tiu tago, je kiu subite tiaj etikedoj en la Vikipedio ne plu funkcios. - Krome multaj el la problemaj etikedoj iel miksas aranĝon (formatigon) kun strukturo. Por la aranĝo tamen jam ekzistas [[CSS]]. - Jam ekde kelka tempo mi foje "ĉasas" &lt;center&gt; kaj metas anstataŭe {{ŝ|centre}} aŭ &lt;div class="center"&gt;, sed nur se ĝi taŭgas. - Kaj mi eĉ jam skribis paĝon [[Helpo:Evitindaj HTML-etikedoj]], certe ankoraŭ plibonigendan. Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:07, 26 jun. 2022 (UTC) :Saluton, mi penos plibonigi la estontajn artikolojn, tamen mi ne scias kion fari kun la jam uzitajn HTML-etikedojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:00, 13 aŭg. 2022 (UTC) :: Jen la solvo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Buterila_jodido&type=revision&diff=7757462&oldid=7757454]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:03, 14 okt. 2022 (UTC) :===[[Fosfato]]j=== :Saluton, vi petas ke ni ne plu uzu &lt;font&gt;, &lt;center&gt; sed mi ne sukcesas uzi {{centre}} en la supra dosiero. Ĉu vi povas helpi min? [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:46, 28 mar. 2023 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis proponoj por Legindaj artikoloj parte pro ĝisdatigo de la listo. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Olimpiaj ludoj]], [[Futbalo]], [[Kastilio kaj Leono]], [[Eiffel-Turo]], [[Berlino]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Moskvo]], [[Pekino]], [[Biciklo]], [[Hundo]], kaj [[Ĉevalo]]. Bonvolu viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 13 aŭg. 2022 (UTC) :Dankon pro via partopreno. Nun mi plibonigas artikolon [[Plantoj]]. Kaj tie en ĉapitro 7.2 Nenutraj produktoj estas kelkaj farotaj artikoloj pri kemiaĵoj. Se iu el ili kongruas kun viaj fakaj interesoj, bv krei ĝin. Mi ne povus fari tion pro manko de sciaro. Dankon ĉiuokaze.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2022 (UTC) ::Dankon, Kani. Mi amegas fitokemiaĵon kaj iatrokemion (kuraciloj elde kemiaĵoj). Estonte mi kreos artikolon pri tiuj temoj. Fortan ĉierkaŭbrakon, amiko. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:54, 15 aŭg. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis troaj proponoj por Legindaj artikoloj kaj estis ioma ĥaoso inter du listoj; nun mi aranĝis la liston. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Sporto]], [[Bestoj]], [[Fajro]], [[Mamuloj]], [[Blankkapa maraglo]], [[Mezepoko]], [[Ponto]], [[Muta cigno]], [[Griza ansero]], [[Albert Einstein]], [[Alpoj]], [[Dompasero]] kaj [[Portugalio]]. Bonvolu, kiam eblos, viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:11, 23 okt. 2022 (UTC) == Nova aspekto == Saluton. Mi estis surprizita per la nova aspekto de Vikipedio, Eble tio plaĉos al kelkaj, sed al mi plaĉas nek la malavantaĝoj nek la maniero per kiu oni decidis tion, ĉu demokrate? Kia demokratio? Mi bedaŭras, ke tio estos la lasta frapo en la maniero kiel homoj kiuj ne tiom laboras decidas gravajn aferojn, ekzemple la ĉefpaĝon iam. Mi estis kontenta esti (aparte kun vi) kunlaboranto dum jaroj, sed mi timas, ke se tio ne retroiros, mi ĉesos miajn laborojn en Vikipedio. Tiam mi publikigos liston de miaj taskoj: eble iu decidinto entreprenos ilin. Bonan sorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:58, 24 okt. 2022 (UTC) :Saluton, kara amiko. Mi ankaŭ ne ŝatis, sed al kiu tio gravas? Neniu petis mian opinion. Tamen, mi plukunlaboros ĉar la esperanta afero estas pli grava. Mi nur bedaŭras ke vi intencas halti vian kunlaboradon, vi, kiu antaŭ multe da jaroj tiel multe kontribuis kaj kontribuas kun miloj da bonaj artikoloj.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:31, 24 okt. 2022 (UTC) ::Nu, mi povis reveni al la iama aspekto. Do, nun ĉio estas en ordo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 25 okt. 2022 (UTC) :::Saluton, Kani. Kiel tio eblas? Ĉu vi povas diri al mi ĉar miaj kemiaj artikoloj malbele aspektas post tiu ŝanĝo. Fortan ĉirkaŭbrakon. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 14:05, 26 okt. 2022 (UTC) ::::Mi jam ne povas vidi la nuntempan aspekton de la nova formato. Sed ekzistas facila solvo por tiuj kiuj deziras reveni al la antaŭa aspekto: iru al preferoj/aspekto, elektu 'vektoro' kaj alklaku 'konservi preferojn'. Tiam estis anglalingva stulta frazo en la maldekstra marĝeno. Tien oni klaku. Estas iom pli da informo en Diskutejo en la fino. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:12, 29 okt. 2022 (UTC) :::::Eŭreka! Funkciis. DankEGon pro via helpo! Mi ne komprenas kial ŝanĝi a vidaspekton! Fortan ĉirkaŭbrakon. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:23, 29 okt. 2022 (UTC) ::::::Ŝajne temas pri favoro al uzantoj de poŝtelefonoj. Feliĉe, ke ili lasis la iamajn sistemojn; malfeliĉe ili ne avertis prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:16, 29 okt. 2022 (UTC) :::::::Dankon pro la informo!!! [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:17, 29 okt. 2022 (UTC) == Artikoloj pri ĥemio == Ĉaŭ! Mi nomiĝas Francisko kaj estas sufiĉe nova ĉi tie en Vikipedio. Mi vidis, ke vi foje interesiĝas pri ĥemio. Nuntempe [[Listo de barataj Nobel-premiitoj|unu el "miaj" artikoloj]] havas ruĝajn ligilojn kaj bezonus la kreadon de la jenaj artikoloj pri ĥemio: * [https://www.wikidata.org/wiki/Q312229 Ácido lipoico] * [https://www.wikidata.org/wiki/Q24775166 Avidina] * [https://www.wikidata.org/wiki/Q579211 Gráfico de Ramachandran] * [https://www.wikidata.org/wiki/Q172847 Peptídeo] Se via agadkampo en Vikipedio rilatas al kelkaj el ili, mi estus tre tre dankema, se vi povus verki kelkajn (aŭ eĉ ćiujn!) tiujn artikolojn. Kore salutas vin [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 13:47, 15 feb. 2023 (UTC) :Salutojn! Baldaŭ mi penos verki pri la artikoloj de vi menciitaj. Estu bonvena [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:52, 15 feb. 2023 (UTC) ::Vaŭ. Do, dankegon! Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 13:53, 15 feb. 2023 (UTC) :::Nedankinde [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:54, 15 feb. 2023 (UTC) == Burokratoj == Saluton! Ĉu vi bonvolus [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Burokratoj|partopreni en elekto de du novaj burokratoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:11, 17 feb. 2023 (UTC) == Ŝablono:Klariga noto == Ĉaŭ, Claudio. Mi lasas ĉi tiun mesaĝon nur por informi vin, ke oni decidis ŝanĝi la nomo de la ŝablono {{ŝ|Noto}} en la novan nomon {{ŝ|Klariga noto}}. Bonvolu ekde nun ekuzi la novan nomon '''Klariga noto'''. ''Ekzemple'': {{Klariga noto |pozicio = centre |titolo = Ekzemplo |enhavo = Ĉi tiu estas ekzemplo pri klariga noto. }} Ni decidis fari tiun ŝanĝon, ĉar baldaŭ ni volas ekuzi la nomon {{ŝ|Noto}} kiel sinonimo (t.e., alidirekto/alinomo) de la ŝablono ke nuntempe nomiĝas {{Ŝ|Efn}}. Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 15:30, 18 feb. 2023 (UTC) == Centre == Saluton. Se vi preferas, anstataŭ uzi <code><nowiki><centre>Teksto</centre></nowiki></code>, vi povus uzi la ŝablono {{ŝ|centre}}. '''Ekzemple''': <code><nowiki>{{centre|Teksto}}}</nowiki></code>. Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 15:00, 16 mar. 2023 (UTC) :Dankon, jes, ekde nun mi uzos {{ŝ|centre}}. Elkorajn salutojn — [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 15:04, 16 mar. 2023 (UTC) ::Pardonon, mi ne sukcesas uzi {{center|teksto}} por fermi etajn dosierojn, ekzemple: [[Propila_fosfato]] ::[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 15:15, 16 mar. 2023 (UTC) : {{kom}} Ĉaŭ Claudio, 👋🏼<br> Mia redakto en la paĝo [[Propila fosfato]] videblas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Propila_fosfato&diff=7981468&oldid=7966732 alklakante ĉi tie]. Tamen, mi estas pensante, ke ĉar la strukturo de via paĝoj pri ĥemio estas tre regula (kaj la informkesto, kaj la parto maldekstre kun la sintezoj) oni povus enmeti ĝin en ŝablonoj: tiamaniere, mi kredas, estus pli facile redakti la artikolon ĉar oni devas nur enmeti la informojn en la ŝablonoj, anstataŭ ol skribi la tutan strukturon de la tabeloj kaj de la informkesto. Alia avantaĝo estas, ke la ŝablonoj estas pli facile redakteblaj ĉar se oni ŝanĝas parton de la ŝablonon, tio ŝanĝas aŭtomate en la tutaj paĝoj. Se vi volas, mi povus "ŝablonigi" la strukturojn de viaj paĝoj. ''Postskribo'': ĉi-semajne mi faris proponon pri stilogvido de datoj. Se vi volas, vi povus partopreni la diskuton kaj lasi komenton ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Salutas vin [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:08, 22 mar. 2023 (UTC) :Saluton, amiko. Gratulojn, mi amegis vian solvon por centrigo de miaj kemiaj reakcioj. Rilate al ŝablonigo de miaj informkesto, mi aprovas, kvankam ĝi devas facile permesi enmmetojn kaj demetojn de kemiaj proprecoj, ekzemple: kelkfoje mi enmetas "akvon solveblecon" kaj kelkfoje mi ne metas akvon solveblencon ĉar mi ne havas tiujn informojn. Sed, entute mi amegis viajn proponojn. Elkorajn salutojn [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:21, 22 mar. 2023 (UTC) ::{{kom}} Bone, bone. Mi faru skizon por tiu ŝablono. Ĉi-semajne mi ne havas multe da tempo, sed mi klopodu fari tion baldaŭ. — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 13:23, 23 mar. 2023 (UTC) :::Dankegon! [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:31, 23 mar. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Sakuton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:03, 8 apr. 2023 (UTC) ==[[Suko]]== Saluton. Mi ĵus ampleksigis artikolon [[Suko]] kaj en ĝi estas kelkaj partoj kun redaktoj pri kemio. Ne temas nun pri kreado de artikoloj, sed nur pri supraĵa reviziado de la kemia teksto, ĉar parton de la redakto faris mi, kiu scias neniom pri kemio, kiel vi scias.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:30, 5 jun. 2023 (UTC) :La artikolo estas bonega, altkvalita kaj instrukcia, gratulojn pro la verkado kaj riltate al kemiaj raportoj mi devas diri ke ĉio estas en ordo. Bonajn kontribuaĵojn [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 16:17, 11 jun. 2023 (UTC) == Ŝango de bildoj == Saluton, vi ofte ŝanĝas "Dosiero:Butyramide-3D-balls.png" al "Dosiero:Butyramide 3D.png". Se vi ŝanĝas ĉiujn ligilojn al la dosiero, tio estas tre facila laboro por mia roboto. Facile skribu min "Ŝanĝu ĉiujn bildojn xxx.png al yyy.png". Amike [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 16:31, 12 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi bezonas tiun servon (rilate al aliaj laboroj ankaŭ). Dankon[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 16:33, 12 jul. 2023 (UTC) ::Ekzemple:Mi bezonas ŝangi 92 dosieroj "Dosiero:Carbonic-acid-3D-balls.png" al "Dosiero:Carbonic acid 3D.png". Dankon![[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 16:35, 12 jul. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:29, 24 jul. 2023 (UTC) :Jes, Kani estas bona amiko kaj mi apogas lin. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:15, 24 jul. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:22, 21 sep. 2023 (UTC) == Ĉг ŝerco? == Kolego, ĉг via "Por" en [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot]] estas bona ŝerco aŭ bela emistajpo? En ambaŭ kazoj rezultas bone. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:21, 22 sep. 2023 (UTC) :Ne, mi vere apogas lin [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 16:09, 22 sep. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 29 nov. 2023 (UTC) ==Kapsaicino => Kapsikino== Saluton oni proponas tiun alinomon laŭ PIV; ĉu vi konsentas? Mi sindetenas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:24, 13 jan. 2024 (UTC) :Saluton, amiko. Jes, mi jam ŝanĝis. DankEGon [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 09:48, 13 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> ==Bikarbonato== Saluton. En diversaj artikoltradukoj, ĉefe rilate al la digesta sistemo mi trafis la hispan-portugalan vorton ''bicarbonato'', angle ''bicarbonate'', kies artikoloj ne havas esperantlingvan version. Mi jam vidas, ke ekzistas [[Natria bikarbonato]] kaj ke estas kelkaj nomproblemoj; ekzemple mia vortaro donas eblon hidro(gen)karbonato, kio povas rezulti diversmaniere. Ĉu vi povus krei tiun artikolon eĉ se ĝerme aŭ kun bazo en [[Natria bikarbonato]], por ke oni sciu kiel ĝuste traduki ''bicarbonato''. Dankon ĉiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:47, 18 apr. 2024 (UTC) :Jes, bikarbonato aŭ hidrogenkarbonato estas sinonimoj. Hodiaŭ mem mi verkos tian artikolon. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:01, 18 apr. 2024 (UTC) ::Dankegon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:20, 18 apr. 2024 (UTC) :::Mi orgojlas esti via amiko. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:21, 18 apr. 2024 (UTC) ::::Duoblan dankegon. Pro la artikolo kaj pro via nemeritata orgojlo. Mi samopinias pri amikeco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 18 apr. 2024 (UTC) :::::Mi admiras vin pro viaj artikoloj kaj via etiko. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 20:44, 18 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:32, 27 apr. 2024 (UTC) == Tute alia temo == Ciao Claudio, vi modele pioniras pri kemiaj temoj kaj en la lastaj tagoj modele kunlaboris kun Thomas, sed mi volas atentigi vin pri stranga diskuto ekster tiu temaro. Temas pri listoj pri tagoj, kiuj laŭ ideo havu tute koncizajn notojn kiuj kontribuu al tutmonda perspektivo pri eventoj ĉiutagaj. En ili en la lastaj jaroj la uzanto RG72 laŭdinde provis haltigi uzanton kaj anonimulojn kiuj en pola patriotismo metis tutajn artikoletojn pri suferoj kaj sekvaj militaj triumfoj de la pola nacio en la dua mondmiltito al la teksto, tute malekvilibrante (kaj en mia opinio misuzante) la listojn, sed li en multaj paĝoj malsukcesis kaj la neekvilibraj redaktoj simple obstine reaperis. Ĉiuj admonoj al la konata aldonanto (kun anonimuloj ne eblas rekte komuniki) en la lastaj jaroj ne helpis. Nun nur 9 tagoj de la 5-a ĝis 13-a de majo estas vere reviziitaj, tie ĝis nun ankoraŭ ne reaperis aldonegoj, kio povas tuj ŝanĝiĝi, sed 357 tagoj estas en grandparte mizera stato, kaj estas malkonsento ĉu nova tute diskreta admono kiu nur videblas se oni redaktas la paĝojn sufiĉas por vere protekti la listojn, aŭ ĉu estu ankaŭ alvoko pri neŭtraleco en la diskutpaĝo, io tia kiel ĝin metis Thomas antaŭ du semajnoj. Problemo estas ke Taylor 49 amase malŝatas ĉiun videblan mencion pri kritiko, čar en unuaj komentoj aperis ankaŭ la nomo de RG72, kiun Taylor 49 ŝajne persone malŝategas. Tial Taylor postulas forigon de ĉiuj diskutpaĝoj, kvankam Thomas eĉ zorge forigis ĉiujn aludojn al iuj ajn uzantoj el la diskutpaĝoj. Mi aliflanke helpis al Thomas en purigo de la unuaj 9 tagoj, mem traktis 2 el ili, konfirmas ke estas granda laboro pesi ĉiun vorton de la listegoj ĉu eblas iel koncizigi ĝin: Mi ne pretas daŭrigi tian frustrigan laboron se ĉiaspeca alvoko pri ekvilibro en la diskutpaĝoj estos forigita. Kaj Thomas ankaŭ videble ĉesis la koncizigon de la listoj. Tial mi petas vin pripensi ĉu vi povas trovi opinion en la diskuto en paĝo [[VP:FA]], serĉvorto "366 listoj", kaj se jes esprimi ĝin. Mi ne (!) amase varbos voĉdonantojn por la diskuto, simple elektis vin ĉar vi skribas saĝe kaj estas tute neŭtrala pri la temo, ĉar vi kutime simple redaktas en via fako. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 08:34, 14 maj. 2024 (UTC) :Saluton, amiko. Bedaŭrinde kelkaj homoj ne pozitive akceptas kritikojn. Mi prefere verkas miajn kemiajn artikolojn kaj plezure apogas ĉiujn kunlaborantojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 08:56, 14 maj. 2024 (UTC) == Komunejo kaj vi == Saluton, Claudio. Mi ĵus ricevis respondon de germana stevardo per skajpo. Li sendis ligilon al mi, nome https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Blocking_policy/pt#Recorrer_de_um_bloqueio - Eble vi ja povas provi protesti kontraŭ la forbaro. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:38, 14 maj. 2024 (UTC) :Tion mi jam faris en 2021 kaj ili rifuzis mian peton. Eĉ kiam la forbaranto estas forpelita pro vandalaj uzoj de siaj rajtoj. Kaj estas regulo kiu ripeta petado de forbaro estas konsiderata vandalismo. Do kion mi faru? [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 18:58, 14 maj. 2024 (UTC) ==Roberto== Klara Claudio, mi vidas ke vi sendis mesaĝon al mi, sed mi ne sukcesas legi ĝin. Bonvole metu ĝin en mian diskutpaĝon.[[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 17:58, 16 maj. 2024 (UTC) == Havendaj artikoloj == Saluton. Mi plue laboras por plialtigi nian rangon en la klasigo pro Havendaj artikoloj: nun ni estas 8a inter ĉiuj lingvoj (anstataŭ 37a laŭ artikolnombro) kaj havas jam pli ol 800 en plej alta kategorio, malpli ol 200 en la meza kategorio kaj neniun en la baza kategorio. Mi scias, ke vi estas ĉiam tre okupita kaj peti specialan dediĉon al plialtigo de artikoloj estus troa postulo, sed ĉiuokaze mi listigos al vi artikolojn, el kiuj eble vi povus elekti almenaŭ unu aŭ du kaj klopodi por plialtigi ilin de meza al alta kategorio. Memoru, ke estas rimedoj kiuj evitas fortan penon, barakton aŭ laboregon, nome kopio de bildoj, bibliografio, kaj jam publikigita teksto en subfaka artikolo. Ekzemple mi en Fiziko metis enkondukojn el Klasika fiziko, Moderna fiziko ktp. Krome ĉiam eblas traduki ion el angla, portugala, hispana ktp. Mi aludas ĉefe al [[Acido]], [[Bazo (kemio)]], [[Enzimo]], [[Etanolo]], [[Hidrogeno]], [[Kemia elemento]], [[Kemia kombinaĵo]], [[Molekulo]], [[Neorganika kemio]], [[Nitrogeno]], [[Oksigeno]], [[Organika kemio]] kaj [[Salo (kemio)]]. Eble iam vi trovos iom da trankvileco por plialtigi almenaŭ unu aŭ du el tiuj artikoloj, pri kiuj vi certe fakulas. Mi dediĉos mian laboron al la ceteraj kaj eble oni povos plialtiĝi de 800 al 900 plejaltkategoriaj artikoloj. Ĉiuokaze mi dankas kaj gratulas pri viaj ĉiutagaj kemiaj artikoloj, kaj mi bedaŭras pro mia konmanko tiurilate. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 10 jun. 2024 (UTC) == Baruĥ Spinozo kaj alfabeta ordigo == Estimata {{u|Claudio Pistilli}}, Bonvolu permesi al mi rimarkigon pri unu redakto via. Mi vidis ke vi faris ŝanĝon en la paĝo pri [[Baruĥ Spinozo]], kaj mi komprenas vian celon - ke la artikolo estu alfabete enordigita en diversaj kategorioj laŭ la familia nomo, ne laŭ la persona nomo de tiu grava filozofo. La intenco estas bona, tamen bedaŭrinde la maniero kiel tio estas farita havas mankojn. Bonŝance ekzistas tute bona rimedo por alfabeta ordigo en vikipediaj kategorioj, nome <nowiki>{{DEFAULTSORT:}}</nowiki> (aŭ esperantigite: <nowiki>{{DEFAŬLTORDIGO:}}</nowiki>). Permesu al mi konsili pri kiel (kaj kial!) fari tion pli bone. Mi forte rekomendas al vi sekvi tion, por plibonigo de nia Vikipedio. Jen kiel vi faru: Ĉiujn tiujn aldonojn de "|S" kiujn vi faris - bonvolu nepre forigi ilin. Mi klarigos sube kial. Anstataŭe, vi aldonu linion <nowiki>{{DEFAŬLTORDIGO:Spinozo, Baruĥ}}</nowiki> antaŭ la kategorioj, do tiel: <nowiki> {{DEFAŬLTORDIGO:Spinozo, Baruĥ}} </nowiki><br/><nowiki> [[Kategorio:Baruĥ Spinozo| ]] </nowiki><br/><nowiki> [[Kategorio:Filozofoj de la 17-a jarcento]] </nowiki><br/><nowiki> [[Kategorio:Sefardaj judoj]] </nowiki><br/><nowiki> [[Kategorio:Judaj filozofoj]] </nowiki><br/><nowiki> [[Kategorio:Nederlandaj filozofoj]] </nowiki><br/><nowiki> [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] </nowiki><br/><nowiki> kaj tiel plu. </nowiki> <nowiki>{{DEFAULTSORT:}}</nowiki> funkcias ĉie en Vikipedio, ne nur por homoj kun familia nomo kaj persona nomo, sed ankaŭ, ekzemple, por titoloj de libroj kiel <nowiki>{{DEFAULTSORT:Bona Lingvo, La}}</nowiki>. Se vi preferas esperantlingvan formon, vi uzu <nowiki>{{DEFAŬLTORDIGO:}}</nowiki> anstataŭe. Kiam la artikolo temas pri homo, ne libro aŭ io alia, ekzistas ankoraŭ alia ebleco (kiun mi persone preferas eĉ pli): Anstataŭ <nowiki>{{DEFAŬLTORDIGO:Spinozo, Baruĥ}}</nowiki>, vi skribu <nowiki>{{Vivtempo|Spinozo, Baruĥ}}</nowiki>. La ŝablono "Vivtempo" havas la saman efikon sur alfabeta ordigo kiel la DEFAULTSORT aŭ DEFAŬLTORDIGO, sed havas plue kroman efikon ke ĝi enmetas la paĝon en kelkajn pliajn utilajn kategoriojn, ekz-e pri naskiĝo kaj morto. Kiun el tiuj metodoj vi preferas, ja estas via propra elekto. Notu nur la etan sintaksan diferencon: Devas esti vertikala streko post "Vivtempo", sed dupunkto post "DEFAULTSORT" aŭ "DEFAŬLTORDIGO". Ĉiuj tiuj metodoj efikas la alfabetan ordigon en tiuj kategorioj kie ''ne'' estas jam donita ordigilo per vertikala streko. (Do se vi skribas <nowiki>[[Kategorio:Sekularismo|S]]</nowiki>, li tie listiĝos sub "S", sed se vi skribas <nowiki>[[Kategorio:Sekularismo]]</nowiki>, li tie listiĝos sub la ordigilo de DEFAULTSORT/DEFAŬLTORDIGO/Vivtempo.) Nu, kial do oni ne faru tiel - simple aldoni "|S" al ĉiuj tiuj kategorioj? Do jen: * Unue, tio ja simple estas tro multa, nenecesa laboro. Ĉe Baruĥ Spinozo oni bezonus aldoni la alfabetan ordigilon al pli-malpli 34 kategorioj. Kial skribi tion 34 fojojn, se eblas skribi tion 1 solan fojon? * Due, la sola litero "S" ja tute ne donas la ĝustan alfabetan ordigon. Ĝi ordigas lin kvazaŭ lia plena nomo estus nura "S"! Tute ne kiel intencite. Lia plena nomo, por la alfabeta ordigo, ja estas "Spinozo, Baruĥ", tiel ke ĝi aperu post "So" kaj antaŭ "Sq". Kun la nura "S", li fuŝe aperas antaŭ ĉiuj aliaj "S"-nomoj. Ekz-e en [[:Kategorio:Raciistoj]], li erare aperas antaŭ "Schmidt", en [[:Kategorio:Sekularismo]] erare antaŭ "Sekulareco". Do, por la dezirinda rezulto, tute ne sufiĉas skribi 34-foje "|S", oni bezonus skribi "|Spinozo, Baruĥ" 34-foje! * Jen tria kialo, kiu ne estas tiom evidenta. La artikolo membras ne nur en tiuj kategorioj kiuj estas eksplicite skribitaj en la teksto, sed ankaŭ en iuj aŭtomate aldonitaj (per ŝablonoj). Ekzemple, vi povas vidi en [[:Kategorio:Naskiĝintoj en 1632]] ke Baruĥ Spinozo estas ankaŭ tie. Ĝuste nun li tie aperas erare sub "B" laŭ sia persona nomo, anstataŭ sub la atendata "S". Korekti tion oni tute ne povas per la metodo kun vertikala streko, sed nur per la supre menciita(j) metodo(j). Bonvolu ne prenu tion kiel kritiko kontraŭ via laboro. Vi faras multajn diligentajn kontribuojn al nia Vikipedio, kiujn mi tre aprezas. Ni ĉiuj kunlaboras por bona celo - plibonigi nian Vikipedion, kaj mi esperas vidi vin daŭrigi viajn riĉajn kontribuojn. Sincere salutas [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:33, 3 aŭg. 2024 (UTC) :Pardonon, mi jam korektis, vi estis tre ĝentila instruinte min. Sed mi ne komprenas <nowiki>{{Vivtempo|Spinozo, Baruĥ}}</nowiki>. Ĉiam kiam mi ĝin uzas aperas "Vivantaj homoj", kial? Dankegon pro viaj klarigoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 20:45, 3 aŭg. 2024 (UTC) ::Koran dankon por via respondo! Pardonu, pri la "Vivantaj homoj". Jes, "Vivtempo" uzas iun programkodon kiu ie havas erareton, tiel ke ĝi ne por ĉiuj homoj funkcias tute glate. Kelkfoje ĝi erare aperigas "Vivantaj homoj". Se tio okazas, do prefere ne uzu ĝin. Sed en plej multaj artikoloj ĝi funkcias bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:54, 3 aŭg. 2024 (UTC) :::Nedankinde, sed se mi eraras, bonvolu korekti min. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 20:56, 3 aŭg. 2024 (UTC) ::::Laŭ mia sperto, {{ŝ|Vivtempo}} aperigas la eraran kategorion "Vivantaj homoj" ĉe tiuj homoj, kiuj havas pluroblajn mortodatojn en siaj [[Vikidatumoj]], ekzemple ĉe [[Hans el Kulmbach]]. Laŭ unu fonto li mortis la {{daton|1|12|1522}}, laŭ iu alia la {{daton|3|12}}. Tamen [[Baruĥ Spinozo]] havas nur unu solan mortodaton. Se vi provos, vi trovos ke ĉe li la ŝablono bone funkcias. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 23:42, 3 aŭg. 2024 (UTC) :::::Dankon[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:46, 3 aŭg. 2024 (UTC) == Naskiĝintoj kaj Mortintoj en urbo == Estimata {{u|Claudio Pistilli}}, Mi vidis ke vi kreis tiujn kategoriojn pri Lisbono, kaj vi ankaŭ permane aldonis multajn homojn en tiujn kategoriojn. Mi volas sciigi al vi ke mi alligis tiujn novajn kategoriojn al [[Vikidatumoj]]. Tio havas la efikon ke ĉiuj homoj kiuj en Vikidatumoj havas Lisbonon kiel sian naskiĝ-/mortlokon aŭtomate aperas en tiuj kategorioj. Per tio ne necesas permana enkategoriigo. Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:31, 10 aŭg. 2024 (UTC) :Dankon, kara amiko. Ĉu tio valoras al Naskĝintoj kaj Mortintoj en Koimbro, Romo, Milano, Parizo? Fortan ĉirkaŭbrakon. Mi jam konstatis Naskĝintoj kaj Mortintoj en Koimbro, Romo, Milano, Parizo, via Vikidatumo funkcias bonege. Gratulojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:51, 26 sep. 2024 (UTC) == Apolonio de Kitiono == Gratulon pri la lanĉo de la nova artikolo pri [[Apolonio de Kitiono]] antaŭ trionhoro (kaj pri multaj redaktoj de pliaj grekoj). Povas esti ke vi ankoraŭ prilaboras aŭ pripensas la tekston, sen ke oni en Vikipedio vidus ke vi tion faras. Tial povas esti ke viaj indikoj por vikiedatumoj ankoraŭ venos. Se ne, mi volus peti vin, tuj post meto ne nova teksto ankaŭ plenigi esperantajn nomon kaj priskribon en vikidatumoj, kie nun nur estas: (sen etikedo) (Q619395), sen priskribo. Mi pensas ke ni jam iam ie traktis tiun temon, kaj vi eble diris ke ĉe vi estas iu problemo trakti vikidatumojn. Ĉu mia memoreto ĝustas? Kaj ĉu ankoraŭ tiel estas? Eble estas ŝanco forigi tian obstaklon, kvankam mi pensas ke mi iam vidis redaktojn de vi en vikidatumoj. Ĉiukaze tie notiĝas ĉiufoje kiam vi ligas esperantan paĝon al alilingva paĝo de la sama temo, kio estas tre bona unua paŝo al interligiĝo, simple mankas ankoraŭ paŝoj du kaj tri. Ĉiukaze bonas ne ellasi tiujn paŝojn kaj vidi ke post jaroj iu alia esperantisto kompletigos la truojn, sed bonas tuj meti la vikdatumajn indikojn kiam oni faras novan paĝon. Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:51, 17 nov. 2024 (UTC) :Dankon, pro viaj rimarkoj. Vi estas tre ĝentila. Mi admiras vin. Frate [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:01, 18 nov. 2024 (UTC) == [[Erotiano]] == Saluton. Ankaŭ mi dankas kaj gratulas pro tiom da artikoloj pri helenaj gravuloj. Nun mi atentigas pri la fakto, ke multaj lingvoj (inter kiuj tiuj via kaj tiu mia) ne diferencigas inter lernejo kaj [[skolo]], kaj en multaj kuntekstoj eĉ malfacilas scii pri kio precize temas. Ekzemple ĉe Erotiano oni mencias lian verkon "Pri la Lernejo de Hipokrato", ĉu vere [[Hipokrato]] estris institucion kie oni instruis lernantojn aŭ kreiĝis aro da sekvantoj kiuj kunhavis liajn idearojn, ĵuron kaj eĉ instruojn. Pri kio temas tiu verko? Tre ofte simple malfacilas distingi kaj ambaŭ elektoj eblus provizore. Tamen, kiam la diferenco evidentiĝas, mi foje korektis (ne nepre en viaj artikoloj, sed eble ankaŭ en iu el ili) lernejon al skolon, kaj neniam inverse, ĉar kiu elektas skolon, scias pri kio temas. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 25 nov. 2024 (UTC) :Gratulojn pro viaj eksterordinaraj artikoloj. Laŭ mia kompreno skolo estas lernejo kie ekzistas iu majstro, sed skolo sendube estas sinonimo de lernejo, en la angla ankaŭ ne ekzistas tiu diferenco, vidu "Latin School", "Medicine School", "Medical School", "Zucker School of Medicine", en la franca "École de médecine vétérinaire de l'université Cornell", "École de médecine de l'université d'Otago", "École du moyen âge". Cetere, mi kredas ke "skolo" ekzistas nur en Esperanto, do kvankam "Hipokrata Skolo" kaj "Aristotela peripateta skolo" estas pli korektaj ĉar ekzistas iu majstro gvidanta, mi kredas ke Hipokrata Skolo, Aristotela Skolo estas sinonimoj de Hipokrata Lernejo kaj Aristotela Lernejo. La estonto decidos. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:02, 26 nov. 2024 (UTC) == Nekorektaj linirompoj == Saluton kara, multaj artikoloj viaj enhavas HTML linirompojn kiujn aspektas tiel:<code><nowiki></br></nowiki></code>. Tio ne estas ĝusta HTML kaj la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] listigas tiun ĉi eraron tie ĉi: https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=2 Bonvole anstaŭe uzu <code><nowiki><br/></nowiki></code> aŭ <code><nowiki><br></nowiki></code> Amike, Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:24, 22 dec. 2024 (UTC) :Mi dankas [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:58, 26 dec. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> ==Historiaj artikoloj== Saluton. Mi dankas kaj gratulas pri tiom da artikoloj pri historiaj gravuloj. Mi ne scias en kiu formato vi povas vidi la rezultojn, sed en mia ekrano de 22x40cm de iom "normala" komputilo , la grando de viaj lastatempe kreitaj artikoloj malhelpas aŭ eĉ tute malebligas la legadon de la artikolo. Tiel mi sisteme malpliigas la grandon de la bildoj el 400 al 300 (ĝenerale estas ĉirkaŭ 250 en aliaj artikoloj). Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:49, 12 jan. 2026 (UTC) ==Dosieroj== Saluton. Lastatempe vi alŝutas multajn bildojn al Vikipedio kun ŝablono deklaranta, ke vi kiel posedanto de la kopirajto liberigas ĝin en la publikan havaĵon, kaj samtempe citas "fonton" de la bildo. Laŭ mia kompreno, tio ne povas esti. Se la bildoj ne estas faritaj de vi, vi ne estas la posedanto de la kopirajto. Mi tamen ne certas, kiun ŝablonon oni uzu. Laŭ [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] oni devus uzi "Ŝablono:PD-ttt", sed tiu ŝablono ne ekzistas. Ŝajnas al mi ke la plej bona ekzistanta ŝablono devus esti [[Ŝablono:PD]] malgraŭ la averto, ke ĝi estas malaktuala. Ĉiuokaze mi pensas, ke vi devus ie mencii la pruvon, kiu supozigas vin, ke la bildo estas publika havaĵo. Sendepende de tio, mi volus diskuti la taŭgecon de la bildo, kiun vi metis en [[Rom-Persaj Militoj]]. Ŝajnas al mi ke estas multaj pli aŭtentikaj kaj bonkvalitaj bildoj jam alŝutitaj al ''Wikimedia Commons'', ekzemple tiuj, kiujn oni metis al la alilingvaj artikoloj, kaj tiuj en [[:commons:Category:Persian-Roman wars]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 28 jan. 2026 (UTC) :Dankon, tio estas bonega. Ĉu vi povus ankaŭ ĉiam mencii la originalan titolon kaj aŭtoron? Mi pensas ke tiuj informoj gravas ne nur por jura sekureco sed ankaŭ por legantoj, kiuj volas scii, kion ili rigardas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:20, 29 jan. 2026 (UTC) ::Claudio, vi ne rajtas alŝuti dosierojn sen pruvo ke ili estas laŭleĝaj. Via aserto ne estas pruvo. Bonvolu ĉesi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:56, 7 feb. 2026 (UTC) :::Okazas ke mi nur atentis ke mi erare uzis la pravigon, kredante ke mi permesas ke ili estu kopiataj sen permespeto. Sed ĉiuj dosieroj estas publika enhavaĵo. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Kio kredigas vin, ke [[:Dosiero:Artabasdo (691-743).png]] estas publika havaĵo? Aŭ [[:Dosiero:Mapo de la Aglabida Regno.png]]? Aŭ [[:Dosiero:Romi-persaj militoj.png]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:29, 10 feb. 2026 (UTC) == Helpopeto == Saluton kara! Mi deziras verki artikolon pri grava kuracilo angle nomata ''Mycophenolate mofetil'', sed mi ne certas pri ĝusta eo-nomo. Ĉu vi povus sugesti? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:05, 8 feb. 2026 (UTC) Saluton! La nomo de tiu kuracilo devas esti "Mofetila Mikofenolato". Se vi ne skribos, mi tion faros estonte. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:47, 8 feb. 2026 (UTC) Dankegon! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:10, 8 feb. 2026 (UTC) :Nedankinde, sed mi forgesis diri, mi estas kemiisto kaj mi amegas farmaciaĵojn (ĉefe la naturadevenajn). La nomo de tiu kuracilo pri kiu vi interesiĝis devas esti Mofetila mikofenolato (minuskle la dua nomo) aŭ Mikofenolato de metilo. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:13, 8 feb. 2026 (UTC) Ĉu ambaŭ vortoj majuskle? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:13, 8 feb. 2026 (UTC) :Ne, la unua majuskle kaj la dua minuskle (Mofetila mikofenolato) aŭ (Mikofenolato de metilo. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:19, 8 feb. 2026 (UTC) Dankon! Mi verkos tiun ĉi artikolon, akcentante medicinan flankon, kaj via kontribuo kiel kemiisto certe estos tre bonvena. Mi havas familianon kun [[lupuso]] kaj [[lupusa nefrito]], do mi verkis artikolojn pri tiuj ĉi malsanoj kaj ekde tiam vastigas la artikolaron, speciale atentate temojn pri kuraciloj kaj diversaj manifestiĝoj de tiuj ĉi malsanoj. Por mi temas pri la afero plejparte praktika kaj utila, ĉar foje ni bezonas tiajn informojn kaj estas komforte havi ĉion en unu loko kaj esperante. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:23, 8 feb. 2026 (UTC) :Gratulojn al vi. Viaj kontribuoj estas bonvenaj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 16:03, 9 feb. 2026 (UTC) ==Imperiestroj de la Bizanca Imperio== Saluton. Mi ĵus konstatis, ke [[:kategorio:Bizancaj imperiestroj]] kiu aperas en pluraj viaj artikoloj estas malĝusta ĉar ekzistas jam kreita [[:Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio]] kun 38 artikoloj. Mi ne certas, sed mi supozas, ke ne indas simple krei alidirektilon, sed ankaŭ ne mi povas serĉi ĉiujn artikolojn kun la malĝusta kategorio por anstataŭi ilin per tiu ĝusta. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 9 feb. 2026 (UTC) :Saluton, Kani. Mi ne komprenis viajn dubojn. Bonvolu montri praktikan ekzemplon. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 20:16, 9 feb. 2026 (UTC) :{{Sinsekvo|titolo=[[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|Bizanca Imperiestro]]|periodo=[[junio]] [[741]] - [[2-an de novembro]] [[743]]|antaŭ=[[Konstanteno la 5-a]] (regis 741-775)|post=[[Leono la 4-a (Bizancio)|Leono la 4-a]] (regis 775-780)}} :[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 20:17, 9 feb. 2026 (UTC) ::Temas ne pri sukcedoj, sed pri kategorioj. Tiu kiu aperas supre ĉi tie ruĝe malĝustas kaj ne uzendas. Uzendas tiu kiu aperas blue. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:04, 16 feb. 2026 (UTC) Mi ne scias kiu estis la problemo hieraŭ, sed ĉiukaze neniu problemo plu videblas: La [[:kategorio:Bizancaj imperiestroj]] tute ne uzatas hodiaŭ. Mi emus supozi ke iu hieraŭ ankoraŭ ŝanĝis la videble ruĝan kategorion en iuj kazoj al la ĝusta [[:Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio]], sed ne, ĝi havas ankoraŭ 38 artikolojn, kiel hieraŭ. Ĉiukaze, neniu problemo plu videblas. Do ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:17, 10 feb. 2026 (UTC) == Kategorio [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|Tujforigendaj artikoloj]] == Saluton Claudio. En la kategorio [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|Tujforigendaj artikoloj]] ekde kelkaj tagoj estas nun 28 dosieroj, kiujn vi alŝutis. Ilin markis kiel tujforigendaj la uzanto Arbarulo, notante ke la informoj pri ili ne sufiĉas, kio ĝustas. Mi ne scias ĉu li persone atentigis vin pri la problemo. Ĉiukaze mi ĝojas ke eĉ "tujforigo" en la esperanta vikipedio ne okazas tiom "tuj". Eblus ankoraŭ pripensi ĉu adapti la argumentadon pri pluekzisto de la dosieroj. Per aldono de {{ŝ|ne al la komunejo}}, aŭ per ŝanĝi al {{ŝ|justa uzo}}. Sed mi komprenas ke Arbarulo dubis pri ili, kaj ankaŭ mi en iuj kazoj povas malfacile kredi vian argumentadon ke ekzemple la bildo [[:dosiero:Sofia Palaco, Budapeŝto.png|Sofia Palaco, Budapeŝto.png]] estas certe pli ol 100 jarojn aĝa. Ĝi aspektas kiel tute nova kolora foto, ne kiel historia kolora pentraĵo pli ol 100 jarojn aĝa. Do mi petas vin rekontroli la bildojn. Kelkaj el ili sendube estas pli ol 100 jarojn aĝaj. Tiujn savi kontraŭ forigo estus ĉiukaze inda. Por aliaj eble eblos ankoraŭ aldoni pliajn informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:17, 10 feb. 2026 (UTC) :Dankon, Thomas pri viaj klarigoj, vi ĉiam estis tre ĝentila al mi. Tamen, se miaj artikoloj ne taŭgas al Esperanta Vikipedio, mi respektos viajn sintenojn. Rilate al la bildoj, ili ja estas publikaj enhavaĵoj, kvankam kelkaj povas ne havi pli ol cent jarojn. Sed eble mi ne trovis pli klaran eksplikon en la bildoaldona aplikativo. Mi estas al via dispono. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 16:24, 10 feb. 2026 (UTC) :Bedaŭrinde ne eblas datigi ĉiujn bildojn, sed mi vidis la dosierojn kaj mi konstatas ke kelkaj angloparolantaj esperantistoj aldonis antikvegajn artikolojn kiel forigendajn. Kvankam mi ne povas meti la datojn, laŭ la kvalito vi povos konstati ke ili estas antikvaj aŭ ilustraĵoj de antikvaj libroj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 16:30, 10 feb. 2026 (UTC) ::Pri [[:Dosiero:Justino la 2-a (520-578).png]] eblas facile krei ke la bildo estas pli ol 100 jara, ĉar ĝi simple aspektas tia. Sed via referenco ke vi trovis ĝin en komerca bildo-datumbanko ne helpas pruvi ke ĝi ne eble tamen povus esti komerce kopirajtigita. Sed la komuneja bildo [[:dosiero:Iustinus Flavius Iunior.jpg]] klare pruvas ke la bildo ne estas komerce kopirajtigita: tie estas ĉiukaze aserto ke temas pri kalkografio (?), nu ni diru bildo de Giovanni Battista Cavalieri & Thomas Treterus en la libro Romanorum imperatorum effigies, Roma, Vincenzo Accolti, 1583. Aldoni tiun informon al la dosiera paĝo, preferinde por kontrolo ankaŭ meti ligilon al la komuneja bildo pri la sama bildo, sed grafike pli malbona, ĉar rekte kopiita el paliĝinta folio, devus sufiĉi por forigi ĉiun dubon. Neniu esprimis opinion, ke viaj "artikoloj ne taŭgas al Esperanta Vikipedio" - almenaŭ mi neniam vidis tian opinion, kaj mi forte kontraŭus. Sed por bildoj devas esti bona argumentado, tiel ke oni povas defendi ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:37, 10 feb. 2026 (UTC) :::Mi respektos ĉion kion vi decidos, kaj ekde nun, kvankam mi amegas la ilustraĵojn, pro la malfacilaĵo pravigi ili, min nur uzos, tiujn kun plena aproblo de la Esperantistaro, kiu faras grandegan klopodon por apogi la projekton. Mi pardonpetas se mi ofendas iun kaj dankas ĉion kion vi faris por mi ĝis hodiaŭ. Amike, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 16:49, 10 feb. 2026 (UTC) ::::Nu, estas bone skeptiki kaj pridubi, sed ne tuj forigi. Ekzemplo estas la kazo Sankta Akacio, Patriarko de Konstantinopolo.png > [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png]], kiu estas ::::historia ikonografia bildo de Sankta Akacio de [[Sinajo]] aŭ / kaj? Akacio la patriarko de [[Konstantinopolo]] (472 – 489), en vikidatumoj [[d:Q415483]]. ::::Eblas argumenti ke ekzakta dato de la kreiĝo de la ikonografia bildo ne haveblas, kaj sendube la antikva pentristo ne konatas laŭ nomo, sed [https://www.etsy.com/de/listing/474796757/akazie-ikone-byzantinische-kunst] kaj [https://handmadeiconsgreece.myshopify.com/en-de/products/saint-akakios-of-sinai] montras ke la ikonografia bildo estas aŭtentike antikva, evidente cirkulis kaj ankorazŭ cirkulas en multaj ekzempleroj. ::::Tamen la lasta ekstera referenco dubigas ke la Sankta Akacio de [[Sinajo]] kaj Akacio de Konstantinopolo, la Patriarko de [[Konstantinopolo]] estas vere la sama persono. Tion ankoraŭ indus esplori. Ĉu vi volas esplori tion? En [https://handmadeiconsgreece.myshopify.com/en-de/products/saint-akakios-of-sinai] ĉiukaze aperas neniu indiko pri Konstantinopolo, sed povus ankaŭ esti ke la retejo tute malĝuste atribuis la ikonografion al "Sankta Akacio de [[Sinajo]]". Ĉiukaze pri Akacio de Sinajo mi trovis neniun vikidatuman eron, kaj en la apartigilo Acacius ([[d:Q403173]]) ankaŭ ne trovis eĉ aludon al li. Tio strangas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:15, 10 feb. 2026 (UTC) :::::Mi esploros tion, kaj rediros al vi. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 17:23, 10 feb. 2026 (UTC) ::::::[https://www.oca.org/saints/lives/2025/07/07/101951-venerable-acacius-of-sinai-who-is-mentioned-in-the-ladder<nowiki> Sankta Akacio de Sinajo] mortis en la 6-a jarcento (501-600) kaj [</nowiki>https://www.newadvent.org/cathen/01082a.htm<nowiki> Sankta Akacio de Konstantinopolo] mortis en 489.</nowiki>[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 17:29, 10 feb. 2026 (UTC) ::::::{{re|ThomasPusch}} En kiu senco la aliaj retejoj, kiujn vi trovis, pruvas ke Sankta Akacio, Patriarko de Konstantinopolo.png > [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png]] aĝas pli ol 100 jarojn? Pli ĝenerale, kio povus pruvi tion, krom fidinda referenco, kiu mencias la daton? Vi konsciu ke la 28 dosieroj kiujn mi markis estas nur la komenco. Claudio Pistilli dum jaroj prifajfas kopirajton kaj mi vere sentas min malrespektata, kiam iu markas dosierojn kiel proprajn kaj samtempe konfesas, ke ili ne estas propraj, tiam markas ilin kiel pli ol 100-jarajn kaj samtempe konfesas, ke li ne scias la daton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:55, 10 feb. 2026 (UTC) ::::::{{re|Arbarulo}} La trovitaj retejoj estas indiko ke la bildo estas konata [[Ikono (religio)|ikono]] kiu "cirkulis kaj ankoraŭ cirkulas en multaj/almenaŭ pluraj manpentritaj ekzempleroj". Tio estas indiko kontraŭ suspekto ke iu ĵus per ''Photoshop'' kreis "pseŭdoikonon" kaj eble eĉ havas aktualan kopirajton je ĝi. Mi konas multajn ikonojn sen konata nomo de pentristo kaj kun maksimume taksita jarcento de kreiĝo. Do vi pravas ke la retejoj kiujn mi trovis per tre mallonga serĉo ne estas 100-procente garantiita pruvo pri jaro aŭ jarcento de kreiĝo, sed ke la bildo estas bizanca ikono konata en la arta komerco - kaj ankaŭ klaras ke bizancaj ikonoj laŭdifine estas historiaj ortodoksaj bildigoj el la 5-a ĝis 15-a jarcento. Do laŭ mi eblas kun iugrada certeco konjekti ke la bildo efektive estas pli aĝa ol 100 jaroj, sed necesas dubi kiun ĝi vere bildigas. Tiu estis la esenco de mia supra noto, kaj tre rapide klarigeblis, ke estas du Sanktaj Akacioj, kaj la bildo prezentis la malĝustan. Laŭ mi ni skeptiku, sed estu ne pli papaj ol la papo en dubaj kazoj. Do la dosiero ne uzeblas por bildigo de Akacio de Konstantinopolo kaj probable tute ne uzeblas en nia vikipedio. Tiukaze eblas ankaŭ konsideri forigi ĝin, sed per alia motivo. Almenaŭ pri Akacio de Konstantinopolo [[:dosiero:Emil Jakob Schindler - Monks putting the bill on the coat of Acacius.jpg|estas bildigo]], kvankam ne ortodoksa ikono kaj malpli kolorplena. Kiel mi skribis, "mi komprenas ke Arbarulo dubis pri" la ĝis nun 28 markitaj kazoj, kaj pri iuj kazoj, ekz. [[:dosiero:Sofia Palaco, Budapeŝto.png|Sofia Palaco, Budapeŝto.png]] fortege dubas ankaŭ mi. Estas neeble postuli de administranto aŭ ankaŭ de vi, por ĉiu kazo esploregi kaj pruvi ke bildo estas malpli aĝa ol 100 jaroj. Sed sencas lasi al Claudio la ŝancon esplori kaj dokumentigi la kazojn pli bone, ĉar nia intereso estas ne nur informaj, fidindaj tekstoj por vikipedio, sed ankaŭ informaj, fidindaj klarigaj kaj edukaj bildoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 10 feb. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Vi pripensu kion fari per la bildo de la ikono - ĉiukaze en la teksto [[Bazilisko la Juna]] ĝi ne povas resti, mi supozas ke ĝi estos sen uzo. Povus ankaŭ esti ke eblas malkovri en kiu muzeo aŭ preĝejo montreblas originalo de la ikono, kaj en tiu fonto povus esti fidinda faka takso de la aĝo. Sed se mi ne trovis ĝin per mia mallonga serĉeto kaj vi ankaŭ ne jam trovis ĝin, ne klaras ĉu pli longa serĉado nepre gvidos al garantiita pruvo. Sed eblus. Ĉiukaze estas ankoraŭ la aliaj 26 kazoj, kaj eble pliaj se Arbarulo aŭ alia uzanto markas ilin kiel dubindaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:23, 10 feb. 2026 (UTC) :::::::{{re|Claudio Pistilli}} Kaj ankaŭ prenu la konsilon de {{re|ThomasPusch}}, tio estas dokumentigi la kialojn por supozi ke bildoj estas publika havaĵo. Faru tion '''antaŭ''' ol alŝuti pli da bildoj. Vi estus devinta fari tion por la jam alŝutitaj bildoj kiam vi alŝutis ilin. Estas bone doni al vi ŝancon fari tion, sed mi supozas ke ni ne atendos senfine. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:32, 10 feb. 2026 (UTC) :::::::{{re|ThomasPusch}} Mi vere malmulte scias pri ortodoksa kristanismo. Por tia malfakulo via klarigo ne tute klarigas. Ĉu vere oni faras neniun novan ikonon ekde la fino de la Bizanca Imperio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:32, 10 feb. 2026 (UTC) ::::::::Laŭ mia scio, la difino de bizanca ikono estas kreitaĵo inter la 5-a kaj 15-a jarcento. Ikonoj laŭ la stilo de rusa, ukraina, serba, bulgara ortodoskismo povas esti pli junaj, sed ili aspektas tute aliel. Kaj eĉ ne sciante diversajn stilojn, klare [https://handmadeiconsgreece.myshopify.com/en-de/products/saint-akakios-of-sinai] ne aludas al rusa, ukraina, serba, bulgara bildo. Kaj [https://www.etsy.com/de/listing/474796757/akazie-ikone-byzantinische-kunst] eksplicite titoliĝas "bizanca arto". Klaras ke se manpentrita bildo kostas nur 16 ĝis 150 €, ke tiam ne estas originalo sed kopio, sed la orginalo ie en muzeo aŭ preĝejo devus esti de inter la 5-a kaj 15-a jarcento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:04, 10 feb. 2026 (UTC) ::::::::Nu, la sama retpaĝo diras, ke la bildo estas katolika, do mi ne 100%-e fidas . . . Tamen mi nun komprenas la argumenton. ::::::::Mi vidas ke vi elfosas plurajn faktajn erarojn pri la bildoj, tiel ke ili fakte ne apartenas al la artikoloj kien ili estas metitaj, ekz. ĉi tiu kaj la bildo supoze pri Artabasdo kaj tiu supoze pri la rom-persaj militoj. Estonte Claudio devus legi pli zorge la informojn pri la bildoj, kiujn li alŝutas, kaj elekti fontojn, kies informoj estas pli fidindaj (ĉar almenaŭ ĉe la bildo pri la rom-persaj militoj la eraro estas de la fonto kaj ne rekte de Claudio). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:30, 11 feb. 2026 (UTC) :::::::::Mi dankEGas viajn klarigojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:09, 11 feb. 2026 (UTC) ::::::::::Krome, Claudio, vi malfaris la ŝablonon "tujforigenda" ĉe [[:Dosiero:Mapo de la Aglabida Regno.png]] sed ankoraŭ ne menciis ian pruvon pri ĝia originala fonto. Tio estas neakceptebla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:50, 11 feb. 2026 (UTC) :::::::::::Forte videblas ke temas pri Antikva Mapo. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:26, 11 feb. 2026 (UTC) ::::::::::::En kiu senco la antikveco de mapo povas esti videbla? Ĉu vi supozas ke neniu ajn mapo estas produktita aŭ produktebla post 1926 kun simila stilo al mapoj produktitaj antaŭ 1926? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:51, 12 feb. 2026 (UTC) ::::::::::::Rimarku ankaŭ, ke eĉ se via mapo havus neniun dubon pri kopirajto, ĝi estas tute nenecesa. Jam estas abundo da mapoj, kiujn vi povus uzi, en [[:Commons:Category:Maps of the Aghlabid Emirate]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:17, 14 feb. 2026 (UTC) :::::::::::::Saluton, kara. Mi pardonpetas ke mi kaŭzas al vi tiom da ĉagreno. Esperanto bezonas ke ni unuiĝu por disvastigi ĝin. Esperanta Vikipedio tiom bezonas nin. Kaj mi gratulas vin pro viaj kunhelpoj. Certe vi agas tiele por plibonigi nian enciklopedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 06:57, 14 feb. 2026 (UTC) ::::::::::::::Vi sendube jam vidis la komenton en [[Dosiero-Diskuto:Mapo de la Aglabida Regno.png]]. Tie la argumentado pri pli-ol-100-jara dosiero ĝis nun ne konvinkas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 5 apr. 2026 (UTC) ==Visigotaj reĝoj== Laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj#Regantoj]], oni apartigas reĝojn per mencio de la regno, ne per jaroj. Kaj la ŝanĝo Gesalejko --> Genseriko estis eraro; [[Genseriko]] estis alia homo. Aliflanke, Amalarico --> Amalariko estis bona korekto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:36, 9 mar. 2026 (UTC) :Mi korektos tion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:07, 10 mar. 2026 (UTC) Kelkaj notoj pri la stilo: -Oni ne grandigas la nomon de la artikoltemo. Dikigo sufiĉas. -Referencoj necesas. Mi vidas malnovajn artikolojn viajn, kiuj havas ilin, do vi scias kiel fari. Se vi tradukas el alia vikipedio, konservu ĝiajn referencojn, tradukante la ŝablonon se necesas. -Oni ne enmetas eksterajn ligilojn en la tekston krom referencoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:31, 11 mar. 2026 (UTC) :Vi estas BONEGA instruanto, mi certe sekvos viajn konsilojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 14:52, 11 mar. 2026 (UTC) ::Ha, mi forgesis en la germana Vikipedio vi trovos '''Geiserich''' (auch ''GENSERICH'', ''Gaiserich'' oder [[:de:Vandalische_Sprache|wandalisch]] ''Gaisarīks'' bedeutet „Speerfürst“;, kaj en pluraj Vikipedio li nomatas Genseriko, tamen mi akceptos tion kion la Esperantistaro opinios pli adekvate. Mi renovigas miajn dankojn al vi. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 14:55, 11 mar. 2026 (UTC) :::Claudio, mi pensas ke vi rigardas la malĝustan artikolon en la germana vikipedio. La ĝusta estas [[:de:Gesalech]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:39, 11 mar. 2026 (UTC) ::::Dankon pro via sugestro pri de:Gesalech. Mi verkos artikolon pri li ankaŭ, tamen mi diris al vi ke en la artikolo :de:Geiserich kiun mi tradukis per <nowiki>[[Genseriko]]</nowiki> tie mi trovis ''Genserich, kiuj en aliaj Vikipedioj estas tradukitaj kiel Genseriko ankaŭ vidu es:Genserico, eu:Genseriko, fr:Genséric gl:Xenserico, it:Genserico, pt:Genserico, ktp. Sed, mi amegas viajn observojn, kaj dankEGas viajn kontribuaĵojn. Krom tio mi akceptas ŝanĝojn ĉar la legantoj de niaj kontribuaĵoj, same kiel vi, estas bonegaj observantoj.'' [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 17:54, 11 mar. 2026 (UTC) :::::Ho, tio klarigas la miskomprenon. Mi ne intencis kritiki vian alinomigon de [[Genseriko]] - fakte mi eĉ ne rimarkis ĝin - sed [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Visigotaj_re%C4%9Doj&diff=prev&oldid=9327952 ĉi tiun redakton] ĉe [[Visigotaj reĝoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:43, 11 mar. 2026 (UTC) :Do, ĉu vi rekorektos la nomon en [[Visigotaj reĝoj]]? Rimarku, tiu homo ne estas [[Genseriko]] la alano, sed regis alian popolon kiam Genseriko jam estis mortinta. :Krome, malgraŭ via promeso "sekvos viajn konsilojn", vi ankoraŭ metas senreferencajn artikolojn kun malbone formatitaj eksteraj ligiloj kaj artikoltemo en grandigitaj literoj, kiel [[Alavivo]] kaj [[Ariariko]]. Tio ne estas akceptebla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:23, 13 mar. 2026 (UTC) ::Bonvolu doni al mi tempor por absorbi tiom da novaĵoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:54, 13 mar. 2026 (UTC) :::Donu al mi kelkajn ekzemplojn de " malbone formatitaj eksteraj ligiloj ". Dankon [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:55, 13 mar. 2026 (UTC) ::::Claudio, se vi bezonas tempon por kompreni vikipediajn politikojn, do uzu la tempon por tio, ne por daŭre verki artikolojn kun la samaj problemoj. Post kiam vi komprenos, vi povos verki pli rapide ĉar vi ne devos malŝpari tempon disputante. ::::Malbonaj eksteraj ligiloj estas ekzemple <code><nowiki>[https://www.geni.com/people/Clothilda-du-Marne/6000000221713281870 Klotilda de Marno], filino de [https://www.geni.com/people/Gondebaud-De-Toxandrie-De-Francs-Aieul/6000000221715636824 Gondebaŭdo de Toksandrio]</nowiki></code> ([[Ariariko]]). Tiaj eksteraj ligiloj estu [[Vikipedio:Referencoj|referencoj]], ĉi tiel: <code><nowiki><ref>[www.ekzemplo.net Retpaĝa titolo aŭ priskribo]</ref></nowiki></code>. Sed ne metu ian ajn ligilon, kiu rilatas al la temo, sed tiujn, de kiuj vi prenis la informojn. [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas#Vikipedio ne estas spegulo, katalogo de ligiloj, deponejo de bildoj aŭ plurmediaj dosieroj|Vikipedio ne estas kolekto de eksteraj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:26, 13 mar. 2026 (UTC) :::::Se vi ne ŝatas miajn artikolojn, ne legu ilin. Nur vi kritikas senĉese la artikolojn kaj laŭ vi ili ne havas kvaliton. Krom tio la eksteraj ligiloj taŭgas por pli bone klarigi tekstojn kiuj ne povas povas aperi en la kuranta artikolo. Mi dankEGas viajn observojn, tamen vi devas agnoski ke alies opinioj ankaŭ estas respekteblaj. Sendube viaj klarigoj estas dezirendaj sed aliaj homoj devas esti observataj. Fortajn ĉirkaŭbrakojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 18:35, 13 mar. 2026 (UTC) ::::::[[Vikipedio:Citi fontojn]] ne estas mia persona opinio, sed baza, interkonsentita vikipedia principo. Vi rajtas argumenti kontraŭ ĝi vorte, se ĝi malplaĉas vin, sed ne rajtas malrespekti ĝin fare. Simile estas pri [[Vikipedio:Stilogvido]]. Vikipedio estas kunlabora enciklopedio, ne via persona blogo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:48, 13 mar. 2026 (UTC) Cetere, vikipediaj informoj minimume estu veraj, kaj tio tuŝas la aferon de [[Genseriko]]. Vidu, la artikolo, kiun vi verkis pri li, diras ke li estas alano kaj mortis en 477. Ĉu tio ne pruvas, ke li ne estis reĝo de Toledo en 507? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:55, 13 mar. 2026 (UTC) :Pardonon, kara amiko. Mi dankas viajn helpojn, sed bonvolu legi la artikolon antaŭ ol fari observojn. Genseriko, laŭ mia artikolo, naskiĝis en Lago Balatono kaj mortis en 477 en Kartago. Sed estu komforta por fari viajn observojn. Vi ĉiam estos bonvena. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:11, 13 mar. 2026 (UTC) ::Temas pri [[Visigotaj reĝoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:13, 13 mar. 2026 (UTC) :::Dankon, vi pravas. Gesalejko estas el al Regno ariana de Narbono, mi verkos pri li baldaŭ. Bedaŭrinde la hispanaj nomoj estas similaj sed ne estas la samaj. Kaj Gesalejko ja mortis en Toledo jaro 511 tiel kiel vi diras. Tion vi povas konstati ĉe [[:en:Visigothic_Kingdom#List_of_kings%5D|Visigothic Kings]] ĉar el tie ni prenas la bonegajn artikolojn kaj ni estas tre dankaj al la Angla Vikipedio kiu estas unu el la plej bonaj enciklopedioj senpagaj. En Brazilo la Angla Vikipedio estas laŭdata en ĉiuj televidprogrameroj kaj ĵurnalartikolojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:31, 13 mar. 2026 (UTC) Daŭre vi faras la samajn problemojn pri senreferenceco kaj cetere. Krome, mi forgesis mencii, oni kutime ne faras ligilon al kategorio, kiu ne ekzistas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:33, 14 mar. 2026 (UTC) :Nu, mi vidas ke en iuj artikoloj vi metas iujn fontojn. Tio estas pliboniĝo. Tamen multaj asertoj ankoraŭ ne estas [[Vikipedio:Kontrolebleco|kontroleblaj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:24, 14 mar. 2026 (UTC) == Kontraŭrajtaj dosieroj == Mi elmarĉandis ke de komenco de marto ankoraŭ estas 6 semajnoj por revizii la ankoraŭ ne sufiĉe dokumentitajn bildojn. Hodiaŭ mi ankoraŭ povis revizii kvin, kiuj laŭ mi ne estas saveblaj (tamen pri la lasta el ili mi jam aplikis bonan liberan alternativon) kaj unu plian, kiun mi facile povis dokumentigi kiel klare pli-ol-100-jara, kaj kio do estas ekster danĝero de forigo. Mi petas vin ankoraŭ atente studi la unuajn kvar el la sekvaj bildoj, por vidi ĉu vi eble ankoraŭ havas bonan argumenton favore al ilia savo - alikaze mi proponas forigi ilin post du plenaj tagoj, tio estas vespere je la sesa grenviĉa tempo de la '''19-a de marto''': # [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Battle of Lugdunum 197 2.png]] pri la batalo de Lugdunum ([[d:Q653482]]), uzata en la teksto [[Klodjo Albino]], kie estas ankaŭ du nedubindaj, pli-malpli mezepokaj portretoj pri li. Pri la batalo mem mi ne trovis ajnan alternativon en la komunejo. # [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Bulgaraj militistoj.png]] uzata en la teksto pri la romiano [[Bazilisko la Maljuna]] pri batalado de 463 kontraŭ la bulgaroj. Pri la batalado de 463 mem mi ne trovis vikidatumeron, en la tekstoj pri Bazilisko angle, france, germane kaj hispane ne estas ligiloj. Tie ankaŭ ne estas alternativa bildo pri la batalo, sed esperante pri Bazilisko estas ankoraŭ aliaj bildoj, iuj el ili ankoraŭ ne sufiĉe dokumentitaj. # [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Desegnaĵo de Manĝaĵoj en Antikva Romo.png]] pluraj versioj troveblis rete, sed neniuj informoj kiuj pravigus liberan uzon. Male: laŭ la serĉo ĝi estas de la kopirajta, origiale anglalingva libro (ĝi derivite haveblas ankaŭ en aliaj tradukoj de la sama eldonejo) [[https://www.bookxcess.com/products/dk-a-street-through-time?srsltid=AfmBOoroyxD3IzXVgAC919A55K41cU4YechhJlnQ8bHpYQA5WVfA9CY7 "A street through time"], desegnisto Steve Noon, eldonejo [[Dorling Kindersley]] (DK), plej freŝa eldono de 2022, 4 jaroj estas malpli ol "pli ol 100"... # [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Detronigo kaj ekzekuto de la imperiestro Majoriano.png]] neniuj informoj troveblis # [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Divido de la Eklezio inter la Aleksandrianoj kaj Antioĥianoj.png]] la grafikaĵo en tiu formo certe ne uzeblas, sed [https://www.bakaliko.at/de/wp-content/uploads/2016/08/1800_Wilkinson_Map_of_the_4_Eastern_Churches_cut.jpg la fona mapo estas de 1800], [https://www.bakaliko.at/de/die-levante/ trovita i.a. en tiu retejo]: ĝi jam estas en la [[:dosiero:1800 Wilkinson Map of the 4 Eastern Churches rectified.jpg|komunejo !!]] {{farite|farite: jam aplikita bona libera alternativo}} en la antaŭa sola uzo, la teksto [[Johano de Antioĥio]] kaj la savita bildo # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara {farite|en ordo}} La tempo tre flugas kaj "baldaŭ" jam estus meze de aprilo kaj la 6 semajnoj estos pasintaj - tiam ĉio kio ne estas reviziita devos sen revizio forpreniĝi. Pro tio povos esti saĝe koncentriĝi pri tiuj bildoj je kiuj laŭ persona divenado pruvado de pli ol 100-jara aĝo ŝajnas plej probabla. Aŭ eblus tute subjektive elekti la bildojn kiuj plej plaĉas - por ne senrevizie perdi ĝuste tiujn. Ĉiukaze ĉio kio ne estas dokumentita post la limdato 15-a de aprilo estos for. Mi provos ankoraŭ elpluki iujn kaj fiŝkapti iujn el la lago. Sed garantiite mi povos neniel rigardi ĉiujn. Ĉu vi jam trovis iun dosieron kiun vi dokumentigis tiel ke ĝi laŭ vi sendube sufiĉe dokumentiĝas?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:58, 17 mar. 2026 (UTC) :La forigo fine venas post aldona tago kaj horo, kiu tamen ne aldonis novajn ekkonojn. Mi ankoraŭ suspektis ke la bildo "Detronigo kaj ekzekuto de la imperiestro Majoriano" eble povus esti historia pentraĵo, ĉar ĝi tiel aspektas, sed ne: la sola kion mi trovis estis ke iu diĝita desegnisto Daniel de Cervantes komputile faris ĝin ĉ. 2022 kaj de tiam ĝi aperas en iuj retpaĝoj kaj sociaj retejoj, aparte de Facebook. Tio estas neniu konvinka pruvo pri dokumentita ekzisto de antaŭ pli ol 100 jaroj. La 5 bildoj devas foriri, kaj vi aŭ mi tiam devas ankoraŭ forigi la tiam ruĝajn ligilojn al la ne plu ekzistaj dosieroj el la paĝoj. Ĉiukaze: Papo Gelasio la 1-a.png restas kaj la teksto Johano de Antioĥio jam bone vivas sen la nun forigota dosiero 5. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:39, 20 mar. 2026 (UTC) == Malgrandan kritikon == ... mi ankoraŭ havas pri la teksto [[Johano de Antioĥio]]: En la teksto estas iuj kaŝe enmetitaj anglaj internaj ligiloj, '''<u>ĉar</u>''' esperanta teksto pri la temo ankoraŭ '''ne''' estas. Tio estas iom trompeta maniero atentigi pri la flankaj temoj, sed bone. Tamen ĉi tie estis enmeto de interna ligilo de vi al la teksto «''[[:en:Scottish National Gallery]]''» de januaro 2026, kvankam esperanta teksto [[Nacia Galerio de Skotlando]] jam ekzistas ekde junio 2007, ekde 19 jaroj! Kaj ankaŭ esperanta alidirektigo [[Skota Nacia Galerio]] ekzistas almenaŭ ekde julio 2025, se oni volas laŭliteran tradukon de la anglalingva vikipedia titolo. En tiu situacio mi ne komprenas preferon de trompeta angla teksto - mi certas ke la mis-lingva ligilo estis nur paneo, sed kompreneble tiaj eraroj estu laŭeble malmultaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:18, 17 mar. 2026 (UTC) ==Visigotoj== Saluton kaj gratulon pro tiom da artikoloj pri visigotoj ktp. Lastatempe prave oni markis kelkajn el tiuj artikoloj kiel referencmankaj. Estus dezirinde ke vi prenu almenaŭ kelkajn referencojn rekte de alia lingvo ĉu la hispana ĉu la portugala aŭ iu ajn por plenumi la postulojn de Vikipedio kaj por eviti tiujn malbeligajn necesajn markilojn. Dankon. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:51, 23 mar. 2026 (UTC) :saluton, montru al mi la artikolon pro tio ke mi korektos e metos referencojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 14:54, 23 mar. 2026 (UTC) ==Grekaj nomoj== Mi vidas ke kiam vi verkas artikolon pri antikva greko, vi foje metas latinan nomon en la komencon de la artikolo. Ĉu vi povus meti la antikvagrekan nomon anstataŭe? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:39, 23 apr. 2026 (UTC) :Jes, dankon [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:58, 23 apr. 2026 (UTC) ::Dankon al vi! Kaj bonvolu kontroladi la literumon, precipe se vi inkludos la grekliteran literumon - en grekaj nomoj en la informkestoj mi trovas misajn akcentsignojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:45, 24 apr. 2026 (UTC) :::Vi ankoraŭ faras [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Trazibulo_de_Sirakuzo&oldid=9361226]. Ĉu eble vi miskomprenis, pri kiuj artikoloj temas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:34, 26 apr. 2026 (UTC) == [[:Dosiero:João Bráulio Muniz (1796-1835).png]] == Ĉi tiu pentraĵo estas fakte de brigadgeneralo [[Francisco de Lima e Silva]] (1785-1853), kiu ankaŭ estis reganto de la Imperio de Brazilo. [[Uzanto:Saguescabe|Saguescabe]] ([[Uzanto-Diskuto:Saguescabe|diskuto]]) 01:48, 20 sep. 2026 (UTC) 6grznt2zjg1lm2crnr4121meh4csg85 0 306282 9478862 9064581 2026-09-20T08:57:35Z Sj1mor 12103 9478862 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''BEKE Sándor''' estas rumanuja hungara poeto, redaktoro naskita la [[3-an de oktobro]] [[1961]] en [[Braŝovo]]. ==Kariero== La unua poemo de Sándor Beke aperis en 1977 en la porinfana paĝo de ''[[Brassói Lapok]]'' (Paĝoj de Braŝovo). Ekde 1979 li estis membro de la literatura rondo de [[Brassói Lapok]], kie li prezentis siajn poemojn. Li abiturientiĝis en 1981. Ekde 1982 studas en la Unueca Protestanta Teologia Instituto de Koloĵvar. Ekde tiu jare regule aperas liaj poemoj, raportoj, recenzoj kaj tradukaĵoj en rumanaj gazetoj. Li interrompas la studadon en 1983. Li geedziĝas en 1984 kun Klára Geréb, samjare naskiĝas lia filo. La dua filo naskiĝis en 1991. Dum tri jaroj, ĝis 1990, li estis redaktisto de la hungaraj paĝoj de la studentgazeto ''Horizontoj''. Ekde 1985 ĝis 1991 li estis bibliotekisto, respondeculo pri kulturo. Poste li laboris kiel estro de radiprogramo en la Fabriko de Konfekciaĵoj, en Székelyudvarhely. Li estas fondinto en [[1991]] de eldonejo [[Erdélyi Gondolat Könyvkiadó]], la ĉefredaktoro de revuo [[Erdélyi Toll]]. En Esperanto aperis "Protestantaj magnolioj" (Tüntető magnóliák, 1997), en traduko de [[Tibor Papp]]. ==Libroj== *Öregapó, őzike és a csillagok, fabelpoemo, 2009 *Havasok királyleánya, porinfanaj poemoj, 2009 *Szépséges kislakók, poemo, 2009 *Góbé Miska, ŝerca poemo, 2009 *Szerelem orgonája, poemoj, 2008 *Álom a Titanicon, rekontpoemo , 2007 *Bodzafa virága, poemo, 2006 *Mosolygó oroszlánok, poemoj, 2004 *Fehér tulipánok, poemoj, 2004 *Elmaradt imák, poemoj, 2003 *Ismét felgyújtom a mécsest, poempreĝoj, 2002 *Bohókás ábécé, porinfanaj poemoj — 2- eldono, 2000 *Erdélyi homály, poemoj, 1999 *Hajóval a Déli-sarkon, porinfanaj poemoj, 1999 *Bohókás ábécé, porinfanaj poemoj, 1999 *Hajnalodik nélküled, ampoemoj, 1997 *Kezemben jégvirág, 1996 *Téged kereslek, 1995 *Védtelen évek, 1995 *Madártemető, 1993 ==Fontoj== * [http://mek.oszk.hu/03600/03628/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Vivtempo|Beke, Sándor}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj]] nddj7ydes8tec1t384fcvngelo88g1d 0 308030 9478852 9011073 2026-09-20T08:56:17Z Sj1mor 12103 9478852 wikitext text/x-wiki '''[[Burundo]]''' aŭ '''Burundio''' estas ŝtato en centra [[Afriko]], enloĝata de etnoj [[tvaoj]], [[tutsioj]] kaj [[hutuoj]], kaj dum pluraj jardekoj [[Koloniismo|koloniata]] de [[Germanio]] kaj [[Belgio]]. Aktuale, Burundo estas regita kiel prezidenta reprezenta demokrata respubliko. == Antaŭ koloniigo == [[Dosiero:Coat of arms of Ruanda-Urundi.svg|eta|dekstra|80px|La blazono de [[Ruanda-Burundi]]]] Unuaj loĝantoj de la lando estis [[pigmeoj]] tvaoj, kiuj estis deŝovitaj ĉirkaŭ [[1000]] fare de agrokultivistoj [[tutsioj]]. En la 15-16-aj jarcentoj ĉi tien aliris [[nomadoj|nomadaj]] [[Bredado|bestbredistoj]] [[hutuoj]]. En la [[17-a jarcento]] en ĉi tiu teritorio estiĝis sendependa [[Feŭdismo|feŭda]] reĝolando Burundo. La unua konata ''mvami'' (reĝo) [[Ntare I]] unuigis tieajn disajn ŝtatojn kaj kreis la unuecan reĝolandon. Disfloro de tiu okazis dum la regado de la reĝo [[Ntare II]], kiu per milita forto plivastigis teritorion de la lando preskaŭ ĝis nunaj limoj. == Kolonia periodo == [[Dosiero:Livingstone monument burundi.jpg|eta|maldekstra|La monumento omaĝe de [[David Livingstone]], sude de [[Buĵumburo]]]] Unuaj eŭropanoj vizitis la teritorion de nuna Burundo en [[1858]]. Tiuj estis [[Britio|brita]] oficiro [[John Hanning Speke]] kaj la fama esploristo [[Richard Francis Burton]], alveturintaj ĉirkaŭaĵon de la lago [[Tanganjiko]]. Ili ĉirkaŭiris ĝin denorde, serĉante la fontojn de [[Nilo]]. En [[1871]] [[Henry Morton Stanley]] kaj [[David Livingstone]] atingis [[Buĵumburo]]n kaj esploris la ĉirkaŭaĵon de la rivero [[Ruzizio]]. Post la [[Berlina konferenco (1884)|Berlina konferenco]] de [[1884]]-[[1885]] la [[germana]] [[Germana Orient-Afriko|influzono en Afriko]] estis disvastigita ĝis la teritorioj de nunaj Ruando kaj Burundo. En [[1894]] la germana [[grafo]] [[Gustav Adolf von Götzen]] trovis la lagon [[Kivuo]]n. Post kvar jaroj la teritorion de nuna Burundo vizitis unuaj misiistoj.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-HISTORY.html Burundi - History] {{en}}</ref> En [[1890-aj jaroj]] Burundo iĝis germana kolonio. Post la [[Unua mondmilito]] ĝi estis transdonita al [[Belgio]]. Tiu regiono estis rigardita de koloniistoj kiel unueca teritorio Ruando-Urundo. Ekde [[1925]] ĝi estis la parto de [[Kongo Belga]], sed diference de tiu, ĝi estis regata de tutsia aristokratio, ne rekte de Belgio kiel Kongo mem.<ref>[http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ad25 History of Burundi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110806014754/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ad25 |date=2011-08-06 }} {{en}}</ref> Kaj germana kaj belgia kolonia administro apogis la tutsiojn kaj ilian subpremon kontraŭ la hutuoj, pri kiu oni uzis jam la esprimon "nigra apartheid". Dum [[1950-aj jaroj]] la belga registaro malgraŭ internacia premo rifuzadis sendependigi siajn koloniojn. Tamen situacio tie daŭre ardiĝadis kaj en [[1959]] estis komencita la preparado al sendependigo de Kongo kaj Ruando-Urundo. En [[1961]] rezulte de balotado en Burundo kaj spite al deziro de la kolonia administracio venkis la [[Naciismo|naciista]] partio [[Unio por la nacia progreso]] ({{fr}} ''Union pour le Progrès national''; ''UPRONA''). Ĝi ricevis 80 % voĉdonojn kaj akiris 58 el 64 mandatoj en la parlamento. La tutsia princo [[Louis Rwagasore]] estis nomumita ĉefministro, sed samjare la {{daton|13|oktobro}} li estis murdita de agentoj de la opozicia [[Kristana Demokrata Partio (Burundo)|Kristana Demokrata Partio]]. Tio finigis unuecon de tutsioj kaj hutuoj, kiun la princo defendadis dum multaj jaroj.<ref>[http://www.iss.co.za/af/profiles/burundi/politics.html Burundi. Political System and history] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110807005820/http://www.iss.co.za/af/profiles/burundi/politics.html |date=2011-08-07 }} {{en}}</ref> == Sendependeco == === Monarkio (1962-1966) === La {{daton|1|julio}} [[1962]] estis proklamita la sendependeco de la Reĝlando Burundo, kiu eliĝis el Ruando-Urundo. De tiam la potencon havis tutsioj, malgraŭ sia malplimulteco en loĝantaro. Reĝo [[Mvambutsa IV]], subtenata de la reganta partio UPRONA, starigis en la lando aŭtoritatisman reĝimon kaj hutuoj ade estis subpremataj.<ref>[http://www.geo-world.ru/africa/burundi/history/page1.html Новейшая история Бурунди] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101204051733/http://geo-world.ru/africa/burundi/history/page1.html |date=2010-12-04 }} {{ru}}</ref> En oktobro [[1965]] hutuoj provis fari ŝtatrenverson, sed malsukcesis. Rezulte de tio okazis novaj arestoj kaj ekzekutoj inter reprezentantoj de ĉi tiu etno. Samtempe ekkreskis kontraŭdiroj inter tutsiaj gvidantoj. La {{daton|8|julio}} [[1966]] la [[kronprinco]] [[Ntare V|Charles Ndizeye]], subtenata de la armeo sub gvidado de la kolonelo [[Michel Micombero]], detronigis sian patron kaj anstataŭis lin kiel la reĝo Ntare V. === Unua respubliko (1966-1976) === Novembre 1966 la reĝo estis detronigita de Michel Micombero, kiu deklaris Burundon respubliko kaj iĝis ties unua [[Prezidanto de Burundo|prezidanto]]. En [[1972]] monarĥistoj provis fari ŝtatrenverson, kiu malsukcesis, sed estigis amasajn murdojn, inkluzive la murdon de la eksa reĝo Ntare V. === Dua respubliko (ekde 1976) === La {{daton|1|novembro}} [[1976]] [[Jean-Baptiste Bagaza]] establis la duan respublikon. En [[1987]] prenis potencon la [[majoro]] [[Pierre Buyoya]] (tutsio). Dum lia regado ekis gravaj etnaj kunpuŝiĝoj inter tutsioj kaj hutuoj. ==== La enlanda milito ==== {{Ĉefartikolo|Burunda enlanda milito}} Rezulte de la unua [[demokratio|demokratia]] [[Prezidanta balotado en Burundo 1993|prezidanta balotado]] la {{daton|1|junio}} [[1993]] estriĝis hutuo [[Melchior Ndadaye]], la gvidanto de la precipe hutua [[Fronto por la demokratio en Burundo]] (france ''Front pour la démocratie du Burundi''; ''FRODEBU''). Sed samjare sekvis nova milita ŝtatrenverso fare de tutsioj kaj la {{daton|21|oktobro}} li estis mortigita de ili. Leviĝintaj ondoj de interetnaj bataloj pormomente estingiĝis kaj en [[1994]] la parlamento elektis la novan prezidanton — hutuon [[Cyprien Ntaryamira]]. En aprilo [[1994]] la burunda prezidanto partoprenis intertraktadon en [[Daresalamo]] ([[Tanzanio]]), kiu celis pacigi tutsiojn kaj hutuojn en Burundo kaj [[Ruando]]. La {{daton|6|aprilo}} la aviadilo, en kiu revenis hejmen du prezidantoj — burunda Cyprien Ntaryamira kaj ruanda [[Juvénal Habyarimana]] (ankaŭ hutuo) — [[Murdo de Habyarimana kaj Ntaryamira|akcidentis ĉe alflugo]] al la flughaveno de [[Kigalo]] (Ruando) kaj ĉiuj pasaĝeroj pereis. Tuj poste okazis terurigaj radikampanjoj de ''Hutua Povo'' kiu varmigis la animojn de la interkontraŭantaj [[hutuoj]] kaj [[tutsioj]]. La hutuoj kulpigis la tutsiojn pri tiu murdo kaj komencis [[Ruanda genocido|amasmortigadon]], kiu kaŭzis la mortojn de ĉirkaŭ 800.000 tutsioj kaj hutuoj dum malpli ol 100 tagoj. [[Dosiero:Pierre Nkurunziza - World Economic Forum on Africa 2008.jpg|dekstra|eta|[[Pierre Nkurunziza]], prezidanto de Burundo]] En Burundo ankaŭ disvastiĝis onidiroj pri ontaj similaj eventoj.<ref name="положении в Бурунди. 11 октября 1994 г">[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=1F6487V909426.308772&profile=bib&uri=full=3100001~!311479~!1&ri=1&aspect=subtab124&menu=search&source=~!horizon#focus La raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri situacio en Burundo. La 11-an de oktobro 1994] [[arabe]], [[ĉine]], {{en}}, {{es}}, {{fr}}, {{ru}}</ref> Rezulte de tio la limdato de la prezidanta balotado kelkfoje estis prokrastita. Unue burundaj politikistoj esperis, ke la balotado okazos ĝustatempe kaj nova prezidanto partoprenos pintokunvenon de la [[Organizaĵo por Afrika Unueco]]. Poste ili esperis, ke la balotado okazos ĝis la {{daton|1|julio}}, kiam en Burundo oni festas ''La tagon de sendependiĝo''. Poste partioj interkonsentis okazigi la balotadon ĝis la {{dato|12|julio}}, kiam finiĝas la konstitucia limtempo por enigi la novan prezidanton en la oficon. Ĉe tio opozicio (precipe tutsioj), entuziasmiĝinta pro la venko de tutsioj en najbara Ruando, konstante starigis novajn postulojn, al kiuj la hutua plimulto reagis ne tro flekse. Frodebu timis, ke tutsioj volas senigi hutuojn je ĉiuj konkeroj de la junia balotado de 1993. Tutsioj siaflanke memoris pogromojn de oktobro 1993 kaj la malgajan sorton de siaj samgentanoj en Ruando, do ili postulis fakte la vetoan rajton rilate al ĉiuj gravaj decidoj de la registaro. La {{daton|10|septembro}} 1994 la speciale establita ''Forumo de intertraktado'', konsistinta el reprezentantoj de ĉiuj agnoskitaj politikaj partioj kaj tiuj de civila socio, subskribis la «Interkonsenton pri registaro». La {{daton|18|septembro}} ĝi atingis interkonsenton pri manieroj nomumi prezidanton. La {{daton|30|septembro}} estis elektita la nova prezidanto (68 voĉdonoj por kaj 1 kontraŭ), kiu la {{daton|1|oktobro}} faris ĵuron. La {{daton|3|oktobro}} denove ekregis la ĉefministro [[Anatole Kanyenkiko]], kiu la {{daton|5|oktobro}} formis la koalician registaron. En [[1995]] okazis [[Parlamenta balotado en Burundo 1995|balotado]], rezulte de kiu venkis la eksribelula partio la [[Nacia konsilio por defendo de demokratio — Fortoj por defendo de demokratio]] ({{fr}} ''Conseil National Pour la Défense de la Démocratie–Forces pour la Défense de la Démocratie''; CNDD-FDD). Ĉe tio estis daŭrigitaj la premo al amaskomunikiloj kaj opozicio.<ref>[https://www.monato.be/2007/009143.php Jérémie SABIYUMVA. Kie sukero iĝas oro] {{eo}}</ref> La {{daton|26|marto}} 1995 en Buĵumburo ekflamas sangaj bataloj inter la hutuoj kaj tutsioj. Printempe la landon inundis la ondoj de perforto. Armitaj grupoj da hutuoj atakis ekonomiajn kaj militajn objektojn. Armeo kaj tutsia milico reagis per severaj pun-kampanjoj. Ĉiam pli viktimiĝis senkulpaj civiluloj. Nur dum la lasta semajno de majo en la [[provinco Gitega]] estis mortigitaj 224 homoj, precipe civiluloj.<ref name="положении в Бурунди. 15 августа 1996 г">[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=126503S257P48.312917&profile=bib&uri=full=3100001~!395897~!3&ri=1&aspect=subtab124&menu=search&source=~!horizon#focus La raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri situacio en Burundo. La 15-an de aŭgusto 1996] [[arabe]], [[ĉine]], {{en}}, {{es}}, {{fr}}, {{ru}}</ref> La {{daton|25|junio}} dum kunveno de la anoj de la [[Organizaĵo por Afrika Unueco]] en [[Arusha]] ([[Tanzanio]]) la burunda prezidanto petis pri milita helpo por ĉesigi murdojn de civiluloj, kaj ricevis principan konsenton. Post reveni hejmen, li alfrontis gravajn protestojn de opozicio, kaj baldaŭ eĉ la ĉefministro [[Antoine Nduwayo]] kulpigis lin pri elkovi sekretajn planojn kaj intenci neŭtraligi la armeon.<ref name="положении в Бурунди. 15 августа 1996 г"/> La {{daton|20|julio}} en la rifuĝejo en Bugendan (la provinco Gitega) estis murditaj ĉ. 341 homoj (virinoj, maljunuloj kaj infanoj), 225 iĝis mankantoj kaj 160 estis vunditaj. La registaro kaj CNDD reciproke kulpigis unu la alian. Estiĝis tumultoj kaj baldaŭ la ĉefministro eksiĝis, la prezidanto kaŝis sin en la [[Usono|usona]] ambasadejo. Militistoj deklaris, ke ili estis devigitaj preni potencon kaj la prezidantan postenon denove okupis majoro Pierre Buyoya (tutsio). La [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj la Organizaĵo por Afrika Unueco kondamnis ĉi tiun reĝimon, rilate al Burundo estis starigitaj rigoraj ekonomiaj sankcioj.<ref name="положении в Бурунди. 15 августа 1996 г"/> Poste la registaro provis mildigi la situacion, ekzemple per restarigo en septembro de la Nacia kunveno.<ref name="положении в Бурунди. 15 июля 1997 г"/> La {{daton|7|junio}} la eksa prezidanto Sylvestre Ntibantunganya lasis sian rifuĝejon en la usona ambasadejo en Buĵumburo, post kiam li ricevis de la burunda registaro la garantiojn pri sia libero kaj sekureco. Li anoncis sian intencon reveni al la politika vivo de la lando.<ref name="положении в Бурунди. 15 июля 1997 г">[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=1265L391JV788.312906&profile=bib&uri=full=3100001~!416465~!0&ri=1&aspect=subtab124&menu=search&source=~!horizon#focus La raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri situacio en Burundo. La 15-an de julio 1997] [[arabe]], [[ĉine]], {{en}}, {{es}}, {{fr}}, {{ru}}</ref> En [[1998]] laŭ iniciato de najbaraj landoj estis komencita la paciga procezo en la lando.<ref name="27 октября 2006 г.">[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=1265039Y22080.312901&profile=bib&uri=full=3100001~!817288~!4&ri=1&aspect=subtab124&menu=search&source=~!horizon#focus La raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri demando pri infanoj kaj armitaj konfliktoj en Burundo. La 27-an de oktobro 2006] [[arabe]], [[ĉine]], {{en}}, {{es}}, {{fr}}, {{ru}}</ref> La {{daton|28|aŭgusto}} [[2000]] dum la intertraktado en Arusha (Tanzanio) la burunda registaro kaj reprezentantoj de ĉefaj ribelulaj organizaĵoj subskribis la interkonsenton, pli konatan kiel "Arusha-interkonsento". En ĝi estis anoncite pri onta ĉesigo de militagoj.<ref name="Роль ООН и региональных организаций">[http://www.inafran.ru/ru/content/view/166/51/ Сепелёва Н.В. Роль ООН и региональных организаций в разрешении межэтнических конфликтов в районе Великих озёр (на примере Руанды, Бурунди и ДРК)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ru}}</ref> Flankoj interkonsentis, ke la transira periodo komenciĝu post nerekta elektado de nova prezidanto, kiun subtenu almenaŭ du trionoj de la deputitoj de la [[Nacia kunveno de Burundo|Nacia kunveno]] kaj la [[Senato de Burundo|Senato]]. Ĉe tio nek Pierre Buyoya, nek [[Domitien Ndayizeye]], estintaj prezidantoj dum la transira periodo, kandidatiĝu en ĉi tiu, unua balotado. La Nacia kunveno havu 100 lokojn kaj ĝiaj deputitoj estu elektitaj laŭ fermitaj (tio estas, konsistigitaj de partioj) listoj, surbaze de proporcia (rilate al 17 provincoj) reprezentiĝo. Listoj estu balancitaj: el po tri kandidatoj nur du apartenu al sama etno; el po kvin kandidatoj almenaŭ unu estu virino.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> En aŭgusto 2001 estis subskribita pactraktato, en kiu la prezidanto Pierre Buyoya konsentis post 18 monatoj (post establo de la transira registaro) transdoni povon al Domitien Ndayizeye. La {{daton|11|aprilo}} [[2001]] ĉ. 30 militistoj sturmis la radiostacion "[[Radio Burundi]]" kaj deklaris pri eksigo de la registaro de Pierre Buyoya, kiu tiutempe forveturis en [[Gabono]]n por intertrakti kun hutuoj.<ref>[http://lenta.ru/world/2001/04/18/burundi/ В Бурунди хуту свергли правительство тутси] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041115203419/http://www.lenta.ru/world/2001/04/18/burundi/ |date=2004-11-15 }} {{ru}}</ref> La komplotantoj nomis sin "La nacia patriota junulara fronto". Neniu antaŭe sciis pri ĉi tiu organizaĵo. La armeo ne subtenis la ŝtatrenverson kaj jam vespere la komplotantoj kapitulacis.<ref>[http://lenta.ru/world/2001/04/19/burundi/ Попытка государственного переворота в Бурунди провалилась] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141231211133/http://lenta.ru/world/2001/04/19/burundi/ |date=2014-12-31 }} {{ru}}</ref> La {{daton|18|aprilo}} estis farita nova provo de puĉo, kiu ankaŭ malsukcesis.<ref>[http://www.amnesty.org/en/library/info/AFR16/032/2001/en Burundi: Further information on Fear of torture / Incommunicado detention Lieutenant Ntakarutimana and Parena members – Raphaël Manirakiza an Ildéphonse Ndagijimana] {{en}}</ref> En oktobro okazis la pint-konferenco en [[Pretorio]] (Sud-Afriko), dum kiu 17 burundaj partioj interkonsentis pri la principoj de agado de transira registaro, kaj pri ties konsisto. Tamen kvin tutsiaj partioj ignoris ĉi tiujn interkonsentojn kaj rezignis partopreni potencajn strukturojn. Novembre prezidanto Pierre Buyoya faris ĵuron.<ref name="Роль ООН и региональных организаций"/> La {{daton|1|novembro}} [[2001]] estis fondita la transira registaro. La {{daton|10|januaro}} [[2002]] estis formita la transira nacia kunveno. La {{daton|7|februaro}} oni establis la transiran senaton.<ref name="о положении в Бурунди. 18 ноября 2002 г">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N02/697/19/PDF/N0269719.pdf?OpenElement La raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri situacio en Burundo. La 18-an de novembro 2002] {{ru}}</ref> FRODEBU kaj UPRONA kunlaboris efike, sed ene de ili, kaj inter pli malgrandaj partioj ekis kontraŭdiroj rilate al paca procezo. Rezulte de tio en oktobro 2002 estis arestita [[Charles Mukasi]] (la gvidanto de la frakcio de UPRONA), en novembro 2002 la eksa prezidanto Jean-Baptiste Bagaza, la gvidanto de la Partio de la nacia renaskiĝo ({{fr}} ''Parti pour le redressement national''; ''PARENA''), estis metita sub la hejman areston.<ref name="о положении в Бурунди. 18 ноября 2002 г"/> La {{daton|7|oktobro}} la registaro subskribis la interkonsenton kun CNDD-FDD (la gvidanto — [[Jean-Bosco Ndayikengurukiye]]) kaj la [[Nacia Fronto por la Liberigo de la Hutu-popolo]] ({{fr}} ''Parti pour la libération du peuple hutu — Forces nationales de libération''; ''PALIPEHUTU-FNL'', poste simple ''FNL'') (la gvidanto — [[Alain Mugabarabona]]). Laŭ tiuj ĉi interkonsentoj CNDD-FDD (Jean-Bosco Ndayikengurukiye) kaj PALIPEHUTU-FNL (Alain Mugabarabona) eniris la registaron, ricevinte po unu ministeria posteno, kaj eniris en la Nacian kunvenon, ricevinte po 4 deputitaj mandatoj.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> La {{daton|2|decembro}} [[2002]] estis subskribita simila interkonsento kun alia flanko de CNDD-FDD, gvidita de [[Pierre Nkurunziza]].<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> La {{daton|27|januaro}} [[2003]] la transira registaro kaj CNDD-FDD (Pierre Nkurunziza) subskribis la komunan deklaracion pri efektivigo de la interkonsento pri pafĉesigo de la 2-a de decembro 2002. La {{daton|8|oktobro}} estis subskribita la protokolo pri divido de la politikaj plenpovoj kaj plenpovoj en la sfero de defendo kaj sekureco (Pretoria protokolo).<ref name="о положении в Бурунди. 4 декабря 2003 г"/> La {{daton|2|novembro}} estis subskribitaj la dua Pretoria protokolo kaj la Teknika interkonsento pri armitaj fortoj.<ref name="о положении в Бурунди. 4 декабря 2003 г"/> La {{daton|16|novembro}} 2003 estis subskribita la Universala interkonsento pri pafĉesigo. Poste Pierre Nkurunziza iĝis la ŝtata ministro pri la demandoj de la bona regado kaj ŝtata kontrolo. Anoj de lia movado ricevis aliajn altajn postenojn.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> Post tiam restis nur unu grupo, kiu daŭrigis bataladon — FNL. Ĝia gvidanto [[Agathon Rwasa]] deklaris, ke la Arusha-interkonsento celis nur dividi potencon inter politikaj elitoj, kaj ke ĝi ignoris la problemojn de malriĉaj burundanoj. Kontraŭ ĝi bataladis la komunaj fortoj, konsistintaj el la Armitaj fortoj de Burundo kaj CNDD-FDD (Pierre Nkurunziza).<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004">[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=126M038TO9784.312895&profile=bib&uri=full=3100001~!736746~!5&ri=1&aspect=subtab124&menu=search&source=~!horizon#focus La raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri Burundo. La 16-an de marto 2004]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ru}}</ref> La {{daton|28|marto}} 2003, la prezidanto Pierre Buyoya anoncis ontan transdonon de la potenco al sia vic-prezidanto Domitien Ndayizeye. La {{daton|30|aprilo}}, post kiam UPRONA kaj poste la parlamento elektis [[Alphonse-Marie Kadege]] la nova vic-prezidanto, li kaj la nova prezidanto Domitien Ndayizeye faris ĵuron.<ref name="о положении в Бурунди. 4 декабря 2003 г">[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=12B50X8918W66.312889&profile=bib&uri=full=3100001~!726408~!1&ri=1&aspect=subtab124&menu=search&source=~!horizon#focus La raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri situacio en Burundo.''La 4-an de decembro 2003] [[arabe]], [[ĉine]], {{en}}, {{es}}, {{fr}}, {{ru}}</ref> La {{daton|2|aprilo}} 2003 la Afrika Unio decidis establi la [[Misio de Afrika Unio en Burundo|sian mision en Burundo]].<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> La {{daton|24|majo}} [[2004]] la [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] decidis sankcii la deplojon de la [[Misio de Unuiĝintaj Nacioj en Burundo]], unue por ses monatoj, ekde la {{daton|1|junio}}.<ref>[http://www.un.org/russian/peace/pko/onub/onub_backgr.htm Бурунди — ОНЮБ. Справочная информация] {{ru}}</ref> La misio funkciis ĝis la {{daton|1|septembro}} [[2007]], kiam ĝi estis anstataŭita de la [[Integra oficejo de Unuiĝintaj Nacioj en Burundo]]. La {{daton|13|aŭgusto}} 2004 FNL [[Masakro en Gatumba|atakis la rifuĝejon]] en [[Gatumba]] ([[provinco Bujumbura Rural]]), je 4 km de la landlimo kun Demokratia Respubliko Kongo (DRK). Tie loĝis 870 gekonganoj-[[banjamulenge]] (subetna grupo da tutsioj). Entute estis murditaj 158 kaj vunditaj 105 rifuĝintoj.<ref name="Masakro ĉe rifuĝejo">[https://www.monato.be/2004/008413.html Jérémie SABIYUMVA. Masakro ĉe rifuĝejo] {{eo}}</ref> Mortigitaj estis nur rifuĝintoj-banjamulenge, dum rifuĝintoj de aliaj etnoj ne suferis.<ref name="Первый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 25 августа 2004 г">[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=126XE7899649C.308777&profile=bib&uri=full=3100001~!750557~!13&ri=1&aspect=subtab124&menu=search&source=~!horizon#focus La unua raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri la operacio de la UN en Burundo. La 25-an de aŭgusto 2004]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[arabe]], [[ĉine]], {{en}}, {{es}}, {{fr}}, {{ru}}</ref> La respondecon pri ĉi tiu ago tuj prenis al si FNL.<ref name="Третий доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 8 марта 2005 г"/> La {{daton|1|novembro}} 2004 komenciĝis la transira periodo.<ref name="Третий доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 8 марта 2005 г">[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=126J036F48A46.312790&profile=bib&uri=full=3100001~!768855~!9&ri=1&aspect=subtab124&menu=search&source=~!horizon#focus La tria raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri la operacio de la UN en Burundo. La 8-an de marto 2005] {{ru}}</ref> La {{daton|7|septembro}} [[2006]] estis subskribita la Universala interkonsento pri pafĉesigo kun FNL.<ref>[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/394/67/PDF/N0739467.pdf?OpenElement La identaj leteroj de la prezidanto de la Strukturo pri Burundo de la Komisiono pri packonstruado de la 21-a de junio 2007 al prezidantoj de la Konsilio de sekureco, prezidanto de la Ĝenerala asembleo kaj prezidanto de la Ekonomia kaj socia konsilio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110819082257/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/394/67/PDF/N0739467.pdf?OpenElement |date=2011-08-19 }} {{ru}}</ref> Tamen la flankoj diverse traktis punktojn de tiu ĉi interkonsento, kio kaŭzis multajn rompojn de pafĉesigo. La {{daton|14|novembro}} [[2007]] kadre de penoj por superi la politikan krizon estis formita la registaro de la nacia unueco.<ref>[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=1264878522HO3.308756&profile=bib&uri=full=3100001~!847376~!2&ri=1&aspect=subtab124&menu=search&source=~!horizon#focus La dua raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri la Unuiĝinta reprezentejo de la UN en Burundo. La 23-an de novembro 2007]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[arabe]], [[ĉine]], {{en}}, {{es}}, {{fr}}, {{ru}}</ref> Tamen en [[julio 2008]] en la raporto de la Unuiĝintaj Nacioj estis rimarkita ties neefektiva funkciado.<ref name="Комиссия по миростроительству. Вторая сессия">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N08/416/79/PDF/N0841679.pdf?OpenElement La komisiono pri packonstruado. La dua sesio. La strukturo pri Burundo. La 23-an de junio 2008. La revuo de pasado de packonstruado en Burundo. La tria intera raporto] {{ru}}</ref> La {{daton|4|decembro}} [[2008]] rezulte de la konferenco estis aprobita la ''Deklaracio pri interkonsento de la etapoj kaj agoj, bezonataj al ambaŭ flankoj, por antaŭenigo de la pacprocezo inter la registaro kaj FNL'' (ofte nomata ''Buĵumbura interkonsento'' aŭ ''Buĵumbura deklaracio'').<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/437/47/PDF/N0943747.pdf?OpenElement La komisiono pri packonstruado. La tria sesio. La strukturo pri Burundo. La 29-an de julio 2009. La revuo de pasado de packonstruado en Burundo. La tria intera raporto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110827095613/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/437/47/PDF/N0943747.pdf?OpenElement |date=2011-08-27 }} {{ru}}</ref> La prezidanto Pierre Nkurunziza promesis doni al membroj de NFL 33 politikajn postenojn kaj liberigi ĉiujn kaptitajn ribelulojn. Agathon Rwasa siaflanke konsentis ŝanĝi la nomon de FNL, por transformi ĝin al politika partio (laŭ burunda konstitucio politika partio ne havu etnajn indikojn).<ref>[https://www.esperanto.be/fel/publika/009710p.php Sabiyumva J. Paco — post 13 jaroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref> La {{daton|9|januaro}} [[2009]] ĉi tiu promeso estis plenumita kaj PALIPEHUTU-FNL ŝanĝis sian nomon al pli neŭtrala "la Naciaj liberigaj fortoj — FNL" ({{fr}} ''Forces nationales de libération'').<ref name="Структура по Бурунди. 4 февраля 2009 года">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/228/30/PDF/N0922830.pdf?OpenElement La komisiono pri packonstruado. La tria sesio. La strukturo pri Burundo. La 4-an de februaro 2009. La revuo de progreso, atingita pri okazigo de la Strategiaj kadroj de packonstruado en Burundo. La dua intera raporto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110309061115/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/228/30/PDF/N0922830.pdf?OpenElement |date=2011-03-09 }} {{ru}}</ref> La prezidanto de FNL Agathon Rwasa iĝis la ĝenerala direktoro de la Nacia instituto pri socia sekureco. La eksa ĝenerala sekretario de FNL okupis la postenon de la ĉefa konsilisto de la milita kancelario de prezidanto.<ref name="La sesa raporto de la Ĝenerala Sekretario">[http://www.un.org/ru/documents/ods.asp?m=S/2009/611 La sesa raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri la Unuiĝinta reprezentejo de la UN en Burundo. La 30-an de novembro 2009] [[arabe]], [[ĉine]], {{en}}, {{es}}, {{fr}}, {{ru}}</ref> La {{daton|18|aprilo}} Agathon Rwasa fordonis personan armilon kaj registris sin por demobilizado dum speciala ceremonio. La {{daton|21|aprilo}} batalantoj de FNL fordonis armilon al la Speciala cela grupo da Afrika Unio. Samtage peranto oficiale konfirmis, ke FNL senarmiĝis kaj la burunda ministerio pri internaj aferoj agnoskis ĝin kiel 42-an politikan partion de la lando. La {{daton|22|aprilo}} batalantoj de FNL, elektitaj por integrado, estis veturigitaj al militaj kaj policaj objektoj.<ref name="Совет Безопасности ООН. Пятый доклад">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/344/50/PDF/N0934450.pdf?OpenElement La kvina raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri la Unuiĝinta reprezentejo de la UN en Burundo. La 22-an de majo 2009] {{ru}}</ref> == Balotado de 2005 == {{Ĉefartikolo|Balotadoj en Burundo 2005}} La {{daton|19|aŭgusto}} dum la komuna parlamenta kongreso, konsistanta el anoj de la Nacia asembleo kaj la Senato, Pierre Nkurunziza estis elektita la prezidanto. La artikolo 301 de la konstitucio malpermesis al prezidantoj de la transira periodo kandidatigi sin por la unua prezidanta balotado. La artikolo 302 de la konstitucio antaŭvidis, ke la unua prezidanto de la posttransira periodo estu elektita de la Nacia asembleo kaj la Senato.<ref name="Третий доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 8 марта 2005 г"/> La {{daton|26|aŭgusto}} okazis la inaŭguro de la prezidanto Pierre Nkurunziza — la unua demokratie elektita post 1993. Tio signifis la finon de la 3-jara transira periodo.<ref name="14 сентября 2005 г"/> La 16-an kaj 17-an de aŭgusto la Nacia asembleo kaj la Senato elektis el siaj anoj [[Immaculée Nahayo]] (CNDD-FDD) kiel la prezidanto de la Nacia asembleo, kaj [[Gervais Rufyikiri]] kiel la prezidanto de la Senato. La {{daton|29|aŭgusto}} la Nacia asembleo kaj la Senato aprobis kandidatojn por postenoj de la unua vic-prezidanto ([[Martin Nduwimana]], UPRONA) kaj la dua vic-prezidanto ([[Alice Nzomukunda]], CNDD-FDD).<ref name="14 сентября 2005 г">[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=126D038X313X5.312883&profile=bib&uri=full=3100001~!784594~!5&ri=1&aspect=subtab124&menu=search&source=~!horizon#focus La speciala raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj al la Konsilio de Sekureco pri la operacio de la UN en Burundo. La 14-an de septembro 2005]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ru}}</ref> Je [[2010]] oni planos okazigi naciajn balotadojn. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Historio de Afriko}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Burundo| ]] f2uu6xcqngb6jsvlxybmdvltvlaqms9 0 309138 9478667 9405760 2026-09-20T04:36:23Z InternetArchiveBot 180276 Add 1 book for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9478667 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ordinara tajlorbirdo |koloro = pink |dosiero2 = Orthotomus_sutorius.jpg |dosiero=Common Tailorbird at Pune.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ordinara tajlorbirdo kun reprodukta plumaro kaj longaj centraj vostoplumoj |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Cistikoledoj]] ''Cisticolidae'' |genro = ''[[Orthotomus]]'' |specio = '''''O. sutorius'''' |statuso = LC |dunomo = ''Orthotomus sutorius'' |dunomo aŭtoritato = ([[Thomas Pennant|Pennant]], [[1769]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = * ''O. s. sutorius'' <small>(Pennant, 1769)</small> * ''O. s. fernandonis'' <small>(Whistler, 1939)</small> * ''O. s. guzuratus'' <small>(Latham, 1790)</small> * ''O. s. patia'' <small>[[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1845</small> * ''O. s. luteus'' <small>[[Sidney Dillon Ripley|Ripley]], 1948</small> * ''O. s. inexpectatus'' <small>La Touche, 1922</small> * ''O. s. maculicollis'' <small>[[Frederic Moore|F. Moore]], 1855</small> * ''O. s. longicauda'' <small>(J. F. Gmelin, 1789)</small> * ''O. s. edela'' <small>[[Temminck]], 1836</small> |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''ordinara tajlorbirdo''' ('' Orthotomus sutorius'') estas [[kantobirdo]] de la familio de [[Cistikoledoj]] troviĝanta en tropika [[Azio]]. Ĝi apartenas al genro de [[Ortotomoj]] kaj estas populara pro sia nesto farita de "kudritaj" folioj kaj senmortigita de [[Rudyard Kipling]] en sia verko ''[[La libroj de ĝangaloj]]''. Ili estas oftaj [[loĝantaj birdoj]] en urbaj ĝardenoj. Kvankam ili estas timidaj birdoj kiuj kutime kaŝiĝas en la vegetaĵaro, iliaj laŭtaj alvokoj estas familiaraj kaj evidentigas ties ĉeeston. == Aspekto == [[Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) at Hodal I Picture 0128.jpg‎|eta|upright|maldekstra|Raso ''guzuratus'' el [[Harjano]]. Dum alvokoj la malhelaj makuloj kolflanke videbliĝas.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.archive.org/stream/spoliazeylanica08nati#page/96/mode/2up|titolo=The Birds of Colombo|aŭtoro=Cave, WA|gazeto=Spolia Zeylanica|volumo=8|paĝoj=94-115}}</ref>]] [[Dosiero:Common Tailorbird I IMG 9585.jpg|eta|Ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], distrikto de [[Harjano]], [[Barato]].]] Tiuj 13&nbsp;cm longaj birdoj estas brilkoloraj, kun '''brilverdaj supraj partoj kaj blankecaj subaj partoj'''. Ili havas mallongajn rondoformajn flugilojn, tre longan voston, fortajn krurojn kaj longecan akrapintan bekon kun kurbeca pinto en la supra makzelo. Ili estas trogloditecaj pro siaj '''longaj rekte levataj vostoj''' kiuj moviĝas ofte. La frunto kaj antaŭa krono estas ruĝecaj, dum la malantaŭa krono kaj nuko estas grizaj kaj la supraj partoj estas ĉefe olivverdaj, iom pli grizecaj ĉe ŝultroj kaj flugilplumoj. La irisoj estas brunaj kaj ĉirkaŭokule estas malhelgriza areo en helgriza vizaĝo. La beko estas rozkolora, pli malhela en pinto de supra makzelo; la kruroj estas pli ruĝecaj. La subaj partoj estas kremoblankecaj kaj brustoflanke estas du nigrecaj makuloj pli malpli videblaj. Ambaŭ seksoj estas identaj, escepte pro tio ke la masklo havas longan centran vostoplumon dum la reprodukta sezono. Junuloj estas pli senkoloraj.<ref name=pcr/> Tiu [[paserina]] [[birdo]] troviĝas kutime en malferma arbaro, [[arbustaro]], arbarbordoj kaj ĝardenoj. Tajlorbirdoj ricevas sian nomon por la konstrusistemo de siaj nestoj. Ili “kudras” la bordojn de folio per plantofibro aŭ [[aranereto]] por fari lulilon kie ili konstruas la veran neston el herbo. La ordinara tajlorbirdo konstruas sian neston en arbusto, kie la ino demetas 3–5 ovojn. [[Dosiero:TailorBird.ogg|eta|Alvokoj de ''guzuratus'' el suda Barato]] Kiel plej parto de cistikoledoj, ankaŭ la ordinara tajlorbirdo estas [[insektovora]]. La kanto estas laŭta ''ĉiiap-ĉiiiap-ĉiiap'' kun varioj depende de la populacioj. La dusilabaj alvokoj estas ripetataj konstante.<ref name=pcr/> La [[latina]] [[scienca nomo]] ''sutorius'' signifas "ŝuisto" pli ol "tajloro" dum ''Orthotomus'' signifas "rekte tranĉi" laŭ du radikoj el la [[antikva greka]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/birdsofplainsdew00dewarich#page/62/mode/2up|titolo=Birds of the plains|aŭtoro=Dewar, Douglas|jaro=1909|eldoninto=John Lane|paĝoj=62-67}}</ref><ref name=wood/> == Taksonomio kaj sistematiko == Tiu specio estis dekomence lokita en la familio de [[Silviedoj]] sed ĵusaj molekulaj studoj lokigis la specion en la familio de Cistikoledoj, kun genroj kiaj ''[[Prinia]]'' kaj ''[[Cisticola]]''.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.nrm.se/download/18.4e1d3ca810c24ddc70380001143/Alstr%C3%B6m+et+al+Sylvioidea+MPEV+2006.pdf|titolo=Phylogeny and classiWcation of the avian superfamily Sylvioidea|aŭtoro=Alström, Per; Ericson, PG; Urban Olsson & Per Sundberg|jaro=2006|gazeto=Molecular Phylogenetics and Evolution|volumo=38|COI=10.1016/j.ympev.2005.05.015|aranĝo=PDF|paĝoj=381–397}}</ref> Oni agnoskas multajn '''subspeciojn''' en tiom etenda teritorio. La nomiga raso estas el malaltaj teroj de [[Srilanko]]. La raso ''fernandonis'' troviĝas en altaj teroj de Sri-Lanko. Najbara [[Barato]] havas la rason ''guzuratus'' en la duoninsulo kaj okcidenten al [[Pakistano]] dum norden la raso ''patia'' troviĝas en la teritorioj de terao de [[Nepalo]] ĉe la montetoj de [[Himalajo]] al [[Birmo]]. En la montetoj de nordorienta Barato loĝas la raso ''luteus''. En [[Sudorienta Azio]] ''inexpectatus'' kaj ''maculicollis'' troviĝas en [[Tajlando]], [[Laoso]] kaj [[Vjetnamio]], kaj respektive en [[Malajzio]], [[Kamboĝo]] kaj Vjetnamio. En la insuloj de [[Hainano]], [[Tonkino]], loĝas ''longicauda'' dum ''edela'' loĝas en [[Javo]]. == Kutimaro kaj ekologio == [[Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) Nest in Hyderabad, AP W IMG 7248.jpg|eta|upright|Nesto el Barato]] La reprodukta sezono estas el marto al decembro kaj ĉefe el majo al aŭgusto. En Sri-Lanko la ĉefa reprodukta sezono estas marto al majo kaj aŭgusto al septembro.<ref name=pcr>{{Citaĵo el libro|titolo=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Vol. 2|aŭtoro=Rasmussen PC & JC Anderton|jaro=2005|eldoninto=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|paĝo=477}}</ref> Kvankam la nomo de la genro devenas al la nestokonstrusistemo, tia nesto ne estas unika kaj similajn nestojn konstruas ankaŭ multaj birdoj de la genro ''[[Prinia]]''. Tiu nesto estas profunda, milda taso kovrita el mildaj materialoj kaj lokitaj en densa foliaro; la folioj kiuj subtenas la nestojn havas la suprajn surfacojn ekstere kaj tiele la nestoj malfacile videblas. La kudreroj faritaj en la bordoj de la folioj estas malgrandaj kaj ne brunigas la foliojn tiele helpanta kamufladon. Thomas C. Jerdon notis, ke tiu birdo faras nodojn, tamen sekvaj observantoj ne notis tion. Wood klasigis la proceson uzatan de la tajlorbirdo por nestokonstruo kiel kudrado, nitumado, ligo kaj alĝustigo. En kelkaj kazoj la nesto estas farita el ununura granda folio, kies bordoj estas kunnitumitaj. Foje la fibroj el unu nitoflanko etendiĝas al apuda kudrero kaj ŝajnas pli lerta kudrado.<ref name=wood>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/annualreportofbo1925smit#page/n387/mode/2up|titolo=The nest of the Indian tailor bird|aŭtoro=Wood, Casey A.|jaro=1925|eldoninto=Smithsonian Report|paĝoj=349-354}}</ref> La kudrotasko estas farita per pinĉado de du folioj kaj enmeto de fibroj tra ili. La fibroj premas fore kaj aspektas kiel nitumoj.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=On some nests of the Tailor Bird (''Orthotomus sutorius'')|aŭtoro=Neelakantan,KK|jaro=1976|gazeto=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volumo=73|numero=2|paĝoj=396-400}}</ref> Estas multaj varioj en la nesto kaj kelkaj ne havas folilulilojn. Observanto notis, ke birdoj ne uzis [[kotono]]n kiun oni disponigis al ili<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=A note on the breeding of the Tailor Bird ''Orthotomus sutorius''|aŭtoro=Briggs,FS|jaro=1929|gazeto=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volumo=33|numero=3|paĝoj=710-712}}</ref> dum alia observanto, nome Edward Hamilton Aitken, sukcesis konvinki ilin uzi artefaritan disponigitan kotonon.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/commonbirdsofbom00aitkrich#page/106/mode/2up|titolo=The common birds of Bombay|aŭtoro=EHA|jaro=1900|eldoninto=Thacker & Co|paĝo=106}}</ref> La kutima ovodemetado estas de tri ovoj.<ref>{{Cite journal|title=Nest structure variation in Common Tailorbird ''Orthotomus sutorius'' in Kutch, Gujarat|author=Tiwari, JK & Anupama|year=2006|journal=Indian Birds|volume=2|issue=1|Page=15|url=http://www.indianbirds.in/pdfs/Nest%20structure%20variation.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2010-01-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720174658/http://www.indianbirds.in/pdfs/Nest%20structure%20variation.pdf|arkivdato=2011-07-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720174658/http://www.indianbirds.in/pdfs/Nest%20structure%20variation.pdf |date=2011-07-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.indianbirds.in/pdfs/Nest%20structure%20variation.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720174658/http://www.indianbirds.in/pdfs/Nest%20structure%20variation.pdf |arkivdato=2011-07-20 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/popularhandbooko033226mbp#page/n207/mode/2up|titolo=Popular Handbook of Indian. Birds Edition 4.|aŭtoro=Whistler, Hugh|jaro=1949|eldoninto=Gurney and Jackson|paĝoj=167-168}}</ref> Kovoperiodo daŭras ĉirkaŭ 14 tagojn kaj [[elnestiĝo]] okazas post ĉirkaŭ 14 tagoj. Nur la ino kovas, sed ambaŭ gepatroj manĝigas kaj zorgas la idojn.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=On a nesting pair of Tailor Birds (''Orthotomus sutorius'')|aŭtoro=Neelakantan,KK|jaro=1976|gazeto=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volumo=73|numero=1|paĝoj=219-221}}</ref> Oni konstatis nekutiman kazon de paro de ordinaraj tajlorbirdoj adoptinta idojn en artefarite translokita nesto apartenanta al alia paro.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Unusual adoption by Tailor Birds (''Orthotomus sutorius'' Pennant)|aŭtoro=Rane,Ulhas|jaro=1983|gazeto=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volumo=80|numero=3|paĝoj=641-642}}</ref> Tiuj birdoj ripozas solaj for de la reprodukta sezono, sed povas ripozi akompane dum la reprodukta sezono, foje kun la ĵusaj junuloj “sandviĉitaj” inter la plenkreskuloj. La elektita ripozejo estas maldikaj branĉetoj en arboj kun [[kanopeo]] sur ili kaj tre ofte apud homaj loĝejoj kaj lumoj.<ref>{{Cite journal|title=Roosting behaviour of common tailorbird ''Orthotomus sutorius'' (Pennant)|author= Andheria, A. P. |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |year=2002| volume=99 |part=2|pages=312-315}}</ref> == Ĉe kulturo == [[Rudyard Kipling]] en sia rakonto Rikki-Tikki-Tavi, unu el la verkeroj de sia ''[[La libroj de ĝangaloj]]'' inkluzivas ordinaran tajlorbirdon ''Darzee'' (kio signifas "tajloro" en [[Urdua]]) kiel unu el la ĉefaj roluloj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/birdsofcalcutta00finnrich#page/34/mode/2up|titolo=Birds of Calcutta|aŭtoro=Finn, Frank|jaro=1904|eldoninto=Thacker, Spink & Co|paĝoj=34-38}}</ref> Tiu ''Darzee'' de Kipling supozeble havas ŝajnigitan vundon, sed tiu kutimo (ofta ekzemple ĉe [[kalidro]]j) estas nekonata ĉe tiu specio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Injury-Feigning in Nesting Birds|url=https://archive.org/details/sim_auk_1935-07_52_3/page/352|aŭtoro=Swarth, Harry S.|jaro=1935|gazeto=The Auk|volumo=52|numero=3|paĝoj=352-354}}</ref> La lokaj nomoj de la birdo en Barato inkludas ''phutki'' ([[Hindia]]) kaj ''tuntuni'' ([[Bengala]]).<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/birdgardenaviary00finnrich#page/34/mode/2up|titolo=Garden and aviary birds of India|aŭtoro=Finn, Frank|jaro=1915|eldono=2|eldoninto=Thacker, Spink & co.|paĝo=35}}</ref> Klasika libro de porinfanaj rakontoj en [[bengala]] de [[Upendrakishore Ray]] estas titolita "Tuntunir Boi". {{-}} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) in Hyderabad, AP W IMG 7561.jpg|Ĉe [[Hajderabado]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) Nest in Hyderabad, AP W IMG 7246.jpg|Nesto en [[Hajderabado]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) Nest in Hyderabad, AP W IMG 7245.jpg|Nesto en [[Hajderabado]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) Nest in Hyderabad, AP W IMG 7243.jpg|Nesto en [[Hajderabado]]. Dosiero:Common Tailorbird I IMG 9044.jpg|Ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata W IMG 3492.jpg|Ĉe Kapoko (Ceiba pentandra) en [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) gleaning insects from Kapok (Ceiba pentandra) flower buds in Kolkata W IMG 3810.jpg|Kaptante insektojn el burĝonoj de Kapoko (Ceiba pentandra) en [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) gleaning insects from Kapok (Ceiba pentandra) flower buds in Kolkata W IMG 3808.jpg|Kaptante insektojn el burĝonoj de Kapoko (Ceiba pentandra) en [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) gleaning insects from Kapok (Ceiba pentandra) flower buds in Kolkata W IMG 3802.jpg|Kaptante insektojn el burĝonoj de Kapoko (Ceiba pentandra) en [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) in Kolkata W IMG 3498.jpg|en [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) in Kolkata W IMG 3490.jpg|en [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) in Kolkata W IMG 3489.jpg|en [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird I IMG 9423.jpg|Ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 183.jpg|Ĉe [[Sindhrot]] en distrikto [[Vadodara]] de [[Guĝarato]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird (Orthotomus sutorius) feeding in Kolkata I IMG 1355.jpg|Manĝo en [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird I IMG 9581.jpg|Ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird I IMG 9042.jpg|Ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird I2 IMG 9607.jpg|Ĉe [[Hodal]] en [[Faridabado]], distrikto de [[Harjano]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird- Kolkata I3 IMG 5268.jpg|en [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Dosiero:Common Tailorbird by Nabarun.jpg|Nematurulo en [[Kalkato]], [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. </gallery> == Referencoj ==<!-- Forktail16:147. --> {{Referencoj}} == Aliaj fontoj == * {{Citaĵo el gazeto|titolo=An early nest of the Tailor Bird [''Orthotomus sutorius'' (Pennant)]|aŭtoro=Sen,SN|jaro=1947|gazeto=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volumo=47|numero=1|paĝoj=159-160}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Birds tapping at window-panes|aŭtoro=Green,EE|jaro=1899|gazeto=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volumo=12|numero=2|paĝoj=415}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Note on "''Orthotomus sutorius''" - the Indian Tailor Bird|aŭtoro=Fernando,HF|jaro=1913|gazeto=Spolia Zeylanica|volumo=8|numero=32|paĝoj=300-302}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/common-tailorbird-orthotomus-sutorius Internet Bird Collection] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160419151743/http://ibc.lynxeds.com/species/common-tailorbird-orthotomus-sutorius |date=2016-04-19 }} * [http://www.naturia.per.sg/buloh/birds/Orthotomus_sutorius.htm En Singapuro]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.cs.cmu.edu/afs/cs.cmu.edu/usr/mongoose/www/rtt.html Rikki Tikki Tavi de Rudyard Kipling] {{Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Cistikoledoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] ip7a63x1wu4uqazqgqftjwe08rrlrqr 0 313366 9478688 6622583 2026-09-20T05:36:32Z Sj1mor 12103 9478688 wikitext text/x-wiki '''LUKÁCS Mária ''' [pr. luka:ĉ] estas rumanuja hungara baletistino, baletmajstrino naskiĝinta en [[Kluĵo]] la [[27-an de februaro]] [[1934]]. ==Ŝia kariero== Mária Lukács debutis en [[1951]] en la balettrupo de [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]] de [[Kluĵo]] kaj ekde [[1953]] ŝi fariĝis solistino, inter [[1957]] kaj [[1968]] baletmastrino de la Baletinstituto de Kluĵo. == El ŝiaj roloj == * Zaréma ([[Zaĥarov]]: A bahcsiszeráji szökőkút); * Sári ([[Gyula Harangozó]]: Keszkenő); * Lány ([[Danovsky]]: A csodálatos mandarin). ==Fonto== *Magyar Színházművészeti Lexikon {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Lukacs M.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj|Lukacs, M.]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj baletistoj]] sm8jrgstjlmv3nesqh1ealjur9mpz07 0 315397 9478724 9139243 2026-09-20T05:57:57Z Sj1mor 12103 9478724 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Universe_expansion-en.svg|eta|La [[Praeksplodo|Praeksplodo-teorio]], kiu deklaras ke la universo origine disetendiĝis de altega aŭ senfina denseco, estas nuntempe vaste akceptita fare de [[Fizikisto|fizikistoj]].]] '''Kosmogonio''', el la greka ''«kosmo»'' (mondo) kaj «''γί(γ)νομαι / γέγονα»'' (generi), kutime estas tiele difinita de sciencaj vortaroj aŭ enciklopedioj: Scienco aŭ sistemo '''pri la formiĝo de la mondo'''. Paraleldevena [[kosmologio]], de la greka «''kosmo»'' (mondo) kaj ''«logos»'' (parolo, scio, scienco), male, koncernas la sciencon pri la ĝeneralaj leĝoj per kiuj la fizika mondo estas komprenebla kaj komprenata. Sur rakontoj pri kosmogonio sin fondas preskaŭ ĉiuj religioj kaj tradiciaj socioj, sed esee pri la ebla origino de la universo pritraktis ankaŭ filozofoj kaj prisciencaj pensuloj. Oni vidu, porekzemple, la implican kosmogonion de [[Heziodo]] kaj la kosmogonian koncepton de [[Georges-Louis Leclerc de Buffon|Buffon]]) kaj en la [[De rerum natura]] de [[Lukrecio]]. La nombraj [[legendo]]j pri la «kreado» aŭ formiĝo aŭ ekstiĝo de la dioj kaj de {{J|socia institucio}} apartenas al la kategorio ''[[Mito]]j fondantaj'', kies aktoroj fundamente rolas kiel idealaj figuroj kaj sentempaj modeloj. La multego de la rakontoj pri la estiĝo de la mondo, pravigitaj de teorioj pri la origino, ŝajnas obei al neanstataŭebla bezono priskribi kaj eble justigi la radikalajn ŝanĝiĝojn, en la observebla mondo, de la [[tero]] kaj de la homaj socioj. Ĉi-rilate antropologoj kiel [[Mircea Eliade]] en kosmogonioj kaptas «ekzemplan agado-modelon», nome io [[arketipo|arketipa]] en kiu la ĉefverko de la diversaj kreintoj liveras la devigan modelon imitendan ĉe la homoj. == La konstantoj en la skemo de la homa imago pri estiĝo de la mondo == La plejparto de tiuj mondestigaj mitoj entenas komunajn mensbildojn, [[simbolo]]jn kaj [[paradokso]]jn. Kiel: '''La [[esto]] kaj/aŭ la [[nenio]].''' La mitoj liveras diversajn versiojn pri la origino de la mondo: certaj encerbigas ke la mondo naskiĝis el si mem el la [[nenio]], aliaj imagigas ke ekstertempa estulo elpensis kaj kreis el nenio – senhoma, aŭ alispeca, ĉeesto – dum unu momento, aŭ laŭ ses tagoj (kiel en la [[Biblio]], en kiu tamen la ses tagoj funkcias nur kiel plastika memorigilo), aŭ laŭ longa serio de eventoj foje senpenaj kaj pacaj, foje konfliktaj kaj malplaĉaj. '''La mitologia [[Ĥaoso (mitologio)|ĥaoso]].''' La estiĝo de la mondo (foje harmonia, foje eĉ paradiza) estas ofte la rezulto de antagonismaj fortoj, kiel la ordo kaj la malordo, la lumo kaj la mallumo ktp. Tamen, kiel en la [[Teogonio]] de Heziodo, la origina antaŭekzistanta ĥaoso ne estas prezentata kiel la nenio aŭ kiel elementoj konfliktantaj inter ordo kaj malordo, sed prefere kiel entaĵo aŭ kunaĵo de elementoj ekharmoniiĝantaj, sed ankoraŭ miksitaj. '''Luktoj kaj [[ofero]].''' Oni rimarkas ke la nocio de ofero kaj lukto ofte marŝas asociitaj al la mita kreado de la mondo kaj vivantaro. Tiaskeme: la praenergio sin oferas por estigi la [[universo]]n. Kelkaj kosmogonioj priskribas [[gigantolukto]]jn (inter dioj, pratempaj antikvuloj, herooj), aŭ eksterordinarajn militojn. Foje en la mitoj de la origino troviĝas diaĵo kiu sin lasas mortigi por ke la nova kreaĵo aŭ institucio sukcesu. Eble la psiko obeas al iu nekontrolebla mekanismo. Kelkaj tiel tiun arketipan mekanismon travidas ankaŭ en la kristana kredo kie Dio homfariĝinta oferas sin mem, laŭ la doktrino de la [[Nova Testamento]] ([[Carl Gustav Jung]]). Ĉi-rilate, tamen, oni hastas precizigi ke, se jam en la [[Malnova Testamento]] la oferoj kaj holokaŭstoj estas apenaŭ tolerataj (oni vidu la psalmon 50 aŭ 51), en la Nova la oferanto kaj la oferato estas la samaj kaj ofero koncernas la tutan vivon de Jesuo Kristo, modelo de rilatoj inter Dio kaj la homo. La ofero estas sindoniĝo al Dio, ne ago celanta kvietigi la dian koleron. La eksteraj rolantoj (la kondamnitoj kaj mortigitoj) estigas okazaĵon dum kiu riveliĝas la anima sinteno de la sinoferanto [[René Girard]]). Do, la kristana ofero en la Nova Testamento eliras el la supra skemo. '''Kosma ovo.''' La [[kosma ovo]] kutime estas konceptata kiel ĝermo entenanta la potencialan universon, ekzemple ĉe [[orfeismo]]. Ĝi simbolas la periodan renoviĝon de la [[naturo]], la eblon de refariĝo de ĉio. La rompiĝo de la ovo allumigis la universon, laŭ mito en [[Ĉinio]], ĉe [[Keltoj]], ĉe Hindioj, ĉe Malilandanoj. '''La akvo.''' Simbolo de la vivo kaj [[pureco]], la akvo estas levita al unuatempa elemento ĉe la ''antaŭsokratoj'' [[Taleso]], kaj al renoviga elemento en la noaa [[Tutmonda diluvo|deluvo]], memortradiciitaj ĉe diversaj mitoj fondantaj kaj kosmogonioj. Ĝi memorigas al la homo lian feblecon fronte al la ĉiela potenco, kaj permesas la renovigon de la mondo danke al la plej bonaj homoj (la reĝo Manu, savita age de [[Viŝnuo]] kaj transformita al fiŝo, Noa savita per la [[Arkeo de Noa|arkeo]], [[Prometeo]]), [[Deŭkaliono]] filo de Prometeo, Pirra savita ... '''La arbo.''' Ankaŭ la arbo havas ion kreivan laŭ mitoj. Oni vidu la miton de la [[arbo de la vivo]], planto sankta kaj magia. Io simila troviĝas ankaŭ en la biblia [[Genezo]] (ĉapitroj unuaj), kie tamen la arboj kaŭzantaj supernaturajn efikojn, prosperigajn aŭ malprosperigajn, akiras tiun povon pro la tia decido, ne el si mem. En mito de filipinaj etnoj, el mambua giganta arbo, distranĉita de la beko de legenda birdo [[Sarimanoko]], eliris la unua viro kaj la unua virino, Malakas kaj Maganda. Laŭ la norda mitologio [[Yggdrasil]] estas la granda arbo sur kiu apogiĝas la naŭ mondoj. Ne mankas bestoj (fiŝoj, serpentoj, birdoj, leonoj...) kiuj liveras sian agadon aŭ sian korpon... por estiĝo de la mondo kaj homoj. '''Aliaj mitaj kosmogoniaj fontoj.''' En plej nombraj kosmogonioj, la kreantoj estas unu aŭ pluraj dioj, antropomorfisme imagitaj, kiuj estigas la mondon kaj la homaron per agvolo, per la vorto, gesto, blovo, aŭ per korpa membro aŭ sekreciadoj... == Etapoj laŭ la klasika kreado de la mondo == La plejparto de mitoj ekskludas/neekskludas antaŭsupozon pri nekreita universo, senŝanĝa kaj eterna; tamen, ĉiuj supozas etapojn en tia alekzistiĝo: * apero de la universo el nenio (latine: ''ex nihilo''), de la ĥaoso, de nekonataĵo aŭ estulo ekster la kadro de oniaj komprenaj spertoj; * naskiĝo de la [[tempo]] kaj de la [[spaco]], de la lumo kaj de la [[materio]]; * enveno de la vivo post kaj sekve de la miksaĵo de la elementoj (akvo, fajro, lumo ktp); * enmondiĝo de la homo; * eble de kreado de nova mondo post universa katastrofo. Aliaj mitoj eliras el la principo ke ĉiu naskiĝo kaj permorta malapero de la mondo estas kiel daŭra kreado. La tutaĵo de la mondo malaperas por lasi spacon al nova mondo kaj tio senfine. Ĉiu rekreado plektiĝas kun nova reenkarniĝo de [[Dio]]. La fizika korpo de Dio estus la universo tuta. Je ĉiu reenkarniĝo, Dio pliboniĝus kaj povus krei mondon pli perfektan ol la antaŭa. Flanke de la mitoj pri estiĝo de la mondo ĝemeliĝas tiuj pri la fino de la mondo kiu povas antaŭiri novan. == Kelkaj apartaj prikosmogoniaj mitoj == Kosmogonio de [[Antikva Egipto]]. La kosmogonio varias laŭ la regionoj depende de la rolo de la dioj protektantaj. [[Dosiero:Ra Barque.jpg|eta|[[Reo]] borde de sia ŝipo]] ''En la mito de [[Heliopolo]]:'' leviĝinta el origina maro (''noun''), emerĝas [[Reo]] kiu estas ankaŭ la suno [[Atoum]]... Sin masturbante li almondigas la sekon... kaj poste la malsekon: kaj pro ties kvazaŭseksa kuniĝo svarmas estaĵoj kaj estuloj, nediaj kaj diaj, inter kiuj [[Oziriso]] kaj [[Izisa]], kaj [[Setho]] kaj Nefti . La unuaj kuniĝantoj simbolus la vegerataran kreskiĝon dum la dua, simbolus malfekundecon. ''En la ciklo de [[Memfiso (Egiptio)|Memfiso]],'' ĉe la komenciĝo de la tempoj la demiurgo [[Ptaho]] leviĝinta el praoceano (''Noun''), ekkonsciiĝis pri sia ekzisto. Poste li prenis terkoton per kiu modelis la homon. Baldaŭ post tiu kreado li cedis sian postenon al sia posteulo Reo, nome la suno. Reo, sinjoro de Heliopolo, trakuras, ĉiutage sian reglandon liverante al la homaro donacojn kaj afablaĵojn. ''En la Alta Egipto,'' [[Amon-Reo|Amono]], patro de la ''diaj fondantoj'' de la mondo, fekundigis la ovon, el kiu elfluis la tuta vivantaro. == Kosmogonio de [[Mezopotamio]] == [[Dosiero:Mesopotamian cylinder seal impression.jpg|eta|Tablo prezentanta la Anunnaki]] La mitoj de la kreado, ĉe la [[Sumero|sumeroj]], enscenigas du praajn estaĵojn: unu inan, [[Tiamato]], la sala akvo, kaj alian viran, [[Apsuo]], sensala akvo. El ties kuniĝo naskiĝis ĉiuj dioj kiel [[Enlilo]], [[Adado]], [[Enkio]], [[Iŝtar]], [[Marduko]], sed ankaŭ la dioj dominantaj [[Annunaki]] kiuj ekspluatas la aliajn diojn ilin devigante labori por nutri ĉiujn diojn. La ĉiela volbo, la steloj, la tero, la supraĵoj... estis formitaj el la kadavro de Tiamato, en batalo mortigita de Marduko. Sekve siavice estis kreita la homo por ke li helpu la diojn kiam tiuj ĉi ribelis kontraŭ la dominantoj Annunaki. La homo estis aranĝita per [[argilo]] knedita el la karno kaj sango de iu dio oferita, stampante do en la kreaĵo ion dian. Oni vidu la epopeon de [[Gilgameŝ]]. Se tiujn mitojn kompari kun samkultura biblia teksto, emerĝas iuj malsamecoj: laŭ biblio, la homo ne estas kreita por servi, sed por kultivi kaj regi la ĝardenon kaj ĝui ties fruktojn; nenio dia lin similigas al diaĵo se ne per la dia bildo, kiu ne respektas la distancon el Dio; ne imageblas batalo inter dioj aŭ mortigitaj dioj; neniu dia ofero. == Greka-romana kosmogonio == [[Geo]] – [[Urano]] - [[Krono (dio)|Krono]]. Laŭ la teogonio de Heziodo, el ĥaoso generiĝis Geo, Eroto, la Tenebroj kaj la Nokto; Geo, la tero, generis Uranon, la ĉielon, kiu fekundigis la teron per siaj pluvoj... Kaj el tia «kuniĝo» naskiĝis la [[Titanoj]], inter kiuj Krono kaj la tri [[Ciklopo]]j kaj la [[Giganto (mitologio)|Giganto]]j kun la [[Hekatonkiro]]j (Centmanuloj). Laŭ [[Orfeismo]], la akvo kaj elementoj konstituis la teron, kaj tra diversaj diaj-naturaj reciprokaj influoj kaj kontaktoj fine Ĥaoso generis la Ovon el kiu fontiĝis Eroto, el kiu la luno kaj la suno kaj la nokto, kun kiu ĝi generis Uranon kaj Geon. La latinoj kutime ripetas la grekajn mitojn, == Hindia kosmogonio == La tempo kuras cikle: sinsekvas, do, ciklo de kreado kaj ciklo de detruado. Kiam [[Brahmao]] vekiĝas kaj malfermas la okulojn, la universo kaj ĉio en ĝi entenata kreiĝas dum detruiĝas kiam li endormiĝas. [[Viŝnuo]] protektas la universon dum [[Ŝivo]] ĝin enkondukas al perfekteco. La universo konita, do, estas sinsekvo de naskiĝo kaj detruiĝo. Laŭ iuj [[Hinduismo|hinduista]]j sektoroj la mondo estas nenio alia ol sonĝo de [[Trimurti]], ia iluzio, [[Māyā]]. == Monoteisma kosmogonio == Laŭ tiu koncepto la mondo estis kreita el nenio laŭvole de la kreinto, kiu por tion fari bezonis nenion: la kreaĵaro aperas, evoluas en tempo unudirekta. En tiu koncepto sin rekonas [[Judismo]], [[Kristanismo]] kaj [[Islamo]] kaj aliaj el tiuj devenantaj religiaj sistemoj. Emblemo de tiu kreado estas la biblia rakonto en la Genezo, kie baza koncepto estas kompletita en sinsekvaj libroj. La kreado de la universo. En la Biblio la mondo estas kreita en ses tagoj: tagoj iam interpretataj kiel periodoj de la ensceniĝo de la sinsekvaj kreaĵaro kiuj hodiaŭ oni preferas difini kiel frukto de la evoluo, kiu siavice estas jam konceptita kaj volita de la kreinto mem. Povas esti ke la verkistoj uzis tiun sestagan skemon por konvinki la homaron ripozi la sepan tagon. Dio, aŭ [[Javeo]] aŭ [[Eloim]], kreas per la vorto aŭ per vola ago, kiu estas la malpli peniga ago. Se tiu koncepto okulumis jam en la egiptia kulturo kie Reo estigas estaĵon per la vorto aŭ penso (kaj esprimoj aludantaj al sama intuicio troviĝas ankaŭ en la amerindiaj kulturoj - ĉe la tribo ''Popol Vub'', rimarkigita en la subindikata libro de T. Todorov), en la Biblio tiu volo kreanta aperas kiel la unika fonto de la kreo dum en tiuj kulturoj la volo-penso-vorto estas helpata de aliaj eksteraj materiaj elementoj (oni vidu la paslmon 32 (33): "... per la spiro de lia buŝo estiĝis ĝia tuta ekzistantaro". Jen la rakonto de la kreado de la unuaj kvin tagoj: Ĉapitro 1. 1 En la komenco Dio kreis la ĉielon kaj la teron. 2 Kaj la tero estis senforma kaj dezerta, kaj mallumo estis super la abismo; kaj la spirito de Dio ŝvebis super la akvo. 3 Kaj Dio diris: Estu lumo; kaj fariĝis lumo. 4 Kaj Dio vidis la lumon, ke ĝi estas bona; kaj Dio apartigis la lumon de la mallumo. 5 Kaj Dio nomis la lumon Tago, kaj la mallumon Li nomis Nokto. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, unu tago. 6 Kaj Dio diris: Estu firmaĵo inter la akvo, kaj ĝi apartigu akvon de akvo. 7 Kaj Dio kreis la firmaĵon, kaj apartigis la akvon, kiu estas sub la firmaĵo, de la akvo, kiu estas super la firmaĵo; kaj fariĝis tiel. 8 Kaj Dio nomis la firmaĵon Ĉielo. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la dua tago. 9 Kaj Dio diris: Kolektiĝu la akvo de sub la ĉielo en unu lokon, kaj aperu la sekaĵo; kaj fariĝis tiel. 10 Kaj Dio nomis la sekaĵon Tero, kaj la kolektiĝojn de la akvo Li nomis Maroj. Kaj Dio vidis, ke ĝi estas bona. 11 Kaj Dio diris: Kreskigu la tero verdaĵon, herbon, kiu naskas semon, fruktarbon, kiu donas laŭ sia speco frukton, kies semo estas en ĝi mem, sur la tero; kaj fariĝis tiel. 12 Kaj la tero elkreskigis verdaĵon, herbon, kiu naskas semon laŭ sia speco, kaj arbon, kiu donas frukton, kies semo estas en ĝi mem laŭ sia speco. Kaj Dio vidis, ke ĝi estas bona. 13 Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la tria tago. 14 Kaj Dio diris: Estu lumaĵoj en la ĉiela firmaĵo, por apartigi la tagon de la nokto, kaj ili prezentu signojn, tempojn, tagojn, kaj jarojn; 15 kaj ili estu lumaĵoj en la ĉiela firmaĵo, por lumi super la tero; kaj fariĝis tiel. 16 Kaj Dio faris la du grandajn lumaĵojn: la pli grandan lumaĵon, por regi la tagon, kaj la malpli grandan lumaĵon, por regi la nokton, kaj la stelojn. 17 Kaj Dio starigis ilin sur la ĉiela firmaĵo, por ke ili lumu sur la teron, 18 kaj por ke ili regu la tagon kaj la nokton kaj faru diferencon inter la lumo kaj la mallumo. Kaj Dio vidis, ke ĝi estas bona. 19 Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la kvara tago. 20 Kaj Dio diris: La akvo aperigu moviĝantaĵojn, vivajn estaĵojn, kaj birdoj ekflugu super la tero, sub la ĉiela firmaĵo. 21 Kaj Dio kreis la grandajn balenojn, kaj ĉiujn vivajn estaĵojn moviĝantajn, kiujn aperigis la akvo, laŭ ilia speco, kaj ĉiujn flugilhavajn birdojn laŭ ilia speco. Kaj Dio vidis, ke ĝi estas bona. 22 Kaj Dio ilin benis, dirante: Fruktu kaj multiĝu, kaj plenigu la akvon en la maroj, kaj la birdoj multiĝu sur la tero. 23 Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la kvina tago. 24 Kaj Dio diris: La tero aperigu vivajn estaĵojn, laŭ ilia speco, brutojn kaj rampaĵojn kaj surterajn bestojn, laŭ ilia speco; kaj fariĝis tiel. 25 Kaj Dio kreis la bestojn de la tero, laŭ ilia speco, kaj la brutojn, laŭ ilia speco, kaj ĉiujn rampaĵojn de la tero, laŭ ilia speco. Kaj Dio vidis, ke ĝi estas bona. == La kreo de la homo == Jen la biblia rakonto: 26 Kaj Dio diris: Ni kreu homon laŭ Nia bildo, similan al Ni; kaj ili regu super la fiŝoj de la maro kaj super la birdoj de la ĉielo kaj super la brutoj, kaj super ĉiuj rampaĵoj, kiuj rampas sur la tero. 27 Kaj Dio kreis la homon laŭ Sia bildo, laŭ la bildo de Dio Li kreis lin; en formo de viro kaj virino Li kreis ilin. 28 Kaj Dio benis ilin, kaj Dio diris al ili: Fruktu kaj multiĝu, kaj plenigu la teron kaj submetu ĝin al vi, kaj regu super la fiŝoj de la maro kaj super la birdoj en la ĉielo, kaj super ĉiuj bestoj, kiuj moviĝas sur la tero. 29 Kaj Dio diris: Jen Mi donis al vi ĉiujn herbojn, kiuj semas semon, kiuj troviĝas sur la tuta tero, kaj ĉiujn arbojn, kiuj havas en si arban frukton, kiu semas semon; tio estu por vi manĝaĵo. 30 Kaj al ĉiuj bestoj de la tero kaj al ĉiuj birdoj de la ĉielo kaj al ĉiuj rampaĵoj sur la tero, kiuj havas en si vivan animon, la tutan verdan herbaĵon kiel manĝaĵon. Kaj fariĝis tiel. 31 Kaj Dio rigardis ĉion, kion Li kreis, kaj vidis, ke ĝi estas tre bona. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la sesa tago. Oni notu kiel la mondo estis kreita en ĝojo kvazaŭ Dio volus felicigi la kreaĵaron,kio poste estas eksplicite deklarita, rilate la homojn kaj rilate la supervivon ĉe Dio mem, en la Nova Testamento. Alia notindaĵo: Dio staras ekster sia kreaĵo, nenio komunas inter li kaj la kreaĵo: do ne eblas iu ajn konfuzo panteisma. Dio estas Dio kaj la homo restas homo. == Kosmogonio laŭ Islamo kaj Korano == Laŭ [[Islamo]], la [[Korano]] revivigis la koncepton pri kreado de la mondo intervene de Dio: tio estas asertata en la [[surao]] 2, versego 164, kaj ripetata en la surao 23, versegoj 12-12 rilate Adamon, kreita el argilo. En longdaŭra islamana kulturo la mondo havas originon, verke de Dio, el nenio kaj estas destinita al finiĝo. == Kosmogonio de Aborigenoj de [[Aŭstralio]] == Oni parolas pri la tempo kiel pri tempo de sonĝo, dum kiu la universo estis loĝata de antikvaj supernaturaj estaĵoj, el kiuj devenis la tempo de la rakontoj pri la mitoj. En tiu ''Dreamtime'' (angle) aŭ [[Tiukurpa]] (laŭ indiĝena lingvo) ŝajnas ke la kreado similas pli al ŝanĝiĝo aŭ kompletiĝo. Ŝanĝiĝo de ĉio, en kiu ĉiu estaĵo estas parto de tuto kaj ĉio estas egala, samvalora. Ligite al tiuj kosmogoniaj vidpunktoj, tiuj indiĝenoj ne havas, ekzemple, la koncepton pri propraĵo kaj tio kreis konfliktojn kun la koloniistoj kiuj pri ĝi havis eminente. La praaj aŭstraliaj mitoj prezentas pli vivsaĝecon ol respondon al la problemoj de la originoj. == Nordaj kosmogonioj == La kosmogonio laŭ la nordaj mitoj estas detale rakontita en [[Völuspá]], aŭ en la kanto de la vojaĝanto, poemo en versoj de [[Poezia Edda|Edda]]: ĉe la komenco ekzistis vastega abismo, [[ginnungagap]], kiu memorigas la ĥaoson de grekoj kaj la dezertan teron de la Biblio. Inter la senligaj elementoj okazis hazarda renkonto de varmo-fajro kun glacio-malvarmo el kio naskiĝas la unua giganto, ''Ymir'', el kiu la aliaj gigantoj kaj bovino [[Auðumla]]. Tiu ĉi lekante la salriĉan rokon malkaŝis unue homajn harojn poste integran homon... kies descendantoj kuniĝis kun la gigantino [[Bestla]]: el kiuj la dioj [[Odino]], Vili kaj Vé ktp. Sed la mito havas multege da nuancoj. Aldoniĝu la antikvaj kosmogoniaj mitoj de [[Finnlando]]. == Esoteraj kosmogonioj == Ekzemploj de esoteraj kosmogonioj estas: [[Gnostikismo]], [[Kabalo]], [[Sufiismo]], [[Teozofio]], [[Antropozofio]], [[Rozkrucismo]], kosmogonio de [[Max Heindel]], [[Urantio]]. == Sciencaj kosmogonioj == La prisciencaj [[teorio]]j liveras al la homa imagivo la elementojn por moderna kosmogonio. Tamen, la scienca kosmogonio kun kosmologio okupiĝas pri formiĝo kaj transformiĝo, kaj ties leĝoj, de planedoj, steloj kaj galaksioj laŭmodele, ekzemple, de [[Praeksplodo]]. Biologio, paralele, provas kombini teoriojn eksplikantajn la originon de la vivo kaj [[Evoluismo|evoluo de la vivo]], aparte oniajn tagojn pri la [[Evoluismo|sinteza teorio de la evoluado]]. La scienca teorioj liveras la plej versimilajn kaj [[Falsismo|falseblajn]] eksplikojn pri la observeblaj fenomenoj, sed ili ne liveras la antaŭfaktajn eventojn (kaj tio ne estas iliaj tasko): ekzemple, la analizo pri la spuroj de la Praeksplodo helpas aliri en la direkton de la epokoj de la unuaj ektransformiĝo de la materio; sed ne kapablas, ĝis hodiaŭ, koni la unuajn momentojn de tiu epoko kaj la ekestiĝo de la objekto «eksplodonta». Ĉu pro manko de sciencaj konceptoj aŭ pro objekto alirebla aliscience? La sciencaj teorioj estas el si mem ĉiam je sojlo de modifoj. Ekzemple, la modelo de Praeksplodo estis proponita de la [[abato Lemaître]]: pro diversaj motivoj, tiu ĉi (1927) estis la pioniro en la utiligado de la [[Ĝenerala relativeco]] formulita de [[Einstein]], kiu siavice hezitis antaŭ la eblaj konkludoj laŭ kiuj la universo estas en ekspansia fazo ĝuste laŭ sia teorio. Do, la modernaj sciencaj teorioj provantaj montri la evoluon de la fizikaj fenomenoj ne pritraktas la originon de la unua fenomeno. Tiu ĉi estas problemo de homo, ne de scienculo, aŭ problemo de la scienculo-homo. == Ĝenerala kritikaj rimarkoj == Oni notas ke ĉiuj kosmogonioj, krom tiuj ligitaj al monoteismo, ĉiam supozas ion materian antaŭekzistantan kiel konkretan fonon: la ago kreiva startas sur kaj post tio. Certe, ankaŭ por monoteistoj io antaŭas ĉion: sed io nemateria kio bezonas nenion por estigi el nenio. == Vidu ankaŭ == * [[Mitologio (mitaro)]] * [[Genezo]] * [[Unua kaŭzo]] * [[Kreismo]] * [[Kosmografio]] * [[Kosmologio]] * [[Inteligenta dezajno]] * [[Origina mito]] * [[Panteismo]] == Bibliografio == * Leïla Haddad kaj Guillaume Duprat, ''Mondes : mythes et images de l'univers'', Seuil, Paris 2006 * [[Jean-Marc Rouvière]], ''Brèves méditations sur la création du monde'', L'Harmattan, Paris 2006 * Alexandre Hislop, ''Les deux Babylones'', 1916 * (Itale) Katekismo de la katolika eklezio [http://www.vatican.va/archive/catechism_it/p1s2c1p4_it.htm]. {{Projektoj|ReVo=kosmog}} [[Kategorio:Kosmologio]] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Evolucio]] mqv6gmwvrcphw8hw33psxwv3wxojr5i 9478729 9478724 2026-09-20T06:00:10Z Sj1mor 12103 9478729 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Universe_expansion-en.svg|eta|La [[Praeksplodo|Praeksplodo-teorio]], kiu deklaras ke la universo origine disetendiĝis de altega aŭ senfina denseco, estas nuntempe vaste akceptita fare de [[Fizikisto|fizikistoj]].]] '''Kosmogonio''', el la greka ''«kosmo»'' (mondo) kaj «''γί(γ)νομαι / γέγονα»'' (generi), kutime estas tiele difinita de sciencaj vortaroj aŭ enciklopedioj: Scienco aŭ sistemo '''pri la formiĝo de la mondo'''. Paraleldevena [[kosmologio]], de la greka «''kosmo»'' (mondo) kaj ''«logos»'' (parolo, scio, scienco), male, koncernas la sciencon pri la ĝeneralaj leĝoj per kiuj la fizika mondo estas komprenebla kaj komprenata. Sur rakontoj pri kosmogonio sin fondas preskaŭ ĉiuj religioj kaj tradiciaj socioj, sed esee pri la ebla origino de la universo pritraktis ankaŭ filozofoj kaj prisciencaj pensuloj. Oni vidu, porekzemple, la implican kosmogonion de [[Heziodo]] kaj la kosmogonian koncepton de [[Georges-Louis Leclerc de Buffon|Buffon]]) kaj en la [[De rerum natura]] de [[Lukrecio]]. La nombraj [[legendo]]j pri la «kreado» aŭ formiĝo aŭ ekstiĝo de la dioj kaj de {{J|socia institucio}} apartenas al la kategorio ''[[Mito]]j fondantaj'', kies aktoroj fundamente rolas kiel idealaj figuroj kaj sentempaj modeloj. La multego de la rakontoj pri la estiĝo de la mondo, pravigitaj de teorioj pri la origino, ŝajnas obei al neanstataŭebla bezono priskribi kaj eble justigi la radikalajn ŝanĝiĝojn, en la observebla mondo, de la [[tero]] kaj de la homaj socioj. Ĉi-rilate antropologoj kiel [[Mircea Eliade]] en kosmogonioj kaptas «ekzemplan agado-modelon», nome io [[arketipo|arketipa]] en kiu la ĉefverko de la diversaj kreintoj liveras la devigan modelon imitendan ĉe la homoj. == La konstantoj en la skemo de la homa imago pri estiĝo de la mondo == La plejparto de tiuj mondestigaj mitoj entenas komunajn mensbildojn, [[simbolo]]jn kaj [[paradokso]]jn. Kiel: '''La [[esto]] kaj/aŭ la [[nenio]].''' La mitoj liveras diversajn versiojn pri la origino de la mondo: certaj encerbigas ke la mondo naskiĝis el si mem el la [[nenio]], aliaj imagigas ke ekstertempa estulo elpensis kaj kreis el nenio – senhoma, aŭ alispeca, ĉeesto – dum unu momento, aŭ laŭ ses tagoj (kiel en la [[Biblio]], en kiu tamen la ses tagoj funkcias nur kiel plastika memorigilo), aŭ laŭ longa serio de eventoj foje senpenaj kaj pacaj, foje konfliktaj kaj malplaĉaj. '''La mitologia [[Ĥaoso (mitologio)|ĥaoso]].''' La estiĝo de la mondo (foje harmonia, foje eĉ paradiza) estas ofte la rezulto de antagonismaj fortoj, kiel la ordo kaj la malordo, la lumo kaj la mallumo ktp. Tamen, kiel en la [[Teogonio]] de Heziodo, la origina antaŭekzistanta ĥaoso ne estas prezentata kiel la nenio aŭ kiel elementoj konfliktantaj inter ordo kaj malordo, sed prefere kiel entaĵo aŭ kunaĵo de elementoj ekharmoniiĝantaj, sed ankoraŭ miksitaj. '''Luktoj kaj [[ofero]].''' Oni rimarkas ke la nocio de ofero kaj lukto ofte marŝas asociitaj al la mita kreado de la mondo kaj vivantaro. Tiaskeme: la praenergio sin oferas por estigi la [[universo]]n. Kelkaj kosmogonioj priskribas [[gigantolukto]]jn (inter dioj, pratempaj antikvuloj, herooj), aŭ eksterordinarajn militojn. Foje en la mitoj de la origino troviĝas diaĵo kiu sin lasas mortigi por ke la nova kreaĵo aŭ institucio sukcesu. Eble la psiko obeas al iu nekontrolebla mekanismo. Kelkaj tiel tiun arketipan mekanismon travidas ankaŭ en la kristana kredo kie Dio homfariĝinta oferas sin mem, laŭ la doktrino de la [[Nova Testamento]] ([[Carl Gustav Jung]]). Ĉi-rilate, tamen, oni hastas precizigi ke, se jam en la [[Malnova Testamento]] la oferoj kaj holokaŭstoj estas apenaŭ tolerataj (oni vidu la psalmon 50 aŭ 51), en la Nova la oferanto kaj la oferato estas la samaj kaj ofero koncernas la tutan vivon de Jesuo Kristo, modelo de rilatoj inter Dio kaj la homo. La ofero estas sindoniĝo al Dio, ne ago celanta kvietigi la dian koleron. La eksteraj rolantoj (la kondamnitoj kaj mortigitoj) estigas okazaĵon dum kiu riveliĝas la anima sinteno de la sinoferanto [[René Girard]]). Do, la kristana ofero en la Nova Testamento eliras el la supra skemo. '''Kosma ovo.''' La [[kosma ovo]] kutime estas konceptata kiel ĝermo entenanta la potencialan universon, ekzemple ĉe [[orfeismo]]. Ĝi simbolas la periodan renoviĝon de la [[naturo]], la eblon de refariĝo de ĉio. La rompiĝo de la ovo allumigis la universon, laŭ mito en [[Ĉinio]], ĉe [[Keltoj]], ĉe Hindioj, ĉe Malilandanoj. '''La akvo.''' Simbolo de la vivo kaj [[pureco]], la akvo estas levita al unuatempa elemento ĉe la ''antaŭsokratoj'' [[Taleso]], kaj al renoviga elemento en la noaa [[Tutmonda diluvo|deluvo]], memortradiciitaj ĉe diversaj mitoj fondantaj kaj kosmogonioj. Ĝi memorigas al la homo lian feblecon fronte al la ĉiela potenco, kaj permesas la renovigon de la mondo danke al la plej bonaj homoj (la reĝo Manu, savita age de [[Viŝnuo]] kaj transformita al fiŝo, Noa savita per la [[Arkeo de Noa|arkeo]], [[Prometeo]]), [[Deŭkaliono]] filo de Prometeo, Pirra savita ... '''La arbo.''' Ankaŭ la arbo havas ion kreivan laŭ mitoj. Oni vidu la miton de la [[arbo de la vivo]], planto sankta kaj magia. Io simila troviĝas ankaŭ en la biblia [[Genezo]] (ĉapitroj unuaj), kie tamen la arboj kaŭzantaj supernaturajn efikojn, prosperigajn aŭ malprosperigajn, akiras tiun povon pro la tia decido, ne el si mem. En mito de filipinaj etnoj, el mambua giganta arbo, distranĉita de la beko de legenda birdo [[Sarimanoko]], eliris la unua viro kaj la unua virino, Malakas kaj Maganda. Laŭ la norda mitologio [[Yggdrasil]] estas la granda arbo sur kiu apogiĝas la naŭ mondoj. Ne mankas bestoj (fiŝoj, serpentoj, birdoj, leonoj...) kiuj liveras sian agadon aŭ sian korpon... por estiĝo de la mondo kaj homoj. '''Aliaj mitaj kosmogoniaj fontoj.''' En plej nombraj kosmogonioj, la kreantoj estas unu aŭ pluraj dioj, antropomorfisme imagitaj, kiuj estigas la mondon kaj la homaron per agvolo, per la vorto, gesto, blovo, aŭ per korpa membro aŭ sekreciadoj... == Etapoj laŭ la klasika kreado de la mondo == La plejparto de mitoj ekskludas/neekskludas antaŭsupozon pri nekreita universo, senŝanĝa kaj eterna; tamen, ĉiuj supozas etapojn en tia alekzistiĝo: * apero de la universo el nenio (latine: ''ex nihilo''), de la ĥaoso, de nekonataĵo aŭ estulo ekster la kadro de oniaj komprenaj spertoj; * naskiĝo de la [[tempo]] kaj de la [[spaco]], de la lumo kaj de la [[materio]]; * enveno de la vivo post kaj sekve de la miksaĵo de la elementoj (akvo, fajro, lumo ktp); * enmondiĝo de la homo; * eble de kreado de nova mondo post universa katastrofo. Aliaj mitoj eliras el la principo ke ĉiu naskiĝo kaj permorta malapero de la mondo estas kiel daŭra kreado. La tutaĵo de la mondo malaperas por lasi spacon al nova mondo kaj tio senfine. Ĉiu rekreado plektiĝas kun nova reenkarniĝo de [[Dio]]. La fizika korpo de Dio estus la universo tuta. Je ĉiu reenkarniĝo, Dio pliboniĝus kaj povus krei mondon pli perfektan ol la antaŭa. Flanke de la mitoj pri estiĝo de la mondo ĝemeliĝas tiuj pri la fino de la mondo kiu povas antaŭiri novan. == Kelkaj apartaj prikosmogoniaj mitoj == Kosmogonio de [[Antikva Egipto]]. La kosmogonio varias laŭ la regionoj depende de la rolo de la dioj protektantaj. [[Dosiero:Ra Barque.jpg|eta|[[Reo]] borde de sia ŝipo]] ''En la mito de [[Heliopolo]]:'' leviĝinta el origina maro (''noun''), emerĝas [[Reo]] kiu estas ankaŭ la suno [[Atoum]]... Sin masturbante li almondigas la sekon... kaj poste la malsekon: kaj pro ties kvazaŭseksa kuniĝo svarmas estaĵoj kaj estuloj, nediaj kaj diaj, inter kiuj [[Oziriso]] kaj [[Izisa]], kaj [[Setho]] kaj Nefti . La unuaj kuniĝantoj simbolus la vegerataran kreskiĝon dum la dua, simbolus malfekundecon. ''En la ciklo de [[Memfiso (Egiptio)|Memfiso]],'' ĉe la komenciĝo de la tempoj la demiurgo [[Ptaho]] leviĝinta el praoceano (''Noun''), ekkonsciiĝis pri sia ekzisto. Poste li prenis terkoton per kiu modelis la homon. Baldaŭ post tiu kreado li cedis sian postenon al sia posteulo Reo, nome la suno. Reo, sinjoro de Heliopolo, trakuras, ĉiutage sian reglandon liverante al la homaro donacojn kaj afablaĵojn. ''En la Alta Egipto,'' [[Amon-Reo|Amono]], patro de la ''diaj fondantoj'' de la mondo, fekundigis la ovon, el kiu elfluis la tuta vivantaro. == Kosmogonio de [[Mezopotamio]] == [[Dosiero:Mesopotamian cylinder seal impression.jpg|eta|Tablo prezentanta la Anunnaki]] La mitoj de la kreado, ĉe la [[Sumero|sumeroj]], enscenigas du praajn estaĵojn: unu inan, [[Tiamato]], la sala akvo, kaj alian viran, [[Apsuo]], sensala akvo. El ties kuniĝo naskiĝis ĉiuj dioj kiel [[Enlilo]], [[Adado]], [[Enkio]], [[Iŝtar]], [[Marduko]], sed ankaŭ la dioj dominantaj [[Annunaki]] kiuj ekspluatas la aliajn diojn ilin devigante labori por nutri ĉiujn diojn. La ĉiela volbo, la steloj, la tero, la supraĵoj... estis formitaj el la kadavro de Tiamato, en batalo mortigita de Marduko. Sekve siavice estis kreita la homo por ke li helpu la diojn kiam tiuj ĉi ribelis kontraŭ la dominantoj Annunaki. La homo estis aranĝita per [[argilo]] knedita el la karno kaj sango de iu dio oferita, stampante do en la kreaĵo ion dian. Oni vidu la epopeon de [[Gilgameŝ]]. Se tiujn mitojn kompari kun samkultura biblia teksto, emerĝas iuj malsamecoj: laŭ biblio, la homo ne estas kreita por servi, sed por kultivi kaj regi la ĝardenon kaj ĝui ties fruktojn; nenio dia lin similigas al diaĵo se ne per la dia bildo, kiu ne respektas la distancon el Dio; ne imageblas batalo inter dioj aŭ mortigitaj dioj; neniu dia ofero. == Greka-romana kosmogonio == [[Geo]] – [[Urano]] - [[Krono (dio)|Krono]]. Laŭ la teogonio de Heziodo, el ĥaoso generiĝis Geo, Eroto, la Tenebroj kaj la Nokto; Geo, la tero, generis Uranon, la ĉielon, kiu fekundigis la teron per siaj pluvoj... Kaj el tia «kuniĝo» naskiĝis la [[Titanoj]], inter kiuj Krono kaj la tri [[Ciklopo]]j kaj la [[Giganto (mitologio)|Giganto]]j kun la [[Hekatonkiro]]j (Centmanuloj). Laŭ [[Orfeismo]], la akvo kaj elementoj konstituis la teron, kaj tra diversaj diaj-naturaj reciprokaj influoj kaj kontaktoj fine Ĥaoso generis la Ovon el kiu fontiĝis Eroto, el kiu la luno kaj la suno kaj la nokto, kun kiu ĝi generis Uranon kaj Geon. La latinoj kutime ripetas la grekajn mitojn, == Hindia kosmogonio == La tempo kuras cikle: sinsekvas, do, ciklo de kreado kaj ciklo de detruado. Kiam [[Brahmao]] vekiĝas kaj malfermas la okulojn, la universo kaj ĉio en ĝi entenata kreiĝas dum detruiĝas kiam li endormiĝas. [[Viŝnuo]] protektas la universon dum [[Ŝivo]] ĝin enkondukas al perfekteco. La universo konita, do, estas sinsekvo de naskiĝo kaj detruiĝo. Laŭ iuj [[Hinduismo|hinduista]]j sektoroj la mondo estas nenio alia ol sonĝo de [[Trimurti]], ia iluzio, [[Māyā]]. == Monoteisma kosmogonio == Laŭ tiu koncepto la mondo estis kreita el nenio laŭvole de la kreinto, kiu por tion fari bezonis nenion: la kreaĵaro aperas, evoluas en tempo unudirekta. En tiu koncepto sin rekonas [[Judismo]], [[Kristanismo]] kaj [[Islamo]] kaj aliaj el tiuj devenantaj religiaj sistemoj. Emblemo de tiu kreado estas la biblia rakonto en la Genezo, kie baza koncepto estas kompletita en sinsekvaj libroj. La kreado de la universo. En la Biblio la mondo estas kreita en ses tagoj: tagoj iam interpretataj kiel periodoj de la ensceniĝo de la sinsekvaj kreaĵaro kiuj hodiaŭ oni preferas difini kiel frukto de la evoluo, kiu siavice estas jam konceptita kaj volita de la kreinto mem. Povas esti ke la verkistoj uzis tiun sestagan skemon por konvinki la homaron ripozi la sepan tagon. Dio, aŭ [[Javeo]] aŭ [[Eloim]], kreas per la vorto aŭ per vola ago, kiu estas la malpli peniga ago. Se tiu koncepto okulumis jam en la egiptia kulturo kie Reo estigas estaĵon per la vorto aŭ penso (kaj esprimoj aludantaj al sama intuicio troviĝas ankaŭ en la amerindiaj kulturoj - ĉe la tribo ''Popol Vub'', rimarkigita en la subindikata libro de T. Todorov), en la Biblio tiu volo kreanta aperas kiel la unika fonto de la kreo dum en tiuj kulturoj la volo-penso-vorto estas helpata de aliaj eksteraj materiaj elementoj (oni vidu la paslmon 32 (33): "... per la spiro de lia buŝo estiĝis ĝia tuta ekzistantaro". Jen la rakonto de la kreado de la unuaj kvin tagoj: Ĉapitro 1. 1 En la komenco Dio kreis la ĉielon kaj la teron. 2 Kaj la tero estis senforma kaj dezerta, kaj mallumo estis super la abismo; kaj la spirito de Dio ŝvebis super la akvo. 3 Kaj Dio diris: Estu lumo; kaj fariĝis lumo. 4 Kaj Dio vidis la lumon, ke ĝi estas bona; kaj Dio apartigis la lumon de la mallumo. 5 Kaj Dio nomis la lumon Tago, kaj la mallumon Li nomis Nokto. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, unu tago. 6 Kaj Dio diris: Estu firmaĵo inter la akvo, kaj ĝi apartigu akvon de akvo. 7 Kaj Dio kreis la firmaĵon, kaj apartigis la akvon, kiu estas sub la firmaĵo, de la akvo, kiu estas super la firmaĵo; kaj fariĝis tiel. 8 Kaj Dio nomis la firmaĵon Ĉielo. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la dua tago. 9 Kaj Dio diris: Kolektiĝu la akvo de sub la ĉielo en unu lokon, kaj aperu la sekaĵo; kaj fariĝis tiel. 10 Kaj Dio nomis la sekaĵon Tero, kaj la kolektiĝojn de la akvo Li nomis Maroj. Kaj Dio vidis, ke ĝi estas bona. 11 Kaj Dio diris: Kreskigu la tero verdaĵon, herbon, kiu naskas semon, fruktarbon, kiu donas laŭ sia speco frukton, kies semo estas en ĝi mem, sur la tero; kaj fariĝis tiel. 12 Kaj la tero elkreskigis verdaĵon, herbon, kiu naskas semon laŭ sia speco, kaj arbon, kiu donas frukton, kies semo estas en ĝi mem laŭ sia speco. Kaj Dio vidis, ke ĝi estas bona. 13 Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la tria tago. 14 Kaj Dio diris: Estu lumaĵoj en la ĉiela firmaĵo, por apartigi la tagon de la nokto, kaj ili prezentu signojn, tempojn, tagojn, kaj jarojn; 15 kaj ili estu lumaĵoj en la ĉiela firmaĵo, por lumi super la tero; kaj fariĝis tiel. 16 Kaj Dio faris la du grandajn lumaĵojn: la pli grandan lumaĵon, por regi la tagon, kaj la malpli grandan lumaĵon, por regi la nokton, kaj la stelojn. 17 Kaj Dio starigis ilin sur la ĉiela firmaĵo, por ke ili lumu sur la teron, 18 kaj por ke ili regu la tagon kaj la nokton kaj faru diferencon inter la lumo kaj la mallumo. Kaj Dio vidis, ke ĝi estas bona. 19 Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la kvara tago. 20 Kaj Dio diris: La akvo aperigu moviĝantaĵojn, vivajn estaĵojn, kaj birdoj ekflugu super la tero, sub la ĉiela firmaĵo. 21 Kaj Dio kreis la grandajn balenojn, kaj ĉiujn vivajn estaĵojn moviĝantajn, kiujn aperigis la akvo, laŭ ilia speco, kaj ĉiujn flugilhavajn birdojn laŭ ilia speco. Kaj Dio vidis, ke ĝi estas bona. 22 Kaj Dio ilin benis, dirante: Fruktu kaj multiĝu, kaj plenigu la akvon en la maroj, kaj la birdoj multiĝu sur la tero. 23 Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la kvina tago. 24 Kaj Dio diris: La tero aperigu vivajn estaĵojn, laŭ ilia speco, brutojn kaj rampaĵojn kaj surterajn bestojn, laŭ ilia speco; kaj fariĝis tiel. 25 Kaj Dio kreis la bestojn de la tero, laŭ ilia speco, kaj la brutojn, laŭ ilia speco, kaj ĉiujn rampaĵojn de la tero, laŭ ilia speco. Kaj Dio vidis, ke ĝi estas bona. == La kreo de la homo == Jen la biblia rakonto: 26 Kaj Dio diris: Ni kreu homon laŭ Nia bildo, similan al Ni; kaj ili regu super la fiŝoj de la maro kaj super la birdoj de la ĉielo kaj super la brutoj, kaj super ĉiuj rampaĵoj, kiuj rampas sur la tero. 27 Kaj Dio kreis la homon laŭ Sia bildo, laŭ la bildo de Dio Li kreis lin; en formo de viro kaj virino Li kreis ilin. 28 Kaj Dio benis ilin, kaj Dio diris al ili: Fruktu kaj multiĝu, kaj plenigu la teron kaj submetu ĝin al vi, kaj regu super la fiŝoj de la maro kaj super la birdoj en la ĉielo, kaj super ĉiuj bestoj, kiuj moviĝas sur la tero. 29 Kaj Dio diris: Jen Mi donis al vi ĉiujn herbojn, kiuj semas semon, kiuj troviĝas sur la tuta tero, kaj ĉiujn arbojn, kiuj havas en si arban frukton, kiu semas semon; tio estu por vi manĝaĵo. 30 Kaj al ĉiuj bestoj de la tero kaj al ĉiuj birdoj de la ĉielo kaj al ĉiuj rampaĵoj sur la tero, kiuj havas en si vivan animon, la tutan verdan herbaĵon kiel manĝaĵon. Kaj fariĝis tiel. 31 Kaj Dio rigardis ĉion, kion Li kreis, kaj vidis, ke ĝi estas tre bona. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la sesa tago. Oni notu kiel la mondo estis kreita en ĝojo kvazaŭ Dio volus felicigi la kreaĵaron,kio poste estas eksplicite deklarita, rilate la homojn kaj rilate la supervivon ĉe Dio mem, en la Nova Testamento. Alia notindaĵo: Dio staras ekster sia kreaĵo, nenio komunas inter li kaj la kreaĵo: do ne eblas iu ajn konfuzo panteisma. Dio estas Dio kaj la homo restas homo. == Kosmogonio laŭ Islamo kaj Korano == Laŭ [[Islamo]], la [[Korano]] revivigis la koncepton pri kreado de la mondo intervene de Dio: tio estas asertata en la [[surao]] 2, versego 164, kaj ripetata en la surao 23, versegoj 12-12 rilate Adamon, kreita el argilo. En longdaŭra islamana kulturo la mondo havas originon, verke de Dio, el nenio kaj estas destinita al finiĝo. == Kosmogonio de Aborigenoj de [[Aŭstralio]] == Oni parolas pri la tempo kiel pri tempo de sonĝo, dum kiu la universo estis loĝata de antikvaj supernaturaj estaĵoj, el kiuj devenis la tempo de la rakontoj pri la mitoj. En tiu ''Dreamtime'' (angle) aŭ [[Tiukurpa]] (laŭ indiĝena lingvo) ŝajnas ke la kreado similas pli al ŝanĝiĝo aŭ kompletiĝo. Ŝanĝiĝo de ĉio, en kiu ĉiu estaĵo estas parto de tuto kaj ĉio estas egala, samvalora. Ligite al tiuj kosmogoniaj vidpunktoj, tiuj indiĝenoj ne havas, ekzemple, la koncepton pri propraĵo kaj tio kreis konfliktojn kun la koloniistoj kiuj pri ĝi havis eminente. La praaj aŭstraliaj mitoj prezentas pli vivsaĝecon ol respondon al la problemoj de la originoj. == Nordaj kosmogonioj == La kosmogonio laŭ la nordaj mitoj estas detale rakontita en [[Völuspá]], aŭ en la kanto de la vojaĝanto, poemo en versoj de [[Poezia Edda|Edda]]: ĉe la komenco ekzistis vastega abismo, [[ginnungagap]], kiu memorigas la ĥaoson de grekoj kaj la dezertan teron de la Biblio. Inter la senligaj elementoj okazis hazarda renkonto de varmo-fajro kun glacio-malvarmo el kio naskiĝas la unua giganto, ''Ymir'', el kiu la aliaj gigantoj kaj bovino [[Auðumla]]. Tiu ĉi lekante la salriĉan rokon malkaŝis unue homajn harojn poste integran homon... kies descendantoj kuniĝis kun la gigantino [[Bestla]]: el kiuj la dioj [[Odino]], Vili kaj Vé ktp. Sed la mito havas multege da nuancoj. Aldoniĝu la antikvaj kosmogoniaj mitoj de [[Finnlando]]. == Esoteraj kosmogonioj == Ekzemploj de esoteraj kosmogonioj estas: [[Gnostikismo]], [[Kabalo]], [[Sufiismo]], [[Teozofio]], [[Antropozofio]], [[Rozkrucismo]], kosmogonio de [[Max Heindel]], [[Urantio]]. == Sciencaj kosmogonioj == La prisciencaj [[teorio]]j liveras al la homa imagivo la elementojn por moderna kosmogonio. Tamen, la scienca kosmogonio kun kosmologio okupiĝas pri formiĝo kaj transformiĝo, kaj ties leĝoj, de planedoj, steloj kaj galaksioj laŭmodele, ekzemple, de [[Praeksplodo]]. Biologio, paralele, provas kombini teoriojn eksplikantajn la originon de la vivo kaj [[Evoluismo|evoluo de la vivo]], aparte oniajn tagojn pri la [[Evoluismo|sinteza teorio de la evoluado]]. La scienca teorioj liveras la plej versimilajn kaj [[Falsismo|falseblajn]] eksplikojn pri la observeblaj fenomenoj, sed ili ne liveras la antaŭfaktajn eventojn (kaj tio ne estas iliaj tasko): ekzemple, la analizo pri la spuroj de la Praeksplodo helpas aliri en la direkton de la epokoj de la unuaj ektransformiĝo de la materio; sed ne kapablas, ĝis hodiaŭ, koni la unuajn momentojn de tiu epoko kaj la ekestiĝo de la objekto «eksplodonta». Ĉu pro manko de sciencaj konceptoj aŭ pro objekto alirebla aliscience? La sciencaj teorioj estas el si mem ĉiam je sojlo de modifoj. Ekzemple, la modelo de Praeksplodo estis proponita de la [[abato Lemaître]]: pro diversaj motivoj, tiu ĉi (1927) estis la pioniro en la utiligado de la [[Ĝenerala relativeco]] formulita de [[Einstein]], kiu siavice hezitis antaŭ la eblaj konkludoj laŭ kiuj la universo estas en ekspansia fazo ĝuste laŭ sia teorio. Do, la modernaj sciencaj teorioj provantaj montri la evoluon de la fizikaj fenomenoj ne pritraktas la originon de la unua fenomeno. Tiu ĉi estas problemo de homo, ne de scienculo, aŭ problemo de la scienculo-homo. == Ĝenerala kritikaj rimarkoj == Oni notas ke ĉiuj kosmogonioj, krom tiuj ligitaj al monoteismo, ĉiam supozas ion materian antaŭekzistantan kiel konkretan fonon: la ago kreiva startas sur kaj post tio. Certe, ankaŭ por monoteistoj io antaŭas ĉion: sed io nemateria kio bezonas nenion por estigi el nenio. == Vidu ankaŭ == * [[Mitologio (mitaro)]] * [[Genezo]] * [[Unua kaŭzo]] * [[Kreismo]] * [[Kosmografio]] * [[Kosmologio]] * [[Inteligenta dezajno]] * [[Origina mito]] * [[Panteismo]] == Bibliografio == * Leïla Haddad kaj Guillaume Duprat, ''Mondes : mythes et images de l'univers'', Seuil, Paris 2006 * [[Jean-Marc Rouvière]], ''Brèves méditations sur la création du monde'', L'Harmattan, Paris 2006 * Alexandre Hislop, ''Les deux Babylones'', 1916 * (Itale) Katekismo de la katolika eklezio [http://www.vatican.va/archive/catechism_it/p1s2c1p4_it.htm]. {{Projektoj|ReVo=kosmog}} [[Kategorio:Kosmologio]] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Evolucio]] ld6ovl3bv0v1w07mgdpsalu4sghx7h6 3 317572 9478623 9477102 2026-09-19T21:29:59Z MediaWiki message delivery 89331 /* Traduksciigo: Event:Wiki Loves Peace */ nova sekcio 9478623 wikitext text/x-wiki [[/arkivo 2023]] {{teksto en skatolo - komenco|1=Traduksciigoj ekde 2024 02 17}} == Traduksciigo: VisualEditor/Newsletter/2023/February == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2023/February|VisualEditor/Newsletter/2023/February]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2023%2FFebruary&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 23:54, 17 feb. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2023-02-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Legal Department is starting a feedback cycle to discuss updating the Wikimedia Terms of Use on February, 21. We would like to hear from communities all over the world. Your help in translating a banner is very much appreciated. It is just 19 words in two sentences. Due to technical reasons the link above leads to a landing page. To translate the banner directly, please click https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-wmftou2023&amp;language=abc Thank you for your help! </div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 20:09, 20 feb. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: $1 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:$1|$1]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. Please help us with this group page.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:41, 22 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimédiens du Burkina Faso == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translating this page</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:44, 22 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimédiens du Burkina Faso == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help translate this page</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:50, 22 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Access to temporary account IP addresses FAQ == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Access to temporary account IP addresses FAQ|Access to temporary account IP addresses FAQ]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Access+to+temporary+account+IP+addresses+FAQ&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:34, 31 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == VikiPrintempo COE 2023 == Saluton! Ĉu vi eble partoprenos [[Projekto:VikiPrintempo_COE_2023/Partoprenu |VikiPrintempon COE 2023]]? (Artikoloj pri Centra kaj Orienta Eŭropo.) Estas tempo ĝis la fino de majo. - [[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 08:24, 18 apr. 2023 (UTC) == Traduksciigo: Movement Charter == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:58, 18 maj. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: WWC2023/Scholarship == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 21:40, 26 jun. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Sandra Hanbo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+committee%2FNominatons%2F2023%2FAnnouncement+-+new+members&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+committee%2FNominatons%2F2023%2FAnnouncement+-+new+members&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">We are hoping to send this message globally using MassMessage once the Board made official announcement, which will be linked later. </div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:15, 27 jun. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki|Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Category%3AMoved+to+Wikimedia+Foundation+Governance+Wiki&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Category%3AMoved+to+Wikimedia+Foundation+Governance+Wiki&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Many WMF policies have been moved to foundation wiki and their local counterparts are blanked and redirected. This category should be created to keep everything together.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 16:12, 29 jun. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Massive changes to the pages. Would require a review to keep information updated as per the English version.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:45, 23 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Movement Charter == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Requires an update/review.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 06:34, 27 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Trust and Safety == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Trust and Safety|Trust and Safety]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Would require a review and update on existing policy</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 14:54, 27 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Movement Charter/Navbox == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Movement Charter/Navbox|Template:Movement Charter/Navbox]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template for Movement Charter, assist to translate to your language.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:51, 29 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Basic information == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Basic information|Template:Basic information]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABasic+information&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABasic+information&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template about the Wikimedia world and its relevant polices.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 08:37, 29 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated page. Kindly assist to update.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:50, 2 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Bot policy == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Bot policy|Bot policy]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot+policy&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot+policy&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global policy, requires a check &amp; minor updates is needed.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 09:13, 6 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: $1 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:$1|$1]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Assist to translate welcome template</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 14:49, 6 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Blocked user == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Information page about blocked users, please check and translate into your language. Thanks.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:41, 7 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Movement Charter/Community Consultation == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter/Community Consultation|Movement Charter/Community Consultation]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated. Requires review and translation.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:18, 10 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Movement Charter/Frequently Asked Questions == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter/Frequently Asked Questions|Movement Charter/Frequently Asked Questions]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FFrequently+Asked+Questions&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:26, 10 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Interwiki map header == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Interwiki map header|Template:Interwiki map header]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInterwiki+map+header&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInterwiki+map+header&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:15, 16 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Billinghurst@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:FormerAffiliate == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:FormerAffiliate|Template:FormerAffiliate]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template indicating former affiliates. Please assist to translate into your language.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 08:01, 26 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Disambiguation == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Disambiguation|Template:Disambiguation]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Widely used disambiguation template. Please assist to translate into your language.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:53, 1 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Blocked user == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated content. Please assist to translate to your language.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:37, 2 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Bot == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Bot|Bot]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:48, 2 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wiktionary == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:48, 2 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikiquote == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikiquote|Wikiquote]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly assist to check and translate the page. Also, proceed to [https://translatewiki.net/ translatewiki] to translate the remaining interface languages for [[Template:Int]] used on this page.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:52, 7 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Communications == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Communications|Template:Communications]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACommunications&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACommunications&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Important nav template for [[Wikimedia Foundation Communications Department]]. Kindly assist to translate.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 09:19, 9 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Unified login == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains multiple outdated translation units. Please assist to check and translate them.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 15:16, 10 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">I have made the image translatable because there is a Japanese version of the image at [[:File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 ja.gif]]. You can use the image that you think is best for your language. It is possible that one short sentence will be added to this message, but no other changes are expected. This message will be sent to most wikis next week.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 21:39, 15 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Founding principles == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Founding principles|Founding principles]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Founding+principles&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated text. Kindly assist to translate.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:31, 18 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FFAQ&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is a FAQ related to a big change that will affect all wikis next year. Please translate it into your favorite languages, and please also share this link with other Wikimedians so they will know about it. There is one empty section on the page. I hope to have that information finished next week. Please feel free to start translating now.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:45, 23 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: WikiWomenCamp 2023 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=fr&action=page traduki al franca] La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:14, 6 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Asaf (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2FCommittee+appointments%2FAnnouncement%2FShort&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2FCommittee+appointments%2FAnnouncement%2FShort&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">:Hello everyone, ::Today I ask for your help translating 105 words. ::Although the message seeks an English speaker, we hope to reach a wider audience through translations. :Thank you for your time and ongoing translation efforts. :[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 16:59, 7 okt. 2023 (UTC)''</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 16:59, 7 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 06:21, 16 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 01:06, 25 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:Policies and guidelines == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 08:45, 13 jan. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Ombuds commission == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:50, 21 jan. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia committees == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia committees|Wikimedia committees]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+committees&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+committees&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:15, 21 jan. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Threats of harm == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Threats of harm|Threats of harm]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 07:21, 4 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikidata == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikidata|Wikidata]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:44, 11 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Staff group == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Staff group|Staff group]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Staff+group&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Staff+group&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:08, 11 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: User groups == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:User groups|User groups]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User+groups&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User+groups&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:31, 11 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Two-factor authentication == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:49, 12 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:Babylon == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:Babylon|Meta:Babylon]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 10:51, 18 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Global interface editors == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Global interface editors|Global interface editors]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+interface+editors&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+interface+editors&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global group has been renamed, please update the translations accordingly.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:50, 19 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Signature == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Signature|Help:Signature]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:21, 21 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Amical Wikimedia == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 06:28, 23 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> {{teksto en skatolo - fino}} == Memorigo == Saluton, kara. Ĉu vi vidis la notojn al vi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Lingv/Informkesto]]?? Mi frostigis la principe jam deciditan forigon por doni al vi ŝancon esprimiĝi kaj doni konsilon, sed iam la frostigo aspektos neglekto de demokratieco, do mi vere petus vin doni konsilon, kiel procedi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 25 feb. 2024 (UTC) :Kara, mi vidas ke vi ĵus redaktis. Ĉu vi intence bojkotas savon de la eksa projekto pri [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Lingv/Informkesto]]? Tian blokon mi opinius malsaĝa, ĉar la tuta atendado pri via konsilo nur celis ne facilanime forĵeti valoran laboron de la pasinto. - Kaj flanke, pardonu ke mi ĵus enkestigis la aktuale multegajn robotajn sciigojn en via paĝo: ĉu vi vere havas la superrigardon pri via diskutpaĝo, se tiom da robotaj sciigoj ŝtopas ĝin??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:06, 2 mar. 2024 (UTC) {{teksto en skatolo - komenco|1=Traduksciigoj ekde 2024 02 27}} == Traduksciigo: Wikidata/Development == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikidata/Development|Wikidata/Development]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata%2FDevelopment&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata%2FDevelopment&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 12:50, 27 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Global bans == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 08:40, 29 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2FLegal&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2FLegal&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:48, 2 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> {{teksto en skatolo - fino}} == Traduksciigo: Wikivoyage == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikivoyage|Wikivoyage]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikivoyage&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikivoyage&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 08:27, 5 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:53, 7 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Small Wiki Monitoring Team == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Small Wiki Monitoring Team|Small Wiki Monitoring Team]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:51, 16 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Steward election status == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 19:02, 18 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Kaganer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Steward election status == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Outdated text which may mislead users, please assist to update at your earliest convenience.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:53, 19 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team|Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AKnowledge+Sharing%2FConnect%2FTeam&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AKnowledge+Sharing%2FConnect%2FTeam&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-03-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is not urgent, but the Let's Connect Working Group team and I (Program Lead) would love if the entire page was translated. Please message letsconnect@wikimedi.org or Cassie Casares ccasares@wikimedia.org if you have any questions or concerns. </div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 22:40, 19 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:CCasares (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 07:45, 23 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Special global permissions/Seealso == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Special global permissions/Seealso|Template:Special global permissions/Seealso]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:24, 1 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Movement Charter/Content/One-page draft == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter/Content/One-page draft|Movement Charter/Content/One-page draft]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FOne-page+draft&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-04-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 15:46, 2 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page contains outdated information. Please assist in updating the page to prevent confusion.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:48, 19 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Fundraising/Translation == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Fundraising/Translation|Fundraising/Translation]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 14:11, 25 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 27 apr. 2024 (UTC) ==Zweig== Saluton. Se ne estas koresponda artikolo de [[Lotte kaj Stefan Zweig : vojaĝoj al Ameriko]] en alia lingvo, bv aldoni la ŝablonon Unua. Se estas koresponda artikolo, bv uzi Aldoni ligilojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:14, 29 apr. 2024 (UTC) == Traduksciigo: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2024%2FAnnouncement+%E2%80%93+results&language=fr&action=page traduki al franca] La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-05-17. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:16, 10 maj. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM) == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Community+Affairs+Committee%2FProcedure+for+Sibling+Project+Lifecycle%2FInvitation+for+feedback+%28MM%29&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-05-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 16:38, 21 maj. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:15, 27 maj. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Movement Charter draft == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Movement Charter draft|Template:Movement Charter draft]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter+draft&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-06-11. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:41, 8 jun. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Movement Charter == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:31, 12 jun. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia LGBT+/Portal == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 10:03, 30 jun. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines|Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FVoter+eligibility+guidelines&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FVoter+eligibility+guidelines&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:43, 2 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Strategy == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Strategy|Strategy]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 14:27, 7 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:Shortcut == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:Shortcut|Meta:Shortcut]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AShortcut&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AShortcut&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 15:31, 7 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia and Libraries User Group == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group|Wikimedia and Libraries User Group]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 16:04, 7 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals|Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group%2FMission+and+goals&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group%2FMission+and+goals&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 09:20, 8 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024|Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Women%2FSheSaid%2FSheSaid+2024&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Women%2FSheSaid%2FSheSaid+2024&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 09:56, 8 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 20:36, 8 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing|User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AJohannes+Richter+%28WMDE%29%2FSub-referencing&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AJohannes+Richter+%28WMDE%29%2FSub-referencing&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-08-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Dear translators, Wikimedia Deutschland is currently developing a new feature for referencing ([[WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]). Development will still take a while, but we'll send an announcement to the global communities soon, in order to let them know in advance and ask for feedback. Thanks for helping us translate this mass message!</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 12:01, 9 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannnes89@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:What Meta is not == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:What Meta is not|Meta:What Meta is not]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AWhat+Meta+is+not&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AWhat+Meta+is+not&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Meta-Wiki guideline page</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 14:03, 15 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:Administrators/Removal (inactivity) == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:Administrators/Removal (inactivity)|Meta:Administrators/Removal (inactivity)]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 06:37, 18 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Blue button == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Blue button|Template:Blue button]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABlue+button&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 10:12, 18 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:User groups == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:User groups|Template:User groups]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUser+groups&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:59, 18 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Guideline == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Guideline|Template:Guideline]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AGuideline&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 01:32, 19 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Keeping events safe == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Keeping events safe|Keeping events safe]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Keeping+events+safe&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Keeping+events+safe&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:18, 19 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety|Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation%2FLegal%2FCommunity+Resilience+and+Sustainability%2FTrust+and+Safety&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation%2FLegal%2FCommunity+Resilience+and+Sustainability%2FTrust+and+Safety&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:39, 19 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Argentina == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto, franca kaj angla ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Argentina|Wikimedia Argentina]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=fr&action=page traduki al franca] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=en&action=page traduki al angla] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 07:09, 20 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Amical Wikimedia == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:59, 22 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Ombuds commission == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:29, 23 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: WikiGap == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:WikiGap|WikiGap]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiGap&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiGap&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 06:27, 23 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Steward requests/Global/block-header == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 12:50, 25 sep. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Changing username == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 10:49, 27 okt. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wiktionary == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 11:52, 13 dec. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure|Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 12:29, 22 dec. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Deoband Community Wikimedia/News == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Deoband Community Wikimedia/News|Deoband Community Wikimedia/News]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FNews&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FNews&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 17:33, 27 dec. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Aafi (DCW)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Policy-cross-project == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Policy-cross-project|Template:Policy-cross-project]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 09:12, 30 dec. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 08:07, 26 jan. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Unified login == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 06:05, 23 mar. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Two-factor authentication == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 23:50, 3 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Tech/News == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Tech/News|Tech/News]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 01:30, 13 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj == Saluton! * [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] denove plene funkcias. * Ĉu eble indus ŝovi la paĝon al "publika parto" de la vikipedio, do nomspaco </code>Vikipedio:</code> ? * Mi ŝovis viajn aldonajn kodojn al [[Ŝablono:KromajLingvokodoj]], bv ĝustigu kaj aldonu kodojn nur tie. Ŝablono "Lingv" estas forigenda, kaj parte eĉ jam forigita (parte tro frue ...), kaj "LingvA" kaj "LingvR" konsentite ne estas subpaĝoj de ĝi, sed kopioj de tiaj subpaĝoj ili estas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 16 apr. 2025 (UTC) == Traduksciigo: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 15:30, 23 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: User:Keegan (WMF)/EGCharter closing == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/EGCharter closing|User:Keegan (WMF)/EGCharter closing]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FEGCharter+closing&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FEGCharter+closing&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2025-04-29. <div lang="en" class="mw-content-ltr">If you have some time to translate this message that will be sent to the communities prior to the close of the vote, it would be of great benefit.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 03:18, 26 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2025-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I'm sorry for the short notice, details for the election came together at the last minute.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 18:53, 14 maj. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the information page of 2025 U4C election. Please help with translation; your contributions will be greatly appreciated.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 15:09, 19 maj. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Incident Reporting System == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 03:53, 2 aŭg. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Affiliate recognition pause notice 2025 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Affiliate recognition pause notice 2025|Template:Affiliate recognition pause notice 2025]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 15:33, 30 aŭg. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:Deletion policy == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 07:07, 15 sep. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation website == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation website|Wikimedia Foundation website]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 05:47, 29 sep. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ|Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+v.+National+Security+Agency%2FFAQ&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 05:39, 7 okt. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:AffCom == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 04:55, 30 okt. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Cat main == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Cat main|Template:Cat main]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 06:12, 6 nov. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Two-factor authentication == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 03:09, 6 dec. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 22:30, 14 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 11:02, 15 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Global username policy == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Global username policy|Global username policy]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+username+policy&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+username+policy&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Global username policy. Thank you very much!</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 14:25, 15 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Event:Queer Women in Arts == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Event:Queer Women in Arts|Event:Queer Women in Arts]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AQueer+Women+in+Arts&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AQueer+Women+in+Arts&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Event:Queer Women in Arts. Thanks!</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 19:11, 18 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Mission == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Mission|Mission]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 02:15, 28 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026|Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-03-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi translators, The EduWiki Hub is seeking your support to help translate the Meta page for the EduWiki Knowledge Showcase (March 2026) into Portuguese, Spanish, French, Hindi, and Arabic The event will take place on 24 March 2026, and translations will help make it accessible to more communities. Thank you for your support. Kind regards, Barakat, for the EduWiki Hub.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 12:56, 17 mar. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:BAdegboye (EdWH)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Community Wishlist == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Community Wishlist|Community Wishlist]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Community+Wishlist&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Greetings! I kindly ask for your help in translating and adapting the Article guidance [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. You can find the step by step instructions on how to translate them in this link: https://www.mediawiki.org/wiki/Article_guidance#Adapting_a_sample_outline_in_a_Wikipedia The [[mw:Article guidance|Article guidance]] feature will soon be available in your Wikipedia and is designed to help less experienced editors create well-structured, policy-compliant articles. Please prioritise translating the following 10 article outlines: * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Person Project:ArticleGuidance/Person] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Politician Project:ArticleGuidance/Politician] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Sportsperson Project:ArticleGuidance/Sportsperson] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Human_Settlement Project:ArticleGuidance/Human Settlement] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Film Project:ArticleGuidance/Film] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Musician Project:ArticleGuidance/Musician] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Actor Project:ArticleGuidance/Actor] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Animal Project:ArticleGuidance/Animal] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Sports_Club Project:ArticleGuidance/Sports Club] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Video_Game Project:ArticleGuidance/Video Game] </div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 20:10, 8 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 00:28, 15 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2026%2FVote+now&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2026%2FVote+now&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-05-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 21:17, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Global locks == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Global locks|Global locks]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 01:45, 7 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Affiliations Committee/Rules of Procedure == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Affiliations Committee/Rules of Procedure|Affiliations Committee/Rules of Procedure]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Affiliations+Committee%2FRules+of+Procedure&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 07:30, 14 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Event:Open Heritage-Wikidata Contest == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Event:Open Heritage-Wikidata Contest|Event:Open Heritage-Wikidata Contest]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-08-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, We are looking forward to translating this page. We highly appreciate your support Best</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 18:54, 10 aŭg. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:SanBonne@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya|Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 21:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: NARWHAL/August 2026 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:NARWHAL/August 2026|NARWHAL/August 2026]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-NARWHAL%2FAugust+2026&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 18:00, 7 sep. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Bengali Wikipedia == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Bengali Wikipedia|Bengali Wikipedia]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bengali+Wikipedia&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bengali+Wikipedia&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 11:15, 17 sep. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Event:Wiki Loves Peace == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Event:Wiki Loves Peace|Event:Wiki Loves Peace]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWiki+Loves+Peace&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWiki+Loves+Peace&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-09-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello there! I hope this message finds you well. I am Raydann, Wikimedian in Residence at the United Nations Office for Disarmament Affairs (UNODA), and organizer of Wiki Loves Peace. I would like to kindly ask for help with translating Wiki Loves Peace into additional languages. As the campaign is intended to be a global initiative, having multiple languages will be important in helping communities around the world learn about the campaign and participate in it. If you have some time to spare, I would be very grateful if you could help translate the campaign pages and messages into your language. Thank you very much!</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 21:29, 19 sep. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Raydann@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> 9epm6d2i0aid01b2zwt98dteeke1dv9 0 318080 9478842 8723927 2026-09-20T08:53:58Z Sj1mor 12103 9478842 wikitext text/x-wiki "'''Pontifikaj Universitatoj''' estas universitatoj establitaj por la esploro pri sanktaj studobjektoj aŭ koneksaj kun sanktaĵoj, kaj por science instrui la studentojn en la samaj studobjektoj” (kanono. 815) fare de la [[Katolika Eklezio]]. Tiurilate la kanono 816 preskribas, ke la “Universitatoj kaj Ekleziaj Fakultatoj povas esti establitaj nur se starigitaj de la [[Sankta Seĝo|Apostola Seĝo]] aŭ de tiu aprobitaj“; nur al ĝi apartenas la rajton de la supera regado. “Neniu Universitato kaj Fakultato, kiu ne estus establita aŭ aprobita de la Apostola Seĝo, <ref> Laŭ difino proklamata en la kanono 361 de la nova Kodo de Kanona Juro: “Per la nomo de Apostola Sidejo aŭ Sankta Seĝo estas intencitaj ne nur la Roma Pontifiko, sed ankaŭ, se ne dedukteblas malsame el la naturo de la koncernato, La Ŝtatsekretariejo, la Konsilo por Publikaj Aferoj de la Eklezio kaj ceteraj Organismoj de la Roma Kurio”. </ref>, rajtas valide atribui akademiajn studtitolojn kun kanonaj efikoj (Kanono 817)”. Tial la Pontifikaj Universitatoj estas [[Jura persono|juraj personoj]] publikaj kanone starigitaj kaj estas normataj de la libro III de [[Codex Iuris Canonici]] pritraktanta pri “De Ecclesia munere docendi” (kanono 815). Ĉiu pontifika universitato funkcias en sia strukturo per [[Universitato|akademiaj aŭtoritatoj]], [[Kolegio de la docentoj]] kiu karakteriziĝas per internacieco de siaj komponantoj per kiu ekzaltiĝas la tutmonda inspiro de la pontifika instruado, la [[Akademia Senato]], [[Oficialaro]]. Patrono de la ateneo estas la ''Granda Kanceliero''; ne povas manki do [[Rektoro]], Dekanoj de la fakultatoj <ref> Estas tasko de la Fakultatodekano koncedi dispensojn de kursoj jam vizititaj aŭ integri la studplanon vizititan aliloke kun kursoj aŭ ekzamenoj antaŭviditaj de malsamaj aliuniversitataj programoj </ref>, Institutestroj, el kiuj kune konstituiĝas la “Akademiaj Aŭtoritatoj”. La akademia docentaro establiĝas per Fakultatestroj, Dekanoj, Profesoroj stabilaj, Profesoroj emeritaj, stabiligitaj, ŝarĝitaj, invititaj, kaj plue per Asistantoj ordinaraj aŭ volontaj aŭ liberaj. La oficialaro, male, estas prezidita de la Ĝenerala Sekretario. La juĝadoj de ekzamenpartoj kaj finaj provoj estas esprimitaj en “tridekdekonoj” aŭ “naŭdekdekonoj” kiuj siavice esprimas la jenajn kvalifikojn: PROBATUS (aprobita), BENE PROBATUS (bone aprobita), KUM LAUDE PROBATUS (kun laŭdo aprobita), PROBATUS MAGNA CUM LAUDO (kun granda laŭdo aprobita), SUMMA CUM LAUDO (kun plej granda laŭdo). == Akademiaj gradoj == [[Dosiero:Emblem of the Papacy SE.svg|dekstra|eta|200px|Emblemo de la [[Sankta Seĝo]].]] Kiel aliaj Teologia [[Fakultato|teologiaj fakultatoj]], la Pontifikaj Universitatoj dividas la studojn per tri cikloj: la unua, tempodaŭre malsama, kiu ĉe la fino oni akiras “[[Bakalaŭro]]n”, la dua asignas “[[Licencio]]n“ kaj fine la tria magistrigas per “[[Doktorigo]]”. La ciklodaŭro varias laŭ ne egalaj statusoj de la diversaj pontifikaj universitatoj. En [[Italio]] la akademiaj gradoj pri teologio kaj pri aliaj ekleziaj sciencobjektoj, interkonsentitaj inter la Partoj, akiritaj ĉe la fakultatoj aprobitaj de la Sankta Seĝo, agnoskeblas ĉe la ŝtato laŭ la sencoj de la artikolo 10/II de la leĝo 25 de marto [[1985]] n. 21 (G.U). Tamen ankoraŭ ne estas leĝfaritaj la dispozicioj celantaj apriore starigi la egaligojn kun la akademiaj titoloj liveritaj de la italaj universitatoj. Ne eblas, tial, laŭleĝe koherigi la titolojn de la du universitataj sistemoj: fakte, en Italio, la ofta ŝanĝiĝo de la statustabeloj igas kompleksa la egaligprocedon kiu postulas ĉiukaze la intervenon de la kompetenta ŝtata ministerio. <ref> Scieblas, ke en Italio oni pasis de la kvarjaraj magistrigaj kursoj (akompanataj iufoje de kursoj de “kurta magistrigo” kiu premias nur per “universitata diplomo” – permesanta, tamen, la pompan kvalifikon de Doktoro – sen akademia kvalifiko) al magistrigaj kursoj tieldirite 3+2, kaj ankaŭ al kvinjaraj kursoj doktorigaj </ref> [http://www.olir.it/areetematiche/73/documents/Bolgiani_Titoli_di_studio.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060506181434/http://olir.it/areetematiche/73/documents/Bolgiani_Titoli_di_studio.pdf |date=2006-05-06 }}. == Magistrigaj kursoj == Kutime en la pontifikaj Ateneoj estas starigitaj la fakultatoj de ''Teologio'', ''[[Utriusque iuris|Ambaŭ Juroj]]'' <ref> Litere, du juroj aŭ civila juro (aŭ romia) kaj kanona juro laŭ la eŭropa tradicio de la pasintaj jarcentoj, kiam la jurisprudenco estis impregnita je teologio. </ref>, ''Kanona Juro,'' ''Civila Juro,'' ''Filozofio, Bibliaj Sciencoj, Arkeologio, Kristana kaj Klasika Literaturoj, Misiologio, Edukadaj Sciencoj, Komunikadaj Sciencoj.'' == Studentoj == Ĉe la Pontifikaj Universitatoj estas akceptitaj studentoj el la tuta mondo, klerikoj kaj laikuloj kaj, foje, pro specialaj kaj motivitaj permesoj, ankaŭ nekristanoj. Kiel, ĉe diversaj universitatoj, studentoj divideblaj inter “ordinaraj” (kun deviga ĉeesto al la kursoj), eksterordinaraj (kiuj aŭ ne celas la akademiajn gradojn, kaj “gastaj” laŭkurse). Estas ĉiam postulita la kono de iu fremda internacia lingvo kaj, en iuj fakultatoj, ankaŭ la kono de la greka kaj [[latina]]. == Katolikaj Universitatoj == [[Dosiero:Cattolica plaque.jpg|220px|eta|Historia memoriga Roktavolo de la Katolika Universitato en Milano.]] Temas pri universitataj institucioj kiuj havas agnoskon de “jura personeco laŭ publika juro” laŭnorme de juraj sistemoj de la koncernaj ŝtatoj kie ili havas juran sidejon, sed kiuj bezonas apartan agnoskon de la kompetenta eklezia aŭtoritato. Ili, do, jure malsamas de tiuj Pontifikaj instancoj kiuj dependas nur de la Sankta Seĝo. La kanona juro preskribas, ke la kompetenta eklezia episkopa konferenco aŭ la koncerna episkopo ekzercu siajn devon kaj rajton aktivadi por ke statutoj kaj docentaro liveru instruaĵojn laŭ la katolikaj principoj kaj estu efikaj ankaŭ per morala konduto. Krome la kanono 808 preskribas, ke “neniu universitato, kvankam efektive katolika, sin distingu per la titolo “Katolika Universitato”, se ne post la konsento de la kompetenta eklezia aŭtoritato”. Kutime en la Katolikaj Universitatoj ofertas liberan aliron por ĉiuj petantaj studentoj. Inter la fakultatoj ĉiam elstaras ankaŭ la Priteologia Fakultato. Elstara ekzemplo de tiaj universitatoj estas la "Università Cattolica del ''Sacro Cuore''" de [[Milano]]. Tiaj universitatoj tra la landoj de la mondo estas ĉirkaŭ iuj centoj. Se utilas, laŭ la ĝenerala tabelo, distingi la Pontifikajn Universitatojn el tiuj simple Katolikaj, plej utilas distingi tiujn lastajn el tiuj kreitaj de la ekleziaj aŭtoritatoj tra la jarcentoj: inter tiuj ĉi alkalkuleblas preskaŭ ĉiujn la enokcidentaj Universitatoj. == Pontifikaj Universitataj kaj Institutoj de Superaj Studoj == [[Dosiero:Inschrift lateranbasilika.jpg|eta|dekstra|300px|Marmora ŝildo de la Laterana Baziliko en Romo, kie sidejas la Pontifika Laterana Universitato]] [[Dosiero:CollegioRomano.jpg|250px|Palaco de la Roma Kolegio|dekstra|eta]] [[Dosiero:Palazzo dell accademia ecclesiastica Roma.jpg|eta|dekstra|220px|Portalo de la Pontifika Eklezia Akademio ]] '''Pontifikaj Universitatoj''' * [[Pontifika Universitato Antonianum]] * [[Pontifika Gregoria Universitato]] * [[Pontifika Laterana Universitato]] * [[Pontifika Salesa Universitato]] * [[Pontifika Universitato de Sankta Kruco]] * [[Pontifika Universitato Sankta Tomaso]] (dirita ankaŭ [[Angelicum]]) * [[Pontifika Urbana Universitato]] * [[Pontifika Universitato Bolivarana]] en [[Kolombio]] * [[Pontifika katolika universitato de Ĉilio]] * [[Pontifika katolika universitato de Ekvadoro]] '''Institutoj de Superaj Studoj''' (laŭ la kanono 814) * [[Pontifika Ateneo Regina Apostolorum]] * [[Pontifika Ateno Sankta Anselmo]] * [[Pontifika Biblia Instituto]] * [[Pontifika Instituto Johano Paŭlo la 2-a por Studoj pri Geedziĝo kaj Familio]] * [[Pontifika Orienta Instituto]] * [[Patristika Instituto Augustinianum]] * [[Pontifika Instituto por Arabaj Studoj kaj pri Islamismo]] * [[Pontifika Teologia Fakultato Marianum]] * [[Pontifika Teologia Fakultato Marianum]] * [[Alfonsia Akademio]] * [[Instituto por la Teologio pri la Konsekrita Vivo Claretianum]] * [[Ofico por la Universitata Pastoralo]] * [[Pontifika Instituto por la Liturgia Muziko]] == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Teologia Fakultato]] * [[Ekleziaj Akademiaj Titoloj]] * [[Magistrigo]] * [[Doktorigo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Pontifikaj Universitatoj| ]] 2cto8uqm11jsjhpq6400vqzebs5yw9v 0 319776 9479005 8407699 2026-09-20T10:43:50Z Petr Tomasovsky 678 9479005 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Plavecký Peter | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-hu|Detrekőszentpéter}} | kategorio = municipo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Plavecký Peter centrum.jpg | dosiero_priskribo = Plavecký Peter <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Plavecky peter-senica-flag.svg | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Plavecký Peter | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Trnava | distrikto = Distrikto Senica | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Supra Hungarujo <!-- *** Familio *** --> | parenco = Záhorie | montaro = | ŝoseo = | limo = | memorindaĵo = | konstruaĵo = | rivero = | geologio = | geologio_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Plavecký Peter | leviĝo = 222 | lat_d = 48 | lat_m = 32 | lat_s = 09 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 19 | long_s = 32 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 14.78 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 599 | loĝantaro_dato = 2025 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1394 | establita_tipo = Unua skribmencio | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | urbestro = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 906 35 | poŝtkodo_noto = (poŝto [[Plavecký Mikuláš]]) | areo_kodo = +421-34 | areo_kodo_tipo = | kodo = SE | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 504645 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Trnava | mapo1_lokumilo = Regiono Trnava | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Plavecký Peter | retpaĝo = [http://www.plaveckypeter.sk www.plaveckypeter.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Plavecký Peter,''' [[hungare]] '''Detrekőszentpéter''' estas municipo en [[Slovakio]], en [[Regiono Trnava]], en [[Distrikto Senica]]. == Situo == Plavecký Peter situas sur mal[[ebenaĵo]] apud ĉef[[vojo]], [[Malacky]] troviĝas je 26&nbsp;km. == Historio == La unua mencio pri la vilaĝo devenis el [[1394]]. En [[1709]] kaj en [[1776]] [[incendio]]j okazis. En [[1828]] vivis en Detrekőszentpéter 770 [[homo]]j en 105 [[domo]]j. En [[1910]] vivis tie 578 homoj, precipe [[slovakoj]], En [[2001]] 630 homoj (622 slovakoj). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la vilaĝo apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Pozsony (reĝa departemento)]], al distrikto de [[Malacky|Malacka]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], fine inter [[1939]]-[[1945]] kaj ekde [[1993]] al Slovakio. == Vidindaĵoj == * romkatolika renesanca [[preĝejo]] de [[1600]], en [[1712]] barokiĝis ==Pluaj fotoj== <gallery> Houses in Plavecký Peter.jpg|Plavecký Peter Plavecký Peter, náves.jpg|Plavecký Peter Plavecky peter church 01.jpg|Preĝejo </gallery> == Eksteraj ligiloj == * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-553798&pos_y=-1239520&size=full&lang=sk&sipka=1&name=Plaveck%FD%20Peter%2C%20Senica Plavecký Peter sur la mapo] {{Municipoj de Regiono Trnava|Distrikto Senica}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Senica]] 1kq20tn1f77witkj3hvsxwrbmgx6iza 9479020 9479005 2026-09-20T10:57:19Z Petr Tomasovsky 678 9479020 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Plavecký Peter | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-hu|Detrekőszentpéter}} | kategorio = municipo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Plavecký Peter centrum.jpg | dosiero_priskribo = Plavecký Peter <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Plavecky peter-senica-flag.svg | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Plavecký Peter | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Trnava | distrikto = Distrikto Senica | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Supra Hungarujo <!-- *** Familio *** --> | parenco = Záhorie | montaro = Malgrandaj Karpatoj | ŝoseo = | limo = | memorindaĵo = | konstruaĵo = | rivero = | geologio = | geologio_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Plavecký Peter | leviĝo = 222 | lat_d = 48 | lat_m = 32 | lat_s = 09 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 19 | long_s = 32 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 14.78 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 599 | loĝantaro_dato = 2025 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1394 | establita_tipo = Unua skribmencio | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | urbestro = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 906 35 | poŝtkodo_noto = (poŝto [[Plavecký Mikuláš]]) | areo_kodo = +421-34 | areo_kodo_tipo = | kodo = SE | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 504645 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Trnava | mapo1_lokumilo = Regiono Trnava | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Plavecký Peter | retpaĝo = [http://www.plaveckypeter.sk www.plaveckypeter.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Plavecký Peter,''' [[hungare]] '''Detrekőszentpéter''' estas municipo en [[Slovakio]], en [[Regiono Trnava]], en [[Distrikto Senica]]. == Situo == Plavecký Peter situas sur mal[[ebenaĵo]] apud ĉef[[vojo]], [[Malacky]] troviĝas je 26&nbsp;km. == Historio == La unua mencio pri la vilaĝo devenis el [[1394]]. En [[1709]] kaj en [[1776]] [[incendio]]j okazis. En [[1828]] vivis en Detrekőszentpéter 770 [[homo]]j en 105 [[domo]]j. En [[1910]] vivis tie 578 homoj, precipe [[slovakoj]], En [[2001]] 630 homoj (622 slovakoj). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la vilaĝo apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Pozsony (reĝa departemento)]], al distrikto de [[Malacky|Malacka]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], fine inter [[1939]]-[[1945]] kaj ekde [[1993]] al Slovakio. == Vidindaĵoj == * romkatolika renesanca [[preĝejo]] de [[1600]], en [[1712]] barokiĝis ==Pluaj fotoj== <gallery> Houses in Plavecký Peter.jpg|Plavecký Peter Plavecký Peter, náves.jpg|Plavecký Peter Plavecky peter church 01.jpg|Preĝejo </gallery> == Eksteraj ligiloj == * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-553798&pos_y=-1239520&size=full&lang=sk&sipka=1&name=Plaveck%FD%20Peter%2C%20Senica Plavecký Peter sur la mapo] {{Municipoj de Regiono Trnava|Distrikto Senica}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Senica]] ixn84t7gbc79xncwrx60obc676a25pe 0 322922 9478601 9459140 2026-09-19T18:23:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478601 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:PBW March 1919.png|eta|Mapo montranta polan trarompon de sieĝado de [[Lvovo]] (nun Lvivo), polan limon sur rivero [[Zbruĉ]] post fino de la milito kaj orientan [[Galicio]]n (markita blue), kontrolita tiel fare de Pollando]] '''Pola-ukraina milito''' estis armea kunpuŝiĝo pri [[ŝtato|ŝtata]] aparteneco de Orienta [[Galicio]], ekloĝata de [[poloj]] kaj [[ukrainoj]]. Flankoj de la konflikto estis proklamita la 1-an de novembro 1918 [[Okcident-ukraina popola respubliko]] kaj pola loĝantaro de [[Lvovo]] (pola [[lingvoinsulo]]). Post la 11-a de novembro (fakte ekde la 22-a de novembro) la flanko iĝis renaskiĝinta [[Dua Pola Respubliko]]. La kunpuŝiĝo finiĝis per pola venko kaj alligo de la disputata teritorio al Pollando. == Polaj partoprenantoj == * [[Józef Haller]] * [[Franciszek Kleeberg]] * [[Stanisław Maczek]] * [[Leopold Okulicki]] * [[Edward Rydz-Śmigły]] * [[Władysław Sikorski]] * [[Michał Tokarzewski-Karaszewicz]] * [[Lucjan Żeligowski]] == Vidu ankaŭ == * [[Tombejo de la Defendintoj de Lvovo]] * [[Curzon-linio]] * [[Septaga milito]] == Literaturo == * Tadeusz Dąbkowski, ''Ukraiński ruch narodowy 1912-1923'' (Ukraina nacia movado 1912-1923) [[Warszawa]] 1985. * Rafał Galuba, ''Niech nas rozsądzi miecz i krew...'' (Prijuĝu nin [[glavo]] kaj [[sango]]...), [[Poznań 2004]], ​ISBN 83-7177-281-5​. * Michał Klimecki, ''Polsko-ukraińska wojna o Lwów i Galicję Wschodnią 1918-1919'' (Pola-ukraina milito pri [[Lvovo]] kaj Orienta Galicio), Warszawa 2000 Volumen ​ISBN 83-7233-145-6​. * Maciej Krotofil, ''Ukraińska Armia Halicka 1918-1920'', [[Toruń]] 2002, ​ISBN 83-7322-156-5​. * Maciej Kozłowski, ''Między Zbruczem a Sanem'' (Inter [[Zbruĉ]] kaj San), [[Kraków]] 1990, ​ISBN 83-7006-094-3​. * Jeremiasz Ślipiec, ''Drogi niepodległości – Polska i Ukraina 1918-1921'' (Vojoj de [[sendependeco]] - [[Pollando]] kaj [[Ukrainio]] 1918-1921), Warszawa 1999, ​ISBN 83-11-09038-6​. * ''4 Dywizja Piechoty – Zmechanizowana 1808-1994 : zarys dziejów'' (La 4-a [[Divizio]] de [[Infanterio]] - Mekanikigita 1808-1994. Historia skizo), Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1994, ISBN 83-11-08377-0. * (ukr.) [https://chtyvo.org.ua/authors/Avtorskyi_kolektyv/Zakhidno-Ukrainska_Narodna_Respublika_1918-1923_Entsyklopediia_Tom_1_A-Zh.pdf Західно-Українська Народна Республіка 1918–1923. Енциклопедія. Т. 1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230209192725/https://shron1.chtyvo.org.ua/Avtorskyi_kolektyv/Zakhidno-Ukrainska_Narodna_Respublika_1918-1923_Entsyklopediia_Tom_1_A-Zh.pdf |date=2023-02-09 }} : А–Ж. Івано-Франківськ : Манускрипт-Львів, 2018. 688 с. ISBN 978-966-2067-44-6 * (ukr.) [https://chtyvo.org.ua/authors/Avtorskyi_kolektyv/Zakhidno-Ukrainska_Narodna_Respublika_1918-1923_Entsyklopediia_Tom_2_Z-O.pdf Західно-Українська Народна Республіка 1918–1923. Енциклопедія. Т. 2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230209193939/https://shron1.chtyvo.org.ua/Avtorskyi_kolektyv/Zakhidno-Ukrainska_Narodna_Respublika_1918-1923_Entsyklopediia_Tom_2_Z-O.pdf |date=2023-02-09 }} : З–О. Івано-Франківськ : Манускрипт-Львів, 2019. 832 с. ISBN 978-966-2067-61-3 * (ukr.) [https://chtyvo.org.ua/authors/Avtorskyi_kolektyv/Zakhidno-Ukrainska_Narodna_Respublika_1918-1923_Entsyklopediia_Tom_3_P-S.pdf Західно-Українська Народна Республіка 1918-1923. Енциклопедія. Т. 3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230209194426/https://shron1.chtyvo.org.ua/Avtorskyi_kolektyv/Zakhidno-Ukrainska_Narodna_Respublika_1918-1923_Entsyklopediia_Tom_3_P-S.pdf |date=2023-02-09 }} : П - С. Івано-Франківськ: Манускрипт-Львів, 2020.576 с. ISBN 978-966-2067-65-1 * (ukr.) [https://chtyvo.org.ua/authors/Avtorskyi_kolektyv/Zakhidno-Ukrainska_Narodna_Respublika_1918-1923_Entsyklopediia_Tom_4_T-Ya.pdf Західно-Українська Народна Республіка 1918-1923. Енциклопедія. Т. 4] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230209194231/https://shron1.chtyvo.org.ua/Avtorskyi_kolektyv/Zakhidno-Ukrainska_Narodna_Respublika_1918-1923_Entsyklopediia_Tom_4_T-Ya.pdf |date=2023-02-09 }} : Т - Я. Івано-Франківськ: Манускрипт-Львів, 2021.688 с. ISBN 978-966-2067-72-9 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\U\K\Ukrainian6PolishWarinGalicia1918hD719.htm Ukrainian-Polish War in Galicia, 1918–19], Encyclopedia of Ukraine. ({{en}}) * [https://www.infolotnicze.pl/2012/05/13/iii-grupa-lotnicza-w-operacji-jazda-19-20-iv-1919/ Artykuł o polskim lotnictwie w operacji „Jazda”] Artikolo pri pola [[aviado]] en operaco "Jazda" ({{pl}}) {{Projektoj}} [[Kategorio:Pola-ukraina milito| ]] [[Kategorio:Militoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Militoj de Pollando]] [[Kategorio:Militoj de Ukrainio]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1918]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1919]] egn22u6xikevbw0lnbtmqnbzb9i20l5 0 329366 9478888 9177079 2026-09-20T09:03:01Z Sj1mor 12103 9478888 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Haydée Tamara Bunke Bíder''' ([[19-a de novembro]] de [[1937]] – [[31-a de aŭgusto]] de [[1967]]), konata kiel '''''Tania''''', estis revoluciulino kaj [[Gerilo|gerilana]] argentina. == Junaĝo == Tamara Hydée Bunke Bider naskiĝis en [[Bonaero]], [[Argentino]], la [[19-a de novembro]] de [[1937]]. Ŝia patro estis [[Germanio|germana]] kaj ŝia patrino [[Pollando|pola]], ambaŭ militantoj [[Komunismo|komunistaj]]. En [[1952]], Tamara veturis kun siaj gepatroj al la [[Germana Demokratia Respubliko]], kaj estis akceptata ene de la [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands]] (komunisma partio) kiam ŝi estis 18-jaraĝa. Tie ŝi studis en la Beletra Altlernejo de la [[Universitato Humboldt]], kaj estis ankaŭ trejnistino de sporta pafado. Ŝi ekkonis ĝue la triumfon de la [[Kuba Revolucio]]. Ŝi konis la [[Che Guevara]] en [[1960]], kiam tiu veturis al Germana Demokratia Respubliko ĉe komerca delegitaro de la revolucia registaro kuba. == En Kubo == La [[12-a de majo]] de [[1961]] veturis al Kubo invitita de la ''Nacia Baledo'' de tiu lando, danke al [[Alicia Alonso]]. Li studis [[ĵurnalismo]]n en la [[Universitato de Havano]]. Poste ĉar ŝi parolas [[franca]]n, [[angla]]n, [[germana]]n kaj [[hispana]]n, laboris ĉe la [[Ministerio de Edukado]] (MINED), la ''Instituto Cubano de Amistad con los Pueblos'' (Kuba Instituto de Amikeco Interpopola) (ICAP) kaj en la nacia estraro de la ''Federación de Mujeres Cubanas'' (Federacio de Kubaj Virinoj) (FMC). En [[1963]] ektrejniĝis cele servi por la [[Sekreta servo]]. En tiu epoko komencis esti konata kiel ''Tania''. En [[Cienfuegos]] preparis planon operacan. Kialo por elekti Tania kiel ''militnomo'' estis ke Zoja Kosmodemjanskaja, [[Sovetio|soveta partizanino]] dum la [[Dua Mondmilito]], portis ankaŭ tiun kaŝnomon .<ref> Estrada, Ulises ''Tania la guerrillera'', 2005, Ocean Sur, Melburno, isbn= 1-920888-21-7, ĉapitro= El "caso Tania", paĝo 28.</ref> == En Bolivio == Post trejnado fare de la Kuba Ministerio, ŝi alvenis en [[Bolivio]]n en [[1964]] kun rektaj orodnoj de Che Guevara por starigi rilatojn kun reprezentantoj de la politikistaro kaj de la armeo, cele krei favorajn kondiĉojn por malfermi futuran revolucian fronton. Por tiu tasko ŝi adoptis la nomon de Laura Gutiérrez Bauer. En [[La Paz]] ŝi kontaktis kun la pentristoj [[Juan Ortega Leytón]] kaj [[Moisés Chire Barrientos]], kiu rezultis parenco de la bolivia prezidento. Krome ŝi kontaktis kun [[Gonzalo López Muñoz]], ĉefo de la ''Dirección Nacional de Informaciones de la Presidencia'' (prezidenta sekreta servo). Ŝia grado de inflitriĝo esti tiom alta ke ŝi amikiĝis kun [[Alfredo Ovando Candía]], Ministro de Defendo, kaj [[René Barrientos Ortuño]], [[Prezidento de Bolivio]]. Ŝi lekciis la germanan al la filoj de la alta loka klaso, por rilati kun ties familianoj. Komence de [[1966]] oni komunikis al Bunke ke ŝi estis akceptita en la [[Komunista Partio de Kubo]]. Ŝi geedziĝis aliflanke kun Mario Martínez, studento pri elektra enĝenierado, danke al kio ŝi akiris bolivian pasporton. == Gerilo kaj morto == Ŝi aliĝis al la [[gerilo]], por kio ŝi akceptis la novajn luktantojn kaj helpis ties translokigon al la luktozono, kie ŝi aliĝis al la grupo de la komandanto [[Juan Vitalio Acuña Núñez]] "Joaquín". Ŝi mortiĝis dum luktago la [[31-a de aŭgusto]] de [[1967]], dum embuskado pro perfido de la gvidisto Honorato Rojas en Vado del Yeso, Puerto Mauricio, en [[Río Grande (Bolivio)|Río Grande]] de Bolivio. Ŝiaj restaĵoj estis identigitaj kaj translokigitaj al Kubo en [[1998]], kie ili ripozas aktuale en [[Santa Clara (Kubo)|Santa Clara]]. == Sekvo == * La [[asteroido]] ''[[2283 Bunke]]'', malkovrita en [[1974]] de la soveta astronomino [[Ljudmila Ĵuravljova]], estis nomita tiel kiel honoro de Tamara Bunke.<ref> Schmadel, Lutz D., ''Dictionary of Minor Planet Names'', paĝo 186, 2003, Springer Verlag, Novjorko. http://books.google.com/books?q=2279+barto+1968+DL isbn = 3540002383.</ref> * La kantanto kaj komponisto venezuela [[Alí Primera]] verkis kanton titolatan ''Tania'', rememore de Bunke kaj ŝian dediĉon al la Komunista Revolucio. * La rolulo de ''Tania'' en la videoludo ''Command and Conquer'' estas bazata sur ŝi. * Dum sia partopreno en el [[Simbioza Liberiga Armeo]], [[Patty Hearst]] prenis la kaŝnomon de "Tania". == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.patriagrande.net/cuba/tamara.bunke/index.htm Biografio de Tania, inkludas ŝian lastan leteron al ŝiaj gepatroj.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://chehasta.narod.ru/taniatamara.htm Bildoj de Tania.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070207093718/http://chehasta.narod.ru/taniatamara.htm |date=2007-02-07 }} * [http://es.altermedia.info/general/tania-la-guerrillera-inolvidable_386.html ''Tania, la guerrillera inolvidable'', de Víctor Montoya.] * [http://www.rebelion.org/noticia.php?id=4096 De Tamara al Tania la gerilanino.] * [http://www.alianzabolivariana.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1231 ''Tania la guerrillera'', de Armando Fernández Martí.]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunistoj de Argentino]] [[Kategorio:Komunistoj de Germanio]] [[Kategorio:Argentinanoj]] [[Kategorio:Mortpafitoj]] [[Kategorio:Historio de Kubo]] [[Kategorio:Historio de Bolivio]] p3ywa6oj1v01zcnffcot28vdy9yk7mq 0 330284 9478466 8778284 2026-09-19T12:04:37Z Sj1mor 12103 9478466 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Provinco |lando = Ĉilio |regiono = [[Maule (Ĉilio)|Maule]] |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = CL-ML |mapo1 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} [[Dosiero:Curico 12.jpg|eta|Montardeklivaro de la provinco de Curicó.]] '''Provinco Kurikoo''' estas provinco de Ĉilio. Ĝi situas en la nordo de [[Maule (Ĉilio)|Regiono Maŭlo]]. Ĝi havas areon de {{formatnum:7486,7}} km² kaj en 2017 ĝi havis loĝantaron de {{formatnum:{{WikidataLoĝantaro}}}} homoj (laŭ Wikidata). Ĝia provinca ĉefurbo estas [[Curicó]]. == Historio == La [[26an de oktobro]] [[1865]] kreiĝis la Provinco de Kurikoo kun tri departementoj.<ref name=MuniCurico>''I. Municipalidad de Curicó, 2007.'' Trovebla en ''[http://www.curico.cl/historia/prov_curico.htm Datos Provinciales y Comunales].''</ref> Ĉi tiu leĝo distranĉis la [[Departemento de Kurikoo|Departementon de Kurikoo]] disde la [[Provinco de Kolĉagvo]], kaj kreigis la [[Departemento de Viĉukeno|Departementon de Viĉukeno]] kaj la [[Departemento de Santa Kruco (Ĉilio)|Departementon de Sankta Kruco]]. {| class="wikitable" border="1" align="center" width=35% |- bgcolor="#ececec" ! Departemento!! Ĉefurbo |- | [[Departemento de Curicó|Kurikoo]] || [[Kurikoo]] |- | [[Departemento de Santa Cruz (Ĉilio)|Sankta Kruco]] || [[Santa Cruz (Ĉilio)|Sankta Kruco]] |- | [[Departemento de Vichuquén|Viĉukeno]] || [[Curicó]] |- |} La [[30an de decembro]] de [[1927]] per la Dekreto 8582, oni dividis la provincon de Kurikoo inter la [[Provinco de Kolĉagvo]] kaj la [[Provinco Talca]]. Krome, oni malaperigis la Departementon de Viĉukenon kaj oni kreis la Departementon de Matakito. Laŭ la DFL 8582, oni starigis: "Artikolo 1.o Dividiĝu la landon en la sekvontaj provincoj, departementoj kaj teritorioj: (...) * PROVINCO DE KOLĈAGVO.- Ĉefurbo Rankagvo.- Departementoj: Rankagvo, Kaĉapoalo, Kaŭpolikano, Sankta Fernando kaj ''Sankta Kruco''; * PROVINCO DE TALKAO.- Ĉefurbo Talkao.- Departementoj: ''Kurikoo'', Lontŭeo, Talkao kaj ''Matakito'', ĉefurbo Kurepto;" "Art. 2.o La departementoj havos la limojn fiksitaj de la Dekreto-Leĝo numero 354, de 17a de Marto de 1925, kaj iliajn ĉefurbojn, kun jenaj modifoj, krom tiuj ĉi supre indikitaj:" * La departemento de Sankta Kruco estos formita de la jenaj subdelegacioj 1.a Sankta Kruco, 2.a Kinagvo, 3.a Ĉepiko 4.a Paredonoj de Aŭkinko, 5.a Nerkigvo, 6.a Lololo kaj 8.a Pumanko, el departemento de Sankta Kruco; de la malnovaj subdelegacioj 11 Palmilo, 12 Blanka Ŝtono, 13 Kagvilo, 14 Kokaŭkeno, 15 Navidado, 16 Rosario, 17 Stelo, 18 Kaleŭko kaj 21 Poblaciono el malnova departemento de Sankta Fernando; de la distriktoj 2.o Apaltaso kaj 3.o Insulo de Panjagvo, el la malnova subdelegacio 10 Kunako, el la sama departemento; de la malnova subdelegacio 15 Gvikeo, el malnova departemento de Sankta Vicento kaj de la malnova subdelegacio 4.a Paredonoj, el malnova departemento de Viĉukeno. * La departemento de Matakito, estos konstituita de la malnovaj subdelegacioj 1.a Viĉukeno, 2.a Ĝiko, 3.a Iloko, 5.a Alkantaro, 6.a Likanteno kaj 7.a La Gverto, el la malnova departemento de Viĉukeno, kaj per la malnovaj subdelegacioj 1.a Kurepto, 2.a Horniĝoj, 3.a Limavido, 4.a Tonlemo kaj 5.a Gvaĝeko, el la malnova departemento de Kurepto. La ĉefurbo de la departemento de Matakito estos la vilaĝo de Kurepto. Poste, en 1936, oni restarigis la Provincon de Kurikoo kun jenaj departementoj: {| class="wikitable" border="1" align="center" width=35% |- bgcolor="#ececec" ! Departemento!! Ĉefurbo |- | [[Departemento de Curicó|Kurikoo]] || [[Kurikoo]] |- | [[Departemento de Mataquito|Matakito]] || [[Vichuquén]] |- |} Dum la 1970-aj jaroj, jam en la 20a jarcento, okazis nova disdivido politiko-administra en la lando, per la starigo de la regionoj. Oni kreis la regionojn nome [[Regiono de la Maŭlo]], kiu enhavis la provincojn de Kurikoo, [[Provinco de Linareso|Linares]], [[Provinco de Maŭlo|Maule]] kaj [[Provinco Talca|Talca]]. La [[Regiono de la Maŭlo]], finfine enhavis la provincojn de Kurikoo, [[Provinco de Linareso|Linares]] kaj [[Provinco Talca|Talca]], kaj poste oni aldonis la [[Provinco de Kaŭkeneso|Provincon de Kaŭkeneso]]. La regiono estas estrata de intendento, kaj la provinco estas regata de guberniestro. Oni ŝanĝis la provincan nivelon kaj la komunuman nivelon. Malaperis la departementoj, distriktoj kaj subdelegacioj. Nur por censaj aferoj oni uzas la sistemon de distriktoj. == Komunumoj == La provinco enhavas 9 komunumojn: {| | width="30%" valign="top" | * [[Curicó]] (Kurikoo) * [[Hualañé]] * [[Licantén]] | width="30%" valign="top" | * [[Molina (Ĉilio)|Molina]] * [[Rauco]] (Raŭko) * [[Romeral]] | width="38%" valign="top" | * [[Sagrada Familia (komunumo)|Sagrada Familia]] (Sakra Familio) * [[Teno (Ĉilio)|Teno]] * [[Vichuquén]] |}<!-- antaŭe Hualanjeo Likanteno Molino Romeralo Viĉukeno, kaj la parantezaj --> == Turismo == === Potrero grande === Potrero grande (Portrero granda) situas en la antaŭmontaro, je 30 km el Kurikoo. Ĝi estas sukcesa familia turisma zono. Ĝia rivereto kaj montaro ĉirkaŭanta igas ĝin interesa loko. Oni povas ĝui tie de freŝaj fruktoj, bongustaj vegetaroj kaj pura aero. Kelkaj kilometroj pli alten en la montaro oni trovas la lokon Las Buitreras, kiu estas bona kampadejo. Oni ankaŭ troveblas akvofalojn kaj nativarbajn boskojn. === Upeo === Upeo {{mankas fonto|(Kumpeo)}} estas vilaĝo kiu troviĝas je 10 km orienten el Potrero grande. La loĝantaro dediĉas sin precipe al la terkultivado, kaj ankoraŭ havas la kutimojn kaj tradiciojn de siaj antaŭloj. Inter ili estas pluraj longvivaj uloj eĉ pli ol centjaraj.{{mankas fonto}} === Los Queñes === Los Queñes (Loskenjeso<!-- ĉu fonto al namotraduko? kial ne La kenjoj? sed VP ne inventu. -->) troviĝas je 48 km nordorienten el Kurikoo. Survoje eblas viziti Romeralo-n, landa ĉefurbo de la ĉerizo, kaj ekde tie ĉi al la Andaj montaroj oni atingos ĉi tiun vilaĝon. Ĝi estas la pordo por montara trairejo de brutobredistoj, kaj kunfluejo de du riveroj (Klaro kaj Teno), kutima somera loko por kurikoanaj familioj, kie eblas fiŝkaptadi, ekskursadi, kajakumadi kaj ripozi. === Iloca kaj Duao === [[Iloca]] (Iloko)<!-- tradukfonto? --> kaj [[Duao]] estas la plej popularaj somerlokoj ĉe la marbordo de la provinco. Eblas trovi ĉi tie hotelojn, gastejojn, kaj manĝejojn tre interesajn kaj tipajn, kie la turisto povas ĝui kaj ripozon kaj distradon. Iloko troviĝas je 120 km okcidenten de Kurikoo. Pro la tertremego de februaro 2010, Iloko kaj Duao suferis martremon, kiu parte detruis la zonojn pli proksimajn al la marbordo. === Monte Oscuro === Monte Oscuro (Monte Oskuro<!-- eo-nomofonto? -->), "Malluma Monto", troviĝas en la antaŭmontaro, je 50 kilometroj el Kurikoo. Ĉi tie estas 12 lokoj taŭgaj por tendumado, kun akvo kaj rivereto, estas ujoj taŭgaj por banado kaj fiŝkaptado. Eblas praktiki bicikladon, ĉeval-rajdadon, promenadon, ekskursojn, ktp. === Vichuquén === La vilaĝo Vichuquén (Viĉukeno)<!-- tradukfonto? --> havas kolonia konstru-sistemo, tre pintoreska, ĝi oferas belajn kaj elstarajn pejzaĝojn. Proksime de ĝi troviĝas la belan kaj luksa [[Lago Viĉukeno]]. La vilaĝo estis parte detruita de la tertremego de februaro 2010, sed oni komencas rekonstrui ĝin konservate la stilon, kiun ĝi havis pro la turisma intereso. === Radal Siete Tazas kaj Parque Inglés === Radal Siete Tazas kaj Parque Inglés (Radal Sep Tazoj kaj Angla Parko) troviĝas en la komunumo de Molino je 14 km-oj sude de Kurikoo; ĝi oferas belajn pejzaĝon de tipa kaj originala faŭno kaj arbaro el tiu regiono. Estas akvofaloj kiel ''El velo de la Novia'' (La fianĉina vualo), ''Las Siete Tazas'' (La Sep Tasoj) – ujoj de sinsekvaj akvofaloj – kaj ankaŭ la bela ''Parque Inglés'' (Angla Parko). === Vinberujoj === Kurikoo estas la koro el la vinberujoj kaj rilataj al vinaj aferoj en Ĉilio. Ĉi tie kaj en la ĉirkaŭaĵoj estas multaj el la plej gravaj vinberujoj de la lando kiel: ''Viña San Pedro, Viña Correa Albano, Viña El Roble, Viña La Fortuna, Viña Echeverria, Viña Ines Escobar, Viña Miguel Torres, Viña Valdivieso, Viña Puertas, Viña Pirazolli, Viña Las Pitras, Viña Aresti, Viña Alta Cima, Viña Mario Edward, Viña Millaman, Viña Santa Hortensia, Viña Korta, Viña R&R Wine, Montes Alpha,'' inter aliaj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.guiacurico.cl Guía de Curicó] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140528181217/http://www.guiacurico.cl/ |date=2014-05-28 }} * [http://www.curico.net Curico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190317164918/http://www.curico.net/ |date=2019-03-17 }} * [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/08142734298069762021157/p0000001.htm Thomas Guevara, ''Historia de Curicó'', Alicante : Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2000] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080616131943/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/08142734298069762021157/p0000001.htm |date=2008-06-16 }} Publicado originalmente en 1891. [[Kategorio:Provincoj de Ĉilio|Kurikoo]] ov80kauyj384pbcuqnoyy1oh56jhwyb 0 332317 9478969 8985857 2026-09-20T10:18:48Z Petr Tomasovsky 678 9478969 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Kúty (apartigilo)}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kúty | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Jókút''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|de|german|''Kutti''}} | alia_nomo2 = | kategorio = municipo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kúty stanica 1.jpg | dosiero_priskribo = Fervoja stacio Kúty <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Kuty-senica-flag.svg | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Kúty | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Trnava | distrikto = Distrikto Senica | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Supra Hungarujo <!-- *** Familio *** --> | parenco = Záhorie | montaro = | ŝoseo = | limo = | memorindaĵo = | konstruaĵo = | rivero = | geologio = | geologio_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kúty | leviĝo = 156 | lat_d = 48 | lat_m = 39 | lat_s = 32 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 01 | long_s = 10 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 27.16 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 3979 | loĝantaro_dato = 2025 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1392 | establita_tipo = Unua skribmencio | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | urbestro = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 908 01 | areo_kodo = +421-34 | areo_kodo_tipo = | kodo = SE | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 504513 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Trnava | mapo1_lokumilo = Regiono Trnava | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Kúty | retpaĝo = [http:// www.kuty.sk www.kuty.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Kúty''' [kUti], [[germane]] '''Kutti,''' [[hungare]] '''Jókút''' estas municipo en [[Slovakio]], en [[Regiono Trnava]], en [[distrikto Senica]]. Ĝis [[1899]] la [[hungaroj]] uzis la germanan [[loknomo]]n. Ĝi situs proksime de trilanda punkto de Slovakio, [[Ĉeĥio]] kaj [[Aŭstrio]]. La [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio|ŝtatlimo kun Ĉeĥio]] sur limrivero [[Moravo]] estas en distanco nur 3&nbsp;km. [[Dosiero:KutyChurch1.jpg|eta|maldekstra|300px|Preĝejo de Kúty]] == Geografio == Kúty situas sur [[ebenaĵo]], laŭ [[rojo]] ([[Morava]] preterfluas, kie estas la ĉeĥa landlimo), laŭ ĉef[[vojo]] [[Bratislavo]]-[[Holíč]], [[aŭtovojo]] Bratislavo-[[Ĉeĥio]] preteriras, [[fervojo]]j trafikas al Holíč, Ĉeĥio, Bratislavo kaj [[Šaštín-Stráže]]. [[Senica]] troviĝas je 27&nbsp;[[km]]-oj. == Historio == La loko estis loĝata jam dum la [[neolitiko]] kaj [[bronzepoko]]. La unua skriba mencio okazis pri la vilaĝo en [[1468]] en formo ''"Kuth"''. En [[1645]] [[incendio]] okazis. En [[1910]] laŭ la popolnombrado loĝis en Jókút 2785 [[homo]]j, (plejparte [[slovakoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la [[komunumo]] apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Nyitra (reĝa departemento)]], al distrikto de [[Skalica]], poste al [[Ĉeĥoslovaka respubliko]], dum la [[2-a mondmilito]] kaj ekde [[1993]] al [[Slovakio]]. En [[2001]] vivis en Kúty 4136 homoj, (4011 slovakoj, 56 [[ciganoj]], 52 [[ĉeĥoj]]). == Vidindaĵoj == * romkatolika baroka [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Jozefo]] de [[1726]], [[turo]] alkonstruiĝis en [[1841]]. == Famuloj == En la vilaĝo mortis slovaka [[pastro]] [[Andrej Ľudovít Radlinský]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]] * [[Trilanda punkto de Aŭstrio, Ĉeĥio kaj Slovakio]] * [[Dija triangulo]] ==Pluaj fotoj== <gallery> Restaurant Cuga, Štefánikova 994, Kúty.jpg|Restoracio Dozvuky horňáckých slavností Praha 2025 (6247).jpg|Solenoj </gallery> {{Municipoj de Regiono Trnava|Distrikto Senica}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Senica]] fbbnvawyo8hc0fbmu7s4olfvtzxi1km 9478978 9478969 2026-09-20T10:23:15Z Petr Tomasovsky 678 9478978 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Kúty (apartigilo)}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kúty | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Jókút''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|de|german|''Kutti''}} | alia_nomo2 = | kategorio = municipo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kúty stanica 1.jpg | dosiero_priskribo = Fervoja stacio Kúty <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Kuty-senica-flag.svg | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Kúty | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Trnava | distrikto = Distrikto Senica | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Supra Hungarujo <!-- *** Familio *** --> | parenco = Záhorie | montaro = | ŝoseo = | limo = | memorindaĵo = | konstruaĵo = | rivero = | geologio = | geologio_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kúty | leviĝo = 156 | lat_d = 48 | lat_m = 39 | lat_s = 32 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 01 | long_s = 10 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 27.16 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 3979 | loĝantaro_dato = 2025 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1392 | establita_tipo = Unua skribmencio | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | urbestro = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 908 01 | areo_kodo = +421-34 | areo_kodo_tipo = | kodo = SE | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 504513 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Trnava | mapo1_lokumilo = Regiono Trnava | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Kúty | retpaĝo = [http://www.kuty.sk www.kuty.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Kúty''' [kUti], [[germane]] '''Kutti,''' [[hungare]] '''Jókút''' estas municipo en [[Slovakio]], en [[Regiono Trnava]], en [[distrikto Senica]]. Ĝis [[1899]] la [[hungaroj]] uzis la germanan [[loknomo]]n. Ĝi situs proksime de trilanda punkto de Slovakio, [[Ĉeĥio]] kaj [[Aŭstrio]]. La [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio|ŝtatlimo kun Ĉeĥio]] sur limrivero [[Moravo]] estas en distanco nur 3&nbsp;km. [[Dosiero:KutyChurch1.jpg|eta|maldekstra|300px|Preĝejo de Kúty]] == Geografio == Kúty situas sur [[ebenaĵo]], laŭ [[rojo]] ([[Morava]] preterfluas, kie estas la ĉeĥa landlimo), laŭ ĉef[[vojo]] [[Bratislavo]]-[[Holíč]], [[aŭtovojo]] Bratislavo-[[Ĉeĥio]] preteriras, [[fervojo]]j trafikas al Holíč, Ĉeĥio, Bratislavo kaj [[Šaštín-Stráže]]. [[Senica]] troviĝas je 27&nbsp;[[km]]-oj. == Historio == La loko estis loĝata jam dum la [[neolitiko]] kaj [[bronzepoko]]. La unua skriba mencio okazis pri la vilaĝo en [[1468]] en formo ''"Kuth"''. En [[1645]] [[incendio]] okazis. En [[1910]] laŭ la popolnombrado loĝis en Jókút 2785 [[homo]]j, (plejparte [[slovakoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la [[komunumo]] apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Nyitra (reĝa departemento)]], al distrikto de [[Skalica]], poste al [[Ĉeĥoslovaka respubliko]], dum la [[2-a mondmilito]] kaj ekde [[1993]] al [[Slovakio]]. En [[2001]] vivis en Kúty 4136 homoj, (4011 slovakoj, 56 [[ciganoj]], 52 [[ĉeĥoj]]). == Vidindaĵoj == * romkatolika baroka [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Jozefo]] de [[1726]], [[turo]] alkonstruiĝis en [[1841]]. == Famuloj == En la vilaĝo mortis slovaka [[pastro]] [[Andrej Ľudovít Radlinský]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]] * [[Trilanda punkto de Aŭstrio, Ĉeĥio kaj Slovakio]] * [[Dija triangulo]] ==Pluaj fotoj== <gallery> Restaurant Cuga, Štefánikova 994, Kúty.jpg|Restoracio Dozvuky horňáckých slavností Praha 2025 (6247).jpg|Solenoj </gallery> {{Municipoj de Regiono Trnava|Distrikto Senica}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Senica]] 30z9vzmrp9v2wzrlwx1l67lhpmj4t3x 9478982 9478978 2026-09-20T10:25:09Z Petr Tomasovsky 678 9478982 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Kúty (apartigilo)}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kúty | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Jókút''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|de|german|''Kutti''}} | alia_nomo2 = | kategorio = municipo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kúty stanica 1.jpg | dosiero_priskribo = Fervoja stacio Kúty <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Kuty-senica-flag.svg | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Kúty | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Trnava | distrikto = Distrikto Senica | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Supra Hungarujo <!-- *** Familio *** --> | parenco = Záhorie | montaro = | ŝoseo = | limo = | memorindaĵo = | konstruaĵo = | rivero = | geologio = | geologio_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kúty | leviĝo = 156 | lat_d = 48 | lat_m = 39 | lat_s = 32 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 01 | long_s = 10 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 27.16 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 3979 | loĝantaro_dato = 2025 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1392 | establita_tipo = Unua skribmencio | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | urbestro = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 908 01 | areo_kodo = +421-34 | areo_kodo_tipo = | kodo = SE | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 504513 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Trnava | mapo1_lokumilo = Regiono Trnava | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Kúty | retpaĝo = [http://www.kuty.sk www.kuty.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Kúty''' [kUti], [[germane]] '''Kutti,''' [[hungare]] '''Jókút''' estas municipo en [[Slovakio]], en [[Regiono Trnava]], en [[distrikto Senica]]. Ĝis [[1899]] la [[hungaroj]] uzis la germanan [[loknomo]]n. Ĝi situs proksime de trilanda punkto de Slovakio, [[Ĉeĥio]] kaj [[Aŭstrio]]. La [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio|ŝtatlimo kun Ĉeĥio]] sur limrivero [[Moravo]] estas en distanco nur 3&nbsp;km. [[Dosiero:KutyChurch1.jpg|eta|maldekstra|300px|Preĝejo de Kúty]] == Geografio == Kúty situas sur [[ebenaĵo]], laŭ [[rojo]] ([[Morava]] preterfluas, kie estas la ĉeĥa landlimo), laŭ ĉef[[vojo]] [[Bratislavo]]-[[Holíč]], [[aŭtovojo]] Bratislavo-[[Ĉeĥio]] preteriras, [[fervojo]]j trafikas al Holíč, Ĉeĥio, Bratislavo kaj [[Šaštín-Stráže]]. [[Senica]] troviĝas je 27&nbsp;[[km]]-oj. == Historio == La loko estis loĝata jam dum la [[neolitiko]] kaj [[bronzepoko]]. La unua skriba mencio okazis pri la vilaĝo en [[1468]] en formo ''"Kuth"''. En [[1645]] [[incendio]] okazis. En [[1910]] laŭ la popolnombrado loĝis en Jókút 2785 [[homo]]j, (plejparte [[slovakoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la [[komunumo]] apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Nyitra (reĝa departemento)]], al distrikto de [[Skalica]], poste al [[Ĉeĥoslovaka respubliko]], dum la [[2-a mondmilito]] kaj ekde [[1993]] al [[Slovakio]]. En [[2001]] vivis en Kúty 4136 homoj, (4011 slovakoj, 56 [[ciganoj]], 52 [[ĉeĥoj]]). == Vidindaĵoj == * romkatolika baroka [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Jozefo]] de [[1726]], [[turo]] alkonstruiĝis en [[1841]]. == Famuloj == En la vilaĝo mortis slovaka [[pastro]] [[Andrej Ľudovít Radlinský]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]] * [[Trilanda punkto de Aŭstrio, Ĉeĥio kaj Slovakio]] * [[Dija triangulo]] ==Pluaj fotoj== <gallery> Restaurant Cuga, Štefánikova 994, Kúty.jpg|Restoracio Dozvuky horňáckých slavností Praha 2025 (6247).jpg|Solenoj </gallery> {{Municipoj de Regiono Trnava|Distrikto Senica}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Senica]] fmccst5ezypk7xos375403vfjha2eh2 0 335134 9478685 7980275 2026-09-20T05:28:38Z InternetArchiveBot 180276 Add 1 book for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9478685 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Red Giant Earth.jpg|eta|dekstra|250px|Hipoteza ilustraĵo de la Tero post kiam la suno eniris sian fazon de [[ruĝa giganto]], post ĉirkaŭ sep bilionoj da jaroj.<ref name=apj418>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Our Sun. III. Present and Future|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-11-20_418_1/page/457|aŭtoro=Sackmann, I.-Juliana; Boothroyd, Arnold I.; Kraemer, Kathleen E.|jaro=1993|gazeto=Astrophysical Journal|volumo=418|COI=10.1086/173407|paĝoj=457–468}}</ref> ]] La '''estonteco de la Tero''' dependas de multaj faktoroj, inkluzive de la kreskanta heleco de la [[suno]], perdo de hejta energio de la [[tero|tera]] kerno, perturboj fare de aliaj korpoj en la [[sunsistemo]] kaj la biokemio ĉe la surfaco de la Tero. La teorio de [[cikloj de Milankoviĉ|Milankoviĉ]] antaŭvidas, ke la planedo suferos [[glacialo|glaciajn periodojn]] pro orbita ekscentriĝo, [[aksa dekliniĝo]] kaj [[precesio]] de la tera [[orbito]]. Laŭ la cikloj de Wilson, [[platotektoniko]] verŝajne kreos [[kontinentego]]n post kelkaj 250 ĝis 350 milionoj da jaroj. Iam en la venontaj 1,5 ĝis 4,5 bilionoj da jaroj la aksa dekliniĝo de la Tero povus suferi kaosajn variojn kun ŝanĝoj de la aksa dekliniĝo ĝis 90°. Post unu aŭ du bilionoj da jaroj la daŭra kreskado de [[sunradiado|suna radiado]] kaŭzita de la pligrandiĝo de [[heliumo]] en la suna kerno, malaperigos la oceanojn kaj ĉesigos la [[Kontinenta drivo|kontinentan drivon]]. Post aliaj du aŭ tri bilionoj da jaroj la tersurfaca temperaturo kaŭzos [[forceja efiko|forcejan efikon]]. Tiam ĉia, aŭ almenaŭ preskaŭ ĉia, vivo malaperintos de la tera surfaco. La plej verŝajna fina destino de la planedo estas ĝia absorbo fare de la suno post entute ĉirkaŭ 7,5&nbsp;bilionoj da jaroj, post kiam la stelo atingos sian fazon de [[ruĝa giganto]] kaj ekspandiĝos trans la orbito de la planedo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.scotese.com/|titolo=PALEOMAP Project|alirdato=2009-08-28|aŭtoro=Scotese, Christopher R.}} [[Kategorio:Tero]] [[Kategorio:Geologio]] [[Kategorio:Astronomio]] nt33tf642yzz1cb2n8dcsub6usdmyzs 0 337296 9478861 6451448 2026-09-20T08:57:29Z ThomasPusch 1869 9478861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo = Andre Geim |dosiero = Andre Geim 2010-1.jpg |grandeco de dosiero= 180px |priskribo de dosiero = Geim en 2010 |dato de naskiĝo = {{dato|18|oktobro|1958}} |loko de naskiĝo = [[Soĉi]] |dato de morto = |loko de morto = |loĝloko = |civitaneco = |nacio = |etneco = |kampo = |labor-institucioj = |alma_mater = [[Moskva Instituto de Fiziko kaj Tekniko]] |doktoreca konsilisto = |doktorecaj studentoj = |fama_pro = [[grafeno]] |influoj = |influis = |premioj = |religio = |subskribo = }} '''Andre GEIM''' (Andre Gejm, {{lang-ru|Андрей Константинович Гейм}};' naskiĝis la {{daton|18|oktobro|1958}} en [[Soĉi]], estas rusa kaj nederlanda [[fiziko|fizikisto]]. En [[2010]] li kune kun [[Konstantin Novoselov]] ricevis la [[nobelpremio pri fiziko|nobelpremion pri fiziko]], pro eksperimentaj laboroj pri [[grafeno]]j. Aliaj laboroj liaj okupiĝis pri "direkteca adhero" kaj rezultigis tiel nomatan [[geko-rubando]]n, kiu gluiĝas al ajnaj surfacoj per la mekanismo aplikata de [[geko]]j. En 2009 li honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 750 000 da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{projektoj}} {{ĝermo|fizikisto}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Geim, Andre}} [[Kategorio:Nederlandaj inventistoj]] [[Kategorio:Britaj fizikistoj]] [[Kategorio: Rusiaj fizikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj fizikistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj fizikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj inventistoj]] [[Kategorio:Britaj inventistoj]] [[Kategorio:Nanoteknologiistoj]] [[Kategorio:Grafeno]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Ig-Nobel-premiitoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Krasnodara regiono]] [[Kategorio:Volgogermanoj]] n6brunmy07b301o4bxjbecnzqbmt2mu 0 343089 9478853 8742136 2026-09-20T08:56:23Z Sj1mor 12103 9478853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo | nomo=Tomb Raider: The Angel of Darkness | bildo=TombRaiderTheAngelOfDarkness.jpg | priskribo de bildo= | grandeco de bildo= | elpensinto= | kreinto=[[Core Design]] | publikigo=[[Eidos Interactive]] | serio=[[Tomb Raider]] | versio= | dato de versio= | lanĉo-dato=[[20-a de junio]] [[2003]] | platformo=[[PlayStation 2]] | platformo2=[[Mac OS]] | platformo3=[[Vindozo]] | licenco= | ĝenro=[[Ĝenroj de videoludo|Objektiva pafludo]] | temaro= | ludomaniero=Unuope | komponaĵoj= | medio=DVD, KD (x2) | lingvoj= | manipulilo=[[Ludmantenilo]], [[Klavaro]] }} '''Tomb Raider: The Angel of Darkness''' estas videoludo de la serio [[Tomb Raider]] kaj la sekvo de [[Tomb Raider: Chronicles]]. Ĝi estas la lasta epizodo kreita de [[Core Design]] kaj estis publikigita la [[20-an de junio]] [[2003]] de [[Eidos Interactive]]. En tiu videoludo Lara estas akuzita pri la hommortigo de [[Werner Von Croy]]. La ludo disvolviĝas en du landoj: [[Francio]] kaj [[Ĉeĥio]]. == Temo == Akuzite pri la hommortigo de sia eksa mentoro Werner Von Croy, Lara iĝas eskapanto. Sekvante la notojn skribitajn sur taglibro lasita al ŝi de Von Croy, Lara eltrovas ke ŝi devas retrovi kelkajn artefaktojn antaŭ ol sekreta alianco, kies celo estas domini la mondon kaj revivigi terurajn bibliajn kreitaĵojn konatajn kiel [[Nefilimo]]j. Peter Van Eckhardt estas la ĉefa malamiko en Tomb Raider: The Angel of Darkness. Li estas malica alkemiisto de la 15-a jarcento, kiu kreis fortegan armilon nomatan ''Sanglyph''. Eckhardt dividis ĝin en kvin pecoj, kiujn li kaŝis en kvin pentraĵoj, de li kreitaj, prezentantaj demonajn figurojn. Eckhardt plimaliciĝis kaj plipotenciĝis. Fine kreis ordenon konatan kiel ''Kabal'', kiu konsistis en alianco de kvin potencaj alkemiistoj, inter kiuj ankaŭ Eckhardt. Li sin pretigis revivigi mortintan hibridan anĝelrason nomatan Nefilimo, kiu estis la kialo, pro kiu li kreis la Sanglyph-on. Li kredis ke per la uzo de la Nefilimoj obtenos la regadon super la mondo. Pro liaj intencoj, ordeno nomata ''Lux Veritatis'' ("Lumo de l’vero" [[Latina lingvo|latine]]) naskiĝis por halti Eckhardt-on kaj la Kabal-on. La aliaj anoj de Kabal estis fine mortigitaj de Eckhardt por konservi la sekretojn, kiujn ili havis. La Lux Veritatis akiris la ''Lumkristalojn'', antikvan armilon, kiu estis uzita por estingi la nefiliman rason dum bibliaj tempoj. La tri eroj estis uzitaj kontraŭ Eckhardt, kiu restis en paraliza stato. La Lux Veritatis (gvidataj de Kunfrato Obskura) sigelis Eckhardt-on en profunda kavo kaj lasis lin dum 500 jaroj. La sigelo super Eckhardt estus restinta ĝis la tri Kristaloj ne estos kombinitaj. Kunfrato Obskura konfiskis la kvin pentraĵojn, kiuj entenis la erojn de la Sanglyph. Li pentris religiajn bildojn sur la malicaj kaj kaŝis ĉiun pentraĵon en malsamajn lokojn. La pentraĵoj estis nomataj ''Obskuraj Pentraĵoj''. Poste estis kreita kopio de ĉiu pentraĵo. Tiuj kopioj estis famaj sub la nomo ''Obskuraj Gravuraĵoj''. Ĉiu kopio enhavis kodigitan mapon pri la loko de la originala pentraĵo. En [[1945]], io okazis kaj unu el la Kristaloj dividiĝis el la aliaj du. Eblas ke tio okazis pro afero pri la [[Dua Mondmilito]]. Eckhardt liberiĝis kaj fuĝis el la kavo, en kiu travivis 500 suferantajn jarojn. Li ĵuris venĝon kontraŭ la Lux Veritatis kaj rekreis la Kabal-on kreante la bazon en sia naskiĝurbo [[Prago]]. La nova Kabal engaĝiĝis hanti ĉiun ajn anon de la Lux Veritatis. Eckhardt ankaŭ sukcesis obteni la Lumkristalon, kiu dividiĝis kaj estis ankoraŭ en la manoj de la Lux Veritatis. Li kaŝis tiun ĉi eron en sia malnova laboratorio, kiu troviĝis en la subgrundoj de la Strahov, la sidejo de Kabal. Kaŝinte tiun eron, Eckhardt kaj la Kabalanoj komencis depostuli la kvin Obskurajn Pentraĵojn por obteni la Sanglyph-on. Kiam Lara estis implikita en la historio, la Kabalanoj jam trovis tri el la kvin pentraĵoj. Do Eckhardt surprenis Werner Von Croy por trovi la lastajn du. Von Croy lokalizis la kvaran pentraĵon sub la Luvro dank’al la Obskuraj Gravuraĵoj, sed neniam informis Eckhardt, ĉar Von Croy eltrovis pri la vera kaj malica flanko de Eckhardt kaj pri liaj intencoj. Malgraŭ Von Croy estis mortigita, Eckhardt ne estis la kulpulo. Lara trovis la du restantajn pentraĵojn kaj Eckhardt komencis fini tion, kion li iniciatis antaŭ kvin jarcentoj--revivigi la rason Nefilimo. La Kabal reposedis la lastan Nefilimon ekzistantan en Turkio: la ekzemplero estis nomata "la Dormanto". Por revivigi la Dormanton, al Eckhardt necesis korpopartoj, kiujn li obtenis el la viktimoj mortigitaj de li uzante sian potencan ganton. Dum la fina batalo en sia laboratorio kun Lara, Eckhardt komencis la renaskiĝoprocezon de la Dormanto. Li batalis kontraŭ Lara uzante la Sanglyph-on, sed fine estis mortigita de Karel, lia aliancano en la Kabal. Karel demonstris esti la lasta pretervivanta Nefilimo kaj ke ĉiuj personoj helpintaj Lara-n mortis pro li por eviti la detruadon de la Dormanto. Do li oferis al Lara eblon aliĝi kun li en la renaskiĝo. Lara rifuzis kaj decidis fini ĉion uzante la ganton de Eckhardt sur la Dormanto--por detrui ĝin kaj eble ankaŭ Karel-on. La posta epizodo estus klariginta ĉu Karel sukcesis aŭ ne forkuri kaj reporti la Nefilimon en Turkion. == Roluloj == * [[Dosiero:Flag of the United Kingdom.svg|20ra]] '''[[Lara Croft]]''': akuzite pri la hommortigo de [[Werner Von Croy]], Lara iĝas forkuranto en [[Eŭropo]]. * [[Dosiero:Flag of the United States.svg|20ra]] '''[[Kurtis Trent]]''': la dua ludebla rolulo, [[Kurtis Trent]] volas venĝi la morton de sia patro, Konstantin, granda majstro de Lux Veritatis. Kurtis ŝajnas esti la lastulo de tiu sekreta ordeno. * [[Dosiero:Flag of the Czech Republic.svg|20ra]] '''Pieter Van Eckhardt''': la Nigra Alkemiisto, estro de sekreta organizaĵo, Kabal, kies sidejo estas en la Strahov-Fortreso ĉe [[Prago]]. Li petas al Werner Von Croy retrovi kvin artefaktojn konatajn kiel ''Obskuraj Pentraĵoj'', pri kiuj oni pensas ke ili havas alkemiajn povojn. * [[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] '''[[Werner Von Croy]]''': maljuna mentoro de Lara dum ŝia juneco kaj fama arkeologo, estas murdita de la Monstro en sia pariza apartamento je la komenco de la ludo. Lara estas la ununura ĉeestanta persono kun la murdinto dum la hommortigado. * [[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] '''Louis Bouchard''': homo implikita en obskuraj aferoj en la obskura flanko de Parizo, estas la posedanto de la dancejo ''Le Serpent Rouge'', lastatempe fermita pro mortintonombro en la skipo, eble kunligita al la Monstro. * [[Dosiero:Flag of the Czech Republic.svg|20ra]] '''Marten Gunderson''': militveretano. Nun administras laŭpagajn soldatarojn por la defendo de bazoj kun invadriskoj. Li laboras por Pieter Van Eckhardt kaj estas responsulo de la sieĝo de Luvro. * [[Dosiero:Flag of the Czech Republic.svg|20ra]] '''Joachim Karel''': okupas unu el la plej gravaj postenoj de Kabal kaj havas la bazon ĉe Parizo. Li sekurigas la reklutadon kaj la protektadon de la sekto. Li kaŝas obskuran sekreton... * [[Dosiero:Flag of the Czech Republic.svg|20ra]] '''Grant Muller''': unu el la scienculoj de Kabal, kiu laboras en la Bio-Kupolo. Amanto de plantoj, por la Kabalanoj li kreos vegetadon taŭgan por la renaskiĝo de la Nefilimoj. * [[Dosiero:Flag of the Czech Republic.svg|20ra]] '''Kristina Boaz''': pretervivinta post aera akcidento, estas responsulino de la ĝustiga fako de la psikiatra instituto de la Strahov, ĉe Prago. * [[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] '''Margot Carvier''': amikino kaj kolegino de Von Croy kaj instruistino en la akademio de Pariza historio estas okupita ekzameni freŝdatan arkeologian prifoson sub la Luvro. Pli poste ŝi estos mortigita de la Monstro post interparolo inter ŝi kaj Lara. * [[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] '''Janice''': tiea [[prostituitino]] kunpartiganta kelkajn utilajn informojn kun Lara pri la freŝdataj (kaj multe suspektindaj) okazaĵoj en la Pariza Geto. * [[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] '''Pierre''': proprietulo de la restoracio ''Cafe Metro''. Li akceptas helpi Lara-n retrovi Bouchard-on nur se ŝi retrovos kaj reportos al li skatolon ene de la dancejo ''Le Serpent Rouge''. * [[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] '''Francine''': eksknabino de Pierre. Ŝi helpas Lara-n eniri en la tombejon de la preĝejo St. Aicard. * [[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] '''Daniel Rennes''': ano de la obskura loĝantaro, kiu loĝas la subteraĵojn de Parizo. Amiko de Louis Bouchard, li administras sekrete kontraŭleĝajn monokomercadojn, uzante kiel ŝirmon pruntofilion. Rennes estas ankaŭ forĝisto, pentristo kaj arkivisto. Li estas mortigata de Eckhardt. * [[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] '''Anton Gris''': boksotrejnisto, amiko de Louis Bouchard. Li administras gimnastejon en malnova preĝejo de Parizo. * [[Dosiero:Flag of the Czech Republic.svg|20ra]] '''Thomas Luddick''': praga ĵurnalisto. Li donas informojn pri la Kabal kaj la sekurecokarton de la Strahov-Fortreso al Lara Croft interŝanĝe kontraŭ mono. Li estas pli poste mortigata de Pieter Van Eckhardt. == Karakterizoj == Analoge la antaŭajn 5 epizodojn de ''Tomb Raider'', ''The Angel of Darkness'' havas du ludeblajn personojn: nome Lara Croft kaj Kurtis Trent. La ludanto regas Lara-n en 33 niveloj, primanovrante ŝin atente inter kaptiloj kaj solvendaj enigmoj. Malkiel la antaŭaj ludoj, ''Angel of Darkness'' ne permesas uzi la duoblajn pistolojn. Tamen la ludantoj de la PK-a versio havas eblon uzi ilin elŝutante el interreto kelkajn softvarojn. Speciala karakterizo de ''The Angel of Darkness'' estas, ke Lara devas akiri fortopotencigojn por sukcesi plenumi saltojn, malfermi pordojn... Alia speciala karakterizo estas la enmeto de la eblo por la ludanto elekti tion kion Lara devas diri al la personoj, kun kiuj ŝi estas parolanta, kiel peti ĝentile, subaĉeti aŭ minaci. == Niveloj == '''{{Francio}}''' ([[Parizo]]) Lara renkontas Werner-on en lia apartamento ĉe Parizo, antaŭ ol li estas murdita antaŭ ŝiaj okuloj. Estante la unua suspektato, ŝi fuĝas inter la parizaj stratetoj, aŭdacante en la plej strangaj lokoj: la nokta lokalo nomata ''Le Serpent Rouge'' kaj la famaj galerioj de Luvro. * 1-a Nivelo: ''Stratetoj de Parizo'' * 2-a Nivelo: ''Popolaj domoj en ruino'' * 3-a Nivelo: ''Tegmentoj de la industria zono'' * 4-a Nivelo: ''Apartamento de M. Carvier'' * 5-a Nivelo: ''Geto de Parizo'' * 6-a Nivelo: ''Herbisto de l’saliko'' * 7-a Nivelo: ''Café Metro'' * 8-a Nivelo: ''La Serpent Rouge'' * 9-a Nivelo: ''Tombejo de San Aicard'' * 10-a Nivelo: ''Kaŝejo de Bouchard'' * 11-a Nivelo: ''Preĝejo de San Aicard'' * 12-a Nivelo: ''Monto de la garantiaĵoj de Rennes'' * 13-a Nivelo: ''Luvro: rubaĵkanaloj'' * 14-a Nivelo: ''Galerioj de Luvro'' * 15-a Nivelo: ''La arkeologia prifoso'' * 16-a Nivelo: ''Tombo de la avo'' * 17-a Nivelo: ''La ĉambro de la sezonoj'' * 18-a Nivelo: ''Salono de Netuno'' * 19-a Nivelo: ''La kolero de la besto'' * 20-a Nivelo: ''Sanktejo de la Flamo'' * 21-a Nivelo: ''La spiro de Ade'' * 22-a Nivelo: ''Sieĝataj galerioj'' * 23-a Nivelo: ''Apartamento de Von Croy'' '''{{Ĉeĥio}}''' ([[Prago]]) Lara estas serĉanta indicojn en la apartamento de riĉa galeristo, konata kiel Mathias Vasiley, kiu estas lastatempe mortigita de la Monstro. La Strahov estas la fortreso de la diabla organizaĵo, kiu rilatas la murdojn de la Monstro, lokalizita en Prago. Lara obtenas la eniron per ĵurnalisto. La Strahov-Fortreso estas kunmetita el malsamaj areoj, inter kiuj centro pri biologiaj serĉadoj, centro pri akva serĉado, psikiatria institucio (la ununura nivelo de ĉiuj ''[[Tomb Raider]]'' ludata de alia rolulo) kaj sekreta tombo nomata ''La kripto de l’trofeoj''. Fizike ĝi estas vasta industria instalaĵo. * 24-a Nivelo: ''La sceno de l’krimo'' * 25-a Nivelo: ''La Strahov-Fortreso'' * 26-a Nivelo: ''Centro pri biologiaj serĉadoj'' * 27-a Nivelo: ''La Sanatorio''' (Kurtis)''''' * 28-a Nivelo: ''Areo pri sekureco '''(Kurtis)''''' * 29-a Nivelo: ''Areo pri akva serĉado'' * 30-a Nivelo: ''La kripto de l’trofeoj'' * 31-a Nivelo: ''La reveno de Boaz '''(Kurtis)''''' * 32-a Nivelo: ''La perdita posedaĵo'' * 33-a Nivelo: ''Laboratorio de Eckhardt'' '''''(Kurtis)''''' signifas ke la ludanto personigos la rolulon Kurtis en tiu nivelo. == Lara Croft Tomb Raider: The Action Adventure == ''Lara Croft Tomb Raider: The Action Adventure'' estas interaktiva [[DVD]] publikigita en [[2006]], kiu sekvas la intrigon de ''Angel Of Darkness'' en plifaciligita versio. == Vidu ankaŭ == * [[Tomb Raider]] * [[Lara Croft]] * [[Werner Von Croy]] * [[Kurtis Trent]] * [[Strahov]] * [[Tomb Raider: Chronicles]] * [[Tomb Raider: Legend]] [[Kategorio:Tomb Raider]] [[Kategorio:Videoludoj]] [[Kategorio:Videoludoj aperintaj en 2003]] r02nxql100z4qk84pqbpgqj5dw0h9sz 0 344026 9478878 9156737 2026-09-20T09:01:08Z Sj1mor 12103 9478878 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = [[Ĝenevo]] |speco = |fondodato = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CH-GE |situo sur mapo2=Svislando |zomo = 14 |retejo = }} '''IUED''' estas [[franca]] mallongigo por la <!--frua malnova--> svisa '''Instituto universitata de studoj de evoluo''', - en franca lingvo: ''L'Institut universitaire d'études du développement'' (IUED,''iuéd'') IUED, - fondita en [[1961]]). == Fuzio de IUED kaj de IUHEI kun nova nomo IHEID == [[IUHEI]] estas [[franca]] mallongigo por la frua malnova svisa ''Institut de hautes études internationales ([[IUHEI]])'', en internacia lingvo: '''Instituto de altaj studoj internaciaj'''. IUED kaj IUHEI havas kune la novan nomon [[IHEID]]. [[Dosiero:Villa_Barton.jpg|eta|dekstra|250px| La Villa Barton - nova instituto [[IHEID]]]] == Nomoj de malnova instituto IUHEID kaj de nova instituto IHEID == * La '''nova [[IHEID]]''' estas [[fuzio]] de eksa Instituto universitata de altaj studoj interciaj,- en franca lingvo: eksa ''L'Institut universitaire de hautes études internationales'' ([[IUHEI]] - fondita en [[1927]]) - kaj de eksa Instituto universitata de studoj de evoluo, - en franca lingvo: ''L'Institut universitaire d'études du développement (IUED,iuéd)'' IUED, - fondita en [[1961]]). * La nova IHEID kunlaboras ankaŭ kun [[Universitato de Ĝenevo]]. == Nomo de nova instituto IHEID == * La nomo en [[franca]] lingvo estas '''''Institut de hautes études internationales et du développement ([[IHEID]])'''''. * La nomo en [[internacia lingvo]] estas '''Instituto de altaj studoj internaciaj kaj de evoluo'''.([[IHEID]]) * La nomo en [[angla]] lingvo estas ''' Graduate institute of international and development studies'''. ([[IHEID]]) * La nomo en [[angla]] lingvo estas ankaŭ '''The Graduate Institute, Geneva'''.([[IHEID]]) == Vidu ankaŭ == * Vidu ankaŭ [[Evoluhelpo]]n, aŭ pli moderne la temojn [[Evolua kunlaboro]] aŭ [[Evolua politiko]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.news.admin.ch/message/index.html?lang=de&msg-id=5380 pri historio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110527141405/http://www.news.admin.ch/message/index.html?lang=de&msg-id=5380 |date=2011-05-27 }} * [http://graduateinstitute.ch/ oficiala retejo de '''nova instituto IHEID'''] [[Kategorio:Universitatoj kaj universitataj altlernejoj en Svislando]] [[Kategorio:Edukado en Ĝenevo]] myuzw4lyyqw85v84d0rds6jraucwu7n 0 345185 9478674 9459999 2026-09-20T04:56:28Z InternetArchiveBot 180276 Add 1 book for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9478674 wikitext text/x-wiki _{Malalta skribo}{{Taksonomio |nomo = Ruĝeckrona ajmofilo |koloro = pink |dosiero = Rufous Crowned Sparrow A.r. eremoeca Texas.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''Aimophila ruficeps eremoeca'', en Teksaso |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Emberizedoj]] ''Emberizidae'' |genro = ''[[Aimophila]]'' |specio = ''A. ruficeps'' |statuso = LC |dunomo = ''Aimophila ruficeps'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], [[1852]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Rufous-crowned_Sparrow_(Aimophila_ruficeps)_(20342481992).jpg|alternative=Rufous-crowned Sparrow (Aimophila ruficeps) (20342481992).jpg|eta|Rufous-crowned Sparrow (Aimophila ruficeps) (20342481992)]] La '''Ruĝeckrona ajmofilo''', ''Aimophila ruficeps'', estas specio de [[birdoj]] de la familio de [[Emberizedoj]] kaj genro de [[Ajmofiloj]], kiu enhavas speciojn kun rimarkindaj kapobildoj. Ĝi estas malgranda membro de la grupo de la [[Amerikaj paseroj]]. Tiu [[paserino]] troviĝas ĉefe en [[Sudokcidenta Usono]] kaj multe de la interno de [[Meksiko]], sude al [[Sierra Nevada (Meksiko)]], kaj al la marbordo de Pacifiko al sudokcidento de tiu montaro. Ties distribuado estas disereca, kun populacioj ofte izolataj unu el alia. Oni agnoskas ĝenerale 12 [[subspecio]]jn, kvankam oni sugestis ĝis 18. Tiu birdo havas brunan dorson kun malhela strieco kaj grizaj subaj partoj. La '''krono estas ruĝeca''' (de kio devenas kaj la [[komuna nomo]] kaj la [[latina]] [[scienca nomo]]), kaj la vizaĝo kaj la [[superokulo]] estas grizeca kun bruna aŭ ruĝeca strio etenda el ĉiu okulo kaj dika nigra mustaĉa strio. Tiuj ajmofiloj manĝas ĉefe semojn vintre kaj insektojn printempe kaj somere. La birdoj estas ofte teritoriaj, kaj maskloj gvardas sian teritorion pere de kanto kaj memmontrado. Flugo estas rara ĉe tiu specio, kiu preferas salteti surgrunde por moviĝo. Ili estas monogamaj kaj reproduktiĝas dum printempo. La ino demetas 2 al 5 ovojn en nesto, kiu estas tasforma kaj bone kaŝita. Plenkreskaj ajmofiloj estas predataj de hejmkatoj kaj malgrandaj [[rabobirdo]]j, dum junuloj povus esti predataj de ampleksa gamo de mamuloj kaj reptilioj. Oni scias ke ili vivas ĝis 3 jaroj, kaj precize plus 2 monatoj. Kvankam la specio estis klasita kiel [[Malplej Zorgiga]], aŭ neminacata je formorto, kelkaj subspecioj estas minacataj pro habitatodetruo kaj unu el ili eble jam estas formortinta. == Taksonomio == Tiu birdo apartenas al la familio de [[Emberizedoj]], kiu konsistas el la Amerikaj paseroj kaj la Eŭraziaj [[emberizoj]]. La Amerikaj paseroj estas novmondaj [[semomanĝantoj]] kun konusformaj bekoj, brunaj aŭ grizaj plumaroj, kaj distingaj kapobildoj. La birdoj de la genro ''[[Aimophila]]'' estas mezgrandaj, nome (13.0 al 20.0&nbsp;cm) longaj, loĝas en aridaj [[arbustaro]]j, havas longajn bekojn kaj vostojn proporcie al ties korpogrando same kiel mallongajn, rondoformajn flugilojn kaj konstruas tasformajn nestojn.<ref name=" Howell "/><ref name=" Omari"/> La Ruĝeckrona ajmofilo estis priskribitaj en 1852 de la usona ornitologo [[John Cassin]] kiel ''Ammodramus ruficeps''.<ref name = Byers/> Ĝi estis priskribita ankaŭ kiel apartenanta al la genro ''Peucaea'', kiu enhavis kelkajn paserojn de la genro ''Aimophila'' kiuj kunhavas karakterojn, kiaj pli grandaj bekoj kaj flava makulo sub la kurvo de la flugilo, kion aliaj membroj de la genro ne havas.<!--<ref name="Storer"/>--> Tamen la disigo de la paseroj de ''Peucaea'' en separata genro ne estas ĝenerale agnoskata.<ref name = Byers/><ref name = ITIS/> Analizo per [[filogenetiko]] de 2008 de la genro ''Aimophila'' dividis ĝin en kvar genroj, kun la Ruĝeckrona ajmofilo kaj ties du plej proksimaj parencoj, nome la [[Oahaka ajmofilo]] kaj la [[Ruĝeca ajmofilo]], plue ene de la genro ''Aimophila''.<ref name="DaCosta">{{cite journal | last = DaCosta | first = Jeffrey M.| coauthors = Garth M. Spellman, Patricia Escalante, John Klicka | title = A molecular systematic review of two historically problematic songbird clades: ''Aimophila'' and ''Pipilo'' | journal = Journal of Avian Biology | volume = 40 | issue = 2 | pages = 206–216 | publisher = Munksgaard International | location = Copenhagen | year = 2009| doi = 10.1111/j.1600-048X.2009.04514.x}}</ref> Krome, tiu studo sugestis, ke la Ruĝeckrona ajmofilo povus esti pli proksime rilata al la brunaj [[pipiloj]] de la genro ''Pipilo'' ol la aliaj membroj de la historia genro ''Aimophila''.<ref name=" DaCosta"/> La deveno de la nuna genronomo, ''Aimophila'', estas el la [[greka]] ''aimos''/ἀιμος, signife "arbusto", kaj ''-filos''/-φιλος, signife "ema",<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Dictionary of Birds of the United States: Scientific and Common Names|url=https://archive.org/details/dictionaryofbird0000holl|aŭtoro=Holloway JE|jaro=2003|loko=Portland, Oregon|eldoninto=Timber Press|ISBN=0881926000|paĝo=[https://archive.org/details/dictionaryofbird0000holl/page/17 17]}}</ref> kio donus ion kia “arbustema”. La [[Specia nomo|specia epiteto]] “ruficeps” estas laŭlitera derivaĵo de la [[komuna nomo]], devena el la [[latina]] ''rufus'', signife "ruĝeca" aŭ "flavbruna", kaj ''-ceps'', el ''caput'', signife "kapo".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|jaro=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}</ref> Tiu birdo estas ankaŭ foje nomata populare kiel Rokpasero pro sia prefo por rokaj deklivoj.<ref name="Thorngate"/> === Subspecioj === Oni agnoskas ĝenerale 12 subspeciojn,<ref name = Byers/> kvankam foje oni nomigas ĝis 18.<ref name=" ITIS ">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=179377&source|titolo=ITIS Standard Report Page: Aimophila ruficeps|alirdato=2009-04-12|verko=Integrated Taxonomic Information System}}</ref> * ''A. r. ruficeps'', la [[Subspecio#Nomenklaturo|nomiga subspecio]], estis priskribita de Cassin en 1852.<ref name=" MBR "/> Ĝi troviĝas en marbordaj teritorioj de Kalifornio kaj en okcidentaj deklivoj de [[Sierra Nevada (Usono)|Sierra Nevada]].<ref name=" Clements ">{{Citaĵo el libro|titolo=''The Clements Checklist of Birds of the World'' Sesa Eldono|familia nomo=Clements|persona nomo=James F|jaro=2007|loko=Ithaca, NY|eldoninto=Comstock Publishing Associates|ISBN=978-0-8014-4501-9|paĝoj=681–682}}</ref> Tiu subspecio estas pli malhela kaj rimarkinde pli malgranda ol ''A. r. eremoeca'' kaj havas distingan ruĝecbrunan striecon en siaj supraj partoj.<ref name=" Byers "/> * ''A. r. canescens'' estis priskribita de la usona ornitologo [[Walter Edmond Clyde Todd|W.E. Clyde Todd]] en 1922,<ref name=" MBR "/> kaj troviĝas en sudokcidenta Kalifornio kaj nordorienta [[Baja California]] tiom oriente kiom ĝis la bazo de [[Sierra San Pedro Mártir|San Pedro Martir]].<ref name=" Clements "/> Dum la specio estis listita kiel Malplej Zorgiga, tiu subspecio estis listita kiel "specio de speciala zorgo" fare de la ''California Department of Fish and Game'', signife ke tiu populacio estas minacata je [[formorto]].<ref name=" Thorngate "/> Ŝajne ĝi estas tre simila al la nomiga ''A. r. ruficeps'' sed ĝi estas pli malhela.<ref name=" Byers "/> * ''A. r. obscura'', priskribita de Donald R. Dickey kaj Adriaan van Rossem en 1923,<ref name=" MBR "/> troviĝas en la [[Kanalinsuloj de Kalifornio]] en [[Insulo Santa Cruz|Santa Cruz]], [[Insulo Anakapa|Anakapa]], kaj iam en [[Insulo Santa Catalina (Kalifornio)|Santa Catalina]].<ref name=" Clements "/><ref name=" Thorngate ">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.prbo.org/calpif/htmldocs/species/scrub/rufous_crowned_sparrow.htm|titolo=California partners in flight coastal scrub and chaparral bird conservation plan Rufous-crowned Sparrow (''Aimophila ruficeps'')|alirdato=2008-01-19|familia nomo=Thorngate|persona nomo=Nellie|kunaŭtoroj=Monika Parsons|jaro=2005|eldoninto=California Partners in Flight|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303171517/http://www.prbo.org/calpif/htmldocs/species/scrub/rufous_crowned_sparrow.htm|arkivdato=2016-03-03}}</ref> Dum la populacio de Santa ne estis observata el 1863, tiu subspecio ŝajne koloniigis la insulon Anakapa.<ref name=" Thorngate "/> Ne ekzistas vidaĵo el ili antaŭ 1940.<ref>{{cite journal|last=Johnson|first=Ned K.|title=Origin and differentiation of the avifauna of the Channel Islands, California.|pages=295–315|journal=Condor|issue=3|volume=74|year=1972|accessdate=2009-02-13|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v074n03/p0295-p0315.pdf|format=PDF|doi=10.2307/1366591|jstor=1366591|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2010-12-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110615101236/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v074n03/p0295-p0315.pdf|arkivdato=2011-06-15}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110615101236/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v074n03/p0295-p0315.pdf |date=2011-06-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v074n03/p0295-p0315.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110615101236/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v074n03/p0295-p0315.pdf |arkivdato=2011-06-15 }}</ref> Tiu subspecio estas simila la ''A. r. canescens'' sed estas pli malhela.<ref name=" Byers "/> * ''A. r. sanctorum'' estis priskribita de van Rossem en 1947.<ref name=" MBR "/> Ĝi troviĝis en la [[Insulo Todos Santos]] ĉe la marbordo de nordokcidenta Baja California.<ref name=" Clements "/><ref>{{cite journal |last= Howell |first= Alfred Brazier |year= 1917 |month= June |title= Birds of the islands off the coast of southern California |journal= Pacific Coast Avifauna |volume= 12 |pages= 80 |url= http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/cooper/pca_012.pdf |accessdate= 2009-02-13 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2010-12-17 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20110914030401/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/cooper/pca_012.pdf |arkivdato= 2011-09-14 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110914030401/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/cooper/pca_012.pdf |date=2011-09-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/cooper/pca_012.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110914030401/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/cooper/pca_012.pdf |arkivdato=2011-09-14 }}</ref> Tiu subspecio estas formortinta plej verŝajne.<ref name=Donlan2000>{{cite book|accessdate=2009-02-13|url=http://www.advancedconservation.org/library/donlan_etal_2000.pdf|format=PDF|last=Donlan|first=CJ|coauthors=Tershy, B. R.; Keitt, B. S.; Wood, B.; Sanchez, J. A.; Weinstein, A.; Croll, D. A. kaj Alguilar, J. L.|year=2000|title=Island conservation action in northwest Mexico. In Browne, D. H.; Chaney, H. and Mitchell, K. (eds.). Proceedings of the Fifth California Islands Symposium|pages=330–338|publisher=Santa Barbara Museum of Natural History, Santa Barbara, California, USA.|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2010-12-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101128090419/http://www.advancedconservation.org/library/donlan_etal_2000.pdf|arkivdato=2010-11-28}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101128090419/http://www.advancedconservation.org/library/donlan_etal_2000.pdf |date=2010-11-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.advancedconservation.org/library/donlan_etal_2000.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101128090419/http://www.advancedconservation.org/library/donlan_etal_2000.pdf |arkivdato=2010-11-28 }}</ref><!-- not been seen since the 1970s. needs source--><ref name=" Thorngate "/> Tiu estas la plej malhela el la marbordaj subspecioj, ĉefe en suba ventro.<ref name=" Byers "/> * ''A. r. sororia'' estis priskribita de [[Robert Ridgway]] en 1898,<ref name=" MBR "/> kaj troviĝas en la montoj de suda Baja California, specife en la [[Sierra de la Laguna]].<ref name=" Clements "/> Ĝi estas la plej pala el la marbordaj subspecioj.<ref name=" Byers "/> * ''A. r. scottii'', priskribita de George Sennett en 1888,<ref name=" MBR "/> troviĝas el norda [[Arizono]] al [[Nov-Meksiko]] suden al nordorienta [[Sonora]] kaj nordokcidenta [[Coahuila]].<ref name=" Clements "/> Ŝajne ĝi estas pli malhelgriza ol ''A. r. eremoeca'' kaj havas pli mallarĝan kaj malhelruĝecan striecon en brusto.<ref name=" Byers "/> * ''A. r. rupicola'' estis priskribita de van Rossem en 1946.<ref name=" MBR "/> Ĝi troviĝas en montoj de sudokcidenta Arizono.<ref name=" Clements "/> Ĝi estas simila laŭ aspekto al ''A. r. scottii'' sed ĝi estas pli malhela kaj pli griza en dorso.<ref name=" Byers "/> * ''A. r. simulans'' estis priskribita de van Rossem en 1934,<ref name=" MBR "/> kaj troviĝas en nordokcidenta Meksikio el sudorienta Sonora kaj sudokcidenta [[Chihuahua]] al [[Nayarit]] kaj norda [[Jalisco]].<ref name=" Clements "/> Ĝi havas pli ruĝecan koloron en dorso kaj estas pli pala en suba ventro ol ''A. r. scottii''.<ref name=" Byers "/> [[Dosiero:AimophilaRuficeps.svg|eta|Ĝeneralaj karakteroj de Ruĝeckrona ajmofilo]] * ''A. r. eremoeca'' estis priskribita de N. C. Brown en 1882.<ref name=" MBR "/> Ĝi troviĝas el sudorienta Koloradio al Nov-Meksiko, [[Teksaso]], norda Chihuahua, kaj centra Coahuila.<ref name=" Clements "/> Ĝi havas grizecajn suprajn partojn kaj malhelan bruston.<ref name=" Byers "/> * ''A. r. fusca'', priskribita de [[Edward William Nelson]] en 1897,<ref name=" MBR "/> troviĝas en okcidenta Meksikio el suda Nayarit al sudokcidenta Jalisco, norda [[Colima]], kaj [[Michoacán|Michoacan]].<ref name=" Clements "/> Ĝi estas pli malhela kaj pli ruĝeca en supraj partoj ol ''A. r. australis''. Ĝi posedas ankaŭ pli malhelan ruĝecan kronon kiu ne montras grizan striecon post la mezo.<ref name=" Byers "/> * ''A. r. boucardi'' estis priskribita de [[Philip Sclater]] en 1867,<ref name=" MBR "/> kaj troviĝas en orienta Meksikio el suda Coahuila al [[San Luis Potosí]], norda [[Puebla]], kaj suda [[Oaxaca]].<ref name=" Clements "/> Tiu subspecio estas pli malhela ol ''A. r. eremoeca'' kaj havas brunan, ne ruĝecan, striecon en brusto.<ref name=" Byers "/> * ''A. r. australis'', priskribita de Edward William Nelson en 1897,<ref name=" MBR "/> loĝas en suda Meksikio el [[Guerrero]] al suda Puebla kaj Oaxaca.<ref name=" Clements "/> ''A. r. scottii'' estas simila en aspekto, sed tiu subspecio estas pli malgranda kaj havas pli mallongan bekon.<ref name=" Byers "/> La aliaj ses subspecioj kiuj estas foje agnoskataj estas ''A. r. extima'' kaj ''A. r. pallidissima'', kiuj estis priskribitaj de A. R. Phillips en 1966, ''A. r. phillipsi'', kiu estis priskribita de J.P. Hubbard kaj Crossin en 1974, kaj ''A. r. duponti'', ''A. r. laybournae'', kaj ''A. r. suttoni'', kiuj estis priskribitaj de J.P. Hubbard en 1975.<ref name=" ITIS "/> == Aspekto == [[Dosiero:ZonotrichiaBoucardiSmit.jpg|eta|''A. r. boucardi'']] La Ruĝeckrona ajmofilo estas malgrandeca pasero 13.0&nbsp;cm longa, kaj maskloj kutime pli grandaj ol inoj.<ref name=" Omari"/><ref name = Byers/><ref name=" MBR ">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/Infocenter/i5800id.html|titolo=Rufous-crowned sparrow ''Aimophila ruficeps''|alirdato=2007-01-18|familia nomo=Gough|persona nomo=Gregory|dato=2000-12-28|verko=Patŭent Bird Identification InfoCenter|eldoninto=USGS Patŭent Wildlife Research Center|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060924101146/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/Infocenter/i5800id.html|arkivdato=2006-09-24}}</ref> Iĝi gamas el 15 al 23 g peze kaj averaĝas ĉirkaŭ 19 g.<ref name=" Omari"/> Ĝi havas brunan dorson kun malhela strieco kaj grizajn subajn partojn kun pli helbruna suba ventro. Ties flugiloj estas mallongaj, rondoformaj kaj brunaj kaj ne havas flugilstriojn aŭ linion de plumoj de kontrasta koloro meze de la flugilo. La vosto estas longa, bruna kaj rondoforma. La vizaĝo kaj la [[superokulo]] estas griza kun bruna aŭ ruĝeca strio etende el ĉiu okulo kaj dikan nigran striecon en ĉiu vango.<ref name=" MBR "/> La krono gamas el ruĝeca al bruna, karaktero kiu havigas al la specio sian komuna nomon, kaj kelkaj subspecioj havas grizan striecon tra la centro de la krono.<ref name=" Howell ">{{Citaĵo el libro|titolo=''A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America''|url=https://archive.org/details/guidetobirdsofme0000howe|familia nomo=Howell|persona nomo=Steve N.G.|kunaŭtoroj=Sophie Webb|jaro=1995|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-854012-4}}</ref><ref name=" Byers "/> La beko estas flava kaj konusforma.<ref name=" MBR "/> La gorĝo estas blanka kun malhela strio mustaĉa. Ties kruroj kaj piedoj estas rozkolorecaj al grizecaj.<ref name = Byers/> Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto, sed junuloj de Ruĝeckrona ajmofilo havas brunan kronon kaj nombrajn striojn en brusto kaj flankoj dum printempo kaj aŭtuno.<ref name=" MBR "/> La kanto estas mallonga, rapida, bolanta serio de notoj ''ĉip'' kiu povas akceli ĉe la fino, kaj la alvokoj inkludas nazecan ''chur'' kaj fajnan ''ci''.<ref name=Byers>{{Citaĵo el libro|titolo=Sparrows and Buntings: A Guide to the Sparrows and Buntings of North America and the World|familia nomo=Byers|persona nomo=Clive|kunaŭtoroj=Curson, Jon; Olsson, Urban|jaro=1995|eldoninto=Pica Press|ISBN=1873403194|paĝoj=296–7}}</ref> Kiam estas minacata aŭ separata el la partnero, tiu pasero elsendas alvokon ''dia-dia-dia''.<ref name="Kaufman">{{Citaĵo el libro|titolo=''Lives of North American Birds''|url=https://archive.org/details/livesofnorthamer0000kauf|familia nomo=Kaufman|persona nomo=Kenn|jaro=1996|loko=Boston|eldoninto=Houghton Mifflin|ISBN=0-618-15988-6|paĝoj=[https://archive.org/details/livesofnorthamer0000kauf/page/583 583]}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:Chaparral1.jpg|eta|[[Ĉaparalo]], kutima nestohabitato en Kalifornio]] Tiu birdo troviĝas en sudokcidenta Usono kaj Meksikio el marnivelo al 2,987.0 m, kvankam ĝi tendencas esti inter 914.0 kaj 1,829.0 m.<ref name = Byers/><ref name="Thorngate"/> Ĝi loĝas en [[Kalifornio]], suda [[Arizono]], suda [[Nov-Meksiko]], [[Teksaso]] kaj centra [[Oklahomo]] suden laŭlonge de [[Baja California]] kaj en okcidenta Meksikio al suda [[Puebla]] kaj [[Oaxaca]]. En [[mezokcidenta Usono]], tiu pasero troviĝas tiom orienten kiom ĝis malgranda parto de okcidenta [[Arkansaso]], kaj ankaŭ en malgranda regiono de nordorienta [[Kansaso]], ties plej nordorienta habitato. La teritorio de tiu specio estas nesekva kaj formiĝas el multaj malgrandaj, izolataj populacioj.<ref name=" Thorngate "/> La Ruĝeckrona ajmofilo estas [[birdomigrado|nemigranta]] specio, kvankam oni scias, ke la monta subspecio descendas al pli malaltaj lokoj dum akraj vintroj.<ref name=" Thorngate "/> Maskloj de tiuj paseroj havas kaj defendas siajn [[Teritorio (animalo)|teritoriojn]] la tutan jaron.<ref name="Thorngate"/> Tiu pasero troviĝas en malferma kverkarbaro kaj sekaj altaj teroj kun herbeca vegetaĵaro kaj arbustoj. Ĝi troviĝas ofte ĉe rokaj apartaĵoj. Tiu specio estas ankaŭ el marbordaj arbustaroj kaj areoj de [[ĉaparalo]].<ref name= Byers/> La Ruĝeckrona ajmofilo loĝas en malfermaj areoj klarigitaj de incendioj.<ref name="Thorngate"/> == Ekologio kaj kutimaro == La averaĝa teritorigrando de la Ruĝeckrona ajmofilo en la [[ĉaparalo]] de Kalifornio gamas el 1.0 ha al 2.0 ha.<ref name=" Thorngate "/> La denseco de la teritorioj varias depende de la tipo de [[habitato]], enhavante po 2.5 al 5.8 teritoriojn por 40.0 ha de 3- al 5-jaraĝa incendiita ĉaparalo kaj po 3.9 al 6.9 teritoriojn je la sama kvanto de marborda arbustaro.<ref name=" Thorngate "/> Unu paro tendencas esti gasto de unu teritorio, kvankam birdoj senpartneraj vidiĝis kunhavantaj teritorion kun parigita paro.<ref name="Thorngate"/> Tiu pasero ne estas flugema kaj uzas ĉefe kuradon kaj saltadon por moviĝi.<ref name=" Omari"/> La Ruĝeckrona ajmofilo manĝas foje en paroj dum la [[reprodukta sezono]], kaj en familigrandaj grupoj de fino de la somero al komenco de la aŭtuno. Dum vintro ili povas foje troviĝi en izolataj [[miksitaj kunmanĝantaroj]].<ref name=" Thorngate "/> Predantoj de plenkreskuloj de Ruĝeckrona ajmofilo estas hejmkatoj kaj malgrandaj [[rabobirdo]]j kiaj la [[Kupera akcipitro]] kaj la [[Striakcipitro]], la [[Amerika turfalko]] kaj la [[Blanka milvo]].<ref name=\morrison>{{cite journal | last= Morrison | first= Scott A. | coauthors= Bolger, Douglas T.; Sillett T. Scott | month= | year=2004 | title= Annual survivorship of the sedentary rufous-crowned sparrow (''Aimophila ruficeps''): no detectable effects of edge or rainfall in southern California | journal= The Auk | volume=121 | issue=3 | pages=904–916 | doi= 10.1642/0004-8038(2004)121[0904:ASOTSR]2.0.CO;2}}</ref> La nestoj povas esti predataj de gamo de specioj kiaj mamuloj kaj reptilioj kiaj serpentoj, kvankam oni ne observis rekte nestopredadon, kaj oni observis tri tipojn de [[trompoceremonio]] por eviti eventualajn predantojn; la ''rodula kuro'', la ''rompita flugilo'' kaj la ''falo el arbusto''.<ref name="Thorngate"/> Birdoj adoptas la ceremonion de ''rodula kuro'' por eviti predantojn. La kapo, kolo kaj vosto estas sube, flugiloj fermitaj kaj plumoj ŝvelaj dum la birdo kuras rapide kaj krias konstante alarmalvokon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo='Rodent-run' distraction display by a passerine, the Superb Blue Wren ''Malurus cyaneus'' (L.)|url=https://archive.org/details/sim_animal-behaviour_1962_10_1-4/page/170|familia nomo=Rowley|persona nomo=Ian|jaro=1962|gazeto=Behaviour|volumo=19|COI=10.1163/156853961X00240|paĝoj=170–76}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Animal behavior desk reference|url=https://archive.org/details/animalbehaviorde0000barr|familia nomo=Barrows|persona nomo=Edward M.|jaro=2001|eldono=2|eldoninto=CRC press|ISBN=0849320054|paĝo=[https://archive.org/details/animalbehaviorde0000barr/page/177 177]}}</ref> En la ceremonio de la ''rompita flugilo'', la pasero imitas havi rompitan flugilon trenante unu surgrunde kaj saltetante el la nesto, kio apartigas la predanton for ĝis kiam la birdo ŝanĝas agadon kaj fuĝas el la predanto.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=QbunyscCJBoC&pg=RA1-PA588&lpg=RA1-PA588&dq=broken+wing+display|titolo=The evolution of communication|familia nomo=Hauser|persona nomo=Marc D.|jaro=1997|loko=Cambridge, MA|eldoninto=MIT Press|ISBN=0262581558|paĝoj=588}}</ref> Plenkreskulo de Ruĝeckrona ajmofilo forigas nestopredanton per falo el pinto de arbusto por allogi la predanton per la ceremonio de la ''falo el la arbusto''.<ref>Collins, Paul W. ''Rufous-crowned Sparrow (Aimophila ruficeps)'', en ''The Birds of North America Online'', Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, Novjorkio, 1999 http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/472/articles/behavior 10.2173/bna.472, konsultita la 2009-04-11.</ref> La plej longa vivodaŭro konstatita por Ruĝeckrona ajmofilo estas tri jaroj, du monatoj.<ref name="Omari">{{Citaĵo el la reto|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Aimophila_ruficeps.html|titolo=Aimophila ruficeps|alirdato=2009-04-12|familia nomo=Omari|persona nomo=Amel|kunaŭtoroj=Ann Fraser|jaro=2007|eldoninto=Animal Diversity Web}}</ref> Du specioj de [[iksodo]], nome ''Amblyomma americanum'' kaj ''Ixodes pacificus'', parazitas tiun paseron.<ref name=" Omari"/> === Dieto === [[Dosiero:Rufous-crowned Sparrows.jpg|eta|Paro en Kalifornio]] Tiu pasero manĝas ĉefe malgrandajn semojn de herboj kaj [[fiherbo]]j, tigojn de freŝaj herboj, kaj pli molajn planterojn aŭtune kaj vintre.<ref name=" Thorngate "/> Dum tiuj sezonoj, insektoj kiaj [[formiko]]j, [[akrido]]j, [[grundoskarabo]]j kaj [[koĉo (genro)|koĉo]]j same kiel [[araneo]]j formas malgrandan parton de ties dieto. Printempe kaj somere la dieto de tiu birdo inkludas pli grandan kvanton kaj varion de insektoj.<ref name=" Kaufman "/> La Ruĝeckrona ajmofilo manĝas malrapide sur aŭ ĉe grundo piedirante aŭ saltetante inter arbustoj aŭ densaj herboj.<ref name=" Thorngate "/> Kvankam ĝi foje manĝas en herbejaj areoj, ĝi estas preskaŭ neniam observita manĝanta en malferma kamparo. Ĝi estis foje observata manĝanta en branĉoj kaj malaltaj arbustoj.<ref name=" Kaufman "/> Dum la reprodukta sezono ĝi serĉas sian manĝon el herboj kaj malaltaj arbustoj.<ref name=" Thorngate "/> Tamen kutime la specio akiras sian manĝon ĉu plukante ĉu malpli ofte gratante je seka foliaro. Tiu birdo tendencas manĝi en malgranda familigrupo kaj en limigita areo.<ref name=" Kaufman "/> Oni ne scias ĉu tiu specio akiras ĉian necesan akvon el la manĝo aŭ ili devas ankaŭ trinki; tamen oni observis ĝin kaj trinkantan kaj bananta en akvoflakoj post pluvoŝtormoj.<ref name=" Thorngate "/> === Reproduktado === La Ruĝeckrona ajmofilo reproduktiĝas en disa densa arbustaro. Maskloj allogas partneron per kantado el regulaj postenoj borde de siaj teritorioj tra la tuta [[reprodukta sezono]]. Tiuj birdoj estas monogamaj, kaj havas nur unu partneron dume, kaj paroj ofte restas kune dum kelkaj jaroj.<ref name="Thorngate"/> Se dumkante maskloj kontaktiĝas, ili povas dekomence levi siajn kronojn kaj fruntas la grundon por montri tiun econ; se tio malsukcesas forigi la alian masklon, ili rigidigas sian korpon, mallevas siajn flugilojn, levas siajn vostojn kaj streĉas sian kapon for.<ref name="Thorngate"/> Masklo gvardas sian teritorion la tutan jaron.<ref name="Thorngate"/> Dum oni ne scias kiam precize ekas la [[reprodukta sezono]], oni observis plej frue tiun specion alportanta nestomaterialon la [[2an de marto]] en suda Kalifornio.<ref name=" Thorngate "/> La ino konstruas diketan, dikmuran malferman tasforman neston tipe surgrunde, kvankam foje en malalta arbusto 46&nbsp;cm super ĝi, el sekaj herboj kaj radiketoj, foje kun arboŝeleroj, malgrandaj bastonetoj kaj herbotigoj.<ref name=" Omari"/><ref name="Thorngate"/> Nestoj estas bone kaŝitaj, ĉar ili estas konstruitaj ĉe arbustoj aŭ altaj herboj aŭ sub pendanta roko kun kaŝiga vegetaĵaro.<ref name="Thorngate"/> Kiam pasero elektas nestolokon, ĝi kutime revenas al sama loko dum multaj jaroj.<ref name="Thorngate"/> La ino demetas 2 al 5 ovojn kaj tipe faras po unu ovodemetadon jare, kvankam kelkaj birdoj en Kalifornio faris 2 aŭ eĉ 3 ovodemetadojn jare.<ref name="Thorngate"/><ref name=" MBR "/> Kaze de nestuma malsukceso, oni faras anstataŭantan ovodemetadon.<ref name="Thorngate"/> La ovoj estas nemarkataj, palbluece blankecaj.<ref name=" Kaufman "/> Oni konstatis foje ovarojn de Ruĝeckrona ajmofilo [[Nestoparazitado|parazitataj]] de la [[Brunkapa molotro]].<ref name="Thorngate"/><ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://jstor.org/stable/3670570|titolo=A record of Brown-headed Cowbird ''Molothrus ater'' nest parasitism of Rufous-crowned Sparrows ''Aimophila ruficeps''|aŭtoro=Miles DB|jaro=1986|gazeto=Southwestern Naturalist|volumo=31|numero=2|COI=10.2307/3670570|paĝoj=253–254}}</ref> [[Kovado]] de la ovoj daŭras 11 al 13 tagoj kaj estas farata sole de la ino. La idoj estas nudaj kaj ekplumoj ne ekmontriĝas ĝis la tria tago. Nur inoj kovas la idojn, kvankam ambaŭ gepatroj povas alporti enterajn insektojn al la idoj. [[Elnestiĝo]] okazas post 8 aŭ 9 tagoj, kaj tiam la juna Ruĝeckrona ajmofilo ankoraŭ ne kapablas flugi, kvankam ĝi povas kuri tra subkreskaĵaro; dum tiu tempo ĝi estas ankoraŭ manĝigata de la gepatroj. Junuloj kutime lasas la patran teritorion kaj moviĝas al apuda habitato aŭtune aŭ komence de vintro. Reprodukta sukceso ege varias depende de la [[precipitaĵo|jara pluvokvanto]] kaj estas pli alta en humidaj jaroj pro [[El Niño]], ĉar malvarma pluva vetero malpliigas la aktivecon de [[serpento]]j, ĉefa predanto de la nestoj de tiu specio.<ref>{{cite journal| last= Morrison | first= Scott A. | coauthors= Bolger, Douglas T. | month= November | year=2002 | title= Variation in a sparrow's reproductive success with rainfall: food and predator-mediated processes | journal=Oecologia | volume=133 | issue=3 | pages=315–324 | doi =10.1007/s00442-002-1040-3}}</ref> == Konservado == La Ruĝeckrona ajmofilo estas traktata kiel specio [[Malplej Zorgiga]], aŭ ne minacata pro formorto, fare de [[BirdLife International]] pro sia granda geografia teritorio de ĉirkaŭ 1,200,000&nbsp;km², ĉirkaŭkalkulata populacio de 2.4 milionoj de individuoj kaj manko de populacimalpliiĝo de 30 % dum la lastaj dek jaroj.<ref name=" BirdLife ">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=9023&m=0|titolo=Species factsheet: ''Aimophila ruficeps''|alirdato=2008-01-19|jaro=2007|eldoninto=BirdLife International}}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En jaroj sen sufiĉa pluvokvanto, multaj birdoj malsukcesas reproduktiĝi kaj tiuj kiuj reproduktiĝas produktas malpli da idoj.<ref>{{cite journal|last=Bolger|first=Douglas T.|coauthors=Michael A. Patten & David C. Bostock|year=2005|title=Avian reproductive failure in response to an extreme climatic event.|journal=Oecologia|volume=142|pages=398–406|accessdate=2009-02-13|url=http://www.suttoncenter.org/2005%20Bolger%20et%20al%20Oecologia.pdf|format=PDF|doi=10.1007/s00442-004-1734-9|pmid=15549403|issue=3|archiveurl=http://web.archive.org/web/20061230053808/http://www.suttoncenter.org/2005+Bolger+et+al+Oecologia.pdf|archivedate=December 30, 2006|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2010-12-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060908152338/http://www.suttoncenter.org/2005%20Bolger%20et%20al%20Oecologia.pdf|arkivdato=2006-09-08}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060908152338/http://www.suttoncenter.org/2005%20Bolger%20et%20al%20Oecologia.pdf |date=2006-09-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.suttoncenter.org/2005%20Bolger%20et%20al%20Oecologia.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060908152338/http://www.suttoncenter.org/2005%20Bolger%20et%20al%20Oecologia.pdf |arkivdato=2006-09-08 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Morrison|first=Scott A.|coauthors=Douglas T. Bolger & T. Scott Sillett|year=2004|title=Annual survivorship of the sedentary rufous-crowned sparrow (''Aimophila ruficeps''): No detectable effects of edge or rainfall in southern California.|journal=The Auk|volume=121|issue=3|pages=904–916|accessdate=2009-02-13|url=http://nationalzoo.si.edu/Publications/ScientificPublications/pdfs/421d6af5-141b-4b82-86ef-366f6a3d5c46.pdf|format=PDF|doi=10.1642/0004-8038(2004)121[0904:ASOTSR]2.0.CO;2|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2010-12-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607203444/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ScientificPublications/pdfs/421d6af5-141b-4b82-86ef-366f6a3d5c46.pdf|arkivdato=2011-06-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607203444/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ScientificPublications/pdfs/421d6af5-141b-4b82-86ef-366f6a3d5c46.pdf |date=2011-06-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://nationalzoo.si.edu/Publications/ScientificPublications/pdfs/421d6af5-141b-4b82-86ef-366f6a3d5c46.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110607203444/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ScientificPublications/pdfs/421d6af5-141b-4b82-86ef-366f6a3d5c46.pdf |arkivdato=2011-06-07 }}</ref> Kelkaj el la lokaj populacioj de tiu birdospecio estas minacataj kaj malpliiĝas nombre.<ref name=" Thorngate "/> La insulaj subspecioj kaj populacioj malpliiĝis en kelkaj kazoj: ''A. r. sanctorum'' de insulo Todos Santos ŝajne estas formortinta,<ref name=Donlan2000 /> kaj la populacioj de insulo Santa Catalina kaj de la Insuloj de San Martin en Baja California ne estis vidataj el komenco de la [[1900-aj jaroj]].<ref name=" Thorngate "/> Populacioj de tiu specio en suda Kalifornio ankaŭ malpliigas sian teritorion pro urbanizado kaj agrikultura disvolvigo en la regiono. Aldone oni scias ke tiu pasero estis venenigita pere de la rodulicido ''warfarin'', kvankam necesas pli da studo por determini la sekvon de pesticidoj je la Ruĝeckrona ajmofilo.<ref name=" Thorngate "/> ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Literaturo== === Tezoj === * Groschupf KD. Ph.D. (1983). Comparative study of the vocalizations and singing behavior of four ''Aimophila'' sparrows. [[Virginia Polytechnic Institute and State University]], United States. * Morrison SA. Ph.D. (2001). Demography of a fragmentation-sensitive songbird: Edge and ENSO effects. [[Dartmouth College]], United States. * Wimer MC. M.S. (1995). Song variation in insular and mainland Rufous-crowned Sparrows. [[California State University|California State University, Long Beach]], United States. California. === Artikoloj === * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Leaf bathing in 3 species of emberizines|aŭtoro=Baptista, LF|jaro=1973|gazeto=Wilson Bulletin|volumo=85|numero=3|paĝoj=346–347}} * {{Citaĵo el gazeto|url=http://jstor.org/stable/1366914|titolo=Mojave Desert avifauna in the Virgin River Valley of Utah Nevada and Arizona USA|aŭtoro=Behle, WH|jaro=1976|gazeto=Condor|volumo=78|numero=1|COI=10.2307/1366914|paĝoj=40–48}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Habitat fragmentation effects on birds in southern California: Contrast to the "top-down" paradigm|aŭtoro=Bolger, DT|jaro=2002|gazeto=Studies in Avian Biology|volumo=25|paĝoj=141–157}} * {{cite journal|author=Bolger DT, Patten MA & Bostock DC|year=2005|title=Avian reproductive failure in response to an extreme climatic event|journal=[[Oecologia]]|pmid=15549403|volume=142|issue=3|pages=398–406|doi=10.1007/s00442-004-1734-9}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Breeding bird abundance in an urbanizing landscape in coastal Southern California|url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1997-04_11_2/page/406|aŭtoro=Bolger DT, Scott TA & Rotenberry JT|jaro=1997|gazeto=Conservation Biology|volumo=11|numero=2|COI=10.1046/j.1523-1739.1997.96307.x|paĝoj=406–421}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Songs of ''Aimophila'' sparrows occurring in the USA''|aŭtoro=Borror DJ|jaro=1971|gazeto=Wilson Bulletin|volumo=83|numero=2|paĝoj=132–151}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=A phylogenetic analysis of the emberizid sparrows based on three mitochondrial genes|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2003-10_29_1/page/43|aŭtoro=Carson RJ & Spicer GS|jaro=2003|gazeto=Molecular Phylogenetics & Evolution|volumo=29|numero=1|COI=10.1016/S1055-7903(03)00110-6|paĝoj=43–57}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Interspecific differences in hematozoan infection in sonoran desert ''Aimophila'' sparrows|aŭtoro=Deviche P, McGraw K & Greiner EC|jaro=2005|gazeto=Journal of Wildlife Diseases|volumo=41|numero=3|paĝoj=532–541}} * {{Citaĵo el gazeto|url=http://jstor.org/stable/1366802|titolo=The Oaxaca Sparrow ''Aimophila-Notosticta'' has a chatter vocalization|aŭtoro=Hardy JW|jaro=1980|gazeto=Condor|volumo=82|numero=1|COI=10.2307/1366802|paĝoj=111}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Geographic variation in non-California populations of the Rufous Crowned Sparrow|aŭtoro=Hubbard JP|jaro=1975|gazeto=Nemouria|volumo=15|paĝoj=1–28}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Lack of an urban edge effect on reproduction in a fragmentation-sensitive sparrow|url=https://archive.org/details/ecological-applications_2002-04_12_2/page/398|aŭtoro=Morrison SA & Bolger DT|jaro=2002|gazeto=Ecological Applications|volumo=12|numero=2|COI=10.1890/1051-0761(2002)012[0398:LOAUEE]2.0.CO;2|paĝoj=398–411}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Variation in a sparrow's reproductive success with rainfall: Food and predator-mediated processes|url=https://archive.org/details/sim_oecologia_2002-11_133_3/page/315|aŭtoro=Morrison SA & Bolger DT|jaro=2002|gazeto=Oecologia|volumo=133|numero=3|COI=10.1007/s00442-002-1040-3|paĝoj=315–324}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Annual survivorship of the sedentary Rufous-crowned sparrow (''Aimophila ruficeps''): No detectable effects of edge or rainfall in southern California|aŭtoro=Morrison SA, Bolger DT & Sillett TS|jaro=2004|gazeto=Auk|volumo=121|numero=3|COI=10.1642/0004-8038(2004)121[0904:ASOTSR]2.0.CO;2|paĝoj=904–916}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=An observation on the foraging behavior of the Arizona Ridge-Nosed Rattlesnake ''Crotalus willardi willardi'' (Serpentes: Crotalidae)|aŭtoro=Parker SA & Stotz D|jaro=1977|gazeto=Bulletin of the Maryland Herpetological Society|volumo=13|numero=2|paĝoj=123}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Variation in top-down control of avian reproductive success across a fragmentation gradient|aŭtoro=Patten MA & Bolger DT|jaro=2003|gazeto=Oikos|volumo=101|numero=3|COI=10.1034/j.1600-0706.2003.12515.x|paĝoj=479–488}} * {{Citaĵo el gazeto|url=http://jstor.org/stable/1935091|titolo=The use of space by wintering sparrows|aŭtoro=Pulliam HR & Mills GS|jaro=1977|gazeto=Ecology|volumo=58|numero=6|COI=10.2307/1935091|paĝoj=1393–1399}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=''Aimophila ruficeps scottii'' New-record Rufous-Crowned Sparrow in California USA|url=https://archive.org/details/sim_western-birds_1979_10_1/page/45|aŭtoro=Remsen JVJ & Cardiff S|jaro=1979|gazeto=Western Birds|volumo=10|numero=1|paĝoj=45–46}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Two new nasal mites of the genus ''Ptilonyssus'' Mesostigmata Rhinonyssidae from Texas USA|aŭtoro=Spicer GS|jaro=1977|gazeto=Acarologia|volumo=18|numero=4|paĝoj=594–601}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.xeno-canto.org/browse.php?query=Rufous-crowned+Sparrow Alvokoregistroj] * [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=rufous-crowned+sparrow&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de Ruĝeckrona ajmofilo]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} VIREO * [http://ibc.lynxeds.com/species/rufous-crowned-sparrow-aimophila-ruficeps Filmetoj de Ruĝeckrona ajmofilo] ĉe Internet Bird Collection * [http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/id?112454 Malnova ilustraĵo el Kalifornio kaj Teksaso]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{ITIS | id=179377 | taxon=''Aimophila ruficeps'' | accessdate=24 February 2009 }} {{birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Emberizedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 6pg5obyx8gcs7q39e6xd8se69k1l8bj 0 348933 9478467 8415789 2026-09-19T12:04:44Z Sj1mor 12103 9478467 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto|dosiero=Sérgio Cabral Filho.jpg|de4=1999|ofico5=Arestita|ofico3=[[Dosiero:Coat of arms of Brazil.svg|45x45ra|Blazonon]] Deputito de Rio-de-Ĵanejrio|ĝis3=[[1-a de februaro]] [[2003]]|de3=[[1-a de februaro]] [[1991]]|ofico2=[[Dosiero:Coat of arms of Brazil.svg|45x45ra|Blazonon]] Senatano|ĝis2=[[15-a de Decembro]] [[2006]]|de2=[[1-a de januaro]] [[2003]]|ofico4= Membro de MDB|partio=PMDB (1980-1992)<br />[[PSDB]] (1992-1999)<br />MDB (1999-nuna)|edzino=Susana Neves (1986-2001)<br />Adriana de Lourdes Ancelmo (2004-2011)|ofico=[[Dosiero:Brasão do estado do Rio de Janeiro.svg|45x45ra|Blazonon]] 61-a Guberniestro de [[Rio-de-Ĵanejrio]]|sekvanto=Luiz Fernando Pezão|antaŭulo=Rosinha Garotinho|de=[[1-a de januaro]] [[2007]]|ĝis=[[3-an de aprilo]] [[2014]]|alma_mater=UniverCidade|de5=[[17-a de novembro]] [[2016]]}}[[Dosiero:Senador Sérgio Cabral Filho.jpg|eta|Cabral Filho en sia lasta Senata Kunsido, kune al sia kolegino Ideli Salvatti, el partio (PT).<br /> Foto: Wilson Dias/ABr.]] '''Sérgio de Oliveira Cabral Santos Filho''' ([[Rio de Ĵanejro]], [[27-a de januaro]], [[1963]]),estas [[politikisto]] kaj [[ĵurnalisto]], iama reganto de la [[Rio-de-Ĵanejrio|ŝtato Rio-de-Ĵanejrio]], nuntempe en malliberejo pro [[korupto]]. Lia kondamno atingas pli ol 280 jarojn. Cabral estis citita de "Revista Época" kiel unu el la 100 plej influaj brazilanoj en [[2009]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://revistaepoca.globo.com/Revista/Epoca/1,,EMI108920-17445,00.html |titolo=Época - NOTÍCIAS - Os 100 brasileiros mais influentes de 2009 konsultita la &#91;&#91;20-a de Decembro&#93;&#93; de &#91;&#91;2009&#93;&#93;. |alirdato=2011-01-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130514090608/http://revistaepoca.globo.com/Revista/Epoca/1%2C%2CEMI108920-17445%2C00.html |arkivdato=2013-05-14 }}</ref> Filo de ĵurnalisto [[Sérgio Cabral]], unu el la fondantoj de [[O Pasquim]], Sérgio Cabral Filho estas ankaŭ ĵurnalisto, kiu studis je la universitato Faculdade da Cidade, nuntempe nomata (''UniverCidade''). == Politikista Kariero== Li eniris politikon je la komenco de la [[1980-aj jaroj]], en la Junularo de la partio [[PMDB]]. Je [[1982]], li laboris por la kandidateco de lia patro Sérgio Cabral al Urba Konsilantaro. En [[1984]], li laboris kiel kunordiganto de la Komitato Pedro Ernesto, apogante al [[Tancredo Neves]]. En marto, [[1987]], li eniris publikan vivon, fariĝante Operacia Direktoro de TURISRIO – Turisma Kompanio de la Ŝtato Rio de Ĵanejro - dum la guberniestrado de [[Moreira Franco]].<ref name="SC">[http://segundo.sergiocabral15.com.br/index.php?q=pt/biografia Biografia, Sérgio Cabral konsultita la 04/06/2009]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Balotado por urbestro de Rio === Je [[1992]], Sérgio Cabral fariĝis urbestr-kandidato de partio [[PSDB]]. Profitante la grandan popularakceptadon de la tiam urbestro [[Marcello Alencar]], kaj mal-akceptado al [[Leonel Brizola]] en ŝtata guberniestro, Cabral lanĉis sloganon "Mi deziras esti nova Marcello, sen Brizola por malhelpi". Sed li finis en la lastaj lokoj, pro manko de gravaj apogoj. En [[1996]], li denove kandidatiĝis por esti urbestro de Rio de Ĵanejro, sed denove perdis, nun en la dua vicbalotado. En [[2001]], Sérgio Cabral Filho estis preskaŭ kandidato de PMDB al urbestro de Rio, tamen preferis apogi kandidaton Luiz Paulo Conde de [[PFL]]. === Deputito === Dum la balotado je [[1990]], li estis elektita kiel ŝtata deputito de Rio de Ĵanejro per 12,000 voĉdonoj, kaj estis re-elektita en la du sekvantaj balotadoj, de [[1994]] kaj [[1998]].<ref name="G12006">[http://g1.globo.com/Noticias/Eleicoes/0,,AA1252497-6302,00.html SÉRGIO CABRAL(PMDB) konsultita 04/06/2009]</ref> En [[1994]], dum li ekis sian novan mandaton kiel ŝtata deputito per partio [[PSDB]], sama partio de la ĵus-elektinta Marcello Alencar, Sérgio Cabral Filho estis re-elektita kiel prezidanto de [[Leĝa Asembleo de Rio de Ĵanejro]], ofico pri kio li laboris ĝis [[2002]]. Dum ĉi-balotado, li gajnis 125 mil voĉdonojn, kaj fariĝis la plej-voĉdonata kandidato de Rio de Ĵanejro en tiu jaro. Tio ebligis lin gajni la oficon de Prezidanto de la Deputitoj en la jaroj [[1995]], [[1997]], [[1999]] kaj [[2001]].<ref name="Uol2006">[http://eleicoes.uol.com.br/2006/estados/riodejaneiro/biografias/cabral.jhtm ''Campeão de votos, Cabral tenta ganhar cargo majoritário'', Uol Eleições 2006 konsultita la 04/06/2009]</ref> Tuj en la komenco de [[1995]], li kreis aŭditorecon en Alerj, kiu rezultis en la kreado de la unua salajra tegmento en brazila historio. Ankoraŭ en la prezidanteco de Alerj, Cabral finigis privilegian emeritiĝon de parlamentanoj.<ref name="SC" /> En [[1999]], Sérgio Cabral Filho revenis al partio [[PMDB]], kaj, ankoraŭ kiel Prezidanto de ALERJ, alproksimiĝas al la tiama guberniestro de la ŝtato de Rio de Ĵanejro, [[Anthony Garotinho]]. === Senatano === En [[2002]], li estis elektita kiel [[senatano]] por la ŝtato [[Rio de Ĵanejro]], aliance al [[Rosinha Garotinho]] (edzino de Anthony Garotinho), kiu fariĝis guberniestrino. Li gajnis 4,2 milionojn da voĉdonoj en ĉi tiu balotado.<ref name="Uol2006" /> Kiel senatano, Cabral klopodis aprobi la Regularon por Maljunuloj,<ref name="Uol2006" /> kaj ankaŭ estris la Komision por Maljunuloj.<ref name="G12006" /> Sérgio Cabral Filho rezignis sian mandaton kiel senatano por fariĝi guberniestro de Rio de Ĵanejro, kaj estis anstataŭigita en la [[Senato]] per sia dua anstataŭiganto, [[Paulo Duque]], ĉar sia unua anstataŭiganto, Regis Fitchner, fariĝis estro de la Ŝtata Civitana Domo. === Guberniestro === Je la [[29-a de oktobro]], [[2006]], apogita de la eks-guberniestroj Anthony kaj Rosinha Garotinho, Sérgio Cabral Filho estis elektita kiel guberniestro de Rio de Ĵanejro per la partio PMDB, kune al [[Luís Fernando de Sousa]], kun 5.129.064 voĉdonoj (68% de la tut-ŝtata voĉdonaro), venkante [[Denise Frossard]] el partio [[PPS]]. Li fariĝis guberniestro de Rio de Ĵanejro je la [[1-a de januaro]], [[2007]]. En oktobro [[2010]], li estis re-elektita kiel guberniestro, kun pli ol 66% de la voĉdonoj.<ref>http://g1.globo.com/especiais/eleicoes-2010/noticia/2010/10/sergio-cabral-e-reeleito-governador-do-rio-de-janeiro.html</ref> === Efektiviĝo de la mandato === Kiel guberniestro de [[Rio-de-Ĵanejrio]], Sérgio Cabral laboris pli en la areoj de Sano kaj Sekureco. Por la sano-areo ĝi kreis Krizhelpajn Unuojn (UPAs), kiuj helpis malplenigi publikajn hospitalojn. La UPAoj estis kopiitaj de la nacia registaro kaj eĉ de aliaj landoj. En la kampo de Sekureco, la kreado de UPP-oj (Pacaj Policaj Unuoj) reduktis kriman agadon en regionoj antaŭe estritaj de drogkomercistoj. En la favelo [[Urbo de Dio|Cidade de Deus]], murdo kaj ŝtelo estis inter tiuj, kiuj malkreskis. La rezultoj de la pacemaj politikoj de guberniestro Sérgio Cabral estis laŭdataj eĉ de la [[The New York Times|New York Times]], konsiderata unu el la plej influaj ĵurnaloj en la mondo.<ref>[http://www.nytimes.com/2010/01/17/world/americas/17rio.html?scp=43&sq=rio%20de%20janeiro&st=cse New York Times]</ref> Kun malalta populareco (12%), Cabral eksiĝis la [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[2014]]<ref>[http://noticias.terra.com.br/brasil/politica/sergio-cabral-renuncia-ao-cargo-de-governador-do-rio,5d8dd32003925410VgnVCM3000009af154d0RCRD.html Terra]</ref> == Korupto == En [[2016]] li estis arestita en [[Operacio Lava Jato]] kaj fariĝis akuzito pro pasiva korupto, lavado de mono kaj evasio de fremdaj valutoj. Dum la sekvaj jaroj, pli multaj krimoj estis malkovritaj, lia palaco estis vendita kaj li estis kondamnita al 280 jaroj.<ref>[https://www.conjur.com.br/2020-jan-29/cabral-condenado-14-anos-penas-somam-280-anos Conjur]</ref><ref>[https://brasil.elpais.com/brasil/2016/11/17/politica/1479373747_388871.html El Pais]</ref> Li estas nuntempe malliberigita en [[Rio-de-Ĵanejrio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj Ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sergiocabral.com.br/ Oficiala ttt-ejo de Sérgio Cabral] * [http://www.governo.rj.gov.br/governador.asp Oficiala foto de la guberniestro de Rio de Ĵanejro]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.senado.gov.br/sf/atividade/materia/Consulta_parl.asp?Tipo_Cons=15&p_cod_senador=3365 Proponoj de Sérgio Cabral Filho en la Federacia Senato] * [http://www.senado.gov.br/sf/SENADORES/senadores_votacoes.asp?codparl=3365&mi=s&li=s&legis=a&leg=Legislatura+atual&snome=S%E9rgio+Cabral&spartido=PMDB+%2D+RJ&sexo= Raporto pri la rezulto de voĉdonadoj de la parlamentistoj kaj kiel la parlamentisto Sérgio Cabral Filho voĉdonis] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sergio Cabral Filho}} [[Kategorio:Brazilaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj politikistoj]] 3b3dg18yj0iir7ko8r9iks0koma0l69 0 350339 9478585 9082198 2026-09-19T17:12:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478585 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|placo |kategorio = |lando = Vatikano |regiono = |regiono_tipo = |situo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = VA |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Centra Romo |zomo = 15 |longo = |larĝo = }} '''Placo Sankta Petro''' ({{lang-it|Piazza San Pietro}}) situas rekte plej antaŭe de [[Baziliko de Sankta Petro de Romo]] en [[Vatikano]], nome [[enklavo]] ene de [[Romo]]. [[Dosiero:Piranesi-16005.jpg|eta|Vido de la Placo Sankta Petro fare de [[Giovanni Battista Piranesi]].]] == Historio de Placo Sankta Petro == [[Dosiero:Petrus on Piazza San Pietro.jpg|eta|Statuo de la Apostolo Petro]] [[Dosiero:Va-karte.png|eta|upright=1.5|Germanlingva mapo de Placo Sankta Petro en Vatikanurbo: "Petersdom" estas la Baziliko, kaj "Petersplatz" la Placo Sankta Petro en subdekstra angulo de la mapo.]] [[Dosiero:Fontanna Watykan.jpg|eta|upright|dekstra|Fonto de [[Bernini]], 1675]] La libera areo kiu situas antaŭ la baziliko estis restrukturita fare de [[Gian Lorenzo Bernini]] de [[1656]] ĝis [[1667]], sub direkto de la papo [[Aleksandro la 7-a]], kiel konvena antaŭkorto, dizajnita "tiel ke la plej bonega nombro da homoj povu vidi la papon doni lian benon, aŭ de la mezo de la fasado de la eklezio aŭ de fenestro en la Vatikano-Palaco" (Norwich 1975 p 175). Bernini laboris pri la interno de tiu Placo Sankta Petro dum jardekoj; li donis ordon al la spaco per siaj famaj [[arkado]] kaj [[kolonaro]], utiligante la [[toskana]]n formon de la [[dorika]] stilo, la plej simplanima ordo en la klasika vortprovizo, ne por konkuri kun la palac-simila fasado de [[Carlo Maderno]], sed li utiligis ĝin en senprecedenca kolosa skalo por konveni la spacon kaj elvoki emociojn de respekto. La eblecoj de la ejo estis sub multaj limoj de ekzistantaj strukturoj. La amasigitaj surkreskaĵoj de la [[Vatikanaj Palacoj]] superplenis la spaco dekstren de la fasado de la baziliko; la strukturoj devis esti kufovestitaj sen obskurigi la papajn loĝejojn. La [[obelisko]] markis centron, kaj granitofontano de Carlo Maderno staris je unu flanko: Bernini igis la fontanon ŝajni esti unu el la fokusoj de la [[elipso]] ampleksita per siaj arkadoj kaj poste egalis ĝin sur la alia flanko, en [[1675]], nur kvin jarojn antaŭ sia morto. == Priskribo == La [[trapezoido|trapezoida]] formo de la loko kreas pliigitan [[perspektivo]]n por la vizitanto kiu forlasas la bazilikon kaj ĝi estis laŭdita kiel majstroverko de [[Baroko]]. La kolosaj toskanaj arkadoj, kvarkolume profundaj, enkadrigas la trapezoidan enirejon al la baziliko kaj la masivan elipsan areon kiu antaŭas ĝin. La elipso longa akso, paralela al la fasado de la baziliko, kreas paŭzon en la sekvenco de antaŭaj movadoj kio estas karakterizaĵo de Baroka monumenta aliro. La arkadoj difinas la lokon. La elipsa centro de la loko, kiu kontrastas kun la trapezoida enirejo, enfermas la vizitanton kun "patrinaj brakoj de tiu de Ĉefpreĝejo" en la esprimo de Bernini. Sur la suda flanko, la arkadoj difinas kaj formaligas la spacon, kie la Barberini Ĝardenoj daŭre havigas al urba silueto de ombrelopinoj. Sur la norda flanko, la arkado maskas sortimenton de Vatikanaj strukturoj; la supraj bildoj de la Vatikana Palaco pliiĝas supre. Ĉe la centro de la elipso staras egipta [[obelisko]] de ruĝa [[granito]], 25.5 metrojn alta, kiu apogiĝas sur bronzaj leonoj<!-- kaj venkita fare de la [[Chigi]] brakoj en bronzo, en ĉiuj 41 metroj al la [[kruco]] sur ĝia pinto-->. Ĝi estis origine starigita ĉe [[Heliopolo]] per nekonata faraono de la [[5-a dinastio de Egiptio]]. La imperiestro [[Aŭgusto]] ekhavis ĝin jam movigita al la Julia forumo de [[Aleksandrio]], kie ĝi eltenis ĝis jaro [[37]] p.K., kiam [[Kaligulo]] ordigis la forumon kaj la obelisko transdoniĝis al Romo. Li lokis ĝin en la centro de la Cirko, kie ĝi prezidis la sennombrajn brutalajn ludojn de Nerono kaj kristanekzekutojn. Ĝi estis movita al ĝia nuna loko en [[1586]] fare de la inĝeniero-arkitekto [[Domenico Fontana]] sub la direkton de [[Siksto la 5-a]]; la inĝeniera atingo de re-starigado de ĝia vasta pezo estis memorita en serio de kuprogravuroj. La [[Vatikana Obelisko]] estas la nura obelisko en Romo kiu ne renversiĝis ekde [[Romia Imperio|antikvaj romiaj]] tempoj. == Ŝanĝoj == Dum la [[Mezepoko]], la origita pilko aldone al la obelisko estis kredita ke enhavas cindron de [[Julio Cezaro]].<ref>Touring Club Italiano,''Roma e Dintorni''<!--, which furnishes the statistics in these notes-->.</ref> Fontana poste forigis la maljunegan metalopilkon, nun en Romo-muzeo, kiu staris super la obelisko kaj trovis nur polvon. Kvankam Bernini havis neniun influon en la konstruo de la obelisko, li utiligis ĝin kiel la ĉefornamaĵon de lia grandioza loko. La pavimo estas variigita per radiaj [[linio]]j en [[travertino]]<!--, trankviligi kiun povon alie esti [[maro]] de [[pavimŝtonoj]]-->. En 1817 cirklaj [[ŝtono]]j estis aro por marki la [[pinto]]n de la [[ombro]] de la [[obelisko]] tagmeze, kiam la [[suno]] eniras sur ĉiuj de la ĉielsignoj de la [[zodiako]], igante la obeliskon giganta [[sunhorloĝo]]. <!-- Malsupre estas vido de la Placo de St. Peter de la [[kupolo]] (la pinto de la kupolo) kiu estis prenita enen junion, 2007. {{Wide image|St Peter's Square, Vatican City - April 2007.jpg|800px|<center>''View of Rome from the Dome of St. Peter's Basilica''</center>}}--> La placo de St. Peter hodiaŭ povas esti atingata de la [[Ponto Sant'Angelo]] laŭ la grandioza aliro de la <!--[[Tra de la--> Conciliazione (en honoro de la [[Lateranaj Traktatoj]] de 1929). La ''spina'' kiu foje okupis tiun grandiozan avenuon kondukantan al la kvadrato estis disfaligita ceremonie fare de [[Benito Mussolini]] mem la [[23an de oktobro]] [[1936]] kaj estis tute disfaligita antaŭ la [[8an de oktobro]] [[1937]]. La [[Baziliko de Sankta Petro]] de Romo nun estis libere videbla de la [[Kastelo de Sankta Anĝelo]]. La efiko de tiu malkonstruo, aliflanke, estis detrui la karakterizan surprizon de la stilo [[Baroko]]. La <!--Tra de la--> Conciliazione estis kompletigita en tempo por la [[Granda Jubileo]] de 1950. <!--{{wide image|Vatican StPeter Square.jpg|800px|<center>St. Peter's Square (facing [[Saint Peter's Basilica]]), and the obelisk from the [[Circus of Nero]]</center>}}--> == Vidu ankaŭ == <!--* [[Borgo (rione de Romo)]]--> [[Dosiero:Piazza st. peters rome 1909.jpg|eta|774x774px|Placo Sankta Petro kaj Baziliko, 1909]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Referencoj == * Touring Club Italiano, ''Roma e Dintorni'' == Plia legado == * Norwich, John Julius, Red. 1975 ''Great Architecture of the World (Granda Arkitekturo de la mondo)'' ISBN 0-394-49887-9 == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Piazza San Pietro}} * [http://www.saintpetersbasilica.org/Pics/StPeters.htm Baziliko de Sankta Petro de Romo] Novaj Fotoj de la Kvadrato * [http://www.greatbuildings.com/buildings/Piazza_of_St._Peters.html Great Buildings On-line:] tiu de Loko de Skt. Petro * [http://www.youtube.com/watch?v=aV9Psra8q5U Video of St. Peter's Square (La placo de Video de Skt. Petro)] * [http://www.romeartlover.it/Vasi27.htm Roberto Piperno, "Piazza di S.] [http://www.romeartlover.it/Vasi27.htm ="] pietro[http://www.romeartlover.it/Vasi27.htm :] kuprogravuroj de Vasi * [http://www.bluffton.edu/~sullivanm/stpeters/stpeters2.html Tiu de Mary Ann Sullivan, "Sankta Peter's Piazza, Vatican City (La loko de Petro, Vatikanurbo)"] * [http://www.stpetersbasilica.org stpetersbasilica.org] Mapas, Fotoj, Librojn, Blogon * [http://www.freereservation.com/roma2/133.htm Saint Peter's Square] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080107032606/http://www.freereservation.com/roma2/133.htm |date=2008-01-07 }} '''360° IPIx PANORAMA''' * [http://www.arounder.eu/spa/spa.html Vatican City, Piazza San Pietro (Vatikanurbo, Piazza San Pietro)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070509031103/http://www.arounder.eu/spa/spa.html |date=2007-05-09 }} VR-panoramo (Java) kun mapo kaj kompaso realigas de Tolomeus * [http://www.arounder.eu/sanpietro.mov Vatican City, Piazza San Pietro (Vatikanurbo, Piazza San Pietro)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070615025100/http://www.arounder.eu/sanpietro.mov |date=2007-06-15 }} QTVR-plenekranopanoramosalajroj (11 Mb) de Tolomeus * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Obeliscus_Vaticanus.html Obeliscus Vaticanus] LacusCurtius.com, La Vatikano-Obelisko, prenis septembron 4, 2006 * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/egypt/raising/rome.html Rome, Nova Online, Mysteries of the Nile, A World of Obelisks:=Rome (Romo, Nova Online, Misteroj de Nilo, Mondo de Obeliskoj: Romo)] pbs.org, prenita septembron 4, 2006 * [http://labs.live.com/photosynth/view.html?collection=StPeters/index1.ŝs, La placo de St. Peter 3D tra Microsoft Photosynth]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, prenis la 12-an de junio 2007 * [http://www.leonhouses.com/saint-peter-view.html Saint Peter Square] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170708174138/http://www.leonhouses.com/saint-peter-view.html |date=2017-07-08 }}, la Fontano de Bernini {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Saint Peter's Square|revizio=407821151|wikitrans=jes}} {{Lingve poluru|rektatraduko|kultura|terminologio|wikitrans=jes}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Monumentoj en Romo]] [[Kategorio:Placoj en Romo|Sankta Petro]] [[Kategorio:Vatikano]] [[Kategorio:Baziliko Sankta Petro]] [[Kategorio:Bernini]] dggwc2tjpjsmtlif2npu8prylwksy6l 0 351070 9478583 9459628 2026-09-19T16:54:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478583 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Edward England.svg|eta|dekstra|250px|La tradicia "[[Jolly Roger]]" de piratado.]] [[Dosiero:Jacquesdesores.jpg|eta|dekstra|250px|Franca pirato [[Jacques de Sores]] atakanta kaj incendianta Havanon en 1555]] '''Piratado''' estas tipe ago de rabo aŭ krima perforto sur [[maro]]. La esprimo povas inkludi agojn faritajn surtere, en la aero, aŭ en aliaj gravaj korpoj de akvo aŭ sur [[marbordo]]. Ĝi ne normale inkludas [[krimo]]jn faritajn kontraŭ personoj vojaĝantaj sur la sama ŝipo kiel la krimulo mem (ekz. unu pasaĝero ŝtelanta de aliaj sur la sama [[ŝipo]]). La esprimo estis uzita dum historio por rilati al atakoj trans teraj limoj de ne-ŝtataj agentoj. Piratado aŭ pirateco estas la nomo de specifa krimo sub kutima [[internacia juro]] kaj ankaŭ la nomo de kelkaj krimoj sub la municipa juro de kelkaj [[ŝtato]]j. Ĝi estas distingita de [[Korsaro|korsarado]], kiu estas rajtigita fare de naciaj aŭtoritatoj kaj tial legitima formo de militema agado fare de ne-ŝtataj aktoroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://tedxtalks.ted.com/video/What-is-Piracy-Jean-Philippe-Ve|titolo=TEDx Talk: What is Piracy?|alirdato=23a de oktobro 2014}}</ref> Piratado estas konsiderita komerca rabado, kaj estis eksterleĝigita fare de la [[Vestfalia Paco]] (1648) fare de la subskribintoj de tiuj traktatoj. Tiuj kiuj okupiĝas pri agoj de piratado estas nomitaj [[pirato]]j. En la [[21-a jarcento]], la [[internacia komunumo]] renkontas multajn problemojn en alportado de piratoj al [[justico]]. == Referencoj == === Notoj === {{Referencoj|30em}} === Literaturo === * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.bonaventure.org.uk/ed/ranks.htm|titolo=bonaventure.org.uk – Pirate Ranks|alirdato=24a de Aprilo 2008}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Quelch's Gold: Piracy, Greed, and Betrayal in Colonial New England|url=https://archive.org/details/quelchsgoldpirac0000beal|familia nomo=Beal|persona nomo=Clifford|jaro=2007|eldoninto=Praeger|ISBN=0-275-99407-4|paĝo=243}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Dangerous Waters: Modern Piracy and Terror on the High Seas|url=https://archive.org/details/dangerouswatersm00burn|familia nomo=Burnett|persona nomo=John|jaro=2002|eldoninto=Plume|ISBN=0-452-28413-9|paĝo=346}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Trends in Maritime Violence|familia nomo=Menefee|persona nomo=Samuel|jaro=1996|eldoninto=Jane's Information Group|ISBN=0-7106-1403-9}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Under the Black Flag: The Romance and the Reality of Life Among the Pirates|url=https://archive.org/details/underblackflagro0000cord|familia nomo=Cordingly|persona nomo=David|jaro=1997|eldoninto=Harvest Books|ISBN=0-15-600549-2}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Tales of the Atlantic Pirates|url=https://archive.org/details/talesofatlanticp0000gira|familia nomo=Girard|persona nomo=Geoffrey|jaro=2006|eldoninto=Middle Atlantic Press|ISBN=0-9754419-5-7}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Outlaw Sea: A World of Freedom, Chaos, and Crime|url=https://archive.org/details/outlawseaworldof0000lang|familia nomo=Langewiesche|persona nomo=William|jaro=2004|eldoninto=North Point Press|ISBN=0-86547-581-4}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Between the Devil and the Deep Blue Sea: Merchant Seamen, Pirates and the Anglo-American Maritime World, 1700–1750|url=https://archive.org/details/betweendevildeep0000redi|familia nomo=Rediker|persona nomo=Marcus|jaro=1987|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0-521-37983-0}} * {{cite book | first=Steve | last=Kimball | year=2006 | title=The Pyrates Way Magazine | chapter= | editor= | others= | page=64 | publisher=The Pyrates Way, LLC | id= | url=http://www.pyratesway.com | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2021-12-24 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20210309123753/http://pyratesway.com/ | arkivdato=2021-03-09 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Enemy of All: Piracy and the Law of Nations|familia nomo=Heller-Roazen|persona nomo=Daniel|jaro=2009|eldoninto=Zone Books|ISBN=978-1890951948}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Outcasts of the Sea: Pirates and Piracy|url=https://archive.org/details/outcastsofseapir0000luci|familia nomo=Lucie-Smith|persona nomo=Edward|jaro=1978|eldoninto=Paddington Press|ISBN=9780448226170}} * ''I Sailed With Chinese Pirates'' de Aleko Lilius, [[Oxford University Press]], USA, 17a de Oktobro, 1991,ISBN 0-19-585297-4. * ''Contemporary Maritime Piracy in Southeast Asia''. De: Chalk, Peter. Studies in Conflict & Terrorism, Januaro–Marto 1998, Vol. 21 Issue 1, p87, 26p, 1 chart; (AN 286864). * ''Dangerous Waters, Modern Piracy and Terror on the High Seas'', de John S. Burnett. Dutton, 2003, Plume, 2003–2004, New York. (ISBN 0-452-28413-9). * ''Japanese Anti-Piracy Initiatives in Southeast Asia''. de: Bradford, John. Contemporary Southeast Asia, Decembro 2004, Vol. 26 Issue 3, p480-505, 26p; (AN 15709264). * ''Maritime Piracy and Anti-Piracy Measures''. de: Herrmann, Wilfried. Naval Forces, 2004, Vol. 25 Issue 2, p18-25, 6p; (AN 13193917). * ''Maritime Piracy in Southeast Asia''. de: Liss, Carolin. Southeast Asian Affairs, 2003, p 52, 17p; (AN 10637324). * ''Pirates, Fishermen and Peacebuilding – Options for Counter-Piracy in Somalia''. de: Bueger, Christian, Stockbruegger, Jan and Werthes, Sascha. Contemporary Security Policy, 2011, Vol.32, No.2. * ''Modern Piracy''. Naval Forces, 2005, Vol. 26 Issue 5, p20-31, 7p; (AN 18506590). * ''Terror on the High Seas''. By: Koknar, Ali. Security Management, Junio 2004, Vol. 48 Issue 6, p75-81, 6p; (AN 13443749) * Goodman, Timothy H. 'Leaving the Corsair's name to other times:' How to enforce the law of sea piracy in the 21st century through regional international agreements / Timothy H. Goodman In: Case Western Reserve Journal of International Law, vol.31 (Winter 1999) nr.1, P.: 139-168. * ''Piracy:Out of Sight, Out of Mind?'', Goorangai, RANR Occasional Papers, Aŭgusto (2006) [https://www.navy.gov.au/reserves/files/GoorangaiVol2Number3.pdf. Royal Australian Navy]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''Rogue Wave: Modern Maritime Piracy and International Law'', Article published on the electronic magazine The Culture & Conflict Review of the United States [[Naval Postgraduate School]], Monterey, California by Commander Osvaldo Peçanha Caninas [http://www.nps.edu/Programs/CCS/WebJournal/Article.aspx?ArticleID=60 Artikolo en retejo de NPS.] * ''Patriot Pirates: the privateer war for freedom and fortune in the American Revolution'' de Robert H. Patton. New York : Pantheon Books, c2008. ISBN 9780375422843 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Shearer, Ivan. [http://www.mpepil.com/sample_article?id=/epil/entries/law-9780199231690-e1206&recno=1& Piracy], Max Planck Encyclopedia of Public International Law. * Archibugi, Chiarugi. [http://www.opendemocracy.net/article/piracy-challenges-global-governance Piracy Challenges Global Governance] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090412063756/http://www.opendemocracy.net/article/piracy-challenges-global-governance |date=2009-04-12 }}, openDemocracy. * Bellish, Jon. [http://oceansbeyondpiracy.org/sites/default/files/attachments/View%20Full%20Report_1.pdf ''The Economic Cost of Somali Piracy, 2012''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150904051945/http://oceansbeyondpiracy.org/sites/default/files/attachments/View%20Full%20Report_1.pdf |date=2015-09-04 }} One Earth Future, 2013 * Kontorovich, Eugene. [http://www.globallawforum.org/ViewPublication.aspx?ArticleId=96 Piracy and International Law] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120320004131/http://www.globallawforum.org/ViewPublication.aspx?ArticleId=96 |date=2012-03-20 }}, [Global Law Forum]. * [http://www.hcss.nl/en/column/672/Turbulent-Waters-in-a-Maritime-Black-Hole-.html Turbulent Waters in a Maritime Black Hole] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091130015410/http://www.hcss.nl/en/column/672/Turbulent-Waters-in-a-Maritime-Black-Hole-.html |date=2009-11-30 }} The Hague Centre for Strategic Studies, Majo 2008. * [http://www.nga.mil/portal/site/maritime/?epi_menuItemID=3e37041ec7a4546e36890127d32020a0&epi_menuID=e106a3b5e50edce1fec24fd73927a759&epi_baseMenuID=e106a3b5e50edce1fec24fd73927a759 ONI Worldwide Threats to Shipping Reports, Weekly] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100404073352/http://www.nga.mil/portal/site/maritime/?epi_menuItemID=3e37041ec7a4546e36890127d32020a0&epi_menuID=e106a3b5e50edce1fec24fd73927a759&epi_baseMenuID=e106a3b5e50edce1fec24fd73927a759 |date=2010-04-04 }}. * [http://www.icc-ccs.org/prc/piracyreport.php IMB Piracy Reporting Center Weekly Piracy Report] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071011013534/http://www.icc-ccs.org/prc/piracyreport.php |date=2007-10-11 }}. * [https://www.youtube.com/watch?v=RJfU_bplRJU Blackbeard's Queen Anne's Revenge Shipwreck Project Video]. * [http://www.imo.org/dynamic/mainframe.asp?topic_id=362 Piracy and armed robbery against ships] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100706010922/http://www.imo.org/dynamic/mainframe.asp?topic_id=362 |date=2010-07-06 }} (International Maritime Organization). * [http://www.eunavfor.eu European Union Naval Force Somalia – Operation Atalanta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100506034147/http://www.eunavfor.eu/ |date=2010-05-06 }} The European Union is conducting a military operation to help combat piracy in the Gulf of Aden. * [http://www.fas.org/sgp/crs/misc/R41455.pdf Piracy: A Legal Definition]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Congressional Research Service]] * [http://www.piracy-studies.org Piracy Studies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200814161251/http://piracy-studies.org/ |date=2020-08-14 }} An academic reference page, research blog and bibliography on contemporary maritime piracy. * Oudman, Sergei [http://www.e-ir.info/?p=3290 Piracy Jure Gentium & International Law] E-International Relations Paper. * [http://www.sedwickcoins.com/shipwreck_histories/consolacion.htm Pirated Spanish Galleon of La Consolación]{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ("Isla de Muerto shipwreck") 1681. * [http://ngm.nationalgeographic.com/2007/10/malacca-strait-pirates/pirates-text National Geographic article on modern pirates in Malacca Straits]. * [http://www.sonofthesouth.net/leefoundation/civil-war/1861/july/pirates.htm M. Biard's 1861 bildoj de Pirates] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924103812/http://www.sonofthesouth.net/leefoundation/civil-war/1861/july/pirates.htm |date=2015-09-24 }}, publikigita en ''Harper's Weekly''. * [http://www.nga.mil/portal/site/maritime/?epi_menuItemID=3e37041ec7a4546e36890127d32020a0&epi_menuID=e106a3b5e50edce1fec24fd73927a759&epi_baseMenuID=e106a3b5e50edce1fec24fd73927a759 ONI Worldwide Threats to Shipping Reports, Weekly] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100404073352/http://www.nga.mil/portal/site/maritime/?epi_menuItemID=3e37041ec7a4546e36890127d32020a0&epi_menuID=e106a3b5e50edce1fec24fd73927a759&epi_baseMenuID=e106a3b5e50edce1fec24fd73927a759 |date=2010-04-04 }}. * [http://www.maritimeterrorism.com Maritime Terrorism Research Center] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150524031930/http://www.maritimeterrorism.com/ |date=2015-05-24 }}. * [http://www.ensec.org/index.php?option=com_content&view=article&id=180:maritime-piracy-implications-for-maritime-energy-security&catid=92:issuecontent&Itemid=341 Maritime Piracy: Implications for Maritime Energy Security]. * [http://www.ensec.org/index.php?option=com_content&view=article&id=188:maritime-security-aamp-counter-piracy-stragegic-adaptation-and-technological-options&catid=94:0409content&Itemid=342 Maritime Security & Counter-Piracy: Strategic Adaptations and Technological Options]. * Jameson, John Franklin. {{gutenberg|no=24882|name=Privateering and Piracy in the Colonial Period: Illustrative Documents}}. * [http://www.guardian.co.uk/world/2009/may/11/somali-pirates-london-intelligence/print Monday May 11, 2009, Giles Tremlett, Somali pirates guided by London intelligence team, report says @guardian.co.uk] – Document obtained by Spanish radio station says 'well-placed informers' in constant contact by satellite telephone * [http://www.pritzkermilitarylibrary.org/Home/robert-patton.aspx Webcast Lecture] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130701231547/http://www.pritzkermilitarylibrary.org/Home/Robert-Patton.aspx |date=2013-07-01 }} pri uzado de piratoj en la Usona Revolucio de Robert H. Patton ĉe Pritzker Military Library la 14an de Marto, 2009 [[Kategorio:Piratoj]] [[Kategorio:Internacia juro]] [[Kategorio:Navigado]] [[Kategorio:Krimuloj]] dm5ej27m98u6qb5kcqjskt5aodvegio 0 355175 9478860 9203020 2026-09-20T08:57:26Z Sj1mor 12103 9478860 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Valdonė Čapek-Budraitytė <br/><small>ĝis post 2011 Valdonė Kasperiūnienė<small></small> | dosiero = | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = {{dato|13|februaro|1963}} | loko de naskiĝo = | nacieco = [[litovoj|litovo]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | Alma Mater = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = }} '''Valdonė ČAPEK-BUDRAITYTĖ''' - de [[1985]] ĝis post [[2011]] '''Valdonė KASPERIŪNIENĖ''', naskiĝis {{naskiĝtago|1963|02|13}}, do nun {{aĝo|1963|02|13}}-jara - estas litova statistikistino kaj esperantistino. Ŝi studis ekonomikon kaj statistikon en la [[Universitato Vilno]], kaj en la [[1980-aj jaroj]] estis inter la gvidaj membroj de la [[Junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']] de [[Vilno]]. Post fino de la studo en [[1985]], ŝi komencis profesian karieron en la Statistika Instituto de [[Litovio]]. En [[1992]] ŝi membriĝis en ties unuo pri statistikoj de ekstera komerco, kaj respondecis pri la metodologia evoluo de pridoganaj statistikoj kaj realigo de la internaciaj rekomendoj pri ili. Ekde la jaro [[1995]] ŝi gvidas tiun unuon. En [[2005]] Valdonė Kasperiūnienė eklaboris en la Eŭropa Statistika Oficejo [[Eurostat]], samtempe plutenanta sian postenon en Litovio, kaj en [[Luksemburgo]] respondecis pri la evoluigo kaj realigo de statistikaj projektoj kunlaboraj inter membroŝtatoj de la [[Eŭropa Unio]] kaj najbaraj nemembroŝtatoj (aparte en orienta Eŭropo kaj la mezaziaj landoj de eksa Sovetunio). Plie ŝi laboris pri la metologia pluevoluigo de la statistikoj pri komerco ene de la [[Eŭropa Unio]]. Laŭ la stato de [[2011]], ŝi estis gvidantino de la sekcio pri statistiko de internacia komerco pri varoj kaj servoj en la unuo pri internaciaj transakcioj (angle ''Section of International Trade in Goods and Services Statistics within the International Transactions unit'') de [[Eurostat]] en Luksemburgo. Inter ŝiaj plej gravaj respondecoj estis la starigo de eŭropaj reguligoj, de metodologiaj iloj, de ligoj kaj kunigoj de statistikoj je internacia komerco pri varoj kaj servoj. Post tio ŝi divorcis de la esperantisto ''Arvydas Kasperiūnas'', mallongan tempon rehavis la denaskan familian nomon ''Budraitytė'', en Luksemburgo duafoje edziniĝis kaj nun nomiĝas ''Čapek-Budraitytė''. Nun ŝi laboras kiel libera konsilisto pri ekonomiko kaj statistiko en ''Waldbillig-Christnach'', parto de la luksemburgia [[kantono Echternach]]. Du plenkreskaj infanoj de ŝi, Jonė kaj Jurgis, estas studentoj, respektive en [[Vieno]]<!-- la ĉefurbo de Aŭstrio, ne temas pri mistajpo de la vorto "Vilno")--> kaj [[Luksemburgo (urbo)|Luksemburgo]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://unstats.un.org/unsd/trade/s_geneva2011/presentations/wed-pm/valdone-kasperiuniene.ppt prelego anglalingva de ŝi en Monda Forumo pri Komercaj Statistikoj la 2-an ĝis 4-an de februaro 2011 en Ĝenevo] * [http://unstats.un.org/unsd/trade/s_geneva2011/abstracts_bios_feb02pm.htm biografieto anglalingva pri ŝi en retejo de la Statistika Divizio de Unuiĝintaj Nacioj] {{Vivtempo|Capek-Budraityte, Valdone}} [[Kategorio:Litovaj esperantistoj]] [[Kategorio:Luksemburgaj esperantistoj]] mth0vy8mmqh47jne5kfy2k3urnjd9z7 0 358016 9478742 9192332 2026-09-20T06:10:11Z Sj1mor 12103 9478742 wikitext text/x-wiki '''Kultura imperiismo''' estas la agado de [[nacio]], kiu trudas siajn kulturajn valorojn al alia, plej ofte malpli forta nacio.<ref>Ronald John Johnston, ''The Dictionary of Human Geography'', 4th ed., Wiley-Blackwell, 2000, ISBN 0-631-20561-6, p. 375.</ref> Ĝi povas alpreni la formon de aktiva, formala politiko aŭ de ĝenerala sinteno. Parolante pri ĝi, oni aplikas metaforon de [[imperiismo]] aŭ [[koloniismo]]: la kulturaj produktoj de la [[Unua mondo]] "invadas" la [[Tria mondo|Trian mondon]] kaj "konkeras" la lokan kulturon. Ĉe pli fortaj varioj de la termino, monda kultura dominado estas la eksplicita celo de la [[Nacio-ŝtato|nacio-ŝtatoj]] aŭ [[Transnacia firmao|transnaciaj firmaoj]], kiuj eksportas kulturon. Kutime oni uzas la terminon malvalorige, ofte lige kun alvoko malakcepti tiajn influojn. Dum la lastaj jardekoj (kaj eble ankaŭ en pasintaj epokoj) tro ofte la kultura imperiismo ne nur estas klopodata el la hegemonia kulturlando, sed ankaŭ estas volonte akceptata de ampleksaj tavoloj kaj sociaj klasoj de la koloniitaj landoj, kvazaŭ tio estus profito por la koloniita kulturo. Ekde kultura vidpunkto la kultura imperiismo estas danĝero pro la perdo de enormaj, gravaj kaj historiaj kultur-valoroj kaj elementoj de la koloniitaj landoj. == Fono kaj difinoj == La vortaro [[Oxford English Dictionary]] havas referencon en 1921 al la "kultura imperiismo de la rusoj"<ref>''Oxford English Dictionary'', within "cultural"</ref>. La termino reaperis en la 1960aj jaroj kaj estis fokuso de esplorado ekde la 1970aj jaroj.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=0CFMS0z5-gcC&dq=cultural+imperialism&q=%221960s+and+has%22#v=snippet&q=%221960s%20and%20has%22&f=false Tomlinson (1991)], p. 2</ref><ref>Hamm, (2005), p. 4</ref> Aliaj terminoj "amaskomunikilara imperiismo", "struktura imperiismo", "kultura dependeco kaj superregado", "kultura samtempigo", "elektronika koloniismo", "ideologia imperiismo" kaj "[[Novkoloniismo|ekonomia imperiismo]]" uzatas por priskribi la saman bazan ideon de kultura imperiismo.<ref name="White">White, Livingston A. "Reconsidering Cultural Imperialism Theory" ''Transnational Broadcasting Studies'' no.6 Spring/Summer 2001.</ref> Diversaj docentoj difinas diverse la terminon. Usona [[Amaskomunikila scienco|amaskomunikilara kritikanto]] [[Herbert Schiller]] skribis: "La koncepto de kultura imperiismo hodiaŭ [1975] plej bone priskribas la sumon de la procezoj per kiu socio estas alportita en la modernan mondan sistemon kaj kiel ĝia superreganta socitavolo estas allogata, premadata, devigata kaj foje subaĉetata por igi ilin formi {{JN|socia institucio}} respondajn al, aŭ eĉ por antaŭenigi, la valorojn kaj strukturojn de la superreganta centro de la sistemo. La publika amaskomunikilaro estas la ĉefa ekzemplo de funkciantaj entreprenoj kiuj estas uzataj en la altruda procezo. Por penetrado laŭ signifa skalo la amaskomunikilaro mem devas esti kaptita de la superreganta/penetranta potenco. Tio ĉi okazas plejparte per la komercigo de elsendado." <ref name="Schiller 76">{{Cite book|last=Schiller|first=Herbert I.|title=Communication and cultural domination|publisher=International Arts and Sciences Press, 901 North Broadway, White Plains, New York 10603 |year=1976|pages=9–10|isbn=978-0-87332-079-5}}</ref> Tom McPhail difinis "Elektronikan koloniismon kiel la dependeca interrilato establita de la importado de komunikada aparataro, fremde produktitaj programaroj, kune kun inĝenieroj, teknikistoj kaj rilataj informaj protokoloj, kiuj anstataŭe establas aron de fremdaj normoj, valoroj kaj atendoj kiuj, diversgrade, povas ŝanĝi la enlandajn kulturojn kaj sociigajn procezojn." <ref name="McPhail">{{Cite book|last=McPhail|first=Thomas L.|title=Electronic colonialism: the future of international broadcasting and communication|publisher=Sage Publications|year=1987|series=Volume 126 of Sage library of social research|page=18|isbn=978-0-8039-2730-8}}</ref> Sui-Nam Lee observis ke "eblas difini komunikadan imperiismon kiel la procezon en kiu la proprieto kaj regado super la aparataro kaj programaroj de la amaskomunikilaro kaj aliaj gravaj formoj de komunikado en iu lando estas unuope aŭ kune subigitaj al la superregado de alia lando kun malutilaj efikoj sur la indiĝenaj valoroj, normoj kaj kulturo." <ref name="Lee">{{Cite journal|last=Lee |first=Siu-Nam Lee |year=1988|title=Communication imperialism and dependency: A conceptual clarification|journal=International Communication Gazette|publisher=Kiuwer Academic Publishers|location=Netherlands|issue= 41|page=74}}</ref> Ogan vidis "amaskomunikilaran imperiismon ofte priskribitan kiel procezo per kiu Usono kaj Okcidenta Eŭropo produktas plejparton de la amaskomunikilaraj produktoj, faras la unuajn profitojn el enlandaj vendoj kaj tiam vendas la produktojn en triamondaj landoj je kostoj konsiderinde malpli ol tiuj, kiujn la landoj devus toleri por mem produkti similajn produktojn." <ref name="Ogan">{{Cite journal|last=Ogan|first=Christine|date=Spring 1988|title=Media Imperialism and the Videocassette Recorder: The Case of Turkey|journal=Journal of Communication|volume= 38|issue= 2|page=94|doi=10.1111/j.1460-2466.1988.tb02049.x}}</ref> Downing kaj Sreberny-Mohammadi konstatis: "Imperiismo estas la konkero kaj regado de unu lando fare de pli potenca. Kultura imperiismo signifas la dimensiojn de la procezo kiu preteriras la ekonomian ekspluaton aŭ militan perforton. En la historio de koloniismo, (t.e., la formo de imperiismo en kiu la registaro de la kolonio estas direktata rekte de fremduloj), la edukaj kaj amaskomunikilaraj sistemoj de multaj triamondaj landoj estis instalitaj kiel kopioj de tiuj en Britio, Francio aŭ Usono kaj portas ties valorojn. Okcidenteca reklamado entrudis, kiel ankaŭ arkitekturaj kaj modaj stiloj. Subtile sed potence, enŝteliĝis la mesaĝo ke okcidentaj kulturoj estas superaj al la kulturoj de la Tria Mondo." <ref>{{Cite book|last=Downing,|first=John|author2=Ali Mohammadi |author3=Annabelle Sreberny-Mohammadi |title=Questioning the media: a critical introduction|publisher=SAGE|year=1995|edition=2, illustrated|page=482|isbn=978-0-8039-7197-4}}</ref> Ne necesas diri, ke ĉiuj tiuj aŭtoroj konsentas ke kultura imperiismo antaŭenigas la interesojn de certaj klikoj ene de la imperiaj potencoj, ofte malutile al la celaj socioj. La problemoj pri kultura imperiismo unue aperis en [[Komunikadaj studoj|komunikadaj studoj.]] <ref name="Salwen">{{Cite journal|last=Salwen |first=Michael B. |title=Cultural imperialism: A media effects approach |date=March 1991|journal=Critical Studies in Media Communication|volume= 8|issue= 1 |pages=29–38 |doi=10.1080/15295039109366778}}</ref> Tamen, kultura imperiismo estas uzata de kleruloj kiel kadro por klarigi fenomenojn en la fakoj [[internaciaj rilatoj]], [[antropologio]], [[edukado]], [[scienco]], [[historio]], [[literaturo]] kaj [[sporto]]. <ref name="White">White, Livingston A. "Reconsidering Cultural Imperialism Theory" ''Transnational Broadcasting Studies'' no.6 Spring/Summer 2001.</ref> == Teoriaj fundamentoj == Multaj hodiaŭaj docentoj kiuj uzas la terminon, ''kultura imperiismo'', estas multe informita de la laboro de [[Michel Foucault|Foucault]], [[Jacques Derrida|Derrida]], [[Edward Said|Said]] kaj alia [[poststrukturismo|poststrukturismaj]] kaj [[postkoloniismo|postkoloniismaj]] teoriistoj.<ref name="White">White, Livingston A. "Reconsidering Cultural Imperialism Theory" ''Transnational Broadcasting Studies'' no.6 Spring/Summer 2001.</ref> Ene de la sfero de postkoloniismo, ''kultura imperiismo'' povas esti konsiderata kiel la kultura heredaĵo de [[koloniismo]] aŭ formoj de socia agado kontribuanta al la daŭrigo de Okcidenta [[Hegemonio|hegemonio.]] Iuj, ekster la sfero de ĉi tiu diskurso, kritikas la terminon kiel neklara, nefokusita aŭ kontraŭdira.<ref name="White">White, Livingston A. "Reconsidering Cultural Imperialism Theory" ''Transnational Broadcasting Studies'' no.6 Spring/Summer 2001.</ref> == Nuntempaj ideoj kaj debato == ''Kultura imperiismo'' povas rilati al aŭ la malvola alkulturigado de submetata loĝantaro aŭ al la libervola akceptado de fremda kulturo fare de individuoj kiuj tiel faras per sia propra libera volo. Pro tio ke ĉi tiuj estas du tre malsamaj aferoj, oni pridemandas la validecon de la termino. Kultura influo povas esti rigardata de la "ricevanta" kulturo kiel aŭ minaco al aŭ riĉigo de ĝia kultura identeco. Tial ŝajnas utile distingi inter kultura imperiismo kiel (aktiva aŭ pasiva) sinteno de supereco kaj la pozicio de kulturo aŭ grupo kiu serĉas kompletigi sian propran kulturan produktadon, konsideratan parte manka, per importitaj produktoj. La importataj produktoj aŭ servoj povas mem reprezenti aŭ esti asociita kun, certaj valoroj (ekzemple konsumerismo). Laŭ unu argumento, la "ricevanta" kulturo ne nepre perceptas ĉi tiun ligon, sed sorbas la fremdan [[kulturo]]<nowiki/>n passive uzante la fremdajn varojn kaj servojn. Pro ĝia iom kaŝita, sed tre potenca naturo, ĉi tiu hipoteza ideo estas priskribita de kelkaj fakuloj kiel "''banala imperiismo.''" Ekzemple, oni argumentas ke dum "usonaj firmaoj estas akuzitaj deziri kontroli 95 procenton de la konsumantoj de la mondo", "kultura imperiismo ampleksas multe pli ol simplaj konsumataj varoj; ĝi ampleksas la disvastigon de usonaj principoj kiel libereco kaj demokratio", procezo kiu "povas ŝajni alloga" sed kiu "maskas teruran veron: multaj kulturoj ĉirkaŭ la mondo malaperas pro la superforta influo de usonaj entreprenoj kaj kulturo". <ref>{{Cite book|last=Sayre|first=Shay|title=Entertainment and Society: Influences, Impacts, and Innovations |year=2010|publisher=Routledge|location=Oxon, New York|isbn=0-415-99806-9|page=31|edition=2nd|author2=Cynthia King}}</ref> Iuj kredas ke la lastatempe tutmondigita ekonomio de la fina parto de la 20a jarcento kaj frua 21a jarcento faciligis ĉi tiun procezon per la uzado de nova informa teknologio. Ĉi tiu speco de kultura imperiismo devenas "mola potenco". La teorio pri elektronika koloniismo etendas la aferon al tutmondaj kulturaj aferoj kaj la efiko de gravaj amaskomunikilaraj konglomeraĵoj, ampleksantaj de [[Viacom]], [[Time Warner|Time-Warner]], [[Walt Disney Company|Disney]], [[News Corporation]], al [[Google]] kaj [[Microsoft|Microsoft,]] kun la fokuso sur la [[Hegemonio|hegemonia]] potenco de ĉi tiuj plejparte usonbazitaj komunikadaj gigantoj. == Kultura diverseco == Unu el la kialoj ofte donitaj por kontraŭi ajnan formon de kultura imperiismo, libervola aŭ alia, estas la konservo de [[kulturo|kultura diverseco]], celo vidita de kelkaj kiel analoga al la konservo de [[Biodiverseco|ekologia diverseco.]] Subtenantoj de ĉi tiu ideo argumentas aŭ ke tia diverseco mem estas valora, por konservi homan historian heredaĵon kaj scion, aŭ praktike valora ĉar ĝi disponigas pliajn vojojn solvi problemojn kaj respondi al katastrofoj, naturaj aŭ alispecaj. Lingva lernado ludas gravan rolon por pli bone kompreni la  kulturan diversecon en la mondo. Promocii lingvan diversecon ankaŭ gravas por konservi kulturan scion<ref>(angla) Bhavya Dore, ''[https://www.livemint.com/Leisure/iDKqJP7WLtseBoE8yZVFUI/Esperanto-A-language-whose-time-never-came.html Esperanto, A language whose time never came. 131 years on, L.L. Zamenhof’s unfulfilled dream of a ‘universal language’ is finding new takers in India]''[https://www.livemint.com/Object/141EnEHrj3MSsNLtT8BEaK/aboutus.html , Live Mint], la 20-an de oktobro 2018.</ref>. Surbaze de kvarlanda partnera kunlaboro<ref>[http://www.kulturdiverseco.esperanto-urbo.de/dokumentoj/raportoj Kultura kaj lingva diverseco de Eŭropo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181030205957/http://www.kulturdiverseco.esperanto-urbo.de/dokumentoj/raportoj |date=2018-10-30 }} Kiel lerni pri kultura diverseco kaj multlingvismo en Eŭropo?</ref> en la kadro de eŭropa projekto [[Nicolai Grundtvig|Grundvig]] ("Kiel lerni pri kultura diverseco kaj multlingvismo en Eŭropo?"- aperis multlingva broŝuro pri modela agado, resumo de spertoj, konsiloj por interesiĝantoj kaj ideoj, kiel engaĝi la junularon kun konsiloj ([http://www.kulturdiverseco.esperanto-urbo.de/dokumentoj/prezentadoj/kiel_lerni_brosxuro_fina-2.compressed.pdf pdf, 1,1 MB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181030210007/http://www.kulturdiverseco.esperanto-urbo.de/dokumentoj/prezentadoj/kiel_lerni_brosxuro_fina-2.compressed.pdf |date=2018-10-30 }}). == Vidu ankaŭ == * [[Kulturo]] * [[Koloniismo]] * [[Hegemonio]] * [[Lingva imperiismo]] * [[Tutmondiĝo]] * [[Kultura asimilado]] * [[Transkulturigo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kultura geografio]] [[Kategorio:Kultursciencoj]] [[Kategorio:Imperiismo]] [[Kategorio:Kulturo]] [[Kategorio:Politiko]] 87zh5et5rixkv63hntgmzmtbmmfni54 0 361680 9478687 7299713 2026-09-20T05:36:14Z Sj1mor 12103 9478687 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{informkesto homo}} '''N. GÁSPÁR Zsuzsa''' (pro. ga:ŝpa:r), edzino de Gáspár Németh estis hungara kemiistino naskita en [[Dicsőszentmárton]] la [[12-an de marto]] [[1912]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la [[29-an de aprilo]] [[1965]]. ==Biografio== Zsuzsa N. Gáspár studis en [[Segedo]], [[Debreceno]] kaj [[Budapeŝto]] kaj de [[1933]] ĝis [[1945]] ŝi laboris en la [[Universitato Pázmány Péter]] de [[Budapeŝto]]. De [[1945]] ŝi estis adjunktino de la Esplorinstituto Biologia de [[Tihany]]. En [[1947]] ŝi akiris la doktortitolon pri agrikulturo. De [[1949]] ŝi profesoris en [[Segedo]]. Ŝia ĉefa esplorkampo estis la bestkuracista biokemio, precipe la metabolo, cirkulado de sango, la biokemiaj problemoj de senfekundeco de dombestoj. ==Verko== *''Biokémia'' (Bp., 1965) ==Fonto== *[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|N. Gáspár, Zs.}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] sa3qusn5awtkp8pldcx0ehzkoxxhvja 0 365918 9478737 9353823 2026-09-20T06:05:36Z Sj1mor 12103 9478737 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Jacob Burckhardt | dosiero = Jacburc2.gif | grandeco de dosiero = | priskribo = | pseŭdonimo = | naskonomo = | dato de naskiĝo = [[25-a de majo|25-an de majo]] [[1818]] | loko de naskiĝo = [[Bazelo]], [[Svisujo]] | dato de morto = [[8-a de aŭgusto|8-an de aŭgusto]] [[1897]] | loko de morto = Bazelo, Svisujo | profesio = [[profesoro]], [[aŭtoro]], [[historiisto]] | nacieco = svisa | etno = | civitaneco = svisa | edukado = teologio, historio | alma_mater = | aktivaj jaroj = [[1842]] - [[1897]] | ĝenro = [[historiografio]], kulturhistorio, arthistorio | temo = | movado = | notindaj verkoj = ''Die Kultur der Renaissance in Italien'' | edzo/ino = | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''Carl Jacob Christoph BURCKHARDT''' ([[Bazelo]], la [[25-an de majo]] [[1818]] - la [[8-an de aŭgusto]] [[1897]]) estis [[historiisto]] de la [[arto]] kaj [[kulturo]], kaj influhava [[persono]] pri la [[historiografio]] el ĉiu kampo. Li estas konata kiel unu el la plej gravaj [[pioniro]]j de la kulturhistorio <ref>{{en}} [http://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Jacob_Burckhardt.html Jakob Burckhardt Renaissance Cultural history]</ref>, kvankam en formo tre malsama laŭ kiel kulturhistorio estas elpensata kaj studata ĉe la akademiularo nuntempe. Siegfried Giedion priskribis la realigojn de Burckhardt jene : "La granda eltrovinto de la [[epoko]] de la [[Renesanco]], kiun li unue montris kiel periodon pritraktendan en ĝia tuteco, kun konsidero ne nur de ĝia [[pentrarto]], [[skulptarto]] kaj [[arkitekturo]], krom ankaŭ de la {{J|socia institucio}} de ĝia ĉiutaga vivo. " <ref>{{en}} Siegfried Giedion, in ''Space, Time and Architecture'' (6th ed.), p 3.</ref>. La plej konata verko de Burckhardt estas ''Die Kultur der Renaissance in Italien'' (La [[Civilizo]] de la Renesanco en [[Italujo]], [[1860]]). == Vivo == Filo de [[Protestantismo|protestanta]] [[kleriko]], Burckhardt studis [[teologio]]n en [[Bazelo]] esperante [[Pastro|pastriĝi]]; tamen, sub la influo de la teologo [[Wilhelm de Wette]] li decidis ne klerikiĝi. Li obtenis sian [[titolo]]n en 1839 kaj iris al la [[Universitato de Berlino]] por studi historion <ref> {{en}} The Letters of Jacob Burckhardt, Translated by Alexander Dru, London: ''Routledge and Kegan Paul'', 1955; ''Liberty Fund Inc.'', 2001, xxviii-xxxii. {{en}}</ref>, speciale historion de la arto, tiam novan [[temo]]n en la [[scienco]]. En [[Berlino]], li ĉeestis la [[lekcio]]jn de [[Leopold von Ranke]], la fondinto de historio kiel estiminda akademia studfako bazata sur [[fonto]]j kaj registraĵoj prefere ol sur personaj [[opinio]]j. Li pasigis parton de 1841 al la [[Bonna Universitato]] studante ĉe la arthistoriisto [[Franz Theodor Kugler|Franz Kugler]], al kiu li estis dediĉanta sian unuan [[libro]]n, ''Die Kunstwerke der belgischen Städte'' (La artaĵoj de la [[Belgujo|belgaj]] [[urbo]]j, 1842). Li instruis ĉe la [[Universitato de Bazelo]] de 1843 ĝis 1855, poste ĉe la [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko]], la [[Inĝeniero|inĝenier]][[altlernejo]] en [[Zuriko]]. En 1858, li revenis al Bazelo por akcepti la [[Profesoro|profesorecon]] kiun li plenumis ĝis sia emeritiĝo de 1893. Nur ekde 1886 li instruis historion de arto ekskluzive. Li dufoje malakceptis [[propono]]jn de profesor[[katedro]]j ĉe [[Germanujo|germanaj]] universitatoj, ĉe la [[Universitato de Tübingen]] en 1867, kaj la katedron de Ranke ĉe la Universitato de Berlino en 1872 <ref> Vidu ''Vivon'' fare de Hans Trog en la ''Basler Jahrbuch'' de [[1898]], pp. 1-172 </ref>. == Verkoj == [[Dosiero:CHF1000 8 front.jpg|eta|220px|maldekstra|Jacob Burckhardt sur svisa milfrankoj-[[monbileto]].]] La historiaj skribaĵoj de Burckhardt multon signifas por starigi la gravecon de la arto rilate al la studo de la historio; efektive, li estis unu el la "fondopatroj de la historio de la arto" sed ankaŭ unu el la originaj kreintoj de la kulturhistorio. Laŭ [[John Lukacs]], li estis la unua [[majstro]] pri la kulturhistorio, kiu serĉis priskribi la [[spirito]]n kaj la [[formo]]jn de [[esprimo]] de iu speciala epoko, de iu aparta [[popolo]], aŭ de iu aparta loko. Lia renonoviganta aliro por historio-[[esploro]] substrekis la gravecon de la arto kaj ĝian netakseblan valoron kiel fonto por la studo de la historio. Li estis unu el la unuaj historiistoj kiuj superis la mallarĝan [[19-a jarcento|19-a jarcentan]] [[nocio]]n ke "historio estas pasinta politiko kaj politiko nuntempa historio" <ref> {{en}} John Lukacs, Remembered Past: John Lukacs on History, Historians, and Historical Knowledge, ''ed. Mark G Malvasi and Jeffrey O. Nelson'', Wilmington, DE: ISI Books, 2004, 215.</ref>". La [[Sistemo|malsistema]] aliro de Burckhardt por la historio estis forte kontraŭa al la interpretoj de [[Hegel|hegelismo]], kiu estis populara en la tempo, de [[Ekonomio|ekonomiismo]] kiel interpreto de historio kaj de [[pozitivismo]], kiuj dominis la sciencajn diskursojn (inkluzive de la diskurso de la [[Socia scienco|sociaj sciencoj]]). En 1838 li faris sian unuan [[vojaĝo]]n al Italujo, kaj publikigis siajn unuajn gravajn [[artikolo]]jn, ''Bemerkungen über schweizerische Kathedralen'' (Rimarkoj pri iuj svisaj katedraloj). En 1847 li prizorgis novajn [[eldono]]jn de la du famaj verkoj de Kugler, ''Geschichte der Malerei'' kaj ''Kunstgeschichte'', kaj en 1853 publikigis sian propran verkon, ''Die Zeit Constantins des Grossen'' (La epoko de [[Konstantino la Granda]]). Li foruzis la plejparton de la jaroj 1853-1854 en Italujo, alportante materialojn por sia ''Der Cicerone: Eine Anleitung zum Genuss der Kunstwerke Italiens'' (1855; 7-a-germana eldono, 1899), ankaŭ dediĉita al Kugler. Tiu verko, "la plej bona vojaĝadogvidilo kiu iam estis skribita" <ref>Giedion, p. 4.</ref> , pritraktis skulptaĵon kaj arkitekturon, same kiel pentradon, kaj iĝis nemalhavebla gvidilo al la artovojaĝanto en Italujo. Proksimume la duono de la origina eldono estis dediĉita al la arto de la Renesanco. Sammaniere Burckhardt estis gvidita por skribi la du librojn por kiuj li estas plej konata, siajn ''Die Kultur der Renaissance in Italien'' kaj ''Geschichte der Renaissance in Italien''. Tiuj ĉi estis la plej influhavaj interpretoj de la itala Renesanco en la 19-a jarcento kaj estas daŭre vaste legataj. Burckhardt kaj la germana historiisto [[George Voigt]] fondis la historian studon de la Renesanco. Kontraste al Voigt, kiu limigis siajn studojn al frua itala [[humanismo]], Burckhardt pritraktis ĉiujn aspektojn de la renesanco-[[socio]]. Burckhardt konsideris la [[studado]]n de antikva historio [[Intelekto|intelektan]] [[neceseco]]n kaj estis tre respektata [[Akademio|akademiulo]] pri la [[Grekujo|greka]] civilizo. ''Griechische Kulturgeschichte'' (Greka kulturhistorio) entenas la signifajn lekciojn kiujn Burckhardt unue prezentis en 1872 kaj kiujn li ripetis ĝis 1885. Je sia morto, li estis verkinta al kvar-volumena diĝesto de la greka civilizo. [[Friedrich Nietzsche]], nomumita profesoro pri [[klasika filologio]] en Bazelo en 1869 je la [[aĝo]] de 24, admiris Burckhardt kaj ĉeestis al kelkaj el liaj lekcioj. Ambaŭ [[viro]]j estis admirantoj de la maljuna [[Arthur Schopenhauer]]. Nietzsche kredis ke Burckhardt konsentis kun la [[tezo]] de sia ''Die Geburt der Tragödie'' (La naskiĝo de la tragedio), nome ke la greka kulturo estis difinita per la [[antitezo]] de "[[Apolono|Apolonaj]]" kaj "[[Dionizo|Dionizaj]]" [[tendenco]]j. Nietzsche kaj Burckhardt ĝuis iliajn reciprokajn kompanion, eĉ kiam Burckhardt konservis sian distancon de la disvolviĝinta [[filozofio]] de Nietzsche. Ilia ampleksa [[korespondado]], kiu daŭris dum kelkaj jaroj, estis publikigata. La [[studento]] de Burckhardt [[Heinrich Wölfflin]] sukcedis lin ĉe la Universitato de Bazelo en la aĝo de nur dudek ok. == Politiko == [[Dosiero:Burckh 74-2-25.JPG|eta|220px|[[Letero]] de Burckhardt al lia [[kolego]] Nietzsche de 25-a februaro 1874 kun komentoj pri la verko de Nietzsche ''Vom Nutzen und Nachteil der Historie für das Leben'' ([[Profito]] kaj malprofito de la historio por la [[vivo]]).]] Ekzistas interesa interna [[streso]] ĉe Burckhardt inter la [[Saĝo|saĝa]] kaj la [[Sekulareco|sekulara]] studanto de la itala renesanco, kaj la prudenta produkto de la svisa [[kalvinismo]] kiun li amplekse studis por sia pastriĝo. La svisa socio en kiu li pasigis preskaŭ ĉion el sia vivo estis grandparte pli [[Demokrato|demokrata]] kaj [[Stabileco|stabila]] ol estis la kriterio en la 19-a jarcenta [[Eŭropo]]. Kiel sviso, Burckhardt ankaŭ malŝatigis la germanan [[naciismo]]n kaj la germanan pretendon de kultura kaj intelekta supereco. Li ankaŭ estis profunde [[Konscienco|konscia]] pri la rapidaj politikaj kaj ekonomiaj ŝanĝoj okazantaj en la Eŭropo de sia tempo, komentante en liaj lekcioj kaj skribaĵoj la [[Industria revolucio|industrian revolucion]], la eŭropajn politikajn renversiĝojn, kaj la elkreskantan eŭropan naciismon kaj [[militarismo]]n. [[Evento]]j plejparte plenumis lian [[prognozo]]n de [[Kataklismo|kataklisma]] [[20-a jarcento]], en kiuj [[Perforto|perfortaj]] [[Demagogio|demagogoj]] (kiuj li nomis "teruraj plisimpliguloj") ludus centrajn [[rolo]]jn. En la pli postaj jaroj, Burckhardt sin trovis neimponita de [[demokratio]], [[individuismo]], [[socialismo]] kaj multaj aliaj [[ideo]]j kiuj furoris dum lia vivdaŭro. Li ankaŭ observis antaŭ jarcento, "la [[ŝtato]] altiras [[ŝuldo]]jn kaŭze de politiko, [[milito]], kaj aliaj pli altaj kialoj kaj "[[progreso]]". . .". La supozo estas ke la estonteco eterne agnoskos tiun rilaton. La ŝtato lernis de la [[Komerco|komercistoj]] kaj [[Industrio|industriuloj]] kiel ekspluati [[kredito]]n; ĝi spitas la [[nacio]]n por lasi ĝin iri en [[bankroto]]n. Kompare kun ĉiaj [[Fraŭdo|fraŭduloj]] la ŝtato nun staras tie kiel [[majstro]]-fraŭdulo <ref> Juĝoj sur historio kaj historiistoj (tr. Boston: 1958), p. 171 - citis en "Super Imperialism" fare de M. Hudson </ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == [[Dosiero:Jacob Burckhardt-Basel.jpg|eta|220px|Jacob Burckhardt survoje al lekcio en 1890, apud la bazela [[katedralo]].]] Verkoj de Jacob Burckhardt : * 1878. ''[http://www.boisestate.edu/courses/hy309/docs/burckhardt/burckhardt.html The Civilization of the Renaissance in Italy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080921145058/http://www.boisestate.edu/courses/hy309/docs/burckhardt/burckhardt.html |date=2008-09-21 }}''. The Middlemore translation of the 1860 German original. * 1990. ''[http://books.google.com/books?id=zIP001EQpj8C&printsec=frontcover&dq=Jacob+Burckhardt&sig=AErisAS-14sin2tbelN5CnG0RRk#PPP3,M1 The Civilization of the Renaissance in Italy]''. Penguin Classics. ISBN 0-14-044534-X * 1999. ''The Greeks and Greek Civilization'', Oswyn Murray, ed. New York: St Martin's Griffin. ISBN 0-312-24447-9 [http://oll.libertyfund.org Liberty Fund] represoj : * 1929. ''Judgements on History and Historians'', Translated by Harry Zohn. Foreword by Alberto Coll. * ''The Letters of Jacob Burckhardt''. Selected, edited, and translated by Alexander Dru. Foreword by Alberto Coll, ISBN 0865971226. * 1943. ''Reflections on History''. Introduction by Gottfried Dietze, ISBN 0913966371. Pri Jacob Burckhardt : * Gilbert, Felix 1990 : History : Politics or Culture ? Reflections on Ranke and Burckhardt. ''Princeton University Press'', Princeton, N.J. 109 p. ISBN 0691031630 {{en}} * Gossman, Lionel 2000 : Basel in the Age of Burckhardt: A Study in Unseasonable Ideas. ''The University of Chicago Press''. ISBN 0226305007 {{en}} * Grosse, Jürgen 1999 : Reading History: On Jacob Burckhardt as Source-Reader. ''Journal of the History of Ideas 60'': 525-47. {{en}} * Hinde, John R. 2000 : Jacob Burckhardt and the Crisis of Modernity. ''McGill-Queen's Studies in the History of Ideas. McGill-Queen's University Press''. ISBN 0773510273 {{en}} * Howard, Thomas Albert 1999 : Religion and the Rise of Historicism: W.M.L. De Wette, Jacob Burckhardt, and the Theological Origins of Nineteenth-Century Historical Consciousness. ''Cambridge University Press''. ISBN 0-521-65022-4 {{en}} * Sigurdson, Richard 2004 : Jacob Burckhardt's Social and Political Thought. ''Univ. of Toronto Press''. ISBN 080204 {{en}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Jacob_Burckhardt.html Jakob Burckhardt : Renesanco - Kulturhistorio.] * {{fr}} [http://www.jacobburckhardt.com/default.aspx Eldonoj de verkoj de Jacob Burckhardt.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{de}} [http://www.zeno.org/Geschichte/M/Burckhardt,+Jacob/Griechische+Kulturgeschichte Kompleta germana teksto de ''Griechische Kulturgeschichte'' (Greka kulturhistorio)] * {{en}} [http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_statiĉt&staticfile=show.php%3Ftitle=534&Itemid=28 Jacob Burckhardt, ''Judgments on History and Historians'' (1929)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210920200106/https://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_stati%C4%89t&staticfile=show.php%3Ftitle=534&Itemid=28 |date=2021-09-20 }} at ''The Online Library of Liberty'' * {{en}} [http://www.obfuchai.com/pages/jb.html Jacob Burckhardt: Historiisto de Civilico.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190804133047/http://www.obfuchai.com/pages/jb.html |date=2019-08-04 }} Konsideroj pri la vivo kaj la verkoj de Jacob Burckhardt fare de Olivier Burckhardt, ''Contemporary Review'', November 1997, Vol. 271, Numero 1582, pp.&nbsp;250–256 * {{en}} [http://www.arthistoricum.net/en/themenportale/kunstgeschichte/resources-digital-art-literature/jacob-burckhardt/ Biografio de Jacob Burckhardt (''Arthistoricum.net'').] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110704034506/http://www.arthistoricum.net/en/themenportale/kunstgeschichte/resources-digital-art-literature/jacob-burckhardt |date=2011-07-04 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Burckhardt, Jakob}} [[Kategorio:Svisaj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Svisaj historiistoj]] [[Kategorio:Universitato de Bazelo]] pdpy0o9wve8mdk3rr7npflvc7e5q9rr 4 366080 9478502 9478028 2026-09-19T13:12:02Z ThomasPusch 1869 /* Sarastamo */ nova sekcio 9478502 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC) }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) ::forigita, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC) == [[Keith leung]] == {{Propono de forigo |artikolo = Keith leung |kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC) }} {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu! == Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo == {{Propono de forigo |artikolo = Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo |kialo = Duoblaĵo akcidente kreita |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:20, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 2:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} Vidu [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj#Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo kaj Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]]. == Sarastamo == {{Propono de forigo |artikolo = Sarastamo |kialo = la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 13:02 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} a70ryotbr0osd2eucpuhps5d7umteaf 9478505 9478502 2026-09-19T13:19:30Z ThomasPusch 1869 /* Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo */ 9478505 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC) }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) ::forigita, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC) == [[Keith leung]] == {{Propono de forigo |artikolo = Keith leung |kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC) }} {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu! == Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo == {{Propono de forigo |artikolo = Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo |kialo = Duoblaĵo akcidente kreita |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:20, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 2:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} Vidu [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj#Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo kaj Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]]. Se temas nur pri tio, ke la paĝo [[[[Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] restu kaj la akcidente kreita kopio [[Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] foriru: {{por}}, kompreneble. Akcidente kreitajn duobligitajn kopiojn bezonas neniu. Fakte eĉ ne necesas atendi plenan semajnon da atendado kaj pripenso. Ankoraŭ tria voĉo por forigo kaj la duoblaĵo povus jam pli frue foriri kiel teknika forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 19 sep. 2026 (UTC) == Sarastamo == {{Propono de forigo |artikolo = Sarastamo |kialo = la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 19 sep. 2026 (UTC) |tempo = sabato 26 septembro 2026 13:02 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} 2v6g386ea5bzi4gz6xcp5qvez3s8h11 0 370224 9478619 9228552 2026-09-19T21:23:07Z Heitor100YT 220100 Removido o Mapa de Cruzeiro do Iguaçu Fora da Predefinição da Página. 9478619 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Cruzeiro do Iguaçu''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 4.274 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=2 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.cruzeirodoiguacu.pr.gov.br/ Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-25.615833|-53.127778|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] 6saxlcobam2p7v5kjiloccfc3j7akq0 0 371706 9478693 8556055 2026-09-20T05:38:46Z Sj1mor 12103 9478693 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''STRÖMPL Gábor''' (pro. ŝtroempl) estis hungara sciencisto pri geografio naskita en [[Nagymihály]] en [[1885]] kaj mortinta en [[Focşani]] ([[Rumanio]]) [[1945]]. ==Biografio== Gábor Strömpl studis en la [[Universitato de Budapeŝto]], kaj li estis asistanto en la katedro de geografio de la universitato de [[Pozsony]] (Bratislavo). Tie li priokupiĝis la urbgeografion de [[Pozsony]], inter 1908 – 1911 la esploron de [[Danubo]]-terasoj, la morfologion de [[Székelyföld]] ([[1912]]), de [[Supera Hungario]] kaj de rivero [[Kis-Magura]] ([[1913]]). De [[1923]] li instruis en la Honvedinstituto de Kartografio. Li estis unu el gravaj pioniroj de grotesploro kaj de turismo. ==Fonto== *[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Strompl, Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj geografoj]] ktjy8sysydw460eezd00wii3ihsgezb 0 374009 9478664 9357556 2026-09-20T03:47:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478664 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Pérola''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 10.208 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=26 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Parana Municip Perola.svg|eta|dekstra|400ra|Subŝtate]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.perola.pr.gov.br/ Oficiala paĝo]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-23.805|-53.683889|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] 8r7jvn2io9dj3jl59sakfoq8wizaiqo 0 374016 9478608 9344671 2026-09-19T20:38:51Z Heitor100YT 220100 Removido o Mapa de Nova Aliança do Ivaí Fora da Predefinição da Página. 9478608 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Nova Aliança do Ivaí''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 1.433 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=26 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.novaaliancadoivai.pr.gov.br/ Oficiala paĝo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-23.176944|-52.601944|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] pnbpf0vvlrajlykmzp8j4iltbhyev4t 0 374575 9478839 9195352 2026-09-20T08:53:22Z Sj1mor 12103 9478839 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = IT |situo sur mapo= Italio Romo |situo sur mapo2=Centra Romo |zomo = 14 |retejo = }} {| class="Infobox" style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- |colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" | Pontifikaj Universitatoj |- |colspan="2" align="center"|''Pontifika Laterana Universitato'' |- |latine = Pontificia Universitas Lateranensis |- |fondo = 1773 |- |tipo = [[Pontifikaj Universitatoj]] |- |fakultatoj = 5 |- |rektoro=[[episkopo]] [[Enrico dal Covolo]], [[Salesa Socio de Sankta Johano|S.D. B.]] |- |studentoj = 5000 (2005) |- |urbo = Romo |- |nacio = VATIKANO |- |retejo=www.pul.it/ |- |dato = 2011 |} La '''Pontifika Laterana Universitato''' estas prestiĝa universitato, - per Pontifika kaj Civila juro konstituita - kun oficiala sidejo en [[Romo]] (Vatikana teritorio). Ĝi havas subsidejojn ankaŭ en ĉirkaŭ 40 landoj de la mondo, kaj magistrigas per titoloj agnoskitaj kaj validaj internacinivele. Ĝiaj fakultatoj estas: [[Jurisprudenco]], [[Kanona juro]], [[Filozofio]], [[Teologio]], kaj ''Utriusque Iuris'' (kaj diversaj institutoj kaj specialigoj). La ateneo estas malfermita al klerikuloj kaj laikoj kaj al ĝi oni aliras post allasa ekzameno. == Historio == Kiam papo [[Klemento la 14-a]] en [[1773]] aboliciis la [[Jezuitoj|Societon de Jesuo]], konfidis la fakultatojn de filozofio kaj teologio de la [[Roma Kolegio]] (“Jezuita universitato”) al la klerikularo de la roma diocezo. En [[1824]] papo [[Leono la 12-a]] restarigis la jezuitan ordenon kaj redonis al ĝi tiun kiu poste fariĝos la [[Pontifika Gregoria Universitato]], sed konsentis ke la sekulara (dioceza) klerikularo, kiu ĝin anstataŭis, pludaŭrigu sin dediĉi ankaŭ al la instruado. Tiucele li asignis al tiu universitato la Palacon de Sankta Apolinario kie en [[1853]] papo [[Pio la 9-a]] instituigis la fakultatojn de “Kanona Juro” kaj “Civila Juro” <ref>Tiam la urbo Romo kun alia provincoj konstituis la papan civilan ŝtaton</ref> kaj “la Pontifikan Instituton “Utriusque Iuris'' (Ambaŭ Juroj). La nova Instituto ricevis la nomon de “Ateneo de la Pontifika Roma Seminario”. Pio la 9-a asignis al la Ateneo la definitivan sidejon ĉe la [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]] kaj en [[1932]] decidis ke la kanceliero estu la “Kardinalo Vikario”.<ref>Kardinalo ''Vikario'' ĉar la natura episkopo de la diocezo de Romo estas la papo, kiu tamen delegas vikarion. Nuntempe (2011) Vikario, kaj do Kanceliero, estas [[Agostino Vallini]].</ref>. Ĉe la sama Ateneo papo [[Pio la 12-a]] [[1958]] fondis la “Pontifikan Pastoralan Instituton”. La sekvan jaron papo [[Johano la 23-a]] promociis la Ateneon al Universitato kun la definitiva nomo “Pontifika Laterana Universitato” Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en [[1981]] ĉe la sama universitato ekfunkciigis la “Pontifikan instituton por la studoj pri la "geedzigo kaj familio” (nun titolita “instituto Johano Paŭlo la 2-a) kun rajto allasi akademiajn gradojn ''iure proprio''. Ekde [[2001]] estis oficiale fondita la ''[[Lateran University Press]]'' kiu prizorgas nombrajn kaj prestiĝajn sciencajn eldonojn kaj la sep revuojn kiuj formas la kontribuon de la Universitato ofertitan al la internacia scienca komunumo. ''Surbaze de la Dekreto de la Ministerio de la Universitatoj kaj de Sciencesploro de la Itala Respubliko de 21-a de septembro 2006, aplikanta la leĝon n. 63 de 5-a de marto 2004, la Pontifika Laterana Universitato allasas studtitolojn samvalorajn al tiuj de la magistriĝo laŭ Prijuraj Sciencoj (L/31) kaj al [[Magistro]] en [[Jurisprudenco]] (LMG/01) allasita de la italaj universitatoj.'' == Fakultatoj de la Pontifika Laterana Universitato == * [[Teologio]] La studoj de tiu priteologia fakultato dividiĝas laŭ tri cikloj: 1) Unua ciklo aŭ Institucia Jartrio kiu disvolviĝas laŭ tri jaroj, post la filozofia jarduo kaj konkludiĝas per la atingo de la unua akademia grado, nome Bakalaŭro pri Sankta Teologio. 2) Dua ciklo, aŭ Jarduo porspecialiga: ĝi realiĝas en du jaroj, kaj konkludiĝas per la dua akademia grado, nome Licencio en S. Teologio. Pri tri specialigoj de la Fakultato (Fundamenta Teologio, Kristologio, Ekleziologio) eblas akiri Licencion en Sankta Teologio, krom en Fundamenta Teologio, Kristologio, Ekleziologio, ankaŭ en la jenaj subspecialigoj: Sciencoj pri Religio, Teologio de la kristana vivo, kaj Historio. 3) Tria ciklo, aŭ Supera Priesploro Jarduo: ĝi konkretiĝas en du jaroj, post unu el la Licencioj en Sankta Teologio, kaj konkludiĝas per la tria akademia grado, nome Doktoreco pri Teologio. La Fakultato de Teologio, krome, proponas, pere de la Pontifika Pastorala Instituto “Redemptor Hominis” (dua kaj tria cikloj), la specialigojn pri Pastorala Teologio (Licencioj: pastorala Teologio pri la eklezia komunumo, Teologio pri la evangelizado, Teologio de la edukado, Teologio de la komunikado), kaj pri la [[Katolika sociala doktrino|Sociala Doktrino de la Katolika Eklezio]]. Enestas en tiu Fakultato ankaŭ tri enkorpigitaj Institutoj kiuj perfektigas en la specialigoj (dua kaj tria noveloj), sed ĝuas apartan aŭtonomion: temas pri ''Alfonsa Akademio'' (Supera Instituto pri Morala Teologio), Patristika Instituto ''«Augustinianum»;'' Instituto pri Teologio de la konsekrita vivo ''«Claretianum».'' * [[Filozofio]] La Pontifika Laterana Universitato, ĉar “Pontifika Universitato” – kaj do ankaŭ ĝia Fakultato de Filozofio – sekvas la didaktikajn statutojn de la [[Papa Ŝtato|Vatikanurbo]], kiu antaŭfiksas tri studciklojn: 1. Institucia ciklo, por akiri Bakalaŭron en Filozofio (Bachelor of Arts, BA); 2. Specialiga Jarduo, por la akiro de la Licencio pri Filozofio ([[Magistro]], Master of Arts, MA); 3. Doktoreco, por la doktoriĝo pri Filozofio (PhD) * [[Kanona juro]] * [[Civila juro]] aŭ [[jurisprudenco]] == Fakultato pri Civila Juro == La aktivaj kursoj ĉe tiu fakultato estas tri: la kurso de Magistrigo pri Jurisprudenco - ekvivalenta al la itala “Laurea Magistrale” – (LMG/01); la Licencio pri Civila Juro (tri jaroj) kaj doktoreco (kvin jaroj); la Licencio pri Civila Juro (3 jaroj) kaj la Doktoreco pri Civila Juro (2 jaroj). == Institutoj ĉe la Universitato Laterana == * Istituto ''Utriusque Iuris'' (Instituto pri Ambaŭ Juroj) * Istituto Pastorale ''Redemptor hominis'' (Pastorala Instituto "Elaĉetinto de la homo") * Istituto teologico di Assisi (Teologia Instituto de Asizo) == Teologia Instituto de Asizo == Tiu instituto, speciale ligita kaj komplementa kun la Pontifika Laterana Universitato, aktivas kiel centro por la universitata formado en [[Asizo]] (Italio) ĉe la la strukturoj de la [[Baziliko de Sankta Francisko]]. Ĝi krome funkcias ankaŭ kiel centro de dokumentado kun gravega biblioteka kaj arĥiva fundo. Ĝuste la biblioteko estas ekipita per 120.000 volumoj de diversepoka priteologia speco kun granda nombro de manuskriptoj kaj antikvaj libroj aldonindaj al la 600.000 de la roma sidejo.<ref>[http://www.istitutoteologicoassisi.it/biblioteca/ oficiala retejo]</ref> En tiu instituta centro lokiĝas kaj aktivas la centro por la: === Projekto-Revuoj retaj === Temas pri datumbazo kataloganta kaj enhave prezentanta revuojn pritraktantajn teologion kaj filozofion. Per tiu instrumento la aliĝintoj al la servo povas profiti por esplori eĉ komplekse, kaj profiti de personecigita ĝisdatiĝo. [http://www.rivisteonline.org/popup.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110814112725/http://www.rivisteonline.org/popup.htm |date=2011-08-14 }} == Elektitaj studentoj == * [[László Szilvásy (piaristo)]] == Vidu ankaŭ == * [[Pontifikaj Universitatoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.pul.it/ Oficial vebsituo de la Pontifika Laterana Universitato] * [http://www.facebook.com/pages/Pontificia-Universit%C3%A0-Lateranense/157476627623748 Oficiala Facebook-a paĝo de la Pontifika Laterana Universitato] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Romo]] [[Kategorio:Pontifikaj Universitatoj|Laterana]] [[Kategorio:Aperis en 1773]] [[Kategorio:Religio en Romo]] oxk7mnq98f01pjb7rgj076sfq15z44q 0 376904 9478669 8861831 2026-09-20T04:50:02Z Madéquis 216749 Madéquis movis paĝon [[Desereta alfabeto]] al [[Dezereta alfabeto]]: This would be the correct spelling, per the word "dezerto". 8861831 wikitext text/x-wiki '''Desereta alfabeto''' ({{lang-en|The Deseret alphabet}} (𐐔𐐯𐑅𐐨𐑉𐐯𐐻/𐐔𐐯𐑆𐐲𐑉𐐯𐐻)) estas [[Fonetiko|fonetika]] [[alfabeto]], kreita en mezo de la [[19-a jarcento]] de estraro de la Desereta universitato (nune [[Universitato de Utaho]]) sub gvido de [[Brigham Young]], la dua prezidanto de la [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj|mormona eklezio]]. La nomo estis donita honore al nerealigita mormona projekto de kreo de [[ŝtato Deseret]]. Young deklaris publike, ke l’alfabeto devas anstataŭi la tradician [[Latina alfabeto|latinan alfabeton]], ĉar ĝi spegulas fonetikon de la angla lingvo pli ekzakte. Li diris, ke tio ĉi permesus al novaj enmigrantoj pli rapide ellerni legadon kaj skribadon en angla lingvo, kies ortografio ne spegulas fonetikan eksteron de vortoj. Similaj projektoj de kreo de fonetika skribsistemo por angla lingvo disvastiĝis larĝe en la 19-a kaj 20-a jarcentoj; inter la plej sukcesaj projektoj oni povas nomi [[stenografio]]n de Pitman kaj [[Ŝava alfabeto|alfabeton de Bernard Shaw]]. Young ordonis studi deseretan alfabeton en la lernejoj. == Kreo kaj uzo == [[Dosiero:Deseret Second Book Juvenile Hymn page 23.jpg|eta|300x300ra|Himno el la ''Dua Desereta Libro'' (1868). La unua frazo sonas «I'll serve the Lord while I am young» (Esperanta proksimumo: «Ajl serv da Lord ŭajl aj em jung», signifo: «Mi servos la Sinjoron nun dum mi estas juna») (IPA: {{IPA|/aɪl sʌrv ð(ə) lɔːrd hwaɪl aɪ æm jʌŋ/}}) ([[Unikodo]]: 𐐌'𐑊 𐑅𐐲𐑉𐑂 𐑄 𐐢𐐫𐑉𐐼 𐐸𐐶𐐴𐑊 𐐌 𐐰𐑋 𐐷𐐲𐑍)]] Kreo de la alfabeto estas merito de du homoj – Parley P. Pratt (praulo de la guberniestro Mitt Romney) kaj George D. Watt, loka specialisto en la stenografio (poste Watt estis ekskomunikita de mormona eklezio). La mendo por kreo de l’alfabeto deiris de komitato, kiu konsistis el l’administranto de konsilio de Desereta Universitato kaj la ekleziaj gvidantoj – Parley P. Pratt kaj Heber C. Kimball. Eble, mormonaj estis inspiritaj de la fonetika alfabeto, kiun kreis Michael Hull Barton kaj publikigis ĝian projekton en 1830-1832. Barton estis komence [[kvakero]], en la oktobro de 1831 li konvertis sin al mormona kredo en [[Portsmouth]] (ĝuste dum liaj eksperimentoj kun kreo de alfabeto), tamen jam post kelkaj monatoj li iĝis [[Ŝejkeroj|ŝejkero]]. Li daŭrigis komunikiĝi kun mormonaj gvidantoj almenaŭ ĝis la [[hereda krizo]] de 1844. Dum kelkaj jaroj de ekzisto la alfabeto de Barton estis kelkafoje redaktita. Oni publikigis en desereta alfabeto almenaŭ kvar librojn: du alfabetumojn (''The First Deseret Alphabet Reader'' kaj ''The Second Deseret Alphabet Reader''), [[Libro de Mormon|Libron de Mormon]] kaj ekstrakton el la Libro sub titolo «First Nephi-Omni». Krom tio, oni publikigis per la nova alfabeto en la ĵurnalo ''Deseret News'' artikolojn kaj ekstraktojn el [[Nova Testamento]]. Ankaŭ konserviĝis granda kolekto de manuskriptaj kaj epigrafiaj materialoj, inkluzive unu tomboŝtono en [[:en:Cedar City|Cedar City]], kelkaj moneroj kaj medaloj, leteroj, taglibroj kaj protokoloj de konsiliĝoj. Pratt direktis preparadon de ellaso per la nova alfabeto de [[Biblio]], samkiel de mormonaj [[Doktrino kaj Interligoj]]. Unu el la plej kuriozaj ekzemploj estas uzo de la alfabeto en [[Angla lingvo|angla]]-[[Hopia lingvo|hopia]] vortaro. Malgraŭ subteno de mormona administracio, la desereta alfabeto ne ricevis larĝan disvastigon. Unu el kaŭzoj estis altaj elspezoj por disvastigo: laŭ kalkuloj de Pratt, la kreo de sufiĉe granda libraro de libroj en desereta alfabeto kostus proksimume milionon da dolaroj (tre granda sumo por fino de la 19-a jarcento). Tamen, kelkaj entuziasmuloj de l’alfabeto ekzistas ankaŭ en komenco de la 21-a jarcento. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.deseretalphabet.com/ Retejo pri la desereta alfabeto de M. Scott Reynolds] * [http://copper.chem.ucla.edu/~jericks/index.html Retejo pri la desereta alfabeto de Joshua Erickson] * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U10400.pdf Unicode Code Chart, 10400-1044F (Deseret)] * [http://www.omniglot.com/writing/deseret.htm The Deseret Alphabet at Omniglot] * [http://www.deseretalphabet.com/first_book/index.html Bildoj de la unua desereta libro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100124052707/http://www.deseretalphabet.com/first_book/index.html |date=2010-01-24 }} * [http://cg.scs.carleton.ca/~luc/deseret.html Deseretaj tiparoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100919161336/http://cg.scs.carleton.ca/~luc/deseret.html |date=2010-09-19 }} * [https://web.archive.org/web/20040911134622/http://homepage.mac.com/jhjenkins/Deseret/Triple.pdf Libro de Mormon, Doktrino kaj Interligoj kaj Multevalora Perlo en la desereta alfabeto] * [http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=9814 Libro, eldonita en asturia lingvo per desereta alfabeto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110707182222/http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=9814 |date=2011-07-07 }} [[Kategorio:Alfabeto]] [[Kategorio:Mormonismo]] kkdxvhuj616r1fi14t9df7l4p9ex23o 9478673 9478669 2026-09-20T04:50:55Z Madéquis 216749 9478673 wikitext text/x-wiki '''Dezereta alfabeto''' ({{lang-en|The Deseret alphabet}} (𐐔𐐯𐑅𐐨𐑉𐐯𐐻/𐐔𐐯𐑆𐐲𐑉𐐯𐐻)) estas [[Fonetiko|fonetika]] [[alfabeto]], kreita en mezo de la [[19-a jarcento]] de estraro de la Dezereta universitato (nune [[Universitato de Utaho]]) sub gvido de [[Brigham Young]], la dua prezidanto de la [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj|mormona eklezio]]. La nomo estis donita honore al nerealigita mormona projekto de kreo de [[ŝtato Deseret]]. Young deklaris publike, ke l’alfabeto devas anstataŭi la tradician [[Latina alfabeto|latinan alfabeton]], ĉar ĝi spegulas fonetikon de la angla lingvo pli ekzakte. Li diris, ke tio ĉi permesus al novaj enmigrantoj pli rapide ellerni legadon kaj skribadon en angla lingvo, kies ortografio ne spegulas fonetikan eksteron de vortoj. Similaj projektoj de kreo de fonetika skribsistemo por angla lingvo disvastiĝis larĝe en la 19-a kaj 20-a jarcentoj; inter la plej sukcesaj projektoj oni povas nomi [[stenografio]]n de Pitman kaj [[Ŝava alfabeto|alfabeton de Bernard Shaw]]. Young ordonis studi dezeretan alfabeton en la lernejoj. == Kreo kaj uzo == [[Dosiero:Deseret Second Book Juvenile Hymn page 23.jpg|eta|300x300ra|Himno el la ''Dua Dezereta Libro'' (1868). La unua frazo sonas «I'll serve the Lord while I am young» (Esperanta proksimumo: «Ajl serv da Lord ŭajl aj em jung», signifo: «Mi servos la Sinjoron nun dum mi estas juna») (IPA: {{IPA|/aɪl sʌrv ð(ə) lɔːrd hwaɪl aɪ æm jʌŋ/}}) ([[Unikodo]]: 𐐌'𐑊 𐑅𐐲𐑉𐑂 𐑄 𐐢𐐫𐑉𐐼 𐐸𐐶𐐴𐑊 𐐌 𐐰𐑋 𐐷𐐲𐑍)]] Kreo de la alfabeto estas merito de du homoj – Parley P. Pratt (praulo de la guberniestro Mitt Romney) kaj George D. Watt, loka specialisto en la stenografio (poste Watt estis ekskomunikita de mormona eklezio). La mendo por kreo de l’alfabeto deiris de komitato, kiu konsistis el l’administranto de konsilio de Dezereta Universitato kaj la ekleziaj gvidantoj – Parley P. Pratt kaj Heber C. Kimball. Eble, mormonaj estis inspiritaj de la fonetika alfabeto, kiun kreis Michael Hull Barton kaj publikigis ĝian projekton en 1830-1832. Barton estis komence [[kvakero]], en la oktobro de 1831 li konvertis sin al mormona kredo en [[Portsmouth]] (ĝuste dum liaj eksperimentoj kun kreo de alfabeto), tamen jam post kelkaj monatoj li iĝis [[Ŝejkeroj|ŝejkero]]. Li daŭrigis komunikiĝi kun mormonaj gvidantoj almenaŭ ĝis la [[hereda krizo]] de 1844. Dum kelkaj jaroj de ekzisto la alfabeto de Barton estis kelkafoje redaktita. Oni publikigis en Dezereta alfabeto almenaŭ kvar librojn: du alfabetumojn (''The First Deseret Alphabet Reader'' kaj ''The Second Deseret Alphabet Reader''), [[Libro de Mormon|Libron de Mormon]] kaj ekstrakton el la Libro sub titolo «First Nephi-Omni». Krom tio, oni publikigis per la nova alfabeto en la ĵurnalo ''Deseret News'' artikolojn kaj ekstraktojn el [[Nova Testamento]]. Ankaŭ konserviĝis granda kolekto de manuskriptaj kaj epigrafiaj materialoj, inkluzive unu tomboŝtono en [[:en:Cedar City|Cedar City]], kelkaj moneroj kaj medaloj, leteroj, taglibroj kaj protokoloj de konsiliĝoj. Pratt direktis preparadon de ellaso per la nova alfabeto de [[Biblio]], samkiel de mormonaj [[Doktrino kaj Interligoj]]. Unu el la plej kuriozaj ekzemploj estas uzo de la alfabeto en [[Angla lingvo|angla]]-[[Hopia lingvo|hopia]] vortaro. Malgraŭ subteno de mormona administracio, la Dezereta alfabeto ne ricevis larĝan disvastigon. Unu el kaŭzoj estis altaj elspezoj por disvastigo: laŭ kalkuloj de Pratt, la kreo de sufiĉe granda libraro de libroj en Dezereta alfabeto kostus proksimume milionon da dolaroj (tre granda sumo por fino de la 19-a jarcento). Tamen, kelkaj entuziasmuloj de l’alfabeto ekzistas ankaŭ en komenco de la 21-a jarcento. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.deseretalphabet.com/ Retejo pri la Dezereta alfabeto de M. Scott Reynolds] * [http://copper.chem.ucla.edu/~jericks/index.html Retejo pri la Dezereta alfabeto de Joshua Erickson] * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U10400.pdf Unicode Code Chart, 10400-1044F (Deseret)] * [http://www.omniglot.com/writing/deseret.htm The Deseret Alphabet at Omniglot] * [http://www.deseretalphabet.com/first_book/index.html Bildoj de la unua Dezereta libro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100124052707/http://www.deseretalphabet.com/first_book/index.html |date=2010-01-24 }} * [http://cg.scs.carleton.ca/~luc/deseret.html Deseretaj tiparoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100919161336/http://cg.scs.carleton.ca/~luc/deseret.html |date=2010-09-19 }} * [https://web.archive.org/web/20040911134622/http://homepage.mac.com/jhjenkins/Deseret/Triple.pdf Libro de Mormon, Doktrino kaj Interligoj kaj Multevalora Perlo en la Dezereta alfabeto] * [http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=9814 Libro, eldonita en asturia lingvo per Dezereta alfabeto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110707182222/http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=9814 |date=2011-07-07 }} [[Kategorio:Alfabeto]] [[Kategorio:Mormonismo]] cal9unpffodyw1g24ywpk3dt4rccckd 0 383578 9478695 9475732 2026-09-20T05:39:19Z Sj1mor 12103 9478695 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:General Toschewo Bulgaria 1994 CIA map.jpg|eta|dekstra|200 px|General Tosĉevo (ruĝa kvadrato) - Bulgario – najbaraj komunumoj: [[Dobriĉ]], [[Kardam]], [[Balĉik]], [[Mangalia]], [[Silistra]], [[Dulovo]], [[Ŝumen]], [[Kaspiĉan]], [[Devnja]], [[Varna]] ]] '''General Toŝewo''' (bulgare Генерал Тошево) estas urbo en nordorienta [[Bulgario]], [[Dobruĝo]], [[distrikto Dobriĉ]], kun 7.130 loĝantoj en 2009. Ĝi estas same administra centro de komunumo General Toŝevo. Ĝis 1942, loko havis la nomon Kasamkjoj (bulg. Касъмкьой) aŭ Kasam (bulg. Касъм). Poste oni ricevis la nunan nomon post Generalo Stefan Toŝev (1859-1924) – heroo el la unua monda milito. La urban rangon, rajtojn ricevis la urbo en 1960. == Geografio == General Toŝevo situas 25&nbsp;km nordoriente de [[Dobriĉ]], en proksimo al la rumana limo. == Administra komunumo General Toŝevo == La komunumo General Toŝevo havas areon de 986&nbsp;km² kaj loĝantojn de 20.668 (25-an de januaro 1999). Ĝi konsistas el 42 vilaĝoj – la grandaj estas [[Kardam]], [[Spasovo]], [[Krasen]], [[Rosiza ]], [[Vasilevo]] kaj [[Preselenci]]. == Ekonomio == Kvin kilometrojn fore de General Toŝevo situas la renoma nacia esplorinstituto pri greno kaj helianto, fondita en 1951. La instituton minacas nun fermo. La agrikulturo estas la ĉefa ekonomia branĉo de la regiono, kun prilaboro de la agrikulturaj produktoj. == Historio == La urbo estis menciita unuafoje en otomana taksa registraĵo kiel Kasιm, en 1573. Laŭ arkeologiaj trovitaĵoj, la areo estis setlita ekde la antikvo fare de Getae kaj poste de antikva Romio. La ĉirkaŭa regiono iĝis parto de la Bulgara imperio post ties establo en 681 kaj restis en ties regfdo ĝis fino de la 14-a jarcento, kiam la otomanoj konkeris ĝin en la bulgaraj-otomanaj militoj. Ĝi restis sub otomana regado ĝis 1878, liberiĝo de Bulgario. Post la dua balkana milito, Bulgario devis cedi la teritorion al Rumanio kun tuta suda Dobruĝo. ĝi estis renomita al ''Sfântul Dumitru'' en 1918 de Casim kaj en 1934 al ''Ion Gheorghe Duca'' je honoro al politikisto kaj ĉefministro de Rumanio, murdita fare de la faŝisma Fera Gvardio, en la antaŭa jaro. Rumanio devis transdoni la vilaĝon al Bulgario, surbaze de la Traktato de Craiova de 1940. Ĝi ricevis la nunan nomon en 1942, estis deklarita al urbo en 1960. {{Projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Bulgario]] 6tilmqhfu3gn8thzzt8fb3dt2tlaevj 9478697 9478695 2026-09-20T05:40:17Z Sj1mor 12103 9478697 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BG|zomo=11}} [[Dosiero:General Toschewo Bulgaria 1994 CIA map.jpg|eta|dekstra|200 px|General Tosĉevo (ruĝa kvadrato) - Bulgario – najbaraj komunumoj: [[Dobriĉ]], [[Kardam]], [[Balĉik]], [[Mangalia]], [[Silistra]], [[Dulovo]], [[Ŝumen]], [[Kaspiĉan]], [[Devnja]], [[Varna]] ]] '''General Toŝewo''' (bulgare Генерал Тошево) estas urbo en nordorienta [[Bulgario]], [[Dobruĝo]], [[distrikto Dobriĉ]], kun 7.130 loĝantoj en 2009. Ĝi estas same administra centro de komunumo General Toŝevo. Ĝis 1942, loko havis la nomon Kasamkjoj (bulg. Касъмкьой) aŭ Kasam (bulg. Касъм). Poste oni ricevis la nunan nomon post Generalo Stefan Toŝev (1859-1924) – heroo el la unua monda milito. La urban rangon, rajtojn ricevis la urbo en 1960. == Geografio == General Toŝevo situas 25&nbsp;km nordoriente de [[Dobriĉ]], en proksimo al la rumana limo. == Administra komunumo General Toŝevo == La komunumo General Toŝevo havas areon de 986&nbsp;km² kaj loĝantojn de 20.668 (25-an de januaro 1999). Ĝi konsistas el 42 vilaĝoj – la grandaj estas [[Kardam]], [[Spasovo]], [[Krasen]], [[Rosiza ]], [[Vasilevo]] kaj [[Preselenci]]. == Ekonomio == Kvin kilometrojn fore de General Toŝevo situas la renoma nacia esplorinstituto pri greno kaj helianto, fondita en 1951. La instituton minacas nun fermo. La agrikulturo estas la ĉefa ekonomia branĉo de la regiono, kun prilaboro de la agrikulturaj produktoj. == Historio == La urbo estis menciita unuafoje en otomana taksa registraĵo kiel Kasιm, en 1573. Laŭ arkeologiaj trovitaĵoj, la areo estis setlita ekde la antikvo fare de Getae kaj poste de antikva Romio. La ĉirkaŭa regiono iĝis parto de la Bulgara imperio post ties establo en 681 kaj restis en ties regfdo ĝis fino de la 14-a jarcento, kiam la otomanoj konkeris ĝin en la bulgaraj-otomanaj militoj. Ĝi restis sub otomana regado ĝis 1878, liberiĝo de Bulgario. Post la dua balkana milito, Bulgario devis cedi la teritorion al Rumanio kun tuta suda Dobruĝo. ĝi estis renomita al ''Sfântul Dumitru'' en 1918 de Casim kaj en 1934 al ''Ion Gheorghe Duca'' je honoro al politikisto kaj ĉefministro de Rumanio, murdita fare de la faŝisma Fera Gvardio, en la antaŭa jaro. Rumanio devis transdoni la vilaĝon al Bulgario, surbaze de la Traktato de Craiova de 1940. Ĝi ricevis la nunan nomon en 1942, estis deklarita al urbo en 1960. {{Projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Bulgario]] 7u0p3p33zvy7axo1jpri4868nfxzhr3 0 388023 9478488 9478437 2026-09-19T12:40:02Z RG72 11847 9478488 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ru200008020027.jpg|eta|Eksgardoturo de tempoj de gulagoj]] '''Transpolusa Fervojo''' ankaŭ konata kiel ''Morta Fervojo'' ({{l-ru|мёртвая железная дорога}}) estas nekompleta fervojlinio en norda [[Siberio]] inter [[Igarka]] kaj [[Saleĥard]]. Ĝi estis konstruita en jaroj [[1947]]–[[1953]] pere de prizonuloj de [[Gulago]]. Post morto de [[Stalin]] oni decidis ne plu konstrui tiun ĉi linion, sed je kelkaj lokoj restis ĝis hodiaŭ [[vaporlokomotivo]]j, [[vagono]]j kaj ankaŭ restaĵoj de malliberejoj<ref>http://zpravy.idnes.cz/ceske-firmy-postavi-v-rusku-trat-na-kostech-veznu-gulagu-pe5-/zahranicni.aspx?c=A111208_165300_zahranicni_ts</ref><ref>http://www.mrtvatrat.cz/o-mrtve-trati/</ref>. La [[8-a de decembro|8-an de decembro]] [[2011]] estis subskribita en [[Prago]] kontrakto inter ĉeĥa kompanio [[OHL ŽS]] kaj [[Jamala Fervoja Kompanio]] pri konstruado de tiu ĉi linio<ref>http://stavitel.ihned.cz/c1-54113470-miliardovy-kontrakt-s-ruskem-je-podepsan{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.ohlzs.cz/tiskove-zpravy/na-prazskem-hrade-byl-podepsan-miliardovy-kontrakt{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Militkapatitoj == La konstruadon partoprenis ankaŭ militkaptitoj. En speciala subtendaro N 34 ({{l-ru|специальный лагпункт № 34}}) je vilaĝo Nov-Porto loĝis {{unuo|1600}} malliberuloj, inkluzive 30 germanojn, ĉeestis ankaŭ japanoj, hispanoj, usonanoj. La vivkondiĉoj estis ekstreme malfacilaj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = La malliberuloj loĝas en terdomoj kaj dormas sur tabullitoj. Kiel brulaĵo servas boaca sterko. 70% de la malliberuloj estas grave malsanaj je ftizo kaj skorbuto. La morteco estas alta. Dum mia militkaptiteco mortis 10 germanoj. La ĉefa problemo estas malsufiĉo de manĝaĵoj. |aŭtoro = Germana militkaptito |verko = |origina teksto = }} Ĉe stacio Labitnangi funkciis militkaptitejo por virinoj<ref name="Южаков2014-170"/>. {{Citaĵo |teksto = En 1948 oni transportis min al la transita prizono en labitnangi. En 1949 ĉe nia punkolonio estis establita speciala brigado, kiu okupiĝis pri sepultado de malliberuloj. La brigado konsistis el 12 homoj. Ni priservis ĉiujn punkoloniojn, de [[Ĥarpo]] ĝis Labitnangi. Mi diru tuj ke la laboro abundis. Ĉiutage en diversaj lokoj ni estis sepultantaj po dek kadavrojn. La sovetia potenco klopodis protekti de animskuoj siajn civitanojn. Neniukaze ni rajtis rakonti al iu, ni eĉ subskribis dokumenton pri konfidenco. Ni devis sepulti multe: estis germanoj, angloj, japanoj, nederlandanoj, usonanoj kaj eĉ italoj. Mi memoras ke ekzistas eĉ aparta tombejo por germanaj militkaptitoj. Ili multis ĉi tie. Estis ankaŭ oficiroj de [[Wehrmacht]]. Averaĝe estis proksimume mil da ili. Post malfondo de nia punkolonio en 1953, la tuta brigado estis sendita trans [[Saleĥardo]]n. |aŭtoro = Vasilij Kromov<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = В 1948 г. меня этапировали в Лабытнангскую пересылку. В 1949 г. при нашей колонии была создана спецбригада, которая занималась захоронениями заключенных. Бригада состояла из 12 человек. Мы обслуживали все колонии, начиная с Харпа и заканчивая Лабытнангами. Скажу сразу, работы было много. В день в разных местах мы хоронили по десять трупов. Советская власть старалась оберегать от душевных потрясений своих граждан. Ни в коем случае, мы не должны были кому-то рассказывать, подписывали даже бумагу о неразглашении тайны. Приходилось хоронить много: были немцы, англичане, японцы, голландцы, американцы, и даже итальянцы. Помню, есть даже целое кладбище немецких военнопленных. Их здесь было много. Были и офицеры вермахта. В среднем где-то таких около тысячи. После ликвидации нашей колонии в 1953 г., весь состав бригады отправили за Салехард. }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Fervojaj linioj en Rusio]] [[Kategorio:Ekonomio de Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto]] my7qpd9euqbmay1a28xkhtkq9umi4s9 9478491 9478488 2026-09-19T12:41:59Z RG72 11847 /* Militkapatitoj */ 9478491 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ru200008020027.jpg|eta|Eksgardoturo de tempoj de gulagoj]] '''Transpolusa Fervojo''' ankaŭ konata kiel ''Morta Fervojo'' ({{l-ru|мёртвая железная дорога}}) estas nekompleta fervojlinio en norda [[Siberio]] inter [[Igarka]] kaj [[Saleĥard]]. Ĝi estis konstruita en jaroj [[1947]]–[[1953]] pere de prizonuloj de [[Gulago]]. Post morto de [[Stalin]] oni decidis ne plu konstrui tiun ĉi linion, sed je kelkaj lokoj restis ĝis hodiaŭ [[vaporlokomotivo]]j, [[vagono]]j kaj ankaŭ restaĵoj de malliberejoj<ref>http://zpravy.idnes.cz/ceske-firmy-postavi-v-rusku-trat-na-kostech-veznu-gulagu-pe5-/zahranicni.aspx?c=A111208_165300_zahranicni_ts</ref><ref>http://www.mrtvatrat.cz/o-mrtve-trati/</ref>. La [[8-a de decembro|8-an de decembro]] [[2011]] estis subskribita en [[Prago]] kontrakto inter ĉeĥa kompanio [[OHL ŽS]] kaj [[Jamala Fervoja Kompanio]] pri konstruado de tiu ĉi linio<ref>http://stavitel.ihned.cz/c1-54113470-miliardovy-kontrakt-s-ruskem-je-podepsan{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.ohlzs.cz/tiskove-zpravy/na-prazskem-hrade-byl-podepsan-miliardovy-kontrakt{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Militkapatitoj == La konstruadon partoprenis ankaŭ militkaptitoj. En speciala subtendaro N 34 ({{l-ru|специальный лагпункт № 34}}) je vilaĝo [[Nov-Porto]] loĝis {{unuo|1600}} malliberuloj, inkluzive 30 germanojn, ĉeestis ankaŭ japanoj, hispanoj, usonanoj. La vivkondiĉoj estis ekstreme malfacilaj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = La malliberuloj loĝas en terdomoj kaj dormas sur tabullitoj. Kiel brulaĵo servas boaca sterko. 70% de la malliberuloj estas grave malsanaj je [[ftizo]] kaj [[skorbuto]]. La morteco estas alta. Dum mia militkaptiteco mortis 10 germanoj. La ĉefa problemo estas malsufiĉo de manĝaĵoj. |aŭtoro = Germana militkaptito |verko = |origina teksto = }} Ĉe stacio [[Labitnangi]] funkciis militkaptitejo por virinoj<ref name="Южаков2014-170"/>. {{Citaĵo |teksto = En 1948 oni transportis min al la transita prizono en Labitnangi. En 1949 ĉe nia punkolonio estis establita speciala brigado, kiu okupiĝis pri sepultado de malliberuloj. La brigado konsistis el 12 homoj. Ni priservis ĉiujn punkoloniojn, de [[Ĥarpo]] ĝis Labitnangi. Mi diru tuj ke la laboro abundis. Ĉiutage en diversaj lokoj ni estis sepultantaj po dek kadavrojn. La sovetia potenco klopodis protekti de animskuoj siajn civitanojn. Neniukaze ni rajtis rakonti al iu, ni eĉ subskribis dokumenton pri konfidenco. Ni devis sepulti multe: estis germanoj, angloj, japanoj, nederlandanoj, usonanoj kaj eĉ italoj. Mi memoras ke ekzistas eĉ aparta tombejo por germanaj militkaptitoj. Ili multis ĉi tie. Estis ankaŭ oficiroj de [[Wehrmacht]]. Averaĝe estis proksimume mil da ili. Post malfondo de nia punkolonio en 1953, la tuta brigado estis sendita norde de [[Saleĥardo]]. |aŭtoro = Vasilij Kromov<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = В 1948 г. меня этапировали в Лабытнангскую пересылку. В 1949 г. при нашей колонии была создана спецбригада, которая занималась захоронениями заключенных. Бригада состояла из 12 человек. Мы обслуживали все колонии, начиная с Харпа и заканчивая Лабытнангами. Скажу сразу, работы было много. В день в разных местах мы хоронили по десять трупов. Советская власть старалась оберегать от душевных потрясений своих граждан. Ни в коем случае, мы не должны были кому-то рассказывать, подписывали даже бумагу о неразглашении тайны. Приходилось хоронить много: были немцы, англичане, японцы, голландцы, американцы, и даже итальянцы. Помню, есть даже целое кладбище немецких военнопленных. Их здесь было много. Были и офицеры вермахта. В среднем где-то таких около тысячи. После ликвидации нашей колонии в 1953 г., весь состав бригады отправили за Салехард. }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Fervojaj linioj en Rusio]] [[Kategorio:Ekonomio de Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto]] h4qmdb6shtvfc9kniw9mzz35v9sr86u 0 390341 9478846 9457655 2026-09-20T08:55:30Z Sj1mor 12103 9478846 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | fondodato = [[1927]] | urbo= [[Essen]] (ĉefkonstruaĵo [[Monaĥejo Werden]]), [[Bochum]], [[Dortmund]], [[Duisburg]] kaj [[Wuppertal]], ĉiuj en [[Nordrejn-Vestfalio]] ([[Germanio]]) | gvidanto = Kurt Mehnert <small>(rektoro)</small> | nombro de studentoj = 1 421 <small>''(stato marto 2011)''</small> | nombro de kunlaborantoj= 394 instruantoj <small>''(stato marto 2011)''</small> | el tio profesoroj = 100 <small>''(stato marto 2011)''</small> | speco = ŝtata | jara budĝeto = 23 milionoj da [[Eŭro]]j <small>''(stato marto 2009)''</small> | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = DE-NW | situo sur mapo2 = Bochum | zomo = 14 | retejo = }} La '''Arta Universitato Folkwang''' - [[germane]] ''Folkwang Universität der Künste'', en tutekzakta traduko "universitato de la artoj", antaŭ la 1-a de januaro 2010 '''Altlernejo Folkwang''' respektive germane ''Folkwang Hochschule'' - estas muzika kaj [[arto|arta]] [[altlernejo]] en la okcidentgermana industria [[Ruhr-Regiono]]. Fakoj instruataj estas muziko, teatro, danco, dezajno kaj scienco. La ĉefa universitata konstruaĵo situas en la eksa [[Monaĥejo Werden]] en la urboparto Werden de la urbego [[Essen]]. Pliaj universitataj konstruaĵoj situas en la urboj [[Bochum]], [[Dortmund]], [[Duisburg]] kaj [[Wuppertal]]. == Fondiĝo kaj strukturo == La uzon de la nomo ''Folkwang'', prenita el la [[nordĝermana mitologio]], instigis la arta kolektanto ''Karl Ernst Osthaus'' (1874–1921): ''Fólkvangr'' (="kampo de la popolo") estis la la nomo de unu el pluraj diaj palacoj en la mitologia loko [[Ásgarðr]]. En 1927 la opera direktoro ''Rudolf Schulz-Dornburg'' (1891-1949), la scenejisto ''Hein Heckroth'' kaj la ĥoreografo ''Kurt Jooss'' fondis fakan lernejon nomatan ''Folkwangschule für Musik, Tanz und Sprechen'' ("Folkwang-lernejo pri muziko, danco kaj parolo"). Ideo estis eduki estontajn artistojn sen interfakaj limoj, tiel ke ĉiuj faku pri muziko kaj klasika kaj moderna, dancado kaj ĥoreografio, teatra aktorado kaj reĝisorado, scenejado kaj kostumado. En kunlabora gvidado de ''Rudolf von Laban'' kaj ''Kurt Jooss'', la faka lernejo ekde la jaro 1929 iĝas la gvida germania edukejo pri danco. En 1963 la Folkwang-lernejo ricevas la statuson de altlernejo. La nuna arta universitato komence de la 21-a jarcento ricevas du novajn konstruejajn lokojn: en 1972 la ĝistiama konservatorio de la urbo [[Duisburg]] intertempe kunligiĝas kun la Folkwang-altlernejo al tegmenta institucio nomata ''"Staatliche Hochschule für Musik Ruhr"'' ("ŝtata altlernejo pri muziko Ruhr"), en 2002 la konstruaĵoj en Duisburg iĝas loko de la arta universitato Folkwang. Ekde la jaro 2000 ekzistas la studfako teatrado en [[Bochum]] (la eksa ''"Westfälische Schauspielschule"'', do "[[Vestfalio|vestfalia]] lernejo pri aktorado"). La konstruaĵoj en Bochum nun trakonstruiĝas al "teatra centro Folkwang" aŭ germane ''"Folkwang Theaterzentrum"''. Ekde la jaro 2004 la universitato ankaŭ partoprenas en la nova "orkestra centro Nordrejn-Vestfalio" aŭ germane ''"Orchesterzentrum|NRW"'' (la vertikala streko apartenas al la nomo) en [[Dortmund]], komuna instituto de la kvar muzikaj altlernejoj de [[Nordrejn-Vestfalio]]. En oktobro 2007 la fako dezajno, en la [[1970-aj jaroj]] translokigita de la Folkwang-altlernejo al la [[universitato Duisburg-Essen]], estis reintegrita en la Folkwang-altlernejojn. Kaj kiel jam menciite, en januaro 2010 la altlernejo ricevis la novan ''Folkwang Universität der Künste''. [[Dosiero:Essen Werden - Weiße Mühle 01 ies.jpg|eta|maldekstra|<center>la konstruaĵo "blanka muelejo" en Essen-Werden, edukejo de la studfako [[muzikalo]]]] En la loko Essen-Werden edukiĝas en la klasikaj muzikaj disciplinoj: krom edukado en diversaj muzikiloj, instruiĝas kantado kaj muzikteatro, danco kun aparta "danca studio Folkwang", fako nomata "korpa teatro" aŭ angle ''physical theatre'', aktorado kaj teatra reĝisorado, dirigado, komponado, lerneja instruado en fako muziko, muzika pedagogio, muzikoscienco, muzikalo, ĵazo, instituto pri [[gregoria ĉanto|gregoria ĉantado]], mezepoka muziko kaj fine instituto pri komputila muziko kaj elektronikaj komunikiloj (germane ''Institut für Computermusik kaj Elektronische Medien'' ICEM). Aparte la edukado pri [[piano]]-muzikado kaj pri komponado havas bonegan renomon. Ekde la jaro 1971 la fako elektronika muziko estas integra ero de la eduko de komponistoj en la tiama altlernejo kaj nuna universitato. Per la fondo de la instituto pri komputila muziko kaj elektronikaj komunikiloj (germane ''Institut für Computermusik kaj Elektronische Medien'' ICEM) en 1990 kiel centra instituto videbliĝas kiom altan signifon la institucio atribuas al la uzo de nuntempaj komunikiloj en muziko. Ekde la jaro 2008 ĝi kiel sola arta altlernejo de Germanio ofertas kvinbranĉan studfakon pri komponado, kiu integregas la subfakojn instrumenta komponado, elektronika komponado, komponado kaj videbligo, ĵaza komponado, kaj popmuzika komponado plus produktado. Pliaj studfakoj estas laŭ la unuopaj universitataj lokoj: Essen-Zollverein: fotografio, industria dezajno, komunika dezajno, arta kaj dezajna scienco; Duisburg: mezepoka muziko, ĉambra muziko, piano; Theaterzentrum Bochum: aktorado; Orchesterzentrum|NRW Dortmund: orkestra muzikado, dirigado. Ankaŭ la eduko pri sceneja danco en la nuna universitato havas altan renomon. Post la reveno de ''Kurt Jooss'' el ekziliĝo en 1949, kaj lia plua instruado ĝis la jaro 1968, kaj post la docentaj aktivadoj de ''[[Pina Bausch]]'' - de 1969 ĝis 1973 kaj de 1983 ĝis 1989 - la studantoj trejniĝas en la nun arte gvidaj metodoj de intuicia kaj analiza kompreno pri dancado. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.folkwang-uni.de/ universitata retejo (germane)] * [http://www.uni-due.de/ikud/ retejo de la instituto pri arto kaj dezajnaj sciencoj (IKUD, same germane) – Institut für Kunst kaj Designwissenschaften] * [http://www.orchesterzentrum.de/ retejo de la orkestra centro en Dortmund] * [http://icem.folkwang-hochschule.de/ kaj retejo de la fine instituto pri komputila muziko kaj elektronikaj komunikiloj (ICEM) en Essen-Werden] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120208111652/http://icem.folkwang-hochschule.de/ |date=2012-02-08 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Germanio|Folkwang]] [[Kategorio:Dancaj lernejoj]] [[Kategorio:Muziklernejoj en Germanio]] [[Kategorio:Danco en Germanio]] [[Kategorio:Essen]] [[Kategorio:Duisburg]] [[Kategorio:Bochum]] [[Kategorio:Dortmund]] 90ir9c9rhvybecumfp4zte5t0yi3hdr 0 393537 9478498 9430173 2026-09-19T13:06:25Z ThomasPusch 1869 9478498 wikitext text/x-wiki {{forigu}} {{Informkesto homo}} '''Markku Sarastamo''' ([[Finnlando]], [[1948]]) estas artisto, kiu verkis libron "La grafino kaj ŝia fantasta vivo". == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sarasta.fi/ persona retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160817160656/http://www.sarasta.fi/ |date=2016-08-17 }} * [http://plus.kaleva.fi/plus/index.cfm?sposti=1&juttu=361336]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ĝermeto}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] 0ahuyh9z2cex53ki0890vgoby7lj2ds 9478500 9478498 2026-09-19T13:10:09Z ThomasPusch 1869 9478500 wikitext text/x-wiki {{forigu|la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ misa vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita.}} {{Informkesto homo}} '''Markku Sarastamo''' ([[Finnlando]], [[1948]]) estas artisto, kiu verkis libron "La grafino kaj ŝia fantasta vivo". == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sarasta.fi/ persona retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160817160656/http://www.sarasta.fi/ |date=2016-08-17 }} * [http://plus.kaleva.fi/plus/index.cfm?sposti=1&juttu=361336]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ĝermeto}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] ftkzep0eemlwysfy20zle1wo2ok7rnc 9478503 9478500 2026-09-19T13:12:30Z ThomasPusch 1869 9478503 wikitext text/x-wiki {{forigu|la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita.}} {{Informkesto homo}} '''Markku Sarastamo''' ([[Finnlando]], [[1948]]) estas artisto, kiu verkis libron "La grafino kaj ŝia fantasta vivo". == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sarasta.fi/ persona retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160817160656/http://www.sarasta.fi/ |date=2016-08-17 }} * [http://plus.kaleva.fi/plus/index.cfm?sposti=1&juttu=361336]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ĝermeto}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] 6xwqhzd981nivbc2qr53r3lsiv3i5cv 9478504 9478503 2026-09-19T13:13:09Z ThomasPusch 1869 9478504 wikitext text/x-wiki {{forigu|la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita.}} {{Informkesto homo}} '''Markku Sarastamo''' ([[Finnlando]], [[1948]]) estas artisto, kiu verkis libron "La grafino kaj ŝia fantasta vivo". == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sarasta.fi/ persona retejo] {{404}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160817160656/http://www.sarasta.fi/ |date=2016-08-17 }} * [http://plus.kaleva.fi/plus/index.cfm?sposti=1&juttu=361336]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ĝermeto}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] donxm20k9d5pazgql7nw29mj3qdtfbr 0 399121 9478843 9255848 2026-09-20T08:54:27Z Sj1mor 12103 9478843 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Oxyrhynchus 209 (p10).jpg|eta|dekstra|Fragmento de la papiruso de [[Oksirinĥo]], datiĝas en la [[4-a jarcento|4-a jarcento p.K.]], kie se trovas [[greke]] parton de la [[epistolo al la romanoj]] (1:1-7) ; Papiruso Oksirinĥo n. 209 aŭ [[Papiruso 10|<math>\mathfrak{P}</math>¹⁰]] (P10) laŭ ''Gregory/Aland'' indeksado.]]La '''listo de la papirusoj de la [[Nova Testamento]]''' estas konstituita de pli ol 120 [[papiruso]]j entenantaj pecojn de la tekstoj de la Nova Testamento: temas pri la plej antikvaj kaj fidelaj atestaĵoj pri la Nova Testamento.<ref>{{iwiki|Novum Testamentum Graece|Nestle-Aland 1996|it}}</ref> == Katalogado == La suba distingo inter la manuskriptoj de la Nova Testamento naskiĝis nur en la [[20-a jarcento]]. Tiu grupigo estis enkondukita de [[Caspar René Gregory]], kiu asignis al la papirusaj tekstoj [[Gota tiparo|gotan alfabeton]] <math>\mathfrak{p}</math> (aŭ la majusklo <math>\mathfrak{P}</math>) sekvatan de apica numero, Antaŭ la jaroj 900aj, nur naŭ papirusaj manuskriptoj estis konataj, kaj nur unu estis citita en [[kritika aparato]], nome la ([[Papiruso 11|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹]] iniciate de [[Konstantin von Tischendorf]]). Tiuj 9 papirusoj estis nur unuopaj fragmentoj, escepte de [[Papiruso 15|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁵]], kiu konsistas el tuta paĝo.<ref>Aland 1996, pp. 83-84, 87</ref> La malkovroj de la 2-a jarcento liveris al la mondo la manuskriptajn fragmentojn de la Nova Testamento plej antikvajn.<ref>[[Papiruso 52|<math>\mathfrak{p}</math>⁵²]], [[Papiruso 90|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁰]], [[Papiruso 98|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁸]], kaj [[Papiruso 104|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁴]], ĉiuj datitaj je la [[2-a jarcento]].</ref> [[Frederic Kenyon]] en 1912 povis koni nur 14 papirusojn,<ref>[http://www.us.archive.org/GnuBook/?id=handbooktotextua00kenyuoft#163 Kenyon, F. G., ''Handbook to the Textual Criticism of the New Testament'', London, 1912, p. 129.]</ref> Aland, en la “unua eldono de la ''Kurzgefasste...'' en 1963, listigis 76 papirusojn, dum en [[1989]] estis konataj 96 papirusoj, kaj 124 en [[2008]]. Okazis ankaŭ malkovroj pri manuskripto preskaŭ tekste kompletaj, kiu ebligis ke oni ekzamenu la la tekstan karakteron de tiuj antikvaj manuskriptoj.<ref>[[Papiruso 66|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁶]], [[Papiruso 72|<math>\mathfrak{p}</math>⁷²]] kaj [[Papiruso 75|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵]] de la [[Papirusoj Bodmer]] elstaras por tiu celo. Ekzemple, la nivelo de konservado de [[Papiruso 66|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁶]] mirigis la fakulojn ĉar la unuaj 26 folioj estis praktike nedamaĝataj, tiom ke ili konserviĝis sendifektaj ankaŭ la kudreroj de la bindado.</ref> Ne ĉiuj papirusoj entenas nur tekstojn de la Nova Testamento: [[Papiruso 59|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁹]], [[Papiruso 60|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁰]], [[Papiruso 63|<math>\mathfrak{p}</math>⁶³]], [[Papiruso 80|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁰]] entenas ankaŭ la tekstojn de komentarioj pri ili; [[Papiruso 2|<math>\mathfrak{p}</math>²]], [[Papiruso 3|<math>\mathfrak{p}</math>³]], kaj [[Papiruso 44|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁴]] estas [[Legaĵaro]]j, [[Papiruso 50|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁰]], [[Papiruso 55|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁵]], [[Papiruso 78|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁸]] estas [[talismano]], [[Papiruso 42|<math>\mathfrak{p}</math>⁴²]], [[Papiruso 10|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰]], [[Papiruso 12|<math>\mathfrak{p}</math>¹²]], [[Papiruso 43|<math>\mathfrak{p}</math>⁴³]], [[Papiruso 62|<math>\mathfrak{p}</math>⁶²]] kaj [[Papiruso 99|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁹]] entenas aliajn tekstojn, kiel [[glosaro]]jn aŭ kanzonojn.<ref>Aland 1996, p. 85.</ref> Ĉiuj papirusoj estas citataj en la ''[[Novum Testamentum Graece]]'' de Nestle-Aland. == Papirusoj == La nomigo de la 127 katalogitaj papirusoj estas kombinaĵo de unu ‘P’ aŭ ‘p’ gotikskribita tiel samrange <math>\mathfrak{P}</math> aŭ <math>\mathfrak{p}</math> (ofte fariĝas “P” aŭ “p” el la [[latina alfabeto]] anstataŭ), sekvata de numero lokigita apice, plus eventualaj literoj de la latina alfabeto por indiki la fragmentojn. La suba tabelo listiĝas papirusojn laŭ la taksita redakta datado (laŭ kvindeka ŝtupo) kaj, laŭ la teksta tipo kiu kutime reprezentas la tipologion de la variantoj registritaj : [[filologio|filologiistoj]] uzas ĝenerale kvar tipoj : [[Teksta aleksandria tipo|aleksandria]], [[Teksta bizanca tipo|bizanca]], [[Teksta cezara tipo|cezara]] kaj [[Teksta okcidenta tipo|okcidenta]]. La kolono "Biblia tekstoj entenataj" indikas la pecojn de la [[Nova Testamento]] skribitaj en la koncernata papiruso (vidu sube por mallongigoj uzitaj). Ĉiu ero estas ankaŭ lokigita, tio estas la konservejo kaj ĝia lando kie troviĝas manuskripto nuntempe. Ankaŭ preciziĝas la referencan kodekson kiu indikiĝas tiun de la klasado de la manuskripto ĉe la institucio kie ĝi estas, la kolekto aŭ la muzeo kie estas konservata, aŭ la alia kutima klasado, alternativa al tiu komuna. Eroj listiĝas aliamaniere en la sekvonta parafo ''[[Listo de la papirusoj de la Nova Testamento#Ordigo laŭ la kanono de la Nova Testamento|Ordigo laŭ la kanono de la Nova Testamento]]''. <small>''[[mallongigo|mallongigoj uzitaj]]'' : '''Mt'''-[[Evangelio laŭ Mateo]] ; '''Mk'''-[[Evangelio laŭ Marko]] ; '''Lu'''-[[Evangelio laŭ Luko]] ; '''Jo'''-[[Evangelio laŭ Johano]] ;'''Ag'''-[[Agoj de la Apostoloj]] ; '''Rom'''-[[Epistolo al la romanoj]] ; '''1Kor'''-[[1-a epistolo al la Korintanoj]] ; '''2Kor'''-[[2-a epistolo al la Korintanoj]] ; '''Gal'''-[[Epistolo al la Galatoj]] ;'''Ef'''-[[Epistolo al la Efesanoj]] ; '''Fili'''-[[Epistolo al la Filipianoj]] ; '''Kol'''-[[Epistolo al la Koloseanoj]] ; '''1Tes'''-[[1-a Epistolo al la Tesalonikanoj]] ; '''2Tes'''-[[2-a Epistolo al la Tesalonikanoj]] ; '''Tit'''-[[Epistolo al Tito]] ; '''Fil'''-[[Epistolo al Filemono]] ; '''Hebr'''-[[Epistolo al la Hebreoj]] ; '''Jak'''-[[Epistolo de Jakobo]] ; '''1P'''-[[1-a epistolo de Petro]] ; '''2P'''-[[2-a epistolo de Petro]] ; '''1Jo'''-[[1-a epistolo de Johano]] ; '''2Jo'''-[[2-a epistolo de Johano]] ; '''3Jo'''-[[3-a epistolo de Johano]] ; '''Jud'''-[[Epistolo de Judaso]] ; '''Ap'''-[[Apokalipso de Johano]]</small> {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" CELLSPACING=1 ! style="background:#B2B2B2" colspan=4 | ! colspan=3 | Lokigo |- ! data-sort-value=number width=5|Ref.<br /> ''Gregory'' <br /> ''Aland'' ! Datado ! Teksta tipo ! Bibliaj tekstoj entenataj ! Instituto kie konservas ĝin ! Referenca kodekso el institucio aŭ alia nomo ! Lando |- |data-sort-value=1|[[Papiruso 1|<math>\mathfrak{p}</math>¹]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Mt 1:1-9,12, 14-20 | [[University of Pennsylvania]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2; E 2746 | {{usono}}, Philadelphia, Pennsylvania |- |data-sort-value=2|[[Papiruso 2|<math>\mathfrak{p}</math>²]] | 550 | Miksta | Jo 12:12-15 | [[Nacia arkeologia muzeo de Florenco]] | Inv. 7134 | {{italio}}, Florenco |- |data-sort-value=3|[[Papiruso 3|<math>\mathfrak{p}</math>³]] | 600 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Lk 7:36-45; 10.38-42 | [[Österreichische Nationalbibliothek]] |Pa G. 2323 | {{aŭstrio}}, Vieno |- |data-sort-value=4|[[Papiruso 4|<math>\mathfrak{p}</math>⁴]] | 175-250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Lk 1.58-59; 1:62-2:1; 2:6-7; 3:8-4:2; 4:29-32, 34-35; 5:3-8; 5:30-6:16 | [[Bibliothèque nationale de France]] |Suppl. Graecus 1120 | {{francio}}, Parizo |- |data-sort-value=5|[[Papiruso 5|<math>\mathfrak{p}</math>⁵]] | 250 | [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] | Jo 1:23-31, 33-40; 16:14-30; 20:11-17, 19-20, 22-25 | [[British Library]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 208. 1781; Inv. 782. 2484 | {{britio}}, Londono |- |data-sort-value=6|[[Papiruso 6|<math>\mathfrak{p}</math>⁶]] | 350 | kiel [[bizanca teksta tipo|bizanca]] kaj [[Kodekso Korideti]] | Jo 10:1-2, 4-7, 9-10; 11:1-8, 45-52 | Bibliothèque nationale et universitaire | kopt. 379. 381. 382. 384 | {{francio}}, Strasburgo |- |data-sort-value=7|[[Papiruso 7|<math>\mathfrak{p}</math>⁷]] | 300(?) | | Lu 4:1-3 | Vernadsky Naci Biblioteko de Ukrainio | Petrov 553 | {{ukrainio}}, Kiev |- |data-sort-value=8|[[Papiruso 8|<math>\mathfrak{p}</math>⁸]] | 350 | Miksta : [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] | Ag 4:31-37; 5:2-9; 6:1-6, 8-15 | [[Ŝtataj muzeoj de Berlino]] | Inv. 8683 | {{germanio}}, Berlino |- |data-sort-value=9|[[Papiruso 9|<math>\mathfrak{p}</math>⁹]] | 250 | | 1Jo 4:11-12, 14-17 | [[Houghton Library]], Harvard | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 402; Inv. 3736 | {{usono}}, Cambridge, Massachusetts |- |data-sort-value=10|[[Papiruso 10|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰]] | 350 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Rom 1:1-7 | [[Houghton Library]], Harvard | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 209; Inv. 2218 | {{usono}}, Cambridge, Massachusetts |- |data-sort-value=11|[[Papiruso 11|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹]] | 550 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] <br /> (eble kiel [[Papiruso 14|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁴]]) | 1Kor 1:17-22; 2:9-12,14, 3:1-3, 5-6; 4:3-5:5; 5:7-8; 6:5-9, 11-18; 7:3-6, 10-14 | Nacia Biblioteko de Rusio | Graecus 258A | {{rusio}}, Sankt-Petroburgo |- |data-sort-value=12|[[Papiruso 12|<math>\mathfrak{p}</math>¹²]] | 250 | | Hebr 1:1 | [[Pierpont Morgan Library]] & Museum | Pa Graecus 3; Amherst 3b | {{usono}}, New York City |- |data-sort-value=13|[[Papiruso 13|<math>\mathfrak{p}</math>¹³]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[bizanca teksta tipo|bizanca]] | Ebr 2:14-5:5; 10:8-22; 10:29-11:13; 11:28-12:17 | [[British Library]], [[Biblioteca Medicea Laurenziana]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 657; Inv. 1532 v, PSI 1292 | {{britio}}, Londono ; {{italio}}, Florenco |- valign=top |data-sort-value=14|[[Papiruso 14|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁴]] | 450 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] <br /> (eble kiel la [[Papiruso 11|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹]]) | 1Kor 1:25-27; 2:6-8; 3:8-10,20 | [[Monaĥejo de Sankta katarina]] | 14 | {{egiptio}}, Sinajo |- |data-sort-value=15|[[Papiruso 15|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁵]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | 1Kor 7:18-8:4 | [[Egipta muzeo en Kairo]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1008; JE 47423 | {{egiptio}}, Kairo |- |data-sort-value=16|[[Papiruso 16|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁶]] | 300 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Fili 3:10-17; 4:2-8 | [[Egipta muzeo en Kairo]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1009; JE 47424 | {{egiptio}}, Kairo |- |data-sort-value=17|[[Papiruso 17|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁷]] | 350 | Miksta | Ebr 9:12-19 | [[Cambridge University Library]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1078; Add. 5893 | {{britio}}, Cambridge |- |data-sort-value=18|[[Papiruso 18|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁸]] | 300 | kiel [[Sinaja Kodekso]], [[bizanca teksta tipo|bizanca]], [[cezara teksta tipo|cezara]] | Ap 1:4-7 | [[British Library]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1079; Inv. 2053v | {{britio}}, Londono |- |data-sort-value=19|[[Papiruso 19|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁹]] | 400 | Miksta (preskaŭ tute [[okcidenta testa tipo|okcidenta]]) | Mt 10:32-11:5 | [[Biblioteko Bodleian]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1170; Graecus bibl. d. 6 (P) | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=20|[[Papiruso 20|<math>\mathfrak{p}</math>²⁰]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Jak 2:19-3:9 | Harvey S. Firestone Memorial Library | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1171; AM 4117 | {{usono}}, Princenton, New Jersey |- |data-sort-value=21|[[Papiruso 21|<math>\mathfrak{p}</math>²¹]] | 400 | kiel [[Sinaja Kodekso]]^c kaj oncialo D | Mt 12:24-26, 32-33 | [[Muhlenberg College]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1227; Theol. Pa 3 | {{usono}}, Allentown, Pennsylvania |- |data-sort-value=22|[[Papiruso 22|<math>\mathfrak{p}</math>²²]] | 250 | kiel [[Sinaja Kodekso]] kaj oncialo D |Jo 15:25-16:2; 16:21-32 | Librejo de la universitato de Glasgow | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1228; MS 2-X.I | {{britio}}, Glasgow |- |data-sort-value=23|[[Papiruso 23|<math>\mathfrak{p}</math>²³]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Jak 1:10-12, 15-18 | Universitato de Illinois (Urbana-Champaign) | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1229; G. 1229 | {{usono}}, Urbana , Ilinojso |- |data-sort-value=24|[[Papiruso 24|<math>\mathfrak{p}</math>²⁴]] | 350 | kiel [[Sinaja Kodekso]] | Ap 5:5-8; 6:5-8 | Franklin Trask Library, Andover Newton Theological School | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1230; OP 1230 | {{usono}}, Newton, Massachusetts |- |data-sort-value=25|[[Papiruso 25|<math>\mathfrak{p}</math>²⁵]] | 350 | [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] | Mt 18:32-34; 19.1-3, 5-7, 9-10 | [[Ŝtataj muzeoj de Berlino]] | Inv. 16388 | {{germanio}}, Berlino |- |data-sort-value=26|[[Papiruso 26|<math>\mathfrak{p}</math>²⁶]] | 600 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]], [[Sinaja Kodekso]] | Rom 1:1-16 | (Joseph S) Bridwell Library, Southern Methodist University | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1354 | {{usono}}, Dallas, Texas |- |data-sort-value=27|[[Papiruso 27|<math>\mathfrak{p}</math>²⁷]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] (kaj [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]]) | Rom 8:12-22, 24-27; 8:33-9:3; 9:5-9 | [[Cambridge University Library]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1355; Add. 7211 | {{britio}}, Cambridge |- |data-sort-value=28|[[Papiruso 28|<math>\mathfrak{p}</math>²⁸]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] |Jo 6:8-12,17-22 | Palestine Institute Museum, Pacific School of Religion | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1596; Pap. 2 | {{usono}}, Berkeley, Kalifornio |- |data-sort-value=29|[[Papiruso 29|<math>\mathfrak{p}</math>²⁹]] | 250 | [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]]? | At 26:7-8, 20 | [[Biblioteko Bodleian]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1597; Graecus bibl.&nbsp;g. 4 (P) | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=30|[[Papiruso 30|<math>\mathfrak{p}</math>³⁰]] | 250 | Miksta | 1Tes 4:12-13, 16-17; 5:3, 8-10, 12-18, 25-28; 2Tess 1:1-2 | Ghent University Library | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1598; Inv. 61 | {{belgio}}, Ghent |- valign=top |data-sort-value=31|[[Papiruso 31|<math>\mathfrak{p}</math>³¹]] | 650 |kiel [[Sinaja Kodekso]] | Rom 12:3-8 | [[John Rylands University Library]] | Ryl. 4; Graecus 4 | {{britio}}, Manchester |- |data-sort-value=32|[[Papiruso 32|<math>\mathfrak{p}</math>³²]] | 200 | kiel [[Sinaja Kodekso]], ankaŭ kiel oncialoj F,G | Tit 1:11-15; 2:3-8 | [[John Rylands University Library]] | Ryl. 5; G. 5 | {{britio}}, Manchester |- |data-sort-value=33|[[Papiruso 33|<math>\mathfrak{p}</math>³³]] | 550 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] (eble kiel la [[Papiruso 58|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁸]]) | At 7:6-10, 13-18; 15:21-24, 26-32 | [[Österreichische Nationalbibliothek]] | Pa G. 17973, 26133, 35831, 39783 | {{aŭstrio}}, Vieno |- |data-sort-value=34|[[Papiruso 34|<math>\mathfrak{p}</math>³⁴]] | 650 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | 1Kor 16:4-7, 10; 2Kor 5:18-21; 10:13-14; 11:2,4,6-7 | [[Österreichische Nationalbibliothek]] | Pa G. 39784 | {{aŭstrio}}, Vieno |- |data-sort-value=35|[[Papiruso 35|<math>\mathfrak{p}</math>³⁵]] | 350(?) | Miksta: [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] | Mt 25:12-15, 20-23 | [[Biblioteca Medicea Laurenziana]] | PSI 1 | {{italio}}, Florenco |- |data-sort-value=36|[[Papiruso 36|<math>\mathfrak{p}</math>³⁶]] | 550 | Miksta : [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] | Jo 3:14-18, 31-32, 34-35 | [[Biblioteca Medicea Laurenziana]] | PSI 3 | {{italio}}, Florenco |- |data-sort-value=37|[[Papiruso 37|<math>\mathfrak{p}</math>³⁷]] | 300 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] tipo | Mt 26:19-52 | [[University of Michigan]] | Mich. 137; Inv. 1570 | {{usono}}, Ann Arbor |- |data-sort-value=38|[[Papiruso 38|<math>\mathfrak{p}</math>³⁸]] | 300 | [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] tipo | Agoj 18:27-19:6; 19:12-16 | [[University of Michigan]] | Mich. 138; Inv. 1571 | {{usono}}, Ann Arbor |- |data-sort-value=39|[[Papiruso 39|<math>\mathfrak{p}</math>³⁹]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] tipo | Jo 8:14-22 | Ambrose Swasey Library | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 1780; Inv. 8864 | {{usono}}, Rochester |- |data-sort-value=40|[[Papiruso 40|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁰]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] tipo | Rom 1:24-27; 1:31-2:3; 3:21-4:8; 6:4-5,16; 9:16-17,27 | Institute of Papyrology, University of Heidelberg | Bad. 57; Inv. 45 | {{germanio}}, Heidelberg |- |data-sort-value=41|[[Papiruso 41|<math>\mathfrak{p}</math>⁴¹]] | 750 | [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] tipo | At 17:28-18:2; 18:17-18,22-25,27; 19:1-4,6-8,13-16,18-19; 20:9-13,15-16,22-24,26-38;21:1-4,26-27; 22:11-14,16-17 | [[Österreichische Nationalbibliothek]] | Pa K. 7541-48 | {{aŭstrio}}, Vieno |- |data-sort-value=42|[[Papiruso 42|<math>\mathfrak{p}</math>⁴²]] | 700 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] tipoj | Lk 1:54-55; 2:29-32 | [[Österreichische Nationalbibliothek]] | Pa K. 8706 | {{aŭstrio}}, Vieno |- |data-sort-value=43|[[Papiruso 43|<math>\mathfrak{p}</math>⁴³]] | 600 | precipe [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Ap 2:12-13; 15:8-16:2 | [[British Library]] | Inv. 2241 | {{britio}}, Londono |- |data-sort-value=44|[[Papiruso 44a|<math>\mathfrak{p}</math>^44a]] | 600 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] tipo | Jo 10:8-14 | [[Metropolitan Museum of Art]] | Inv. 14. 1. 527, 1 fol | {{usono}}, New York City |- valign=top |data-sort-value=44|[[Papiruso 44b|<math>\mathfrak{p}</math>^44b]] | 600 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Mt 17:1-3,6-7; 18:15-17,19; 25:8-10; Jo 9:3-4; 12:16-18 | [[Metropolitan Museum of Art]] | Inv. 14. 1. 527 | {{usono}}, New York City |- valign=top |data-sort-value=45|[[Papiruso 45|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁵]] | 250 | Miksta | Mt 20:24-32; 21:13-19; 25:41-26:39; Mc 4:36-40; 5:15-26; 5:38-6:3; 6:16-25,36-50; 7:3-15; 7:25-8:1; 8:10-26; 8:34-9:9; 9:18-31; 11:27-12:1; 12:5-8,13-19,24-28; Lu 6:31-41; 6:45-7:7; 9:26-41; 9:45-10:1; 10:6-22,26-42; 11:1,6-25,28-46; 11:50-12:12; 12:18-37; 12:42-13:1; 13:6-24; 13:29-14:10; 14:17-33; Jo 4:51-54; 5:21-24; 10:7-25; 10:30-11:10;11:18-36,42-57; At 4:27-36; 5:10-21,30-39; 6:7-7:2; 7:10-21;7:32-41; 7:52-8:1; 8:14-25; 8:34-9:6; 9:16-27; 9:35-10:2; 10:10-23,31-41; 11:2-14; 11:24-12:5; 12:13-22; 13:6-16, 25-36; 13:46-14:3; 14:15-23; 15:2-7,19-27; 15:38-16:4; 16:15-21,32-40;17:9-17 | [[Chester Beatty Library]], [[Österreichische Nationalbibliothek]] | [[Papirusoj Chester Beatty|Chester Beatty]] I. Pag. 31974 | {{irlando}}, Dublino ; {{aŭstrio}}, Vieno |- |data-sort-value=46|[[Papiruso 46|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁶]] | 200 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[bizanca teksta tipo|bizanca]] tipoj | Rom 5:17-6:3; 6:5-14; 8:15-25, 27-35; 8:37-9:32; 10:1-11:22; 11:24-33; 11:35-15:9; 15:11-16:27; 1Kor 1:1-9:2; 9:4-14:14; 14:16-15:15; 15:17-16:22; 2Kor 1:1-11:10; 11:12-21; 11:23-13:13; Gal 1:1-8; 1:10-2:9; 2:12-21; 3:2-29; 4:2-18; 4:20-5:17; 5:20-6:8; 6:10-18; Ef 1:1-2:7; 2:10-5:6; 5:8-6:6; 6:8-18,20-24; Fili 1:1,5-15,17-28; 1:30-2:12; 2:14-27; 2:29-3:8; 3:10-21; 4:2-12,14-23; Col 1:1-2,5-13,16-24; 1:27-2:19; 2:23-3:11; 3:13-24; 4:3-12,16-18; 1Tess 1:1; 1:9-2:3; 5:5-9,23-28; Ebr 1:1-9:16;9:18-10:20; 10:22-30; 10:32-13:25 | [[Chester Beatty Library]], [[University of Michigan]] | [[Papirusoj Chester Beatty|Chester Beatty]] II. Inv. 6238 | {{usono}}, Ann Arbor Michigan ; {{Irlando}}, Dublino |- |data-sort-value=47|[[Papiruso 47|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁷]] | 250 | kiel [[Sinaja Kodekso]], ankaŭ [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[cezara teksta tipo|cezara]] tipo | Ap 9:10-11:3; 11:5-16:15; 16:17-17:2 | [[Chester Beatty Library]] | [[Papirusoj Chester Beatty|Chester Beatty]] III | {{irlando}}, Dublino |- |data-sort-value=48|[[Papiruso 48|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁸]] | 250 | [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] | At 23:11-17,25-29 | [[Biblioteca Medicea Laurenziana]] | PSI 1165 | {{italio}}, Florenco |- |data-sort-value=49|[[Papiruso 49|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁹]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Ef 4:16-29; 4:32-5:13 | Yale University Library, Connecticut | 415 | {{usono}}, New Haven |- valign=top |data-sort-value=50|[[Papiruso 50|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁰]] | 400 | precipe [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[bizanca teksta tipo|bizanca]] | At 8:26-32; 10:26-31 | Yale University Library, Connecticut | 1543 | {{usono}}, New Haven |- |data-sort-value=51|[[Papiruso 51|<math>\mathfrak{p}</math>⁵¹]] | 400 | partete [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Gal 1:2-10,13,16-20 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2157 | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=52|[[Papiruso 52|<math>\mathfrak{p}</math>⁵²]] | 125-150 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Jo 18:31-33,37-38 | [[John Rylands University Library]] | Graecus 457 | {{britio}}, Manchester |- valign=top |data-sort-value=53|[[Papiruso 53|<math>\mathfrak{p}</math>⁵³]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Mt 26:29-40; At 9:33-10:1 | [[University of Michigan]] | Inv. 6652 | {{usono}}, Ann Arbor, Michigan |- valign=top |data-sort-value=54|[[Papiruso 54|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁴]] | 500 | kiel [[Sinaja Kodekso]], [[bizanca teksta tipo|bizanca]] kaj [[cezara teksta tipo|cezara]] | Jak 2:16-18, 22-26; 3:2-4 | Princeton University Library | Princ. 15; Garrett Depots 7742 | {{usono}}, Princeton, New Jersey |- valign=top |data-sort-value=55|[[Papiruso 55|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁵]] | 600 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Jo 1:31-33,35-38 | [[Österreichische Nationalbibliothek]] | Pa G. 26214 | {{aŭstrio}}, Vieno |- valign=top |data-sort-value=56|[[Papiruso 56|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁶]] | 500 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | At 1:1,4-5,7,10-11 | [[Österreichische Nationalbibliothek]] | Pa G. 19918 | {{aŭstrio}}, Vieno |- valign=top |data-sort-value=57|[[Papiruso 57|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁷]] | 400 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | At 4:36-5:2,8-10 | [[Österreichische Nationalbibliothek]] | Pa G. 26020 | {{aŭstrio}}, Vieno |- valign=top |data-sort-value=58|[[Papiruso 58|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁸]] | 550 | eble kiel [[Papiruso 64|<math>\mathfrak{p}</math>³³]] | Agoj 15 | [[Österreichische Nationalbibliothek]] | Pa G. 17973, 26133, 35831, 39783 | {{aŭstrio}}, Vieno |- |data-sort-value=59|[[Papiruso 59|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁹]] | 650 | ? | Jo 1:26,28,48,51; 2:15-16; 11:40-52; 12:25,29,31,35; 17:24-26; 18:1-2,16-17,22; 21:7,12-13,15,17-20,23 | [[Pierpont Morgan Library]] & Museum | Colt 3 | {{usono}}, New York City |- valign=top |data-sort-value=60|[[Papiruso 60|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁰]] | 650 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Jo 16:29-30; 16:32-17:6; 17:8-9, 11-15, 18-25; 18:1-2,4-5,7-16,18-20,23-29, 31-37,39-40; 19:2-3,5-8,10-18,20,23-26 | [[Pierpont Morgan Library]] & Museum | Colt 4 | {{usono}}, New York City |- |data-sort-value=61|[[Papiruso 61|<math>\mathfrak{p}</math>⁶¹]] | 700 | egipta? | Rom 16:23-27; 1Kor 1:1-2,4-6; 5:1-3,5-6,9-13; Fili 3:5-9,12-16; Col 1:3-7,9-13; 4:15; 1Tess 1:2-3; Tit 3:1-5,8-11,14-15; File 4-7 | Pierpont [[Pierpont Morgan Library]] | Colt 5 | {{usono}}, New York City |- valign=top |data-sort-value=62|[[Papiruso 62|<math>\mathfrak{p}</math>⁶²]] | 350 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Mt 11:25-30 | Oslo University Library | Inv. 1661 | {{norvegio}}, Oslo |- |data-sort-value=63|[[Papiruso 63|<math>\mathfrak{p}</math>⁶³]] | 500 | ? | Jo 3:14-18; 4:9-10 | [[Ŝtataj muzeoj de Berlino]] | Inv. 11914 | {{germanio}}, Berlino |- |data-sort-value=64|[[Papiruso 64|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁴]] | 200 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]]? <br />(kiel [[Papiruso 67|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁷]]) | Mt 3:9,15; 5:20-22,25-28; 26:7-8,10,14-15,22-23,31-33 | [[Magdalen College]], Fundación Sant Luc Evangelista | Graecus 18. Inv. I | {{britio}}, Oksfordo ; {{hispanio}}, Barcelono |- |data-sort-value=65|[[Papiruso 65|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁵]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | 1Tes 1:3-2:1; 2:6-13 | Girolamo Vitelli Papyrological Institute | PSI 1373 | {{italio}}, Florenco |- |data-sort-value=66|[[Papiruso 66|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁶]] | 200 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Jo 1:1-6:11; 6:35-14:26; 14:29-30; 15:2-26; 16:2-4,6-7; 6:10-20:20; 20:22-23; 20:25-21:9 | [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] library | [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] II | {{svisio}}, Cologny, Ĝenevo |- |data-sort-value=67|[[Papiruso 67|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁷]] | 200 | eble kiel [[Papiruso 64|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁴]] | Mt 3,5,26 | [[Magdalen College]], Fundación Sant Lluc Evangelista | Graecus 18. Inv. I | {{britio}}, Oksfordo ; {{hispanio}}, Barcelono |- valign=top |data-sort-value=68|[[Papiruso 68|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁸]] | 650(?) | [[bizanca teksta tipo|bizanca]] | 1Kor 4:12-17; 4:19-5:3 | [[Rusa nacia biblioteko]] | Graecus 258B | {{rusio}}, Sankt Petroburgo |- valign=top |data-sort-value=69|[[Papiruso 69|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁹]] | 250 | [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] | Lu 22:41,45-48,58-61 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2383 | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=70|[[Papiruso 70|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁰]] | 250 | ? | Mt 2:13-16; 2:22-3:1; 11:26-27; 12:4-5; 24:3-6,12-15 | [[Ashmolean Museum]], Girolamo Vitelli Papyrological Institute | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2384 CNR 419, 420 | {{britio}}, Oksfordo ; {{italio}}, Florenco |- valign=top |data-sort-value=71|[[Papiruso 71|<math>\mathfrak{p}</math>⁷¹]] | 350 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[bizanca teksta tipo|bizanca]] | Mt 19:10-11,17-18 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2385 | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=72|[[Papiruso 72|<math>\mathfrak{p}</math>⁷²]] | 300 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] ; en la [[evangelio de Judaso]], [[okcidenta teksta tipo|okcidenta]] | 1P 1:1-5:14; 2P 1:1-3:18; Jud 1:1-25 | [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] library | [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] VII, VIII | {{svislando}}, Cologny, Ĝenevo |- valign=top |data-sort-value=73|[[Papiruso 73|<math>\mathfrak{p}</math>⁷³]] | 650 | ? | Mt 25:43; 26:2-3 | [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] library | [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] L | {{svisio}}, Cologny, Ĝenevo |- valign=top |data-sort-value=74|[[Papiruso 74|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁴]] | 650 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | At 1:2-5,7-11,13-15,18-19,22-25; 2:2-4; 2:6-3:26; 4:2-6,8-27,4:29-27:25; 27:27-28:31; Giac 1:1-6,8-19,21-23,25,27; 2:1-3,5-15,18-22,25-26; 3:1,5-6,10-12,14,17-18; 4:8,11-14; 5:1-3,7-9,12-14,19-20; 1P 1:1-2, 7-8,13,19-20,25; 2:6-7,11-12,18,24; 3:4-5; 2P 2:21; 3:4,11,16; 1Jo 1:1,6; 2:1-2,7,13-14,18-19,25-26; 3:1-2,8,14,19-20; 4:1,6-7,12,16-17; 5:3-4, 9-10,17; 2Jo 1,6-7,13; 3Jo 6,12; Giuda 3,7,12,18,24 | [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] library | [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] XVII | {{svisio}}, Cologny, Ĝenevo |- valign=top |data-sort-value=75|[[Papiruso 75|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵]] | 175-225 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] kaj [[bizanca teksta tipo|bizanca]] | Lu 3:18-22; 3:33-4:2; 4:34-5:10; 5:37-6:4; 6:10-7:32; 7:35-39,41-43; 7:46-9:2; 9:4-17:15;, 17:19-18; 22:4-24:53; Jo 1:1-11:45; 11:48-57; 12:3-13:10; 14:8-31; 15:1-10 | [[Vatikana Biblioteko]] | [[Papirusoj Bodmer|Bodmer]] XIV, XV | {{vatikanurbo}}, Vatikanurbo |- valign=top |data-sort-value=76|[[Papiruso 76|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁶]] | 550 | <br /> |Jo 4:9,12 | [[Österreichische Nationalbibliothek]] | Pa G. 36102 | {{aŭstrio}}, Vieno |- |data-sort-value=77|[[Papiruso 77|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁷]] | 200 | <br /> | Mt 23:30-39 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2683 | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=78|[[Papiruso 78|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁸]] | 300 | <br /> | Jud 4-5, 7-8 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 2684 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=79|[[Papiruso 79|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁹]] | 650 | <br /> | Hebr 10:10-12, 28-30 | [[Ŝtata muzeoj de Berlino]] | Inv. 6774 | {{germanio}}, Berlino |- valign=top |data-sort-value=80|[[Papiruso 80|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁰]] | 250 | <br /> | Jo 3:34 | Fundación Sant Lluc Evangelista | Inv. 83 | {{hispanio}}, Barcelono |- valign=top |data-sort-value=81|[[Papiruso 81|<math>\mathfrak{p}</math>⁸¹]] | 350 | <br /> | 1P 2:20-3.1; 3:4-12 | Profesoro Sergio Daris, Universitato de Triesto | Inv. 20 | {{italio}}, Triesto |- valign=top |data-sort-value=82|[[Papiruso 82|<math>\mathfrak{p}</math>⁸²]] | 400 | <br /> | Lk 7:32-34,37-38 | National and University Library of Strasburgo | Graecus 2677 | {{francio}}, Strasburgo |- |data-sort-value=83|[[Papiruso 83|<math>\mathfrak{p}</math>⁸³]] | 550 | <br /> | Mt 20:23-25,30-31; 23:39-24:1; 24:6 | Catholic University of Leuven Library | A. M. Kh. Mird 16, 29 | {{belgio}}, Leuven |- valign=top |data-sort-value=84|[[Papiruso 84|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁴]] | 550 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Mk 2:2-5, 8-9; 6:30-31,33-34,36-37,39-41; Jo 5:5; 17:3,7-8 | Catholic University of Leuven Library | A. M. Kh. Mird 4, 11 | {{belgio}}, Leuven |- valign=top |data-sort-value=85|[[Papiruso 85|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁵]] | 400 | <br /> | Ap 9:19-10:1; 10:5-9 | Bibliothèque nationale et universitaire | Graecus 1028 | {{francio}}, Strasburgo |- valing=top |data-sort-value=86|[[Papiruso 86|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁶]] | 350 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Mt 5:13-16,22-25 | Institut für Altertumskunde, [[Universitato de Kolonjo]] | Theol. 5516 | {{germanio}}, Kolonjo |- valign=top |data-sort-value=87|[[Papiruso 87|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁷]] | 250 | <br /> | Fil 1:13-15, 24-25 | Institut für Altertumskunde, [[Universitato de Kolonjo]] | Theol. 12 | {{germanio}}, Kolonjo |- valign=top |data-sort-value=88|[[Papiruso 88|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁸]] | 350 | <br /> | Mk 2,1-26 | [[Università Cattolica del Sacro Cuore]] | Inv. 69.24 | {{italio}}, Milano |- valign=top |data-sort-value=89|[[Papiruso 89|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁹]] | 350 | <br /> | Hebr 6:7-9, 15-17 | [[Biblioteca Medicea Laurenziana]] | PL III/292 | {{italio}}, Florenco |- |data-sort-value=90|[[Papiruso 90|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁰]] | 150 | kiel [[Sinaja Kodekso]] | Jo 18:36-19:7 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 3523; 65 6 B. 32/M (3-5) a | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=91|[[Papiruso 91|<math>\mathfrak{p}</math>⁹¹]] | 250 | [[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | At 2:30-37; 2:46-3:2 | [[Università degli Studi di Milano]], [[Macquarie University]] | Mil. Vofl. Inv. 1224; Macquarie inv. 360 | {{italio}}, Milano ; {{aŭstralio}},Sidnejo |- valign=top |data-sort-value=92|[[Papiruso 92|<math>\mathfrak{p}</math>⁹²]] | 300 |[[aleksandria teksta tipo|aleksandria]] | Ef 1.11-13,19-21; 2Tess 1:4-5, 11-12 | [[Egipta muzeo en Kairo]] | PNarmuthis 69.39a/229a | {{egiptio}}, Kairo |- valign=top |data-sort-value=93|[[Papiruso 93|<math>\mathfrak{p}</math>⁹³]] | 450 | <br /> |Jo 13:15-17 | Girolamo Vitelli Papyrological Institute | PSI 108 | {{italio}}, Florenco |- valign=top |data-sort-value=94|[[Papiruso 94|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁴]] | 500 | <br /> | Rom 6:10-13,19-22 | [[Egipta muzeo en Kairo]] | Cair. 10730 | {{egiptio}}, Kairo |- valign=top |data-sort-value=95|[[Papiruso 95|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁵]] | 250 | <br /> | Jo 5:26-29,36-38 | [[Biblioteca Medicea Laurenziana]] | PL II/31 | {{italio}}, Florenco |- |data-sort-value=96|[[Papiruso 96|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁶]] | 550 | <br /> | Mt 3:13-15 | [[Österreichische Nationalbibliothek]] | Pa K 7244 | {{aŭstrio}}, Vieno |- valign=top |data-sort-value=97|[[Papiruso 97|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁷]] | 600 | <br /> | Lk 14:7-14 | [[Chester Beatty Library]] | &nbsp;[[Papirusoj Chester Beatty|Chester Beatty]] XVII | {{irlando}}, Dublino |- |data-sort-value=98|[[Papiruso 98|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁸]] | 150 | <br /> | Ap 1:13-2:1 | Institut Français d'Archéologie Orientale | IFAO inv. 237b | {{egiptio}}, Kairo |- valign=top |data-sort-value=99|[[Papiruso 99|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁹]] | 400 | <br /> | Rom 1; 2Kor 1;5;6;8-9;11-13; Gal 1-6; Ef 1-6 (parti) | [[Chester Beatty Library]] | [[Papirusoj Chester Beatty|Chester Beatty]] Ac. 1499, fol 11-14 | {{irlando}}, Dublino |- |data-sort-value=100|[[Papiruso 100|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁰]] | 300 | <br /> | Jak 3:13-4:4; 4:9-5. | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4449 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=101|[[Papiruso 101|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰¹]] | 250 | <br /> | Mt 3:10-12, 3:16-4:3 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4401 | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=102|[[Papiruso 102|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰²]] | 300 | <br /> | Mt 4:11-12,22-23 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4402 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=103|[[Papiruso 103|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰³]] | 200 | <br /> | Mt 13:55-56; 14:3-5 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4403 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=104|[[Papiruso 104|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁴]] | 150 | <br /> | Mt 21:34-37,43,45 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4404 | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=105|[[Papiruso 105|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁵]] | 500 | <br /> | Mt 27:62-64; 28:1-5 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4406 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=106|[[Papiruso 106|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁶]] | 250 | <br /> | Jo 1:29-35,40-46 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4445 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=107|[[Papiruso 107|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁷]] | 250 | <br /> | Jo 17:1-2,11 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4446 | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=108|[[Papiruso 108|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁸]] | 250 | <br /> | Jo 17:23-24; 18:1-5 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4447 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=109|[[Papiruso 109|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁹]] | 250 | <br /> | Jo 21:18-20,23-25 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4448 | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=110|[[Papiruso 110|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁰]] | 300 | <br /> | Mt 10:13-14,25-27 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4494 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=111|[[Papiruso 111|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹¹]] | 250 | <br /> | Lk 17:11-13,22-23 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4495 | {{britio}}, Oksfordo |- valing=top |data-sort-value=112|[[Papiruso 112|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹²]] | 450 | <br /> | Ag 26:31-32; 27:6-7 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4496 | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=113|[[Papiruso 113|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹³]] | 250 | <br /> | Rom 2:12-13,29 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4497 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=114|[[Papiruso 114|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁴]] | 250 | <br /> | Hebr 1:7-12 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4498 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=115|[[Papiruso 115|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁵]] | 300 | <br /> | Ap 2,1-3,13-15,27-29; 3.10-12; 5:8-9; 6:5-6; 8:3-8; 8:11-9:5; 9:7-16,18-10:4; 10:8-11:5; 11:8-15; 11:18-12:5; 12:8-10,12-17; 13:1-3,6-16; 13:18-14:3; 14:5-7,10-11,14-15; 14:18-15:1; 15:4-7 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4499 | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=116|[[Papiruso 116|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁶]] | 600 | <br /> | Ebr 2:9-11, 3:3-6 | Austrian National Library | Vindob. G 42417 | {{aŭstrio}}, Vieno |- valign=top |data-sort-value=117|[[Papiruso 117|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁷]] | 400 | <br /> | 2Kor 7:6-8, 9-11 | State Museum | Inv. 1002 | {{germanio}}, Hamburg |- valign=top |data-sort-value=118|[[Papiruso 118|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁸]] | 250 | <br /> | Rom 15:26-27,32-33; 16:1,4-7,11-12 | Institut für Altertumskunde, [[Universitato de Kolonjo]] | Inv. 10311 | {{germanio}}, Kolonjo |- valign=top |data-sort-value=119|[[Papiruso 119|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁹]] | 250 | <br /> | Jo 1:21-28, 38-44 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4803[7] | {{britio}}, Oksfordo |- valign-top |data-sort-value=120|[[Papiruso 120|<math>\mathfrak{p}</math>¹²⁰]] | 350 | <br /> | Jo 1:25-28, 33-38, 42-44 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4804[8] | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=121|[[Papiruso 121|<math>\mathfrak{p}</math>¹²¹]] | 250 | <br /> | Jo 19:17-18, 25-26 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4805[9] | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=122|[[Papiruso 122|<math>\mathfrak{p}</math>¹²²]] | 400 | <br /> | Jo 21:18-20,23-25 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4806[10] | {{britio}}, Oksfordo |- valign=top |data-sort-value=123|[[Papiruso 123|<math>\mathfrak{p}</math>¹²³]] | 350 | <br /> | 1Kor 14:31-34; 15:3-6 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4844 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=124|[[Papiruso 124|<math>\mathfrak{p}</math>¹²⁴]] | 550 | <br /> | 2Kor 11:1-4, 6-9 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4845 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=125|[[Papiruso 125|<math>\mathfrak{p}</math>¹²⁵]] | 300 | <br /> | 1P 1:23-2:5; 2:7-12 | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4934 | {{britio}}, Oksfordo |- |data-sort-value=126|[[Papiruso 126|<math>\mathfrak{p}</math>¹²⁶]] | 350 | <br /> | Hebr 13:12-13.19-20 | [[Istituto Papirologico G. Vitelli]] | PSI inv. 1479 | {{italio}}, [[Florenco]] |- |data-sort-value=127|[[Papiruso 127|<math>\mathfrak{p}</math>¹²⁷]] | 350 | <br /> | Ag 10-17 † | [[Ashmolean Museum]] | [[Oksirinĥo|Oxyrhynchus]] 4968 | {{britio}}, [[Oksfordo]] |} == Ordigo laŭ la kanono de la Nova Testamento == {| {{Prettytable|text-align=left}} class="wikitable" FRAME=VOID CELLSPACING=1 COLS=3 RULES=NONE BORDER=0 | WIDTH=296 HEIGHT=21 ALIGN=LEFT VALIGN=TOP | '''[[Biblia kanono|Kanono de la Biblio]]''' | WIDTH=591 ALIGN=LEFT VALIGN=TOP | '''[[Papiruso]]j''' (kaj enhavaj tekstoj) | WIDTH=296 ALIGN=LEFT VALIGN=TOP | '''Komentoj''' |- valign=top | [[Evangelio laŭ Mateo]] | [[Papiruso 1|<math>\mathfrak{p}</math>¹]] (Mt 1:1-9, 12, 14-20); [[Papiruso 19|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁹]] (Mt 10:32-11:5); [[Papiruso 21|<math>\mathfrak{p}</math>²¹]] (Mt 12:24-26, 32-33); [[Papiruso 25|<math>\mathfrak{p}</math>²⁵]] (Mt 18:32-34; 19:1-3, 5-7, 9-10);[[Papiruso 35|<math>\mathfrak{p}</math>³⁵]] (Mt 25:12-15, 20-23); [[Papiruso 37|<math>\mathfrak{p}</math>³⁷]] (Mt 26:19-52); [[Papiruso 44b|<math>\mathfrak{p}</math>^44b]] (Mt 17:1-3, 6-7; 18:15-17, 19; 25:8-10); [[Papiruso 45|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁵]] (Mt 20:24-32; 21:13-19; 25:41-26:39); [[Papiruso 53|<math>\mathfrak{p}</math>⁵³]] (Mt 26:29-40); [[Papiruso 62|<math>\mathfrak{p}</math>⁶²]] (Mt 11:25-30); [[Papiruso 64|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁴]] (Mt 3:9, 15; 5:20-22, 25-28; 26:7-8, 10, 14-15, 22-23, 31-33); [[Papiruso 70|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁰]] (Mt 2:13-16; 2:22-3:1; 11:26-27; 12:4-5; 24:3-6, 12-15); [[Papiruso 71|<math>\mathfrak{p}</math>⁷¹]] (Mt 19:10-11, 17-18); [[Papiruso 73|<math>\mathfrak{p}</math>⁷³]] (Mt 25:43; 26:2-3); [[Papiruso 77|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁷]] (Mt 23:30-39); [[Papiruso 83|<math>\mathfrak{p}</math>⁸³]] (Mt 20:23-25, 30-31; 23:39-24:1; 24:6); [[Papiruso 86|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁶]] (Mt 5:13-16, 22-25); [[Papiruso 96|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁶]] (Mt 3:13-15); [[Papiruso 101|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰¹]] (Mt 3:10-12; 3:16-4:3); [[Papiruso 102|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰²]] (Mt 4:11-12, 22-23); [[Papiruso 103|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰³]] (Mt 13:55-56; 14:3-5); [[Papiruso 104|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁴]] (Mt 21:34-37, 43, 45); [[Papiruso 105|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁵]] (Mt 27:62-64; 28:1-5); [[Papiruso 110|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁰]] (Mt 10:13-14, 25-27) | [[Papiruso 64|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁴]] eble de la sama manuskripto [[Papiruso 67|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁷]]<br />[[Papiruso 77|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁷]] eble de la sama manuskripto de [[Papiruso 103|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰³]] |- valign=top | [[Evangelio laŭ Marko]] | [[Papiruso 45|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁵]] (Mk 4:36-40; 5:15-26; 5:38-6:3; 6:16-25, 36-50; 7:3-15; 7:25-8:1; 8:10-26;8:34-9:9; 9:18-31; 1127-12:1; 12:5-8, 13-19, 24-28); [[Papiruso 84|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁴]] (Mk 2:2-5, 8-9; 6:30-31, 33-34, 36-37, 39-41); [[Papiruso 88|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁸]] (Mk 2:1-26) | <br /> |- valign=top | [[Evangelio laŭ Luko]] | [[Papiruso 3|<math>\mathfrak{p}</math>³]] (Lk 7:36-45; 10:38-42); [[Papiruso 4|<math>\mathfrak{p}</math>⁴]] (Lu 1:58-59; 1:62-2:1; 2:6-7; 3:8-4:2; 4:29-32, 34-35; 5:3-8; 5:30-6:16); [[Papiruso 7|<math>\mathfrak{p}</math>⁷]] (Lk 4:1-3); [[Papiruso 42|<math>\mathfrak{p}</math>⁴²]] (Lu 1:54-55; 2:29-32); [[Papiruso 45|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁵]] (Lu 6:31-41; 6:45-7:7; 9:26-41; 9:45-10:1; 10:6-22, 26-42; 11:1, 6-25, 28-46; 11:50-12:12; 12:18-37; 12:42-13:1; 13:6-24; 13:29-14:10; 14:17-33); [[Papiruso 69|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁹]] (Lk 22:41, 45-48, 58-61); [[Papiruso 75|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵]] (Lk 3:18-22; 3:33-4:2; 4:34-5:10; 5:37-6:4; 6:10-7:32; 7:35-39, 41-43; 7:46-9:2; 9:4-17:15; 17:19-18:18; 22:4-24:53); [[Papiruso 82|<math>\mathfrak{p}</math>⁸²]] (Lk 7:32-34, 37, 38); [[Papiruso 97|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁷]] (Lk 14:7-14); [[Papiruso 111|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹¹]] (Lk 17:11-13, 22-23) | <br /> |- valign=top | [[Evangelio laŭ Johano]] | [[Papiruso 2|<math>\mathfrak{p}</math>²]] (Jo 12:12-15); [[Papiruso 5|<math>\mathfrak{p}</math>⁵]] (Jo 1:23-31, 33-40; 16:14-30; 20:11-17, 19-20, 22-25); [[Papiruso 6|<math>\mathfrak{p}</math>⁶]] (Jo 10:1-2, 4-7, 9-10; 11:1-8, 45-52); [[Papiruso 22|<math>\mathfrak{p}</math>²²]] (Jo 15:25-16:2; 16:21-32); [[Papiruso 28|<math>\mathfrak{p}</math>²⁸]] (Jo 6:8-12, 17-22); [[Papiruso 36|<math>\mathfrak{p}</math>³⁶]] (Jo 3:14-18, 31-32, 34-35); [[Papiruso 39|<math>\mathfrak{p}</math>³⁹]](Jo 8:14-22); [[Papiruso 44a|<math>\mathfrak{p}</math>^44a]](Jo 10:8-14); [[Papiruso 44b|<math>\mathfrak{p}</math>^44b]] (Jo 9:3-4; 12:16-18); [[Papiruso 45|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁵]] (Jo 4:51-54; 5:21-24; 10:7-25; 10:30-11:10; 11:18-36, 42-57); [[Papiruso P52|<math>\mathfrak{p}</math>⁵²]] (Jo 18:31-33, 37-38); [[Papiruso 55|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁵]] (Jo 1:31-33, 35-38); [[Papiruso 59|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁹]] (Jo 1:26, 28, 48, 51; 2:15-16; 11:40-52; 12:25, 29, 31, 35; 17:24-26; 18:1-2, 16-17, 22; 21:7, 12-13, 15, 17-20, 23); [[Papiruso 60|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁰]] (Jo 16:29-30; 16:32-17:6; 17:8-9, 11-15, 18-25; 18:1-2, 4-5, 7-16, 18-20, 23-29, 31-37, 39-40; 19:2-3, 5-8, 10-18, 20, 23-26); [[Papiruso 63|<math>\mathfrak{p}</math>⁶³]] (Jo 3:14-18; 4:9-10); [[Papiruso 66|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁶]] (Jo 1:1-6:11; 6:35-14:26; 14:29-30; 15:2-26; 16:2-4, 6-7; 6:10-20:20; 20:22-23; 20:25-21:9); [[Papiruso 75|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁵]] (Jo 1:1-11:45; 11:48-57; 12:3-13:10; 14:8-31; 15:1-10); [[Papiruso 76|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁶]] (Jo 4:9, 12); [[Papiruso 80|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁰]] (Jo 3:34); [[Papiruso 84|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁴]] (Jo 5:5; 17:3, 7-8); [[Papiruso 90|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁰]] (Jo 18:36-19:7); [[Papiruso 93|<math>\mathfrak{p}</math>⁹³]] (Jo 13:15-17); [[Papiruso 95|<math>\mathfrak{p}</math>95]] (Jo 5:26-29, 36-38); [[Papiruso 106|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁶]] (Jo 1:29-35, 40-46); [[Papiruso 107|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁷]] (Jo 17:1-2, 11); [[Papiruso 108|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁸]] (Jo 17:23-24; 18:1-5); [[Papiruso 109|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰⁹]] (Jo 21:18-20, 23-25); [[Papiruso 119|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁹]](Jo 1:21-28, 38-44); [[Papiruso 120|<math>\mathfrak{p}</math>¹²⁰]] (Jo 1:25-28, 33-38, 42-44); [[Papiruso 121|<math>\mathfrak{p}</math>¹²¹]] (Jo 19:17-18, 25-26); [[Papiruso 122|<math>\mathfrak{p}</math>¹²²]] (Jo 21:18-20,23-25) | <br /> |- valign=top | [[Agoj de la Apostoloj]] | [[Papiruso 8|<math>\mathfrak{p}</math>⁸]] (Ag 4:31-37; 5:2-9; 6:1-6, 8-15); [[Papiruso 33|<math>\mathfrak{p}</math>³³]] (Ag 7:6-10, 13-18; 15:21-24, 26-32); [[Papiruso 41|<math>\mathfrak{p}</math>⁴¹]] (Ag 17:28-18:2; 18:17-18, 22-25, 27; 19:1-4, 6-8, 13-16, 18-19; 20:9-13, 15-16, 22-24, 26-38; 21:1-4, 26-27; 22:11-14, 16-17); [[Papiruso 45|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁵]] (Ag 4:27-36; 5:10-21, 30-39; 6:7-7:2; 7:10-21; 7:32-41; 7:52-8:1; 8:14-25; 8:34-9:6; 9:16-27; 9:35-10:2; 10:10-23, 31-41; 11:2-14; 11:24-12:5; 12:13-22; 13:6-16, 25-36; 13:46-14:3; 14:15-23; 15:2-7, 19-27; 15:38-16:4; 16:15-21, 32-40; 17:9-17); [[Papiruso 48|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁸]] (At 23:11-17, 25-29); [[Papiruso 50|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁰]] (At 8:26-32; 10:26-31); [[Papiruso 56|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁶]] (Ag 1:1-5, 7-11); [[Papiruso 57|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁷]] (Ag 4:36-5:2, 8-10); [[Papiruso 74|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁴]] (At 1:2-5, 7-11, 13-15, 18-19, 22-25; 2:2-4; 2:6-3:26; 4:2-6, 8-27, 4:29-27:25; 27:27-28:31); [[Papiruso 91|<math>\mathfrak{p}</math>⁹¹]] (At 2:30-37; 2:46-3:2); [[Papiruso 112|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹²]] (Ag 26:31-32; 27:6-7); [[Papiruso 127|<math>\mathfrak{p}</math>¹²⁷]] (At 10-17 †) | [[Papiruso 33|<math>\mathfrak{p}</math>³³]] eble simila al [[Papiruso 58|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁸]] kaj inverse. |- valign=top | [[Epistolo al la romanoj]] | [[Papiruso 10|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁰]] (Rom 1:1-7); [[Papiruso 26|<math>\mathfrak{p}</math>²⁶]] (Rom 1:1-16); [[Papiruso 27|<math>\mathfrak{p}</math>²⁷]] (Rom 8:12-22, 24-27; 8:33-9:3; 9:5-9); [[Papiruso 31|<math>\mathfrak{p}</math>³¹]] (Rom 12:3-8); [[Papiruso 33|<math>\mathfrak{p}</math>³³]] (At 7:6-10, 13-18; 15:21-24, 26-32); [[Papiruso 40|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁰]] (Rom 1:24-27; 1:31-2:3; 321-4:8; 6:4-5, 16; 9:16-17, 27); [[Papiruso 46|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁶]](Rom 5:17-6:3; 6:5-14; 8:15-25, 27-35; 8:37-9:32; 10:1-11:22; 11:24-33; 11:35-15:9; 15:11-16:27); [[Papiruso 61|<math>\mathfrak{p}</math>⁶¹]] (Rom 16:23-27); [[Papiruso 94|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁴]] (Rom 6:10-13, 19-22); [[Papiruso 99|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁹]] (Rom 1; 2Cor 1; 5; 6; 8; 9; 11-13); [[Papiruso 113|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹³]] (Rom 2:12-13, 29); [[Papiruso 118|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁸]] (Rom 15:26-27, 32-33; 16:1,4-7,11-12) | <br /> |- valign=top | [[1-a epistolo al la Korintanoj]] | [[Papiruso 11|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹]] (1Kor 1:17-22; 2:9-12,14; 3:1-3, 5-6; 4:3-5:5; 5:7-8; 6:5-9, 11-18; 7:3-6,10-14); [[Papiruso 14|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁴]] (1Kor 1:25-27; 2:6-8; 3:8-10, 20); [[Papiruso 15|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁵]] (1Kor 7:18-8:4); [[Papiruso 34|<math>\mathfrak{p}</math>³⁴]] (1Kor 16:4-7, 10); [[Papiruso 46|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁶]] (1Kor 1:1-9:2; 9:4-14:14; 14:16-15:15; 15:17-16:22); [[Papiruso 61|<math>\mathfrak{p}</math>⁶¹]] (1Kor 1:1-2, 4-6; 5:1-3, 5-6, 9-13); [[Papiruso 68|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁸]] (1Kor 4:12-17; 4:19-5:3); [[Papiruso 123|<math>\mathfrak{p}</math>¹²³]] (1Kor 14:31-34; 15:3-6) | eble [[Papiruso 11|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹]] kaj [[Papiruso 14|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁴]] de la sama manuskripto |- valing=top | [[2-a epistolo al la Korintanoj]] | [[Papiruso 34|<math>\mathfrak{p}</math>³⁴]] (2Kor 5:18-21; 10:13-14; 11:2, 4, 6-7); [[Papiruso 46|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁶]] (2Cor 1:1-11:10; 11:12-21; 11:23-13:13); [[Papiruso 99|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁹]] (2Kor 1; 5; 6; 8; 9; 11-13); [[Papiruso 117|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁷]] (2Kor 7:6-8, 9-11); [[Papiruso 124|<math>\mathfrak{p}</math>¹²⁴]] (2Kor 11:1-4, 6-9) | <br /> |- valign=top | [[Epistolo al la Galatoj]] | [[Papiruso 46|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁶]] (Gal 1:1-8; 1:10-2:9; 2:12-21; 3:2-29; 4:2-18; 4:20-5:17; 5:20-6:8; 6:10-18); [[Papiruso 51|<math>\mathfrak{p}</math>⁵¹]] (Gal 1:2-10, 13, 16-20); [[Papiruso 99|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁹]] (Gal 1-6). | <br /> |- valign=top | [[Epistolo al la Efesanoj]] | [[Papiruso 46|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁶]] (Ef 1:1-2:7; 2:10-5:6; 5:8-6:6; 6:8-18, 20-24); [[Papiruso 49|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁹]] (Ef 4:16-29; 4:32-5:13); [[Papiruso 92|<math>\mathfrak{p}</math>⁹²]] (Ef 1:11-13, 19-21); [[Papiruso 99|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁹]] (Ef 1-6) | <br /> |- valign=top | [[Epistolo al la Filipianoj]] | [[Papiruso 16|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁶]] (Fili 3:10-17; 4:2-8); [[Papiruso 46|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁶]] (Fili 1:1, 5-15, 17-28; 1:30-2:12; 2:14-27; 2:29-3:8; 3:10-21; 4:2-12, 14-23); [[Papiruso 61|<math>\mathfrak{p}</math>⁶¹]] (Fili 3:5-9, 12-16) | <br /> |- valign=top | [[Epistolo al la Koloseanoj]] | [[Papiruso 46|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁶]] (Kol 1:1-2, 5-13, 16-24; 1:27-2:19; 2:23-3:11; 3:13-24; 4:3-12, 16-18); [[Papiruso 61|<math>\mathfrak{p}</math>⁶¹]] (Kol 1:3-7, 9-13; 4:15) | <br /> |- valign=top | [[1-a Epistolo al la Tesalonikanoj]] | [[Papiruso 30|<math>\mathfrak{p}</math>³⁰]] (1Tes 4:12-13, 16-17; 5:3, 8-10, 12-18, 25-28); [[Papiruso 46|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁶]] (1Tes 1:1; 1:9-2:3; 5:5-9, 23-28); [[Papiruso 61|<math>\mathfrak{p}</math>⁶¹]] (1Tes 1:2-3); [[Papiruso 65|<math>\mathfrak{p}</math>⁶⁵]] (1Tes 1:3-2:1; 2:6-13) | <br /> |- valign=top | [[2-a epistolo al la Tesalonikanoj]] | [[Papiruso 30|<math>\mathfrak{p}</math>³⁰]] (2Tes 1:1-2); [[Papiruso 92|<math>\mathfrak{p}</math>⁹²]] (2Tess 1:4-5, 11-12 | <br /> |- valign=top | [[1-a epistolo al Timoteo]] | <br /> | <br /> |- valign=top | [[2-a epistolo al Timoteo]] | <br /> | <br /> |- valign=top | [[Epistolo al Tito]] | [[Papiruso 32|<math>\mathfrak{p}</math>³²]] (Tit 1:11-15; 2:3-8); [[Papiruso 61|<math>\mathfrak{p}</math>⁶¹]] (Tit 3:1-5, 8-11, 14-15) | <br /> |- valign=top | [[Epistolo al Filemono]] | [[Papiruso 61|<math>\mathfrak{p}</math>⁶¹]] (Fil 1:4-7); [[Papiruso 87|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁷]] (File 13-15, 24-25) | <br /> |- valign=top | [[Epistolo al la Hebreoj]]: | [[Papiruso 12|<math>\mathfrak{p}</math>¹²]] (Hebr 1:1); [[Papirŭso 13|<math>\mathfrak{p}</math>¹³]] (Hebr 2:14-5:5; 10:8-22; 10:29-11:13; 11:28-12:17); [[Papirŭso 17|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁷]] (Hebr 9:12-19); [[Papiruso 46|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁶]] ( Hebr 1:1-9:16; 9:18-10:20; 10:22-30; 10:32-13:25); [[Papiruso 79|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁹]] (Hebr 10:10-12, 28-30); [[Papiruso 89|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁹]] (Hebr 6:7-9, 15-17); [[Papiruso 114|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁴]] (Ebr 1:7-12); [[Papiruso 116|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁶]] (Hebr 2:9-11; 3:3-6); [[Papiruso 126|<math>\mathfrak{p}</math>¹²⁶]] (Hebr 13:12-13.19-20) | <br /> |- valign=top | [[Epistolo de Jakobo]] | [[Papiruso 20|<math>\mathfrak{p}</math>²⁰]] (Jak 2:19-3:9); [[Papiruso 23|<math>\mathfrak{p}</math>²³]] (Jak 1:10-12, 15-18); [[Papiruso 54|<math>\mathfrak{p}</math>⁵⁴]] (Jak 2:16-18, 22-26; 3:2-4); [[Papiruso 74|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁴]] (Jak 1:1-6, 8-19, 21-23, 25, 27; 2:1-3, 5-15, 18-22, 25-26; 3:1, 5-6, 10-12, 14, 17-18; 4:8, 11-14; 5:1-3, 7-9, 12-14, 19-20) | <br /> |- valign=top | [[1-a epistolo de Petro]] | [[Papiruso 72|<math>\mathfrak{p}</math>⁷²]] (1P 1:1-5:14); [[Papiruso 74|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁴]] (1P 1:1-2, 7-8, 13, 19-20, 25; 2:6-7, 11-12, 18, 24; 3:4-5); [[Papiruso 81|<math>\mathfrak{p}</math>⁸¹]] (1P 2:20-3:1; 3:4-12); [[Papiruso 125|<math>\mathfrak{p}</math>¹²⁵]] (1Pt 1:23-2:5; 2:7-12) | <br /> |- valign=top | [[2-a epistolo de Petro]] | [[Papiruso 72|<math>\mathfrak{p}</math>⁷²]] (2P 1:1-3:18); [[Papiruso 74|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁴]] (2P 2:21; 3:4, 11, 16). | <br /> |- valign=top | [[1-a epistolo de Johano]] | [[Papiruso 9|<math>\mathfrak{p}</math>⁹]] (1Jo 4:11-12, 14-17); [[Papiruso 74|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁴]] (1Jo 1:1, 6; 2:1-2, 7, 13-14, 18-19, 25-26; 3:1-2, 8, 14, 19-20; 4:1, 6-7, 12, 16-17; 5:3-4, 9-10, 17) | <br /> |- valign=top | [[2-a epistolo de Johano]] | [[Papiruso 74|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁴]] (2Jo 1:1, 6-7, 13) | <br /> |- valign=top | [[3-a epistolo de Johano]] | [[Papiruso 74|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁴]] (3Jo 1:6, 12) | <br /> |- valign=top | [[Epistolo de Judaso]] | [[Papiruso 72|<math>\mathfrak{p}</math>⁷²]] (Jud 1:1-25); [[Papiruso 74|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁴]] (Jud 1:3, 7, 12, 18, 24); [[Papiruso 78|<math>\mathfrak{p}</math>⁷⁸]] (Jud 1:4-5, 7-8) | <br /> |- valign=top | [[Apokalipso de Johano]] | [[Papiruso 18|<math>\mathfrak{p}</math>¹⁸]] (Ap 1:4-7); [[Papiruso 24|<math>\mathfrak{p}</math>²⁴]] (Ap 5:5-8; 6:5-8); [[Papiruso 43|<math>\mathfrak{p}</math>⁴³]] (Ap 2:12-13; 15:8-16:2); [[Papiruso 47|<math>\mathfrak{p}</math>⁴⁷]] (Ap 9:10-11:3; 11:5-16:15; 16:17-17:2); [[Papiruso 85|<math>\mathfrak{p}</math>⁸⁵]] (Ap 9:19-10:1; 10:5-9); [[Papiruso 98|<math>\mathfrak{p}</math>⁹⁸]] (Ap 1:13-20); [[Papiruso 115|<math>\mathfrak{p}</math>¹¹⁵]] (Ap 2:1-3, 13-15, 27-29; 3:10-12; 5:8-9; 6:5-6; 8:3-8; 8:11-9:5; 9:7-16: 9:18-10:4; 10:8-11:5; 11:8-15; 11:18-12:5; 12:8-10, 12-17; 13:1-3, 6-16; 13:18-14:3; 14:5-7, 10-11, 14-15; 14:18-15:1; 15:4-7) | <br /> |} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Nova Testamento|Manuskriptoj de la Nova Testamento]] * [[Minusklaj manuskriptoj de la Nova Testamento]] * [[Biblia kanono|Kanono de la Nova Testamento]] * [[Papirusoj Bodmer]] * [[Oksirinĥo|Papirusoj Oksirinĥo/Oxyrhynchus]] * [[Papirusoj Chester Beatty]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.perfettaletizia.it/archivio/infomazione/papiri/frame.htm Itallingva historio de la biblia teksto] * [http://didaskaleion.murialdo.org/matcorsi/completo/vol2/12_2.pdf Itallingva analizo de la dokumentoj por rekonstrui la originajn tekstojn de la Biblio] === Aliaj Projektoj === * [http://it.cathopedia.org/wiki/Lista_dei_papiri_del_Nuovo_Testamento Cathopedia] [[Kategorio:Versioj de la kristana Biblio]] [[Kategorio:Papirusoj de la Nova Testamento| ]] r1vrgbbfgi3zmipdn5hnmu4nfe4j9bq 0 401322 9478936 9450519 2026-09-20T09:40:44Z ThomasPusch 1869 /* Elektitaj studentoj */ 9478936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato | fonkoloro = 1F1D21 | titolkoloro = FFFFFF |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | moto = Athenaeum Illustre<br>(Ilustra ateneo) | fondodato = [[8-a de januaro]] [[1632]] | urbo = [[Amsterdamo]] | nombro de studentoj = {{formatnum:31000}} | nombro de kunlaborantoj = {{formatnum:4600}} | el tio profesoroj = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = NL |situo sur mapo=Amsterdamo-centro |zomo = 14 |retejo = }} La '''Universitato de Amsterdamo''' ({{lang-nl|Universiteit van Amsterdam}}, {{Griza|mallonge}} '''UvA''') estas unu el la du universitatoj en [[Amsterdamo]]. La alia universitato estas la [[Vrije Universiteit Amsterdam]]. Kun buĝeto de €600 milionoj, pli ol 30&nbsp;000 gestudentoj kaj proksimume 5&nbsp;000 stabanoj, la UvA estas unu el la ĉefuniversitatoj de [[Eŭropo]]. Ĝi interalie membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]]. La universitato havas fortan internacian programon kaj ofertas pli ol 85 [[magistro]]programojn en la [[angla lingvo]], kaj ankaŭ nombron da nederlandaj kaj anglaj kursoj kaj [[Esperanto]]-kurso. En ĝi funkcias la [[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]. == Fakultatoj == La universitato havis en 2007 la sekvajn fakultatojn: * Fakultato por Geesteswetenschappen ([[Homa scienco|homoj sciencoj]]) * Fakultato por Rechtsgeleerdheid ([[juro]]) * Fakultato por Geneeskunde ([[medicino]]) * Fakultato por Tandheelkunde ([[dentokuracado]]) * Fakultato por Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica ([[naturscienco]]j, [[matematiko]] kaj [[informadiko]]) * Fakultato por Economie en Bedrijfskunde ([[ekonomio]] kaj [[Entrepren-ekonomiko|entreprena administrado]]) * Fakultato por Maatschappelijke- en Gedragswetenschappen ([[Socia scienco|socia]] kaj [[kondutscienco]]) == Elektitaj instruistoj == * [[László Pólos]] (n. 1955), pedagogio == Elektitaj studentoj == * [[András Patyi]] (n. en 1969), juro * [[Stefan Radt]] (1927-2017), klasika filologio * [[Stephanie Wehner]] (n. en 1977), fizikistino, informadikistino kaj scienca esploristino == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Nl}} [http://www.uva.nl/ Retejo de la UvA] * {{Nl}} [http://www.uva.nl/profiel/g/o/f.gobbo/f.gobbo.html Paĝo pri profesoro d-ro Federico Gobbo] == Vidu ankaŭ == * [[Wim Jansen]] * [[Federico Gobbo]] {{Universitatoj en Nederlando}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Nederlando|Amsterdamo]] mazqhyenbn3izpvqocxqz7jopuhn1nt 0 408050 9478831 8782269 2026-09-20T08:51:26Z Sj1mor 12103 9478831 wikitext text/x-wiki '''Ŝtata Porinstruista Instituto de Cristuru Secuiesc''' (hungare [[Székelykeresztúri Állami Tanítóképző]]), estis instituto porinstruista inter 1870 kaj 1955 fondita en urbeto [[Cristuru Secuiesc]]. ==Historio== La iniciintoj de la fondado de la instituto estis la grandbienulo [[Domokos Gyárfás]] kaj la reĝa ĉefjuĝisto [[Gábor Daniel]]. En 1869 okaze de la vizito de [[József Eötvös]], la ministro por edukado oni prezentis la deziron de la ĉirkauaĵaj komunumoj kaj oni oferis terenon al la konstruloko. Dum sia 85-jara funkciado en instituto diplomiĝis 2129 instruistoj (1695 hungaroj, 434 rumanoj). La instituto moviĝis en sian propran novan konstruejon ekde la 1-a de septembro 1911. En la unua studjaro oni organizis unujaran eksterordinaran kurson. Poste inter 1870 kaj 1984 estis trijara instruado, en studojaro sekva kvarjara. De 1892 oni faris ankaŭ kantorinstruadon. Post la [[unua mondmilito]] la instruado rekomencis de 1920 kun sesjara kurso nur por knaboj. De studjaro 1924-1925 oni instruis ankaŭ rumanajn lernantojn. En 1925 oni enkondukas la sepjaran kurson. Inter 1925-1940 la lingvo de instruado estas nur la rumana kaj la nombro de hungaraj lernantoj falis sub 20%. De 1938 la instruado estis okjara. Post la [[viena arbitracio]] inter 1940-1944 oni instruas denove en hungara lingvo en 4-5-jaraj kursoj. Inter 1944-1949 la instituto funkciis kiel porknaba kaj porknabina, poste ĝis sia ĉeso en 1955 kiel porknaba. ==Direktoroj de la Instituto== * 1870-1873: [[István Gyertyánffy]] * 1873-1886: [[Ferenc Kozma]] * 1886-1901: [[Sámuel Borbély]] * 1901-1919: [[Mihály Újvári]] * 1920-1924: [[Mihály Karoliny]] * 1924-1929: [[Georgeswcu Traian Nestor]] * 1929-1939: [[Salanțiu Justin]] * 1939-1940: [[Racoța Tuliu]] * 1940-1941: [[Kálmán Séra]] * 1941-1944: [[Béla Takács]] * 1944-1950: [[Zsigmond Kiss]] * 1950-1952: [[Ferenc Kovács (instruisto)|Ferenc Kovács]] * 1950-1955: [[Vilmos Barabás]] ==Renomaj instruistoj== * [[Sámuel Borbély]], la tria direktoro de la Instituto inter 1886 kaj 1901, redaktoro, verkisto. * [[Gerő Daday]], pentristo. * [[Sándor Gálfalvi]], instruisto pri pedagogio-psikologio, kulturorganizinto, publicisto, ĉefadministranto de transilvania unitariisma eklezio. * [[István Gyertyánffy]], pedagogia verkisto, la unua direktoro de la Instituto inter [[1870]] kaj [[1873]]. * [[Sándor Haáz (patro)|Sándor Haáz]], desegninstruisto, etnografo, koreografo. * [[László Kocziány]] doktoro, instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo, literaturhistoriisto. * [[Ferenc Kozma]], akademiano, la dua direktoro de la Instituto inter [[1873]] kaj [[1886]], ano de [[MTA]]. * [[András Márkos (skulptisto)|András Márkos]], skulptisto * [[István Molnár]], doktoro, instruisto pri geografio, etnografo, fondinto de la loka muzeo. ==Renomaj lernintoj== * [[Sándor Albert (ceramikisto)|Sándor Albert]], ceramikisto, grafikisto. * [[Dénes Balázsi]], ĝenerallerneja instruisto, etnografo, lokhistoriisto. * [[Dezső Balogh (folkloristo)|Dezső Balogh ]], bazlerneja instruisto, muzikfolkloristo. * [[Sándor Benczédi]], skulptisto. * [[András Dancsuly]], doktoro, eduksciencisto, universitata profesoro. * [[Ferenc Deák (instruisto)|Ferenc Deák]], instruisto pri geografio-biologio, lokhistoriisto, turisma gvidlibroverkisto. * [[István Dobai]], unitariisma pastro, poeto * [[Dénes Fülöp G.]], reformita pastro * [[Gábor Gálfalvi]], bazlerneja instruisto, lokhistoriisto, etnografo. * [[Zoltán Gedeon]], pentristo. * [[Mihály Gyerkes]], lernolibroverkisto, redaktoro * [[Károly Hajdó]], muzikinstruisto, ĥorestro * [[Lajos Horváth]], komponisto, primuzika verkisto * [[Benjámin Józsa]], instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo, edukhistoriisto * [[Miklós Józsa]], instruisto, lernolibroverkisto, lokhistoriisto * [[Ernő Kaznovszky]], skulptisto. * [[János Kardalus]], instruisto pri rumana lingvo kaj literaturo, lernejestro, kultura gvidanto, doktoro pri etnografo. * [[Antal Kicsi]], doktoro, altlerneja instruisto, literaturhistoriisto. * [[Péter Kovács (poeto)|Péter Kovács]], poeto, doktoro pri filologio * [[Lajos Kozma]], aktoro. * [[Attila László (patro)|Attila László]], instruisto pri muziko, ĥorestro, komponisto * [[János Márton]], aktoro, dramverkisto. * [[Gábor Máté]], doktoro, universitata instruisto, estetikisto, tradukisto. * [[Péter Kovács]], poeto, eduksciencisto. * [[János Palkó]], instruisto, lernolibroverkisto * [[Albert Péter]], dancisto, koreografo * [[Gyula Péterffi]], dramverkisto. * [[Kálmán Attila Szabó]], instruisto pri pedagogio-hungara lingvo, lernejhistoriisto. * [[András Szécsi]], pentristo. * [[Antal Szécsi]], lokhistoriisto * [[András Szederjesi]], skulptisto. * [[Dénes Székely]], dancisto, koreografo, fakaŭtoro. * [[László Szilveszter]], instruisto pri rusa lingvo, ĵurnalisto, tradukisto. * [[Lajos Szőcs]], bazlerneja instruisto, etnografo, lokhistoriisto. * [[Samu Vasas]], bazlerneja instruisto, mezlerneja instruisto pri biologio, lokhistoriisto. * [[Árpád Venczel]], skulptisto. ==Fonto== *[[Kálmán Attila Szabó]] : ''A Székelykeresztúri Állami Tanítóképző története''. Benedek Elek Alapítvány, [[Székelyudvarhely]], [[2000]]. *[[Kálmán Attila Szabó]]: ''Iskola az idők viharában'' - 140 éve nyílt meg a Székelykeresztúri Állami Tanítóképző, la tekston prizorgis kaj redaktis K. A. Sz., Székelyudvarhely, 2010. [[Kategorio:Porinstruistaj lernejoj en Transilvanio]] o34vn31wtmsb4sq3xrxbz4h86rpxu3z 0 413884 9478879 9106953 2026-09-20T09:01:19Z Sj1mor 12103 9478879 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildopriskribo= Nomŝildo de la Instituto |emblemo=. |moto = |lando = Italio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = IT-RM |situo sur mapo=Italio Romo |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} '''Supera Instituto pri la Latina Lingvo''', aŭ latine ''Pontificium Institutum Altioris Latinitatis'', estas ero de la '''Fakultato de Literaturoj antikva kaj klasika''' (ofte mallonge '''FLCC''', en [[latina lingvo|latinlingve]] ''Facultas Litterarum Christianarum et Classicarum''), konata ankaŭ kiel '''''Pontificium Institutum Altioris Latinitatis''''' (Pontifika Instituto de plej alta latino): ĝi estas unu el la ses fakultatoj de la [[Pontifika Salesa Universitato]] de [[Romo]]; ĝia precipa celo estas proponi sekuran sciencan bazon pri historio, filologio, lingvistiko, doktrina kaj literatura de la kultura heredaĵo de la greka kaj latina klasikeco kaj de la kristana civilizo, en ĝiaj orienta kaj okcidenta historiaj originoj [http://www.unisal.it/index.php?option=com_content&view=article&id=86&Itemid=100] == Historio == [[Dosiero:LapideUPS.jpg|300ra|eta|maldekstra|Latina surskribo rememoriganta la levadon, de la Pontifika Salesa Ateneo, al rango de Universitato]] La ''Pontificium Institutum Altioris Latinitatis'' (Supera Instituto por la latinlingvo) estis fundita la 22-a februaro [[1962]] efektivigocele de la [[apostola konstitucio]] [[Veterum sapientia]] de papo [[Johano la 23-a]]; du jarojn poste (la 22-an de februaro [[1964]]) estis konfidita al la [[Salesianoj de Don Bosco]] pere de la [[Motu Proprio]] ''Studia Latinitatis'' de papo [[Paŭlo la 6-a]] la ''Institutum'' kiu fariĝis Fakultato pri kristana kaj klasika Literaturoj de la [[Pontifika Salesa Universitato]] de [[Romo]]<ref>[http://www.unisal.it/]</ref>. “El la ''Veterum Sapientia'': '''“Ĉar la latina lingvo estas viva lingvo de la Eklezio, kiu devas esti daŭre adaptita al la kreskantaj postuloj de la lingvaĵo kaj riĉigita per novaj kaj adekvataj kaj konvenaj vokabloj, laŭ konstanta regularo, universala kaj konforma ala spirito de la antikva latina lingvo – regularo kiun jam sekvis la Sanktaj Patroj kaj la plej bonaj “skolastikaj” verkistoj – ni konfidas la taskon al la Sankta [[Kongregacio por la Seminarioj kaj Universitatoj]] fondi Akademion por la Latinaj Studoj. Al tia Akademio, en kiu necesas ke estu konstituata Kolegio de tre spertuloj pri Latino kaj Greko, alvokitaj el la diversaj landoj de la mondo, estos precipe ordonite ke, ne malsame el tiu kiu okazas en la naciaj Akademioj konstituitaj por la kresko de la lingvo de respektivaj landoj, provizu, kune kun ordigita kresko de la latina lingvo kaj plimultiĝo, se necese, de la leksikono per vortoj taŭgaj al ĝiaj naturo kaj karaktero, samtempe kursojn de latino de ĉiu epoko, sed precipe de tiu Kristana. En tiuj lernejoj estu instruataj cele de pli profunda scio pri la latina lingvo, de ĝia uzo, de stila verka maniero ĝusta kaj eleganta, tiujn kiuj estas destinitaj ''aŭ'' ĝin instrui en la Seminarioj kaj Ekleziaj Kolegioj, ''aŭ'' verki dekretojn kaj verdiktojn, ''aŭ'' zorgi la korespondaĵaron en la Kongregacioj de la [[Apostola Seĝo]], en la Kurioj, en la [[Diocezo]]j, en la oficoj de la religiulaj Ordenoj'''.<ref>Constitutio Apostolica Veterum sapientia, 11 § 6: Quoniam lingua Latina est lingua Ecclesiae viva, ad cotidie succrescentes sermonis necessitates comparanda, atque adeo novis iisque aptis et congruis ditanda vocabulis, ratione quidem aequabili, universali et cum veteris linguae Latinae ingenio consentanea - quam scilicet rationem et Sancti Patres et optimi scriptores, quos scholasticos vocant, secuti sunt - mandamus propterea S. Consilio Seminariis Studiorumque Universitatibus praeposito, ut Academicum Latinitatis Institutum condendum curet. Huic Instituto, in quo corpus Doctorum confletur oportet, linguis Latina et Graeca peritorum, ex variisque terrarum orbis partibus arcessitorum, illud praecipue erit propositum, ut - haud secus atque singularum civitatum Academiae, suae cuiusque nationis linguae provehendae constitutae - simul prospiciat congruenti linguae Latinae progressioni, lexico Latino, si opus sit, additis verbis cum eius indole et colore proprio convenientibus; simul scholas habeat de universa cuiusvis aetatis Latinitate, cum primis de christiana. In quibus scholis ad pleniorem linguae Latinae scientiam, ad eius usum, ad genus scribendi proprium et elegans ii informabuntur, qui vel ad linguam Latinam in Seminariis et Collegiis ecclesiasticis docendam, vel ad decreta et iudicia scribenda, vel ad epistolarum commercium exercendum in Consiliis Sanctae Sedis, in Curiis dioecesium, in Officiis Religiosorum Ordinum destinantur”.([http://www.vatican.va/holy_father/john_xxiii/apost_constitutions/documents/hf_j-xxiii_apc_19620222_veterum-sapientia_lt.html|titolo=Constitutio Apostolica Veterum Sapientia|accesso=12-11-2009]).</ref> La [[10-a de novembro]] de [[1990]] la dekreto de la [[Kongregacio por la Katolika Edukado]] “Pri la studo de la [[Ekleziaj Patroj]] en la porsacerdota formado” listigis la ''Pontificium Institutum Altioris Latinitatis'' ĉe la unua loko inter la institutoj kiuj havigas ankaŭ specialigon en la pripatristikaj studoj”.<ref>Acta Apostolicae Sedis 82 [1990], pag. 636.</ref>. == Metodologio == La fakultato de kristana kaj klasika literaturo dividiĝas laŭ jenaj kariertabeloj (''curricula'') kaj studkursoj: * ''akademia kariertabelo'', por ordinaraj lernantoj, kiu antaŭvidas la akiron de bakalaŭron, licencion kaj doktorecon; * ''specialaj kariertabeloj'', por eksterordinaraj lermantoj, kun allaso de atestilo; * ''propedeŭtikaj kursoj'' pri latina aŭ greka lingvoj, kun allaso de frekventoatesto; * ''specialigaj postuniversitaraj kursoj’’, kun allaso de Diplomo, koncerne studobjektojn klasikajn-kristanajn, bizancajn kaj mezepokajn, humanismajn; * konvenoj, seminarioj, studrenkontoj kaj ĝisdatigo patristika-katekisma, filologia-didaktika, historia-literatura, por esploristoj kaj profesoroj de la respektajn studobjektoj. == Organizado == La akademia kariertabelo estas subdividitaj laŭ sinsekvaj cikloj: # ''Bakalaŭro'', unua ciklo daŭranta ses semestrojn; # ''Licencio'', dua ciklo kun kvar semestroj; # ''Doktoreco'', trai ciklo kun la daŭro de almenaŭ kvar semestroj. == [[Dekano]]j == * [[Alfons Maria Stickler]] * [[Luigi Calonghi]] * [[Roberto Iacoangeli]] * [[Sergio Felici]] * [[Biagio Amata]] * [[Enrico dal Covolo]] * [[Biagio Amata]] * [[Mario Maritano]] * [[Manlio Sodi]] == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Opus Fundatum Latinitas]] * [[Pontifika Salesa Universitato]] * [[Roma Kurio]] * [[Salesianoj de Don Bosco]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.unisal.it/ Università Pontificia Salesiana] [[Kategorio:Vatikanurbo]] [[Kategorio:Latina lingvo]] logi7elfpkr8ldljzq4m10yziipitep 0 413936 9478722 9327048 2026-09-20T05:57:23Z Sj1mor 12103 9478722 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Marksismo-leninismo''' ({{Lang-ru|Марксизм-ленинизм|t=''Marksizm-Leninizm''}}) estas politika ideologio evoluigita fare de [[Stalin]],<ref name="made_by_stalin">Г. Лисичкин (G. Lisichkin), Мифы и реальность, Новый мир (''Novy Mir''), 1989, № 3, p. 59 en rusa</ref> kiu oficiale estis bazita sur [[Marksismo]] (la sciencaj socialismaj konceptoj, kreitaj de [[Karl Marx]] kaj [[Friedrich Engels]]) kaj [[Leninismo]] (la teoriaj vastiĝoj fare de [[Vladimir Lenin]] de [[Marksismo]] kiuj inkluzivas [[kontraŭ-imperiismo]]n, "demokratan centraligon", kaj avangarde parti-konstruajn principojn.<ref>''Marxism–Leninism''. The American Heritage Dictionary of the English Language, 4a Eldono. Houghton Mifflin Company.</ref> Tamen, ĝi ne estas la nura unio de ambaŭ sed prefere estas esprimo kreita por priskribi la specifan politikan ideologion kiun Stalin efektivigis en la [[Komunista Partio de Sovetunio]] kaj en la [[Tria Internacio]]. Ekzistas neniu definitiva interkonsento inter [[historiisto]]j ĉu Stalin fakte sekvis la principojn de Marx kaj Lenin.<ref name="stalin_follow_marx_lenin">Александр Бутенко (Aleksandr Butenko), Социализм сегодня: опыт и новая теория// Журнал Альтернативы, №1, 1996, pp. 2–22 en rusa</ref> Ĝi ankaŭ enhavas deviojn kaj el Marksismo kaj el Leninismo, kiel ekzemple la teorio pri "socialismo en unu lando".<ref>Contemporary Marxism, Issues 4-5. Synthesis Publications, 1981. Paĝo 151. "socialism in one country, a pragmatic deviation from classical Marxism."</ref><ref>North Korea Under Communism: Report of an Envoy to Paradise. Cornell Erik. Paĝo 169. "Socialism in one country, a slogan that aroused protests as not only it implied a major deviation from Marxist internationalism, but was also strictly speaking incompatible with the basic tenets of Marxism".</ref> Marksismo-leninismo estis la ideologio de la plej klare videbla komunista movado. Kiel tia, ĝi estas la plej elstara ideologio asociita kun [[komunismo]]. La celo de Marks-leninismo estas la evoluo de [[ŝtato]] en kio ĝi konsideras ''socialisma ŝtato'' tra la gvidantaro de revoluciema [[avangardo]] kunmetita de "profesiaj" revoluciuloj, organika parto de la [[laborista klaso]] kiuj venas al socialisma konscio kiel rezulto de la dialektiko de [[klasbatalo]]. La socialisma ŝtato, kiu laŭ Marksismoleninismo reprezentas "diktatorecon de la proletaro", estas ĉefe aŭ ekskluzive regita fare de la [[partio]] de la revoluciema avangardo tra la procezo de demokrata centralismo, kiun Lenin priskribis kiel "diversecon en diskuto, unueco en ago."<ref name="Albert pp. 24-25">Michael Albert, Robin Hahnel. Socialism today and tomorrow. Boston, Massachusetts, USA: South End Press, 1981. pp. 24–25.</ref> Tra tiu [[politiko]], la [[komunista partio]] (aŭ ekvivalento) estas la supera [[politika institucio]] de la ŝtato kaj primara forto de socia organizo. Marksismoleninismo vidas la ĉeeston de konkurado inter partioj, kiel neefika kvanto de originala demokratio kaj prefere asertas ke, en socialisma socio, plurismo nur mezuras dividadon kaj misfunkcion ene de socio.<ref name="Adams1993">Ian Adams. ''Political ideology today''. Manchester England, UK: Manchester University Press, 1993. p. 201.</ref> Aliaj komunistaj kaj marksistaj tendencoj havas, aliflanke, malsaman vidon. Ili argumentas ke marksist-leninistaj ŝtatoj ne establis [[socialismo]]n sed prefere [[ŝtata kapitalismo|ŝtatkapitalismon]].<ref>[http://www.hetsa.org.au/pdf/34-A-08.pdf "State capitalism" in the Soviet Union] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190728140836/https://www.hetsa.org.au/pdf/34-A-08.pdf |date=2019-07-28 }}, M.C. Howard kaj J.E. King</ref> La diktatoreco de la proletaro, laŭ [[marksismo]], reprezentas la regulon de la plimulto (demokratio) prefere ol de unu partio, laŭ la mezuro laŭ kiu la kunfondinto de marksismo nome [[Friedrich Engels]] priskribis ĝian "specifan formon" kiel la demokratan respublikon.<ref>A Critique of the Draft Social-Democratic Program of 1891. Marx & Engels Collected Works Volume 27, p. 217. "If one thing is certain it is that our party and the working class can only come to power under the form of a democratic republic. This is even the specific form for the dictatorship of the proletariat"</ref> Plie, laŭ Engels, ŝtata posedaĵo estas privata proprieto de [[Kapitalismo|kapitalisma naturo]]<ref>"Socialism: Utopian and Scientific". Friedrich Engels. [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/soc-utop/ch03.htm Part III]. Progress Publishers. "But, the transformation — either into joint-stock companies and trusts, or into State-ownership — does not do away with the capitalistic nature of the productive forces."</ref> se la proletaro ne havas kontrolon de politika rajtigo, en kiu kazo ĝi formas publikan posedaĵon. <ref>"Socialism: Utopian and Scientific". Friedrich Engels. [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/soc-utop/ch03.htm Part III]. Progress Publishers. "The proletariat seizes the public power, and by means of this transforms the socialized means of production, slipping from the hands of the bourgeoisie, into public property. By this act, the proletariat frees the means of production from the character of capital they have thus far borne, and gives their socialized character complete freedom to work itself out"</ref> Ĉu la proletaro estis fakte en kontrolo de la marksist-leninistaj ŝtatoj estas demando pri debato inter Marksismoleninismo kaj aliaj komunistaj tendencoj. Al tiuj tendencoj, Marksismoleninismo estas nek Marksismo nek Leninismo nek la unio de ambaŭ, sed prefere artefarita esprimo kreita por pravigi la ideologian misprezenton de Stalin,<ref>History for the IB Diploma: Communism in Crisis 1976-89. Allan Todd. Paĝo 16. "The term Marxism-Leninism, invented by Stalin, was not used until after Lenin's death in 1924. It soon came to be used in Stalin's Soviet Union to refer to what he described as 'orthodox Marxism'. This increasingly came to mean what Stalin himself had to say about political and economic issues." [...] "However, many Marxists (even members of the Communist Party itself) believed that Stalin's ideas and practices (such as socialism in one country and the purges) were almost total distortions of what Marx and Lenin had said.</ref> devigitan en la Sovetunian Komunistan Partion kaj en la Trian Internacion. En [[Sovetunio]], la lukto kontraŭ Marksismoleninismo estis gvidita fare de la Maldekstra Opozicio (kun [[Trockij]] kiel fakta gvidanto). [[Trockiismo]] priskribas sin kiel marksista kaj leninista. La finfina celo de Marksismo-leninismo estas la evoluo de socialismo en la plenan konscion de komunismo, senklasa socia sistemo kun komuna proprieto de la [[Produktadrimedoj|produktadaj rimedoj]] kaj kun plena socia egaleco de ĉiuj membroj de socio. Por realigi tiun celon, la komunista partio plejparte temigas la intensan evoluon en [[industrio]], [[scienco]] kaj [[teknologio]], kiuj kuŝis kiel bazo por kontinua kresko de la produktivaj fortoj kaj en tio pliigas la fluon de materiala riĉo.<ref name="Andrain">Charles F. Andrain. ''Comparative political systems: policy performance and social change''. Armonk, New York, USA: M. E. Sharpe, Inc., 1994. p. 140.</ref> Ĉiu [[tereno]] kaj {{J|natura resurso}} estas publike posedataj kaj administritaj de la marksist-leninista ŝtato, kun ŝanĝiĝantaj formoj de publika proprieto de {{J|socia institucio}} . Marksismo-leninismo rilatas al la sociekonomia sistemo kaj politika ideologio efektivigita fare de Stalin en [[Sovetunio]] kaj poste kopiita fare de aliaj ŝtatoj bazite sur la sovetia modelo (centra planado, unupartia ŝtato, ktp.), dum [[Stalinismo]] rilatas al la stilo de Stalin de administrado (politika subpremo, kulto al personeco, ktp.); Marksismo-leninismo restis post sen-stalinigo, dum stalinismo ne pluis. Tamen, la esprimo "Stalinismo" foje estas uzita por rilati al Marksismo-leninismo, foje por eviti ke implicanta Marksismo-leninismo estas rilatita kaj al Marksismo kaj al Leninismo. == Vidu ankaŭ == * [[Hoĝaismo]] * [[Komunisma ŝtato]] * [[Marksismo-Leninismo-Maoismo]] == Notoj == {{Referencoj|20em}} == Bibliografio == * Bottomore, T. B. ''A Dictionary of Marxist thought''. Malden, Massaschussetts, USA; Oxford, England, UK; Melbourne, Victoria, Australia; Berlin, Germany: Wiley-Blackwell, 1991 ISBN 0631180826 * Lee, Stephen J. [http://books.google.com/books?id=KnvJO9yfvEAC&printsec=frontcover ''European dictatorships, 1918–1945'']. 2nd edition. London, England, UK; New York, New York, USA: Routledge, 2000 ISBN 0415230462 * Pons, Silvo kaj Service, Robert (eld.). ''A Dictionary of 20th Century Communism''. Princeton, New Jersey, USA; Oxfordshire, England, UK: Princeton University Press ISBN 0691154295 * Ulam, Adam Bruno. [http://books.google.com/books?id=TdCK1WkconkC&printsec=frontcover ''The Bolsheviks: the intellectual and political history of the triumph of communism in Russia'']. Harvard University Press, 1965, 1998 ISBN 0674078306 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.marxists.org/glossary/terms/m/a.htm#Marxism–Leninism Difino ĉe marxists.org] * [http://leninist.biz/en/1963/FML734/index.html ''Fundamentals of Marxism–Leninism''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100127132050/http://leninist.biz/en/1963/FML734/index.html |date=2010-01-27 }} Soviet textbook explaining Marxism–Leninism * [http://leninist.biz/en/HTML Leninist Ebooks] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150126064552/http://leninist.biz/en/HTML |date=2015-01-26 }} * Alexander Spirkin. [http://su-ltd.mylivepage.ru/file/2715/6195_Spirkin_Fundamentals_of_Philosophy.djvu Fundamentals of Philosophy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111106055116/http://su-ltd.mylivepage.ru/file/2715/6195_Spirkin_Fundamentals_of_Philosophy.djvu |date=2011-11-06 }}. Tradukita el rusa fare de Sergei Syrovatkin. Moscow: Progress Publishers, 1990. {{Projektoj}} [[Kategorio:Marksismo-leninismo| ]] [[Kategorio:Tipoj de socialismo]] 1qw7gx4hbbkyeufaz1aqlthqnmcpwqs 0 414714 9478725 9452750 2026-09-20T05:58:24Z Sj1mor 12103 9478725 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|eta|dekstra|333px|[[Moto]] “[[libereco]], [[egaleco]], [[egaleco]]”, de la [[Franca Respubliko]] en [[Timpano (arkitekturo)|timpano]] de [[preĝejo]].]] '''Laikismo''' estas la kultura-filozofia termino kun kiu identiĝas, sub la sociologia kaj politika profilo la [[nekredado]]: la du terminoj, do, substance reciprokiĝas, sed la unua kovras aspektojn soci-politikajn, la dua la aspektojn filozofian kaj etikan. Katolikoj aplikas tiun terminon al radikalismo kontraŭklerikala kaj ofte kontraŭreligia celanta elimini ĉiujn influojn de la religio katolika kaj de katolikoj partie aŭ kulture asociiĝintaj sur la socio kvazaŭ ili ne rajtus esti egalaj al ĉiuj individuoj kaj asocioj en la ŝtato: foje laikismo batalas privilegiojn kiuj tiaj ne estas. Temas, do, en ĉiu kazo determini la naturon de la supozita “privilegio. Estas laikistoj la reĝimo komunista kaj tiu nazia kaj diversaj diktaturoj, Per la termino [[laiko]] (koresponda al [[laikeco]]), kiu origine indikadis la [[Kristanismo|kristanajn]] fidelulojn ne apartenentajn al kategorio de la [[Ordino|ordinitoj]], oni indikas ankaŭ personon kiu deziras kaj provas realigi sendependon de la politikaj kaj ŝtataj organismoj el ĉiuspeca influo de la religio: ĉiaspekte la laikecoj pluras preskaŭ kiel pluras la signifoj de “laiko” ĉar ili etendiĝas el la akcepto kaj protekto de la eklezio ĝis la volo ĝin malaperigi. La signifo, politika kiu iom post iom fariĝis kultura, de “laiko” kiel “nereligia” komenciĝis kun la [[klerismo]] kaj intensiĝis kun la [[franca revolucio]] dum en la [[19-a jarcento]], ĝi ricevis konotacion de “malreligia aŭ senreligia”. Guste tiu lasta sinteno, praktika aŭ filozofia, kutime kvalifikas laikismon. Oni parolas pri laikismo, pliprecize pri laikismoj, kiam ĝi celas redukti religion al ''privata afero'' kiu ne povu influi kaj ofte superi pere de la nombro de siaj adherantoj en la gvido de la ŝtato kaj en la propono kaj aprobo de leĝoj kiuj elfontus el la religio kaj ne el la racio aŭ civila komuna konscienco, dum por la eklezioj ili estus postulojn de la [[natura morala leĝo]]. La termino “Laikismo, kaj do “laikisto”, malplaĉas al iuj flankoj de subtenantoj de la radikala [[laikeco]] de la ŝtataj [[institucio]]j kaj emas kunfandiĝi la karakterizojn de laikismo kun tiuj de [[laikeco]], al kiu ĝenerale adheras ankaŭ ekleziaj pensuloj per ĝusta [[laikeco]] fontanta en la sama konceptado pri “laiko”. (Vidu [[Katolika sociala doktrino|Katolikaj socialaj enciklikoj]]). La voĉo “laikismo”, konsiderata kiel teoria politika orientiĝo, havas inter siaj antaŭkondiĉoj la [[Sekularigo]] de la civila vivo, nome la malaperiĝo de la religiaj faktoroj el ĉio kio ne apartenas propre al religio. Siavice la realigo de laikismo en la socio kutime implicas la iompostioman kadukiĝon de la graveco de la religia kredo en la socio mem. Tamen laikismo kaj sekularigo estas malsamaj konceptoj kaj ne necese ligitaj per rilatoj de kaŭzo-efiko aŭ de reciproka validiĝo. Troviĝas ankaŭ kategorio de [[Laiko, laikeco, laikismo|laikoj devotaj]] <ref>Tiel ironie ilin difinis malŝatantoj</ref> nome homoj, ofte intelektuloj, kiuj konfesas laikecon sed rekonas la utilon de la tradicia influo de kristanismo en la socio, kaj la kulturan kaj socian alportojn de [[Kristanismo]]. == Laikismo kaj religio == (Ĉar laikismo koncernas, sociologia fenomeno preskaŭ ekskluzive de okcidentaj landoj, aŭ de la landoj loĝataj de la kristanaj komunumoj, la atento de tiu artikolo estas adresita al la rilatoj de laikismo kun la filozofia penso de la kristana [[laikeco]]). La plejgranda parto de la katolikaj kritikoj direktitaj al tiu kiu estas nomata “laikismo” dependas el la fakto ke ofte [[laikeco]] ricevas la fizionomion de “ostracismo” kaj [[Kontraŭklerikalismo]] por la religiaj institucioj, ankaŭ se principe laikisto akceptas la ĉeeston, en la ŝtata teritorio, de religiaj institucioj ekskludante principe nur la altrudon de leĝoj tipe de la religia moralo. Ĉi-teme oni ne distingas kun sufiĉa juĝolibereco la doktrinojn de la religioj el la libera propono kaj politika kaj socia agado de la civitanaj fideluloj, partie organizitaj. Ankaŭ la absoluta principo kaj la provo redukti la religion al “privata afero” ricevas noton de “laikismo” ĉar tiu celas limigi la civilajn rajtojn de civitanoj kaj la socian dimension de ilia kredo. Cetere, se temas pri Katolikoj, eĉ mem distanciĝas el la koncepto pri “[[Teokratio|teokratia ŝtato]]” kiel aperas en la senfinaj [[Dokumentoj de la Katolika Eklezio]] kaj aparte de la [[Katolika sociala doktrino|socialaj enciklikoj]]. == Laikismo kaj laikeco == Kiel aludite, fakte, ne jam estis trovita “komunan” pozicion pri la distingo inter la du terminoj “laiko kaj laikisto” ([[laikeco]] kaj laikismo), en la publika debato. Pri tiu ne akirita akordo oni konstatas vidpunktojn malsamajn pri la signifo de tiuj terminoj eĉ en vortaroj. Oni tie kaj tie konstatas ke la sufiksoj ''“ismo” kaj “isto”'' foje liveras negativan konotacion se ne ofendan; pro tio la [[nekredanto]]j riproĉas la kredantojn pri provo konservi por si mem la kvaliton de “laikoj”, kaj utiligi por la aliaj malakcepteblan atribuon. Sed, obĵetas la akuzatoj, senfinaj “ismoj” kaj “istoj” havas la objektivan signifon kaj nenio pli kiel en ĉi kazo; plie, kiel la ŝtato ne kondamnas, kaj ne malpermesas ilian influon sur la socio kaj, tial, ankaŭ sur la politiko kaj sur la diskutoj pri leĝoj, diversajn filozofojn, “istoj de diversaj “ismoj”, tiel ankaŭ religio rajtus ĝui similan liberecon kaj tiutipe sinteni. Ni reprovu priskribojn: * '''[[Laikeco]]''', laŭ la kredantoj, estas la sinteno kun kiu la Ŝtato devas garantii ne nur la [[Religia libereco|liberecon de kulto]] al la fideluloj de la diversaj religioj ĉeestaj en la teritorio de la Ŝtato, sed ankaŭ respekton kaj eventualan apogon al iliaj instituciaj iniciatoj edukaj kaj instruaj kaj asistaj. La religiaj intelektularo kaj partia aŭ kultura asociaro (kaj foje la religio mem) rajtas interveni sur ĉiu politika aŭ morala demando aktivante la premojn opiniatajn taŭgajn. * '''Laikismo''', ĉiam laŭ la kredantoj, estas sinteno pli radika, tia per kiu la Ŝtato glitas el perfekta egaldistanco, antaŭ ĉiu pozicio etika kaj/aŭ religia kredo, al vizio - pli aŭ malpli deklarita – de neado de la sociaj kaj politikaj rajtoj de la religiaj konfesantoj kaj de la kunrilataj etikaj pozicioj. * '''La celantoj''' nuligi ĉiun influon de la religio rifuzas, male, la distingon pri kiu supre, kaj opinias ke la vorto “laikismo” estas uzata rilate ilin kun malŝatanta sinteno kompare kun la vorto “laiko", por malkreditigi tiujn kiuj oponas ekonomiajn privilegiojn favore de la diversaj eklezioj, kiel financadojn (en Italio, ekzemple, pere de la ”ok pormilo” kaj impostoj faciligitaj) kaj tiujn kiuj kontraŭas enŝoviĝojn en la politiko.<ref>Rilate la afero ''“ok pormilo”'' rimarkindas ke en la dekoka jarcento la italaj registaroj alpropriĝi al la ŝtato bonaĵojn kiujn la katolikaj komunumoj kreis laŭlonge de jarcentoj por la financado de siaj aktivecoj kaj por la vivteno de siaj sacerdotoj ktp. Kiam la itala Ŝtato volis ripari tion, antaŭ la neebla reintegrigo, oni eltrovis tiun formulon. Rilate faciligitajn impostojn, oni diskutas pri la sistemo por ilin serĉi.</ref> == Laikismo kaj laikeco en iuj Ŝtatoj == === Eŭropo kaj Usono === Laikeco estas koncepto kiu ne ekzistas en iuj lingvoj kiel ekzemple la irlanda. En diversaj landoj [[Eŭropo|eŭropaj]], kiel [[Francio]], [[Nederlando]] kaj [[Hispanio]] (ĵuse), la [[sekularigo]] estas tre vastiĝinta kaj iuj ŝtataj leĝoj reflektas poziciojn kulture sendependajn kaj ankaŭ kontraŭaj al tiuj de la majoritataj religioj. Aliaj landoj, kiel tiuj skandinavaj, malgraŭ ŝtataj leĝosistemoj kiuj asignas publikan rolon al la “Ŝtata Eklezio” (luterana), havas egale popolon kaj leĝaron “sekularigitajn”. En [[Unuiĝinta Reĝlando]] – formale nure en [[Anglio]] validas [[ŝtata religio]], ne en [[Skotlando]], ekzemple – la reĝino havas la titolon de “[[Defendanto de la Kredo]]”, kaj estas la supera reganto de la [[Eklezio de Anglio]] kaj la episkopoj ĝuas seĝon en la [[House of Lords]]. Tamen, la Eklezio estas tute submetita al la leĝoj de la ŝtato. Malsamas la kazo en Usono, kie de ĉiam la eklezioj kaj la ŝtato estas nete disigitaj, sed la eklezioj kaj religioj havas fortan influon en la socio. Ankaŭ en [[Usono]] la debato pri la [[laikeco]] de la Ŝtato havas, ĉiukaze, fortan tradicion, ligitan tamen al malsamaj temoj ol tiuj de Eŭropo, kiel pri la ''publika preĝo en la lernejoj'', la ''ĵuro sur la [[Biblio]]'', la ''instruo pri [[Kreitismo]]''<ref>Kreitismo estas io malsama ol [[Kreismo]] ĉar ne estas konsiderata la dia kreado sen la supozita scienca konstato ke en la evoluo de la specioj Dio intervenus por ke estiĝu kromaj formoj de vivo. Tiu pensa vizio estas arde subtenata precipe de usonaj teoriuloj.</ref> en iuj ŝtatoj kaj pri la rolo de la usona [[civila religio]] (ekzemple la moto ''[[In God we trust]]'' (Ni konfidas en Dio). ==== Francio ==== En Francio la [[Konstitucio]] malpermesas rekonon pri iu ajn religio (escepte de iuj institucioj antaŭekzistantaj kiel la militaj kapelanoj aŭ en [[Alzaco-Loreno]], sed konsentas rekonon de “religiaj organizaĵoj sur la bazo de formalaj kriterioj eksteraj al la religia doktrino kiel ''la publikaj {{J|neŝtata lernejo}}'': * se la nura celo de la organizaĵo estas organizi religiajn aktivecojn * se la organizaĵo ne perturbas la publikan ordon. [[Laikeco]] estas kutime akceptata de ĉiuj precipaj religioj en Francio. Esceptas iuj eroj kiuj volus la katolikan religion stata religio kun civilaj roloj, kaj iuj islamaj lideroj kiuj ne rekonas la suprecon de la ŝtataj leĝoj kompare kun la koranaj leĝoj. Ankaŭ se estas malpermesite sin deklari rilate temojn religiajn, francaj politikaj lideroj kutime ne montras ke iliaj apartaj politikoj povas esti influitaj de ilia kredo religia; la religiaj argumentadoj en Francio estas taksataj malkongruaj en strikte politika debato. Certe francaj politikistoj povas publike praktiki sian religion sed oni atendas ke ili ne sin lasu influi, almenaŭ en deklaroj, de ilia kredo. Fakte, diversaj francaj prezidentoj, [[Valéry Giscard d'Estaing|Valery Giscard d'Estaing]], [[Charles de Gaulle]], [[Jacques Chirac]] kaj [[Nicolas Sarkozy]] sin deklaris kredantoj subtenante, tamen, la laikecon de Francio. La vorto ''Laïcité'' estas proklamita ankaŭ en la konstitucio (''"La France est une République, une, indivisible, '''laïque''' et sociale."''). Se tiu principo permesis al Francio integri popolojn de malsamaj religioj, tamen nun ĝi trovas kelke da kontraŭeco ĉe islamanoj kiuj maltoleras ke religio estu nur “sen sociinflua” afero. ==== Italio ==== Ekde la [[Unuiĝo de Italio]], malgraŭ ke la [[Statuto Albertino]] rekonis katolikismon kiel ŝtatan religion, estis diversaj la leĝaj kaj administraj dispozicioj favoraj al [[laikeco]]: iuj el tiuj estis forstrekitaj per la [[Lateranaj Traktatoj]] de 1929, retraktitaj en [[1984]] laŭsence de la sekularigo. Kiel subnotite en la artikolo 4 de la sentenco de la Konstitucia Korto de la Itala, Respubliko [http://www.giurcost.org/decisioni/1989/0203s-89.html sentenza n.203] la “[[laikeco]] estas ''supera principo de la Ŝtato”'', kiu strukturiĝas en la artikoloj 7, 8 kaj 20; ''"la principo de [[laikeco]], kiel emerĝas el la artt 2, 3, 7, 8, 19 kaj 20 de la Konstitucio, implicas la neindiferentecon de la Ŝtato pri la religioj, sed kun garantio, por la Ŝtato, de la protekto de la religia libereco, en reĝimo de plureco konfesia kaj kultura”''. La konstitucio, fakte, disigas la aferojn de la religio el tiuj de la Ŝtato, garantias la religian liberecon (kaj implice, la rajton ne havi iun ajn religian kredon) kaj la liberecon de penso (art. 21), malpermesante al la majoritara religio la statuson de religio de ŝtato. En la faktoj, en [[Italio]] la situacio prezentiĝas malsama, ĉar katolikismo forte ĉeestas en ĝia kulturo ĉiunivele. Influas en tio, kompreneble, la ĉeesto en Romo de la ŝtata [[Vatikanurbo]], kun kiu Italio paktis kaj repaktis fortan integriĝon per la [[Lateranaj Paktoj]] kaj sinsekva revizio de la [[Konkordato]] ankaŭ por rekuperi rilatojn kiuj interrompiĝis kun la anekso al Italio de la [[Papa Ŝtato]]. Gravas ankaŭ rimarki ke en Italio forte abundas {{J|socia institucio}} inspiriĝanta al katolikismo. Tamen malgraŭ tio, [[agnostikismo]] kaj [[ateismo]] ŝajnas kreski kune kun ĝenerala foriĝo el la Eklezio al novaj pensomoddeloj. La historio de Italio, la ĉeesto de [[Vatikano]], kaj la vasta disvastiĝo de la kulturo ligita al la [[Katolika Eklezio]] permesis ke en la civilaj statusoj estu akceptitaj, ankaŭ flanke de “laikoj”, normoj kaj kutimoj ligitaj al la katolika tradicio, aparte en la periodo en kiu la almigra fenomeno el ekstereŭropaj landoj ne atingis la nunajn dimensiojn, kiuj nun estas falantaj, tamen ne sen sociaj ŝiradoj. Kaj sin reproduktas, en la faktoj kaj en la teorioj, la distingon inter [[laikeco]] kaj laikismo. == Vidu ankaŭ == * [[Usono]] * [[Alexis de Tocqueville]] * [[Moralo laika]] * [[Sekulareco]] * [[Senreligio]] * [[Laiko]] * [[Laikeco]] * [[Laiko, laikeco, laikismo]] == Bibliografio == Itallingve: * [[Gaetano Salvemini]], ''Clericali e laici: cattolicismo e democrazia, diritto canonico e diritto civile, censura ecclesiastica, totalitarismo vaticano, libertà religiosa, clerocrazia e liquidazione del laicismo: saggi e polemiche'', Firenze, Parenti, stampa 1957. * [[Ernesto Rossi]], ''Il Sillabo e dopo'', * [[Roberto Gritti]]. ''La politica del sacro. Laicità, religione, fondamentalismi nel mondo globalizzato''. Guerini, Milano 2004 * [[Laura Paoletti]], ''L'identità in conflitto dell'Europa: cristianesimo, laicità, laicismo'', Bologna, Il Mulino, 2005. * [[Giulio Giorello]]. ''[http://www.uaar.it/ateismo/opere/87.html Di nessuna chiesa. La libertà del laico]''. Cortina, Milano 2005. * [[Giandomenico Mucci]]. ''I cattolici nella temperie del relativismo'', Milano, [[Jaca Book]], [[2005]], ISBN 88-16-40718-2, pp.&nbsp;407. <small>([http://www.totustuus.net/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=4232 una recensione] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927091125/http://www.totustuus.net/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=4232 |date=2007-09-27 }})</small> * [[Nicolas Sarkozy]]. ''La Repubblica, le religioni, la speranza'', Edizioni Nuove Idee, 2005, pp.&nbsp;186. <small>([http://www.chiesa.espressonline.it/dettaglio.jsp?id=55661 una recensione] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060615114054/http://www.chiesa.espressonline.it/dettaglio.jsp?id=55661 |date=2006-06-15 }})</small> * [[Giordano Frosini]]. ''Laicità e mediazione culturale. Temi scottanti per i cristiani di oggi'', [[Effatà]] Editrice, [[2006]], ISBN 88-7402-292-1, pp.&nbsp;76. * [[Alessandro Gnocchi]], [[Mario Palmaro]]. ''Contro il logorio del laicismo moderno. Manuale di sopravvivenza per cattolici'', [[Piemme]], [[2006]], ISBN 88-384-7730-2, pp.&nbsp;206. * [[Edoardo Tortarolo]]. ''Il laicismo''. * [[Matteo Tuveri]], ''Amore civile: Riflessioni su laicismo e relativismo'', L'Ateo n. 5/2008, pp.&nbsp;24, 25, 26. * Lo Stato secolarizzato nell'età post-secolare, "Quaderni dell'Istituto storico italo-germanico in Trento, 2008. == Vidu ankaŭ == * [[Apartigo de eklezio kaj ŝtato]] * [[Kontraŭklerikalismo]] * [[Liberpensuloj]] * [[Nekredado]] * [[Libertinismo]] * [[Atesimo|Ateismo de Ŝtato]] * [[Laikeco kaj religioj]] * [[Sociologio de la religio]] * [[Sekularigo]] * [[Disiĝo inter Ŝtato kaj Eklezio]] * [[Katolika sociala doktrino]] * [[Laiko, laikeco, laikismo|Laikismo kaj devota laikeco]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.laicitrentini.it laici Trentini per i diritti civili] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190122154655/http://www.laicitrentini.it/ |date=2019-01-22 }} * [http://www.eretiko.com/blog Laicità & Anticlericalismo - Il Blog] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091004015519/http://www.eretiko.com/blog/ |date=2009-10-04 }} * [http://www.eretiko.com Laicità & Anticlericalismo - Il Portale] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091004015454/http://www.eretiko.com/ |date=2009-10-04 }} * [http://www.uaar.it/node/1 Laicità] sul sito dell'[[UAAR|Unione Atei Agnostici Razionalisti (UAAR)]] * [http://www.resistenzalaica.it Resistenza laica] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191102185434/http://www.resistenzalaica.it/ |date=2019-11-02 }} * [http://www.italialaica.it Italia Laica] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120920012238/http://www2.italialaica.it/ |date=2012-09-20 }} * [http://www.anticlericale.net anticlericale.net] * [http://www.facciamobreccia.org Coordinamento Facciamo Breccia - NO VAT] * [http://www.civiltalaica.it Associazione Culturale Civiltà Laica] * [http://www.associazionedeicostituzionalisti.it/dibattiti/laicita/ Documenti sulla laicità] dell'[[Associazione Italiana dei Costituzionalisti]]. * [http://www.karamazov.it/laicismo.htm Lettera dell'Episcopato al Clero del 25 marzo 1960 sul laicismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150610215357/http://www.karamazov.it/laicismo.htm |date=2015-06-10 }} * [http://www.senato.it/presidente/21572/21575/47912/composizioneattopresidente.htm Ripensando il principio di separazione. Religione e politica in Europa] - Discorso del presidente del senato 2001-2005 Marcello Pera * [http://www.atma-o-jibon.org/italiano3/dottrina_sociale13.htm Laicità e laicismo nella Dottrina Sociale della Chiesa] (vedi i numeri 571 e 572) [[Kategorio:Laikismo| ]] [[Kategorio:Religio kaj politiko]] [[Kategorio:Politikaj ideologioj]] [[Kategorio:Senrelieco]] sosdcuqrc52cq8dda0t06kypt0ia7gf 0 415448 9478924 8497199 2026-09-20T09:26:07Z Sj1mor 12103 9478924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 6838 ''Okuda'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 6838 Okuda |Aliaj_nomoj = '''1995 UD₉''' ; 1962 CQ ;<br />1986 WQ₅ ; 1991 XY ;<br />1993 MO₁ |Dato_de_malkovro = {{dato|30|oktobro|1995}} |Malkovrintoj = [[Yoshisada Shimizu|Y. Shimizu]] kaj [[Takeŝi Urata|T. Urata]] |Loko_de_malkovro = [[Naĉikacura]] ([[Japanio]]) |Epoko = 2456200.5 {{dato|30|septembro|2012}} TDB |Granda_duonakso = 396,433 [[1 E9 m|Gm]] (2,650 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 328,090 Gm (2,193 AU) |Apoapsido = 464,776 Gm (3,107 AU) |Discentreco = 0,172 |Periodo = 1575,672 [[tago]]j (4,314 [[jaro]]j) |Cirkulrapido = 18,29 km/s |Klinangulo = 13,62198° |Meza_anomaliangulo = 268,817° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 248,300° |Argumento_de_periapsido = 242,228° |Rotacia_periodo = ~0,374 [[tago]] (~8,983 [[horo]]j) |Absoluta_magnitudo = 12,0 }} '''6838 ''Okuda''''' estas asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{dato|30|oktobro|1995}} de la japanaj [[astronomo]]j [[Yoshisada Shimizu]] kaj [[Takeŝi Urata]] elde [[Naĉikacura]] en [[gubernio Ŭakajama]] ([[Japanio]]). == Nomo == Ĝi estis nomita en memoro de ''Toyozo Okuda'' ([[1908]]–[[1983]]), kvara direktoro de la [[Latituda Internacia Observatorio]] ĉe [[Mizusaŭa]] kaj iama direktorio de la Geografia Instituto de Japanio. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|6838-okuda-1995-ud9}} {{sinsekvo |antaŭ = ''[[6837 Bressi]]'' |dosiero = |post = ''[[6839 Ozenuma]]'' |titolo = [[Listo de asteroidoj (6001–7000)#6801-6850|Listo de asteroidoj (6001 - 7000)]] |periodo = '''6838 ''Okuda''''' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Okuda}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata]] [[Kategorio:Malkovrita de Yoshisada Shimizu]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995]] 1k4oqpit10bpmatb5djt4ygn1dv5neu 0 416612 9478698 8558001 2026-09-20T05:41:21Z Sj1mor 12103 9478698 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{informkesto homo}} '''GERGELY László''' [pro. gergej] estas rumania hungara instruisto, redaktoro. Li naskiĝis en [[Kluĵo]] la [[21-a de novembro]] [[1941]]. ==Biografio== László Geregely diplomitiĝis ĉe [[Bukareŝta universitato]] en 1964. Ĝis 1980 li estis scienca esploristo, ĉefesploristo de Socia kaj Politika Esplorinstituto de [[Bukareŝto]]. Inter 1976 kaj 1990 li lekciis historion en universitatoj de Bukareŝto. De 1980 ĝis 1990 li gvidis la sekcion de naciminoritatoj de la Ministerio por Instruado kaj Edukado. De 1991 li estis viĉefredaktoro, de 1992 ĉefredaktoro de fakgazeto ''[[Közoktatás]]'' ĝis sia pensiuliĝo en 2009. ==Fontoj== *''Erdélyi magyar ki kicsoda'', 2010. {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gergely, L.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pedagogoj]] f0y0zrauuqgbffymej1ci7k6ug8o9zy 0 421743 9478597 8407830 2026-09-19T17:56:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478597 wikitext text/x-wiki {{Ĝermo|komunumoj de Finistère}} {{Geokesto | urbo | nomo = Plogoff | dosiero = A_storm_at_Pors-Loubous.jpg | dosiero_priskribo = Ŝtormo en Pors-Loubous | blazono = Blason ville fr Plogoff (Finistère).svg | légende blason = Armorial des communes du Finistère#Plogoff | drapeau = | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Bretonio]] | ŝtato_tipo = Regiono | regiono = [[Finistère]] | regiono_tipo = Departemento | distrikto = [[Arondismento de Quimper|Quimper]] | distrikto_tipo = Arondismento | kantono = [[Kantono de Pont-Croix|Pont-Croix]] | kantono_tipo = Kantono | municipo = [[Interkomunumo de la komunumoj de Cap-Sizun]] | municipo_tipo = Interkomunumo | kodo = 29168 | kodo_tipo = INSEE | poŝtkodo = 29770 | koordinatoj_ne_en_titolo = true | lat_d = 48 | lat_m = 02 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 04 | long_m = 39 | long_s = 53 | long_EW = U | latitude = 48.0375 | longitude = -4.664722 | alto mini = | alto maksi = | areo = 11.73 | loĝantaro = 1374<!-- Population municipale --> | loĝantaro_dato = [[2008]]<ref>[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?annee=2008&depcom=29168 Leĝaj loĝantaroj en 2008 de la komunumo : ''Plogoff'' el la retpaĝejo de Insee]</ref> | retpaĝo = [http://www.plogoff-pointeduraz.com/ Retpaĝejo de la komunumo] <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Francio | mapo_lokumilo = Francio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Finistère | mapo1_lokumilo = Finistère }} '''Plogoff''' {{IFA|[plogɔf]}} estas [[Komunumoj de Finistère|komunumo]] de [[Francaj departementoj|departemento]] [[Finistère]], fine de [[Kabo Sizun]] (kantono de Pont-Croix) en [[Francaj regionoj|regiono]] [[Bretonio]], en [[Francio]]. Plogoff estas najbara de [[Primelin]] kaj de [[Cléden-Cap-Sizun]]. == Etimologio == La nomero ''Plo'' cetere aludas al la [[bretona]] vorto ''plou'' por "[[paroĥo]]", kaj indikas ke la loĝloko fondiĝis jam post la kristanigo de la regiono, kiu en Bretonio okazis en la 4-a kaj 5-a jarcentoj. == Geografio == [[Dosiero:Localisation Plogoff dept29.png|maldekstra|eta|Situo de la komunumo en Finistère]] {{Ĉefartikolo|Pinto de Raz}} * La [[pinto de Raz]] (nacia grava loko) troviĝas ĉe la okcidenta fino de la komunumo kaj plilongiĝas per [[raz de Sein]], meze de kiu estas la [[lumturo La Vieille]]. [[Semaforo]] staras sur la pinto. * Estas tri havenetoj sur la komunumo, alireblaj nur de etaj aŭ eĉ tre etaj ŝipoj : Pors Loubous, Feunten-Aod, Bestrée. == Lokoj kaj monumentoj == === Preĝejoj kaj kapeloj === [[Dosiero:Notre Dame de Bon Voyage.jpg|eta|Kapelo Notre-Dame de Bon Voyage]] [[Dosiero:Chapelle_Finistère.jpg|eta|Kapelo Saint-Yves]] === Notoj kaj referencoj === {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |commons=Plogoff }} === Bibliografio === * Gérard Borvon, [http://seaus.free.fr/spip.php?article131 ''Plogoff : un combat pour demain'', Eldoninto: Cloître, Saint-Thonan, 2004, 224 p.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110903131740/http://seaus.free.fr/spip.php?article131 |date=2011-09-03 }} {{ISBN|2-35002-001-0}} * Renée Conan et Annie Laurent (dir.), ''[http://servijer.net/mediaoueg/Femmes-de-Plogoff Femmes de Plogoff]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', la Digitale, Quimperlé, 1981, 143 p. * Jacques Delroeux, ''Étude d'anthropologie sociale de trois sociétes rurales occidentales : Goulien, Plogoff et Lescoff, Sud-Finistère : de 1800 à 1970'', Université Paris 5, 1979, 2 vol., 659 p. (thèse de doctorat de Lettres) * René Pichavant, ''Les Pierres de la liberté : Plogoff, 1975-1980 : chronique'', Éditions Morgane, Douarnenez, 1980, 277 p. * Gilles Simon, ''L'apprentissage de la mobilisation sociale : le cas de Plogoff et du mouvement antinucléaire en Basse-Bretagne (1974-1981)'', Université Rennes 1, 2008, 2 vol., 840 p. (thèse de doctorat de Science politique) === Vidu ankaŭ === * ''[[Afero Plogoff]]'' * ''[[Plogoff, ŝtonoj kontraŭ pafiloj]]'' * [[Golfeto de Audierne (Bretonio)]] * [[Golfeto de Trépassés (Kabo Sizun)]] === Eksteraj ligiloj === * {{fr}} [http://www.plogoff-pointeduraz.com Site officiel de la mairie de Plogoff] ; * {{fr}} [http://www.audierne.info/pagesphp/capsizun/villes/plogoff/plogoff.php Plogoff] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100702004744/http://www.audierne.info/pagesphp/capsizun/villes/plogoff/plogoff.php |date=2010-07-02 }} ; * {{fr}} [http://www.ushant-island.fr/begarraz Tempête du 10 Mars 2008 dans le raz de sein] ; * {{fr}} [http://www.ligneursdurazdesein.fr Les ligneurs du Raz de Sein ...Le site] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150120075551/http://www.ligneursdurazdesein.fr/ |date=2015-01-20 }} ; [[Kategorio:Historio de nuklea industrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Finistère]] [[Kategorio:Kabo Sizun]] rjnje4rb8w2n2ntmptyyquezv6tkah8 0 422665 9478832 9393573 2026-09-20T08:51:46Z Sj1mor 12103 9478832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Martin BUBER''' (naskiĝis la [[8-an de februaro]] [[1878]] en [[Vieno]]; mortis la [[13-an de junio]] [[1965]] en [[Jerusalemo]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]]-[[Israelo|israela]] [[Judismo|juda]] [[filozofio|filozofo]], vivinta krom en tiuj du landoj ankaŭ en la [[Rusia Imperio]], [[Svislando]] kaj en la [[Germana Regno]]. == Vivo == Martin Buber naskiĝis en 1878 kiel filo de la finance bonstataj vienanoj Karl (Castiel Salomon) Buber kaj Elise Buber, naskonomo Wurgast. Post la disiĝo de la gepatra paro en 1881 li ekde la aĝo de 4 jaroj kreskis ĉe la geavoj en la [[Galicio|galicia]] urbo [[Lvivo]], germanlingve nomata [[Lemberg]] (nuntempe en [[Ukrainio]]). Lia avo estis la juda klerulo ''Salomon Buber'', kiu tiutempo estis inter la plej gravaj esplorantoj pri la [[ĥasidismo|ĥasidisma]] tradicio de orienteŭropa [[judismo]]. Post vizito de la pola gimnazio en Lvivo li studis en Vieno, Lepsiko, Zuriko kaj Berlino. Inter liaj fakoj estis kursoj pri filozofio, germanistiko, arta historio, psikiatrio kaj psikologio, interalie de la profesoroj ''Wilhelm Dilthey'' kaj [[Georg Simmel]]. En 1899 li edziĝis kun la katolikino Paula Buber, naskonomo Paula Winkler, kiu intense partoprenis lian laboron kaj je la (vira) pseŭdonimo ''Georg Munk'' mem verkis. La paro havis du infanojn: la filo ''Rafael'' (1900–1990) inter la jaroj 1922–1929 estis edzo de ''Margarete Buber-Neumann'', kaj la filino Eva (1901–1992) estis edzino de ''Ludwig Strauss''. En Vieno Martin Buber persone konatiĝis kun [[Theodor Herzl]]; unuajn leterajn kontaktojn li havis en februaro 1900. Li aliĝis al ties movado de [[Cionismo]]. En septembro 1901 Theodor Herzl donis al li la ĵurnalisman gvidadon de la cionisma organo ''Die Welt'' ("la mondo"). En 1902 Martin Buber estis kunfondinto de la ''Jüdischer Verlag''. Ekde la jaro 1905 li laboris kiel literatura eldonisto por la eldonejo ''Rütten & Loening'', tie li iniciatis kaj prizorgis la grandan projekton de "soci-psikologia" libroserio nomata ''Die Gesellschaft'' ("la socio"). En 1908 li partoprenis en la fondado de la organizaĵo ''Sozialistischer Bund'' ("socialista ligo"). En 1916 li kune kun ''Salman Schocken'' fondis la monatan periodaĵon ''Der Jude'', kiu aperis ĝis la jaro 1928. Ekde la jaro 1916 li ĝis la jaro 1938 vivis en la urbeto [[Heppenheim]] ĉe la [[Monta Vojo]] en suda [[Hesio]]. [[Dosiero:Martin Buber.jpg|eta|<center>Martin Buber en la [[hebrea universitato de Jerusalemo]]]] Inter la jaroj 1935 kaj 1933 Martin Buber estis docento kaj honoraria profesoro pri judismo en la universitato de [[Frankfurto ĉe Majno]]. Post la ekrego de la [[nazioj]] li meminiciate rezignis pri la profesoreco, antaŭ ol la nazioj povintus forpreni ĝin. En 1935 li kadre de la naziaj leĝoj estis malmembrigita el la [[Regna Literatura Ĉambro]]. En 1938 li sukcesis fuĝi el [[Nazia Germanio]] al [[Jerusalemo]] (li mem nomis la translokiĝon "enmigro") kaj ĝis la jaro 1951 li instruis [[antropologio]]n kaj [[sociaj sciencoj|sociajn sciencojn]] en la [[hebrea universitato de Jerusalemo]]. Ekde tiu tempo li proksimis al iuj [[cionismo|cionismaj]] intelektuloj, ekzemple al la filozofo ''Felix Weltsch'' (פליכס ולטש, Feliks Velĉ), la verkisto [[Max Brod]] (מקס ברוד, Maks Brot) aŭ la politikistoj ''Chaim Weizmann'' (חיים ויצמן‎, Ĥajm Vajcman) kaj ''Samuel Hugo Bergman'' (שמואל הוגו ברגמן). Ili ĉiuj estis konatuloj de Martin Buber el la mezeŭropaj urboj Prago, Berlino kaj Vieno; la amikecoj kaj reciproka aprezo restis ĝis lia morto en 1965. La loĝdomo de Martin Buber en [[Heppenheim]], en kiu li inter la jaroj 1916 kaj 1938 vivis kune kun sia edzino kaj poste kun la nepinoj Barbara kaj Judith, filinoj de Rafael Buber kaj Margarete Buber-Neumann, kadre de la [[novembraj pogromoj de 1938]] estis interne detruita. En 1975 ĝi deklariĝis protektata monumento, kaj ĝis 1979 estis restaŭrita kaj renovigita. Ekde aprilo 1979 la domo estas la sidejo de la Internacia Konsilio de Kristanoj kaj Judoj (germane ''Internationaler Rat der Christen kaj Juden'', angle ''International Council of Christians and Jews'', ICCJ). Inter la jaroj 1938 kaj 1940 Paula Buber verkis la romanon ''Muckensturm. Ein Jahr im Leben einer kleinen Stadt'' ("Mukenŝturm - jaro en la vivo de eta urbo"), publikigita en 1953 je ŝia pseŭdonimo, kaj en ĝi skizis la vivon en Heppenheim (romane nomata "Muckensturm"). Rapide post la novembraj pogromoj, fine de la jaro 1938 publikiĝis malferma letero de [[Mahatma Gandhi]] sub la titolo "La judoj" - en ĝi li komentis pri la persekuto de judoj en Nazia Germanio kaj pri la konflikto inter judoj kaj araboj en Palestino. Kontraŭ tiu teksto publike protestis ne nur Martin Buber. Kvankam Gandhi vortumis sian simpation por la judoj, sed malakceptis la cionisman movadon, ĉar la araboj havus saman rajton pri Palestino kiom la angloj pri Anglio aŭ la francoj pri Francio. Milito kontraŭ Nazia Germanio povus esti justigita por eviti la "fian persekuton de tuta etno", sed principe la judoj povus spiti la persekuton per senperforta, organita, civila malobeo. Ilia situacio kompareblus al la situacio de la [[kasto]] de [[dalito]]j ("homoj netuŝeblaj") en Barato aŭ pri la diskriminacio de hindoj en Sudafriko.<ref>Christian Bartolf: ''Wir wollen die Gewalt nicht – Die Buber-Gandhi-Kontroverse'' (germane, "Ni ne volas la perforton - la disputo inter Buber kaj Gandhi"). Berlino 1998, paĝoj 11–13</ref> Buber en akraj vortumoj malkonsentis pri la komparo de la nazia perforto kontraŭ judoj kun la diskriminacio de hindoj per la britoj kaj buroj en Sudafriko. Evidente Gandhi ne konus la situacion en la koncentrejoj de nazia Germanio kaj ne konscius pri la amplekso de nazia teroro. Li esprimis sian fortan seniluziiĝon, ke Gandhi, kiun Buber deklaris tre aprezi kaj adori, juĝus je tiom malprofunda scio, ĉar la hindoj en Sudafriko nek rajtus esti senpune prirabitaj, torturitaj aŭ murditaj, aŭ misuziĝus kiel "ostaĝoj por dezirata konduto de eksterlandaj registaroj" („Geiseln für das erwünschte Verhalten des Auslands“). Plurjara senperforta malobeo de judaj germanoj evidente ne malebligis la krimojn de la nazia reĝimo, sed kontraŭe tendence plifortigis la perforton. Historie, jure kaj morale la aserto de Gandhi malĝustus, ke Palestino apartenus nur al la araboj. Kontraŭe la lando apartenus al ambaŭ etnoj aŭ al ĉiuj etnoj historie ligitaj al ĝi. Nur komuna senperforta kunvivado gvidus al paco kaj justeco.<ref>Christian Bartolf: ''Wir wollen die Gewalt nicht – Die Buber-Gandhi-Kontroverse'' (traduko supre). Berlino 1998, paĝoj 16 kaj sekvaj.</ref> En Novjorko Martin Buber en 1955 kune kun interalie [[Hannah Arendt]] kaj [[Gershom Scholem]] partoprenis la fondon de la Leo-Baeck-instituto, unu el la plej gravaj dokumentejoj kaj esplorejoj pri la historio de germanlingvaj judoj. Granda parto de la institutaj dokumentoj en elektronika formo videblas en la [[Juda muzeo de Berlino]]. Paula Buber mortis en 1958 revenvoje de komuna vojaĝo kun la edzo tra Usono kaj Eŭropo en Venecio. Martin Buber mortis en 1965 en Jerusalemo. En Germanlingvio multaj lernejoj kaj stratoj ricevis lian nomon, interalie en 1970 la ''Bubergasse'' en la 21-a urbodistrikto de Vieno. Ankaŭ pliaj institucioj ricevis lian nomon, ekzemple en 1974 la junulargastejo de la urbeto [[Überlingen]] borde de la [[Bodenlago]]. Aparte menciindas la en 1966 kadre de la [[universitato de Kolonjo]] fondita instituto pri judismo, germanlingve nomata ''Martin Buber-Institut für Judaistik''. Ekde la jaro 1968 ĉiujare la premio ''Buber-Rosenzweig-''medalo de la Kunordiga Konsilio de Societoj pri Kristana-Juda Junlaboro atribuiĝas al personoj aparte meritaj pri la dialogo inter kristanoj kaj judoj. Krome la en 1982 fondita kultura kaj ekonomia festivalo ''Euriade'' en la regiono de norda Belgio, suda Nederlando kaj la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]] de okcidenta Germanio ekde la jaro 2002 ĉiujare atribuas la premion "Martin-Buber-Plakette". == Verkaro == Kvankam li mem ne membris en iu ajn el la branĉoj de judismo, Martin Buber en sia verkaro aparte fokusigis la komprenon de la ortodoksa kaj ortodoksega mistika juda movado de orienta Eŭropo fare de homoj de la okcidentaj industriigitaj socioj. Tiucele li tradukis multajn rakontojn kaj tradiciojn de la [[Ĥasidismo]] en la germanan lingvon. Aparte lia ampleksa tekstokolekto ''Die Erzählungen der Chassidim'' ("la rakontoj de la ĥasidoj") atestas pri tiu strebo. Dum sia tuta vivo Martin Buber estis peranto inter la minacata tradicia juda mondo en orienta Eŭropo kaj la (juda, kristana kaj ateista) okcidenta mondo de [[klerismo]] kaj [[natursciencoj]]. Jam en la komenca fazo de la cionisma movado li insiste pledis por peno de ĉiuj judoj peni pri laŭeble bonaj rilatoj al la araboj. Tio inter aliaj judoj la rezultigis al li multajn protestojn kaj malamikecojn. Laŭ instigo de la eldonisto ''Lambert Schneider'' Martin Buber en 1925 kun la frankfurta juda filozofo [[Franz Rosenzweig]] komencis retraduki la [[Tanaĥo]]n, parto ankaŭ de la kristana [[Malnova Testamento]], de la hebrea al la germana lingvo. La du kleruloj aparte celis lingve ekzaktan tradukon, respekte de la hebrea originalo, kaj konservon de la plena signifa riĉo. Post la morto de Franz Rosenzweigs en 1929, Martin Buber sole daŭrigis la laboron, sed ĝis la jaro 1938 nur povis publikiĝi nur 15 el la planitaj 20 volumoj. La mankaj 5 volumoj nur publikiĝis post la Dua Mondmilito, kadre de kvarvolumega kompleta eldono de la Tanaĥo nomata ''Die Schrift'' ("la skribaĵo"). La traduko de Buber kaj Rosenzweigo kun la traduko de la [[Torao]] fare de [[Moses Mendelssohn]] konsideriĝas la plej signifa kaj plej ekzakta germanlingva eldono de la juda Biblio. La verkaĵo estis la modelo por ''André Chouraqui'' krei simile ekzaktan tradukon al la franca lingvo, same ĝenerale akceptitan; en la 1970-aj jaroj tiu franca traduko de la juda Biblio aperis en 22 volumoj kaj de tiam konstante estas represata. En siaj filozofiaj verkaĵoj Martin Buber aparte temigas la dialogon kiel antropologia homa principo. Lia ĉefa verkaĵo havas la titolon ''Ich und Du'' ("Mi kaj Ci") kaj temigas la rilaton de la homa individuo al dio kaj al aliaj homoj kiel ekzisteca, dialoga kaj religia principaro. Tiu verkaĵo influis multajn postajn germanlingvajn klerulojn. Krome Martin Buber en tekstoj kiel ''Drei Sätze eines religiösen Sozialisten'' ("tri frazoj de religia socialisto") pledis por religia [[socialismo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.brsd.de/historisch/32-drei-se-eines-religi-sozialisten-1928 |titolo=''Drei Sätze eines religiösen Sozialisten'' (1928) |alirdato=2012-12-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150923194750/http://www.brsd.de/historisch/32-drei-se-eines-religi-sozialisten-1928 |arkivdato=2015-09-23 }}</ref> Komence de la 1960-aj jaroj li komune publikigis ĉiujn verkaĵojn en tri kolektaj volumoj, nomataj ''Schriften zur Philosophie'' ("verkaĵoj pri filozofio"), ''Schriften zur Bibel'' ("verkaĵoj pri la biblio") kaj ''Schriften zum Chassidismus'' ("verkaĵoj pri Ĥasidismo"). La serion kompletikis lasta, kvara volumo, nomata ''Nachlese'' ("postkolekto") - la provpresaĵon li ankoraŭ mem korektis sed poste mortis antaŭ la publikigo de tiu volumo. == Premioj == [[Dosiero:KristBuber.jpg|eta|<center>kolora litografio de ''Hetty Krist'' pri Martin Buber]] * 1951 premio ''Hansischer Goethe-Preis'' ([[Hamburgo]]) * 1953 premio ''[[Friedenspreis des Deutschen Buchhandels]]'' ([[Frankfurto ĉe Majno]]) * 1958 premio ''Goetheplakette der Stadt Frankfurt am Main'' * 1958 ''Premio Israela'' (פרס ישראל, la plej altranga honorigo de la ŝtato Israelo) * 1960 premio ''Kultureller Ehrenpreis der Landeshauptstadt München'' ([[Munkeno]]) * 1963 premio ''Erasmusprijs'' ([[Amsterdamo]]) == Martin-Buber-societo == La en 2000 fondita Martin-Buber-societo celas "veki kaj profundigi konon kaj komprenon pri Martin Buber, kaj subteni la esploron kaj prezenton de lia verkaro, de lia persono kaj lia epoko". Aparte konsideriĝu liaj kulturaj radikoj de la juda spirita kaj kreda historioj, precipe ekde la 18-a jarcento. En la societo intertempe estas filozofia, pedagogia kaj terapia sekcioj. == Fondaĵo == En la [[hebrea universitato de Jerusalemo]] administriĝas fondaĵo pri esploraj stipendioj de spiritaj, kulturaj kaj sociaj sciencoj, kiu subtenu studaĵojn de postdiplomiĝintoj. == Literaturo == * ''Martin Buber. Bilanz seines Denkens'' ["Martin Buber. Bilanco de lia pensado"]. Eldonis Jochanan Bloch, serio Haim Gordon (publikaĵoj de la universitato "Ben-Gurion" de Negevo), eldonejo Herder, Frajburgo 1983 ISBN 3-451-19192-X. * Oliver Bidlo: ''Martin Buber – Ein vergessener Klassiker der Kommunikationswissenschaft?'' ["Martin Buber - ĉu forgesita klasikulo de la komunika scienco?"], eldonejo Tectum, Marburgo 2006, ISBN 978-3-8288-9086-2. * Bernhard Casper: ''Das dialogische Denken. Franz Rosenzweig, Ferdinand Ebner und Martin Buber'' ["La dialoga pensado. …"]. Prilaborita kaj ampleksigita reeldono de 1967, eldonejo Karl Alber, Frajburgo/Munkeno 2002, ISBN 978-3-495-47933-9. * Hans Kohn: ''Martin Buber. Sein Werk und seine Zeit'' ["Martin Buber. Lia verkaro kaj epoko], 1930, reeldono 1961. * Martin Buber, [[Carl Rogers]]: Dialogo inter ambaŭ, moderita fare de ''Maurice Friedman'' la 18-an de aprilo 1957 en la universitato de Miĉigano, angle publikigita unuafoje je titolo ''Dialogue between Martin Buber kaj Carl Rogers'' en: ''Psychologia'' (Kioto, Japanio), volumo 3, n-ro 4 (1960), germanlingve unuafoje je titolo ''Im Gespräch'', en libro ''Persönlichkeitsentwicklung durch Begegnung'' ["Personeca evoluo per renkontiĝo"], eldonita pere de la organizaĵo ''Arbeitsgemeinschaft personenzentrierte Gesprächsführung'', eldonejo Deuticke, Vieno 1984. Iom koncizigita kaj parte retradukita plian fojon en ''Personenzentrierte Psychologie und Psychotherapie. Jahrbuch 1992'', [[Gesellschaft für wissenschaftliche Gesprächspsychotherapie|Gesellschaft für wissenschaftliche Gesprächspsychotherapie (GwG)]], Kolonjo 1992, ISBN 3-926842-09-1, paĝoj 184–201. * Erhard Doubrawa / Frank-M. Staemmler (eld.): ''Heilende Beziehung – Dialogische Gestalttherapie.'' ["saniga rilatado - dialoga Gestalt-terapio"] * Martha Friedenthal-Haase/Ralf Koerrenz (eld.): Martin Buber: Bildung, Menschenbild und Hebräischer Humanismus ["…eduko, homkoncepto kaj hebrea humanismo"], [[eldonejo Ferdinand Schöningh]], [[Paderborno]] 2005 ISBN 3-506-71790-1 * Andreas Haupt: ''Der dritte Weg. Martin Bubers Spätwerk im Spannungsfeld von philosophischer Anthropologie und gläubigem Humanismus'' ["La tria vojo. La verkaro de la lastaj vivjaroj de Martin Buber en tensio inter filozofia antropologio kaj kreda humanismo"], eldonejo Herbert Utz, Munkeno 2001 ISBN 3-8316-0068-6. * Yigal Wagner: ''Martin Bubers Kampf um Israel. Sein zionistisches und politisches Denken'' ["La batalo de Martin Buber pri Israelo. Lia cionisma kaj politika pensado"]. eldonejo ''Verlag für Berlin-Brandenburg'' 1999. * Gerhard Wehr: ''Martin Buber: Leben, Werk, Wirkung'' ["…vivo, verkaro, efiko"], eldonejo Diogenes, Zuriko 1991 ISBN 3-257-01908-4. * Hans-Joachim Werner: ''Martin Buber'', eldonejo Campus, Frankfurto ĉe Majno 1994 ISBN 3-593-35057-2. * Siegbert Wolf: ''Martin Buber zur Einführung'', eldonejo Junius, Hamburgo 1992 ISBN 3-88506-873-7. * Maurice Friedman: ''Begegnung auf dem schmalen Grat. Martin Buber, ein Leben.'' ["renkontiĝo je mallarĝa [[montareĝo]]], eldonejo Agenda, Monastero (Vestfalio) 1999 ISBN 3-89688-059-4. * Michael Zank: ''New Perspectives on Martin Buber'' ["novaj perspektivoj pri Martin Buber"], eldonejo Mohr-Siebeck, Tübingen 2006 ISBN 3-16-148998-5. * Hans Duesberg: ''Person und Gemeinschaft. Philosophisch-systematische Untersuchungen des Sinnzusammenhangs von personaler Selbständigkeit kaj interpersonaler Beziehung an Texten von J. G. Fichte und Martin Buber'' ["Persono kaj socio. Filozofiaj-sistemaj esploroj pri senca kunteksto de individueco kaj [[interpersona rilato]] ekzemple de tekstoj de J. G. Fichte kaj Martin Buber"], eldonejo Bouvier, Bonno 1970 (serio ''Münchener philosophische Forschungen'', "munkenaj filozofiaj esploraĵoj, volumo 1) ISBN 3-416-00633-X. == Vidu ankaŭ == * en la artikolo pri la [[juda tombejo de Worms]] detalan literaturan citaĵon de li. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj | commonscat=Martin Buber | wikiversity = de:Kurs:Martin_Buber | wikiquote = de:Martin_Buber }} * {{DNB|118516477}} * [http://archive.org/search.php?query=creator%3A%22%20Buber%22 Digitalisierte Werke von Buber bei archive.org] <!-- * {{LeMO|BuberMartin|Martin Buber|Janca Imwolde, Silke Maurmair}} * {{SEP|http://plato.stanford.edu/entries/buber/|Martin Buber|Michael Zank}} * {{IEP|http://www.iep.utm.edu/buber/|Martin Buber (1878—1965)|Sarah Scott}} --> * [http://www.buber.de/ privata retejo buber.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131003050157/http://www.buber.de/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.buber-gesellschaft.de/ retejo de la "Buber-societo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130824210905/http://buber-gesellschaft.de/ |date=2013-08-24 }} * [http://www.phil-fak.uni-duesseldorf.de/mbw/startseite/ verkaro de Martin Buber en retejo de la universitato de Duseldorfo] * [http://www.gestaltkritik.de./doubrawa_buber.html teksto pri la influo de Buber al la "Gestalt"-psikotherapio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304111101/http://www.gestaltkritik.de/doubrawa_buber.html |date=2016-03-04 }} * [http://www.compactmemory.de/ reta arkivo de germanlingvaj judaj gazetoj, inter ili ''Der Jude'' kaj ''Die Welt'', kiujn eldonis Martin Buber] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj|TYP=p|GND=118516477|LCCN=n/79/81898|VIAF=68926330|NDL=00434688}} {{Vivtempo|Buber, Martin}} [[Kategorio:Aŭstraj judoj]] [[Kategorio:Israelaj judoj]] [[Kategorio:Aŭstraj filozofoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] [[Kategorio:Ĥasidismo]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Cionistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al la germana lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj de la Biblio]] [[Kategorio:Utopiaj socialistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Israela Akademio de Sciencoj kaj Beletroj]] [[Kategorio:Israelaj socialistoj]] [[Kategorio:Israelaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Israelaj pacistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj socialistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj anarkiistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj pacistoj]] [[Kategorio:Vienanoj]] tkwhku7jsh9wlo77160n4h6v9rjuhbj 0 425632 9478686 9131086 2026-09-20T05:36:08Z Sj1mor 12103 9478686 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''[[Jozefo|József]] Bánóczi''' [jOĵef bAnOci], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bánóczi József''' estis [[hungara]] literaturhistoriisto, [[verkisto]], [[kritikisto]], [[instruisto]], [[profesoro]], [[filozofo]], [[ĵurnalisto]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1879]]), membro de [[Societo Kisfaludy]]. Lia [[filo]] estis [[László Bánóczi]]. József Bánóczi [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis kiel ''Weisz József'' la {{daton|4|julio}} [[1849]] en [[Szentgál]]. Li mortis la {{daton|20|novembro}} [[1926]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == József Bánóczi devenis el [[juda]] [[familio]]. Li frekventis [[universitato]]jn en [[Pest (urbo)]], [[Vieno]], [[Berlino]], [[Göttingen]] kaj [[Lejpcigo]]. Li ekinstruis en [[1875]] en mez[[lernejo]], poste en [[Juda Universitato (Budapeŝto)|Tutlanda Rabena Instituto]], pli poste en alia juda lernejo, ekde [[1878]] ankaŭ en universitato en Budapeŝto. Inter [[1884]]-[[1893]] li redaktis [[revuo]]n por judoj. == Verkaro (elekto) == * ''Historio de la filozofio de Thales ĝis [[Auguste Comte]]'' tradukita de [[George Henry Lewes]] * ''Kritiko de la pura menso'' tradukita de [[Immanuel Kant]] * tradukaĵoj de [[Arthur Schopenhauer]] * ''Révai Miklós élete és munkái'' (Vivo kaj verkoj de [[Miklós Révai]]) - premiita de [[MTA]] * ''Kisfaludy Károly és munkái'' ([[Karolo Kisfaludy]] kaj liaj verkoj) == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio hungare] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Banoczi József}} [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kritikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj filozofoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj framasonoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] r2w1zfc8mfq74ltip0vr8s2p0tp562i 0 427277 9478741 8875359 2026-09-20T06:10:02Z Sj1mor 12103 9478741 wikitext text/x-wiki [[dosiero:El Greco - St. Paul.jpg|eta|La postulo, ke kristanoj vivu en „disciplino kaj ordo“, devenas de [[1-a epistolo al la korintanoj]] de [[Sankta Paŭlo]]. ( Paŭlo en pentraĵo de [[El Greco]], fine de la 16-a jarcento.)]] La esprimo '''disciplino kaj ordo''' indikas ekde la tempo de la [[reformacio]] la ordigitajn cirkonstancojn, kiuj en {{J|socia institucio}} kiel [[familio]]j, [[monaĥejo]]j, [[lernejo]]j, [[municipo]]j, [[ŝtato]] kaj [[armitaj fortoj]] ekzistas aŭ ekzistu. Post kiam la parolturno komence estis streĉe ligita kun la [[kristanismo]], en la 18-a jarcento okazis [[sekularigo]]. Nuntempe, oni uzas la esprimon rilatantan al la germana ''Zucht und Ordnung'' plejofte kiel frapfrazo, kiu brulstampu la troigitan kaj malmoderne rigoran [[aŭtoritato]]n kaj [[disciplino]]n. [[Kategorio:Punoj]] [[Kategorio:Frazoj]] [[Kategorio:Germanaj vortoj kaj esprimoj]] 94bygfq0i2fg60cbbzmva28ak4i2q5v 0 428300 9478732 9474683 2026-09-20T06:02:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478732 wikitext text/x-wiki La raporto '''Fremdlingvo-instruado kiel publika politiko''' aŭ '''raporto Grin''' estas dokumento skribita en 2005 de [[François Grin]], profesoro ĉe la [[Universitato de Ĝenevo]] kaj ekonomikisto, kiel peto de la franca ''Alta Konsilio pri Taksado de la Instrusistemo''.<ref>p.3 de la raporto</ref> La raporto estas disponebla en Esperanto [http://lingvo.org/grin/raporto_grin_eo.pdf ĉi tie]. Ĉi tiu dokumento celas respondi la sekvajn demandojn: "Kiujn fremdajn lingvojn instrui, pro kiuj kialoj, kaj konsidere al kiu kunteksto?" La dokumento temas pri lingvopolitikoj rezonitaj laŭ la vidpunkto de la ekonomia kosto, kaj laŭ la implikaĵoj politikaj kaj kulturaj. Tri scenaroj estas ekzamenitaj : # la elekto de unu sola "natura" lingvo, kiu estus la [[angla]]. # la elekto de trio de naturaj lingvoj, kiuj estus la [[angla]], la [[germana]], kaj la [[franca]], ĉar ili estas la lingvoj havantaj la plej grandajn nombrojn da parolantoj ene de la [[Eŭropa Unio]] # la elekto de unu "konstruita" lingvo, kiu estus [[Esperanto]]. La raporto konkludas, ke nur EU enŝparus minimumon de 25 miliardoj eŭroj (do 54€ por ĉiuj EU-ano) ĉiujare sekvante la trian vojon. Ekde 2013 ekzistas ĉe Avaaz [http://www.avaaz.org/fr/petition/Esperanto_langue_officielle_de_lUE subskribebla peto], kiu baziĝas sur la rekomendoj kaj konkludoj de tiu ĉi raporto, por la adopto de Esperanto eŭropskale, kaj nomiĝas [[Esperanto, oficiala lingvo de Eŭropa Unio, nun !|Esperanto, oficiala lingvo de Eŭropa Unio, nun!]] == Unua scenaro: nur-angla sistemo == La raporto analizas la elekton de la [[angla lingvo]], kvankam ĝia analizo povus aplikiĝi al ĉiu alia nacia lingvo elektita kiel sola lingvo. Laŭ la aŭtoro, por [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]], unu el la membroŝtatoj kies oficiala lingvo estas la angla, tio reprezentas ŝparon de 17 ĝis 18 miliardoj da [[Eŭro|eŭroj]] jare (290 € por loĝanto kaj entute pli ol trioble la tiel nomata [[brita rabato]])<ref>[https://www.monde-diplomatique.fr/2007/09/A/15086 Contre le « tout anglais » (Le Monde diplomatique, septembre 2007)]</ref>. Tiu ŝparo pliiĝus se la angla estus elektita kiel sola lingvo. La cifero ne konsideras la kromajn avantaĝojn de denaskaj parolantoj de la elektita sola lingvo en konfliktoj aŭ intertraktadoj okazantaj en tiu lingvo; krome, laŭ la raporto, simbolaj efikoj ankaŭ havas materiajn kaj financajn sekvojn. Laŭ la Raporto Grin, kvin punktoj kaŭzas maljustan redistribuon: # Preskaŭ monopola pozicio en la merkatoj de tradukado kaj interpretado al la angla, de verkado de tekstoj en la angla, de produktado de instrumaterialo por la angla kaj de instruado de tiu lingvo. Ĉirkaŭ 700 000 personoj ĉiujare vizitas Brition nur por lerni la anglan kaj tie elspezas entute ĉirkaŭ 1 000 £ por persono. # Ŝparo de tempo kaj mono en internacia komunikado, ĉar ne-denaskaj parolantoj ĉiuj klopodas esprimi sin en la angla kaj akceptas mesaĝojn en tiu lingvo. # Ŝparo de tempo kaj mono por anglalingvanoj, ĉar ili ne plu devas multe klopodi por lerni aliajn lingvojn. # Pli bona rendimento de investoj en aliaj formoj de homa kapitalo, ĉar anglalingvanoj ne bezonas investi tiom da rimedoj en lernadon de fremdaj lingvoj. # La domina pozicio de anglalingvanoj en ĉiu situacio de intertraktado, konkurenco aŭ konflikto okazanta en la angla. == Dua scenaro: plurlingveco == La trilingva scenaro proponas, ke ĉiu eŭropa civitano estu plurlingva kaj sciu du lingvojn inter, ekzemple, la [[Franca lingvo|franca]], [[Germana lingvo|germana]] kaj [[Angla lingvo|angla]], krom sia gepatra lingvo. Tiel tiuj tri lingvoj ricevus privilegian statuson<ref>[https://www.europa-lingua.org/etude-des-politiques-linguistique-en-europe-commentaire-du-rapport-grin/ Étude des politiques linguistiques en Europe (commentaire du Rapport Grin) – Europa Lingua]</ref>. Laŭ la aŭtoro, tiu scenaro ne ŝanĝas la kostojn de lingvoinstruado. Plurlingveco do ne estas tute egaleca scenaro. Eĉ se oni akceptas, ke ĉiuj eŭropanoj lernu du fremdajn lingvojn, oni povas distingi du situaciojn: * por denaskaj parolantoj de la angla, franca aŭ germana, sufiĉas, ke unu el la du fremdaj lingvoj apartenu al tiu grupo; la alia povas esti tria lingvo, ekzemple la itala, japana aŭ kimra; * por loĝanto kies gepatra lingvo estas ekzemple la estona aŭ portugala, la du fremdaj lingvoj devas esti elektitaj inter la angla, franca kaj germana. Ĉiu alia lingvo devus esti lernata kiel tria fremda lingvo. Tiu limigo ne garantias interkomprenon. Por ke plurlingveco donu la samajn komunikajn avantaĝojn kiel la nur-angla sistemo aŭ Esperanto, necesus veraj rimedoj por instigi la uzadon de pluraj lingvoj. Se tiuj rimedoj estus neefikaj, oni revenus al la scenaro «nur-angla». Se ili estus efikaj, civitanoj kies gepatra lingvo ne estas la angla, franca aŭ germana lernus du el tiuj lingvoj en proksimume egalaj proporcioj. La eŭropanoj, escepte de denaskaj parolantoj de la angla, franca aŭ germana, dividiĝus en tri grandajn grupojn: tiuj, kiuj parolas la anglan kaj francan; la francan kaj germanan; aŭ la anglan kaj germanan kiel fremdajn lingvojn. Grin kalkulas la interkomprenon, supozante, ke franc-, angl- kaj germanlingvanoj lernus reciproke la lingvojn tiel, ke la kompetentecoj tendencus al egala triopa distribuo. La probablo, ke antaŭ publiko de dudek personoj la uzo de unu lingvo el la triopo ekskludu almenaŭ unu personon, estus 99,9 %. Eĉ se ĉiuj regas la lingvojn de la preferata modelo, estas preskaŭ certe, ke almenaŭ unu partoprenanto ne regos la lingvon elektitan por tiu kunveno. Krome, la elekto de lingvoj por tiu modelo kaj la kriterioj por ilia enigo levas aliajn problemojn, ekzemple la stabilecon de la triopo. Se Rusio aŭ arabaj landoj aliĝus al la Unio, estus politike malfacile ne inkluzivi iliajn lingvojn kiel oficialajn lingvojn. == Tria scenaro: Esperanto kiel komplemento al plurlingveco == La aŭtoro de la raporto indikas, ke la uzo de [[Esperanto]] kiel lingvo por internacia komunikado kondukus al neta jara ŝparo de 25 miliardoj da eŭroj por Eŭropa Unio (pli ol 54 € por loĝanto). Unuavide oni povus pensi, ke temas simple pri anstataŭigo de la angla per Esperanto, do pri «nur-Esperanto» anstataŭ «nur-angla». Malgraŭ tiu supraĵa simileco, la diferencoj inter la du lingvaj medioj estas grandaj. * Unue, la uzo de Esperanto tuj forigus ĉiujn maljustajn transpagojn kaŭzitajn de la «nur-angla» sistemo; tio validus ankaŭ por la «legitimiga efiko» aŭ «retorika efiko», kvankam tiuj efikoj ne estas kvantigitaj en la studo. Ilia simbola graveco tamen restas granda. * Due, Esperanto estas konsiderinde pli rapide lernebla ol ĉiu natura lingvo, kaj tiu avantaĝo, laŭ diversaj gradoj, ekzistas sendepende de la gepatra lingvo de la lernanto. Ĝi eble estas pli evidenta por homoj kies gepatra lingvo estas latinida, sed ĝi ekzistas ankaŭ ĉe german- aŭ slavlingvanoj, kaj eĉ ĉe parolantoj de ne-hindoeŭropaj lingvoj, malgraŭ la ĉefe hindoeŭropa origino de ĝia vortprovizo<ref>Piron, 1994</ref><ref>Flochon, 2000</ref>. * Trie, ĉar Esperanto estas ies ajn lingvo de neniu kaj pro tio facile lingvo de ĉiuj<ref>Mullarney, 1999</ref>, ĝia disvastiĝo estas malpli minaca por la nunaj lingvoj de Eŭropo ol la disvastiĝo de la angla. == Komparo inter la scenaroj == La komparo inter la diversaj scenaroj baziĝas sur la jenaj elementoj: # difino de lingva medio, rilate al la eŭropa kunteksto; # identigo de la avantaĝoj, precipe komunikaj, asociitaj kun ĉiu medio; # tre ĝenerala difino de la politikoj pri instruado de fremdaj lingvoj, kiujn postulas ĉiu medio; # la kostoj por la eduka sistemo asociitaj kun tiuj politikoj; # la transpagoj kaŭzataj de ĉiu lingva medio, distingante: ## privilegiajn merkatojn; ## ŝparon de peno en komunikado; ## ŝparon de peno en instruado de fremdaj lingvoj; ## la rendimenton de la ŝparitaj rimedoj por lingvoinstruado. La scenaroj 1 kaj 2 havas la saman koston rilate al instruado de fremdaj lingvoj, ĉirkaŭ 8,2 milionojn da eŭroj. La scenaro 3 tamen kostas malpli, ĉar certan nivelon de scipovo en Esperanto oni atingas multe pli rapide ol en aliaj lingvoj. Grin uzas rilatumon de unu kontraŭ tri, anstataŭ unu kontraŭ dek favore al Esperanto. Aliaj taksoj en la literaturo ankaŭ konfirmas, ke kompetenteco en Esperanto estas atingebla pli rapide ol en la lingvoj komparitaj<ref>Ministerio de Instruado kaj de Merito [Italio], 1995.</ref>, kaj montras ĝiajn propedeŭtikajn avantaĝojn<ref>Corsetti et La Torre, 1995.</ref>. La adopto de Esperanto povus ŝpari al Francio pli ol 5,4 miliardojn da eŭroj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2006/francaparlamento/ |titolo=Wikiwix Archives |alirdato=2023-10-23 |arkivurl=https://archive.wikiwix.com/cache/20231023195655/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2006/francaparlamento/ |arkivdato=2023-10-23 }}</ref>. Krome, la elekto de la nur-angla scenaro kaŭzus montranspagojn al anglalingvaj landoj, je ĉirkaŭ 10 milionoj da eŭroj. La taksitaj sumoj rilatas al unu kalendara jaro; ili aldoniĝas jaron post jaro kaj plifortigas dinamikon ĉiam pli malfacile renverseblan. Je eŭropa skalo, la ŝparoj povus atingi 25 miliardojn da eŭroj<ref>Renato Corsetti, « The movement for Esperanto: between creolization and the Report Grin », ''Interligvistikaj Kajeroj'',&#x200E; 5 janvier 2012, <abbr>p.</abbr>&#x20;73</ref>. La konsidero de egaleco en la rangigo de la scenaroj devus do konduki al elekto de la scenaro 2 aŭ 3. La konsidero de nekomercaj valoroj plifortigus la allogecon de la scenaro 2, ĉar ĝi favoras la ĉiutagan videblecon de la diverseco de lingvoj kaj kulturoj; tamen ĝi ankaŭ havas kelkajn malavantaĝojn de la scenaro 1, ĉar ĝi kunportas la plej grandajn riskojn de unuformigo. La scenaro 1 («nur-angla») prezentas seriozajn riskojn de unuformigo kaj ne povas malhelpi la marĝenigon de aliaj eŭropaj lingvoj. La scenaro 2 («plurlingveco») estas principe subtenata en la oficiala eŭropa diskurso, kvankam neprecize. Tamen tiu diskurso ŝajnas havi malmultan efikon en la realo. Por ke la scenaro 2 estu kredinda, ĝi devas inkluzivi rimedojn, kiuj reguligas komunikadon. Tiuj rimedoj povas ŝajni artefaritaj kaj devigaj. == Konkludo de la raporto == François Grin konkludas, ke inter la studitaj strategioj, laŭ longtempa perspektivo por instruado de lingvoj kiel publika politiko, la plej bona strategio estas preferi Esperanton (scenaro 3). Li ne studas aliajn eblojn de konstruitaj lingvoj. == Literaturo == (it) [[Reinhard Selten]], [[Giorgio Pagano]], [[Carlo Minnaja]], ''I costi della (non) communicazione linguistica europeo'' (la kostoj de la eŭropa lingva (ne)komunikado), 1997, 148 p, eld. ERA<ref>(it) ''[https://era.ong/kadmo/parliamo-de-i-costi-della-non-comunicazione-linguistica-in-europa/ Parliama de i costi della (non) communicazione linguistica in Europa],'' ERA, decembro 2007.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == La raporto estas disponebla en diversaj lingvoj: * esperante: http://lingvo.org/grin/raporto_grin_eo.pdf * ĉeĥe: http://lingvo.org/grin/raporto_grin_cs.pdf * france: http://www.ladocumentationfrancaise.fr/rapports-publics/054000678/index.shtml * itale (page): http://www.lulu.com/shop/françois-grin/linsegnamento-delle-lingue-straniere-come-politica-pubblica/paperback/product-5431148.html * nederlande: http://lingvo.org/grin/raporto_grin_nl.pdf * portugale: http://ebookbrowse.com/raporto-grin-pt-pdf-d387432248 [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Angla lingvo]] [[Kategorio:Germana lingvo]] [[Kategorio:Franca lingvo]] [[Kategorio:Esperanto en 2005]] 15y2vwez36s5z2i2ndn13ksvomfjesj 0 432027 9478928 8498854 2026-09-20T09:28:09Z Sj1mor 12103 9478928 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 7773 ''Kyokuchiken'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 7773 Kyokuchiken |Aliaj_nomoj = '''1992 FS''' ; 1980 TN₉ ;<br />1989 TV₁₂ |Dato_de_malkovro = {{dato|23|marto|1992}} |Malkovrintoj = [[Kin Endate]] kaj<br />[[Kazuro Watanabe]] |Loko_de_malkovro = [[Kitami]] ([[Japanio]]) |Epoko = 2456400.5 {{dato|18|aprilo|2013}} TDB |Granda_duonakso = 407,875 [[1 E9 m|Gm]] (2,726 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 350,329 Gm (2,342 AU) |Apoapsido = 465,420 Gm (3,111 AU) |Discentreco = 0,141 |Periodo = 1644,373 [[tago]]j (4,502 [[jaro]]j) |Klinangulo = 5,703° |Meza_anomaliangulo = 167,208° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 36,140° |Argumento_de_periapsido = 245,821° |Absoluta_magnitudo = 12,8 }} '''7773 ''Kyokuchiken''''' estas asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|23|marto|1992}} de la [[Japanio|japanaj]] [[astronomo]]j [[Kin Endate]] kaj [[Kazuro Watanabe]] elde la [[observatorio de Kitami]] en [[Abaŝiri-subgubernio]], insulo [[Hokajdo]]. ''Kyokuchiken'' estas la mallongigita nomo de la [[Nacia Instituto de Polusa Esploro (Japanio)|Nacia Instituto de Polusa Esploro]] (NIPR, [[Japana lingvo|japane]] : [[:ja:国立極地研究所|国立極地研究所, ''Kokuritsu-kyokuchi-kenkyūjo'']]), kiu engaĝiĝas en [[scienca esplorado|esploro]] per siaj observaj stacioj en [[Arkto]] kaj [[Antarkto]]. NIPR estas ankaŭ inter-universitata instituto de [[scienca esplorado|esploro]], kiu subtenas esploristojn kaj laboras por promicii la [[poluso|polusan]] sciencon. ==Eksteraj ligiloj== * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|7773-kyokuchiken-1992-fs}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (7001–8000)#7751-7800|Listo de asteroidoj (7001 - 8000)]] |antaŭ = [[(7772) 1992 EQ15|(7772) 1992 EQ₁₅]] |periodo = '''7773 ''Kyokuchiken''''' |post = [[(7774) 1992 UU2|(7774) 1992 UU₂]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Kyokuchiken}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Kazuro Watanabe]] [[Kategorio:Malkovrita de Kin Endate]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992]] r6pst85n63z6jalmewdiqwr3zjgmr38 0 434296 9478606 9461107 2026-09-19T20:15:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478606 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Toutatis.jpg|eta|Asteroido [[4179 Toutatis]]: radaro bildo elde la [[observatorio de Goldstone]]]] '''Potenciale danĝera objekto''' (PDO) estas [[Apud-Tera Objekto|Apud-tera]] [[asteroido]] aŭ [[kometo]], kies orbito estas tia, ke ĝi havas la eblon pasi proksime de [[Tero]] kaj, kiu estas sufiĉe granda por kaŭzi gravajn regionajn damaĝojn en la okazaĵo de alfrapo. == Difino == Objekto estas konsiderita kiel PDO se ĝia [[minimuma orbita interdistanco]] (MOID) rilate al Tero estas malpli ol 0,05 [[astronomia unuo]] (iom malpli ol 7&nbsp;500&nbsp;000&nbsp;km aŭ proksimume 19,5 foje la distanco [[Luno]] -[[Tero]]) kaj se ĝia diametro estas almenaŭ 100 al 150 metroj. Tio estas sufiĉe granda por kaŭzi al homaj instalaĵoj regionajn detruojn senprecedencajn en la homa historio en la kazo de surgrunda alfrapo, aŭ gravan [[cunamo]]n en la kazo de frapo en [[oceano]]n. Tia trafaj eventoj okazas averaĝe ĉirkaŭ po unufoje en 10&nbsp;000 jaroj. == Nombrado == En [[januaro]] [[2009]], [[NASA]] listigis 1006 potenciale danĝerajn asteroidojn (PDA) kaj 85 apud-terajn kometojn (PDC).<ref>[http://neo.jpl.nasa.gov/stats/ Statistiko de malkovro de apud-teraj asteroidoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170403231111/http://neo.jpl.nasa.gov/stats/ |date=2017-04-03 }} {{lingvokodo|en}}</ref> La inventaro de la [[sunsistemo]] daŭras, kun 1360 PDA konata ekde [[decembro]] [[2012]]. Projektoj kiel ''[[Lincoln Near-Earth Asteroid Research]]'' kaj ''[[Catalina Sky Survey]]'' daŭras serĉi pliajn PDO-jn. Ĉiuj, kiuj estas trovitaj estas studita per optikaj, [[radaro|radaraj]], [[Infraruĝa radiado|infraruĝaj]] kaj aliaj rimedoj, por determini iliajn ecojn kiel grando, komponiĝo, rotacio, kaj pli precize determini iliajn [[orbito]]jn. Ambaŭ profesiaj kaj amatoraj astronomoj partoprenas al tia elrigardo. La datumoj de NEOWISE taksas, ke ekzistas 4 700 ± 1 500 potenciale danĝeraj asteroidoj kun diametro pli granda ol 100 metroj.<ref>[http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2012-138 NASA-enketo kalkulas la potenciale danĝerajn objektojn] {{lingvokodo|en}}</ref> En [[2012]], estas taksata, ke proksimume 20 al 30 % el tiuj objektoj estis malkovritaj. === Taksado de la grandoj === Asteroido pli granda ol 35 metroj povas esti minaco por [[urbo]].<ref>[http://blogs.scientificamerican.com/observations/2013/01/22/asteroid-hunter-gives-an-update-on-the-threat-of-near-earth-objects/ Ĉasistoj de asteroidoj donas novan takson de la minaco de apudteraj objektoj (''Scientific American'')] {{lingvokodo|en}}</ref> La diametro de plej malgrandaj asteroidoj ne estas bone konata kaj povas nur esti taksita surbaze de ilia brilo kaj distanco. Tial NASA kaj la ''[[Jet Propulsion Laboratory]]'' uzas la pli praktikan mezuron de la [[absoluta magnitudo]] (H). Ia-ajn asteroido kun absoluta magnitudo de 22.0 aŭ pli hela (do de ''pli malgranda magnitudo'') estas sufiĉe granda por esti danĝera, kvankam nur kruda taksado la de grando povas esti farata sur bazo de la absoluta magnitudo,<ref>[http://pgj.pagesperso-orange.fr/conv-Hmag.htm Kongruo inter absoluta magnitudo kaj diametro de asteroidoj, el ''JPG Astronomie''] {{lingvokodo|fr}}</ref> ĉar ilia [[albedo]] ne estas ĉiam konata. La programoj de serĉo de PDO-j de NASA hipotezas, por tiaj asteroidoj, averaĝan albedon de 0,13. Kiam asteroido pasas proksime de [[planedo]] aŭ [[natura satelito]], ĝi suferas gravitan perturbon, kiu modifas ĝian orbiton tiel, ke potenciale danĝera objekto povas iĝi ne-minaca, aŭ inverse. Tio estas spegulbildo de la dinamika karaktero de la Suna Sistemo. La du ĉefaj skaloj uzata por klasifiki la danĝerojn de asteroidaj alfrapo estas la [[Palerma skalo]] kaj la [[Torina skalo]]. === La plej grandaj PDO-j === Plej grandaj PDO-j (laŭ ties [[Absoluta magnitudo#Sunsistemaj objektoj|absoluta magnitudo]]) malkovritaj je donita jaro<ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb_query.cgi?obj_group=pha;obj_kind=all;obj_numbered=all;OBJ_field=0;ORB_field=0;c1_group=OBJ;c1_item=Ai;c1_op=%3C;c1_value=18;table_format=HTML;max_rows=200;format_option=comp;c_fields=AcBhBgBjBiBnBsCkCqAi;.cgifields=format_option;.cgifields=obj_kind;.cgifields=obj_group;.cgifields=obj_numbered;.cgifields=ast_orbit_class;.cgifields=table_format;.cgifields=com_orbit_class&query=1&c_sort=AcA Serĉilo de ''JPL Small-Body Database'' : PDO kaj absoluta magnitudo < 18 ] {{lingvokodo|en}}</ref>, {| class="wikitable sortable" ! Nomo !! Jaro !! [[Absoluta magnitudo|(H)]] |- | [[4179 Toutatis|(4179) Toutatis]] || [[1989]] || 15.3 |- | [[(4953) 1990 MU]] || [[1990]] || 14.1 |- | [[(7341) 1991 VK]] || [[1991]] || 16.7 |- | [[(5604) 1992 FE]] || [[1992]] || 16.4 |- | [[(39572) 1993 DQ1|(39572) 1993 DQ₁]] || [[1993]] || 16.4 |- | [[(136618) 1994 CN2|(136618) 1994 CN₂]] || [[1994]] || 16.6 |- | [[(243566) 1995 SA]] || [[1995]] || 17.3 |- | [[(8566) 1996 EN]] || [[1996]] || 16.5 |- | [[(35396) 1997 XF11|(35396) 1997 XF₁₁]] || [[1997]] || 16.9 |- | [[(16960) 1998 QS52|(16960) 1998 QS₅₂]] || [[1998]] || 14.3 |- | [[(137427) 1999 TF211|(137427) 1999 TF₂₁₁]] || [[1999]] || 15.0 |- | [[(23187) 2000 PN9|(23187) 2000 PN₉]] || [[2000]] || 16.1 |- | [[(111253) 2001 XU10|(111253) 2001 XU₁₀]] || [[2001]] || 14.9 |- | [[2002 CE]] || [[2002]] || 14.7 |- | [[(242216) 2003 RN10|(242216) 2003 RN₁₀]] || [[2003]] || 15.7 |- | [[(242450) 2004 QY2|(242450) 2004 QY₂]] || [[2004]] || 14.7 |- | [[(308242) 2005 GO21|(308242) 2005 GO₂₁]] || [[2005]] || 16.4 |- | [[2006 VV2|2006 VV₂]] || [[2006]] || 16.8 |- | [[(214869) 2007 PA8|(214869) 2007 PA₈]] || [[2007]] || 16.2 |- | [[(294739) 2008 CM]] || [[2008]] || 17.15 |- | [[2009 MS]] || [[2009]] || 16.0 |- | [[2010 CL19|2010 CL₁₉]] || [[2010]] || 17.55 |- | [[2011 UL21|2011 UL₂₁]] || [[2011]] || 15.7 |- | [[2012 LK9|2012 LK₉]] || [[2012]] || 17.8 |} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://impact.ese.ic.ac.uk/ImpactEffects/ Kalkulu la efikojn de asteroida alfapo apud ĉe vi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100310232930/http://impact.ese.ic.ac.uk/ImpactEffects/ |date=2010-03-10 }} * {{en}} [http://www.nss.org/resources/library/planetarydefense/2000-ReportOfTheTaskForceOnPotentiallyHazardousNearEarthObjects-UK.pdf Raporto de la Taska Forto pri la potenciale danĝeraj Apud-Teraj Objektoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161210142717/http://nss.org/resources/library/planetarydefense/2000-ReportOfTheTaskForceOnPotentiallyHazardousNearEarthObjects-UK.pdf |date=2016-12-10 }} * {{en}} [http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/Dangerous.html Listo de Potenciale Danĝera Asteroidoj (PDA-j) el la paĝaro de ''Minor Planet Center''] * {{es}} [http://www.laeff.cab.inta-csic.es/projects/near/main/index.php Identigo de Apud-Teraj Asteroidoj] * {{fr}} [http://planet-terre.ens-lyon.fr/planetterre/XML/db/planetterre/metadata/LOM-chute-meteorites.xml Falo de meteoroidoj : fluoj kaj danĝeroj]{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{fr}} [http://www.lefigaro.fr/sciences/2012/06/29/01008-20120629ARTFIG00463-detecter-les-asteroides-pour-mieux-proteger-l-humanite.php Malkovri asteroidojn por plej bone protekti la homaron (el ''Le Figaro -Science'')] {{Portalo|Astronomio}} [[Kategorio:Potenciale danĝeraj objektoj|#]] [[Kategorio:Malgrandaj korpoj de la sunsistemo]] [[Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj|#]] hqvfa4n8yo16tmfjbjj8h8tnib7aahq 0 439418 9478827 9049689 2026-09-20T08:50:33Z Sj1mor 12103 9478827 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo}} '''Theo SANDFORT''' (naskiĝis en [[Harlemo]], [[Nederlando]], la [[3-a de januaro|3an de januaro]] [[1953]]) estas socia psikologo nederlanda, scienca esploristo ĉe la Centro HIV por Klinikaj kaj Kondutaj Studoj kaj Titulara Profesoro de Klinikaj Sociomedicinaj Sciencoj (en Psikiatrio) ĉe la [[Kolumbia Universitato]]. Li gajnis sian licencion en Socia Psikologio ĉe la [[Katolika Universitato de Nijmegen|Katolika Universitato de Nimego]], Nederlando, kaj doktoriĝis pri Sociaj Sciencoj ĉe la [[Universitato Utrecht]], Nederlando. Antaŭe li estis Prezidanto de la Interfaka Departemento de Lesbaj kaj Gejaj Studoj de la Universitato Utrecht, Nederlando, kaj Direktoro de la Esplora Programo "Diverseco, Vivstiloj kaj Sano" ĉe la Nederlanda Instituto de Socia Esplorado Seksologia. Li estas eks-prezidanto de la Nederlanda Societo de Seksologio kaj nuntempe li estas la Prezidanto de la Internacia Akademio de Seksa Esplorado. Li apartenas al la direkta komitato de pluraj akademiaj gazetoj pri sekseco. D-ro Sandfort efektivigis multajn bazajn kaj aplikitajn empiriajn esplorojn en la kampo de la sekseco kaj sano. Koncerne esplorajn metodojn li estas specialigita kaj en kvantaj kaj kvalitaj alproksimiĝoj. Li partoprenis kaj en grand- kaj en malgrand-skalaj studoj, dediĉitaj al studado de seksaj kondutoj kaj sintenoj, identigado de kondutaj determinantoj en sano, taksado de bezonoj, taksado de intervenoj de la amaskomunikiloj kaj malgrandskale koncerne sanon kaj identigo de epidemiologio en mensaj perturboj. En sia aplikita esplorado li ŝatas helpi por identigi la bazajn esplorajn bezonojn de profesiaj organizaĵoj kaj stimuli la aplikadon de la rezultoj de la esplorado. Liaj nunaj esploraj interesoj fokusiĝas sur seksa sano, seksa disvolviĝo kaj [[samseksemo]]. Stimulante la komprenadon de diversaj problemoj pri sano, lia ĉefa celo estas kontribui por sano kaj bonstato, speciale rilate al sekseco kaj [[seksa orientiĝo]]. == Elektitaj verkoj == * Sandfort, Th. G. M., Graaf, R. de, Bijl, R. V. & Schnabel, P. Same-sex sexual behavior and psychiatric disorders: Findings from the Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study (NEMESIS). Archives of General Psychiatry 58 85-91 2001 * Sandfort, T. G. M., & Ehrhardt, A. A. Sexual health: A useful public health paradigm or a moral imperative? Archives of Sexual Behavior 33 181-187 2004 * Sandfort, Th. G. M. & Keizer, M. de Sexual problems in gay men: An overview of empirical research. Annual Review of Sex Research 12 93-120 2001 * Stulhofer, A., & Sandfort Th.G.M. (Eds.) Sexuality and gender in post-comunist Eastern Europe and Russia. Haworth Press Nov-Jorko en gazetaro * Sandfort, Th. G. M., Schuyf, J., Duyvendak, J. W., & Weeks, J. (Eds.) Lesbian & Gay Studies: An Introductory, Interdisciplinary Approach Sage Londono, Britio 2000 * Sandfort, Th. G. M., & Rademakers, J. (Eds.) Childhood Sexuality: Normal Sexual Behavior and Development Haworth Press Nov-Jorko 2000 * Sandfort, Th. G. M. (Ed.) The Dutch response to HIV: Pragmatism and consensus UCL Press Londono, Britio 1998 * Hubert, M. C., Bajos, N., & Sandfort, Th. G. M. (Eds.) Sexual behaviour and HIV/AIDS in Europe. UCL Press Londono, Britio 1998 * Schiltz, M. A. & Sandfort, Th. G. M. HIV-positive people, risk and sexual behaviour. Social Science and Medicine 50 1571-1588 2000 * Dodge, B., Reece, M., Cole, S. L., & Sandfort, T. Sexual compulsivity among heterosexual college students Journal of Sex Research en gazetaro {{Pedofilio}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sandfort, Theo}} [[Kategorio:Nederlandaj psikologoj]] [[Kategorio:Sociaj psikologoj]] [[Kategorio:Seksa konduto]] 42jq3gf3avvuvanbjvab3g6a9ykk7bt 11 447221 9478591 5279999 2026-09-19T17:44:43Z Arbarulo 135469 9478591 wikitext text/x-wiki == Ejo de diskuto == Ĉi tiu ŝablono estus metita sur almenaŭ du artikoloj. Tamen, ĝi ne havas |diskutopaĝo= parametron. <nowiki>{{Kunigu|titolo de la alia artikolo|diskutopaĝo=Diskuto:(unu el la artikoloj)|jaro={{CURRENTYEAR}}}}</nowiki> Ĉu iu povas bonvole ŝanĝi la kodon aŭ dokumentadon (mi ne tre certas)?--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 01:08, 31 Jul. 2013 (UTC) :{{farita}} mi provis kaj ĝi nun ŝajnas funkcii. (sen jaro) --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 00:30, 1 Aŭg. 2013 (UTC) ::Laŭ mi estus pli bone se la ŝablono aŭtomate direktus leganton al [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Eĉ tiun centran diskutejon malmultaj atentas. Estas preskaŭ neeble, ke iu rimarkas diskuton sur artikola diskutpaĝo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:44, 19 sep. 2026 (UTC) rj5a5e6r11ehn73wgmeyh0lbjpfx0gd 0 449539 9478720 9410178 2026-09-20T05:56:27Z Sj1mor 12103 9478720 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |fondodato = 1379/1389 (ĝis 1816 kiel 'Universitas Studii Erfordiensis'); 1994 (refondo) |gvidanto = Walter Bauer-Wabnegg |titolo de gvidanto = Prezidento |nombro de studentoj = 6052 (2021/22) |nombro de kunlaborantoj= 827 (2021) |el tio profesoroj = 110 (2021) |latitudo = 50/59/29/N |longitudo = 11/00/39/E |regiono-ISO = DE-TH |zomo = 14 |retejo = |situo sur mapo= Centra Erfurto |situo sur mapo2= Erfurto }} [[Dosiero:Logo der Universitaet Erfurt als JPG.jpg|eta|Emblemo de la altlernejo]][[Dosiero:Eingangsbereich der Universität Erfurt.jpg|eta|Enirejo]] [[Dosiero:Katholisch-Theologische Fakultät der Universität Erfurt.jpg|eta|Prelegejo ''Coelicum'' ĉe la teologia fakultato.]] [[Dosiero:Universitaetsbibliothek Erfurt.jpg|eta|Biblioteko universitata]] [[Dosiero:Bibliotheca Amploniana in der Universitätsbibliothek der Universität Erfurt.jpg|eta|Libro de la ''Bibliotheca Amploniana'', enkorpigita en la universitatan bibliotekon.]] [[Dosiero:Staatswissenschaftliche Fakultaet Uni Erfurt.jpg|eta|Fakultato de ekonomiko, juro kaj socialaj sciencoj]] [[Dosiero:Philosophische Fakultaet der Universitaet Erfurt.JPG|eta|Filozofia fakultato]] [[Dosiero:Erziehungswissenschaftliche Fakultät der Universität Erfurt.jpg|eta|Fakultato por trejnado de pedagogoj]] [[Dosiero:Verwaltungsgebäude der Universität Erfurt.jpg|eta|Administrada ejo.]] [[Dosiero:Audimax der Universität Erfurt.jpg|eta|Granda Aŭlo.]] [[Dosiero:Campus4Erfurt.JPG|eta|Parto de la [[kampuso]].]] '''Universitato de Erfurto''' estas moderna altlernejo en la [[Erfurto|turingia ĉefurbo]]. Ĝia [[Rektoroj de la universitato erfurta|rektoro]] estas ekde aŭtuno 2014 [[Walter Bauer-Wabnegg]] (posteulo de [[Kai Brodersen]]), ĉirkaŭ 5.600 studentoj estas prizorgitaj de ĉirkaŭ 540 instruistoj. La [[altlernejo]] estas nuntempe kun la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]], la [[Bauhaus-Universitato Vajmaro]] kaj la [[Teknika Universitato Ilmenau]] unu el kvar universitatoj en [[Turingio]]. == Historio == La '''Universitato de Erfurto''' estis fondita en [[4-a de majo]] [[1389]] kiel la tria universitato en la teritorio de hodiaŭa Germanio. Kelkaj konsideras eĉ la jaron 1379 fondiĝjaro. Por iom da tempo, ĝi estis la plej granda universitato en la lando. Kiam la urbo Erfurto iĝis parto de [[Prusio]] en 1816, la registaro fermis la universitaton post pli ol 400 jaroj. La historio de la malnova altlernejo estas firme ligita kun la [[Collegium Maius (Erfurt)|Collegium maius]]. En decembro 1993, la [[Turingia Landa Parlamento]] decidis reestabli la universitaton. La altlernejo estis oficiale refondita la 1-an de januaro 1994. Prelegoj komenciĝis en la vintra semestro de 1999/2000. Baldaŭ poste, la unua rektoro, Peter Glotz, politikisto [[SPD|socialdemokrata]], forlasis la universitaton. La pozicio estis transprenita fare de Wolfgang Bergsdorf, konatulo de la [[Turingio|turingia]] [[ministroprezidento]] [[Bernhard Vogel]]. En 2001, la seminario pedagogia '''''(Pädagogische Hochschule Erfurt)''''', fondita en 1953, iĝis parto de la universitato. Antaŭula altlernejo al tiu estis estinta la '''''Pedagogia Akademio''''' en la Regierungs-strato sub la estrado de s-ro Bruhn kun pli ol 200 studentoj, fondita en la 11-a de majo 1929. Ĝi fermitis jam en la 26-a de septembro 1931<ref>[http://www.erfurt-web.de/Pädagogische_Akademie_Erfurt Kp. la interesajn detalojn pri la historio de pedagogista trejnado en Erfurto ĉe ''erfurt-web''.]</ref>. La 1-an de januaro 2003, kvara fakultato estis aldonita al la universitato, nome tiu de la romkatolika teologia, estinte antaŭe memstara. En la sama jaro, konstanta manko de financado kaŭzis i.a. vakajn katedrerojn. Tio kondukis al studentaj protestoj ĉie en Turingio. La universitatadministracio kaj diversaj komisionoj estis reformitaj kaj la situacio estis stabiligita. La Universitato de Erfurto estas liber-arta universitato kun reforma kaj socikultura profilo. Interna liga reto inter ĉiuj fakultatoj kaj la Centro ''[[Max Weber]]'' daŭre kreas novigivan aliron al instruado (speciala mentoroprogramo) kaj esplorado (kun speciala mentora programo). Kiel unu el la plej malnovaj kaj en la sama tempo plej junaj ŝtataj altlernejoj en Germanio, la Universitato de Erfurto ne konas iujn studadkotizojn. Ĝi estis la unua institucio de alta edukado, kiu ricevis familieman atestilon por dungantoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.beruf-und-familie.de/index.php |titolo=Pri la atestilo. |alirdato=2013-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130902001419/http://www.beruf-und-familie.de/index.php |arkivdato=2013-09-02 }}</ref>. La antaŭurba kampuso igas ĝin vivanta parto de la ĉefurbo de Turingio, kun ĝiaj (ankoraŭ) relative malaltaj vivkostoj kaj ampleksaj kulturaj kaj libertemppasigilaj ofertoj. == Fakultatoj kaj institucioj == Jen la kvin fakultatoj surloke: * Fakultato de edukado * Katolika teologio * Fakultato de artoj/filozofio * Fakultato jura, ekonomia kaj sociscienca * Centro “Max Weber” por progresintaj kulturaj kaj sociaj studoj * Esplorcentro * [[Artmetilernejo de Erfurto]] Institucioj de speciala noto estas la jam menciita Centro “Max Weber” ''(Max Weber Center)'' kaj la Seminario “Willy Brandt” pri publika politiko ''('''Willy Brandt School of Public Policy''')'', kiu nomiĝis antaŭe ''Erfurt School of Public Policy (ESPP)''. Tie parto estas financita per kotizoj. La [[erfurta Universitata Biblioteko|biblioteko universitata]] gastigas la faman historian [[Biblioteko Amplonia|Amplonius-kolekton]], do mezepokaj manuskriptoj. == Maksimo de la altlernejo == La Universitato de Erfurto foje estis konsiderita “reforma universitato” – kien enskribis sin kaj kie bakalaŭriĝis ankaŭ [[Martin Luther]]. Laŭ tiu tradicio la universitato klopodas havi fokusojn sur multidisciplinarecon, internaciecon kaj fortan mentoran sistemon, kvankam fakte la studentaro estas plejparte regiona. Tutnovaj kursoj kondukas al la nova titoligo de ''Bakalaŭro de artoj'' respektive de ''magistro'' prefere al la tradicia germana ''diplomito''. Tio igis la erfurtan unu el la unuaj germanaj universitatoj tute efektivigantaj la t.n. [[Bolonjo|bolonjan]] restrukturigprocedon por eŭropaj altlernejoj. Grava fakultato kaj sola siaspece en Germanio estas la kursaro de ŝtatsciencoj ''(Staatswissenschaften)'', kie ofertas kune trejnadoj rilataj al ekonomiko, socisciencoj kaj juro. == Programaro, kursoj kaj reserĉado: titoloj akireblaj == === Bakalaŭriĝo === * Arto * Religia instruado (katolika) * Komunikada Scienco * Ekonomiko, juro kaj sociosciencoj - kun koncentriĝo je ekonomio * Ekonomiko, juro kaj sociosciencoj - kun koncentriĝo je juraĵoj * Ekonomiko, juro kaj sociosciencoj - kun koncentriĝo je socisciencĵoj * Instruadaj sciencoj * Instruado por specialaj lernejoj * Anglaj studoj * Germanaj studoj * Historio * Literaturaj studoj * Administrado * Matematiko * Muzikinstruado * Muzika mediacio * Filozofio * Instruado de gimnastiko * Instruado ĉe bazlernejoj * Religia instruado (protestanta) * Religiostudoj * Romanistiko * Slavaj studoj * Teknologio === Magistreco === * Teologio katolika === Magistriĝaj kursoj === * Studoj pri amaskomunikila konsumo de infanoj kaj adoleskantoj * Studoj pri komunikado * Ekonomiko, leĝo, kaj socisciencoj * Instruado ĉe bazlernejoj * Instrurado ĉe mezlernejoj * Instruado ĉe specialaj lernejoj * Instruado ĉe faklernejoj * Historio: Historio de la diversaj mondaj regionoj * Historio kaj sociologio/Antropologio de la Proksima Oriento * Literaturaj studoj * Filozofio * Psikologio * Religiostudoj (instruitaj en la angla) * Specialaj bezonoj kaj integrigo de handikapuloj * Teologio kaj ekonomio === Postedukaj magistriĝaj programoj === * Publika politiko (instruita en la angla) * Speciala instruado (Eduko por specialaj bezonoj) === Doktoriĝo === * Ĉe ĉiuj fakultatoj kiel ankaŭ la Centro “Max Weber” akireblas doktora grado. == Centro “Max Weber” == La Centro “Max Weber” pri progresintaj kulturaj kaj sociaj studoj estas esplorinstituto ĉe la Universitato de Erfurto. Ĝi "kombinas la funkciojn de instituto pri altaj studoj kaj gimnazio."<ref>[http://www.uni-erfurt.de/en/max-weber-center/max-weber-center]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. Tre respektataj sciencistoj de pluraj malsamaj disciplinoj (sociologio, historio, filozofio, teologio, religio-studoj, juro kaj ekonomiko) estas nomumitaj kiel provizoraj uloj. Dum ilia restado en la Centro ili ne nur kompletigas sian propran esploradon, sed plie laŭsupoze kontrolas kaj gvidas doktoriĝantajn kaj doktoriĝintajn studentojn. La fokusoj reserĉadaj de la Centro temas pri: “religio, sciencoj kaj juro kiel interpretadmezuriloj kaj gvidiloj; interŝanĝoj inter kulturoj, sociaj ordoj kaj pensmanieroj dum radikala ŝanĝiĝo; interŝanĝoj inter normigaj, precipe etikaj temkompleksoj.”<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.goethe.de/wis/fut/prj/for/for/en8456236.htm |titolo=La taskoj de la Centro. |alirdato=2013-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140905094243/http://www.goethe.de/wis/fut/prj/for/for/en8456236.htm |arkivdato=2014-09-05 }}</ref> Sekvante Wolfgang Schluchter, kiu estis la dekano de la Centro ekde ĝia fondo en 1998, la fama sociologo Hans Joas iĝis profesoro kaj la nova dekano en 2002. Komence de 2011 Joas estis nomumita permanenta membro (‘’permanent fellow’’) ĉe la [[Freiburg|frajburga]] Instituto por progresintaj studoj ''(Freiburg Institute for Advanced Studies - FRIAS)'', sed restis rilata membro de la Centro kaj porparolanto de la esplorgrupo ''Religia individuigo en historia perspektivo''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.uni-erfurt.de/en/max-weber-center/research-group/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150724203721/http://www.uni-erfurt.de/en/max-weber-center/research-group/ |arkivdato=2015-07-24 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.frias.uni-freiburg.de/institute/pressreleases/pressemitteilung.2011-04-05.7389349057/view?set_language=en |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-08-21 |arkivurl=https://archive.today/20130106021343/http://www.frias.uni-freiburg.de/institute/pressreleases/pressemitteilung.2011-04-05.7389349057/view?set_language=en |arkivdato=2013-01-06 }}</ref> En majo Wolfgang Spickermann estis nomumitaj kiel intertempa dekano de la Centro. En 2008 la Germana konsilio de sciencoj ‘’(Wissenschaftsrat)’’ distingis la Centron kiel unu el nur naŭ "elstaraj" sociologiaj esplorinstitutoj el pli ol 250 en Germanio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.diw.de/deutsch/pressemitteilungen/82071.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140115060122/http://www.diw.de/deutsch/pressemitteilungen/82071.html |arkivdato=2014-01-15 }}</ref>. De 2010 ekzistas debato ĉirkaŭ la estonteco de la Centro, precipe koncerne la gradon de ĝian aŭtonomion, pri kio raportis multaj gazetoj<ref>[http://erfurt.thueringer-allgemeine.de/web/lokal/leben/detail/-/specific/Wolfgang-Spickermann-im-Gespraech-mit-unserer-Zeitung-64531931]{{404|date=February 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. En 2012 unu el la plej eminentaj ano de la Centro, la religiscienca akademiulo [[Jörg Rüpke]], estis nomumita membro de la ‘’Wissenschaftsrat’’<ref>[http://www.thueringer-allgemeine.de/web/zgt/politik/detail/-/specific/Erfurter-Professor-wird-Mitglied-des-Wissenschaftsrates-230185860]{{404|date=February 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. Kelkaj famaj anoj de la Centro estas/estis: * la sociologoj Hans Joas kaj Wolfgang Schluchter, * la historiistoj Michael Borgolte kaj Wolfgang Reinhard, * la religiscienc-fakuloj Hans G. Kippenberg kaj Jörg Rüpke, * la teologoj Hermann Deuser kaj Friedrich Wilhelm Graf, * la ekonomiistoj Hans G. Nutzinger kaj Gert G. Wagner, * la juristoj Winfried Brugger kaj Horst Dreier, * la filozofoj Johann Arnason kaj Theo Kobusch. Kelkaj famaj alvojaĝantaj nedaŭraj akademiuloj estis la sociologo Shmuel N. Eisenstadt (1998, 1999, 2000, kaj 2001), la sociologo Toby Huff (2000), la indologo Sheldon Pollock (2001), la historiisto Paolo Prodi (2007-2008), la historiisto Dan T. Carter (2009), kaj la sociologo Paul Lichterman (2009)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www2.uni-erfurt.de/maxwe/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150725011357/http://www2.uni-erfurt.de/maxwe/ |arkivdato=2015-07-25 }}</ref>. == Diplomiĝaj kursoj == * Katolika Teologio * Islamaj Studoj * Publika politiko == Doktoriĝaj kursoj == Koncerne doktoriĝon, la erfurta universitato malfermis bonvenige siajn portojn por kandidatiĝon al diversaj disciplinoj kaj al multaj esploristoj el la tuta mondo. == Someraj kursoj == * Internacia somera kurso por germanaj lingvo, literaturo kaj kulturo * SomerA kurso "Muzulmanoj en la okcidento" * Somero-programo pri komunikado (SPICO) * [[Internacia lernejo]] printempa == Esplorgrupoj (elekto) == Jen la esplorteamoj de la erfurta doktora kaj [[postdoktoriĝo|postdoktoriĝa]] programo (EP): * ''Communication and Digital Media (COMDIGMED)'': ĝi estas interfaka kaj internaci-skala integriĝinta unuiĝo de esploristoj. Tiu projekto subtenos la esploraktivecojn de siaj membroj en la kampo de komunikadscienco, instrua scienco, psikologio kaj socioscienco. * ''Center for Empirical Research in Economics and Behavior (Cereb)'': oni esploras pri la ebla modeligado de homa konduto en decidoj, la dezajno de {{J|socia institucio}}, la elekto de profesio kaj aliaj longdaŭraj memgvidadprocesoj. * ''Religion in modernization processes'': por evoluigi novajn komprenojn de la rolo de religio en modernigoprocesoj. * ''Human Dignity and Human Rights'': por laborigi junajn esploristojn en la Centro kaj la Universitato de [[Jena]] per kreado, evoluo kaj apliko de la centra valoro de moderna epokoj: la humaneco. * ''Proficiency'': traktas la apogon al lingvorego. Tiuj estas ĉiuj lingvomodalecoj (legado, aŭskultado, skribado, parolado) iliaj akiroj ĉe unua aŭ dua lingvo. . * ''Texte. Zeichen. Medien.'': ĝia profilo estas de transfilologia kaj interfaka naturo de la temokomplekso de tekstoj, simboloj kaj amaskomunikilaro. == Projektoj == Dum la somersemestro de 2003, projekta grupo estis formita en la universitato por partopreni en la ''National Model United Nations (NMUN)'' en [[Novjorko]] en aprilo 2004. La modelprojekto fariĝis regula, fare de studentoj organizita seminario ĉe la universitato. La diversaj grupoj ricevis plurajn premiojn por sia partopreno ĉe la konferenco en 2006, 2007, kaj 2008. == Studintoj (elekto) == {{Div col|cols = 3}} * [[Konrad von Megenberg]] (1309-1374) <ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/3158/ |title = Book of Nature |website = [[World Digital Library]] |date = 1481-08-20 |accessdate = 2013-08-30 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200321201935/https://www.wdl.org/en/item/3158/ |archivedate = 2020-03-21 }}</ref> * [[Dietrich Engelhus]] (1362-1434) * [[Hermann Korner]] (1365-1438) * [[Stephan Bodecker]] (1384-1459) * [[Felix Hemmerlin]] (1389-1461) * [[Heinrich Tocke]] (1390-1455) * [[Johannes Gutenberg|Johano Gutenbergo]] (1395-1468) sub la nomo de ''Johannes de Altavilla'' * [[Heinrich Rubenow]] (1400-1462) * [[Johannes Gutenberg]] (1400-1468) * [[Nikolao de Prüm]] (1400-1439) * [[Eriko la 1-a de Hoya]] (1410-1458) * [[Johann Hilten]] (1425-1507) * [[Kiliano de Bibra]] (1425-1494) * [[Peter Schöffer]] (1425-1503) * [[Wilhelm von Reichenau]] (1426-1496) * [[Simono la 3-a de Lippe]] (1430-1498) * [[Rudolfo Langeno]] (1438-1519) * [[Bernardo de Breidenbach]] (1440-1497) * [[Georg Alt]] (1450-1510) * [[Hinrich Boger]] (1450-1505) * [[Jakob Wimpfeling|Jakobo Vimfelingo]] (1450-1528) * [[Frederiko la 2-a de Zollern]] (1451-1505) * [[Gabriel von Eyb]] (1455-1535) * [[Nicolaus Marschalk]] (1455-1525) * [[Laŭrenco de Bibra]] (1459-1519) * [[Dietrich von Bülow]] (1460-1523) * [[Theodoricus Block]] (1460-1524) * [[Ulriko de Dinstedt]] (1460-1525) * [[Bartholomaeus Arnoldi]] (1465-1532) * [[Hamman de Holzhausen]] (1467-1536) * [[Mutianus Rufus]] (1470-1526) * [[Sebastiano de Rotenhan]] (1478–1534) * [[Herbord von der Marthen]] (1480-1529) * [[Petreius Aperbacchus]] (1480-1531) * [[Crotus Rubeanus]] (1480-1545) * [[Andreo Karlostado|Andreas Bodenstein]] (1482-1541) * [[Marteno Lutero]] (1483-1546) * [[Georg Spalatin]] (1484-1545) * [[Johann Spangenberg]] (1484-1550) * [[Gregor Schmerlin]] (1485-1512) * [[Caspar Lindemann]] (1486-1536) * [[Euricius Cordus]] (1486-1535) * [[Bartholomäus Bernhardi]] (1487-1551) * [[Barward Tafelmaker]] (1487-1565) * [[Johann Lange]] (1487-1548) * [[Ulrich von Hutten]] (1488-1523) * [[Michael Meyenburg]] (1491-1555) * [[Theodor Dorsten]] (1492-1552) * [[Adam Krafft]] (1493-1558) * [[Kaspar Löner]] (1493-1546) * [[Johann Draconites]] (1494-1566) * [[Wigand Lauze]] (1494-1569) * [[Erhard Schnepf]] (1495-1558) * [[Justus Menius]] (1499-1558) * [[Antonius Niger]] (1500-1555) * [[Joakimo Kameraro la Maljuna]] (1500-1574) * [[Johann Dryander]] (1500-1560) * [[Valentin Ickelsamer]] (1500-1547) * [[Leonhart Fuchs]] (1501-1566) * [[Wipert von Finsterlohe]] († 1503) * [[Joachim Westphal]] (1510-1574) * [[Johannes Marcellus]] (1510-1552) * [[Georgo la 4-a Fuchs de Rügheim]] (1519-1561) * [[Johann Velius]] (1545-1631) * [[Johann Thölde]] (1565-1614) * [[Elias Birnstiel]] (1600-1679) * [[Johannes Fürsen]] (1606-1673) * [[Johannes Bornschürer]] (1625-1677) * [[Georg Möring]] (1628-1712) * [[Friedrich Gottfried Glück]] (1662-1707) * [[Georg Andreas Helwig]] (1666-1748) * [[Georg Melchior von Ludolf]] (1667-1740) * [[Joachim Lange]] (1670-1744) * [[Valentin Ferdinand Gudenus]] (1679-1758) * [[Georg Christian Gebauer]] (1690-1773) * [[Konrad Wilhelm Strecker]] (1690-1765) * [[Franz Karl Conradi]] (1701-1748) * [[Johann Wolfgang Friedrich Bönneken]] (1706-1769) * [[Johann Rudolf Kiesling]] (1706-1778) * [[Johann Friedrich Glaser]] (1707–1789) (kuracisto) * [[Christoph Martin Wieland]] (1733-1813) * [[Ernst Gottfried Baldinger]] (1738-1804) * [[Johann Hieronymus Schröter]] (1745-1816) * [[Wilhelm Heinse]] (1746-1803) * [[Johann Friedrich Ernst Albrecht]] (1752-1814) * [[Johann Wilhelm Ludwig von Luce]] (1756-1842) * [[Joseph Martin Kraus]] (1756-1792) * [[August Neidhardt von Gneisenau]] (1760-1831) * [[Wilhelm Gottlieb Tennemann]] (1761-1819) * [[Franz Axter]] (1772-1808) * [[Carl Ritschl]] (1783-1858) * [[Heinrich Langethal]] (1792-1879) {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Georgenburse Erfurt|Georga Kolegieto]] * [[Collegium Maius (Erfurt)|Collegium Maius]] * [[Erfurter Herbstlese]] * [[Porpastra Seminario de Erfurto]] * [[Rektoroj de la Erfurta universitato]] == Literaturo == * Kleineidam, Erich: ''Universitas studii Erfordensis: Überblick über die Geschichte der Universität Erfurt im Mittelalter 1392-1521.'' parto 1: ''1392-1460.'' 1964, 2. etendigita eldono Leipzig 1985. parto 2: ''Spätscholastik, Humanismus und Reformation: 1461 - 1521.'' 1969, 2. etendigita eldono Leipzig 1992. ISBN 3-7462-0603-0. parto 3: ''Die Zeit der Reformation und Gegenreformation, 1521 - 1632.'' Leipzig 1980. parto 4: ''Die Universität Erfurt und ihre theologische Fakultät von 1633 bis zum Untergang 1816.'' Leipzig 1981. * Almuth Märker: ''Geschichte der Universität Erfurt 1392-1816.'' (= Schriften des Vereins für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt, 1) Weimar 1993. ISBN 3-7400-0814-8 * Gramsch, Robert: ''Erfurt - Die älteste Hochschule Deutschlands. Vom Generalstudium zur Universität.'' (= Schriften des Vereins für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt, 9) Erfurt 2012. ISBN 978-3-95400-062-3 * Künzel, Walter: ''600 Jahre Universität Erfurt - Vier Jahrzehnte Medizinische Akademie Erfurt.'' Festschrift der Medizinischen Akademie Erfurt aus Anlass der Erfurter Universitätsgründung 1392. Erfurt 1992. * Steffen Raßloff: ''1389 - 1816 - 1994. Ein historischer Überblick.'' En: Campus, Zeitschrift der Universität Erfurt. Sonderausgabe zum 10-jährigen Bestehen der Universität Erfurt. Erfurt 2004 p.&nbsp;6 sekv. * Steffen Raßloff: ''Universität Erfurt. Tradition und Gegenwart.'' En: Stadt und Geschichte. Zeitschrift für Erfurt 22 (2004), p.&nbsp;13. * Fritz Wiegand: ''Szepter, Siegel und Ornate der ehemaligen Universität Erfurt'', En: Harry Güthert (eld.): ''Festschrift zur Eröffnung der Medizinischen Akademie Erfurt'', Erfurt 1954, p.&nbsp;27-42. == Subnotoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.uni-erfurt.de/ Oficiala retpaĝaro.] * [http://www.erfurt-web.de/Universität_Erfurt Bonega historia superrigardo sur la paĝoj de ''erfurt-web''.] * [http://www.kinderuni-erfurt.de/ La Universitato de infanoj.] * [http://www.dmoz.org/World/Deutsch/Wissen/Bildung/Hochschulen/Europa/Deutschland/Thüringen/Universität_Erfurt/ Ligilolisto ĉe ''dmoz.org''.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Erfurto| ]] [[Kategorio:Universitatoj en Germanio|Erfurto]] ippfj3h5uv2lxy8rlv8cw9n5cdck2r4 0 449546 9478727 9458776 2026-09-20T05:59:38Z Sj1mor 12103 9478727 wikitext text/x-wiki '''Aliseksema normismo''' estas doktrino, kiu asertas ke [[aliseksemo]] estas norma kaj ĉiuj aliaj inklinoj estas malnormaj. La termino pli vaste pritemas [[ideologio]]n, ke homo devas esti aŭ [[Viro|vira]] aŭ [[Virino|virina]], devas funkcii en la [[socio]] laŭ tiu seksa rolo kaj devas pariĝi kun unu ano de "la mala sekso". Aliseksem-normisma vidpunkto estas tia, kia traktas [[sekso]]n, [[seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]], [[socia sekso|socian sekson]] kaj [[Genro (sociologio)|sociologian genron]] kiel nepre rilatajn aferojn. Oni pli ofte trovas aliseksem-normismajn vidpunktojn en [[aliseksemismo|aliseksemismaj]] kaj [[homofobio|homofobiaj]] personoj ol en la ĝenerala loĝantaro<ref name=lovaas>Lovaas, Karen, kaj Mercilee M. Jenkins. [http://books.google.com/books?isbn=1412914434 "Charting a Path through the 'Desert of Nothing.'"] Sexualities and Communication in Everyday Life: A Reader. 8 julio 2006. Sage Publications Inc. 5 majo 2008. Angla lingvo.</ref>. Aliseksema normismo povas plu pritemi aplikadon de la normoj, reguloj kaj kutimoj de aliseksemo al rilatoj inter samseksemaj aŭ ambaŭseksemaj personoj. Ĝi povas inkluzivi stereotipojn, ke unu persono en samseksa rilato devas esti "la viro" kaj la alia persono devas esti "la virino", aŭ ke samseksa [[amoro]] nepre devas havi penetradon. Oni ofte ligas la koncepton de deviga [[monogamio]] cela de generado al aliseksema normismo. Radikala [[Ambaŭseksemo|duseksema]] aktivisto Shiri Eisner argumentas, ke [[institucio]]j kiel [[samseksa edzeco]] enportas la biasojn de aliseksema normismo en nealiseksemajn rilatojn<ref>Eisner, Shiri. [http://radicalbi.wordpress.com/2012/10/05/fuck-marriage-fuck-equality/ "Fuck marriage, fuck equality."] Tradukita titolo "Fek al geedzeco, fek al egaleco." ''Bi radical blog''. Angla lingvo.</ref>. Samtempe ŝi argumentas, ke la forviŝado aŭ ignorado de ambaŭseksemo okazas grandparte por konservi monogamiajn, [[patriarkeco|patriarkajn]] instituciojn. ==Origino de la termino== [[Michael Warner]] popularigis la terminon en 1991,<ref>Warner, Michael (1991), "Introduction: Fear of a Queer Planet". ''Social Text''; 9 (4 [29]): 3–17</ref> en unu el la unuaj gravaj verkoj pri [[kvir-teorio]]. La radikoj de la koncepto estas en la nocio de [[Gayle Rubin]] pri "biologia/socia seksa sistemo" kaj la nocio de [[Adrienne Rich]] pri [[deviga aliseksemo]].<ref>[[Adrienne Rich]], 'Compulsory Heterosexuality and Lesbian Existence' ''Signs: Journal of Women in Culture and Society'', 5:631-60, 1980.</ref> En serio de artikoloj, Samuel A. Chambers alvokas komprenon de aliseksema normismo kiel koncepto, kiu rivelas la atendojn, postulojn, kaj limojn produktitaj kiam socio rigardas aliseksemon kiel norman.<ref>Samuel A. Chambers, "Telepistemology of the Closet; Or, the Queer Politics of ''Six Feet Under''". ''Journal of American Culture'' 26.1: 24–41, 2003</ref><ref>Samuel A. Chambers, "Revisiting the Closet: Reading Sexuality in ''Six Feet Under'', in ''Reading Six Feet Under''. McCabe and Akass, eds. IB Taurus, 2005.</ref> Unue konceptita por priskribi la normojn, kontraŭ kiuj [[nealiseksemulo]]j devas batali, "aliseksema normiso" rapide inkludiĝis en la debatoj pri [[sekso]] kaj [[transgenrulo|transgenreco]].<ref name="Todd">{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Weiss |persona nomo=Jillian Todd |titolo=The Gender Caste System: Identity, Privacy and Heteronormativity |eldonejo=Tulane Law School |jaro=2001 |url=http://phobos.ramapo.edu/~jweiss/tulane.pdf |formato=PDF|alirdato=2007-02-25 }}</ref> ==Diskriminacio== Kritikantoj de aliseksemanormismaj sintenoj, kiel [[Cathy J. Cohen]], [[Michael Warner]], kaj [[Lauren Berlant]], argumentas, ke ili estas subpremaj, stigmate markaj, kaj almarĝenigaj de perceptitaj aberaciaj formoj de sekseco kaj sekso, kaj ili malfaciligas sinesprimon kiam tia esprimo ne estas konforma al la normo.<ref name=lovaas /><ref name="OutatWork"/> Aliseksema normismo priskribas, kiel {{J|socia institucio}} kaj politikoj plifortigas la supozon, ke homoj estas aliseksemaj kaj ke sekso estas natura [[seksa duumo|duumo]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo = Gender in Communication|url = https://archive.org/details/genderincommunic0000defr|familia nomo = DeFrancisco|persona nomo = Victoria|eldonejo = SAGE Publication, Inc.|jaro = 2014|isbn = 978-1-4522-2009-3|loko = U.S.A|paĝoj = [https://archive.org/details/genderincommunic0000defr/page/16 16]}}</ref> La kulturo de aliseksema normismo "privilegias aliseksemon kiel norman kaj naturan" kaj patronas medion, kie oni diskriminas kontraŭ [[GLAT]][[kvira|K]]-uloj en [[juro]] kaj [[dungado]].<ref name=OutatWork>{{citaĵo el libro|familia nomo=Krupat|persona nomo=Kitty|titolo=Out at Work: Building a Gay-Labor Alliance|jaro=2001|eldonejo=U of Minnesota Press|isbn=0-8166-3741-5|paĝoj=268}}</ref> Laŭ la kultura antropologo [[Gayle Rubin]], aliseksema normismo en la socio de la plimulto kreas "seksan hierarkion," kiu gradigas seksajn praktikojn de "morale bona seksumo" ĝis "fia seksumo." La hierarkio metas reproduktan, monogomian seksumon inter reciproke aldevigitaj individuoj kiel "bona," kaj metas ĉiun seksan agon kaj individuon, kiu ne laŭas tiun normon, pli malalten ĝis ili falas en "fian seksumon." Specife, tio metas longdaŭraj, reciproke aldevigitaj gejaj paroj kaj dismalĉastaj malgejoj inter la du polusoj.<ref name="thinkingsex">Rubin, Gayle. ''Thinking Sex: Notes for a Radical Theory of the Politics of Sexuality'', en Vance, Carole. ''Pleasure and Danger: Exploring Female Sexuality'' (1993)</ref> Patrick McCreery, preleganto en la [[Universitato de Novjorko]], rigardas tiun hierarkion kiel parte klarigan de la markado per stigmato de gejaj homoj pro socie "aberaciaj" seksaj praktikoj, kiuj ofte estas praktikataj ankaŭ de malgejaj homoj, kiel konsumado de pornografio aŭ seksumo en publikaj lokoj.<ref name="OutatWork"/> McCreery diras, ke tia aliseksemanormisma hierarkio estas replikata en la laborejo, kie gejaj, lesbaj, ambaŭseksemaj, kaj transgenraj individuoj alfrontas diskriminacion, kiel kontraŭ-GLATaj dungaj politikoj aŭ laboreja diskriminacio, kiuj ofte lasas la individuojn de la "plej malalta grado en la hierarkio," kiel transgenruloj, vundeblaj per la plej evidenta diskriminado kaj nekapablaj trovi laboron.<ref name="OutatWork"/> Aplikantoj kaj nunaj dungitoj povas esti laŭleĝe nedungitaj aŭ maldungitaj pro nealiseksemo aŭ ''perceptita'' nealiseksemo en multaj landoj, kiel en la kazo de la restoraciaro [[Cracker Barrel]], kiu allogis nacian atenton en 1991 kiam ĝi maldungis dungiton pro ŝia malferma lesbanineco, citante sian politikon, ke dungitoj, kies "seksaj preferoj ne sukcese montras normalajn aliseksemajn valorojn, estas nekoheraj kun tradiciaj usonaj valoroj." Laboristoj kiel la maldungito kaj aliaj, kiel inecaj viraj kelneroj estas laŭleĝe maldungitaj per laborejaj politikoj pri "malobservo" de "normala" aliseksema kulturo.<ref name="OutatWork"/> Analizante la interligon inter aliseksema normismo kaj seksa dungada diskriminado, Mustafa Bilgehan Ozturk spuris la rezulton de patriarkecaj praktikoj kaj institucioj en diversaj kuntekstoj en [[Turkio]], plu montrante la specifajn historiaĵojn kaj lokajn formaciojn de potenco kaj scio, kiuj kreskigas la fizikajn, profesiajn, kaj psiko-emociajn agojn de antaŭjuĝo kontraŭ seksaj minoritatoj.<ref name="SexualOrientationDiscrimination">Ozturk, Mustafa Bilgehan. "Sexual Orientation Discrimination: Exploring the Experiences of Lesbian, Gay and Bisexual Employees in Turkey, Human Relations, aŭgusto 2011, 64(8), 1099-1118</ref> ==Samseksema normismo== La rilata termino ''samseksema normismo'' temas pri la asimilado de aliseksemanormismaj ideoj kaj konstruoj en GLATK-ajn kulturon kaj individuajn identojn. Ĝi povas temi ankaŭ pri la privilegio de samseksemaj koncernoj super tiuj de [[ambaŭseksemulo]]j/[[ĉiuseksemo|ĉiuseksemuloj]] kaj [[transgenrulo]]j. Laŭ Penny Griffin, prelegisto pri politiko kaj internaciaj rilatoj ĉe la Universitato de Novsudkimrio, samseksema normismo subtenas [[novliberalismo]]n anstataŭ kritiki [[monogamio]]n, prokreadon, kaj [[seksa duumismo|seksan duumismon]] kiel en si mem aliseksemismaj kaj [[Rasismo|rasismaj]]. [[Lisa Duggan]] asertas, ke samseksema normismo disigas GLATK-ajn komunumojn al hierarkioj de indeco kie la GLATK-uloj, kiuj plej proksime imitas aliseksemajn normojn pri seksa identeco, estas deklaritaj plej indaj por ricevi rajtojn. Ŝi ankaŭ diras, ke GLATK-ajn individuojn ĉe la subo de ĉi tiu hierarkio (tio estas, ambaŭseksemaj/ĉiuseksemaj personoj, transgenruloj, anoj de [[tria sekso|triaj seksoj]], [[intersekseco|interseksuloj]]) oni vidas kiel malhelpon por la rajtoj de tiu ĉi klaso de samseksemanormismaj individuoj. Ekzemple, unu empiria studo trovis ke en [[Nederlando]], transgenruloj kaj aliaj sekse nekonformaj GLATK-uloj estas subenrigardataj inter siaj komunumoj pro "nenorma" konduto. Tiuj, kiuj asimilas, ofte nevidebliĝas en la socio kaj spertas konstantan timon kaj honton pri la nekonformuloj inter siaj komunumoj.<ref>{{citaĵo el gazeto | familia nomo = Robinson | persona nomo = Brandon Andrew | jaro = 2012 | titolo = Is This What Equality Looks Like?: How Assimilation Marginalizes the Dutch LGBT Community | url = | gazeto = Sexuality Research & Social Policy | volumo = 9 | numero = 4| paĝoj = 327–336 | doi = 10.1007/s13178-012-0084-3 }}</ref> ==Vidu ankaŭ== * [[Ambaŭseksema viŝado]] * [[Deviga aliseksemo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Fonto == {{Tradukita|lingvo = en |artikolo = Heteronormativity |revizio = 568309875}} [[Kategorio:Aliseksemo]] [[Kategorio:Ismoj]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Homofobio]] [[Kategorio:Sociologio]] kwjxn6vjru6cqjw99wylm4s3wi2kh5j 0 451373 9478781 9285591 2026-09-20T07:29:58Z Tirolischleioans 254019 9478781 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Friedrich David Gilly''' (naskiĝinta la [[16-an de februaro]] [[1772]] en [[Dąbie (Szczecin)|Altdamm]] apud [[Szczecin|Stettin]], mortinta la [[3-an de aŭgusto]] [[1800]] en [[Karlovy Vary|Karlsbad]]) estis germana arkitekto. La filo de la arkitekto [[David Gilly]] estis adepto de [[Carl Gotthard Langhans]] kaj [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]]. Li mem instruis [[Karl Friedrich Schinkel]]. Multo da liaj planoj neniam estis realitigitaj. == Verkoj == === Nur planite (elekto) === [[Dosiero:Gilly Denkmal.jpg|eta|250px|Monumento por Frederiko la granda.]] * Berlin: ''Denkmal Friedrichs des Großen''. 1796. * Berlin: ''Schauspielhaus am Gendarmenmarkt''. 1799. * Berlin: ''Hundebrücke''. 1800. * Berlin: ''Börse''. * Potsdam: ''Nikolaikirche''. 1796. * ''Entwurf zu einem Eisenhüttenwerk''. 1797. * ''Entwurf zu einer Basilica nach Philibert de l’Orme''. 1797. * ''Entwurf zu einem Landhaus im englischen Geschmack''. 1798. * ''Entwurf zu einem Stadttor''. 1799. * ''Entwurf zu einem Badehaus''. 1800. === Realigite === [[Dosiero:Meierei (Gilly).jpg|eta|250px|Bieno en la parko de [[Kastelo Bellevue]] en Berlino.]] * Berlin: ''Haus Jägerstraße 14''. Skizo 1792. * Berlin: ''Haus Behrenstraße 68 (Palais Lottum)''. Sen dato. * Berlin: ''Villa Mölter am Tiergarten''. Skizo 1799. * Berlin: ''Meierei im Park des Schlosses Bellevue''. Skizo 1799. * Berlin: ''Haus Breite Straße 30''. Sen dato. * Berlin, Neue Münze: ''Fries am Brüstungsband des ersten Geschosses''. Skizo 1798. * [[Kenigsbergo]]: ''Theater''. Skizo 1799. * [[Brzeg Dolny]]: ''Mausoleum der Familie von Hoym''. Inaŭgurita 1802. * Paretz: ''Rohrhaus über der Eisgrube''. Skizo 1797. * Schwedt a. O., markgräfliches Schloß: ''5 Zimmer im ersten Geschoss des linken Flügels''. Meblita 1795. === Skribitaĵoj === * ''Beschreibung des Landhauses Bagatelle bey Paris''. Berlin 1799. * ''Beschreibung des Landsitzes Rincy unweit Paris''. Berlin 1799. * ''Einige Gedanken über die Nothwendigkeit, die verschiedenen Theile der Baukunst, in wissenschaftlicher und praktischer Hinsicht, möglichst zu vereinigen''. Berlin 1799. * ''Einige ausgehobene Bemerkungen aus dem Reise-Journal des verstorbenen Ober-Hoff-Bauinspekteurs Gilly''. Berlin 1801. == Literaturo == * Rolf Bothe: ''Friedrich Gilly, 1772–1800 und die Privatgesellschaft junger Architekten.'' Arenhövel, Berlin 1984, ISBN 3-299-21208-7. * Friedrich Gilly, Friedrich Frick: ''Schloss Marienburg in Preussen. In Lieferungen erschienen 1799–1803.'' Das Ansichtenwerk neu herausgegeben von Wilhelm Salewski. Galtgarben Verlag, Düsseldorf 1965. * Otto Holtze: ''Friedrich Gilly.'' En: ''Pommersche Lebensbilder.'' Volumo 3: ''Pommern des 18., 19. und 20. Jahrhunderts.'' Saunier, Stettin 1939, p. 204–215. * Konrad Levezow: ''Denkschrift auf Friedrich Gilly, königlichen Architecten und Professor der Academie der Baukunst zu Berlin.'' Verlag der Realschulbuchhandlung, Berlin 1801. * Arthur Moeller van den Bruck: ''Gilly.'' En: Arthur Moeller van den Bruck: ''Der preussische Stil.'' Piper, München 1916, p. 109–129. * Fritz Neumeyer (eld.): ''Friedrich Gilly. Essays zur Architektur, 1796–1799.'' = ''Gilly, Essays.'' Ernst & Sohn, Berlin 1997, ISBN 3-433-02652-1. * Heinz Ohff: ''Karl Friedrich Schinkel.'' Jaron-Verlag, Berlin 2003, ISBN 3-89773-122-3. * Alste Oncken: ''Friedrich Gilly. 1772–1800'' (= ''Forschungen zur deutschen Kunstgeschichte.'' Vol. 5, = ''Jahresgabe des Deutschen Vereins für Kunstwissenschaft.'' 1935). Deutscher Vereins für Kunstwissenschaft; nova eldono: Berlin 1981, ISBN 3-7861-1315-7). * Hella Reelfs: ''Friedrich und David Gilly in neuer Sicht.'' En: ''Kunstgeschichtliche Gesellschaft zu Berlin. Sitzungsberichte.'' NF Bd. 28/29, 1979/1981, {{ZDB|204492-4}}, S. 18–23. * Alfred Rietdorf: ''Gilly. Wiedergeburt der Architektur.'' von Hugo, Berlin 1940. * Hermann Schmitz: ''Die Baumeister David und Friedrich Gilly in ihren Beziehungen zu Pommern.'' En: ''Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertümer.'' Jg. 23, 1909, p. 81–87 kaj p. 108–111. * Hermann Schmitz: ''Friedrich Gilly.'' En: ''Kunst und Künstler.'' Vol. 7, 1909, p. 201–206, [http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/kk1909/0219 Surrete]. * Gerd-Helge Vogel (eld.): ''Friedrich Gilly 1772–1800. Innovation und Tradition klassizistischer Architektur in Europa''. Geidberg-Verlag, Güstrow 2002, ISBN 3-934776-12-4. * Eduard Wätjen: ''Friedrich Gillys Entwurf für ein Denkmal König Friedrichs&nbsp;II. von Preußen.'' En: ''Münchner Jahrbuch der bildenden Kunst.'' Vol. 51, 2000,p. 199–228. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gilly, Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] s38t2d5xx3ltcoykkrg7pm7lm0m19y2 0 452668 9478856 8951422 2026-09-20T08:56:45Z Sj1mor 12103 9478856 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arkeologia situo |priskribo de dosiero= |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo=Konsekro |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=TR | tipo1 = reliefo |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |zomo=10 }} '''Göbekli Tepe''' estas [[arkeologiejo]] en la sudorienta parto de la nuna [[Turkio]], kie oni elkonstruis la konate plej malnovajn rondajn preĝejojn de la homaro. Laŭ karbonizotopa datado de la arkeologoj, la konstruaĵo aĝas 12.000 jarojn. Ĝin konstruis ĉasista komunumo, setinta en fino de la [[Vurma Glaciepoko]]. Laŭ tio oni konstatis, ke tiu socio, organiziĝinta laŭ sakralaj, socialaj rilatoj, antaŭis la agrokultivadan socion. Dum paso de la tempo, ankaŭ tiu ĉi komunumo ekis la agrokultivadon kaj bredadon de dombestoj. == Priskribo de la arkeologiejo, malkovro == La plej granda urbo de la ĉirkaŭo [[Şanlıurfa]] estas praa komunumo. Norde de la urbo etendiĝas la sudaj montoj de la montoĉeno tra tuta suda Turkio, kiuj enhavas la fontoareon de la gravaj riveroj [[Tigriso]] kaj [[Eŭfrato]] kaj kies unu molarkan parton nomas la lokanoj '''Göbekli Tepe''' („Ŝvelventra monto”). Göbekli Tepe situas 12 km oriente-nordoriente de Şanlıurfa. La arkeologoj de la Ĉikaga Universitato jam vizitis la lokon en la 1960-aj jaroj, sed ne taksis grava la ĉirkaŭon kaj Göbekli Tepe: laŭ ilia supozo, tie estis militista gardejo dum la bizanca epoko. Laŭ ili, la loke trovitaj rompitaj kalkŝtonaj blokoj estis rompaĵoj el tomboŝtonoj. '''[[Klaus Schmidt]]''', kunlaboranto de la Germana Arkeologia Instituto (germana mallongigo DAI) vizitis en aŭtuno de 1994 la sudorientan parton de Turkio, serĉante arkeologiejojn por elfosado. Li legis la priskribon de la ĉikagaj arkeologoj kaj decidis mem spekti je Göbekli Tepe. Atinginte la montopinton, baldaŭ li ekvidis amason da splitaĵoj de tajlitaj ŝtoniloj. Tuj evidentiĝis por li, ke antaŭ jarmiloj multaj homoj agadis en tiu areo kaj la kalkŝtonaj blokoj ne estas el la bizanca epoko sed memoraĵoj el pli frua epoko. Schmidt kaj kunlaborantoj de la Germana Arkeologia Instituto eklaboris en 1995 per apogo de la urba muzeo de Şanlıurfa por malkovri Göbekli Tepe. Ili tuj trovis jam kelkcentimetrojn sub la surfaco detale ellaboritajn ŝtonojn, ŝtoncirklon formitan el starantaj kolonoj. Schmidt kaj liaj kolegoj – kun helpo de jare alvenantaj junaj germanaj kaj turkaj arkeologoj, lokaj laboristoj – elfosis ankaŭ restaĵojn de dua ŝtoncirklo, poste la tria kaj pli poste pliajn. (Laŭ geomagnetaj esploroj el 2003, minimume 20 ŝtoncirkloj kaŝiĝas en la tero.) La ŝtonkolonoj estas gigantaj, la plej grandaj longas 5,5m kaj pezas 15 tunojn. La reliefoj sur ili montras bestojn, sed ĉiam en alia stilo: kelkaj estas detalaj, aliaj nur skizaj. Ilia signifo estas simbola. == La elfosado kaj la arkeologiaĵoj == [[Dosiero:Göbekli2012-1.jpg|450px|jobbra|eta|250px|Ŝtonkolono kun bestoj]] Oni trovis tajlitajn ŝtonilojn, novŝton-epokajn tranĉilojn, haktranĉilojn, ĵetarmilojn. La konstrumaterialo estis tir-portata el la najbaraj valoj. La ŝtoncirkloj de Göbekli Tepe estas simplaj: ilin formas grandaj kolonoj aŭ '''T'''-formaj kalkŝtonaj blokoj. La ŝtonpilieroj estas okulfrape plataj, ilia diko estas kvin-ono kompare al ties larĝo. Ili etendiĝis krurodistance unu de la alia kun inter ili malalta ŝtonmuro. En mezo de ĉiu cirklo (ringo) staras du relative pli altaj kolonoj en malprofunda elfosaĵo. Laŭ la arkeologo Schmidt, la T-formaj kolonoj estis stiligitaj homoj. Ili havas skulptitajn brakojn, iliaj manoj etendiĝas al ventro kovrita per [[zontuko]]. Ĉiu stiligita homo rigardas al la mezo, kie eble okazis komunuma, ''rita'' kunsido aŭ dancado. De tempo al tempo (post kelkdeko da jaroj) oni enterigis ĉiun cirklon kaj konstruis pli novan, pli malgrandan. Tio okazis dum jarcentoj, la cirkloj estis pli kaj pli malgrandaj, kun ne tiom detalaj stiligoj. Ĉ. 8200 a.K., oni forlasis la lokon. == Mankantaj signoj de konstanta loĝado == Oni ne trovis spurojn de loĝata komunumo en Göbekli Tepe, kvankam por skulpti, transporti la kolonojn oni bezonis multajn homojn. La plej proksima rojo (trinkakvo) troviĝas je 5 km, oni ne trovis murojn de loĝejoj, signojn de fajrejo, sed trovis ostojn de diversaj konsumitaj bestoj. Ĉio aludas je tio, ke Göbekli Tepe funkciis nur kiel kultejo, ritejo. == Literaturo == {{Projektoj}} * [[Klaus Schmidt]]: ''Sie bauten die ersten Tempel. Das rätselhafte Heiligtum der Steinzeitjäger.'' - München 2006. - ISBN 3-406-53500-3 * Klaus Schmidt: ''Göbekli Tepe, Southeastern Turkey. A preliminary Report on the 1995–1999'' * Peters, J., Schmidt, K. (2004): ''Animals in the symbolic world of Pre-Pottery Neolithic Göbekli Tepe, south-eastern Turkey: a preliminary assessment.'' Anthropozoologica 39/1, 179–218. old. [[Dosiero:Göbekli Tepe.jpg|774x774px|eta|Elfosejo de Göbekli Tepe.]]{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prahistorio]] [[Kategorio:9-a jarmilo a.K.]] [[Kategorio:10-a jarmilo a.K.]] ecen9wkg5nxd6vlu75h4rftowmtqp1v 0 453816 9478899 8854455 2026-09-20T09:07:55Z Sj1mor 12103 9478899 wikitext text/x-wiki '''Ubigeo''' estas oficialaj [[siglo]]j por '''Código de Ubicación Geográfica''' (kodo de geografia lokigo),<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://iinei.inei.gob.pe/iinei/siscodes/UbigeoMarco.htm |titolo=Codigos de Ubicacion Geografica - UBIGEO |alirdato=2013-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130407050101/http://iinei.inei.gob.pe/iinei/siscodes/UbigeoMarco.htm |arkivdato=2013-04-07 }}</ref> uzataj de la ŝtata instituto pri Statistiko por kodigi la teritoriajn [[Departementoj de Peruo|unuojn]] de [[Peruo]]. == Kodoj == {| align="center" style="white-space:nowrap;" ! <code>01</code> | [[Departemento Amazonio (Peruo)|Amazonio]] | rowspan=25 |<div style="position: relative; font-size: x-small;">[[Dosiero:Perú · (departamentos).png|400ra|]] {{Marko sur bildo|x=0.35|y=0.52|skalo=300|teksto=[[Departemento Amazonio (Peruo)|01]]}} {{Marko sur bildo|x=0.38|y=0.95|skalo=300|teksto=[[Departemento Ankaŝo|02]]}} {{Marko sur bildo|x=0.87|y=1.42|skalo=300|teksto=[[Departemento Apurimako|03]]}} {{Marko sur bildo|x=0.93|y=1.62|skalo=300|teksto=[[Departemento Arekipa|04]]}} {{Marko sur bildo|x=0.74|y=1.42|skalo=300|teksto=[[Departemento Ajakuĉo|05]]}} {{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.68|skalo=300|teksto=[[Departemento Kaĥamarkio|06]]}} {{Marko sur bildo|x=0.45|y=1.23|skalo=300|teksto=[[Provinco Callao|07]]}} {{Marko sur bildo|x=0.96|y=1.34|skalo=300|teksto=[[Departemento Kusko|08]]}} {{Marko sur bildo|x=0.65|y=1.31|skalo=300|teksto=[[Departemento Huankavelika|09]]}} {{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.96|skalo=300|teksto=[[Departemento Huánuco|10]]}} {{Marko sur bildo|x=0.60|y=1.45|skalo=300|teksto=[[Departemento Ika|11]]}} {{Marko sur bildo|x=0.67|y=1.16|skalo=300|teksto=[[Regiono Junino|12]]}} {{Marko sur bildo|x=0.31|y=0.80|skalo=300|teksto=[[Departemento La Libertad|13]]}} {{Marko sur bildo|x=0.16|y=0.64|skalo=300|teksto=[[Departemento Lambayeque|14]]}} {{Marko sur bildo|x=0.52|y=1.22|skalo=300|teksto=[[Departemento Lima|15]]}} {{Marko sur bildo|x=0.72|y=0.40|skalo=300|teksto=[[Departemento de Loreto|16]]}} {{Marko sur bildo|x=1.12|y=1.22|skalo=300|teksto=[[Departemento Madre de Dios|17]]}} {{Marko sur bildo|x=1.07|y=1.70|skalo=300|teksto=[[Departemento Moquegua|18]]}} {{Marko sur bildo|x=0.62|y=1.06|skalo=300|teksto=[[Departemento Pasco|19]]}} {{Marko sur bildo|x=0.12|y=0.50|skalo=300|teksto=[[Departemento Piura|20]]}} {{Marko sur bildo|x=1.16|y=1.50|skalo=300|teksto=[[Departemento de Puno (Peruo)|21]]}} {{Marko sur bildo|x=0.48|y=0.71|skalo=300|teksto=[[Departemento San Martín|22]]}} {{Marko sur bildo|x=1.13|y=1.78|skalo=300|teksto=[[Departemento Tacna|23]]}} {{Marko sur bildo|x=0.09|y=0.38|skalo=300|teksto=[[Departemento Tumbes|24]]}} {{Marko sur bildo|x=0.81|y=0.98|skalo=300|teksto=[[Departemento Ucayali|25]]}}</div> |- ! <code>02</code> | [[Departemento Áncash|Áncash]] |- ! <code>03</code> | [[Departemento Apurímac|Apurímac]] |- ! <code>04</code> | [[Departemento Arequipa|Arequipa]] |- ! <code>05</code> | [[Departemento Ayacucho|Ayacucho]] |- ! <code>06</code> | [[Departemento de Cajamarca|Cajamarca]] |- ! <code>07</code> | [[Provinco Callao|Callao]] (Kajao) |- ! <code>08</code> | [[Departemento Cusco|Cusco]] |- ! <code>09</code> | [[Departemento Huancavelica|Huancavelica]] |- ! <code>10</code> | [[Departemento Huánuco|Huánuco]] |- ! <code>11</code> | [[Departamento Ica|Ica]] |- ! <code>12</code> | [[Departemento de Junín|Junín]] |- ! <code>13</code> | [[Departemento La Libertad|La Libertad]] |- ! <code>14</code> | [[Departemento de Lambayeque|Lambayeque]] |- ! <code>15</code> | [[Departemento Lima|Lima]] |- ! <code>16</code> | [[Departemento de Loreto|Loreto]] |- ! <code>17</code> | [[Departemento Madre de Dios|Madre de Dios]] |- ! <code>18</code> | [[Departemento Moquegua|Moquegua]] |- ! <code>19</code> | [[Departemento Pasco|Pasco]] |- ! <code>20</code> | [[Departemento Piura|Piura]] |- ! <code>21</code> | [[Departemento de Puno|Punio]] |- ! <code>22</code> | [[Departemento San Martín|San Martín]] |- ! <code>23</code> | [[Departemento Tacna|Tacna]] |- ! <code>24</code> | [[Departemento de Tumbes|Tumbes]] |- ! <code>25</code> | [[Departemento Ucayali|Ucayali]] |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Departementoj de Peruo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.descentralizacion.org.pe/n-regiones-x.shtml Atlaso de Peruo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120116035212/http://www.descentralizacion.org.pe/n-regiones-x.shtml |date=2012-01-16 }} {{ĝermo|Peruo}} [[Kategorio:Geografio de Peruo]] rzp5q696umj6oycwesyo85cdtrqdg18 0 455607 9478776 8208019 2026-09-20T07:26:23Z InternetArchiveBot 180276 Add 1 book for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9478776 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gladwyn Kingsley Noble''' ([[20an de septembro]] [[1894]] – [[9an de decembro]] [[1940]]) estis [[Usono|usona]] [[zoologo]] kiu estis ĉefa zorganto de la Departemento de Herpetologio kaj de la Departemento de Eksperimenta Biologio ĉe la [[Usona Muzeo de Natura Historio]]. Noble gradiĝis el [[Harvard Universitato]] en 1917 kaj 1918, respektive, kaj kiel ''Ph.D.'' el [[Kolumbia Universitato]] en 1922. Li aliĝis al la herpetologia departemento en 1922 kiel helpa reserĉisto kaj helpa zorganto en 1917 kaj iĝis estro de la departemento en 1924. Li poste formis la departementon de Eksperimenta Biologio en 1928, kaj iĝis estro de ambaŭ departementoj ĝis sia morto en 1940 pro Ludviga angino.<ref name=herpetologica>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Gladwyn Kingsley Noble (1894-1940): A Herpetological Biography|alirdato=4a Aprilo 2013|familia nomo=Necker, W.L.|jaro=1940|gazeto=Herpetologica|volumo=2|numero=2}}</ref><ref name=amnh>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.amnh.org/our-research/vertebrate-zoology/herpetology/more-about-the-department|titolo=More About the Department|alirdato=4a Aprilo 2013|eldoninto=American Museum of Natural History}}</ref><ref name=science>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Gladwyn Kingsley Noble: (September 20, 1894--December 9, 1940)|url=https://archive.org/details/sim_science_1941-01-03_93_2401/page/10|alirdato=4a Aprilo 2013|familia nomo=Gregory|persona nomo=William K.|dato=1941-01-03|gazeto=Science|volumo=93|numero=2401|paĝoj=10–11}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Noble, Gladwyn Kingsley}} [[Kategorio:Usonaj herpetologoj]] [[Kategorio:Usonaj zoologoj]] e7cbx3h51ykm834u1q8dc8oy6zgy7xr 0 456343 9478847 9439516 2026-09-20T08:55:43Z Sj1mor 12103 9478847 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {| style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- |colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |TEOLOGOJ BIBLIISTAJ |- |colspan="2" align="center"|''[[Kurt Aland]]'' |- |[[Dosiero:Kurt Aland.jpg|eta|Kurt Aland (1990)|eta| Kurt ALAND.]] |- |nomo = '''Kurt''' |- |kromnomo = '''Aland''' |- |naskiĝoloko = '''[[Berlino]]''' |- |naskiĝodato = '''28-a de marto [[1915]]''' |- |mortodato = '''13-a de aprilo [[1994]]''' |- |aktiveco1 = '''teologo''' |- |aktiveco2 = '''docento pri [[Nova Testamento]]''' |- |aktiveco3 = '''precipa kunlaboranto en la eldono Nestle-Aland de la ''[[Novum Testamentum Graece]]'' (Nova Testamento Greka''' |- | nacio = {{DE}} |} <small>Artikolo inspirinta [https://es.wikipedia.org/wiki/Kurt_Aland]</small> '''Kurt Aland''' (Berlino-Steglitz 28-a de marto 1915 – Münster, 13-a de aprilo 1994) estis germana teologo, dokento pri la [[Nova Testamento]] kaj pri [[Historio de Kristanismo|Historio de la Eklezio]]. Laŭlonge de multaj Jaroj direktoris ĉe la Instituto pri la kritika esploro de la Nova Testamento. <ref>Institut für neutestamentliche Textforschung</ref> Li estis la precipa zorganto de la eldono Nestle-Aland de la Novum Testamentum Graece (Nova Testamento greka). == Vivo == Ekde [[1933]] li studis [[Teologio]]n ĉe [[Friedrich Wilhelms Universität]] de [[Berlino]]. Dum tiu periodo li kunlaboras kun la revuo de la [[Konfesanta Eklezio]]. ''Junge Kirche'' (Juna Eklezio). En ideologia broŝureto, ''Wer fälscht?'' (Kiu estas mensoganta?), skribita kontraŭ [[Mathilde Ludendorff]], konfirmas la pozicion de la Konfesanta Eklezio, tute adherante al la idealoj de tiu kristana Eklezio. En [[1939]] studas sub la gvido de [[Hans Lietzmann]]. En [[1940]] li estis liberigita el deviga tasko de la milita servo, kaj en [[1941]], post la morto de Lietzmann, li estis taskita pri la redakto de la teologia revuo. Li diplomiĝis [[1941]], kaj en [[1944]] estis ordinita reganto de la luterana paroĥo de Berlino-Steglitz. Post la [[Dua mondmilito]], Aland elektiĝis dokento ĉe la teologia fakultato de la Universitato Humboldt de Berlino. En [[1947]] estis nomumita etata profesoro ĉe [[Halle]] (Saale). Li estis persekutita pro opono al la [[Marksismo|marksista]] registaro de la [[Orienta Germanio]]. En [[1953]] li estis akuzita pri [[kontrabando]] de horloĝoj kun [[Okcidenta Berlino]] kaj enprizonigita tri monatojn. Li publike sin elmetis kontraŭ la diversaj formoj de subpremo fare de la ŝtato kontraŭ la Eklezioj, postulante de la registaro [[parollibereco]]n kaj [[Religia libereco|religian liberecon]]. En julio [[1958]], Kurt perdis la laborpostenon ĉe la universitato, tamen li sukcesas forfuĝi al [[Okcidenta Berlino]] (septembron [[1958]]). En [[1959]] li estis ŝarĝita profesori ĉe la [[Universitato de Münster]], en la [[Okcidenta Germanio]]. Ĉi tie li fondis la Instituon por la teksta esploro de la Nova Testamento, ("Institut für neutestamentliche Textforschung"), de li direktotan ĝis [[1983]]. Aland edziĝis dufojojn, la unua kun Ingeborg Aland, kun kiu enmondigis tri gefiliojn; ĉe la fino de la jaroj [[sepdek|sepdekaj]] li edzinigis Barbaran Aland. Li mortis en Münster, en Germanio, la 13-an de aprilo de [[1994]]. == Scienca agado kaj verkaro == [[Dosiero:Kurt Aland Audienz bei Papst Paul VI..jpg|eta|Kurt Aland vizitas Papon Paŭlon la 6-an, [[1970]].]] En epoko de kreskanta specialiĝo, ankaŭ en la studo de la historio kaj teologio, Kurt Aland povas esti konsiderita kiel unu de la lastaj reprezentantoj de tiuj dokentoj kiuj sukcesis efikmaniere labori en ambaŭ [[disciplino]]j..<ref>Karl-Alfred Odin: ''Entdecker und Wissenschaftorganisator von hohen Gnaden'', ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', 28. März 1985</ref> Indas mencii lian laboron en la kampo de la esploro pri la [[Nova Testamento]], efektivigita kune kun la edzino Barbara ĉe la Instituto de li kreita.<ref>Das neue Testament neu geschrieben'', Frankfurter Allgemeine Zeitung, 16. April 1994</ref> Li estas aŭtoro de multege da publikigaĵoj. Lia precipa verko koncernis la senlacan kaj aventuran serĉon pri antikvaj [[manuskripto]]j elnestigitaj en iuj [[monaĥejo]]j de [[Rusio]] kaj de [[Grekio]]. Li malkovris nombrajn manuskriptojn de la Nova Testamento, pri kies valutado ankoraŭ oni diskutas.<ref> Fama estas la eldono de [[1979]], tute renovigita, de la ''Novum Testamentum'' (Nova Testamento) [[greka lingvo|greka]].</ref> Li ankaŭ membriĝis en la [[Hermann-Kunst-Stiftung]], fondita en [[1964]] de [[Hermann Kunst]], bona amiko de K. Aland. Multaj famaj personecoj de la politiko, de la ekonomio, kaj de la socio partoprenis en tiu fondaĵo kunlaboranta en la teksta esploro de la Nova Testamento. Rimarkindaj estas ĝiaj verkoj pri la historio de la Eklezio. Laŭ kritikistoj, Kurt Aland mem montris esti grava [[Ekumenismo|ekumenisto]], kapabla allasi signifan signon en la germana [[protestantismo]]. == Rekonoj == Kurt Aland estis honorista per [[Honora doktoreco|laurea honoris causa]]: * 1950: "Doktoro (HC)", ĉe la Universitato de Göttingen (Germani) * 1957: "Doktoro pri la Dieco", ĉe la Universitato de St. Andrews (Skotlando) * 1971: "Doktoro pri Literaturo", al Wartburg College (Iowa) Li estis honorita per jenaj premioj: * 1963: La "Cruco de Athos" iniciate de Patriarkio de Aleksandrio<ref>"Text, Wort, Glaube" [http://books.google.de/books?id=uEJ3l-KWqGoC&pg=PA13&dq=%22Kurt+Aland%22+1976+Bundesverdienstkreuz+-wikipedia+-wikimedia&cd=1#v=onepage&q=&f=false ''Text, Wort, Glaube''], S. 13.</ref> * 1975: "Medalo de Burkitt" pro la bibliaj studoj. flanke de la Brita Akademio<ref>"Text, Wort, Glaube". </ref> * 1976: [[Federacia Meritkruco (Germanio) |Federacia Meritkruco de Germanio]] <ref>Großes Verdienstkreuz "Text, Wort, Glaube".</ref> * 1983: [[Federacia Meritkruco (Germanio) |Meritranda Kruco kun plato]] (Großes Verdienstkreuz mit Stern)<ref>''Geschichte in Wissenschaft und Unterricht.'' Band 34, S. 740.</ref> * 1985: "Luther Medalo" iniciate de la [[Universitato "Martin Lutero" de Halle-Wittenberg]]<ref>''Westfälische Nachrichten'', 26.10.1985</ref> * 1985: "Canstein Medalo" de [[Deutsche Bibelgesellschaft|Deutschen Bibelgesellschaft]]<ref>''FAZ'', 1.11.1985</ref> * 1994: "Sankta Paŭlo"<ref>''Kleine Meldungen'', Frankfurter Allgemeine Zeitung, 11. Dezember 1993</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lhsmidatlantic.com/?page_id=16 |titolo=''Homepage of The Lutheran Historical Society of the Mid-Atlantic'' |alirdato=2014-02-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140228220855/http://lhsmidatlantic.com/?page_id=16 |arkivdato=2014-02-28 }}</ref> Kurt Aland estis membro de diversaj akademioj: * ekde 1955: Akademio de la Sciencoj de Germanio) * ekde 1969: [[Brita Akademio]] * ekde 1975: Akademio de la Sciencoj de Göttingen) * ekde 1976: Royal Academy of Arts and Science Nederlando == Referencoj == {{Referencoj}} == Verkoj == * ''Spener-Studien'', 1943, (Arbeiten zur Geschichte des Pietismus I. Arbeiten zur Kirchengeschichte vol. 28); * ''Kirchengeschichtliche Entwürfe: Alte Kirche - Reformation und Luthertum - Pietismus und Erweckungsbewegung'', 1960. * ''Die Säuglingstaufe im Neuen Testament und in der alten Kirche. Eine Antwort an Joachim Jeremias'', (TEH; N.F. 86), 1961; ''Über den Glaubenswechsel in der Geschichte des Christentums'', 1961; * ''Bibel und Bibeltexte bei August Hermann Francke und Johann Albrecht Bengel''. In: Pietismus und Bibel, (=AGP; '''9'''), 1970, 89-147; * ''Taufe und Kindertaufe. 40 Sätze zur Aussage des Neuen Testaments und dem historischen Befund, zur modernen Debatte darüber und den Folgerungen daraus für die kirchliche Praxis - zugleich eine Auseinandersetzung mit Karl Barths Lehre von der Taufe'', 1971; * ''Neutestamentliche Entwürfe'', (Theol. Bücherei, NT; 63), 1979; * ''Der Text des Neuen Testaments. Einführung in die wissenschaftlichen Ausgaben sowie in Theorie und Praxis der modernen Textkritik'' (with [[Barbara Aland]]), 1982, 1989; * ''The Text of the New Testament. An introduction to the critical editions and to the theory and practice of modern textual criticism'' with Barbara Aland ; translated by Erroll F.Rhodes, Grand Rapids, Mich. : W. B. Eerdmans Leiden: E. J. Brill, 1987; * ''Die Grundurkunde des Glaubens. Ein Bericht über 40 Jahre Arbeit an ihrem Text''. Em: Bericht der Hermann Kunst- Stiftung zur Förderung der Neutestamentlichen Textforschung für die Jahre 1982 bis 1984, 1985, 9-75; * ''Das Neue Testament - zuverlässig überliefert. Die Geschichte des neutestamentlichen Textes und die Ergebnisse der modernen Textforschung'', (Wissenswertes zur Bibel; 4), 1986; * ''Text und Textwert der griechischen Handschriften des Neuen Testaments'', vol. I-III (=Arbeiten zur neutestamentlichen Textforschung), 1987 ff.; == Aliaj projektoj == Komuna gastas informojn kaj bildojn pri Kut Aland: [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Kurt_Aland] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aland, Kurt}} [[Kategorio:Bibliaj kritikistoj]] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Bibliaj manuskriptoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] l6rnhn68l862uzjy47at0ssonvyi6j5 9478850 9478847 2026-09-20T08:55:53Z Sj1mor 12103 9478850 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {| style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- |colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |TEOLOGOJ BIBLIISTAJ |- |colspan="2" align="center"|''[[Kurt Aland]]'' |- |[[Dosiero:Kurt Aland.jpg|eta|Kurt Aland (1990)|eta| Kurt ALAND.]] |- |nomo = '''Kurt''' |- |kromnomo = '''Aland''' |- |naskiĝoloko = '''[[Berlino]]''' |- |naskiĝodato = '''28-a de marto [[1915]]''' |- |mortodato = '''13-a de aprilo [[1994]]''' |- |aktiveco1 = '''teologo''' |- |aktiveco2 = '''docento pri [[Nova Testamento]]''' |- |aktiveco3 = '''precipa kunlaboranto en la eldono Nestle-Aland de la ''[[Novum Testamentum Graece]]'' (Nova Testamento Greka''' |- | nacio = {{DE}} |} <small>Artikolo inspirinta [https://es.wikipedia.org/wiki/Kurt_Aland]</small> '''Kurt Aland''' (Berlino-Steglitz 28-a de marto 1915 – Münster, 13-a de aprilo 1994) estis germana teologo, dokento pri la [[Nova Testamento]] kaj pri [[Historio de Kristanismo|Historio de la Eklezio]]. Laŭlonge de multaj Jaroj direktoris ĉe la Instituto pri la kritika esploro de la Nova Testamento. <ref>Institut für neutestamentliche Textforschung</ref> Li estis la precipa zorganto de la eldono Nestle-Aland de la Novum Testamentum Graece (Nova Testamento greka). == Vivo == Ekde [[1933]] li studis [[Teologio]]n ĉe [[Friedrich Wilhelms Universität]] de [[Berlino]]. Dum tiu periodo li kunlaboras kun la revuo de la [[Konfesanta Eklezio]]. ''Junge Kirche'' (Juna Eklezio). En ideologia broŝureto, ''Wer fälscht?'' (Kiu estas mensoganta?), skribita kontraŭ [[Mathilde Ludendorff]], konfirmas la pozicion de la Konfesanta Eklezio, tute adherante al la idealoj de tiu kristana Eklezio. En [[1939]] studas sub la gvido de [[Hans Lietzmann]]. En [[1940]] li estis liberigita el deviga tasko de la milita servo, kaj en [[1941]], post la morto de Lietzmann, li estis taskita pri la redakto de la teologia revuo. Li diplomiĝis [[1941]], kaj en [[1944]] estis ordinita reganto de la luterana paroĥo de Berlino-Steglitz. Post la [[Dua mondmilito]], Aland elektiĝis dokento ĉe la teologia fakultato de la Universitato Humboldt de Berlino. En [[1947]] estis nomumita etata profesoro ĉe [[Halle]] (Saale). Li estis persekutita pro opono al la [[Marksismo|marksista]] registaro de la [[Orienta Germanio]]. En [[1953]] li estis akuzita pri [[kontrabando]] de horloĝoj kun [[Okcidenta Berlino]] kaj enprizonigita tri monatojn. Li publike sin elmetis kontraŭ la diversaj formoj de subpremo fare de la ŝtato kontraŭ la Eklezioj, postulante de la registaro [[parollibereco]]n kaj [[Religia libereco|religian liberecon]]. En julio [[1958]], Kurt perdis la laborpostenon ĉe la universitato, tamen li sukcesas forfuĝi al [[Okcidenta Berlino]] (septembron [[1958]]). En [[1959]] li estis ŝarĝita profesori ĉe la [[Universitato de Münster]], en la [[Okcidenta Germanio]]. Ĉi tie li fondis la Instituton por la teksta esploro de la Nova Testamento, ("Institut für neutestamentliche Textforschung"), de li direktotan ĝis [[1983]]. Aland edziĝis dufojojn, la unua kun Ingeborg Aland, kun kiu enmondigis tri gefiliojn; ĉe la fino de la jaroj [[sepdek|sepdekaj]] li edzinigis Barbaran Aland. Li mortis en Münster, en Germanio, la 13-an de aprilo de [[1994]]. == Scienca agado kaj verkaro == [[Dosiero:Kurt Aland Audienz bei Papst Paul VI..jpg|eta|Kurt Aland vizitas Papon Paŭlon la 6-an, [[1970]].]] En epoko de kreskanta specialiĝo, ankaŭ en la studo de la historio kaj teologio, Kurt Aland povas esti konsiderita kiel unu de la lastaj reprezentantoj de tiuj dokentoj kiuj sukcesis efikmaniere labori en ambaŭ [[disciplino]]j..<ref>Karl-Alfred Odin: ''Entdecker und Wissenschaftorganisator von hohen Gnaden'', ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', 28. März 1985</ref> Indas mencii lian laboron en la kampo de la esploro pri la [[Nova Testamento]], efektivigita kune kun la edzino Barbara ĉe la Instituto de li kreita.<ref>Das neue Testament neu geschrieben'', Frankfurter Allgemeine Zeitung, 16. April 1994</ref> Li estas aŭtoro de multege da publikigaĵoj. Lia precipa verko koncernis la senlacan kaj aventuran serĉon pri antikvaj [[manuskripto]]j elnestigitaj en iuj [[monaĥejo]]j de [[Rusio]] kaj de [[Grekio]]. Li malkovris nombrajn manuskriptojn de la Nova Testamento, pri kies valutado ankoraŭ oni diskutas.<ref> Fama estas la eldono de [[1979]], tute renovigita, de la ''Novum Testamentum'' (Nova Testamento) [[greka lingvo|greka]].</ref> Li ankaŭ membriĝis en la [[Hermann-Kunst-Stiftung]], fondita en [[1964]] de [[Hermann Kunst]], bona amiko de K. Aland. Multaj famaj personecoj de la politiko, de la ekonomio, kaj de la socio partoprenis en tiu fondaĵo kunlaboranta en la teksta esploro de la Nova Testamento. Rimarkindaj estas ĝiaj verkoj pri la historio de la Eklezio. Laŭ kritikistoj, Kurt Aland mem montris esti grava [[Ekumenismo|ekumenisto]], kapabla allasi signifan signon en la germana [[protestantismo]]. == Rekonoj == Kurt Aland estis honorista per [[Honora doktoreco|laurea honoris causa]]: * 1950: "Doktoro (HC)", ĉe la Universitato de Göttingen (Germani) * 1957: "Doktoro pri la Dieco", ĉe la Universitato de St. Andrews (Skotlando) * 1971: "Doktoro pri Literaturo", al Wartburg College (Iowa) Li estis honorita per jenaj premioj: * 1963: La "Cruco de Athos" iniciate de Patriarkio de Aleksandrio<ref>"Text, Wort, Glaube" [http://books.google.de/books?id=uEJ3l-KWqGoC&pg=PA13&dq=%22Kurt+Aland%22+1976+Bundesverdienstkreuz+-wikipedia+-wikimedia&cd=1#v=onepage&q=&f=false ''Text, Wort, Glaube''], S. 13.</ref> * 1975: "Medalo de Burkitt" pro la bibliaj studoj. flanke de la Brita Akademio<ref>"Text, Wort, Glaube". </ref> * 1976: [[Federacia Meritkruco (Germanio) |Federacia Meritkruco de Germanio]] <ref>Großes Verdienstkreuz "Text, Wort, Glaube".</ref> * 1983: [[Federacia Meritkruco (Germanio) |Meritranda Kruco kun plato]] (Großes Verdienstkreuz mit Stern)<ref>''Geschichte in Wissenschaft und Unterricht.'' Band 34, S. 740.</ref> * 1985: "Luther Medalo" iniciate de la [[Universitato "Martin Lutero" de Halle-Wittenberg]]<ref>''Westfälische Nachrichten'', 26.10.1985</ref> * 1985: "Canstein Medalo" de [[Deutsche Bibelgesellschaft|Deutschen Bibelgesellschaft]]<ref>''FAZ'', 1.11.1985</ref> * 1994: "Sankta Paŭlo"<ref>''Kleine Meldungen'', Frankfurter Allgemeine Zeitung, 11. Dezember 1993</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lhsmidatlantic.com/?page_id=16 |titolo=''Homepage of The Lutheran Historical Society of the Mid-Atlantic'' |alirdato=2014-02-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140228220855/http://lhsmidatlantic.com/?page_id=16 |arkivdato=2014-02-28 }}</ref> Kurt Aland estis membro de diversaj akademioj: * ekde 1955: Akademio de la Sciencoj de Germanio) * ekde 1969: [[Brita Akademio]] * ekde 1975: Akademio de la Sciencoj de Göttingen) * ekde 1976: Royal Academy of Arts and Science Nederlando == Referencoj == {{Referencoj}} == Verkoj == * ''Spener-Studien'', 1943, (Arbeiten zur Geschichte des Pietismus I. Arbeiten zur Kirchengeschichte vol. 28); * ''Kirchengeschichtliche Entwürfe: Alte Kirche - Reformation und Luthertum - Pietismus und Erweckungsbewegung'', 1960. * ''Die Säuglingstaufe im Neuen Testament und in der alten Kirche. Eine Antwort an Joachim Jeremias'', (TEH; N.F. 86), 1961; ''Über den Glaubenswechsel in der Geschichte des Christentums'', 1961; * ''Bibel und Bibeltexte bei August Hermann Francke und Johann Albrecht Bengel''. In: Pietismus und Bibel, (=AGP; '''9'''), 1970, 89-147; * ''Taufe und Kindertaufe. 40 Sätze zur Aussage des Neuen Testaments und dem historischen Befund, zur modernen Debatte darüber und den Folgerungen daraus für die kirchliche Praxis - zugleich eine Auseinandersetzung mit Karl Barths Lehre von der Taufe'', 1971; * ''Neutestamentliche Entwürfe'', (Theol. Bücherei, NT; 63), 1979; * ''Der Text des Neuen Testaments. Einführung in die wissenschaftlichen Ausgaben sowie in Theorie und Praxis der modernen Textkritik'' (with [[Barbara Aland]]), 1982, 1989; * ''The Text of the New Testament. An introduction to the critical editions and to the theory and practice of modern textual criticism'' with Barbara Aland ; translated by Erroll F.Rhodes, Grand Rapids, Mich. : W. B. Eerdmans Leiden: E. J. Brill, 1987; * ''Die Grundurkunde des Glaubens. Ein Bericht über 40 Jahre Arbeit an ihrem Text''. Em: Bericht der Hermann Kunst- Stiftung zur Förderung der Neutestamentlichen Textforschung für die Jahre 1982 bis 1984, 1985, 9-75; * ''Das Neue Testament - zuverlässig überliefert. Die Geschichte des neutestamentlichen Textes und die Ergebnisse der modernen Textforschung'', (Wissenswertes zur Bibel; 4), 1986; * ''Text und Textwert der griechischen Handschriften des Neuen Testaments'', vol. I-III (=Arbeiten zur neutestamentlichen Textforschung), 1987 ff.; == Aliaj projektoj == Komuna gastas informojn kaj bildojn pri Kut Aland: [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Kurt_Aland] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aland, Kurt}} [[Kategorio:Bibliaj kritikistoj]] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Bibliaj manuskriptoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] iixluovwq3o6mggmxk2fv2q3xfhz4s4 0 456368 9479011 9200048 2026-09-20T10:48:16Z Crosstor 3176 /* Pli gravaj membroj (elekto) */ 9479011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}'''Societo Dugonics''' [dugoniĉ] estas [[hungara]] literatura [[societo]] en [[Szeged]]. Ĝi estas la plej malnova civila klubo de la urbo, sed pro la politiko dum la [[socialismo]] ĝi ne funkciis. [[Dosiero:Dugonics András VU.jpg|eta|240ra|<center>András Dugonics]] == Historio == [[György Lázár (urbestro)]] fondis la societon en [[1892]], kiu prenis la nomon de [[András Dugonics]], kiu verkis la unuan hungaran [[romano]]n. La societo aranĝis kunvenojn por literaturaj vesperoj, la ĉefaj prelegantoj estis [[István Tömörkény]], [[Ferenc Móra]], [[Gyula Juhász]], [[Sándor Sík]], ja ili estis ankaŭ mebroj. Krome regule alvenis literaturistoj el aliaj urboj, interalie [[Géza Gárdonyi]], [[Béla Vikár]], [[Ottó Herman]], [[Endre Ady]], [[Áron Tamási]], [[Miklós Radnóti]]. Ne nur literaturaj, sed ankaŭ kuracistaj, etnografiaj prelegoj okazis, sed la [[literaturo]] ĉiam dominis. Oni ofte malfermis ankaŭ literaturajn [[konkurso]]jn. Inter [[1952]]-[[1991]] ne okazis kunvenoj. == La pli gravaj fondintoj == * [[Antal Békefi (verkisto)]] * [[György Lázár (urbestro)]] * [[Immánuel Lőw]] * [[Gábor Magyar (piaristo)]] * [[Izidor Milkó]] * [[Zsigmond Sebők]] == Prezidantoj == * [[György Lázár (urbestro)]] (1892-1915) * ''Interregnum Pieco'' (1915-1917) * [[József Szalay (policoficiro)]] (1917-1937) * [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]] (1938-1940) * [[János Banner]] (1940-1944) * [[Sándor Sík]] (1945-1948) == Pli gravaj membroj (elekto) == {{Div col|cols = 3}} * [[Károly Árpás]] * [[Ármin Balassa]] * [[Sándor Bálint]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[György Bartók (filozofo)]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Ferenc Benedek]] * [[Ferenc Both]] * [[Árpád Buday]] * [[Kálmán Czógler]] * [[Gyula Csefkó]] * [[István Csekey]] * [[Lajos Dézsi]] * [[Irén Gulácsy]] * [[Csilla Gyémánt]] * [[József Halasy-Nagy]] * [[István Homor]] * [[József Huszti]] * [[Dezső Irányi]] * '''[[Mór Jókai]]''' * [[Béla Kanyó]] * [[Jenő Kemechey]] * [[Géza Kenedi]] * [[Ferenc Kiss (arbarinĝeniero)]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[György Lázár (urbestro)]] * [[Döme Lugosi]] * [[Sándor Márki]] * [[Károly Marót]] * [[János Mester]] * [[Gedeon Mészöly]] * [[Gyula Moór]] * [[Gyula Ortutay]] * [[Bonifác Ferenc Platz]] * [[Lajos Pósa]] * [[János Reizner]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[István Sándor (etnografo)]] * [[Ede Sas]] * [[Zsigmond Sebők]] * [[János Szabados]] * [[Lajos Szádeczky-Kardoss]] * [[Gyula Szávay]] * '''[[Albert Szent-Györgyi]]''' * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Gábor Tolnai]] * [[Károly Váradi]] {{Div col end}} == Fontoj == * [http://szegedma.hu/cimke/dugonics-tarsasag] * [http://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/telepulesek_ertekei/szeged/szeged_tortenete_3_2/pages/025_irodalmi_elet.htm] [[Kategorio:Societoj]] [[Kategorio:Szeged]] t194ey1x3oz96gnwd7cqjbmo1ph8zwt 9479021 9479011 2026-09-20T11:00:28Z Crosstor 3176 9479021 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | bildo = Dugonics András VU.jpg | bildo_priskribo = la nomdonanto András Dugonics | fondodato = 1892 | sidejo = Szeged | lingvoj = hungara lingvo }} '''Societo Dugonics''' [dugoniĉ] estas [[hungara]] literatura [[societo]] en [[Szeged]]. Ĝi estas la plej malnova civila klubo de la urbo, sed pro la politiko dum la [[socialismo]] ĝi ne funkciis. == Historio == [[György Lázár (urbestro)]] fondis la societon en [[1892]], kiu prenis la nomon de [[András Dugonics]], kiu verkis la unuan hungaran [[romano]]n. La societo aranĝis kunvenojn por literaturaj vesperoj, la ĉefaj prelegantoj estis [[István Tömörkény]], [[Ferenc Móra]], [[Gyula Juhász]], [[Sándor Sík]], ja ili estis ankaŭ mebroj. Krome regule alvenis literaturistoj el aliaj urboj, interalie [[Géza Gárdonyi]], [[Béla Vikár]], [[Ottó Herman]], [[Endre Ady]], [[Áron Tamási]], [[Miklós Radnóti]]. Ne nur literaturaj, sed ankaŭ kuracistaj, etnografiaj prelegoj okazis, sed la [[literaturo]] ĉiam dominis. Oni ofte malfermis ankaŭ literaturajn [[konkurso]]jn. Inter [[1952]]-[[1991]] ne okazis kunvenoj. == La pli gravaj fondintoj == * [[Antal Békefi (verkisto)]] * [[György Lázár (urbestro)]] * [[Immánuel Lőw]] * [[Gábor Magyar (piaristo)]] * [[Izidor Milkó]] * [[Zsigmond Sebők]] == Prezidantoj == * [[György Lázár (urbestro)]] (1892-1915) * ''Interregnum Pieco'' (1915-1917) * [[József Szalay (policoficiro)]] (1917-1937) * [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]] (1938-1940) * [[János Banner]] (1940-1944) * [[Sándor Sík]] (1945-1948) == Pli gravaj membroj (elekto) == {{Div col|cols = 3}} * [[Károly Árpás]] * [[Ármin Balassa]] * [[Sándor Bálint]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[György Bartók (filozofo)]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Ferenc Benedek]] * [[Ferenc Both]] * [[Árpád Buday]] * [[Kálmán Czógler]] * [[Gyula Csefkó]] * [[István Csekey]] * [[Lajos Dézsi]] * [[Irén Gulácsy]] * [[Csilla Gyémánt]] * [[József Halasy-Nagy]] * [[István Homor]] * [[József Huszti]] * [[Dezső Irányi]] * '''[[Mór Jókai]]''' * [[Béla Kanyó]] * [[Jenő Kemechey]] * [[Géza Kenedi]] * [[Ferenc Kiss (arbarinĝeniero)]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[György Lázár (urbestro)]] * [[Döme Lugosi]] * [[Sándor Márki]] * [[Károly Marót]] * [[János Mester]] * [[Gedeon Mészöly]] * [[Gyula Moór]] * [[Gyula Ortutay]] * [[Bonifác Ferenc Platz]] * [[Lajos Pósa]] * [[János Reizner]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[István Sándor (etnografo)]] * [[Ede Sas]] * [[Zsigmond Sebők]] * [[János Szabados]] * [[Lajos Szádeczky-Kardoss]] * [[Gyula Szávay]] * '''[[Albert Szent-Györgyi]]''' * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Gábor Tolnai]] * [[Károly Váradi]] {{Div col end}} == Fontoj == * [http://szegedma.hu/cimke/dugonics-tarsasag] * [http://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/telepulesek_ertekei/szeged/szeged_tortenete_3_2/pages/025_irodalmi_elet.htm] [[Kategorio:Societoj]] [[Kategorio:Szeged]] shuk86i1uz67fnu3u6in467pnkplndi 2 457859 9479000 9477936 2026-09-20T10:41:15Z ThomasPusch 1869 /* Pliaj modeloj */ 9479000 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Pri saĝa apliko de vikidatumaro en esperantlingvaj paĝoj vidu ankaŭ [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|provejon2]]. :[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Kaj pri Quickstatements kaj Petscan por iom aŭtomatigite plibonigi vikidatumojn [[Uzanto:ThomasPusch/provejo3|provejon3]] ::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [https://commonshelper.toolforge.org/?interface=eo&image=Karte_Otzberg.jpg&lang=eo komuneja helpilo] :::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[:Kategorio:Vikipedio:Forigoj]] ::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]] [2025 12 21] ! :::: «Ĉiuj konsentas ke ruĝa ligilo devas ne ekzisti, se ĝi ne estas bluigebla laŭ vikipediaj reguloj. Tio signifas ke la temo de ruĝa ligilo devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciinda]] kaj [[Vikipedio:Kontrolebleco|kontrolebla]].» Tamen, ĉu ruĝa ligilo estas tia, senespera, estas en duba kazo diskutenda. - cetere: noto pri misa ruĝa ligilo troveblas en [[diskuto:Aŝkelon]]. :::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Landonoma barakto en Vikipedio kadre de la tielnomata "[[Io-ujo-batalo]]": [[Vikipedio:Baloto/Landonoma unueco]] - fina rezulto de la diskuto, baloto en 2009. == Notoj por mi mem == :2024-05-10: tagaj listoj reviziitaj ĝis la [[13-a de majo]] (lundo) <!--Rémi sim ankaŭ kontribuas, ekz. pri 7-a de julio--> :{{ŝ|ruĝaj ligiloj}} :La multegaj fuŝaj anonciloj pri neekzistaj portaloj parte menciiĝas en [[Vikipedio:Lua/Petoj/Arkivo]] :ŝanĝi kolorojn en germana GIMP: Ferben, Abbilden kaj Farbvertauschung. :Pliaj listoj forigindaj [[Alfabeta listo de la deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko|1]] [[Listo de la francaj parlamentaj periodoj|2]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|3]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|4]] Ekzemplaj ĝermaj artikoloj pri Italio [[Muggiò]] kaj [[Arese]]<!-- dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} alto = {{Vikidata ero|p-kodo=P2044}}, CO ĝis Colonno --> (por frakcio elturniĝo laŭ [[Camo]]), pri Francio [[Chanaz]] aŭ [[Geloux]] (por nova paĝo de franca komunumo: [[Flassigny]] en Mozio), [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tresques&action=edit&oldid=8354148 Tresques simple] aŭ [[Civrac-en-Médoc]] por Ĝirondio (kaj [[Bonnay]] por apartigilo), pri Rusio [[Orsko]], pri Skotlando [[Ayr]], pri Anglio ekz. [[Bathford]] kaj pri Usono [[Daytona Beach]], [[Evanston]] aŭ nun ĝerme [[Alturas]], por escepte malurbajurboj ankaŭ [[Dunseith]] aŭ [[Rolette]] (kantono minimuma ekz. [[kantono Yolo]], censa retejo ekz. [[Hollister]])- pri Rumanio [[Sânandrei]].<!--{{Ĉi tiu artikolo|temas pri la rumania komunumo [[Letea Veche]]. Atentu ke ankaŭ ekzistas tre similnoma [[---]].}} --> Pri la tre katolika Italio: en [[Barzio]] patronas '''Alessio''' Bergama, en [[Basiliano]] '''Andreo''', en [[Crandola Valsassina|Crandola]] '''Antonio''' la Granda, en [[Barzago]] '''Bartolo''', en [[Cesana Brianza|Cesana]] Firmo+Rustiko, en [[Cremeno]] '''Georgo''', en [[Azzano d'Asti|Azzano]] '''Jakobo pli aĝa''', en [[Bulciago]] '''Johano Ev.''', en [[Cernusco Lombardone|Cernusco]] '''Johano Bapt.''', en [[Castions di Strada|Castions]] '''Jozefo''', en [[Castello di Brianza]] '''Laŭrenco''', en [[Cusio]] '''Margareta''', en [[Entratico]] '''Marteno''', en [[Costa Masnaga]] la levo de '''Maria''', en [[Colle Brianza]] '''Miĥaelo''', en [[Cividate al Piano]] '''Nikolao''', en [[Ampezzo]] '''Petro+Paŭlo''', en [[Viale]] '''Roĥo''', en [[Terno]] '''Valenteno''', en [[Missaglia]] '''Viktoro''' kaj en [[Barzanò]] '''Vito''' ktp. p417: [[Montiglio Monferrato]] "Kristana patrono estas la sanktulo [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago." : referencoj por patrono (kopiu en redakta modo): <ref name="patrono1">[https://www.santodelgiorno.it/patroni/valle-salimbene/ informoj en la retejo ''santodelgiorno.it''] ({{it}})</ref><ref name="patrono2">[http://www.comuni-italiani.it/018/169/ informoj en la retejo ''comuni-italiani.it''] ({{it}})</ref> :... [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago.<ref name="patrono1"/><ref name="patrono2"/> p47: La teritorio havas komunan limon kun <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}</nowiki>. Informkeste: <pre> | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | najbaraj_komunumoj = {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} | nomo_de_loĝantoj = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P1549}}'' | patrono = {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}} | festo = | tipo1= reliefo | zomo = 10 </pre> Ekzemplo por aldono de sendependa ekstera mapo por paĝoj en kiuj mankas ĉiaj bildoj: [[Gonnoscodina]]. Por senespere malplenaj tekstoj pri {{Brazilo}}: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/ekzemplo Brazilo MG]]. Ankaŭ tiam ankoraŭ necesas a) adapti mikroregionon kaj se necese mezoregionon, kontroli kaj en kazo de vikidatuma vakuo nevidigi la retejon, c) en vikidatumoj aldoni priskribon kaj ĉ) adapti la nombron de loĝantoj al la plej lasta indiko. Rilate al tio: d: TiagoLubiana ‎ →‎ Municipalities of Minas-Gerais/Brazil... Ĝenerale: apartigilo ekz. [[Saint-Just]]. En 2022 funkcianta ligilo al la ANB en Vieno: [[Ellen Gregory]] ([[Peasedown St. John]]). Kantista ĝermo ekzemple [[Katrina Leskanich]] kun grupo [[Katrina and the Waves]]. Por ne devi tajpi ĝin permane aŭ elserĉi ĝin pli komplike, jen por mi mem la ligilo pri la [[Specialaĵo:Protokolo/delete|protokolo de forigoj]]. * Noto ekzempla <small>''bildo tiom aĝa ke probable ĝi estas jam sen-kopirajta, sed tiom malbonkvalita, ke ne indas konservi ĝin aŭ transporti al la vikimedia komunejo''</small> Rumanio, <ref: [https://web.archive.org/web/20130613102945/http://exonyme.bplaced.net/Board/Thread-Siebenb%C3%BCrgen-Banat-Kreischgebiet-Marmarosch-Maramuresch-Neue-korrekte-ON-Liste germanlingvaj loknomoj, listo arkivigita je junio 2013] ({{de}})</ref> * [[Scornicești]] aŭ [[Giurgiu]] por ne montri la grafike tre modestan situomapon el vikidatumaro * [[Vikipedio:Vikidatumoj/Ĵusmortintoj]] * Pri Panĝabo / Panĝabio ŝajne ĝis printempo 2023 la difino de vortaro.net kaj de papera PIV en la eldonoj de 1970 ĝis 2020 ankoraŭ estis lando = Panĝabo, sed almenaŭ en 2026 estas lando = Panĝabio. Ĉar Didcorn jam je l' 23 jun. 2023 notis la novan PIV-an difinon en la paĝo [[Panĝabo (Barato)]], mi konjektas ke jam tiam B. Wennergren ŝanĝis la kapvorton en la reta PIV-datumaro. Domaĝe ke tio ne sincere dokumentiĝis, sed ĉiukaze nun kun bona konscienco eblas varbi por tutnova landonomo "Panĝabio". 00:40, 13 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) === Krome teknike: === * {{ŝ|Post diskuto ne forigita}} ekzemplo [[Diskuto:Jacob Schwartz]] * [[:Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [[:Kategorio:Nun en Komunejo]] * [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] ([[Ŝablono:Forigu tuj|ŝ]]) * [[Specialaĵo:Neuzataj bildoj]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] * [[Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj]] ::>> ATENTU Mesa, Arizono {{uzanto2|~2025-53015-3}} 2025 9 7, ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj, kontrolite fine de aŭg. 2026 ::>> KAJ Luksemburgio {{uzanto2|~2025-56511-3}} 2025 9 9, same ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj, kontrolite fine de aŭg. 2026 ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks forbaritaj IP-adresoj] ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks&wpOptions&#91;&#93;=tempblocks porĉiam forbaritaj IP-adresoj (estu malplena)] * [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj‎]] * [[Vikipedio:Roboto/Permespeto]] ** {{UzuloKontilo|Taylorbot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Taylor 49}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylor_40|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Ĉaŭ-ĉaŭ-bot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Ĉaŭ-ĉaŭ-bot|rajtigo]] * [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]] * [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/eo.wikipedia.org/2022-12-01/2023-12-01 Administraj agoj] * [[Uzanto:ThomasPusch/emblemoj|emblemoj je justa uzo]] ({{ŝ|Librokovrilo}} kaj {{ŝ|emblemo}}) * [http://tekstaro.com tekstaro.com] - elektronika lingvoscienca tekstaro (AKK korpuso) de Esperanto * [https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ historia Jarlibro 1923] kiel ekzemplo * koncizeco de artikolaj titoloj: ekz. [[Raduĵnij (Ĥanta-Mansio)]] * [[Uzanto:Jura1/articles with Wikidata item without statements]] * en Informkesto geografiaĵo, |arkitekto ligado = ne<!-malŝaltas aŭtomatan ligadon-->. * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * naciaj himnoj: loka alŝuto necesis por la [[nacia himno de la Demokratia Respubliko Kongo]] (por [[Sieraleono]] tamen ne) {{ŝ|apartigila paĝo}} {{apartigila paĝo|provejo}} {{ŝ|aliaj signifoj}} {{aliaj signifoj|provejo}} {{Kategoria alidirekto|provejo}} * {{ŝ|Malneŭtraleco}} {{ŝ|sen fontoj}} Ĉiuj pensas {{Kiu?}} '''Ŝablonoj''' por marki dubendajn teksterojn: {{kiuj?|tekstero}} [[Vikipedio:Kontrolebleco]] aŭ {{laŭ kiu?|tekstero}} pri [[Vikipedio:Evitu nebulajn vortojn]]. Kaj <s>streki</s> tiel ĉi. === Kelkaj pliaj ekzemploj === * Multkolumna: <nowiki>{{multkolumna}} {{kolumnorompo}} {{finmultkolumna}}</nowiki> * film[[afiŝo]]: [[:Dosiero:SW - Empire Strikes Back.jpg]], [[:Dosiero:Mes héros afiŝo.jpg]] * <code><nowiki><span style="color:red"> </span></nowiki></code> Vidu: [[Helpo:Evitindaj HTML-etikedoj]]. * Komento pri kapricaj pseŭdovortoj meminventitaj: "Bonvolu ne simple inventi iujn pseŭdovortojn kaj nomi ilin "esperantaj". Ekzemple la vorto "..." en '''Esperanto''' simple ne ekzistas. Similforma vorto ekzistas en la antikvgreka, sed la malnovgreka klare estas alia lingvo. Sed en Esperanto oni decidis kontraŭ propra vorto por tiu aĵo, kaj simple nomas ĝin "...". Koncize: se vi ne scias kiel nomiĝas iu vorto en Esperanto, iru al alilingva teksto pri la temo, tie en la listo pri lingvoj maldekstre elektu la vorton Esperanto kaj sekvu la tekston tie. Kaj se vi volas proponi iun alternativan nomigon, nepre faru tion nur citante elstarajn esperantlingvajn fontojn kiel referencoj kaj prefere prezentu viajn esperantlingvajn referencojn unue en la diskutpaĝo. " * bonaj vortumoj pri lingve problemaj paĝoj estas <nowiki>{{polurinda|kelkaj frazoj sufiĉe strangas lingve, eble pro iu lingva interfero|listigi=ne}} (ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre gravan se oni jam en la paĝo notis la problemon) kaj {{pluraj problemoj|gramatiko|ligiloj}} resp. {{pluraj problemoj|esperantigu referencojn}}</nowiki>. * [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon]], mallongigite [[VP:NOE]] - krome entute ligilon al la listo [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Kio Vikipedio ne estas]] * [[Henriko la Birdisto]] estas bona ekzemplo, kiel bone meti en vikidadumaron neprecizan naskiĝdaton ("ĉirkau") kaj historian landon de naskiĝ- kaj mortodato. * [[Diskuto:Delfo]] estas modelo de konciza noto, ke ne eblas simple ŝanĝi landonomojn en tekstoj laŭ persona bontrovo. * [[Auckland]] estas modelo de pluraj bildoj en informkesto, sen atento de tio kio estas en vikidatumoj. :Navigilon per simpla listo: |bodyclass = hlist, vd. [[Alta Savojo]]. * Ekzempla bildo por ĝustigo de antaŭe fuŝa nomo en la komunejo [[:dosiero:Ŝraŭbeco dekstra maldekstra.png]] * Ekzemplo pri bona referenco al PIV estas en [[Moliso]]. :Krome [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/testo pri Hungario|jen ŝablona testejo]] kaj [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Jap SO 60|modelo olimpika]] <!-- En [[Ĝirondio]] ĉio pretasas, en [[Nord]] nur mankas 60/64 en ar. Douai. En Ĉarento nur ar. Confolans pretis je 23-04-17, Pri Kaleza Markolo bonus almenaŭ havi ar.-paĝojn. Indre (preta je 23-04-17) + Ardennes (3 23) kompletas. :La pola urbeto Dębica jam havas loĝantaron laŭ dato fine de 2020 ... --> :Jen ankoraŭ monto da fuŝetoj en [[Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/11]], ankaŭ kun aliaj finaj nombroj kompreneble :Pri olimpikoj: [[:dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png|jen ekzempla NOK-emblemo]]. Ĉe la anglalingvanoj, <nowiki>{{Infobox country Olympics}} forĵetiĝis, rekomendatas {{Infobox country at games}}</nowiki>. Povus esti plisimpligo... <!--Ampleksa listo resuma estas tiu de Turkio.--> :La ukraina [[Kalush Orchestra]] estas ekzemplo por <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P527|modo=kaj}}</nowiki>. [[kantono Delta (Miĉigano)]], plej frua versio, kiel modelo de nova kantono-ĝermo. [ + <nowiki>|nomo_laŭ= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}''</nowiki> ] [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/tutnova biografia ĝermo|tutnova biografia ĝermo]], NO: [[Karasjok]], frua versio... : {{Norvegio}}: ekzempla mikroĝermo lago: [[Evangervatnet]]. : {{Finnlando}}: [[Ceditaj areoj (Finnlando)]] - <nowiki>{{pluraj problemoj|informkesto|iwiki|vikiigu}} {{ĝermeto}}</nowiki> : {{Francio}}: por postrevoluciaj variaj loknomoj: Post la [[franca revolucio]] de [[1789]], kiam oni volis plene elradikigi ĉiujn kristanajn loknomojn, la loĝloko por kelkaj jaroj ricevis la fantazian nomon ''..'' (".."). : ekzemplo de mallibera emblemo: [[:Dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png]] : [[Uzanto-Diskuto:Badak Jawa|pri dubindaj ruĝaj ligiloj]] : konvencioj de Monato (https://www.monato.be/konvencioj.php) : p971: kategorio kombinas temojn : p4566: vikimedia enprena retligilo : banderoloj super paĝoj: se ne taŭgas, subpremu per ":|sen banderolo= jes". <!-- eltondita kaj rektigita taillé et redressé cropped and and straightened geschnitten und begradigt https://unalengua.com/ipa-translate +++ ... Oficiala paĝo en la retejo] ''[[facebook]]'' ({{fr}}) Modelo por transpreno de pliaj informoj el vikidatumoj | latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}} | longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} justa uzo ekzemple: [[Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino]] nurteksta emblemo: [[Somera Olimpiko 1992]] Kaj flanke: Moutichou supozeble estas Eŭropa volontula servo NURMAJUSKLO=KRIADO [de:Diskussion:Spielercharakter] Veljavoj: UN 14 jul. 2022 Kwamikagami Breslaŭo de: subteno fare de Wietek. ia: [[sesdekuma sistemo]] Arno, [[tunela efiko]] Narv., [[tombejo ĉe Kettwiger Tor]] Longh., [[Randal Kolo Muani]] kma. Domin., [[Oleata acido]] Pino. Por la 4-a ĝis 8-a de aprilo '23: Plenigindas ankoraŭ unuavice la navigiloj pri departemento Kaleza Markolo, Nordo, Aisne, Oise, Somme, Ĝirondio, Haut-Rhin kaj Drôme (intertempe ĉio pretas, ĉu?) --> Kaj fine, la ordo fine de paĝo estas: :1. Notoj :2. Referencoj :3. Literaturo :4. Vidu ankaŭ :5. Eksteraj ligiloj :6a Navigiloj :6b ŝablono bibliotekoj :6c sablono vivtempo :6ĉ ĉiuj kategorioj IHD de 2000, bona ligilo: [[Santo Antônio do Retiro]] LV: noto - Suda Kuronio aŭ Dienvidkurzeme havas bonajn vikidatumajn etikedojn. Forpreno de centoj da kestoj pri neekzistaj portaloj: mi matene la 12-an de sept. 2023 metis indignitan noton al sume 49 diskutpaĝoj, kaj en ĉiuj 49 tri tagojn pli poste, vespere la 15-an diplomatigis la lingvaĵon kaj pli konkretigis mian proteston. Vikidatumoj: kialoj pri evitindeco: ekzemple informfonto ne klaras ([[d:Q130285291]]), bildo de malbona kvalito ([[d:Q132769746]]), la fonto indikas ke la informo ne precize konatas ([[d:Q130285298]]), malpli preciza indiko ([[d:Q42727519]]), konfirmo de la referenco ne eblas ([[d:Q21655367]]), konate nefidinda fonto ([[d:Q22979588]]) -- [[d:Q52105174|listo]] Ŝablono "CURRENTYEAR" jam funkcias en Esperanto: <nowiki>{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}</nowiki> == Listo de farindaĵoj == * plenigi ruĝajn ligilojn en [[Louis-Nicolas Clérambault]] kaj krei paĝon [[Jacques Berthier]] (ne Jacques Bergier, GL 154, 156, 168.1, 286, 321, 345.2, 445, 446, 386, 390, 618.2, 634.2, 657.6). Noteto: [https://gov.genealogy.net/item/show/TPKKOVJN79TB Ŝtepkov Stepkau], [https://mapcarta.com/de/18499296 Dolny Lazany Unter Losau] [https://www.wikidata.org/wiki/Q77034024 Oponešice Oponeschitz] [https://gov.genealogy.net/item/show/OPOICEJN79TA *] : Uzanto arbarulo, usonano ''Silvio Curtis'', mis"ĝustigis" la tekston [[Delfo]] en okt. 2023. * Mutichou multe aktivis por marborda Ĉarento proks. en 2014, sed poste ne plu, evidente ĉar la montego pri aliaj mankaj komunumaj artikoloj en Francio aspektis supergranda... == Ĉu aŭ kiel uzanto registris sian sekson en vikipedio == Multaj uzantoj ne aparte elektas biologian aŭ [[Socia sekso|"socian" sekson]] en vikipedio - fakte temas nur pri la lingva, [[gramatika sekso]] - kaj aŭtomate estas senseksaj. Sed se indikiĝas biologia sekso, tiam la ŝablono {{ŝ|GENDER:nomo|li|ŝi|ŝi aŭ li}} malkaŝas kion la uzanto notis en siaj teknikaj preferoj. <!-- {{GENDER:x|li|ŝi|ŝi aŭ li}} --> == Vandalaĵoj == [[:de:Wikipedia:Vandalismusmeldung/Archiv/2023/09/23|germane je 2023 09 23]] == mapo de SAT-amikaro == La esperanta mapo de SAT-amikaro pri eŭropa franclingvio en arkivigita formo, kiel notita en la paĝo [[Metz]]: [https://web.archive.org/web/20230423070506/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/IMG/jpg/Mapo201107.jpg artikolo "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] en retejo de la asocio [[SAT-Amikaro]], la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], arkivigite laŭ stato de aprilo 2023. == Kaj mapoj sendepende de informkesto == Pri sendependa skaligebla mapo vidu [[Gonnoscodina]] en Sardio, kaj pri sendependa reliefa mapo la vilaĝeton [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]] de Newton: <pre> {{Situo sur mapo|Anglio|Floso=left|Titolo=|Teksto= | Lat-g = 52 | Lat-m = 48 | Lat-s = 35 | Lat-dir=N | Lon-g = 0 | Lon-m = 37 | Lon-s = 43 | Lon-dir=U | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> Uzata en teksto [[Mangone]], pri kiu ne ekzistas ajna bildo en la komunejo, rezultas {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de Mangone en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 12 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} <pre> {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de {{paĝonomo}} en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 28 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> kun ebla noto <pre> <!-- la sekva aldona mapo precipe metiĝas ĉar absolute mankas iuj uzeblaj bildoj en la komunejo --> </pre> <span style="font-family: Papyrus; font-size: 12pt"><font style="color: black"> Bela tekstero en literaro "Papiro" </span> <hr> {{ŝ|Ludovica}} {{ŝ|polurinda|la teksto parte malfacile kompreneblas. Aparte pri temo tiom esotera necesas plejeble klara lingvaĵo. Ĝeneralan noton vidu diskutpaĝe|listigi=ne}} == Tabelomodelo == : {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! rowspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | lando ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | loĝantaro ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Malneta Enlanda Produkto|nominala]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Aĉetpova egaleco]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | [[indico de homa disvolviĝo]] 2021 |- ! en milionoj!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! indico!! loko |- |} pri koreaj latinliterigoj Yale/McCune/RT vd. [[:de:Diskussion:Yoon Suk-yeol|Yoon Suk-yeol]] == Listo de biografioj, forigataj el la ĝenerala spaco laŭ decido de [[VP:FA]] == La listo teknike ankoraŭ utilas por iom-post-ioma revizio de ĉiuj notitaj biografioj. Post revizio eblas forviŝi la titolojn el la listoj, kiuj do laŭgrade malgrandiĝos.... {| cellspacing="0" |- |- bgcolor="#ffeebb" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - A|A]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - B|B]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - C|C]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĉ|Ĉ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - D|D]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - E|E]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - F|F]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - G|G]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĝ|Ĝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - H|H]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĥ|Ĥ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - I|I]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - J|J]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĵ|Ĵ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - K|K]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - L|L]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - M|M]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - N|N]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - O|O]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - P|P]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Q|Q]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - R|R]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - S|S]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŝ|Ŝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - T|T]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - U|U]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŭ|Ŭ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - V|V]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - W|W]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - X|X]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Y|Y]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Z|Z]]''' |} Noto pri Hans Wingen, jen intersavite http://www.ipernity.com/blog/bernardo/137656 Propra verko alŝutita al eo-vikio, sen premo nepre ŝovi ĝin al la komunejo, kiu ne en ĉiu kazo estas bona ŝovo: {{ŝ|Propra|GFDL|NK=1|cc-by-sa-3.0}}. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Migrado de la licencoj GFDL al GFDL + krea komunaĵo 3.0 por loke stokataj bildoj diskuton de sept. 2024 pri granda projekto realigi migradon de GFDL al GFDL+CC en eo-vikio]]. == Taglibro == :7-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[distrikto Höxter]] :8-a kaj 9-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[provinco Leĉo]], [[Apulio]], kun loĝantaroj de 2023, ankaŭ metitaj ĉie en vikidatumoj, kaj metoj de bildoj :10-a de decembro: 2/3 pri komunumoj de [[provinco Salerno]], [[Kampanio]], nur kontrolo ĉu ĉiuj ecoj de kontentiga ĝermo estas, kaj adapto de bildoj; kontrolo de bildoj sub justa uzo :11-a de decembro: lasta triono pri komunumoj de [[provinco Salerno]]; :12-a ĝis 17-a de decembro: finoj de diskutoj pri alinomendaj artikoloj :18-a de decembro: kelkaj urboj kaj kantonoj de Usono :19-a de decembro: aktualaj loĝantaroj de ĉiuj komunumoj de Germanio al stato fine de 2022 :20-a kaj 21-a de decembro: alinomendaj artikoloj - vasta arkivigo :22-a kaj 23-a de decembro: diskuto pri forigendaĵoj, romanco kaj romantikismo :24-a de decembro: Hungario kaj orienta Pollando :25-a de decembro: informkestoj pri futbalo :26-a de decembro: diversaj, i.a. Volodimir Pacjurko kaj Himno de Ukrainio, Kromsigno :27-a de decembro 2023: temoj pri Kolombio :28-a kaj 29-a de decembro: [[ILEI]], branĉoj kaj aktivuloj, britaj/francaj esperantistoj ‎ :29-a ĝis 30-a de decembro 2023: komunumoj de graflando [[Surrey]] (GB) kaj [[provinco Romo]] (IT) :31-a de decembro 2023: komunumoj de la [[provinco Latino]] (IT) :1-a ĝis 2-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Frozinono]] (IT) :3-a ĝis 4-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Viterbo]] (IT), multaj paĝoj komenciĝantaj per "Sant'Angelo..." :5-a de januaro 2024: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) komencitaj, [[Komitato de UEA 1980-1983]] kaj ĉirkaŭaj temoj :6-a ĝis 7-a de januaro: komunumoj de [[distrikto Neunkirchen]] (AT), aŭstraj/svisaj/nederlandaj esperantistoj :7-a ĝis 10-a de januaro: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) finitaj, sume estas 216 artikoloj :10-a kaj 11-a de januaro: malaperintaj komunumoj de [[Manche]] (FR), komunumoj de la arondismento Dieppe (A-E) :11-a ĝis 12-a de januaro: komunumoj de la provinco Rieti finitaj (O-Z), nun ĉiuj komunumoj pri [[Latio]] (IT) aktualas :12-a ĝis 14-a de januaro: komunumoj de la arondismento Dieppe (F-Z) finitaj, sume estas 343 artikoloj ... :23-a ĝis 26-a de februaro: 200 artikoloj pri [[provinco Pavia]] ektraktitaj, la kampo neniel pretas, sed pluajn levojn al artikolaj ĝermoj mi faros ne per kampanoj de tutaj tagoj, sed iom post iom, en grupoj de eble dek paĝoj - la ne jam traktitaj artikoloj jam estas sen eraroj, nur estas ĝermetoj kun tro malmulta enhavo. samtempe: paĝoj pri dulingvaj Esperanto-vortaroj samtempe: multaj malatentataj tekstoj de la listo [[Uzanto:RBT/Enkategoriigoj/Naskiĝintoj kaj mortintoj/Listo2|'''"listo2"''']]. ... :fine de aŭgusto 2024 [[provinco Gvadalaĥaro]] ĝis A-P, pretaj, Q-T nur parte, aktualaj loĝantoj sube mankas (T sen kontrolo de poŝtkodo), U-Z nur baze ektraktita informkeste... === Atentindaj paĝoj 2025 === * [[Ĝardenoj de Herrenhausen]] (2925-8-27) == Subpaĝo ankoraŭ == * [[Uzanto:ThomasPusch/olimpikaj teamoj liste]] * tre dubindaj alidirektigoj: [[Specialaĵo:Kontribuoj/Yeagvr]] (ĝis 2019 je nomo Mvvnlightbae), naciisma italo, laŭ propra aserto ne komprenanta Esperanton, sed la homo sukcesas verki kompreneblajn redaktoresumojn, do tamen iomete regas la lingvon * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Prettau&diff=prev&oldid=8552591 foje indas bremsi casteloboton (jen fine de 2023)]. * pri novaj aktoraj biografioj modeloj povas esti [[Grayson Perry]] aŭ [[Trevor Noah]] de 2024-09-39. * unua resumo dum revizio de jaraj listoj povas esti "enpaĝigo laŭ la aliaj listoj - ĉiuj eventoj de sama jaro al unu linio, kaj komenco de koncizigo" * [[/Ukr]] * polaj distriktoj: plej bone ekhavi norman historian ĉapitron, surbaze de [[Tuchola]], sed kun konsidero de [[reĝa Prusio]] == Referencoj == {{referencoj}} == Fonto == * La unua versio de tiu-ĉi teksto ekestis surbaze de la germana koresponda vikipedia artikolo laŭ la stato de la 16-a de oktobro 2024. <ref name="PIV">[https://vortaro.net/#aedo_kd artikolo ''aedo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la eldono de 2002, presita eldono, paĝo 50</ref> {{referencoj}} {{ŝ|polurinda|mankas ĉia informkesto, iuj grafikaĵoj, eksteraj ligiloj, referencoj: tiel ĉi la malmultaj frazoj donas malmultajn informojn|listigi=ne}} == Atentendaj diskutoj == [[dosiero:Kontakto 1987 - la kvar kategorioj de facileco.png|eta|5ra|<!--la dokumenta eltondaĵo ĉiukaze estu en uzo, tial mi jen metas ĝin ankaŭ ĉi-tien-->]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2021#Kategorio:Urboj de Germanio laŭ alfabeto]] * [[Kategorio-Diskuto:Malfermaj stelamasoj]] {{farite}} 2024-11-01 * {{flago|Italio}} [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj de Italio]] * {{flago|Japanio}} [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]] :: Resume: Aparte problemaj estas '''Aiĉi''' 0 kun [[Nagojo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ĉiba|Ĉiba]]''' 1 ([https://www.monato.be/2003/008142.html Monato 2003]), '''[[Diskuto:Gubernio Hiogo|Hiogo]]''' 0 kun [[Kobeo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ivate|Ivate]]''' 0 kun [[Morioka]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]]''' 0 kun [[Ŝimonoseko]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamanaŝi|Jamanaŝi]]''' 2 (E-domo, blog), '''[[Diskuto:Gubernio Kagavo|Kagavo]]''' 0 kun [[Takamacu]], '''[[Diskuto:Gubernio Mijagi|Mijagi]]''' 0 kun [[Sendajo]], '''Sajtama > [[Diskuto:Gubernio Saitama|Saitama]]''' 0, '''[[Diskuto:Gubernio Ŝiga|Ŝiga]]''' 1 (JEK 2016) kun [[Ocu]], '''[[Diskuto:Gubernio Ŝimane|Ŝimane]]''' 2x (Monato + ES Kebekia) kun [[Macuo]] kaj '''[[Diskuto:Gubernio Toĉigi|Toĉigi]]''' 2. * [[Ribelo de Grandpolujo]], [[komisiono por trovo de loknomoj]] * [[/redaktoresumoj]] * noto pri miks-lingvaj fantaziaj "pseŭdovortoj" en la diskuto pri [[Zábřeha montetaro]]. * Ĉiba, budhisma templo en [[Jocukaidō]] * por eble postaj paĝoj: [[/stacio Omija|stacio Omija]] * dubindaj orfoj/ĝermetoj/malaktualaj: [[aglomeraĵo de Kielce]], [[aglomeraĵo de Poznano]] * Kial [[Holon]], ne Ĥolon kiel estas skribite? * Roberto kaj Narvalo pri [[Theodore von Kármán]] * Petr: kio pri [[Fervojlinio Šumperk–Krnov]] * strangaj ligiloj en paĝo [[Sidamoj]] * kion fari per {{ŝ|Laŭĝenro}} de Airon90... * [[/gazetejo.org]] * [[/uzanto pruno]] * Ekzemplo [[Rehden]]: {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la komunumo ''Rehden'' en nordokcidenta Germanio. Samnoma komununumo ĝis 1945 ankaŭ ekzistis en nordorienta Germanio: sekve de la [[dua mondmilito]] ĝi doniĝis al la komunisma [[Pola Popola Respubliko]], la germana loĝantaro estis forigita kaj nun la loĝloko nomiĝas [[Radzyń Chełmiński]].}} * [[/ne sovaĝan esperantigon]] == Plia kopiebla atentiga kesto == {{polurinda|en la paĝo listiĝis amase tro da fotoj kaj grafikaĵoj, kompare al la malgranda teksto. Necesus elekto, aparte al tiuj fotoj kiuj vere temas pri tiu ĝi loko kaj ne montriĝas ankaŭ en aliaj paĝoj. Ankaŭ eblas meti iujn 4-5 fotojn al vikipedia galerio (tiun trukon ĉi tie jam aplikas la 4 fotoj ĉiuj nomataj "plaĝo en Ustka")...|listigi=ne}} {{polurinda|la informoj ĉi tie estas de 2006, de antaŭ 19 jaroj! Ĉu ankaŭ la indiko pri la estro tiom aĝas? Ĉiukaze aktualigo nepras|listigi=ne}} == Aktualigenda == Tia ŝablono ne estas esperante, sed jes ja angle [[:en:Template:Update]], france [[:fr:Modèle:Mettre à jour]], hispane [[:es:Plantilla:Desactualizado]] ktp - tial la ŝablonoj por enkopiado en tiujn vikipediojn estu ĉi tie. == Agendo == Necesus kontroli la fonton de [[Vladimir Sutkovoj]] se ĝi denove legeblos. 2025 09 16 :Ankoraŭ la fonto ne relegeblas, eble ĝi definitive mortis. 2025 09 27 TP Oktobre, novembre, decembre same. Sendube ĝi definitive mortis, ankaŭ la itala baza datumbaza retejo everk.it, kaj ankaŭ sendepende de tio propra retejo de ALE. 2026 01 12 TP * [[Diskuto:Adidas Al Rihla (pilko)]] 2026 01 12 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Diskuto:Peskaro]] temo "fotomuntaĵo", tasko por roboto, 2026 01 13 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Uzanto-Diskuto:Super nabla#Naskis v naskiĝis]] 2026 01 16 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno == Sporto == Jen unua ekzempla teksto pri plej bona turnira manpilkistino: [[Linnea Torstenson]] en 2010. [...] ", post kiam la antaŭajn 4 jarojn li jam estis membro en la nacia teamo de sub-17-jaruloj kaj aliaj junulaj naciaj teamoj" == Modeloj == :Por ĝemelaj komunumoj en Germanio ekzemple [[Bad Honnef]] (kutime kun franca kaj orientgermana partnero kaj ankoraŭ iuj aliaj) :Por uzo de "informkesto monto" vidu la ekzemplan paĝon [[Mount Bartle Frere]], kie ankaŭ estas ekzempla teksto kun uzo de pluraj vikidatumaj parametroj. :Se tre mankas ĉia bildo kaj la informkesto ne bezonas la bildo p18: [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{ŝ|centre|komunuma impreso}}]] == NRV == Plene ne ekuziĝis ĝis nun la navigiloj * {{ŝ|urba regiono Aachen}} - jam {{farite}} 2026-01-24 * {{ŝ|distrikto Ennepe-Ruhr}} * {{ŝ|distrikto Euskirchen}} * {{ŝ|distrikto Gütersloh}} * {{ŝ|distrikto Herford}} * {{ŝ|distrikto Hochsauerland}} - {{farite}} 2026-08-28 * {{ŝ|distrikto Kleve}} * {{ŝ|distrikto Lippe}} * {{ŝ|distrikto Mark}} * {{ŝ|distrikto Minden-Lübbecke}} * {{ŝ|distrikto Mettmann}} * {{ŝ|distrikto Neuss}} * {{ŝ|distrikto Oberberg}} * {{ŝ|distrikto Olpe}} * {{ŝ|distrikto Recklinghausen}} - {{farite}} 2026-08-25 * {{ŝ|distrikto Rhein-Erft}} - {{farite}} 2026-08-24 * {{ŝ|distrikto Rhein-Sieg}} - jam {{farite}} 2026-01-24 kaj * {{ŝ|distrikto Wesel}} - {{farite}} 2026-08-24 --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:21, 24 jan. 2026 (UTC) == NDS == Por la somero: en [[Rastdorf]] ĉe Werlte kaj [[Stavern]] ĉe Sögel ankoraŭ tre mankas fotoj... == Taksonomio == Ekzemple por informkesto vidu la paĝon [[Gerbero]]. == {{ŝ|orfa}} == [[:kategorio:Orfaj artikoloj pri Ĉeĥio]]: post malorfigo de kelkaj tekstoj ankoraŭ restas tie kvar paĝoj je 2026-01-31: : [[Bierfarejo U Fleků]]: TRI ligiĝoj : [[Domo de Faŭst]]: UNU : [[Ekspoziciejo Ĉe Hibernoj]]: UNU : [[Gastejo Ĉe Kaliko]]: UNU : [[Hiberna strato]]: TRI : [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]]: UNU : [[Jungmann-placo]]: TRI : [[Meza industria lernejo Ostrava-Vítkovice]]: NUL : [[Nacia Avenuo]]: TRI : [[Slava Domo]]: DU : [[Vilao Ameriko]]: UNU Permane forigi la ŝablonon, sen ke io ŝanĝiĝis pri la situacio, estus neakcepteble. === Aktuala diskuto === * [[Ŝablono-Diskuto:Oficiala retejo]] 2026 2 3 * pri ruĝaj ligloj de 9 2005 de mirmal en [[Čestmír Vidman]] - vidu diskutpaĝan noton de 2026 3 5. * kaj pri tre dubindaj pseŭdovortoj "Schwarzenbergoj", "Schwarzenbergidoj", "Rožmberkidoj", teksto fakte ĝuste kreita en 2008 de Pavla D kiel [[Rožmberk (familio)]], kaj "Eggenbergidoj" vidu en [[Diskuto:Schwarzenberg (dinastio)]]. La uzoj de la pseŭdovortoj estas forprenitaj. - Cetere: Petr jam ekz. dum 2009 en [[diskuto:Fratoj Mašín]] disputis kontraŭ Narvalo kaj Paul P pri nepra volo enkonduki arbitrajn esperantajn vortojn sen vortaraj referencoj kaj kun neesperantaj literoj, sed ne konvinkis ilin ambaŭ - kompreneble. * ne forgesi: en teksto [[Sylla Chaves]] ankoraŭ la librotitoloj devos nigriĝi, se ne okazos miraklo 2026 3 12 === Problemaj orfoj kaj ĝermetoj === * [[Transigo de flu-kvanto]] 2026 2 27 * [[TERYT]] nur ĝermeto, ne orfo * [[/listoj de probable forigendaj dosieroj]] === Orfoj === * kaj barata retejo [[Anmol Ratan]] pri la malorfigo Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ neniu ajn alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Mi ne havas ideon pri iu paĝo, de kiu eblus konstrui ligilon ĉi tien. Ĉu iu alia havas iun ideon? :Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). :Ĉi tiu teksto pri kino estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun jam estas tri ligiĝoj. Se estus kvar, pli bone kvin, estus sufiĉe. ::Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. :::La hodiaŭ farita teksto jam estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ::::Nun 12 aliaj artikoloj ligas al la teksto - la ŝablono {{ŝ|orfa}} povas forpreniĝi. '''Orfoj pri kino''': reĝisoro {{ŝ|vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj|parameter=link}}, aktoroj p161 - pli detalan liston de la aktoroj vidu en la informkesto. == Ĝermoj kaj ĝermetoj == * ne jam trovitaj: [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] == Italio kaj Francio == * Italio: [[provinco Grosseto]] - principe la 18 paĝoj de A ĝis M estas ampleksigitaj, la restaj 10 paĝoj de O ĝis Z ankoraŭ ne; [[provinco Mantova]] - pri ĉiuj 70 paĝoj la unua ŝtupo de riparo informkesto estas farita, krome nenio. * [[Francio]]: pri [[arondismento Poitiers]] la unuaj 44 paĝoj de entute 83 estas finfaritaj. (ĉ. la 14-a de febraro, la valentena tago) Stato de 2026 03 08, la komunisma tago de virinoj. == Antaŭ nia erao == En la 4-a jc. a.n.e. mi vidis paĝojn 300-360, en iuj sukcesis pli, en aliaj malpli aldoni, sed 361-399 tute ne jam vidis. === Referenco poŝatlaso === :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Batumi]]: La referenca esperantlingva "[[Poŝatlaso de la mondo]]", Prago 1971, en siaj mapoj esperantigas iujn kaj latinliterigas aliajn loknomojn, kies originaj nacilingvaj formoj estas ne-latinlingvaj. En la mapo 20 ĝi indikas la urbon je la origina nomo "Batumi", nur latinigita. :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Irkutsk]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon ''Irkutsk'' en la mapo 15 kaj 15b - latinlitere, sed ne esperantigite. :[[dosiero:Symbol_confirmed.svg|20ra]] Ekz. [[Osako]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Osako" en la vasta, du-paĝa mapo 24, kaj same en listo en paĝo antaŭ tiu du-paĝa mapo. ..., via demando estas tute pravigita. [[PIV]] 1970-2020 kaj [[Reta Vortaro]] ne mencias la lokan monton, ankaŭ en neniu alia du-lingva vortaro mi trovis indikon pri esperantigo ''xxx'', la esperantlingva literatura kaj gazetara serĉilo ''tekstaro.com'' ne trovas ĝin kaj eĉ la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, kiuj dokumentigas multajn esperantigojn, sed ne esperantigas ĉiujn urbojn/lagojn/montojn ktp, ne mencias ĝin. Tial ĝis iu trovas konvinkajn ekstervikipediajn referencojn pri ekzisto de esperantlingva formo "xxx" devas esti la hipotezo ke tiu esperantigo probable tute ne dokumentiĝas kaj ne ekzistas. Esperanto '''ne''' funkcias tiel ke oni simple prenas ĉiujn vortojn de ĉiuj lingvoj, al ĉiuj substantivoj algluas o-finaĵon, al ĉiuj adjektivoj a-finaĵon ktp. kaj rezultas vortotrezoro kiu estas 10 000-foje pli granda ol ĉiu vortotrezoro de nacia lingvo. Tia lingvo estus koŝmare nekomprenebla. Do, tute klare - ĝis trovo de konvinkaj referencoj - la monto itale nomiĝas ''aaa''. Salutas == Enhavtabeloj == {{ŝ|TOC-dekstre}}, ekzemple, kaj <nowiki>__NOTOC__</nowiki> por subpremi enhavtabelon. Noto: [[uzanto:Chojus321]] Noto1: baza informkesto en la komunejo: <nowiki>{{Wikidata Infobox}}</nowiki> == Diversaĵoj == Claudio Pistilli: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/listoj de probable forigendaj dosieroj]] en la [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] AI: [[:de:Wikipedia:WikiProjekt KI und Wikipedia/Erkennung KI-Einsatz]] Fari vikidatumerojn pri neesperantistaj usonanoj pri kiuj wiki.en kaj vikidatumoj ne interesiĝas: ĉe [[Joseph F. Foster]] eblis, ĉe [[Bruce Wilson]] ne. Minuskloj de i.a. universitatoj en francaj titoloj de vikidatumoj, ĉi tie pri [[universitato Cornell]] la 26 mar. 2026: ''(1) La minuscule ici est une convention typographique franco-française non adoptée par les autres pays francophones, lesquels mettent une majuscule pour leurs propres universités, et Wikidata en français n'est pas destinée à l’usage exclusif de la France; (2) le choix typographique d’une majuscule dans la langue d’origine appelle tout naturellement sa traduction par une majuscule également en français.'' Tiun argumentadon mi povas facile sekvi. Pri elegantaj navigiloj vidu la paĝon [[Diskuto:Schwarzenberg (Aŭstrio)]]. Episkopujo Majenco > [[diocezo Majenco]]. Dogmoteologio > [[Dogma teologio]] {{ŝ|aŭt}} faras {{aŭt|Majuskletojn}}. <nowiki>{{teksto en skatolo - komenco|1=temo}}{{teksto en skatolo - fino}}</nowiki> Mi mem ekz. fuŝis pri Nurenbergo en teksto [[Steigerwald]]. Germana komunumaro: centro [[Freren]], simpla membro ekz. [[Beesten]]. == Medicinaj temoj == Inter la vario de drogoj produktitaj de [[Novartis]], [[metilfenidato]] (ankaŭ jam farita de Sj1mor en 2026 05 29, post kiam mi faris mian privatan noton ĉi tie) vere meritus propran artikolon. Teorie nova esperanta teksto ankaŭ malforte bonvenus por la [[borso]] de [[Mumbajo]], do [[borso de Mumbajo]], kaj pri la du antaŭaj firmaoj, [[Sandoz]] kaj [[Ciba-Geigy]]... La nova teksto [[Ĥirurgia operacio]] ankoraŭ bezonas tekston [[incizo]]. == Atentindaj tekstoj == * [[Marja-Sisko Aalto]] (ekde 2026 05 21) - {{Uzanto2|Näin on näreet}} * [[Augusto Cancela de Abreu]], Salazar-diktaturo en Portugalio kun malpermeso de Esperanto. * [[Diskuto:Ŝvabaĥo]] pri skribo, teksto farita en majo 2009 per Petr. (2026 05 29) * demando pri stranga aludo en la noto pri [[Adolf Halbedl]] en EdE (2026 05 31) * la rezistanto kontraŭ naziismo [[Rupert Mayer]] ([[d:Q45283]]) aparte meritus tekston, iam ajn... Mirakle jam 2026 05 29 je 9 h UTK, nur tri horojn post kiam mi private notis lian nomon ĉi tie por mi, Sj1mor faris ĝerman tekston. Tio tre bonas kaj la ĝermo meritus ankoraŭ iam enhavan plivastigon. * nekompletaj taskoj: [[:Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio|pri la komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] duobla retejo en vikipedio for - ĝis nun nur A-R. * La vorto katrastrala estas fantazia: [[Diskuto:Höflein]]. (2026 06 01, ĝustigita je 06 08) Kaj nomigo de estroj de tiaj loĝlokoj de Klosterneuburg malsaĝas: [[Diskuto:Maria Gugging]] (2026 06 01, nun fakte ne necesas ago, sed iam poste) * Pri titolo [[Hampstead]] sen aldonaĵo ... (2026 06 08) * Paĝo "Naŝvilo" nun jam estas ĉe [[Nashville]], sed en la teksto ankoraŭ uziĝas la dubinda esperantigo. Jam referencoj postuliĝis en 2015, denove en 2026 06 12. Post pliaj 1-3 monatoj eblas afiŝi tion ĉe VP:AA kaj poste elsarki la fantazian esperantigon, se ne iu ankoraŭ trovas defendajn referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 12 jun. 2026 (UTC) * Bezonatas multe da referencoj kaj kontrolo per almenaŭ la praga poŝatlaso en [[Ŝablono-Diskuto:Atlantiko]]... (2026 06 15) * [[Diskuto:Esperantistoj]] pri neproj aŭ ebloj de titolaj aldonaĵoj inter krampoj laŭ instigo de Sj1mor. (2026 06 16) * [[Diskuto:Ilja Ponomarenko]]: peto fari tekstojn [[The Kyiv Independent]] ([[d:Q111028947]]) kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] ([[d:Q4281580]]). (2026 06 16) * Pri Nicolas Rastvortsev (2017) nenio ĝis nun, kvankam nun 24 filmoj en IMDb. Iam supozeble io venos. == Pliaj modeloj == Modeloj por mikroĝermoj de usonaj aktoroj vire ekz. [[Colin Ferguson]], ine ekz. [[Jaclyn Smith]]. Por river(et)oj, jen en Bavario, sed same taŭga ankaŭ aliloke, ekzemple [[Wiesent (Regnitz)]] aŭ [[Aisch]]. Plia noto por diskutpaĝo: Mi petas uzi la ŝablonon {{ŝ|Referencoj|2}}, do referencojn en du kolumnoj, nur se en la teksto jam estas signife multaj referencoj, ni diru 10 aŭ iom pli: se estas nur 1-4, la dispartigo de la malmultaj eroj (aŭ de unu ero) al du kolumnoj aspektas stulte. Kopiebla frazo por estontaj apartigiloj: Krome la nomo, kiel tre multaj loknomoj, ankaŭ okaze estas uzata kiel [[familia nomo]], do kiel parto de [[persona nomo|personaj nomoj]]. {{ŝ|sen fontoj}} por paĝoj kiuj estas nur [[artikola ĝermo|artikolaj ĝermoj]]: [[Diskuto:Marc Guéhi]]. (2026 7 5) <nowiki>{{redaktas|ThomasPusch|20-a de septembro 2026 11:30 h UTC|12:30 h UTC}}</nowiki> == Fontaj / pruvigaj cirkonstancoj P1480 == * apud (Q21818619): approximate location – should be used with qualifier P1480 to indicate that value is close ⇒ [[d:Q52105174|list of Wikidata reasons for deprecation]] ("malnoviĝinta" funkcias). == Farendaĵo == * En Iovao, sur la skema mapo 6 el 9 linioj faritaj, restas do triono ekde [[Kantono Pottawattamie]]... (2026 06 23) * La novajn gazetotekstojn [[Lietuvos rytas]], [[Lietuvos žinios]] kaj [[Vakarų ekspresas]] el junio dankinde Kani savis el ĝermeta stato. Se mi foje havos iom da tempo, mi povos ankoraŭ rigardi la nunajn ĝermojn, aparte la informkestojn. La latva teksto [[Diena]] jam estas kontentiga. (2026 06 23) * nur ekkomencita: [[Peptida hormono]]. (2026 06 14) * [[kantono Inyo]] aldoni "zomon= 8 aŭ 7" en 2026 06 27. * apartigilo [[trako]] enigi la gentan kaj regionan sencon. 2026 07 04 * fini la voĉdonon [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Gento (urbo)]] 2026 07 09 * [[Ŝablono-Diskuto:Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio]] * Teorie necesus nova teksto [[Pelt]] en [[Limburgo (Belgio)]]. Ekz. [[Overpelt]] estas parto. Same pri [[Lievegem]] en [[orienta Flandrio]]. * La teksto [[Peer (Belgio)]] havas ĥaosan historian ĉapitron... 2026 07 11 * [[Propaganda piedvojaĝo]] de 1912 estas bizara historia temo, plena je demandoj... 2026 07 14 * [[Alexis Saelemaekers]], disputo pri franca aŭ flandra prononco en la angla paĝo... 2026 07 15 * Nur la tekstoj pri usonaj subŝtatoj A- ekskluzive Nov-Meksiko estas reviziitaj. La resto ankoraŭ mankas. 2026 7 26. * Esplorinda reta fonto [https://www.esperanto.be/fel/jar/landoj.php La landoj de l' tero] [[Flandra Esperanto-Ligo]] * al VP:AA: [[Ombra kabineto]] al Ombra registaro * Ankoraŭ necesus bluigi 7 paĝojn en [[Ŝablono:Landoj en la Vintra Olimpiko 2026]], eventuale ankaŭ Slovenio en la Olimpikoj, por aliaj jaroj. * Aldonindas du apartigiloj pri [[kantono Richland]], [[kantono Rock]] kaj [[kantono Rusk]] - "pseŭdoblua", provizora alidirektilo al [[kantono Rusk (Teksaso)]], i.a. pri Viskonsino. {{farite}} je 2026-8-4 * [[Alemana lingvo]] ne plu estas malneŭtrala. La ŝablono foriru. 2026-08-28 * Estas pluraj biokemiaj demandoj pri [[sunfloro]]. 2026-09-11 * Mi senesperas pri la teksto [[Irana milito de 2026]]. 2026-09-14 * [[Jozefo Petrin]] Peto al MirMal pri helpo, kaj nesolvitaj demandoj pri rumanaj verkistoj. 2026-09-15 * Necesos kunigi [[Rejna de Jong-Beukers]]. Eble Sj1mor pretos fari tion... 2026-09-15 * [[diskuto:Johannes Linnankoski]]: demando pri Finna E-Libreso kaj Biblioteko E-a. 2026-09-18 == Multjare/multjardeke ruĝaj ligiloj == * ekzistas iu ŝablono {{ŝ|ruĝaj ligiloj}} kaj {{ŝ|ruĝa ligilo}}, kiu atentigas interalie pri * [[Rekordoj de mamuloj]] * aparte provoka: [[Hans Leo Hassler]] 5r0kiwep67rvcvsh7tk2gvj39nynjw5 0 464401 9478472 8804263 2026-09-19T12:17:05Z Dim5555 263628 Link update. The site has moved to a new domain. 9478472 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo= Belorusia stacidomo | origina nomo= '''Белорусский вокзал''' | dosiero= Moscow Belorussky Railway Station asv2018-09.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = | lando = Rusio | nomo de trafikanto= [[Rusiaj Fervojoj]] | kodo de stacidomo= | fervojo= | supermara alteco= | en trafiko= | sekuriga ekipaĵo= | nombro de reloj= 11 | nombro de kajoj= 7 | nombro de pasaĝeroj= | eksportitaj trajnoj= | vendo de vojaĝbiletoj= jes | ligita transporto= [[Metroo de Moskvo|'''Metroo''']]: {{Moskva metroo|2}} {{Mosmet|Belorusskaja}}<br /> {{Moskva metroo|5}} {{Mosmet/5|Belorusskaja}}<br /> '''Aŭtobusoj''':12, 116<br /> '''Trolebusoj''': 1, 12, 18, 54 | notoj= | latitudo= 55.776398 | longitudo= 37.581115 | regiono-ISO=RU-MOW | situo sur mapo = Moskvaj centraj diametroj }} '''Belorusia stacidomo''' ('''Belorusskij vokzal''', {{lang-ru|Белорусский вокзал}}) estas unu el naŭ ĉefaj pasaĝeraj fervojaj stacidomoj de [[Moskvo]], fervoja stacio "Moskva-Passaĵirskaja-Smolenskaja" de [[Moskva fervojo]]. Ĝi situas ĉe la [[Placo Tverskaja Zastava (Moskvo)|placo Tverskaja Zastava]] (adreso:placo Tverskaja Zastava, domo 7). De la stacio forveturadas trajnoj laŭ okcidenta direkto, interalie al [[Belorusio]], [[Pollando]] kaj [[Kaliningrada provinco]]. == Historio == Konstruado de la fervojo inter Moskvo kaj Smolensk komenciĝis en [[1860-aj jaroj]]. En fino de aprilo [[1869]] oni komencis konstrui la stacidomon. Solena malfermo de Moskva-Smolenska fervojo okazis la {{daton|19|9|1870}}. La nova stacidomo estis nomita Smolenska (Smolenskij). En novembro de 1871, post finkonstruado de la fervojo ĝis [[Bresto (Belorusio)|Bresto]], ĝi akiris nomon "Brestskij" (Bresta). Ekde [[1907]] pasis rekonstruo de la stacidomo. La {{daton|4|5|1912}} la fervojo estis alinomigita al Aleksandrova, la stacidomo ekestis "Aleksandrova" (Aleksandrovskij). En aŭgusto de [[1922]] du fervojoj estis kunigitaj al Moskva-Belorusia-Baltia fervojo kaj ekde tie oni nomis la stacidomon "Belorusia-Baltia" (Belorussko-Baltijskij). En majo de [[1936]] post laŭvica rekonstruo la stacidomo akiris sian nuntempan nomon. == Arkitekturo kaj teknikaj detaloj == La stacidomo havas 7 kajojn kaj 11 pasaĝerajn trakojn ([https://msk.guide/shema-belorusskogo-vokzala.htm Skemo de la stacidomo]). == Trajnoj == De la stacio ekzistas regula trafiko (long-distancaj itineroj) ĝis la jenaj lokoj: {| class="wikitable" |- ! Lando !! Loko !! Trajnoj |- | [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|kadra|20ra]] [[Rusio]] || [[Smolensk]] || 33-34 "Smolensk", 111-112 |- | [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|kadra|20ra]] [[Rusio]] || [[Kaliningrado]] || 29-30 "Jantarj", 147-148 |- | [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|kadra|20ra]] [[Rusio]] || [[Ribinsko]] || 601-602 "Ribinsk" |- | [[Dosiero:Flago-de-Belorusio.svg|kadra|20ra]] [[Belorusio]] || [[Minsko]] || 1-2 "Belarusj", 11-12, 25-26 "Svisloĉ" |- | [[Dosiero:Flago-de-Belorusio.svg|kadra|20ra]] [[Belorusio]] || [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] || 3-4 "Minsk", 7-8 "Slavjanskij Ekspres", 27-28 "Brest", 75-76, 131-132, 195-196 |- | [[Dosiero:Flago-de-Belorusio.svg|kadra|20ra]] [[Belorusio]] || [[Polack]] || 39-40 "Dvina" |- | [[Dosiero:Flago-de-Belorusio.svg|kadra|20ra]] [[Belorusio]] || [[Gomel]] || 55-56 "Soĵ" |- | [[Dosiero:Flago-de-Belorusio.svg|kadra|20ra]] [[Belorusio]] || [[Grodno]] || 77-78 "Neman" |- | [[Dosiero:Flago-de-Litovio.svg|kadra|20ra]] [[Litovio]] || [[Vilno]] || 5-6 "Lietuva" |- | [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|kadra|20ra]] [[Pollando]] || [[Varsovio]] || 9-10 "Polonez" |- | [[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|kadra|20ra]] [[Ĉeĥio]] || [[Prago]] || 21-22 |- | [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|kadra|20ra]] [[Francio]] || [[Parizo]] || 23-24 |- | [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|kadra|20ra]] [[Francio]] || [[Nico]] || 17-18 |} Trapasantaj itineroj: {| class="wikitable" |- ! Komenco (fino) !! Fino (komenco) !! Trajnoj |- | [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|kadra|20ra]] [[Novosibirsko]] || [[Dosiero:Flago-de-Belorusio.svg|kadra|20ra]] [[Minsko]] || 63-64 |- | [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|kadra|20ra]] [[Novosibirsko]] || [[Dosiero:Flago-de-Belorusio.svg|kadra|20ra]] [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] || 103-104, 113-114 |- | [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|kadra|20ra]] [[Arĥangelsko]] || [[Dosiero:Flago-de-Belorusio.svg|kadra|20ra]] [[Minsko]] || 133-134 |} === Apudurbaj elektrotrajnoj === [[Dosiero:Belorussky Rail Terminal (Белорусский вокзал) (5833421585).jpg|eta|Kajoj kaj elektrotrajnoj (maldekstre - [[Aeroexpress]])]] Per rektaj itineroj de apudurbaj elektrotrajnoj atingeblas urboj [[Odincovo (Moskva provinco)|Odincovo]], [[Moĵajsk]], [[Vjazma (Smolenska provinco)|Vjazjma]] kaj aliaj. Ekzistas rapidtrajnoj "[[Aeroexpress]]" ĝis la [[Internacia flughaveno Ŝeremetjevo|flughaveno "Ŝeremetjevo"]]. == En kulturo == * "Belorusskij Vokzal" ("Belorusia stacidomo", {{lang-ru|"Белорусский вокзал"}}) estas [[Sovetunio|sovetia]] filmo pri la [[Dua mondmilito]]. == Vidu ankaŭ == * [[Publika transporto de Moskvo]] * [[Moskvaj centraj diametroj]] * [[Linio MCD-1]] * [[Linio MCD-4]] * [[Belorusia linio]] * [[Aeroexpress]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://mcd.mosmetro.ru/mcd-1/}} (MCD-1) * {{Oficiala retejo|https://mcd.mosmetro.ru/mcd-4/}} (MCD-4) * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/3370-Moskva-Passazhirskaja-Smolenskaja.html Belorusskij vokzal en retejo tochka-na-karte] {{Fervojaj stacioj de Moskvo}} {{Linio Belorusia - Vjazma}} {{Linio Raboĉij Posjolok - Usovo}} {{Linio Golicino - Zvenigorod}} {{MCD01}} {{MCD04}} [[Kategorio:Fervojaj stacioj kaj haltejoj de Moskvo]] [[Kategorio:Distrikto Tverskoj (Moskvo)]] [[Kategorio:1870 en Moskvo]] [[Kategorio:Linio MCD-1]] [[Kategorio:Linio MCD-4]] [[Kategorio:Stacioj de Moskvaj centraj diametroj]] 34waf81lzckza28x5yt45vjvafgo4mo 0 464621 9478641 9133559 2026-09-20T00:42:52Z InternetArchiveBot 180276 Add 1 book for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9478641 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Carl Edward Hellmayr''' ([[29-a de januaro]] de [[1878]] - [[24-a de februaro]] de [[1944]]) estis [[naturalisto]] kaj [[Ornitologio|ornitologo]] [[Aŭstrio|aŭstria]]. Hellmayr naskiĝis en [[Vieno]], kaj studis en la [[Universitato de Vieno]]. En 1908 li iĝis zorgisto de la Sekcio de Birdoj en la Muzeo de [[Munkeno]] kie li iĝis fakulo pri novtropikaj birdoj, studis la kolekton de [[Johann Baptist von Spix|Spix]] pri brazilaj birdoj kaj de [[Lionel Walter Rothschild]] en [[Londono]]. Li iĝis zorgisto de la Sekcio de Zoologio de la [[Muzeo Field]] en Chicago en 1922. Liaj libroj inkludis 13 el 15 volumenoj de la ''Katalogo de Birdoj de Ameriko'' (1918-1949) kaj de ''La Birdoj de Ĉilio'' (kun [[Henry Conover|Henry Boardman Conover]]). == Verkaro == * ''Muscicapa parva im Wienerwald'', Ornithologisches Jahrbuch, IX. 1898 * ''Beiträge zur Ornithologie Nieder-Österreichs'', Ornithologisches Jahrbuch, X, 1901 * ''Einige Bemerkungen über die Graumeisen'', Ornithologisches Jahrbuch, XI, 1900 * ''Über eine neue Meise, P. nigriloris'', Ornithologische Monatsberichte, 8, 1900 * ''Bemerkungen über die neuweltliche Gattung Polioptila nebst Beschreibung einer neuen Subspecies aus Peru'', Novitates Zoologicae 7, 1900 * ''Eine neue Graumeisenform aus Italien'', Unbekannt, 1901 * ''Ueber einige Arten des Genus Thryophilus'', Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft, 1901 * ''Noch einige Worte über Thryophilus'', Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft, 1902 * ''Beschreibung von zwei neuen brasilianischen Vögeln'', Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft, 1902 * ''Die Formen yon Passer petronius'', Ornithologisches Jahrbuch XIII. 1902 * ''Untersuchungen über einiger paläarctische Vögel'', Ornithologisches Jahrbuch, XIII, 1902 * ''Einige weitere Bemerkungen über Polioptila'', Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft, 1903 * ''Paridae, Sittidae und Certhiidae'', R. Friedländer und Sohn, vol. 18, 1903 * ''Über neue und wenig bekannte Fringilliden Brasiliens'', Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft, 1904 * ''Revision der Spix'schen Typen brasilianischer Vögel'', K.B. Akademie der Wissenschaften, 1905 * ''Description of two new birds discovered by Mr. O. T. Baron in Northern Peru'', Novitates Zoologicae 12, 1905: 503-504 * Auguste Ménégaux, Carl Eduard Hellmayr: ''Étude des espèces critiques et des types du groupe des Passereaux'', Impr. Dejussieu, 1906 * ''On the Birds of the Island of Trinidad'', Novitates Zoologiae XIII (1 ) 1906: 1- 60 * Auguste Ménégaux, Carl Eduard Hellmayr: ''The Supposed Types in the Lafresnaye Collection'', The Auk 23 ( 4) 1906: 480-483 * ''Übersicht der südamerikanischen Arten der Gattung Chaetura'', Verhandlung der Ornithologischen Gesellschaft in Bayern, 1907 * ''Another contribution to the ornithology of the Lower Amazons'', Novitates zoologicae 14, 1907 * ''On a collection of birds from Teffé, Rio Solimões, Brazil'', Novitates zoologicae 14, 1907 * ''Critical Notes on the Types of little-known Species of Neotropical Birds ; Novitates zoologicae 14, 1907 * ''Emile Oustalet'', Ornithologische Monatsberichte, XIV, 1907 * Ludwig Lorenz (Ritter von Liburnau.), Carl Eduard Hellmayr: ''Ein Beitrag zur Ornis Südarabiens'', K.K. Hof- und Staatsdruckerei, 1907 * ''An Account of the Birds collected by Mons. G. A. Baer in the State of Goyaz, Brazil'', Novitates zoologicae 14, 1910 * Carl Eduard Hellmayr, Philogène Auguste Galilée Wytsman: ''Genera Avium'', V. Verteneuil & L. Desmet, 1910 * Lorenz Müller, Carl Eduard Hellmayr: ''Zoologische Ergebnisse einer Reise in das Mündungsgebiet des Amazonas'', Verlag der Königlich Bayerischen Akademie, vol. 2, 1912 * ''Die Avifauna von Timor: Mit einer Farbentafel'', Nägele, 1914 * '' Hans Graf von Berlepsch - Eine Lebensskizze'', J. of Ornithology 63 ( 4) 1915 * Carl Eduard Hellmayr, A. Laubmann: ''Nomenclatur der vögel Bayerns'', G. Fischer, 1916 * Carl Eduard Hellmayr, Charles Barney Cory, Boardman Conover:''Catalogue of Birds of the Americas and the Adjacent Islands'', Field Museum of Natural History, 1918, 1925. 1938, 1942, 1948, 1949 (diferentes vols.) * ''A contribution to the ornithology of northeastern Brazil'', Field Museum of Natural History, 1929 * ''Birds of the James Simpson-Roosevelts Asiatic expedition'', Field Museum of Natural History, 1929 * ''The birds of Chile'', Field Museum of Natural History, 1932 == Honoroj == La [[birdospecio]] ''Anthus hellmayri'' estis dediĉita al li fare de [[Ernst Hartert]] (1859-1933) en [[1909]]. La nomo [[Konuro de Hellmayr]] (''Pyrrhura amazonum'') honoras Hellmayr, kiu priskribis la unua la birdospecion. == Referencoj == * [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200307/ai_n9274860 Neotropical ornithology: Then and now - Francois Vuilleumier] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924062402/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200307/ai_n9274860 |date=2015-09-24 }} * [http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v061n04/p0616-p0622.pdf Zimmer - ''In Memoriam - Carl Eduard Hellmayr''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204041443/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v061n04/p0616-p0622.pdf |date=2012-02-04 }} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Neotropical ornithology: Then and now|url=https://archive.org/details/sim_auk_2003-07_120_3/page/577|aŭtoro=François Vuilleumier|jaro=2003|gazeto=The Auk|volumo=120|numero=3|COI=10.1642/0004-8038(2003)120[0577:PIONOT]2.0.CO;2|paĝoj=577}} * {{Citaĵo el gazeto|url=http://sora.unm.edu/node/18779|titolo=In Memoriam—Carl Eduard Hellmayr|aŭtoro=John T. Zimmer|jaro=1944|gazeto=Auk|volumo=61|numero=4|COI=10.2307/4080183|paĝoj=616–622}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hellmayr}} [[Kategorio:Aŭstraj zoologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj botanikistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj ornitologoj]] 07kbvtf1w64q9aaizcohqwp4lx16d09 0 465973 9478750 9441268 2026-09-20T06:26:41Z Sj1mor 12103 9478750 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Closed.circuit.camera.arp.750pix.jpg|eta|[[Gvatkamerao]].]] '''Amasa gvatado''' estas la vasta [[gvatado]] de la tuta aŭ granda frakcio de popolo<ref>{{cite web |title=Mass Surveillance Technologies |url=https://www.eff.org/issues/mass-surveillance-technologies |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=15-a de septembro 2013}}</ref>. Gvatas kutime registaroj, ofte kaŝe, sed iam korporacioj aŭ por siaj propraj kialoj aŭ pro postulo de la registaro. La gvatado povas esti kontraŭleĝa, aŭ bezoni la aprobon de tribunalo aŭ alia aŭtoritato. Oni ofte provas pravigi gvatadon por kontraŭi [[terorismo]]n, por preventi [[ribelo]]n, por protekti [[nacia sekureco|nacian sekurecon]], por lukti kontraŭ [[infana pornografio]] kaj por protekti infanojn. Oni kritikas amasan spionadon ĉar ĝi kontraŭas rajtojn pri [[privateco]], ĝi limigas [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]], kaj ĉar ĝi estas kontraŭleĝa en multaj juraj kaj konstituciaj sistemoj. Oni timas ke ĉiame pligrandiĝanta gvatado kondukos fine al [[totalisma ŝtato]], kie politika malkonsento estas rompata per metodoj pli ofte uzataj kontraŭ [[spiono]]j. Tian ŝtaton oni nomas [[#gvatada ŝtato|gvatada ŝtato]] aŭ [[#elektronika polica ŝtato|elektronika polica ŝtato]]. En 2013 [[Edward Snowden]] malkaŝis tra tagĵurnaloj multajn likitajn usonajn dokumentojn, kiuj atentigis pri la amasa gvatado fare de [[Usono]] kaj multaj aliaj ŝtatoj tra la mondo. Tiu malkaŝo instigis vastan diskutadon pri civilaj liberecoj kaj rajtoj pri privateco en la komputila epoko<ref>{{Cite web|last=Mark Hosenball and John Whitesides|title=Reports on surveillance of Americans fuel debate over privacy, security|url=http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607|publisher=[[Reuters]]|accessdate=17-a de decembro 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-01-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151108202436/http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607|arkivdato=2015-11-08}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151108202436/http://www.reuters.com/article/2013/06/07/us-usa-wiretaps-verizon-idUSBRE95502920130607 |arkivdato=2015-11-08 }}</ref>. == Ŝtatoj en kiuj amasa gvatado okazas == La enketo de [[Privacy International]] en 2007, kovrante 47 ŝtatojn, montris ke kreskis gvatado kaj malkreskis efikigo de garantioj, kompare kun la antaŭa jaro. Taksante diversajn faktorojn, ili konkludis ke ok landoj estis "endemiaj kontrolsocioj". De tiuj ok, Ĉinio, Malajzio kaj Rusio gajnis plej malalte, sekvite kune de Singapuro kaj Britio, tiam kune de Tajvano, Tajlando kaj Usono. La plej bonan rangon ricevis Grekio, kiu laŭtakse havis "adekvatajn protektojn kontraŭ misfaroj".<ref>{{cite web |url=https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |title=Surveillance Monitor 2007 - International country rankings |publisher=Privacy International |date=28a Decembro 2007 |accessdate=2014-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160108235258/https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |archivedate=2016-01-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160108235258/https://www.privacyinternational.org/reports/surveillance-monitor-2007-international-country-rankings |arkivdato=2016-01-08 }}</ref> Multaj landoj tra la mondo jam aldonis milojn da gvatkameraoj al siaj urbaj, antaŭurbaj kaj eĉ kamparaj regionoj.<ref>{{cite web |url=http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |title=Police Surveillance: Go Snoop, Yourself |author=Tom Steinert-Threlkeld |publisher=ZDNet |date=13 August 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080911195308/http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |arkivdato=2008-09-11 |accessdate=2014-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080911195308/http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |archivedate=2008-09-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080911195308/http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=9662 |arkivdato=2008-09-11 }}</ref><ref name="yougov1">{{cite web |url=http://www.yougov.co.uk/extranets/ygarchives/content/pdf/TEL060101024_3.pdf |title=YouGov / Daily Telegraph Survey Results |year=2006 |publisher=[[YouGov]]|accessdate=15a Septembro 2013}}</ref> En septembro 2007 la [[American Civil Liberties Union]] (ACLU) deklaris ke Usono estas "en danĝero fariĝi vera gvatsocio tute fremda al usonaj valoroj" kun "la potencialo por malhela estonteco kie nia ĉiu movo, nia ĉiu transakcio, nia ĉiu komunikado estas registrita, kompilita, kaj konservita, preta esti ekzamenita kaj uzita kontraŭ ni fare de la aŭtoritatoj kiam ajn ili deziras."<ref>{{cite web |url=https://www.aclu.org/technology-and-liberty/why-surveillance-society-clock |publisher=American Civil Liberties Union |title= Why a Surveillance Society Clock? |date=4a Septembro 2007 |accessdate=15a Septembro 2013}}</ref> La 12an de marto 2013 [[Raportistoj sen limoj]] (Reporters Without Borders) publikigis Specialan raporton pri Interreta gvatado. La raporto inkludis liston de "Ŝtatoj malamikaj al la Interreto", landoj kies registaroj estas aktivaj en trudema gvatado de novaĵoprovizantoj, rezultigante gravajn malobservojn de libereco de informoj kaj homaj rajtoj. Kvin landoj estis en la komenca listo: [[Barejno]], [[Ĉinio]], [[Irano]], [[Sirio]], kaj [[Vietnamio]].<ref name=RSFSRS-March2013>[http://surveillance.rsf.org/en/ ''The Enemies of the Internet Special Edition : Surveillance''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130831072750/http://surveillance.rsf.org/en/ |date=2013-08-31 }}, Reporters Without Borders, 12-a marto 2013</ref> === Barejno === La nivelo de Interreta filtrado kaj gvatado en [[Barejno]] estas unu el la plej altaj en la mondo. La reĝa familio estas reprezentata en ĉiuj lokoj de Interreta administrado kaj rafinis ilojn je ĝia dispono por kaŝe observi siajn regatojn. La retaj agadoj de disidentoj kaj novaĵoprovizantoj estas intense kontrolataj kaj la gvatado pliiĝas.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Ĉinio === Ĉiu retaliro en [[Ĉinio]] estas posedata aŭ kontrolata fare de la ŝtato aŭ la Komunista Partio. Multaj eksterlandaj ĵurnalistoj en Ĉinio diris ke ili senplue akceptas ke iliaj telefonoj estas subaŭskultataj kaj iliaj retpoŝtoj estas registrataj.<ref name=RSFSRS-March2013/> La iloj enkondukitaj por filtri kaj registri la Interreton estas kolektive konataj kiel la [[Golden Shield Project|Projekto Ora Ŝirmilo]], ŝerce [[Granda Fajromuro de Ĉinio]]. Krom la kutimaj sendaj regularoj kiuj ebligas aliron al IP-adreso aŭ bloki specialan domajnan nomon, la Ora Ŝirmilo grandskale uzas Deep Packet Inspection (DPI) teknologion por kontroli kaj bloki aliron bazitan sur ŝlosilvortdetekto. La Granda Fajromuro kapablas dinamike bloki ĉifritajn ligojn. Unu el la ĉefaj Interretaj provizantoj de la lando, China Unicom, aŭtomate tranĉas konekton tuj kiam ĝi elsendas ĉifritan enhavon.<ref name=RSFSRS-March2013/> La gvatsistemo ankaŭ estas enkonstruita en [[Interkona retejo|sociajn retojn]], [[babilejo|retajn babilejojn]] kaj [[Interreta telefono|Interretajn telefonojn]]. Firmaoj estas rekte respondecaj al la ĉinaj aŭtoritatoj por gvatado de siaj retoj por certigi ke malpermesitaj mesaĝoj ne estas cirkulataj. La QQ-aplikaĵo, posedata de la ĉina firmao ''Tencent'', permesas al la aŭtoritatoj monitori detale interŝanĝojn inter retuloj serĉante certajn ŝlosilvortojn kaj esprimojn. La verkinto de ĉiu mesaĝo estas identigebla laŭ sia uzantnumero. La QQ-aplikaĵo estas efike giganta troja ĉevalo. Ekde marto 2012, nova leĝaro postulas ke novaj uzantoj de [[blogo|mikro-blogejoj]] registru sin laŭ sia propra nomo kaj telefonnumero.<ref name=RSFSRS-March2013/> [[Skype]], populara Interreta telefono, estas intense gvatata. La ĉinlingva versio de Skype, konata kiel TOM Skype, estas iomete diferenca de la versioj elŝuteblaj en aliaj landoj. Raporto de [[OpenNet Initiative Asia]] diris<ref>[http://www.oni-asia.net/ ONI Asia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170923235133/http://www.oni-asia.net/ |date=2017-09-23 }}, web site, OpenNet Initiative, Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref> ke ĉiutagaj konversacioj estas konservitaj sur serviloj. Registri konversacion povas esti ekigita de la nomo de sendinto aŭ ricevanto aŭ de ŝlosilvortoj kiuj troviĝas en la konversacio.<ref>[http://www.nartv.org/mirror/breachingtrust.pdf "Breaching Trust: An analysis of surveillance and security practices on China's TOM-Skype platform"], Nart Villeneuve, Information Warfare Monitor and ONI Asia, 1 Oktobro 2008.</ref> La [[30an de januaro]], la [[New York Times]] raportis ke ĝi estis la celo de atakoj fare de la ĉina registaro. La unua rompo okazis la [[13an de septembro]] [[2012]] kiam la gazeto prepariĝis publikigi artikolon pri la riĉaĵo amasigita fare de la familio de eksiĝinta ĉefministro [[Wen Jiabao]]. La gazeto diris ke la celo de atakoj estis identigi la fontojn kiuj provizis informojn pri korupto inter la akompanantaro de la ĉefministro. La [[Wall Street Journal]] kaj [[CNN]] ankaŭ diris ke ili estis la celoj de kiberatakoj de Ĉinio. En februaro, [[Twitter]] malkaŝis ke la kontoj de proksimume 250,000 abonantoj estis la viktimoj de atakoj de Ĉinio similaj al tiuj ĉe New York Times. Mandiant, la firmao dungita de la NYT por sekurigi ĝian reton, identigis la fonton de la atakoj kiel grupo de retpiratoj kiujn ĝi nomis Advanced Persistant Threat 1 (altnivela persista minaco 1), unuon de la [[Popola Liberiga Armeo]], kiu havas bazon en 12-etaĝa konstruaĵo en la antaŭurboj de Ŝanhajo kiu havis centojn, eble milojn, da laborantoj kaj la rektan subtenon de la ĉina registaro.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Eŭropa Unio === La rajto al [[privateco]] estas tre evoluinta fako de la leĝaro en Eŭropo. La [[Datumsekureca Direktivo]] reguligas la traktadon de personaj datumoj ene de la [[Eŭropa Unio]]. Por komparo, [[Usono]] havas neniun datumsekurecan leĝon kiu estas komparebla al tio.<ref>Vidu Julia M. Fromholz, The European Union Data Privacy Directive, 15 Berkeley Tech. L.J. 471, 472 (2000); Dean William Harvey & Amy White, The Impact of Computer Security Regulation on American Companies, 8 Tex. Wesleyan L. Rev. 505 (2002); Kamaal Zaidi, Harmonizing U.S.-EU Online Privacy Law: Toward a U.S. Comprehensive Regime For the Protection of Personal Data, 12 Mich.St. J. Int’l L. 169 (2003).</ref> La EU konsideras frostigi daten-kunhavajn aranĝojn kun Usono pro malkaŝoj pri amasa gvatado. EU-oficulo redaktas novajn eŭropkovrantajn datumsekurecajn regulojn kiuj postulas ke usonaj interretaj firmaoj, funkciantaj en la EU, akiru permeson transdoni datumojn al Usono, kaj limigas la aliron de usonaj spionoj al ĝi. EU-komisiito pri justeco kaj rajtoj, Viviane Reding, diris "La demando ekestis ĉu la grandskala kolektado kaj traktado de personaj informoj sub US-gvatprogramoj estas necesaj kaj proporciaj kontentigi la interesojn de nacia sekureco." La EU ankaŭ petas Usonon por ŝanĝoj en la usona leĝaro por egali la laŭleĝan rebonigon ofertitan en Eŭropo; usonaj civitanoj en Eŭropo povas iri al la tribunaloj se ili sentas ke siaj rajtoj estas uzurpitaj, sed eŭropanoj sen rajto rezidi en Usono ne povas.<ref>{{cite news|last=Traynor|first=Ian|title=NSA surveillance: Europe threatens to freeze US data-sharing arrangements|url=http://www.theguardian.com/world/2013/nov/26/nsa-surveillance-europe-threatens-freeze-us-data-sharing|accessdate=1-a decembro 2013|newspaper=The Guardian|date=26a Novembro 2913}}</ref> La [[leĝiga aŭtoritato]] de la Eŭropa Unio leĝigis la Dateno-Retenan Direktivon la 15an de decembro 2005. Ĝi postulas ke telekomunikadfunkciigistoj retenu metadatenojn por telefono, Interreto, kaj aliaj teleservoj por periodoj de ne malpli ol ses monatoj kaj ne pli ol du jaroj ekde la dato de la komunikado kiel determinite fare de ĉiu EU-membroŝtato kaj, je peto, disponigu la datumojn al diversaj registaraj korpoj. Aliro al tiuj informoj nek estas limigita al enketoj pri gravaj krimoj, nek necesas mandato.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2006:105:0054:0063:EN:PDF "Directive 2006/24/EC of the European Parliament and of the Council of 15 March 2006 on the retention of data generated or processed in connection with the provision of publicly available electronic communications services or of public communications networks and amending Directive 2002/58/EC"], L 105/54, ''Official Journal of the European Union'', 13a Aprilo 2006. Konsultita la 20an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.vorratsdatenspeicherung.de/images/DRletter_Malmstroem.pdf "Joint letter to Cecilia Malmström, European Commissioner for Home Affairs, from Dr. Patrick Breyer and 105 additional parties"], 22-a de junio 2010.</ref> Entreprenite sub la Sepa Kadra Programo por esplorado kaj teknologia evoluigo (FP7 - Scienco en socio<ref>[http://cordis.europa.eu/search/index.cfm?fuseaction=prog.document&PG_RCN=8748316 "FP7 - Science in Society"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120126224045/http://cordis.europa.eu/search/index.cfm?fuseaction=prog.document&PG_RCN=8748316 |date=2012-01-26 }}, Community Research and Development Information Service (CORDIS), European Commission, 30a Decembro 2006.</ref>) kelkaj plurfakaj kaj misiorientitaj amasgvatadaj agoj (ekzemple ''INDECT'' kaj ''Hide'') estas financitaj fare de la Eŭropa Komisiono<ref>[http://cordis.europa.eu/fp7/security/projects_en.html "FP7 Security Research"], Community Research and Development Information Service (CORDIS), European Commission, 3a Septembro 2012. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref> kune kun industriaj partneroj.<ref>[http://www.heise.de/tp/r4/artikel/31/31198/1.html "The EU Security-Industrial Complex, an interview with Ben Hayes about his book ''NeoConOpticon'' "], Matthias Monroy, ''Telepolis'' (Heise Zeitschriften Verlag), 25a Septembro 2009. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.statewatch.org/analyses/neoconopticon-report.pdf ''NeoConOpticon — The EU Security-Industrial Complex''], Ben Hayes, [[Transnational Institute]] (TNI) and [[Statewatch]], 25a Septembro 2009, 84 paĝoj, ISSN 1756-851X. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.heise.de/tp/r4/artikel/31/31176/1.html "Totalüberwachung der realen und virtuellen Räume"] ("Total control of the real and virtual spaces"), Florian Rötzer, ''Telepolis'' (Heise Zeitschriften Verlag), 22 September 2009. Retrieved 15 September 2013. ([http://translate.google.com/translate?hl=&sl=auto&tl=en&u=http%3A%2F%2Fwww.heise.de%2Ftp%2Fartikel%2F31%2F31176%2F1.html&sandbox=1 Angla traduko])</ref><ref>[ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/security/docs/towards-a-more-secure_en.pdf ''Towards a more secure society and increased industrial competitiveness: Security Research Projects under the 7th Framework Programme for Research'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, European Commission, Majo 2009, 100 paĝoj. Konsultita la 15an Septembro 2013.</ref> La Projekto [[INDECT]] (Inteligenta informsistemo apoganta observadon, serĉadon kaj detekton por sekureco de civitanoj en urba medio)<ref name="INDECT project homepage">[http://www.indect-project.eu/ INDECT project homepage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110108165259/http://www.indect-project.eu/ |date=2011-01-08 }}, AGH - University of Science and Technology (Poland). Konsultita la 17-an de septembro 2013.</ref> evoluigas inteligentan urbomedian observadsistemon por registri kaj interŝanĝi funkciajn datumojn por aŭtomate detekti, rekoni kaj inteligente trakti ĉiujn informojn pri nenormala konduto aŭ perforto.<ref name="cordis.europa.eu">[http://cordis.europa.eu/fetch?CALLER=FP7_PROJ_EN&ACTION=D&DOC=4&CAT=PROJ&QUERY=011f30e52539:b685:00e1e967&RCN=89374 "INDECT: Intelligent information system supporting observation, searching and detection for security of citizens in urban environment"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111228200137/http://cordis.europa.eu/fetch?CALLER=FP7_PROJ_EN&ACTION=D&DOC=4&CAT=PROJ&QUERY=011f30e52539:b685:00e1e967&RCN=89374 |date=2011-12-28 }}, EU Research Projects, Community Research and Development Information Service (CORDIS), European Commission, 4a Septembro 2013. Konsultita la 17-an de septembro 2013.</ref><ref name="telegraph.co.uk">[http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/6210255/EU-funding-Orwellian-artificial-intelligence-plan-to-monitor-public-for-abnormal-behaviour.html "EU funding 'Orwellian' artificial intelligence plan to monitor public for 'abnormal behaviour' "], Ian Johnston, ''The Telegraph'' (UK), 19a Septembro 2009. Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref> La ĉefaj atendataj rezultoj de la projekto INDECT estas: * Testo de inteligenta analizo de vidbendaj kaj sonaj datumoj por detekti minacon en urbaj medioj, * Kreado de iloj kaj teknologio por privateco kaj datumsekureco dum konservado kaj dissendo de informoj uzantaj kvantumkriptografion kaj novajn metodojn de cifereca akvomarkado, * Elfarado de komputil-helpita detekto de minacoj kaj laŭcelaj krimoj en Interretaj resursoj kun privatec-protektaj solvoj, * Konstruado de serĉilo por rapida semantika serĉo bazita sur akvomarkado de enhavo ligita al infanpornografio kaj kontrabandado de homaj organoj, * Efektivigo de distribuita komputilsistemo kiu estas kapabla je efika inteligenta traktado. La konsorcio HIDE (Usona Ŝtatsekureco, Biometria Identigo kaj PersonDetekta Etikoj), dediĉita al esplori la [[etiko|etikajn]] kaj [[privateco|privatecajn]] implicojn de [[biometriko]] kaj personaj detektoteknologioj kaj subtenata de la Eŭropa Komisiono, evoluigas ADABTS (Aŭtomatan Detekton de Nenormala Konduto kaj Minacoj en [[hompleneco|Homplenaj Spacoj]]), malalt-kostan anticipan gvatsistemon.<ref name="hideproject.org">[http://www.hideproject.org/references/fp7_projects/ADABTS "Automatic Detection of Abnormal Behaviour and Threats in crowded Spaces (ADABTS)"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131005000058/http://www.hideproject.org/references/fp7_projects/ADABTS |date=2013-10-05 }}, HIDE FP7 Projects Dynamic Database, HIDE Project, Centre for Science, Society and Citizenship (Rome). Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref> Ekde frua 2012, la Eŭropa Unio laboras pri [[General Data Protection Regulation]] (Generala DatumProtekta Regularo) por anstataŭigi la [[Data Protection Directive]] (Datumsekureco-Direktivon) kaj kongruigi datumsekurecan kaj privatecan leĝaron. La [[20an de oktobro]] [[2013]], komisiono ĉe la [[Eŭropa Parlamento]] subtenis la leĝproponon, kiu, se ĝi estas realigita, povus devigi usonajn firmaojn peti permeson de eŭropaj oficialuloj antaŭ ol obei usonajn mandatojn serĉi privatajn datumojn. La voĉdono estas parto de klopodoj en Eŭropo ŝirmi civitanojn kontraŭ reta gvatado, post la revelacioj pri amasaj spionaj programoj de la usona [[National Security Agency]] (Nacia Sekureca Agentejo).<ref>[http://www.nytimes.com/2013/10/22/business/international/eu-panel-backs-plan-to-shield-online-data.html "Rules Shielding Online Data From N.S.A. and Other Prying Eyes Advance in Europe"], James Kanter and Mike Scott, ''New York Times'', 21-a de oktobro 2013. Konsultita la 22-an de oktobro 2013.</ref> === Germanio === En 2002 germanaj civitanoj estis avertitaj pri subaŭskultado, kiam programara eraro kondukis al telefonnumero asignita al la germana spionservo listiĝis en poŝtelefonaj fakturoj.<ref>{{cite news |url=http://www.theregister.co.uk/2002/11/04/german_secret_service_taps_phones/ |title=German secret service taps phones, bills buggees |author=Tim Richardson |date=4 November 2002 |work=The Register |accessdate=27an Januaro 2011}}</ref> === Germana Demokratia Respubliko === Antaŭ la Komputila Revolucio, unu el la plej grandaj amasgvatadoj en la mondo estis aranĝita fare de la [[Ministerium für Staatssicherheit]] (sekreta polico) de la eksa [[Germana Demokratia Respubliko]]. Antaŭ ol la ŝtato kolapsis en 1989, la Ministerium für Staatssicherheit konstruis laŭtaksan civilan reton de 300,000 informantoj (ĉirkaŭ unu el kvindek el la enloĝantaro), kiuj gvatis eĉ etajn sugestojn pri politika malkonsento inter aliaj civitanoj. Multaj Okcidentgermanoj vizitantaj amikojn kaj familion en Germana Demokratia Respubliko ankaŭ estis alkutimigitaj al la gvatado fare de Ministerium für Staatssicherheit, same kiel multaj konataj okcidentgermanaj politikistoj kaj personoj en la publika atento. <!-- mankas referencoj --> === Barato === La barata parlamento kreis la Informan Teknologio-Leĝon de 2008 kun neniu debato, donante al la registaro dekretpotencon subaŭskulti ĉiujn komunikadojn sen kortuma ordono aŭ mandato. Sekcio 69 el la leĝo tekstas "Sekcio 69 povigas la Centran administracion /ŝtatan registaron/ ĝian aprobitan agentejon kapti, monitori aŭ deĉifri ajnajn informojn generitajn, elsenditajn, ricevitajn aŭ konservitajn en iu komputila rimedo se estas necese aŭ oportune fari tion en la avantaĝo de la suvereneco aŭ integreco de Barato, la defendo de Barato, la sekureco de la Ŝtato, amikecaj rilatoj kun eksterlandaj ŝtatoj aŭ publika ordo aŭ por malhelpi inciton al agoj de iu kognebla delikto aŭ por enketo de iu delikto." Barato starigas nacian spionan reton nomitan NATGRID<ref>[http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=54679 "Centralised System to Monitor Communicaitons"], reago de Shri Gurudas Kamat, Minister of State for Communications and Information Technology in Rajya Sabha, Press Information Bureau, 26a Novembro 2009. Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref> kiu estos plene starigita antaŭ majo 2011 kie la datenoj de ĉiu individuo, amplekse de terorikordoj, interretaj registroj, aera kaj fervoja PNR, telefonaj registroj, pafilaj registroj, stirpermeso, registroj de propraĵo, asekuro, kaj enspezimposto-arkivoj estus haveblaj en reala tempo kaj kun neniu kontrolado.<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/MHA-to-make-security-data-tamper-free/articleshow/5078546.cms |work=[[The Times of India]]|first1=Vishwa |last1=Mohan |agency=TNN |title=MHA to make security data tamper-free |date=2-a de oktobro 2009 |accessdate=17-an de septembro 2013}}</ref> Kun UID de la Unique Identification Authority of India (Hindia Aŭtoritato pri Unikaj Identigiloj) kiu estas donota al ĉiu hindo ekde februaro 2011, la registaro kapablos spuri homojn en reala tempo. Nacia registro de ĉiuj civitanoj estos establita per la censo (2011), dum kiu fingropremaĵoj kaj iris-skanaĵoj estos kolektitaj kune kun la geografia pozicio de ĉiu domo.<ref>[http://www.igovernment.in/site/india-to-prepare-npr-with-2011-census/ India to prepare NPR with 2011 Census], iGovernment (9.9 Mediaworx), 24a Aprilo 2008. Konsultita la 17an Septembro 2013.</ref><ref>[http://www.rediff.com/news/2008/aug/25ec.htm "Election Commission to use Census data, GPS to track voters"], Rediff (Delhi), 25-a de aŭgusto 2008. Konsultita la 17-an de septembro 2012.</ref> Laŭ la komenca plano, aliro al la kombinitaj datenoj estos donita al 11 aŭtoritatoj, inkluzive de la Research and Analysis Wing (Fako por Esplorado kaj Analizo), la Intelligence Bureau (Inteligenteco-Buroo), la Devigo-Estraro, la Nationa Investigation Agency (Nacia Enketo-Instanco), la Central Bureau of Investigation (Centra Buroo de Esplorado), la Directorate of Revenue Intelligence (Estraro de Enspezo-Inteligenteco) kaj la Narcotics Control Bureau (Drogo-Kontrolo-Agentejo). === Irano === La registaro regas preskaŭ ĉiujn instituciojn de la lando por reguligi, administri kaj fari leĝojn pri telekomunikadoj. La Supera Konsilio por Kiberspaco, kiu estis gvidata fare de Prezidanto Ahmadinejad, estis establita en marto 2012 kaj nun decidas ciferecan politikon. La konstruado de paralela "irana Interreto", kun alta rapideco sed plene monitorata kaj cenzurata, estas preskaŭ kompleta.<ref name=RSFSRS-March2013/> La iloj uzataj de la iranaj aŭtoritatoj monitori kaj kontroli la Interreton inkludas ilojn por subaŭskulti per [[Deep packet inspection|detala paketkontrolado]]. Produktoj de elstaraj ĉinaj firmaoj, ekzemple [[ZTE]] kaj [[Huawei]] estas uzataj. La produktoj disponigitaj fare de Huawei al Mobin Net, la plej elstara nacia provizanto de senloka larĝbendo, povas esti uzataj por analizi la enhavon de retpoŝtoj, spuri foliumantan historion kaj bloki aliron al retejoj. La produktoj kiujn ZTA vendis al la ''Telekomunika Kompanio de Irano'' ofertas similajn servojn kaj plie la ebleco de monitorado de la mobilreto. Eŭropaj firmaoj estas la fonto de aliaj spionaj kaj datenanalizaj iloj. Produktoj dizajnitaj fare de Ericsson kaj ''Nokia Solutions and Networks'' (poste nomita Trovicor) estas uzataj. Tiuj firmaoj vendis subaŭskultilojn por [[SMS]] kaj ilojn por trovi la lokon de la uzanto al Mobile Komunika Kompanio de Irano kaj Irancell, la du plej grandaj poŝtelefonfirmaoj de Irano, en 2009 kaj ili uzis ilin por identigi iranajn civitanojn dum la protestoj dum la elekto en 2009-2010. La uzo de israelaj gvataparatoj ankaŭ estis detektita en Irano. La rettrafikmastrumilo kaj gvataparato NetEnforcer estis disponigitaj fare de [[Israelo]] al [[Danio]] kaj tiam revenditaj al Irano. Simile, US ekipaĵo trovis sian vojon al Irano tra la ĉina firmao ZTE.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Nederlando === Laŭ raporto en 2004, la registaro de [[Nederlando]] aranĝas pli da sekretaj subaŭskultojn ol iu lando, por ĉiu kapo, en la mondo.<ref name="Italy and the Netherlands top wiretaps chart. EDRi-gram 15 July 2004 from EDRI.org">[http://www.edri.org/edrigram/number2.14/wiretap "Italy and the Netherlands top wiretap chart"], Digital Civil Rights in Europe, EDRI-gram Number 2.14, 15a Julio 2004. Konsultita la 17-an de septembro 2013.</ref> Nederlando estas gastiganto al nekonata nombro da SIGINT radomoj, kiel parto de la [[ECHELON]]-programo prizorgata de la [[NSA]]. === Rusio === La [[SORM]]- (kaj SORM-2)-leĝoj ebligas kompletan monitoradon de iu komunikado, elektronika aŭ tradicia, de ok ŝtatagentejoj, sen mandato. Tiuj leĝoj ŝajnas esti en konflikto kun Artikolo 23 el la [[Konstitucio de Rusio]] kiu deklaras<ref name="1993const">[http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm "Chapter 2. Rights and Freedoms of Man And Citizen"], ''Constitution of Russia''. Retrieved 17 September 2013.</ref>: <blockquote> # Ĉiu devas havi la rajton al la netuŝebleco de privata vivo, personajn kaj familiajn sekretojn, la protekton de honoro kaj bonan nomon. # Ĉiu devas havi la privatecorajton de korespondado, de telefonaj konversacioj, poŝtan, telegrafon kaj aliajn mesaĝojn. Limigoj de tiu rajto devas esti permesitaj nur per kortuma decido. </blockquote> === Svedio === En 2008 [[Svedio]] kreis novan leĝon por permesi sen mandato telefonan subaŭskultadon de ĉiuj komunikadoj (inkluzive de interreto kaj telefonalvokoj) kiuj transiras la landlimon. Tiu leĝo efikiĝis je 1-a decembro 2009 kiam ĉio trafite interretaj provizantoj devis disponigi kopion de limokrucanta trafiko al la aŭtoritatoj. Dum oni kredas ke aliaj ŝtatoj havas similajn subaŭskultajn programojn, Svedio estas la unua nacio kiu diskonigis tion. Pro la arkitekturo de interretspinoj en la nordia regiono, granda parto de norvega kaj finna trafiko ankaŭ estos trafita de la subaŭskultado de Svedio. === Sirio === [[Sirio]] estas unu el la kvin landoj en la listo de ''Reporters Without Borders'' de marto 2013 de "Ŝtatoj Malamikaj de la Interreto", kies registaroj estas engaĝitaj en aktiva, trudema gvatado de novaĵoprovizantoj, rezultigante gravajn malobservojn de informlibereco kaj homaj rajtoj. Sirio intensigis sian interretcenzuron kaj kiber-monitoradon kiam la enlanda milito intensiĝis. Almenaŭ 13 Blumantelaj prokuraj serviloj estas uzataj. Skype-vokoj estas subaŭskultataj, kaj sociaj inĝenierteknikoj, Ŝteltruko, kaj fiprogramaj atakoj estas uzataj.<ref name=RSFSRS-March2013/> === Unuiĝinta Reĝlando === En [[Britio]], la kapablo por amasa gvatado kreskis el dummilita signalinteligenteco kaj pionira malĉifrado. En 1946, la ''Government Communications Headquarters'' (GCHQ) estis formita. En 1948 la duflanka Brtia-Usona Interkonsento estis subskribita. Poste oni plilarĝigis ĝin por inkludi Kanadon, Aŭstralion kaj Nov-Zelandon, same kiel kunlaboron kun pluraj "triapartaj" nacioj. Tio iĝis la angulŝtono de okcidenta spionado kaj la " Speciala Rilato " inter Britio kaj Usono.<ref name="timecoldwar">{{Cite web|last=Adam White|title=How a Secret Spy Pact Helped Win the Cold War|url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2000262,00.html|publisher=''[[Time (gazeto)|Time]]''|date=29-a de junio 2010|accessdate=2014-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022214957/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2000262,00.html|archivedate=2013-10-22}}</ref> Post la kresko de la Interreto kaj evoluo de la tutmonda reto (TTT), serio de raportoj pri amaskomunikado malkaŝis postajn programojn kaj teknikojn kiuj rilatis al la GCHQ, ekzemple [[Tempora]].<ref>{{cite news|title=Mastering the internet: how GCHQ set out to spy on the world wide web|url=http://www.theguardian.com/uk/2013/jun/21/gchq-mastering-the-internet|accessdate=18a Decembro 2013|newspaper=The Guardian|date=21-a de junio 2013}}</ref> La uzon de tiuj kapabloj estas regata de leĝoj faritaj en la [[Parlamento de Britio]].<ref>{{Cite web|title=The Law|url=http://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx|publisher=GCHQ|accessdate=17 December 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-01-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200113191839/https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx|arkivdato=2020-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113191839/https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx|archivedate=2020-01-13}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200113191839/https://www.gchq.gov.uk/how_we_work/running_the_business/oversight/Pages/The-law.aspx |arkivdato=2020-01-13 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Statement on GCHQ’s Alleged Interception of Communications under the US PRISM Programme|url=https://b1cba9b3-a-5e6631fd-s-sites.googlegroups.com/a/independent.gov.uk/isc/files/20130717_ISC_statement_GCHQ.pdf?attachauth=ANoY7cqVd57MmCSe_iVVNAOB5gQtSig9Kwec84HPgEv00SZcZvybztcaoi2PA0bQIGFp8laQpiESoZVRSDow_6TbyuaVhG7RbGOKlF9QnoVQXVJf0f4M4BTt5v4KLTf3KzDeTq-iMHz-0qJcYurq-WKU8Iurkel00OrmDAIm3pGy32liwl2058V614I3l-5wqDsllK33DLpPzlxwr_WYvIe2OgN7yy4nXWEtrej5UqM62FATtEWLiNQ%3D&attredirects=0|publisher=Intelligence and Security Committee of Parliament|accessdate=17 December 2013|date=17-a de julio 2013}}{{404|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Privacy and Security Inquiry – Call for Evidence|url=https://b1cba9b3-a-5e6631fd-s-sites.googlegroups.com/a/independent.gov.uk/isc/files/20131211_ISC_Call_for_papers-Privacy.pdf?attachauth=ANoY7cpD_noLC1i7YDqgŝis0I_FfDSp27lFS3gHaU2qEZYZBcnM2XV4huAhExILRVr8ZbQuIcw_DKOuZ4AosSN2LT1t6oW9Mwjtafzpo5_FmA4dYOt7Y-v1b-nDDDBP4RRubwHIKrPYgv8hTDiq1eg5z2rW1MrTdWzW3fofNhP7IYNVR3VEOR0YM1Gqys4TYdCRNB6yNdIAjNrNZO6k9_viCn-rQjad9_mlgKF9PTZEGbeovY8xhMtsTWXDoPr_ZJ5oJcep5rKh&attredirects=0|publisher=Intelligence and Security Committee of Parliament|accessdate=17-a de decembro 2013|date=11-a de decembro 2013}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Krome datenprivatecleĝoj de la Eŭropa Unio validas en la UK. La UK elmontras administradon kaj garantiojn same kiel ampleksan uzon de amasa gvatado.<ref>{{Cite web|title=Intelligence and Security Committee open evidence session |url=http://www.parliament.uk/business/news/2013/november-/isc-open-evidence-session/|publisher=UK Parliament|accessdate=18 December 2013|date=7 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Spy chiefs public hearing: as it happened|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/10432629/Spy-chiefs-public-hearing-as-it-happened.html|accessdate=18a Decembro 2013|newspaper=The Telegraph|date=7 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Britain’s spy chiefs will be questioned in public for the first time, under radical reforms of the way Parliament monitors the intelligence agencies|url=http://www.telegraph.co.uk/news/politics/9669262/Top-spooks-to-be-quizzed-in-public.html|accessdate=18 December 2013|newspaper=The Telegraph|date=10a Novembro 2013}}</ref> La 6an de februaro 2009 raporto de la ''House of Lords Constitution Committee'' (Konstitucia Komitato de la Ĉambro de Lordoj), ''Surveillance: Citizens and the State'' (Gvatado: civitanoj kaj la Ŝtato),<ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200809/ldselect/ldconst/ldconst.htm ''Surveillance: Citizens and the State''], HL 18-I (report) and HL 18-II (evidence), House of Lords Constitution Committee, 6a Februaro 2009. Konsultita la 8a Februaro 2009.</ref> avertis ke kreskanta uzo de gvatado fare de la registaro kaj privataj firmaoj estis grava minaco al liberecoj kaj konstituciaj rajtoj, deklarante, "La vastiĝo en la uzo de gvatado reprezentas unu el la plej signifaj ŝanĝoj en la vivo de la nacio ekde la fino de la Dua Mondmilito. Amasa gvatado havas la potencialon erozii privatecon. Ĉar privateco estas esenca antaŭkondiĉo al la praktikado de individua libereco, ĝia erozio malfortigas la konstituciajn fundamentojn sur kiuj demokratio kaj bona administrado estis tradicie bazitaj en ĉi tiu lando."<ref>{{cite news |title=Lords say surveillance society erodes foundations of UK |url=http://www.theregister.co.uk/2009/02/06/lords_reject_government_data/ |author=John Oates |work=The Register |date=6a Februaro 2009 |accessdate=8a Februaro 2009 }}</ref> La '' Regulation of Investigatory Powers Act 2000'' (Leĝo Reguligo de Enketaj Potencoj 2000) (RIP aŭ RIPA) estas Akto donanta kaj reguliganta la potencojn de publikaj instancoj por aranĝi gvatadon kaj enketon. Inkludita estas la subaŭskultado de la enhavo de telefona, Interreta, kaj poŝtaj komunikado; kolektado de informoj pri, sed ne la enhavo de, telefona, Interreta, kaj poŝtaj komunikado (speco de komunikado, telefonnumeroj de alvokanto kaj alvokito, retadresoj, domajnaj nomoj, poŝtaj adresoj, dato, horo, kaj tempodaŭro); uzado de agentoj, informantoj, inkognitaj oficiroj; elektronika gvatado de privataj konstruaĵoj kaj veturiloj; sekvante homojn; kaj akirante aliron al ĉifritaj datenoj.<ref name=RIPA2000>[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2000/23/introduction "Regulation of Investigatory Powers Act 2000"], 2000 Chapter 23, UK Government Legislation. Konsultita la 28an Septembro 2013.</ref> [[Dosiero:Menwith-hill-radomes.jpg|eta|dekstra|[[RAF Menwith Hill]], granda ejo en Britio, parto de [[ECHELON]] kaj la [[UK-USA Agreement]]. (2005)]] La Polico pli kaj pli strebas spuri ĉiujn moviĝojn de veturiloj tutlande, komence uzante tutlandan reton de vojflankaj fotiloj ligitaj al aŭtomataj numerplataj rekonsistemoj. Tiuj spuris, registris, kaj konservis la detalojn de ĉiuj vojaĝoj realigitaj sur gravaj vojoj kaj tra urbocentroj kaj la informoj estas konservitaj por kvin jaroj.<ref>[http://www.guardian.co.uk/commentisfree/henryporter/2009/apr/24/database-state-surveillance "Paying billions for our database state"], Henry Porter and Afua Hirsch, Liberty Central Blog, ''The Guardian'', 24 April 2009. Retrieved 18 September 2013.</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/uk/2008/sep/15/civilliberties.police "Fears over privacy as police expand surveillance project"], Paul Lewis, ''The Guardian'', 14 September 2008. Retrieved 18 September 2013.</ref> En 2002 la UK-registaro anoncis planojn etendi la Regulation of Investigatory Powers Act (RIPA – reguligo de enketaj aŭtoritatoj), tiel ke al almenaŭ 28 ministerioj oni donos aŭtoritaton foliumi la retajn, retpoŝtajn, telefonajn kaj faksajn rikordojn de civitanoj, sen mandato kaj sen la scio de la civitano.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2038036.stm |work=BBC News |title='Massive abuse' of privacy feared |date=11 June 2002 |accessdate=5 April 2010}}</ref> Publikaj kaj sekurinstancoj faris sume 440,000 petojn monitori la telefonon kaj interretuzon de homoj en 2005-2006.<ref>[http://www.out-law.com/page-7788 "Interception figures could mask monitoring of millions"], Out-law.com (Pinsent Masons), 21 February 2007. Retrieved 17 September 2013.</ref> En la periodo inter 11-a aprilo ĝis 31-a decembro 2006 la UK-registaro eligis 253,557 petojn por komunikadaj datenoj, kiuj, kiel difinite per la RIPA, inkludas al kiu oni telefonis, kiam oni telefonis, kiom longaj oni telefonis, aboninformojn kaj rilatajn adresojn.<ref>{{cite web |url=http://www.theregister.co.uk/2008/01/29/interception_communications_commissioner/ |title=UK gov issued 250k phone tap licences in nine months |work=The Register |author=John Oates |date=29 January 2008. Retrieved 17 September 2013.}}</ref> Ekde oktobro 2007 telekomunikaj kompanioj devas konservi rikordojn de telefonvokoj kaj tekstmesaĝoj dum dek du monatoj laŭ Directive 2006/24/EC (la DatenRetena Direktivo).<ref>{{cite news |title=Government orders data retention by ISPs |author=Out-Law.com (Pinsent Masons) |date=16 May 2008 |work=The Register |url=http://www.theregister.co.uk/2008/05/16/isp_data_retention_directive/ |accessdate=17 October 2008 }}</ref><ref>{{cite news |title=UK phone records to be kept for a year |url=http://www.theregister.co.uk/2007/07/27/data_retention_law_passed/ |author=Out-Law.com (Pinsent Masons) |work=The Register |date=27 July 2007 |accessdate=4 October 2007 }}</ref> Datumbazoj de la brita registaro entenas rikordojn de 5,5 milionoj da fingrospuroj kaj pli ol 3,4 milionojn da DNA specimenoj. Oni pli ofte kolektas vojflanke fingrospurojn, uzante novajn policpovojn kontroli identecon.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6170070.stm |work=BBC News |title=Motorists to give fingerprints |date=22 November 2006 |accessdate=5 April 2010}}</ref> Iuj civitanoj maltrankviliĝas pro la nereguligita uzado de biometrio en lernejoj, rilate junajn infanojn.<ref>[http://www.tes.co.uk/teaching-resource/The-issue-Biometric-identification-6054225/ "The issue - Biometric identification"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131017093418/http://www.tes.co.uk/teaching-resource/The-issue-Biometric-identification-6054225/ |date=2013-10-17 }}, TES Connect (Times Educational Supplement), 13 August 2010. Retrieved 18 September 2013.</ref> La Protection of Freedoms Act 2012 (Leĝo por la Protekto de Liberecoj 2012) inkludas plurajn kondiĉojn ligitajn al la kolekto, konservado, reteno, kaj uzo de informoj en registaraj datumbazoj.<ref name=POFAct2012>[https://www.gov.uk/government/publications/protection-of-freedoms-bill "Protection of Freedoms Bill"], Home Office, 11 February 2011. Retrieved 28 September 2013.</ref> La UK estas membro de la [[Eŭropa Unio]], partoprenas ĝiajn programojn, kaj estas limigata de EU-politikoj kaj direktivoj, inkluzive de la Dateno-Reteno-Direktivo, la INDECT- Projekto ("Inteligenta informsistemo apogante observadon, serĉadon kaj detekton por sekureco de civitanoj en urba medio"),<ref name="INDECT project homepage"/><ref name="cordis.europa.eu"/><ref name="telegraph.co.uk"/> la HIDE-konsorcio ("Etiko de Ŝtatsekureco, Biometria Identigo kaj Persona Detekto"), kaj ADABTS ("Aŭtomata Detekto de Nenormala Konduto kaj Minacoj en Homplenaj Spacoj").<ref name="hideproject.org"/> === Usono === Historie, amasgvatado estis utiligata kiel parto de dummilita cenzuro por kontroli komunikadojn kiuj povis malhelpi la militon aŭ helpi malamikon. Ekzemple, dum la mondmilitoj, ĉiu internacia telegramo aŭ el aŭ al Usono sendita tra firmaoj ekzemple Western Union estis kontrolita fare de usona militisto. Post la militoj, gvatado daŭris en diversaj programoj, ekzemple la Black Chamber (Nigra ĉambro) post la 1-a Mondmilito kaj projekton Shamrock post la 2-a Mondmilito.<ref>James Bamford (2008), ''The Shadow Factory'', Doubleday, ISBN 0-385-52132-4, Chapter 'Shamrock', especially pg. 163.</ref> COINTELPRO-projektoj fare de la Usona Federal Bureau of Investigation (FBI) inter 1956 kaj 1971 celis diversajn "subfosajn" organizojn, inkluzive de pacamaj kontraŭ-militaj kaj rasegalecaj aktivuloj, ekzemple [[Albert Einstein]] kaj [[Martin Luther King]]. Miliardoj da dolaroj jare estas elspezataj, fare de agentejoj, ekzemple la [[National Security Agency]] kaj la [[FBI]], evoluigi, aĉeti, efektivigi, kaj funkciigi sistemojn kiel ekzemple Carnivore, Echelon, kaj NarusInsight por kapti kaj analizi la enorman kvanton da datumoj kiu trairas la Interreton kaj telefonan sistemon ĉiutage.<ref name="zdnet-fbi">{{cite news |url=http://www.zdnet.com/news/fbi-turns-to-broad-new-wiretap-method/151059 |title=FBI turns to broad new wiretap method |last=McCullagh |first=Declan |date=30 January 2007 |work=ZDNet News|accessdate=2009-03-13}}</ref> Ekde la [[atencoj de la 11-a de septembro 2001]], vasta enlanda spionaparataro estas konstruita por kolekti informojn per NSA, FBI, loka polico, enlandaj ŝtatsekurecoficoj kaj armeaj krimenketistoj. La informsistemo kolektas, analizas kaj konservas informojn pri milionoj da (se ne ĉiuj) usonaj civitanoj, el kiuj multaj ne estas akuzitaj pri iu delikto.<ref>{{cite web |url=http://projects.washingtonpost.com/top-secret-america/articles/monitoring-america/ |work=Top Secret America, A Washington Post Investigation |title=Monitoring America |author=Data Priest kaj William M. Arkin |accessdate=27a Januaro 2011 |date=20-a de decembro 2010 |publisher=Washington Post |doi= |archiveurl= |archivedate= |quote= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140110034008/http://projects.washingtonpost.com/top-secret-america/articles/monitoring-america/ |arkivdato=2014-01-10 }}</ref><ref name=wapo2>{{Cite web |url = http://www.washingtonpost.com/business/economy/growing-use-of-fbi-screens-raises-concerns-over-accuracy-racial-bias/2013/07/29/d201ecda-f49f-11e2-aa2e-4088616498b4_story.html |title = Growing use of FBI screens raises concerns about accuracy, racial bias |last = Mui |first = Ylan |date = 29-a de julio 2013 |work = Washington Post |accessdate = 2-a de aŭgusto 2013 }}</ref> Sub la programo ''Mail Isolation Control- kaj Tracking'', (por izoligi, regi kaj ŝpuri poŝtaĵojn) la Usona Poŝto fotas la eksteron de ĉiu ero de papera poŝto kiu estas prilaborata en Usono - proksimume 160 miliardoj da eroj en 2012. La Usona Poŝtestro-Generalo deklaris ke la sistemo estas ĉefe uzata por poŝtordigo, sed la fotoj estas haveblaj por ebla uzo de la polico kaj aliaj aŭtoritatoj.<ref name=APInterview-August2013>[http://bigstory.ap.org/article/ap-interview-usps-takes-photos-all-mail "AP Interview: USPS takes photos of all mail"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130824061517/http://bigstory.ap.org/article/ap-interview-usps-takes-photos-all-mail |date=2013-08-24 }}, Associated Press (AP), 2-a de aŭgusto 2013.</ref> Kreita en 2001 post la antraksaj atakoj kiuj mortigis kvin homojn, ĝi estas plivastigo de centjaraĝa programo nomita "mail cover" kiu celas homojn suspektitajn pri krimoj.<ref name=USMailLogging-NYT-July2013>[http://www.nytimes.com/2013/07/04/us/monitoring-of-snail-mail.html?pagewanted=all&_r=0 "U.S. Postal Service Logging All Mail for Law Enforcement"], Ron Nixon, ''New York Times'', 3a Julio, 2013. Konsultita la 25an Septembro 2013.</ref> La FBI evoluigis la komputilajn programojn [[Magic Lantern (software)|Magia lanterno]] kaj [[CIPAV]], kiujn ili povas malproksime instali sur komputila sistemo, por kontroli la komputilan agadon de iu homo.<ref name="teen-busted-in-wired">{{cite news |url=http://www.wired.com/politics/law/news/2007/07/fbi_spyware |title=FBI's Secret Spyware Tracks Down Teen Who Made Bomb Threats |author=Kevin Poulsen |date=18a Julio 2007 |work=Wired Magazine |publisher=Condé Nast |accessdate=19a Septembro 2013}}</ref> La NSA kolektas informojn pri financaj registroj, Interretkrozaj kutimoj, kaj retpoŝtoj. Ili ankaŭ amplekse analizas [[Interkona retejo|sociajn retojn]], ekzemple Myspace.<ref>[https://web.archive.org/web/20070305045040/http://news.com.com/2061-10789_3-6082047.html "Is the NSA reading your MySpace profile?"], Dawn Kawamoto, ''CNET News'', 9a Junio 2006. Retrieved 19a Septembro 2013.</ref> La gvatprogramo [[PRISM]] laŭleĝe imunigis firmaojn kiuj kunlaboras libervole kun usona spionado. Laŭ ''The Register'', la FISA-Amendaj Leĝo de 2008 "specife rajtigas al sekretaj servoj por kontroli la telefonon, retpoŝton, kaj aliajn komunikadojn de usonaj civitanoj por ĝis unu semajno senbezone de mandato" kiam unu el la partioj estas ekster Usono<ref name=guardian6>{{Cite web |url = http://www.theguardian.com/world/2013/jul/31/nsa-top-secret-program-online-data |title = XKeyscore: NSA tool collects 'nearly everything a user does on the internet' |author = Glenn Greenwald |date = 31-a de julio 2013 |work = The Guardian |accessdate = 2-a aŭgusto 2013 }}</ref> PRISMO unue malkaŝiĝis la 6an de junio 2013, post konfidencajn dokumentojn pri la programo likigis al ''The Washington Post'' kaj ''The Guardian'' [[Edward Snowden]]. La ''Communications Assistance for Law Enforcement Act'' (CALEA) postulas ke ĉiuj usonaj telekomunikadoj kaj provizantoj de retkonektoj modifu siajn retojn por ebligi facilan [[telefona subaŭskultado|telefonan subaŭskultadon]] de telefono, reta telefono, kaj larĝbenda trafiko.<ref name="eff-calea-archive">{{cite web |url=http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |title=CALEA Archive |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=14 March 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090503035053/http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |arkivdato=2009-05-03 }}</ref><ref name="eff-calea-summary">{{cite web |url=http://www.eff.org/issues/calea|title=CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=14 March 2009}}</ref><ref name="eff-calea-faq">{{cite web |url=http://www.eff.org/pages/calea-faq|title=FAQ on the CALEA Expansion by the FCC |publisher=Electronic Frontier Foundation |accessdate=14a Marto 2009}}</ref> Frue en 2006, [[USA Today]] raportis ke pluraj gravaj telefonaj kompanioj disponigas la telefonajn registrojn pri usonaj civitanoj al la ''National Security Agency'' (NSA), kiu konservas ilin en granda datumbazo konata kiel la ''NSA call database'' (vokdatumbazo de NSA). Tiu raporto venis ĵus post akuzoj ke la usona registaro faras elektronikan gvatadon de hejmaj telefonalvokoj sen mandatoj.<ref>{{cite news |url=http://www.usatoday.com/news/washington/2006-05-10-nsa_x.htm |title=NSA has massive database of Americans' phone calls |work=USA Today |first=Leslie |last=Cauley |date=11-a de majo 2006 |accessdate=12-a de majo 2010}}</ref> En 2013, la ekzisto de la Hemisphere Project (Hemisfera Projekto), per kiu AT&T disponigas telefonalvokajn datumojn al federaciaj agentejoj, iĝis publike konata. Trafikfotiloj, kiuj estis intencitaj helpi devigi trafikleĝojn ĉe vojkruciĝoj, povas esti uzataj de la polico por celoj senrilataj al trafikdeliktoj.<ref>{{cite web |url= http://www.edmunds.com/ownership/driving/articles/42961/article.html |title=Caught! Big Brother May Be Watching You With Traffic Cameras |author=Erin Mahoney and Joanne Helperin |publisher=Edmunds |date=3a Julio 2009 |accessdate=19a Septembro 2013}}</ref> Kelkaj fotiloj ebligas ke la identigo de individuoj ene de veturilo kaj numerplatodatumoj estu kolektitaj kaj tempomarkita por krucreferenco kun aliaj datumoj uzitaj de polico.<ref>[http://www.persistentsurveillance.com/lawenforcement.html "Law Enforcement Operations"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140504135758/http://www.persistentsurveillance.com/lawenforcement.html |date=2014-05-04 }}, Persistent Surveillance Systems. Konsultita la 9an Septembro 2013.</ref> La usona Department of Homeland Security (Sekcio de Ŝtatsekureco) financas retojn de kontrolkameraoj en urbegoj kaj urboj kiel parto de ĝiaj klopodoj kontraŭbatali terorismon.<ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2007/08/12/us_doles_out_millions_for_street_cameras/?page=full |title=US doles out millions for street cameras |work=[[The Boston Globe]]|date=12 August 2007 |first1=Charlie | last1=Savage |accessdate=19a Septembro 2013}}</ref> La Novjorka Polico infiltris protestogrupoj kaj kompilis dosierojn pri ili antaŭ la nacia kongreso de la Respublikana Partio en 2004, kaj rezultis pli ol 1,800 arestoj.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/08/07/nyregion/07police.html?ref=nationalspecial3 |title=City Is Rebuffed on the Release of ’04 Records |work=New York Times |first=Robert D. |last=McFadden |date=7a Aŭgusto 2007 |accessdate=5a Aprilo 2010}}</ref> === Vjetnamio === La plej multaj el la 16 teleliverantoj de la lando estas rekte aŭ nerekte regataj de la Vjetnamia Komunista Partio. ''Vietnam Posts kaj Telecommunications Group'', kiu regas 74 % de la merkato, estas ŝtata. Tiel estas ''Viettel'', entrepreno de la vjetnamia armeo. ''FPT Telecom'' estas [[privata firmao]], sed ĝi respondecas al la partio kaj dependas de la grandaj kompanioj por bendolarĝo.<ref name=RSFSRS-March2013/> Teleliverantoj estas la plej gravaj iloj de regado kaj gvatado. Blogantoj monitoritaj fare de la registaro ofte spertas viro-en-la-mezo-atakojn. Tiuj celas kapti datenojn sendotajn por sekurigi (https) retejojn, ebligante kapti pasvortojn kaj al aliajn datenojn.<ref name=RSFSRS-March2013/> Laŭ raporto de ''Freedom House'' en julio 2012, 91 % de enketrespondantoj ligitaj al la Interreto per siaj porteblaj aparatoj kredas ke la registaro registras komunikadojn kaj vokojn de "aktivuloj" aŭ "reakciuloj."<ref>[http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Safety%20on%20the%20Line%20vFINAL.pdf "Country Report: Socialist Republic of Vietnam"], ''Safety on the Line'', Cormac Callanan and Hein Dries-Ziekenheiner, Freedom House, Julio 2012. Konsultita la 19an Septembro 2013.</ref> <!-- == Komerca amasa gvatado == == Gvatadoŝtato == == Elektronika polica ŝtato == --> == Vidu ankaŭ == * [[Kamerao|Gvatkamerao]] (CCTV) * [[Homaj rajtoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://cle.ens-lyon.fr/08111026/0/fiche___pagelibre/&RH=CDL_ANG100100 "The State and Surveillance: Fear and Control"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111108000538/http://cle.ens-lyon.fr/08111026/0/fiche___pagelibre/%26RH%3DCDL_ANG100100 |date=2011-11-08 }}, Didier Bigo and Mireille Delmas-Marty, ''La Clé des Langues'', 23 September 2011, ISSN 2107-7029. * {{cite web |url=http://www.hbarel.com/index.php/against-the-collection-of-private |title=Against the collection of private data: The unknown risk factor|publisher=''Hagai Bar-El on Security'' |date=8a Marto 2012}} {{Projektoj|n=Kategorio:Amasa gvatado}} [[Kategorio:Amasa gvatado| ]] [[Kategorio:Homaj rajtoj]] [[Kategorio:Sekureco]] [[Kategorio:Terorismo]] rsu7lismong7m322as8g36kwabtweeq 0 471641 9478704 8422062 2026-09-20T05:47:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478704 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ramburg.jpg|eta|200ra|la burgo Ramburg vidata de la vilaĝo Ramberg]] La '''burgo Ramburg''' estas la [[ruino]] de [[montburgo]] supre de la vilaĝo [[Ramberg (Palatinato)|Ramberg]], en la [[distrikto Südliche Weinstraße]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. == Geografio == == Historio == == Priskribo == == Literaturo == * [[Rolf Übel]]: ''Ramburg, Meistersel, Frankenburg, bei Ramburg Kreis Südliche Weinstraße.'' Verlag für Burgenkunde und Pfalzforschung, Landau 1999, ISBN 3-929893-07-X (= Burgen der Südpfalz, Bd. 3) * Alexander Thon (Hrsg.): „... wie eine gebannte, unnahbare Zauberburg“. Burgen in der Südpfalz, 2., verbesserte Aufl. Regensburg 2005, S. 128-131. ISBN 3-7954-1570-5 == Eksteraj ligiloj == * {{Projektoj}} * [http://www.ramberg.de/ramburg/ Ramburg] - Webseite der Gemeinde Ramberg * [http://www.panofotos.de/panoramaphotos-panoramabilder.php?pos=panoramabilder/ramberg_ramburg/ Panorama - Blick von der Ramburg ins Eußertal und Umgebung] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150306220325/http://www.panofotos.de/panoramaphotos-panoramabilder.php?pos=panoramabilder/ramberg_ramburg/ |date=2015-03-06 }} * [http://www.burgenparadies.de/html/burg_ramburg.html Bilder von Burg Ramburg auf Burgenparadies.de]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato]] p0gs6q3jc5cg1t3hr2n8cra0qv1xijn 0 476143 9478527 9450930 2026-09-19T14:40:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478527 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Discurso de Perón.jpg|eta|200px|[[Juan Domingo Perón]], fondinto de la movado peronista.]] [[Dosiero:Eva Perón Discurso.jpg|eta|200px|[[Eva Perón]], fondinto de la ''Partido Peronista Femenino''.]] La '''Justicialismo''' (justecismo) aŭ '''Peronismo''' estas amasmovado [[Argentino|argentina]] kreita ĉirkaŭ la figuro de [[Juan Domingo Perón]] kiu ekde mezo de la [[1940-aj jaroj]] ludis gravan rolon en la historio de la lando. En ties partia formo ĝi organiziĝis kiel ''Partido Peronista'', kaj poste, [[Partido Justicialista]]. == Etimologio == La hispanlingva vorto "justicialismo" (justecismo) deveenas el unu el la tri grandaj ideoj de tiu idearo, nome la [[socia justeco]], kaj ĝi estis sugestita la unuan fojon de la Dro. Eduardo Raúl Stafforini, fakulo pri [[labora juro]] kaj alta funkciulo kiam Perón estis Sekretario pri Laboro.<ref>http://www.institutomaritain.com.ar/publicaciones/ampliacion/17/50Maritain{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} y Perón arkivita la [[29an de junio]] de 2012</ref> == La "bonstatiga ŝtato" kaj la ekonomio de la unua peronisma epoko == La alveno de la peronismo al povo okazis tuj post la [[Dua Mondmilito]], kio supozas la ekonomian malforton de Eŭropo ruinigita, kaj la kreska hegemonio de Usono en la Okcidenta Hemisfero. En tiu etoso, Argentino troviĝis la unuan fojon en sia historio kiel kreditoro de eŭropaj landoj ŝuldantaj, pro la eksportado de [[viando]] kaj [[greno]] al militintaj potencoj. La ĉefa ŝuldanto estis la [[Unuiĝinta Reĝlando]] kiu deklaris nepagipovecon. La peronista registaro uzis parte tiujn kreditojn por akiri entreprenojn pri publikaj servoj de brita kapitalo, kiaj la konata kazo de la fervojoj kiuj angloj klopodis vendi ekde 1938. En septembro de 1946, la peronista registaro subskribis la traktaton Miranda-Eady, kiu kreis miksan societon "Sociedad Mixta en FF.CC.", per kiu krom aliaj privilegioj al la brita kapitalo, oni agnoskis investadon de $2.000 milonoj, oni garantiis minimuman enspezon de 4% ĉiujara ($80 milonoj), kaj senliman nepagindecon por importado. Sed Usono premis por la nuligon de la traktato, kio devigis Brition pagi ŝuldojn permone. La ekonomia bonfarto de Argentino pluis, helpe de la kreska merkato kiu formiĝis pro la malpliigo de importado devena el la militaj landoj. Tio permesis al la registaro apliki politikon de socialan bonfartigon kiu inkludis novajn socialajn rajtojn, kiaj feri- aŭ ripoz-periodoj, planoj por loĝejkonstruado, investado en san- kaj eduk-sistemoj ktp. Tiuj socialaj konkeroj estis amplekse profititaj de la figuroj de Perón kaj lia edzino, Eva Perón, kiu kontrolis fondaĵon de sociala helpo nome [[Fondaĵo Eva Perón]], financita ĉefe de ŝtataj kapitaloj krom de aliaj el entreprenoj. La ŝtatigoj de publikaj servoj, kiaj la britposeditaj fervojoj, estis proklamitaj kiel konkeroj de suvereneco kaj sendependigo ekonomia. Tamen, la tutmonda kunteksto iĝis nefavora ĉar Usono pere de la [[Plano Marshall]], ekeksportis siajn agrikulturajn kromproduktojn en Eŭropon malprofite por la komercado el Argentino. El [[1950]], la ekonomia stato malbniĝas kaj nova ministro pro ekonomio, nome Alfredo Gómez Morales, aplikis politikon de ortodoksa stilo, tio estas malaltigo de la publika elspezo; Perón, kiu estis deklarinta iam ke li "fortranĉos siajn manojn" antaŭ ŝuldigi la ŝtaton endanĝerigante ties ekonomian sendependon, devis prunti finfine el banko el Usono nome Eximbank kaj subskribis kontraktojn por ekspluatado de nafto profite al eksterlandaj entreprenoj. == Politika kaj ekonomia situacio dum la dua peronisma epoko == La registaro esperis, ke la disvolvigo de la industrio solvu la landan situacion. Por tio necesis la uzado de energio, ŝtalo, maŝinaro kaj aliaj varoj el kiuj la lando tiam malhavis. Oni devis importi ilin. Tio okazigis inflacion kaj sendungigon. Por solvi tiun situacion, en [[1952]], la registaro decidis apliki duan jarkvinan planon, kio validis el [[1953]] al [[1957]]. Tiu celis ĉefe sekurigi la disvolvigon de la sociala ekonomio pere de agado kiu helpu la ekonomian sendependon de la lando. Tiudirekte la ŝtato rezervis la kontrolon de la ekstera komerco por defendi la enlandan produktadon kaj akiri egalecajn spezojn. Krome oni malpliigis la internan konsumon, pere de nuligo de helpoj al diversaj produktoj de populara akiro kiaj la viando; kaj oni nuligis la frostigon de la luprezoj. Aliflanke oni apogis “la revenon al la kamparo”. La industrio ĉiukaze ne prosperis, ĉefe pro manko de taŭga maŝinaro, de elektro, de efikaj transportoj, ĉefe fervojaj, kiuj ne estis renovigitaj de la ŝtato. Por disvolvigi la industrian sektoron kaj eliri el la krizo (kiu vekis malkontenton de la sindikatoj kaj de la armeo) oni favoris la grandajn entreprenojn, kiaj ekzemple la siderurgian SOMISA aŭ tiujn rilatajn al nafto. Oni frostrigis la kolektivajn laborkondiĉojn. Kaj oni klopodis allogi eksterlandajn kapitalojn, ekzemple por la produktado de nafto. Argentino interkonsentis kun filio de la [[Standard Oil]] de Kalifornio, por ekspluatadi 40.000 hektarojn en la provinco Santa Cruz, sed tio ne estis aprobita de la Kongreso pro la opozicio de deputitoj kaj radikalaj kaj ankaŭ de la propraj peronistoj.<ref name="Page2">Page, Joseph A.: ''Perón. Segunda parte (1952-1974)'' paĝo 35 Buenos Aires 1983 Javier Vergara Editor ISBN 950-15-0316-X</ref> == La bombardado kaj la fino == Dum supozata klopodo murdi Perón por posta [[puĉo]], la 16an de junio de [[1955]] tagmeze, ĉirkaŭ tridek aviadiloj de la ŝiparmeo kaj de la arearmeo [[Bombardado de Placo Majo|bombardadis kaj mitralis la loĝantaron]] de Bonaero ĉe la [[Placo Majo]] kaj aliaj lokoj.<ref name="Bevilacqua">http://tiempo.infonews.com/2012/02/15/verano-1185-hay-que-matar-a-peron.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121015195042/http://tiempo.infonews.com/2012/02/15/verano-1185-hay-que-matar-a-peron.php|date=2012-10-15}} Hay que matar a Perón, Pedro Bevilacqua, 16a de februaro de 2012</ref> Tiu atako okazigis ĉirkaŭ 355 mortojn kaj 600 vunditojn kaj antaŭanoncis la postan aperon de la [[ŝtata terorismo]], kiu poste absolute malatentos la popolan suferon por la politikaj celoj. Perón ne estis atingita, ĉar li forestis el la diversaj atakitaj lokoj. Sekvis atakoj al preĝejoj fare de kolerigitaj defendantoj de la reĝimo, kiu volis kontraŭi la opoziciantojn influitajn de la katolika eklezio. Septembre, Perón estis elpostenigita de nova puĉo nomita [[Liberiga Revolucio (Argentino)|''Revolución Libertadora'' (Liberiga Revolucio)]], kiu malpermesis peronismon, multaj el kies partianoj estis arestitaj aŭ eĉ mortpafitaj, kio havigis al la puĉo la nomon de «revolución fusiladora» (Mortpafiga Revolucio). Perón ekziliĝis ĝis la rekupero de la demokratio en 1973. Spite la malpermeson, la peronismo pluinfluos sur la argentina politiko. == Ideologio == La peronismo enhavis nombrajn ideologiajn tendencojn kiuj eniris poste en konfliktojn. Ekde ties apero en politiko, la peronismo estis difinita de Perón kiel Nacia Movado, kiu enhavis socian sektoron nome “laborista klaso”. Tiu nomo dekomence estis eŭfemismo uzita de la Generalo por distingi sian koncepton disde la kriterioj de [[marksismo]] kaj de “proletaroj”, tiele oni kontraŭis doktrine la lukto de klasoj. Tiele la ''Justicialismo'' aperis kiel ''tria vojo'' inter kapitalismo kaj komunismo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://archivohistorico.educ.ar/sites/default/files/VI_53.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-03-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140221214105/http://archivohistorico.educ.ar/sites/default/files/VI_53.pdf |arkivdato=2014-02-21 }}</ref> La motoj de la Movado Peronista aludis al la Sociala Justeco, la Politika Suvereneco kaj la Ekonomia Sendependeco. Tiu interpreto de Perón ebligis la neatenditan kreskon de ties politika strukturo kaj portis ĝin al niveloj de populara reprezenteco neniam atingitaj en [[Latinameriko]]. La kreado de la praktika ideologio estis tasko unika de Perón mem, kio malfermis vakuon inter li mem kaj la Movado. Perón profitis la figuron de sia edzino [[Eva Duarte|Evita]], kiu tuj plenumis la rolon de peranto inter la reganto kaj la popolo. Tamen la kliniĝo de tiu al tavoloj de malriĉuloj kreis malkontenton de diversaj sektoroj kiaj la militistoj, la katolika eklezio kaj la [[mezklaso]], kiuj dekomence akceptis la politikojn de Perón, se estis nur svage humaneca kaj “justicialista”. == La Dudek Peronistaj Veroj == ''"Tiuj estas la Dudek Veroj de la Peronista ''Justicialismo''. Mi volis kunigi ilin por ke ĉiu el vi metu ilin en siajn mensojn kaj siajn korojn; por ke vi dissendu ilin kiel mesaĝo de amo kaj justeco ĉien; por ke vi vivu feliĉaj laŭ ili kaj ankaŭ por ke vi mortiĝu feliĉaj por ties defendo se necese..."'' Juan Perón, [[17-a de oktobro]] de [[1950]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elhistoriador.com.ar/documentos/peronismo/movimiento_peronista_20_verdades_peronistas.php |titolo=El historiador |alirdato=2014-03-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170108152843/http://www.elhistoriador.com.ar/documentos/peronismo/movimiento_peronista_20_verdades_peronistas.php |arkivdato=2017-01-08 }}</ref> # La vera demokratio estas tiu kie la registaro faras kion la popolo volas kaj defendas unusolan intereson: tiun de la popolo. # La Peronismo estas esence popola. Ĉiu politika cirklo estas kontraŭpopola, kaj tiele ne estas peronista. # La peronisto laboras pora la Movado. Kiu je ties nomo servas al cirklo, aŭ al kaŭdilo, estas peronisto nur laŭnome. # Ne ekzistas por la Peronismo pli ol unusola klaso de homoj: tiuj kiuj laboras. # En la Nova Argentino la laboro estas rajto kiu kreas la dignecon de la homo kaj estas devo, ĉar justas ke ĉiu produktu almenaŭ tion kion tiu konsumas. # Por deca Peronisto, ne povas esti io pli bona ol alia Peronisto. # Neniu Peronisto devas senti sin pli ol tiu estas, nek malpli ol tiu devas esti. Kiam Peronisto komencas sentiĝi pli ol tiu estas, ekkonvertiĝas en oligarko. # En la politika agado la valorskaloj de ĉiu peronisto estas la jena: unue Patrio, poste la Movado, kaj poste la Homoj. # La politiko ne estas por ni celo, sed nur la pero por la bono de la Patrio, kiu estas la feliĉo de ties gefiloj kaj la nacia grando. # La du branĉoj de la Peronismo estas la Sociala Justeco kaj la Sociala Helpo. Per ili ni donas al la popolo brakumon de justeco kaj de amo. # La Peronismo deziras la nacian unuecon kaj ne la luktoj. Deziras heroojn sed ne martirojn. # En la Nova Argentino la unikaj privilegiuloj estas la geinfanoj. # Sendoktrina registaro estas senanima korpo. Pro tio la Peronismo havas siajn proprajn politikan, ekonomian kaj socialan doktrinojn: nome ''Justicialismo''. # La Justecismo estas nova filozofio de vivo simpla, praktika, populara, profunde kristana kaj profunde humanista. # Kiel politika doktrino, la Justecismo realigas la ekvilibron de la rajto de la individuo kun tiu de la komunumo. # Kiel ekonomia doktrino, la Justecismo realigas la socialan ekonomion, metante la kapitalon je la servo de la ekonomio kaj tiun je la servo de la socia bonfarto. # Kiel sociala doktrino, la Justecismo realigas la Socialan Justecon, kiu havigas al ĉiu persono sian rajton sociale. # Ni volas Argentinon sociale justeca, ekonomie liberan, kaj politike suverena. # Ni konstituas registaron centrigita, ŝtaton organizita kaj popolon libera. # En tiu tero la plej bona kiun ni havas estas la Popolo. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Partido Justicialista]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Argentino]] [[Kategorio:Politikaj ideologioj]] 2h22p4b31108czo4dh22moa25rzllxb 0 477645 9478721 9451441 2026-09-20T05:57:07Z Sj1mor 12103 9478721 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gandhi Salt March.jpg|eta|[[Mohandas Gandhi]] kaj subtenantoj de la [[Salomarŝo]] la 12an de Marto, 1930. Tiu estis ago de [[neviolenta rezistado|neviolenta]] rekta agado.]] [[Dosiero:Bardouxha Mont 1893-mw-c.jpg|eta|dekstra|Bildo de [[Belga ĝenerala striko de 1893]]. [[Ĝenerala striko]] estas ekzemplo de kontraŭstara rekta agado.]] '''Rekta ago''' okazas kiam grupo de homoj faras agon kiu intencas lukti kontraŭ ekzistanta problemo, elstarigi alternativon, aŭ montri eblan solvon al socia afero. == Priskribo == Tio povas inkludi neperfortajn kaj malpli ofte perfortajn agadojn kiujn celpersonoj, grupoj, aŭ posedaĵo rigardos kiel ofensivaj al la rekte batalpartoprenantoj. Ekzemploj de neviolenta rekta ago (ankaŭ konata kiel [[neperforta rezisto]] aŭ ĝentila rezisto) povas inkludi sid[[striko]]jn, [[striko]]jn, laborejajn okupojn, haktivismon, ktp., dum perforta rekta ago povas inkludi politikan perforton, sabotadon, posedaĵdetruon, blokadojn, atakojn, ktp. Kompare, balot politiko, diplomatio, intertraktado, kaj arbitracio ne estas kutime priskribita kiel rekta ago, kiam ili estas saĝe mediaciitaj. Neviolentaj agoj foje estas formo de civila malobeo, kaj povas impliki gradon da intencita leĝ-rompado kie personoj metas sin en arestigajn situaciojn por fari politikan deklaron sed aliaj agoj (kiel ekzemple strikoj) eble ne malobservas punan juron. La celo de rekta ago devas aŭ malhelpi alian politikan agenton aŭ politikan organizon de elfarado de iu praktiko al kiu la aktivuloj obĵetas; aŭ solvi perceptitajn problemojn kiuj tradiciaj {{J|socia institucio}} (registaroj, religiaj organizoj aŭ establitaj [[sindikato]]j) ne traktas al la kontentigo de la rekte batalpartoprenantoj. Neviolenta rekta ago historie estis difinita regula kvalito de la taktikoj utiligitaj fare de sociaj movadoj, inkluzive de tiu de [[Mohandas Gandhi]] nome Hindia Sendependiga Movado kaj la Afrusona Civitanrajta Movado. == Vidu ankaŭ == * [[Striko]] == Bibliografio == * [[Voltairine de Cleyre|de Cleyre, Voltairine]]. (1912) ''Direct Action''. Available at [http://www.spunk.org/library/writers/decleyre/sp001334.html Spunk Online Anarchist Library]. * Hauser, Luke (2003) ''Direct Action: An Historical Novel''. Available at [http://www.directaction.org/index.html www.directaction.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060222063631/http://www.directaction.org/index.html |date=2006-02-22 }}. * Lunori, G. (1999) ''Direct Action''. Available at [http://www.sniggle.net/Manifesti/directAction.php sniggle.net]. * Sparrow, R. (sendata) ''Anarchist Politics and Direct Action''. Available at [http://www.spunk.org/library/intro/sp001641.html Spunk Online Anarchist Library]. * [http://theanarchistlibrary.org/library/anti-racist-action-the-green-mountain-anarchist-collective-black-bloc-tactics-communique ''A Communiqué on Tactics and Organization to the Black Bloc, from within the Black Bloc''], by The Green Mountain Anarchist Collective (NEFAC-VT) & Columbus Anti-Racist Action, Black Clover Press, 2001. * [http://www.infoshop.org/amp/bgp/BlackBlockPapers2.pdf ''The Black Bloc Papers: An Anthology of Primary Texts From The North American Anarchist Black Bloc 1988-2005''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100703130413/http://www.infoshop.org/amp/bgp/BlackBlockPapers2.pdf |date=2010-07-03 }}, de Xavier Massot & David Van Deusen of the Green Mountain Anarchist Collective (NEFAC-VT), Breaking Glass Press, 2010. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.dagallery.co.uk DA! (Direct Action) Gallery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190524075909/http://www.dagallery.co.uk/ |date=2019-05-24 }}. Direct Action ĉe Londons Art scenejo. * [http://theanarchistlibrary.org/HTML/Various_Authors__Ecodefense__A_Field_Guide_to_Monkeywrenching.html Ecodefense: A Field Guide to Monkeywrenching] * [https://directactionde.ucrony.net/en/ Direct Action News el Germanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110814162713/https://directactionde.ucrony.net/en |date=2011-08-14 }} * [http://www.activistmagazine.com ACTivist Magazine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060814054855/http://www.activistmagazine.com/ |date=2006-08-14 }} * [http://www.actupny.org/documents/CDdocuments/CDindex.html Civil Disobedience Manual el ACT-UP/NY] * [http://www.reclaimingquarterly.org ReclaimingQuarterly.org features Fotaro] * [http://www.directaction.org DirectAction.org retaj organizaj rimedoj] * [http://www.greenpeace.org.au/getactive/happen/nvda.html Greenpeace alkuraĝigas aktivulojn al Ne-Violenta Rekta Agado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041016020445/http://www.greenpeace.org.au/getactive/happen/nvda.html |date=2004-10-16 }} * [http://www.vcn.bc.ca/citizens-handbook The Citizen's Handbook] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140324064821/http://www.vcn.bc.ca/citizens-handbook/ |date=2014-03-24 }} * [http://ruckus.org Ruckus] * [http://bostondirectactionproject.blogspot.com The Boston Direct Action Project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110929114227/http://bostondirectactionproject.blogspot.com/ |date=2011-09-29 }} * [http://www.iww.org/organize IWW Organiza Departemento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200327194643/https://iww.org/organize |date=2020-03-27 }} * [http://libcom.org/organise libcom.org/organise] * [http://wri-irg.org War Resisters' International ]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m2386/is_2_112/ai_79548469/pg_1 The Scouring of the Shire: Fairies, Trolls and Pixies in Eco-Protest Culture] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081011191955/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2386/is_2_112/ai_79548469/print |date=2008-10-11 }} de Andy Letcher (2001) * [http://www.back-of-beyond.org/downloads/da/english.html Video clips] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928060857/http://www.back-of-beyond.org/downloads/da/english.html |date=2007-09-28 }} de rekta agado * [http://directactiongr.blogspot.com Grekio ekde septembro 2007] * [http://www.projektwerkstatt.de/da www.direct-action.de.vu] Germana retejo [[Kategorio:Rekta agado| ]] [[Kategorio:Anarkiismo]] [[Kategorio:Sociaj konfliktoj]] [[Kategorio:Politiko]] 2dnqnvz85jeodt2t25qhmgwetbsbs5t 0 477678 9478538 8530606 2026-09-19T14:51:51Z ThomasPusch 1869 9478538 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de morto = [[Helsinko]] }} '''Viktor Kustaa (V. K.) TRAST''' (naskiĝis la [[14-an de januaro]] [[1878]] en [[Sankt-Peterburgo]] – mortis la [[30-an de januaro]] [[1953]] en [[Helsinko]]) estis [[finna]] [[filologo]], [[pedagogo]] kaj tradukanto de slavaj literaturoj. ==Vivo== Viktor Kustaa Trast naskiĝis en Sankt-Peterburgo en finna familio de ŝuisto ([[1878]]), en la tempo, kiam [[grandprinclando Finnlando|Finnlando]] estis parto de la [[caro|cara]] [[Rusia Imperio]] kiel [[aŭtonomeco|aŭtonoma]] [[grandprinclando]] ([[1809]] - [[1917]]). Li abiturientiĝis en [[1897]] kaj studis plu en [[Moskvo]] ([[1902]]-[[1904]]). Li akiris titolon de [[kandidato]] de [[filozofio]] (1902) kaj [[licenciulo]] de filozofio (1922). Sian doktoriĝan laboron pri la finna poeto [[Julius Krohn]], eldonitan libroforme, li sukcese defendis en 1923. En [[1912]] li edziĝis al Enna Rosberg. Ekde [[1926]] li instruis la finnan lingvon kiel gepatran ĉe la knabina lernejo en [[Helsinko]], pli frue (1907 - 1926) ankaŭ la lingvojn [[rusa]]n kaj [[germana]]n en diversaj lokoj en Finnlando ([[Nurmes]], [[Tornio]], [[Iisalmi]]). En [[1913]] li mallonge laboris kiel respondeca redaktoro en loka gazeto. Apud studaĵo pri [[Adam Mickiewicz]] en la finna li eldonis ankaŭ gvidlibron tra Sankt-Peterburgo kaj ĉirkaŭaĵo kaj finnan-rusan [[konversacio]]n. ==Verkaro== El la rusa: *[[Leonid Andrejev]]: ''Judaso Iskariota'' *[[Dmitrij Mereĵkovskij]]: ''Leonardo da Vinci'' *[[Lev Tolstoj]]: ''Du husaroj'' – ''Infanaĝo, knabaĝo, junaĝo'' – ''Kaŭkaza militkaptito kaj aliaj rakontoj'' *[[Fjodor Dostojevskij]]: ''Idioto'' - ''Fratoj Karamazov'' *[[Miĥail Osorgin]]: ''Kvieta strato'' El la pola: *[[Adam Mickiewicz]]: ''Sinjoro Tadeo aŭ la lasta invado al Litovio'' - ''Konrado Wallenrod'' *[[Henryk Sienkiewicz]]: ''Inundo'' - ''Sinjoro Wołodyjowski'' V. K. Trast redaktis ankaŭ finnlingvan [[antologio]]n el slavaj literaturoj '''Slaavilaisten kirjallisuuksien kultainen kirja''' (''Ora libro de slavaj literaturoj''; 1936). ==Fontoj== *Bazan tekston ellaboris Jan Dlask, ĉeĥa universitata pedagogo pri finnaj lingvo kaj literaturo. *[http://www.iisalmi.fi/Suomeksi/Palvelut/Kulttuuripalvelut/Kirjasto/Heikki,-Helvi-ja-Juhani--iisalmelaisia-kirjailijoita-/Heikki,-Helvi-ja-Juhani--Aakkosellinen-kirjailijaluettelo/Trast,-VK Biografio en la retejo de la urbo Iisalmi, kie V.K. Trast instruis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140413125933/http://www.iisalmi.fi/Suomeksi/Palvelut/Kulttuuripalvelut/Kirjasto/Heikki,-Helvi-ja-Juhani--iisalmelaisia-kirjailijoita-/Heikki,-Helvi-ja-Juhani--Aakkosellinen-kirjailijaluettelo/Trast,-VK |date=2014-04-13 }} *[http://dbgw.finlit.fi/matr/tiedot.php?id=6092 Vivdatoj de V.K. Trast]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trast, Viktor}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] svggf2eoejm6qn3lj5su2c6wl45bfaf 0 478419 9478600 7410122 2026-09-19T18:18:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478600 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipa parto <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Poederoijen | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Poederoijen | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Netherlands, Afgedamde Maas, Wilhelminasluis.JPG | dosiero_priskribo = Vilhelminakluzo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Nederlando | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = | distrikto = | municipo = Zaltbommel | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = Domoj <!-- *** Situo ***--> | situo = Poederoijen | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 51 | lat_m = 47 | lat_s = 08 | lat_NS = N | long_d = 05 | long_m = 04 | long_s = 49 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 986 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Nederlando | mapo_lokumilo = Nederlando | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Poederoijen''' estas vilaĝo en la [[Nederlando|nederlanda]] provinco [[Gelderland]]. Ĝi estas parto de la municipo [[Zaltbommel]], kaj situas proksimume 9&nbsp;km sudoriente de [[Gorinchem]]. Poederoijen estis memstara municipo ĝis 1955, kiam ĝi kunfandiĝis kun [[Brakel]]. En 2001, la vilaĝo Poederoijen havis 398 loĝantojn. la surkonstruita areo de la vilaĝo estis 0.083&nbsp;km², kaj havis 119 loĝejojn.<ref name="CBS">Statistics Netherlands (CBS), [http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/milieu-natuur-ruimte/ruimte/publicaties/cartografie-geografie/geografische-data/2001-bevolkingskernen-in-nederland.htm ''Bevolkingskernen in Nederland 2001''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070124100013/http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/milieu-natuur-ruimte/ruimte/publicaties/cartografie-geografie/geografische-data/2001-bevolkingskernen-in-nederland.htm |date=2007-01-24 }}.</ref> La statistika areo "Poederoijen", inkluzive la periferiaj partoj de la vilaĝo, kiel ankaŭ la ĉirkaŭa kamparo, havas populacion de ĉ. 986.<ref name="CBS2">Statistics Netherlands (CBS), [http://statline.cbs.nl/ ''Statline: Kerncijfers wijken en buurten 2003-2005'']. Ekde la 1-a de januaro 2005.</ref> [[Dosiero:Poederoijen wapen.svg|eta|maldekstra|Blazono]] [[Dosiero:Map NL - Zaltbommel - Poederoijen.png|eta|maldekstra|Situo de Poederoijen en Zaltbommel]] ==Referencoj== {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [http://atlas1868.nl/ge/pouderoijen1.html Mapo el 1868] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130813161904/http://www.atlas1868.nl/ge/pouderoijen1.html |date=2013-08-13 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando]] [[Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando]] [[Kategorio:Eksaj municipoj de Gelderlando]] 2souvye7thmfwbw496303e8fff370kc 0 484321 9478711 9328404 2026-09-20T05:50:27Z Sj1mor 12103 9478711 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Politika sistemo''' estas sistemo de [[politiko]] kaj [[registaro]]. Ĝi estas kutime komparita kun la [[juro]], [[ekonomio]], [[kulturo]] kaj aliaj sociaj sistemoj. Tamen, tio estas tre simpligita koncepto de multe pli kompleksa sistemo de kategorioj implikantaj la demandojn de kiu devus havi [[aŭtoritato]]n kaj kio la influo de la registaro sur ĝiaj homoj kaj ekonomio devus esti. == Antropologiaj formoj == [[Antropologo]]j ĝenerale rekonas kvar specojn de politikaj sistemoj, du el kiuj estas nealcentrigitaj kaj du el kiuj estas alcentrigitaj. * Necentrigitaj sistemoj ** Grupsocio *** Malgranda familigrupo, neniu pli granda ol grandfamilio aŭ [[klano]]; ĝi estis difinita kiel konsistante de ne pli ol 30 ĝis 50 individuoj. *** Grupo povas ĉesi ekzisti se nur grupeto eliras. ** [[Tribo]] *** Ĝenerale pli granda, konsistante el multaj [[familio]]j. Triboj havas pli {{JN|socia institucio}}, kiel ekzemple ĉefo aŭ aĝestroj. *** Pli konstanta ol grupoj. Multaj triboj estas subdividitaj en grupojn. * Alcentrigitaj registaroj ** [[Tribestrolando|Tribestreco]] *** Pli da kompleksa ol tribo aŭ grupsocio, kaj malpli kompleksa ol [[ŝtato]] aŭ [[civilizo]] *** Karakterizita per penetra malegaleco kaj centraligo de aŭtoritato. *** Ununura genlinio/familio de la elitklaso iĝas la reganta [[elito]] de la triblando *** Kompleksaj triblandoj havas du aŭ eĉ tri partojn de politika hierarkio. *** "Sendependa politika unuo konsistanta el kelkaj vilaĝoj aŭ [[komunumo]]j sub la permanenta kontrolo de plej grava ĉefo" ** [[Suverena ŝtato]] *** Suverena ŝtato estas ŝtato kun permanenta populacio, difinita teritorio, registaro kaj la kapacito eniĝi en rilatoj kun aliaj suverenaj ŝtatoj. * Supernaciaj politikaj sistemoj ** Supernaciaj politikaj sistemoj estas kreitaj de sendependaj nacioj por atingi komunan celon aŭ gajni forton el formado de alianco. * [[Imperio]]j ** Imperioj estas ĝeneraligitaj ŝtatoj aŭ komunumoj sub ununura regado. Ili estas karakterizitaj per la regantodeziro al unuanima religia alligiteco aŭ sinteno kiel minaco por aliaj imperioj en militaj tempoj. Imperioj ofte faris konsiderindan progreson okaze de manieroj de demokrataj strukturoj, kreado kaj konstruaĵoj, urbokernaj infrastrukturoj, kaj konservantaj ĝentilecon ene de la diversspecaj komunumoj. Pro la malsimpla organizo de la imperioj, ili ofte povis teni grandan plimulton de potenco sur universala nivelo. * Ligoj ** Ligoj estas internaciaj organizaĵoj kunmetitaj de ŝtatoj venantaj kune por ununura ofta celo. Laŭ tiu maniero ligoj estas diferencaj de imperioj, ĉar ili nur serĉas plenumi ununuran celon. Ofte ligoj estas formitaj sur la rando de armea aŭ ekonomia falo. Renkontiĝoj kaj demandosesioj estas faritaj en neŭtrala loko kun reprezentantoj de ĉiuj koncernaj nacioj. == Sociologio == La sociologia intereso en politikaj sistemoj temas pri kiu tenas la potencon en la rilato de la registaro kaj ĝiaj homoj kaj kiel la potenco de la registara estas uzita. Ekzistas tri specoj de politikaj sistemoj kiujn sociologoj pripensas. * [[Aŭtoritatismo]] ** En aŭtoritatemaj registaroj, homoj havas neniun potencon aŭ reprezentantaron kaj ĝi estas karakterizita per absoluta aŭ blinda obeemo al [formala] [[aŭtoritato]], kiel kontraŭ individua [[libereco]] kaj rilatita al la atendo de senkritika obeemo. La elitaj gvidantoj pritraktas ĉion ekonomiajn, armeajn, kaj eksterlandajn rilatojn. [[Diktaturo]]j estas ekzemploj de aŭtoritatismo. ** Totalismo estas la plej ekstrema formo de aŭtoritatismo ĉar ĝi kontrolas ĉiujn aspektojn de vivo inkluzive de komunikado inter civitanoj, cenzuras la amaskomunikilaron, kaj minacas per teruro. * Monarkioj ** [[Monarkio]] estas ŝtatkontrolita fare de [[reĝo]] aŭ reĝino determinita per dispoziciita linio de suvereneco. En aliaj vortoj ĝi povas esti vidita kiel nedividita regorajto aŭ absoluta suvereneco fare de ununura persono. En la moderna mondo ekzistas du specoj de monarkioj, nome [[absolutaj monarkioj]] kaj [[konstituciaj monarkioj]]. Absoluta monarkio funkcias kiel diktaturo en tio ke la reĝo havas kompletan regopovon super sia lando. Konstitucia monarkio donas al la reĝa familio limigitajn potencojn kaj kutime laboras laŭ elektita korpo de oficialuloj. Sociaj revolucioj de la 18-a, 19-a, kaj [[20-a jarcento]]j senpotencigis la plimulton de ekzistantaj monarkioj en favoro de pli demokrataj registaroj kaj la ascendon de la burĝa klaso. * [[Demokratio]] ** Demokratio estas ŝtatformo en kiu la civitanoj kreas kaj voĉdonas por leĝoj rekte, aŭ nerekte tra reprezentantoj (demokrata [[respubliko]]). La ideo de demokratio devenas reen de [[antikva Grekio]] kaj la profundaj verkoj de antikvaj fakuloj. Tamen, la ĉeesto de demokratio ne ĉiam signifas ke la deziroj de civitano estos same reprezentitaj. Ekzemple, en multaj demokratioj kaj enmigrintoj kaj rasaj kaj {{J|etna malplimulto}} ne ricevas la samajn rajtojn kiel la majoritataj civitanoj. == Vidu ankaŭ == * [[Registaro]] * [[Politika spektro]] * Politika strukturo * [[Balotsistemo]] * [[Tudoroj]] * [[Dinastio Ming]] * [[Regformo]] * [[Romanovoj]] * [[Jakobitismo]] * ''Tractatus Politicus'' == Bibliografio == * Haviland, W.A. (2003). Anthropology: Tenth Edition. Wadsworth:Belmont, CA. * Almond, Gabriel A., et al. Comparative Politics Today: A World View (Seventh Edition). 2000. ISBN 0-316-03497-5. * Ferris, Kerry, and Jill Stein. The Real World An Introduction to Sociology. 3rd ed. New York City: W W Norton & Co, 2012. Print. * [https://www.britannica.com/topic/political-system "political system".] [[Encyclopædia Britannica]]. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Web. 02 Dec. 2012. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Politikaj sistemoj|Politikaj sistemoj]] [[Kategorio:Politikaj esprimoj]] nvt22g1uxeuwlpeea033qbgart0lrch 0 485376 9478873 8927790 2026-09-20T09:00:28Z Sj1mor 12103 9478873 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 12187 ''Lenagoryunova'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 12187 Lenagoryunova |Aliaj_nomoj = '''1977 RL₇''' ; 1990 SL₁ |Dato_de_malkovro = {{dato|11|septembro|1977}} |Malkovrinto = [[Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ|Nikolaj Ĉerniĥ]] |Loko_de_malkovro = [[Nauĉno (Baĥĉisaraja distrikto)|Nauĉno]] ([[Rusio]]) |Epoko = 2456800.5 {{dato|23|majo|2014}} TDB |Granda_duonakso = 398,132 [[1 E9 m|Gm]] (2,661 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 301,824 Gm (2,018 AU) |Apoapsido = 494,441 Gm (3,305 AU) |Discentreco = 0,2419 |Periodo = 1585,812&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(4,342&nbsp;[[jaro]]j) |Cirkulrapido = 18,24 km/s |Klinangulo = 13,303° |Meza_anomaliangulo = 146,594° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 193,842° |Argumento_de_periapsido = 195,708° |Terdistanco_min = 153,130 [[1 E9 m|Gm]] (1,0236 [[Astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 5.769 ± 0.642 km |Albedo_geom = 0.160 ± 0.052 |Absoluta_magnitudo = 13,8 }} '''12187 ''Lenagoryunova''''' estas malgranda meze hela asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la [[11-a de septembro]] [[1977]] de la [[Rusio|rusa]] [[astronomo]] [[Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ]] elde la [[Krimea astrofizika observatorio]] de [[Nauĉno (Baĥĉisaraja distrikto)|Nauĉno]], (en tiama [[Sovetunio]], [[nun en 2014|nun]] en Rusio). == Nomo == Ĝia nomo honoras ''Elena (Lena) Viktorovna Gorjunova'', hidrologiistinon ĉe la Instituto de [[Hidrologio]] de [[Sebastopolo]] kaj amikinon de la filino de la malkovrinto. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Astronomio}} * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|12187-lenagoryunova-1977-rl7}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (12001–13000)#12151-12200|Listo de asteroidoj (12001 - 13000)]] |antaŭ = ''[[12186 Mitukurigen]]'' |periodo = '''12187 ''Lenagoryunova''''' |post = ''[[12188 Kalaallitnunaat]]'' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Lenagoryunova}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977]] 90pj42mjh1wjeer397yk0hmgvb9t86f 0 495146 9478726 9354091 2026-09-20T05:59:06Z Sj1mor 12103 9478726 wikitext text/x-wiki Ne konfuzenda kun enkulturado kaj [[kultura asimilado]].[[Dosiero:Akkulturationsformen.svg|alternative=La kvar esencaj formoj de alkulturigo.|eta|La kvar esencaj formoj de alkulturigo.]] '''Alkulturigo''' (de latina ''ad'' kaj ''cultura'' aŭ "aldono al kulturo"<ref>(germana) Ulrich Ammon: ''Akkulturation.'' In: Helmut Glück, Michael Rödel (Hrsg.): ''Metzler Lexikon Sprache.'' Metzler Verlag, Stuttgart 2016, ISBN 978-3-476-02641-5, S. 21.</ref>), '''alkulturiĝo''' (germane: ''Akkulturation''; pole: ''akulturacja'', ruse: ''Akkelturacoja''; angle kaj angle: ''acculturation'') estas procezo, en kiu popolo parte aŭ plene akceptas la normojn, valorojn kaj tradiciojn de la kulturo de alia popolo, sen perdo de sia identeco<ref>Katarzyna Tempczyk''',''' [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/221-lode.htm#221-12 Novaj kampoj por esplorado], ''La Ondo de Esperanto'', 2013, 3 (221).</ref>. Alkulturiĝo povas konduki al [[kultura asimilado]]. Akkulturigo estas procezo de socia, psikologia, kaj kultura ŝanĝo kiu devenas de la ekvilibro de du kulturoj dum adaptado al la domina kulturo de la socio. Akkulturado estas procezo en kiu individuo adoptas, akiras kaj adaptiĝas al nova kultura medio kiel rezulto de esti metita en novan kulturon, aŭ kiam alia kulturo estas alportita al vi.[1] <span data-segmentid="6" class="cx-segment">Kiel [[Terminego|ombrela termino]] alkulturigo rilatas al ĉiuj procezoj de adaptado de individuoj aŭ [[Socia grupo|sociaj grupoj]] al kulturo koncerne valoroj, moroj, [[kutimo]]j, [[lingvo]], [[religio]], [[teknologio]] kaj aliaj aferoj. </span><span data-segmentid="16" class="cx-segment">La termino </span><span data-segmentid="6" class="cx-segment">r</span><span data-segmentid="16" class="cx-segment">icevas malsimilan difinon depende la scienca fako.</span> <span data-segmentid="6" class="cx-segment">Esence ĝi </span>klarigas la procezon de kultura kaj psikologia ŝanĝoj kiuj rezultas el rektaj kaj daŭraj reciprokaj interagoj inter homoj de malsimilaj kulturoj<ref name="SamBerry">{{Cite journal|last=Sam|first=David L.|author2=Berry, John W.|title=Acculturation When Individuals and Groups of Different Cultural Backgrounds Meet, la 1-a de julio 2010|journal=Perspectives on Psychological Science|date=|volume=5|issue=4|page=472|doi=10.1177/1745691610373075}}</ref>. Ĝin pristudas ĉefe la [[antropologio]] kaj [[etnologio]]. == Terminologio == Alilingvaj terminoj iam proponitaj estis la hispana ''transculturado'' (F. Ortiz),  dum anglaj aŭtoroj proponis krom ''acculturation'' iam ankaŭ ''cultural change'' (kultura ŝanĝo) kaj la francoj parolis pri ''interpénétration des civilisations (''interpenetrado de civilizacioj) kiu en [[kultura antropologio]] rilatas al fenomenoj de interpenetrado pro kontaktoj inter malsamaj civilizacioj. . En sociologio, alkulturigo aŭ transigo de ideoj, rilatas al fenomenoj kiuj rezultas el la daŭraj kaj rektaj kontaktoj de grupoj de individuoj kun malsamaj kulturoj kaj el la ŝanĝoj en la originalaj kulturoj de la du grupoj aŭ de unu inter ili. == Formoj de alkulturigo == <span data-segmentid="65" class="cx-segment">Laŭ [[John W. Berry]], de la [[Migrationsforschung|migrado-esplorado]] dedukteblas kvar strategioj resp. f</span><span data-segmentid="68" class="cx-segment">ormoj de alkulturigo</span><span data-segmentid="65" class="cx-segment">,</span> <span data-segmentid="68" class="cx-segment">depende</span> <span data-segmentid="65" class="cx-segment">ĉu</span> <span data-segmentid="68" class="cx-segment">la [[Malplimulto|malplimulta grupo]] deziras konservi sian propran kulturon retenis aŭ ne kaj ĉu iu formo de [[Komunikado|kontakto]] inter la plimulto kaj la malplimulto restu aŭ ne [6] :</span> * <span data-segmentid="71" class="cx-segment">[[Segregation (Soziologie)|Apartigo aŭ disigo]] : konservado de la propra kulturo ''sen'' kontakto al la plimulto. </span><span data-segmentid="73" class="cx-segment">La malplimulto alstrebas fortan kulturan izol</span><span data-segmentid="71" class="cx-segment">acion</span> <span data-segmentid="73" class="cx-segment">kaj malakceptas la dominan kulturon.</span> * <span data-segmentid="74" class="cx-segment">[[Integration (Soziologie)|Integriĝo]] : vasta konservado de la propra kulturo en kontakto al la plimulto ''kun'' reciproka influo. </span><span data-segmentid="76" class="cx-segment">Ambaŭ grupoj alstr</span><span data-segmentid="74" class="cx-segment">ebas</span> <span data-segmentid="76" class="cx-segment">[[multkulturismo]]n.</span> * <span data-segmentid="78" class="cx-segment">[[Kultura asimilado|Asimilado]], ankaŭ [[Inklusion (Soziologie)|inkluziveco]] : forlaso de la propra kulturo en kontakto al la plimulto. </span><span data-segmentid="81" class="cx-segment">La procezo kondukas al fuzio, miksaĵo kun la domina kulturo.</span> * <span data-segmentid="82" class="cx-segment">[[Marginalisierung|Marĝenigo]], [[Exklusion|ekskludado]] : forlaso de la propra kulturo ''sen'' kontakto al la plimulto. </span><span data-segmentid="85" class="cx-segment">Tiu formo ofte</span> <span data-segmentid="82" class="cx-segment">sekvas</span> <span data-segmentid="82" class="cx-segment">post </span><span data-segmentid="85" class="cx-segment">[[Kulturelle Identität|kultura]] aŭ etna elradikiĝo.</span> == Konfuzo inter alkulturigo kaj asimilado == [[Kultura asimilado]] estas ekstrema kazo de alkulturigo, nome la kompleta malapero de la kulturo de grupo kiu asimilas kaj plene akceptas, internigas la valorojn de la kulturo de la alia grupo kiun ĝi kontaktas. Alkulturigo povas okazi libervole, sed ankaŭ sub devigo. Foje ĉi tio estas fizika devigo, sed en la nuna epoko ankaŭ ekzistas ekonomia neceso aŭ sub premo de interesogrupoj. Krom asimilado estas ankaŭ tri aliaj specoj de alkulturigo : * la sinkretigo (kombinaĵo inter la origina kaj la nova kulturoj, ĝi estas kultura miksaĵo kiu kombine al interpenetrado de kulturoj kondukas al nova, originala kulturo kiel ekzemple la bantua kulturo), * la multkulturismo (kunvivado de pluraj kulturoj sen ke estas asimilado aŭ miksaĵo) kaj * kontraŭ-alkulturigo, kio estas la malakcepto kaj rifuzo de la nova kulturo, kiu rezultas en la reveno al la origina kulturo aŭ formas rezistajn ideologiojn kiel ekzemple la "[[négritude]]" (negreco, nigruleco aŭ la deziro konservi afrikajn tradiciojn ene de alkulturigaj procezoj) aŭ apartigan sintenon en kiu unu kulturo servu ekzemple por relilgiaj eventoj kaj alia, fremda kulturo por la ekonomia vivo, iom malhelpante procezon de senkulturigo. (ref. Bastide, 1960) == Efikoj de alkulturigo == La efikoj de kulturigo povas esti viditaj sur multoblaj niveloj en ambaŭ interrilatantaj kulturoj. Sur la grupnivelo, kulturigo ofte rezultas en ŝanĝoj al kulturo, kutimaro, kaj {{J|socia institucio}}. Videblaj grupnivelaj efikoj de kulturigo ofte inkluzivas ŝanĝojn en manĝaĵo, vestaro, kaj [[lingvo]], ekzemple la [[angla]] anstataŭ multaj aliaj en moderna epoko. Sur la individua nivelo, diferencoj en la maniero kiel individuoj senkulturiĝas povas esti asociitaj ne kun ŝanĝoj en ĉiutaga konduto, sed kun multaj iniciatoj de psikologia kaj fizika bonfarto. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * (en) Ward, C. (2001). ''The A, B, C's of acculturation''. en : D. Matsumoto (Ed.) "The handbook of culture and psychology" (pp.&nbsp;411–445). Oxford University Press. * (en) Berry, J.W. (1997): "Immigration, Acculturation, and Adaptation" in ''Applied Psychology: An International Review'', 46 (1), 5-68 * (en) Herskovits, M. (1938), ''Acculturation, the study of the culture contact'', New-York, 1938, New York, 174 <abbr>p.</abbr> == Vidu ankaŭ == * [[Interkultura edukado]] * [[Koloniismo]] * [[Asimilismo]] * [[Sinkretismo]] * Tiu ĉi artikolo estas traduko parte bazita sur la samtema artikolo en la franca, germana kaj nederlanda vikipediaj versioj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Psikologio]] qmcdlosojkmu064ekmwttt0q4ljiugf 0 495810 9478634 9459833 2026-09-19T23:05:34Z InternetArchiveBot 180276 Add 10 books for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9478634 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Vegetable oil in plastic bags for sale - Thailand.JPG|eta|220ra|'''Legoma oleo''' en plastaj sakoj por la vendado, en la provinco Samut Prakan, [[Tajlando]].]] [[Dosiero:Peanut oil bottle.jpg|eta|220ra|[[Arakida oleo]]]] '''Vegetaĵa oleo''', foje nomita '''legoma oleo''', estas [[organika kombinaĵo]] akirita el [[semo]]j aŭ aliaj partoj de la [[planto]]j, en kies [[histo]]j ĝi akumuliĝas kiel fonto de [[energio]]. Ne konfuzu tian [[oleo]]n kun [[minerala oleo]]. Kelkaj ne taŭgas por homa konsumo, kiaj tiuj el ricino aŭ [[kotono]]. Kiel ĉiu [[graso]] ĝi estas konstituita el [[glicerino]] kaj tri [[grasacido]]j. '''Legomaj oleoj''' estas partoj de '''vegetaĵaj oleoj''', ĉar ili koncernas nur oleojn produktitajn de manĝeblaj ĝardenaj [[herbo]]jn<ref>Vidu la difinon de legomo en [[PIV]] [http://vortaro.net#legomo]</ref>. == Fontoj == '''Vegetaĵa oleo''' devenas el fruktoj aŭ semoj de [[oleplanto]]j, kiaj: * La [[olivo]] (frukto el [[olivarbo]]) nome la [[olivoleo]] * La [[sunfloro]] * La [[sojo]] * La [[Arekacoj|palmo]], kaj el ties [[frukto]] kaj el ties kerno. * La [[Hindia sezamo|sezamo]] nome la [[sezamoleo]] * La [[ternukso]] el kio la [[arakida oleo]] * La [[rizo]] * La [[maizoleo|maizo]] el kio la [[maizoleo]] * La [[lino]] * La [[kartamo]] * La [[kanabo]] * La [[kolzo]] * La [[migdalo]] * La [[Reĝa juglando|juglando]] * La [[avelo]] * La semoj de [[vinbero]] * La semoj de [[papavo]] * La semoj de [[kukurbo]] po la [[peponoleo]] aŭ [[kukurbosema oleo]] == Tipoj de vegetaĵaj oleoj == La termino povas rilati al diversaj specoj de vegetaĵaj oleoj: * "nutraĵa oleo": uzata por [[manĝado]]; * "vegetaĵa oleo-brulaĵo": uzata kiel [[brulaĵo]] aŭ kiel aldonaĵo en [[brulmotoro]]j; * "vegetaĵa oleo": uzata por aliaj uzoj, ekzemple por [[lumigo]] ([[olelampo]]) aŭ kiel [[lubrikaĵo]] aŭ por rapide sekiĝanta [[farbo]] de pentristoj ([[linoleo]]); * ankaŭ oleoj uzataj en [[kosmetiko]] aŭ eĉ en [[farmacio]].el [[oficina kumino]], vinbero-semoj, [[kokoso]], [[buterarbo]], [[lino]], [[asaio]], [[bertoletio]] ktp. La produktado de vegetaĵaj oleoj originas el la jenaj ĉefaj oleplantoj (en [[2012]])<ref>{{Citaĵo el libro|aŭtoro=Alain Rival, Patrice Levang |titolo=La palme des controverses : Palmier à huile et enjeux de développement (La [[palmo]] de la [[polemiko]]j) |eldonejo=Éditions Quae |jaro=2013 |paĝo=p. 16 |isbn= 978-2-7592-2049-6 |lire en ligne=|lingvo=france}}.</ref> : [[palmoleo|palmo]] 35%, [[sojherbo]] 27%, [[kolzo]] 25%, [[sunfloro]] 10%, palmaj fruktokernoj 3%. La palmolearbo (''Elaeis guineensis'') havas altan rendimenton, ĉar ĝi provizas trionon de la monda produktado de vegetaĵaj oleoj disvastiĝante sur 7% de la kultivata areo de oleo-semoj. == Vidu ankaŭ == * [[Legomaj oleoj kiel alternativa energio]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} == Aliaj referencoj == * {{Cite journal | author=Beare-Rogers, J.L. | year=1983 | title=Trans and positional isomers of common fatty acids | editor=H.H. Draper | journal=Advances in Nutritional Research | volume=5 | publisher=Plenum Press, New York | pages=171–200 | pmid=6342341 | doi=10.1007/978-1-4613-9937-7_8 }} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Does dietary linolenic acid influence blood pressure?|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-clinical-nutrition_1986-09_44_3/page/336|aŭtoro=Berry, E.M. and Hirsch, J.|jaro=1986|gazeto=American Journal of Clinical Nutrition|volumo=44|paĝoj=336–340}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Metabolites of cis, trans, and trans, cis isomers of linoleic acid in mice and incorporation into tissue lipids|aŭtoro=Beyers, E.C. and Emken, E.A.|jaro=1991|gazeto=Biochimica et Biophysica Acta|volumo=1082|COI=10.1016/0005-2760(91)90203-t|paĝoj=275–284}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Retinal development in very-low-birth-weight infants fed diets differing in omega-3 fatty acids|url=https://archive.org/details/sim_investigative-ophthalmology-visual-science_1992-07_33_8/page/n26|aŭtoro=Birch, D.G., Birch, E.E., Hoffman, D.R., and Uauy, R.D.|jaro=1992|gazeto=Investigative Ophthalmology and Visual Science|volumo=33|numero=8|paĝoj=2365–2376}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Dietary essential fatty acid supply and visual acuity development|url=https://archive.org/details/sim_investigative-ophthalmology-visual-science_1992-10_33_11/page/n239|aŭtoro=Birch, E.E., Birch, D.G., Hoffman, D.R., and Uauy, R.|jaro=1992|gazeto=Investigative Ophthalmology and Visual Science|volumo=33|numero=11|paĝoj=3242–3253}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Factors influencing fatty acid chain elongation and desaturation, in the role of fats in human nutrition|aŭtoro=Brenner, R.R.|jaro=1989|eldono=2|eldoninto=Academic Press, London|paĝoj=45–79|redaktinto=A.J. Vergroesen and M. Crawford}} * {{Cite news | year=1987 | title=Report of the task force on trans fatty acids | publisher= British Nutrition Foundation }} * {{Cite news | title=Central Soya annual report | year=1979 }} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Nutrition and biochemistry of trans and positional fatty acid isomers in hydrogenated oils|aŭtoro=Emken, E. A.|jaro=1984|gazeto=Annual Reviews of Nutrition|volumo=4|COI=10.1146/annurev.nutr.4.1.339|paĝoj=339–376}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Isomeric trans fatty acids in the U.S. diet|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-college-of-nutrition_1990-10_9_5/page/471|aŭtoro=Enig, M.G., Atal, S., Keeney, M and Sampugna, J.|jaro=1990|gazeto=Journal of the American College of Nutrition|volumo=9|paĝoj=471–486}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Trans fatty acids intake and risk of myocardial infarction|url=https://archive.org/details/sim_circulation_1994-01_89_1/page/94|aŭtoro=Ascherio, A., Hennekens, C.H., Baring, J.E., Master, C., Stampfer, M.J. and Willett, W.C.|jaro=1994|gazeto=Circulation|volumo=89|COI=10.1161/01.cir.89.1.94|paĝoj=94–101}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Trans fatty acids: Metabolic and nutritional significance|aŭtoro=Gurr, M.I.|jaro=1983|gazeto=Bulletin of the International Dairy Federation|volumo=166|paĝoj=5–18}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Bailey's Industrial Oil and Fat Products|publikaĵo=Edible Oil and Fat Products|redaktinto=Hui Y. H.}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Trans fatty acids may impair biosynthesis of long-chain polyunsaturates and growth in man|url=https://archive.org/details/sim_acta-paediatrica_1992-04_81_4/page/302|aŭtoro=Koletzko, B.|jaro=1992|gazeto=Acta Paediatrica|volumo=81|COI=10.1111/j.1651-2227.1992.tb12230.x|paĝoj=302–306}} * {{Citaĵo el libro|titolo=It floats: The story of Procter & Gamble|aŭtoro=Lief, Alfred|jaro=1958|eldoninto=Rinehart}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Mr. Mac and Central Soya: the foodpower story|aŭtoro=MacMillen, Harold W.|jaro=1967|eldoninto=Newcomen Society}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Positional isomers of trans-octadecenoic acids in margarine|aŭtoro=Marchand, C.M.|jaro=1982|gazeto=Canadian Institute of Food Science and Technology Journal|volumo=15|COI=10.1016/s0315-5463(82)72537-4|paĝoj=196–199}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Effect of dietary cis-and trans-fatty acids on serum lipoprotein[a] levels in humans|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-lipid-research_1992-10_33_10/page/1493|aŭtoro=Mensink, R.P., Zock, P.L., Katan, M.B. and Hornstra, G.|jaro=1992|gazeto=Journal of Lipid Research|volumo=33|paĝoj=1493–1501}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Trans fatty acid patterns in patients with angiographically documented coronary artery disease|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-cardiology_1993-04-15_71_11/page/916|aŭtoro=Siguel, E.N. and Lerman, R.H.|jaro=1993|gazeto=American Journal of Cardiology|volumo=71|COI=10.1016/0002-9149(93)90906-s|paĝoj=916–920}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Trans-fatty acid intake in relation to serum lipid concentrations in adult men|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-clinical-nutrition_1992-12_56_6/page/1019|aŭtoro=Troisi, R., Willett, W.C. and Weiss, S.T.|jaro=1992|gazeto=American Journal of Clinical Nutrition|volumo=56|paĝoj=1019–1024}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Intake of trans fatty acids and risk of coronary heart disease among women|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1993-02-27_341_8844/page/9|aŭtoro=Willett, W.C., Stampfer, M.J., Manson, J.E., Colditz, G.A., Speizer, F.E., Rosner, B.A., Sampson, L.A. and Hennekens, C.H.|jaro=1993|gazeto=The Lancet|volumo=341|COI=10.1016/0140-6736(93)90350-p|paĝoj=581–585}} == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|titolo=Practical guide for vegetable oil processing|url=https://archive.org/details/practicalguidefo0000gupt|aŭtoro=Gupta, Monoj K.|jaro=2007|eldoninto=AOCS Press, Urbana, Illinois|ISBN=978-1-893997-90-5}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Oils and Fats Authentication|jaro=2002|eldoninto=Blackwell Publishing, Oxford, England|ISBN=1-84127-330-9|redaktinto=Jee, Michael}} * {{Citaĵo el libro|titolo=World Oilseeds – Chemistry, Technology, and Utilization|url=https://archive.org/details/isbn_9780442001124|aŭtoro=Salunkhe, D.K., Chavan, J.K., Adsule, R.N. and Kadam, S.S.|jaro=1992|eldoninto=Van Nostrand Reinhold, New York|ISBN=0-442-00112-6}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Cite web |url=http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/what-should-you-eat/fats-full-story/index.html |title=Fats and Cholesterol: Out with the Bad, In with the Good – What Should You Eat? – The Nutrition Source – Harvard School of Public Health |publisher=www.hsph.harvard.edu |accessdate=2009-05-04 |last= |first= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-09-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110427142104/http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/what-should-you-eat/fats-full-story/index.html |arkivdato=2011-04-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427142104/http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/what-should-you-eat/fats-full-story/index.html |archivedate=2011-04-27 }} * {{Citaĵo el la reto|url=http://journeytoforever.org/biodiesel_yield.html|titolo=Vegetable oil yields, characteristics: Journey to Forever|alirdato=2009-05-04|eldoninto=journeytoforever.org}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.nnfcc.co.uk/|titolo=National Non-Food Crops Centre|alirdato=2009-05-04|eldoninto=www.nnfcc.co.uk}} [[Kategorio:Lipidoj]] [[Kategorio:Nutraĵindustrio]] [[Kategorio:Oleoj]] [[Kategorio:Biobrulaĵoj]] 0ax2c3p37wfzty9bigt46fln34f9y6u 0 496716 9478556 9450976 2026-09-19T16:03:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478556 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Pierre-Joseph Macquer''' (1718-1784) estis franca kuracisto kaj kemiisto, profesoro pri kemio en la [[Ĝardeno de la Plantoj (Parizo)|Ĝardeno de la Plantoj]] de Parizo, oponanto de [[Antoine Lavoisier]] kaj aŭtoro de "Dictionnaire de la chymie" (Prikemia vortaro). Li estis lernanto de la renoma svisa kuracisto [[Louis Odier]] (1748-1817), kreinto de la bazo por la Tabelo pri Mortotakso de la Svisa loĝantaro. == Elektita verkaro == * [http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/pharm_0035-2349_2004_num_92_342_5641 Dictionnaire de chymie], (1766) * ''Élémens de chymie théorique'', 1749 * [http://num-scd-ulp.u-strasbg.fr:8080/356/ ''Elemens de chymie-pratique, contenant la description des opérations fondamentales de la chymie, avec des explications & des remarques sur chaque opération''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100313072247/http://num-scd-ulp.u-strasbg.fr:8080/356/ |date=2010-03-13 }}, 2 volumes, 1751, vol. 1 * [http://num-scd-ulp.u-strasbg.fr:8080/209/ ''Dictionnaire de chymie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100313073428/http://num-scd-ulp.u-strasbg.fr:8080/209/ |date=2010-03-13 }}, contenant la théorie et la pratique de cette science, son application à la physique, à l'histoire naturelle, à la médecine et aux arts dépendans de la chymie'', 2 volumes, 1761, volume 1 * ''Art de la teinture en soie'' (1763) * ''Manuel du naturaliste'' (1770) == Literaturo == * [http://seaus.free.fr/spip.php?article919 Histoire de la Chimie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241126181914/http://seaus.free.fr/spip.php?article919 |date=2024-11-26 }}, Gérard Borvon * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23057215 NCBI Resources] * [http://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=macquer-pierre-joseph MCN Biografías] * [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830902739.html Encyclopedia.com] * [http://www.treccani.it/enciclopedia/pierre-joseph-macquer/ Enciclopedia Italiana] * [http://www.eoht.info/page/Pierre+Macquer Hmolpedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150515140056/http://www.eoht.info/page/Pierre+Macquer |date=2015-05-15 }} * [http://data.bnf.fr/12462146/pierre-joseph_macquer/ Bibliothèque Nationale de France] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n82-41024/ WorldCat Identities] * [http://books.google.com.br/books?id=vPVdHwpkfu0C&pg=PA142&lpg=PA142&dq=Pierre+Joseph+Macquer&source=bl&ots=PWN4XCH92i&sig=aIKNPHR7WZ7MbMvEDkud2-z7nP0&hl=en&sa=X&ei=a20hVKudLMXlsAT68oKwDg&redir_esc=y#v=onepage&q=Pierre%20Joseph%20Macquer&f=false Life's Matrix: A Biography of Water], Philip Ball {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <gallery class="center"> dosiero:WernerRolfinck.jpg|{{center|[[Werner Rolfinck]]<br />([[1599]]-[[1673]])}} dosiero:Nicolas_L%C3%A9mery.jpg|{{center|[[Nicolas Lémery]]<br />([[1645]]-[[1715]])}} dosiero:Paris_-_Eiffelturm_und_Marsfeld2.jpg|{{center|[[Jean Hellot]]<br />([[1685]]-[[1766]])}} dosiero:Le_tramway_-_Flickr_-_besopha.jpg|{{center|[[Louis-Claude Bourdelin]]<br />([[1696]]-[[1777]])}} dosiero:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|{{center|[[Georges-Louis Leclerc de Buffon|Grafo de Buffon]]<br />([[1707]]-[[1788]])}} dosiero:Guillaume-Fran%C3%A7ois_Rouelle.jpg|{{center|[[Guillaume-François Rouelle|Guillaume Rouelle]]<br />([[1707]]-[[1777]])}} dosiero:Bordeaux_-_Eglise_Notre-Dame_1.jpg|{{center|[[Mathieu Tillet]]<br />([[1714]]-[[1791]])}} dosiero:Mlle_Darlus_(Cheverny).jpg|{{center|[[Geneviève Thiroux d'Arconville|Thiroux d'Arconville]]<br />([[1720]]-[[1805]])}} dosiero:Paris_-_Eiffelturm_und_Marsfeld2.jpg|{{center|[[Philippe Macquer]]<br />([[1720]]-[[1770]])}} dosiero:Antoine_baume_NLM_image.jpg|{{center|[[Antoine Baumé]]<br />([[1728]]-[[1804]])}} dosiero:Palais_de_justice_de_Rouen,_cour.JPG|{{center|[[Valmont de Bomare]]<br />([[1731]]-[[1807]])}} dosiero:Louis-Bernard_Guyton_de_Morveau.jpg|{{center|[[Guyton de Morveau]]<br />([[1737]]-[[1816]])}} dosiero:CWScheele.jpg|{{center|[[Carl Wilhelm Scheele]]<br />([[1742]]-[[1786]])}} dosiero:David - Portrait of Monsieur Lavoisier (cropped).jpg|{{center|[[Antoine Lavoisier]]<br />([[1743]]-[[1794]])}} dosiero::Parco_del_Valentino.jpg|{{center|[[Carlo Lodovico Morozzo]]<br />([[1743]]-[[1804]])}} dosiero:Botanical_Garden_Geneva_2006_804.JPG|{{center|[[Louis Odier]]<br />([[1748]]-[[1817]])}} dosiero:Antoine_Fran%C3%A7ois,_comte_de_Fourcroy.jpg|{{center|[[Antoine-François de Fourcroy|Antoine de Fourcroy]]<br />([[1755]]-[[1809]])}} dosiero:Alexandre_Brongniart.jpg|{{center|[[Alexandre Brongniart]]<br />([[1770]]-[[1847]])}} </gallery> {{Div col|cols = 3}} * [[Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] * [[Akademio de Sciencoj de Francio]] * [[Prusa bluo]] * [[Kemia elemento]] * [[Listo de kemiistoj]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] {{Div col end}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|Francio|Kuracisto|Kemiisto}} {{Portalo|Francio|Homoj|Kemio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Macquer, Pierre-Joseph}} [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Francaj kuracistoj]] [[Kategorio:Francaj kemiistoj]] [[Kategorio:Kuracistoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Parizo]] [[Kategorio:Mortintoj en Parizo]] ef50o4jzx91cx67fm7gt4moydpk4qe6 0 498780 9478865 8639128 2026-09-20T08:58:04Z ThomasPusch 1869 9478865 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Stefan W. Hell''' (naskita la [[23-an de decembro]] [[1962]] en [[Sântana]], [[Rumanio]]) estas ruman-germana fizikisto kaj [[Nobel-premio pri kemio|Nobel-premiito pri kemio]] el Rumanio en 2014 kune kun la usonanaj [[Eric Betzig]] kaj [[William Moerner]]. Tio rilatas al lia laboro pri superpovegaj [[mikroskopo]]j. Li estas unu el la direktoroj de la [[Max-Planck-Instituto por biofizika kemio]] en [[Göttingen]]. Li forlasis, kun la familio, Rumanion en [[1978]]. En 2011 li honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 750 000 da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hell, Stefan}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Rumanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina]] gb7fb3zrd90op5diey3dwjk2r7t5ul7 0 499587 9479009 9461622 2026-09-20T10:45:59Z Crosstor 3176 /* R */ 9479009 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj mortis en [[Szeged]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Aurél Abafi]], advokato * [[István Ábrahám (preposto)]] * [[Dezső Ágai]], advokato * [[Miklós Aldobolyi Nagy]], [[geografo]] * [[Lajos Alföldi]], kuracisto * [[István Altorjay]], [[kirurgo]] * [[Ádám Anderle]], [[historiisto]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[István Apáthy]], [[zoologo]] * [[Béla Avasi]], muzikologo == B == {{Div col|cols = 2}} * [[István Baka]], poeto * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[Károly Bakonyi (oficiro)]] * [[Tibor Bakonyi (arkitekto)]] * [[Ármin Balassa]], advokato * [[Alajos Bálint]], arkeologo * [[Ilona Bányász]], aktoro * [[Dénes Bara]], patologo * [[Zoltán Barabás (agronomo)]] * [[Róza Baranyai]], ekonomo * [[István Bárdosi]], juristo * [[János Batizfalvy]], [[ginekologo]] * [[Herman Bauer-Márkfi]], [[hebreisto]] * [[Antal Békefi (verkisto)]] * [[Ernő Béki]], historiisto * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]] * [[Valéria Berdál]], operkantisto * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[Péter Beretzk]], kuracisto, ornitologo * [[László Berkesy]], kuracisto * [[Gábor Bernáth]], kemiisto * [[István Berthóty]], urbestro * [[Domokos Berzenczey]], arkitekto * [[Sándor Bezdán]], historiisto * [[István Bibó (etnologo)]] * [[Géza Birkás]], literaturhistoriisto * [[Domokos Boda]], kuracisto * [[Lajos Bódis]], ginekologo * [[Pál Bor]], [[pedagogo]] * [[Frigyes Boros]], inĝeniero * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[János Bruder]], [[ĝardenisto]] * [[Árpád Buday]], [[arkeologo]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[Ágoston Budó]], [[fizikisto]] {{Div col end}} == C == * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[József Császár]], kemiisto * [[Gyula Csefkó]], [[lingvisto]] * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[Sándor Cserép]], piaristo * [[István Cserháti]], kuracisto * [[Lajos Csík]], [[biologo]] * [[Gábor Csikos]], aktoro * [[Sándor Csörgő]], [[matematikisto]] * [[Kálmán Czógler]], instruisto == D == * [[Ferenc Dáni]], advokato * [[Lajos Dávid (apotekisto)]] * [[Gábor Ditrói]], kuracisto * [[András Dugonics]], [[verkisto]] * [[Lajos Duró]], psikologo == F == * [[Gábor Farkas]], [[botanikisto]] * [[Tibor Farkas]], [[biokemiisto]] * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[Pál Fejes]], kemiisto * [[Imre Ferenczi (etnografo)]] * [[Lajos Ferenczy]], biologo * [[Géza Fodor]], matematikisto * [[József Fogel]], historiisto * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[Pál Fröhlich]], fizikisto == G == * [[Aranka Gábor (apotekistino)]] * [[László Gallé (botanikisto)]] * [[István Levente Garai]], kuracisto * [[György Geréb]], psikologo * [[Zoltán Gergő]], librotenisto * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Nándor Gion]], verkisto * [[Gyula Grasselly]], [[mineralogo]] * [[József Gregor]], [[operkantisto]] * [[Pál Greguss (botanikisto)]] * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[Lajos Gyenes (geografo)]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Alfréd Haar]], matematikisto * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Imre Hajnal]], instruisto * [[István Gáspár Hájos]], piaristo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[András Háznagy]], [[farmaciisto]] * [[Éva Héczey]], aktoro * [[András Hegedűs]], juristo * [[Ödön Heller]], pentristo * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[Sándor Herke]], kemiisto * [[István Homor]], instruisto * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[István Károly Horváth]], klasikisto * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[István Huszák]], [[neŭrologo]] {{Div col end}} == I == * [[József Imre]], kuracisto * [[Balázs Imreh]], matematikisto * [[Dezső Irányi]], [[notario]] == J == * [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo * [[István Jakobey]], kemiisto * [[László Jakucs]], [[speleologo]] * [[Miklós Jancsó (farmakologo)]] * [[Béla Jedlicska]], notario * '''[[Gyula Juhász]],''' [[poeto]] * [[Kálmán Juhász]], kanoniko * [[Miklós Julesz]], [[kuracisto]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Lajos Kálmány]], pastro * [[Béla Kanyó]], kuracisto * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Ede Kapuy]], fizikisto * [[Béla Karácsonyi]], [[historiisto]] * [[István Karády]], kuracisto * [[Károly Kárpáti (instruisto)]] * [[János Kass]], [[grafikisto]] * [[Endre Kátay]], aktoro * [[Péter Katona]], [[marksismo|marksisto]] * [[Antal Kecskeméti]], forĝisto * [[Adorján Kesselyák]], zoologo * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[Árpád Kiss (kemiisto, 1889)]] * [[Ferenc Kiss (arbarinĝeniero)]] * [[István Kiss (algologo)]] * [[Gábor Kolosváry]], zoologo * [[Miklós Koltay]], kuracisto * [[Jenő Koltay-Kastner]], literaturhistoriisto * [[István Komor]], reĝisoro * [[Ádám Kondorosi]], biologo * [[István Kopasz]], [[masonisto]]-[[arkitekto]] * [[Béla Korpássy]], patologo * [[Ferenc Kósa (pastro)]] * [[László Koszta]], historiisto * [[Mihály Kovács (piaristo, pli juna)]] * [[András Krámli]], kemiisto * [[Gyula Kristó]], historiisto * [[Ferenc Kukán]], kuracisto {{Div col end}} == L == * [[Ede Jacobi Lányi]], jezuito * [[György Lázár (urbestro)]] * [[János Lelley]], agronomo * [[Béla Lovas]], parazitologo * [[Lipót Lőw]], rabeno * [[Döme Lugosi]], teatrohistoriisto == M == * [[Pál Maday]], lokhistoriisto * [[Ede Magyar]], arkitekto * [[Lajos Makai]], fizikisto * [[Ferenc Makk]], historiisto * [[Lajos Makó]], aktoro * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[József Máriáss]], aktoro * [[Sándor Marosi]], [[geografo]] * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Henrik Matyasovich]], jezuita pastro * [[József Mentes]], aktoro * [[Gáspár Menyhárth]], [[juristo]] * [[Judit Méray]], kuracisto * [[Gyula Mérei]], historiisto * [[Tibor Mikola]], lingvisto * [[Emil Minker]], farmakologo * '''[[Ferenc Móra]],''' verkisto * [[József Morvay]], farmaciisto * [[Károly Mosonyi]], [[teatrestro]] * [[Lajos Müller (jezuito)]] == N == * [[László Zsolt Nagy]], aktoro * [[István Novák]], farmakologo * [[István Novák (arkitekto)]] * [[Sándor Nyilasy]] == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Ernő Obermayer]], [[kemiisto]]-agronomo * [[Lajos Ocskó]], piaristo * [[Ferenc Oláh (aktoro)]] * [[Ilona Oláhné Béládi]], [[virologo]] * [[Jenő Ormos]], patologo == P == * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[János Dezső Pap]], piaristo * [[Sándor Papp (politikisto)]] * [[Imre Pávó]], instruisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Gábor Petri]], kuracisto * [[Péter Pfeiffer]], fizikisto * [[László Piros]], [[ministro]] * [[István Polgár (obstetrikisto)]] * [[Ödön Polner]], juristo * [[Ferenc Poór]], kuracisto * [[Imre Prettenhoffer]], kemiisto * [[Béla Purjesz]], kuracisto == R == * [[Tamás Rávnay]], kuracisto * [[Béla Reinbold]], biokemiisto * [[János Reizner]], juristo * [[Zsuzsa Rózsa]], [[farmaciisto]] * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == * [[Henrik Schmidt]], lingvisto * [[Károly Schneller]], juristo * [[József Schnitzler]], kuracisto * [[György Sinkó]], operkantisto * [[Ferenc Sövényházy]], juristo * [[Ervin Sövényi]], radiologo * [[Károly Streitman]], pediatro * [[János Szabados]], poeto * [[Dénes Szabó (kirurgo)]] * [[József Szabó (kuracisto)]] * [[Samu Szádeczky-Kardoss]], filologo * [[József Szalay (policoficiro)]] * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Tibor Szele]], matematikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[Károly Szittya]], akvopilkisto * [[Ferenc Szontágh]], kuracisto * [[István Szórády]], kuracisto == T == * [[Károly Tandori]], matematikisto * [[Antal Tápai]], skulptisto * [[Gergely Tapolcsányi]], piaristo * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Lajos Timár]], botanikisto * [[Lajos Tokácsli]], pentristo * [[István Tömörkény]], verkisto * [[Antal Tóth (piaristo)]] * [[Ker. János Tóth]], instruisto * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Sándor Tóth (skulptisto)]] == U == * [[József Udvardy]], [[episkopo]] == V == * [[Gábor Vágó]], skulptisto * [[Mátyás Varga]], grafikisto * [[József Veczkó]], psikologo * [[István Vedres]], inĝeniero * [[Dezső Veszprémy]], kuracisto * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[László Vinkler]], pentristo == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] == Z == * [[Imre Zsoldos]], trumpetisto == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Szeged]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Szeged]] [[Kategorio:Szeged]] ad67kpouunhlfumxgd4dnqvz76rpn98 0 499601 9479003 9469856 2026-09-20T10:43:36Z Crosstor 3176 /* R */ 9479003 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Szeged]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[István Ábrahám (aktoro)]] * [[István Ábrahám (preposto)]] * [[Alex Adányi]], [[aktoro]] * [[Zoltán Ádok]], muzikalkantisto * [[Gábor Agárdy]], aktoro * [[Ágnes Ágai]], [[redaktoro]] * [[László Agócsy]], muzikinstruisto * [[Pál Agócsy]], [[muzeologo]] * [[György Aldobolyi Nagy]], [[komponisto]] * [[Hubert Pál Álgyay]], [[inĝeniero]] * [[Zsolt Anger]], aktoro * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[Sándor Antus]], [[kemiisto]] * [[Antal Apró]], [[ministro]] * [[István Arató (instruisto)]] * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] * [[Adorján Aszalós]], kemiisto * [[Dezső Aszlányi]], oficisto == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[Imre Bach]], kuracisto * [[Iván Bach]], informadikisto * [[Gyula Bácskai]], kemiisto * '''[[Julio Baghy]],''' [[esperantisto]] * [[Gordon Bajnai]], [[ĉefministro]] * [[Lajos Bakacsi]], pentristo * [[Tibor Bakos]], instruisto * [[Péter Balázs (historiisto)]] * [[József Balla (luktisto)]] (pli precize li naskiĝis en Szőreg (iama vilaĝo, nuntempa urboparto)) * [[Imre Balassa]], kritikisto * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Béla Bamberger]], advokato * [[Sándor Bánszky]], [[skulptisto]] * [[Ilona Bányász]], aktoro * [[Gyula Baranyai]], aldviolonisto * [[Sándor Barcs]], ĵurnalisto * [[Sándor Bárdi]], [[operkantisto]] * [[Anna Bárdos]], operkantisto * [[András Bárdos]], [[prezentisto]] * [[Jenő Bársony (instruisto)]] * [[Mihály Bartók]], kemiisto * [[Gyula Bartos]], aktoro * [[Mihály Beck]], kemiisto (pli precize en Szőreg) * [[Judit Beczássy]], instruisto * [[László Békeffi]], [[komikisto]] * [[István Békeffi]], verkisto * [[Gyula Belényi]], historiisto * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[László Benkő (instruisto)]] * [[Károly Berczeli Anzelm]], verkisto * [[László Berek]], radiologo * [[György Berentey]], traŭmatologo * [[Péter Beretzk]], kuracisto, ornitologo * [[Ernő Berkó]], amatora astronomo * [[Lukács Bicskey]], aktoro * [[Balázs Birkás]], kajakisto * [[Zsolt Bohács]], advokato * [[Béla Bojta]], advokato * [[Gábor Boldoczki]], [[trumpetisto]] * [[Béla Borvendég]], arkitekto * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[József Buday]], instruisto * [[Joe Bugner]], [[boksisto]], pli precize en Szőreg li naskiĝis * [[Ete Burg]], ginekologo {{Div col end}} == C == * [[József Csáky]], skulptisto * [[Béla Csányi]], kegloludisto * [[Mátyás Csányi]], [[komponisto]] * [[József Császár]], kemiisto * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[László Csíky (kuracisto)]] * [[Gábor Csikos]], aktoro * [[Mihály Csikós]], arkitekto * [[Béla Csikós-Nagy]], [[ekonomikisto]] * [[Endre Csonka]], aktoro * [[János Csonka]], inĝeniero * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Gyula Czapik]], ĉefepiskopo * [[Attila Czene]], naĝisto * [[János Czimeg]], inĝeniero * [[Kálmán Czógler]], instruisto == D == * [[Ferenc Dáni]], advokato * [[Imre Dékány]], kemiisto * [[Emma Delli]], aktoro * [[János Devich]], [[violonĉelisto]] * [[József Dinnyés]], kantisto * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Gyula Dobay]], naĝisto * [[László Dobszay (dirigento)]] * [[András Dugonics]], [[verkisto]] * [[Attila Dobozy]], [[kuracisto]] * [[Péter Tamás Dóczi]], kuracisto * [[Róbert Gyula Dudás]], eklezihistoriisto == E == * [[Béla Endre]], pentristo * [[Gizella Erdélyi]], arthistoriisto * [[Mihály Erdélyi (teatrestro)]] * [[Náci Erdélyi]], violonisto * [[László Erdey]], kemiisto * [[Zoltán Ésik]], matematikisto == F == * [[Tibor Farkas]], [[biokemiisto]] * [[László Fejes Tóth]], [[matematikisto]] * [[Pál Fekete (forĝisto)]] * [[Péter Iván Fellegi]], [[statistikisto]] * [[Károly Ferenczy (dentkuracisto)]] * [[Géza Fodor]], matematikisto * [[Rajmund Fodor]], akvopilkisto * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[András Fricsay]], reĝisoro * [[Ida Fröhlich]], [[hebreisto]] * [[Gábor Fürdök]], kanuisto * [[László Miklós Füzesy]], geologo == G == * [[László Gallé (biologo)]] * [[László Pál Galuska]], dramisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Marina Gera]], aktoro * [[Zoltán Gera (aktoro)]] * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[Endre Gergő]], psikologo * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Kata Gonda]], aktoro * [[Gyula Grasselly]], [[mineralogo]] * [[Bernadett Gregor]], aktoro * [[László Guczi]], kemiisto * [[István Gyarmati (fizikisto)]] * [[László Gyimesi (politikisto)]] * [[Viktória Gyólay]], operetkantisto == H == * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[László Hencz]], urologo * [[Manó Herczel]], kirurgo * [[István Hermecz]], kemiisto * [[Ede Hertelendi]], fizikisto * [[Béla Hetényi]], aktoro * [[Gábor Hevér]], aktoro * [[Károly Hibay]], kuracisto * [[Alfréd Hille]], piloto * [[Erzsi Hont]], kantisto * [[Ferenc Hont]], [[reĝisoro]] * [[István Horvai]], reĝisoro * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[András Huhn]], matematikisto * [[Anna Berta]], kegloludisto * [[Jenő Huszka]], [[komponisto]] == I == * [[József Imre]], kuracisto * [[József Incze]], aktoro * [[László Irányi]], episkopo == J == * [[József Jáky]], inĝeniero * [[Éva Janikovszky]], verkisto * [[László Jászai (pli juna)]], aktoro * [[Ferenc Joachim]], pentristo * [[Gabi Jobba]], aktoro * [[Márton Joób]], kanuisto * [[Gábor Józsa]], skulptisto * [[Balázs Juhász]], bestokuracisto * '''[[Gyula Juhász]],''' [[poeto]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Győző Kabók]], aktoro * [[Antal Kálló]], kuracisto * [[Andor Kálmán]], komponisto * [[Lajos Kálmány]], pastro * [[Márton Kalmár]], skulptisto * [[Béla Kanyó]], kuracisto * [[Dénes Kapitány]], orgenisto * [[Mór Kármán]], pedagogo * [[Lajos Károlyi (pentristo)]] * [[Ilona Kassai]], aktoro * [[Katalin Kasza]], operkantisto * [[Emil Katona]], ekonomikisto * [[Ferenc Kedves]], fizikisto * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Béla Kenessey]], kalvinana [[episkopo]] * [[Aladár Kettesy]], [[oftalmologo]] * [[Áron Kibédi Varga]], literaturhistoriisto * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[Szaléz László Kiss]], monaĥo * [[Imre Klauzál]], [[agronomo]] * [[Dezső Klimkó]], kuracisto * [[Lajos Kocsis (futbalisto)]] * [[Péter Fülöp Kocsis]], grekokatolika episkopo * [[László Konter]], aktoro * [[Dezső Kontraszty]], piaristo * [[György Kónya]], forĝisto * [[Bálint Kopasz]], kajakisto * [[István Kopasz]], [[masonisto]]-[[arkitekto]] * [[Tamás Kopasz]], pentristo * [[Ádám Korányi]], matematikisto * [[József Korek]], arkeologo * [[János Körmendi]], aktoro * [[Béla Korpássy]], patologo * [[László Kőszeghy]], episkopo * [[Mihály Kovács (piaristo, pli aĝa)]] * [[Mihály Kozma]], futbalisto (pli precize en Tápé) * [[Albert Kálmán Kőrössy]], arkitekto * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Vilma Kovács]], psikoanalizisto * [[Márta Kucsora]], pentristo * [[Anna Kukovetz]], pentristo * [[Miklós Kun (psikiatro)]] * [[Ilona Kurdy]], skulptisto {{Div col end}} == L == * [[Györgyi Lang]], aktoro * [[Bea Lass]], aktoro * [[Erika Lázár]], ginekologo * [[György Lázár (urbestro)]] * [[Gyula Lázár]], instruisto * [[Zsuzsa Lehoczky]], aktoro * [[Dezső Lehota]], violonisto * [[Mária Littomeritzky]], naĝisto * [[Ildikó Lőkös]], dramaturgo * [[Attila Lőte]], aktoro * [[Immánuel Lőw]], ĉef[[rabeno]] == M == * [[Dániel Magay]], skermisto * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[Bori Markovits]], aktoro * [[László Marsall]], poeto * [[Anita Márton]], [[atleto]] * [[Gyula Miskolczy]], [[historiisto]] * [[István Miskolczy]], piaristo * [[Mária Mojzes]], aktoro * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[Tamás Molnár (akvopilkisto)]] * [[Károly Mosonyi]], [[teatrestro]] * [[Sándor Mucsi]], aktoro == N == * [[László Nádas]], fasonisto * [[Bálint Nagy]], arkitekto * [[Gyula Nagy (aktoro)]] * [[Iván Nagy (arkitekto)]] * [[Natália Nagy]], [[humuristo]] * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Tivadar Nemecskay]], [[obstetrikisto]] * [[Dezső Németh]], psikologo * [[Zoltán Nógrádi]], urbestro * [[Sándor Nyilasy]], pentristo * [[Gyula Nyírő (skulptisto)]] * [[Éva Nyulásziné Straub]], arkivisto == O == * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Ilona Oláhné Béládi]], [[virologo]] * [[Magda Olgyai]], operkantisto * [[Viola Orbán]], aktoro * [[Pál Ormos]], [[fizikisto]] * [[Anna Olasz]], naĝisto * [[Szilveszter Ördögh]], redaktoro * [[András Osztovits]], juĝisto * [[József Osztróvszky]], advokato == P == * [[Anna Pallay]], [[baletisto]] * [[János Dezső Pap]], piaristo * [[László Paskai]], [[kardinalo]] * [[Imre Pávó]], instruisto * [[Lajos Petri]], skulptisto * [[Jenő Putnoky]], psikologo == R == * [[Tibor Rácz]], aktoro * [[Renáta Rákóczi]], piedbatboksisto * [[György Ráth]], juĝisto * [[Károly Ráth (entreprenisto)]] * [[Mór Ráth]], [[eldonisto]] * [[Béla Reitzer]], [[sociologo]] * [[János Reizner]], juristo * [[Rudolf Rezsőházy]], [[sociologo]] * [[Antal Rónai]], [[dirigento]] * [[Sándor Rózsa]], [[rabisto]] * [[Milán Rusz]], aktoro == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Károly Sándor]], futbalisto * [[Ferenc Sapszon (1929)]], korusestro * [[Sándor Schmidt (mineralogo)]] * [[József Schnitzler]], kuracisto * [[Miklós Schwalb (ĵurnalisto)]] * [[György Sebők]], pianisto * [[Maya Sebők]], aktoro * [[Anna Sipos]], tablotenisisto * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[Árpád Sopsits]], reĝisoro * [[István Sőtér]], verkisto * [[Árpád Szabados (pentristo)]] * [[Gabi Szabó]], aktoro * [[Gyula Számwald]], oficiro * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Géza Szegedi Molnár]], pentristo * [[Zoltán Szabadai]], kemiisto * [[Ernő Szegedi (pianisto)]] * [[István Szegedi Kis]], predikisto * [[István Szegedi Szabó]], aktoro * [[Dénes Szeghő]], bestokuracisto * [[Csaba Szögi (dancisto)]] * [[Menyhért Szegvári]], reĝisoro * [[Katalin Szendrényi]], operkantisto * [[Péter Szépfalusy]], fizikisto * [[István Szívós (pli aĝa)]], akvopilkisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto {{Div col end}} == T == * [[Győző Takács]], ceramikisto * [[Zoltán Tanács]], ministro * [[László Tápay-Szabó]], ĵurnalisto * [[Gábor Tari (geofizikisto)]] * [[Ferenc Temesi]], verkisto * [[Mária Temesi]], operkantisto * [[Gábor Terebess]], orientalisto * [[Klára Tóbiás]], skulptisto * [[Artúr Tölgyessy]], pentristo * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Antal Tóth (piaristo)]] * [[Menyhért Tóth]], pentristo * [[Mária Túry]], pentristo == V == * [[Endre Vadász]], pentristo * [[Attila Vajda]], kanuisto * [[Ferenc Vámossy]], arkitekturhistoriisto * [[János Varga (advokato)]] * [[Béla Vass]], instruisto * [[György Vastagh (pentristo)]] * [[Miklós Vasvári]], zoologo * [[István Vedres]], inĝeniero * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[János Ármin Vész]], matematikisto * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[István Vincze]], matematikisto * [[László Vízvári]], piaristo == Z == * [[Béla Zerkovitz]], komponisto * [[László Zombori]], pentristo * [[Lajos Zombory]], pentristo * [[Vilmos Zsigmond]], [[kameraisto]] * [[Viktor Zsódi]], piaristo == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Szeged]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Szeged]] [[Kategorio:Szeged]] tsw5lw7es34k2ik271tgaz1dcjyf0iw 0 505029 9478871 9441059 2026-09-20T08:59:51Z Sj1mor 12103 9478871 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ottokar LORENZ''' (naskiĝinta la {{daton|17|septembro|1832}} en [[Jihlava]], mortinta la {{daton|13|majo|1904}} en [[Jena]]) estis [[Aŭstrio-Hungario|aŭstra]] historiisto kaj pioniro de [[genealogio]] moderna. == Vivo == Post la lernejofrekvento en [[Olomouc]] li studis ekde 1851 ĉe la nove fondita filozofia fakultato de la [[Universitato de Vieno]] i.a. ĉe la klasika filologo [[Hermann Bonitz]], la filozofo [[Franz Lott]] kaj la historiistoj [[Albert Jäger]] kaj Josef von Aschbach. En&nbsp;1854 li trapasis la gimnaziinstruistan ekzamenon en la fakoj historio kaj geografio kaj partoprenis (ricevinte stipendion) la unuan kurson de la nove fondita Instituto por aŭstria historiesplorado en 1855/56. Sen doktoriĝo li adresis sin en 1856, post la publikigo de du skribitaĵoj en 1855 ''Über das Consulartribunat'' kaj ''Über die siebente Curstimme bei Rudolph's I. Königswahl'', al la universitata profesoraro petante la permeson prelegi kiel privata docento. Tio estas pozitive respondita post ekspertizo de Auberbach kaj Jäger kaj post brila kolokvo. Lorenz fariĝis scienca sekretario ĉe la viena Kortega biblioteko kaj iĝis en 1857 oficisto de la Ŝtata arkivo. En 1860 li iĝis, sub la dekanateco de la iama instruisto kaj posta bopatro [[Franz Lott]], neordinara profesoro, en decembro de 1861 ordinara profesoro (post rifuzo sekvi vokon al [[Freiburg im Breisgau]]) pri ĝenerala kaj aŭstria historioj. Li rajtis resti paralele en la Ŝtata arkivo, kie li pli laboris por si mem ol por la arkivejo. Krom science Lorenz jam frue sukcesis eldoniste, kiel evidentigis lia ofte pasie kaj ne malofte polemike prezentata opinio pri intima kunteksto inter historio kaj politiko. Tiajn laborojn li unue faris en la intereso de la ministerioj. En 1859 eldonitis, laŭ instigo de la ministro pri internaj aferoj Alexander von Bach, ''Österreichs Politik in Italien und die wahren Garantien seiner Macht und Einheit'' kaj en 1861, laŭ komisio de ministro Anton von Schmerling, ''Deáks Adress-Entwurf und das Staatsrecht Österreichs''. Sed en 1865 iĝis la rompo kun la aŭstria registaro. En marto de la sama jaro, mallonge antaŭ la demisio de Schmerling kaj la haltigo de la konstitucia evoluo, publikigis Lorenz, ĝis tiam adepto de la aŭstra regna-ideo, artikolon en la gazeto ''[[Die Presse]]''. Tie li skribis pri konekton inter la agadoj de la aŭstra registaro kaj la t.n. juliaj ordonoj de la franca reĝo [[Karlo la 10-a (Francio)|Karlo la 10-a]]. Lorenz tuj maldungitis. Proceson kriminalan li povis eviti nur per petskribo de la bopatro adresita rekte al la imperiestro. De tiam montriĝis ĉe Lorenz pli kaj pli [[Prusio|prusiemaj]] tendencoj. Spirita amiko iĝis la germanisto Wilhelm Scherer, kun kiu li skribis en 1871 historion pri [[Alzaco]]. Verŝajne ankaŭ la konvertiĝo de la tuta familio de katolikismo al protestantismo estis en konekto kun tio. == Graveco == Kiel docento - li rajtis almenaŭ resti ĉe la universitato - Lorenz skribis dum la 1860-aj kaj 1870-aj jaroj la unuajn pli grandajn verkojn. Ili je granda parto temis pri la mondo de [[Mezepoko]], ekzemple: du volumoj de ''Deutsche Geschichte im 13. und 14. Jahrhundert'' (eld. 1863-67; fakte tio historio temas nur ĝis la jaro 1298) kaj ''Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter seit der Mitte des 13. Jahrhunderts'' (1870; modelo por tiu ĉi verko estis estintaj la laboroj de Wilhelm Wattenbach). Pli malgrandaj verkoj estis en 1871 ''Zur Geschichte der Päpste'' kaj en 1876 ''Drei Bücher Geschichte und Politik'', kun kolekto de eseoj pri la meza kaj pli moderna historio kaj tralumetantaj kontraŭklerikaraj tendencoj. En la 1880-aj jaroj Lorenz, estante rektoro de la viena universitato ekde 1880, engaĝiĝis por profesoro ''Friedrich Maaßen'', kiu estis plendinta en 1883 en la Landa parlamento de [[Malsupra Aŭstrio]] por la instalo de ĉeĥlingvaj lernejoj en [[Vieno]]. Tio kaŭzis malfacilaĵojn al Lorenz, same kiel liaj kritikoj de naciemaj studentoj kaj de öa rektora moŝto [[Karl Wedl]]. Pro tio Lorenz forlasis la aŭstrian ĉefurbon kaj iris en 1885 al la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]]. Duko Ernesto la 2-a de [[Sachsen-Coburg-Gotha]] mem peris tion; Lorenz kunlaboris ĉe ties ''Memorindaĵoj''. La sinteno naciema de Lorenz en tiu tempo iomete lamis, ankaŭ la admiro antaŭ kanceliero [[Otto von Bismarck]] malpligrandiĝis. En 1902/03 Lorenz taksis la meriton de germanaj princoj por la fondo de la Germana Regno pli granda ol la agojn de Bismarck en tiu ĉi kunteksto. La ĉefaj sciencaj interesoj en Jena estis pri moderna kaj plej moderna historioj kaj pri genealogio, al kies evoluon je vera historia helpscienco Lorenz elstare kontribuis. En 1892 aperis la genealogia manlibro ''Genealogischer Hand- und Schulatlas'' kaj en 1898 ''Lehrbuch der gesamten wissenschaftlichen Genealogie''. En la duvoluma verko ''Die Geschichtswissenschaft in Hauptrichtungen und Aufgaben'' Lorenz provis strukturi historion sendepende de kutimaj periodigoj aŭ aliaj teoriaj antaŭjuĝoj. Por li la plej taŭga strukturiga elemento estu kuna konsidero de po tri generacioj. La Historiaj fontoj de Mezepoko kiel ankaŭ la verkoj genealogiaj ankoraŭ hodiaŭ gravas. La aliaj verkoj gravetis se interesiĝi pri la interdependoj inter politiko kaj historio. Menciindas liaj provoj de superrigarda strukturigo de historiaj fluoj. Plena de merito estis ankaŭ liaj konsilista agado dum la verkado de la ''Allgemeine Deutsche Biographie'' koncerne aŭstriajn temojn. == Honoroj == * Dr. phil. h. c. (Königsberg 1867) * Membreco al ''Akademie der Wissenschaften'', Wien (1877). == Aliaj verkoj == * Die Erwerbung Österreichs durch Ottokar von Böhmen, 1857 * Die österreichische Regentenhalle, 1857 * Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter von der Mitte des 13. bis zum Ende des 14. Jahrhunderts, 2 volumoj, 1870 * Genealogischer Hand- und Schulatlas, 1892, 3u. d. T. Genealogisches Handbuch d. europ. Staatengesch., bearb. v. E. Devrient, 1908 * Goethes politische Lehrjahre, 1893 * Staatsmänner und Geschichtsschreiber d. 19. Jh., 1896 * Kaiser Wilhelm und die Gründung des Reichs 1866–71, 1902 * Gegen Bismarcks Verkleinerer, 1903. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.deutsche-biographie.de/pnd117216062.html Biografio ĉe ''NDB''.] * {{DNB-Portal|117216062|NAME=Ottokar Lorenz}} * [http://austria-forum.org/af/AEIOU/Lorenz,_Ottokar Pri Lorenz en la aŭstra surreta enciklopedio AEIOU, kun foto de la sciencisto] * [http://gei-digital.gei.de/viewer/resolver?urn=urn%3Anbn%3Ade%3A0220-gd-5654464 Surreta disponigo de la genealogia atlaso de Lorenz.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lorenz, Ottokar}} [[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj historiistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[Kategorio:Ĉeĥaj genealogoj]] 9tkbsrdbx30c1o3zzb36offiycy5w1l 0 507095 9478886 7762503 2026-09-20T09:02:41Z Sj1mor 12103 9478886 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Flor PEETERS''' (naskiĝis la 4-an de julio 1903 en ''Tielen'', parto de la komunumo [[Kasterlee]], mortis la 4-an de julio 1986 en [[Mechelen]]) estis grava belga komponisto, instruisto kaj orgenisto. Li komencis sian muzikan edukadon ĉe la Lemmens-Instituto en Mechelen, kie li havis kiel instruistojn [[Lodewijk Mortelmans]], [[Jules Van Nuffel]] kaj [[Oscar Depuydt]]. Poste Peeters mem iĝis orgeninstruisto ĉe la Instituto; samtempe li akiris la pozicion de la ĉeforgenisto ĉe la Katedralo de Sankta Rumbold, kiun li tenis preskaŭ ĝis morto. La reĝo de Belgujo igis Peeters barono je 1971. Peeters tre famis kiel orgenisto kaj pedagogiisto, donante koncertojn kaj instruajn klasojn tutmonde. Cetere li faris registraĵojn de multaj orgenaj komponaĵoj de la 16-a, 17-a, kaj 19-a jarcentoj. Kelkaj el liaj registraĵoj estas reeldonitaj lasttempe per kompakt-diskoj. Peeters komponis pli ol 100 da siaj propraj komponaĵoj, kiuj plejparte utiligis la orgenon, la [[ĥoro]]n, aŭ ilin ambaŭ. Videblas en lia muzikaĵaro la influo de renesanca muziko, kiun Peeters studis. Sed li ankaŭ montris intereson al dudekjarcentaj tonalaj komponteĥnikoj kiel plurritmoj kaj plurtonaleco. {{ĝermo|belgo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Belgaj muzikistoj]] id24w7hddlqvcmoatcmjy9ovizypt1d 0 508862 9478684 9464709 2026-09-20T05:26:52Z Sàádî 237623 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:17th Dynasty Crown (Nubkheperre Intef).jpg]] → [[File:17th Dynasty Crown Nubkheperre Intef.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 9478684 wikitext text/x-wiki '''Diademo''' estas speco de [[Krono (ĉapelo)|krono]], specife ornama kaprubando portata de orientaj monarkoj kaj aliaj kiel [[insigno]] de reĝeco. La vorto venas de la [[greka]] διάδημα diádēma, "bendo" aŭ "rubando",<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Ddia%2Fdhma διάδημα], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', ĉe Perseus Digital Library</ref> de διαδέω diadéō, "mi rondoligas" aŭ "mi bukas".<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Ddiade%2Fw διαδέω], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Diademo''' estas ''Surkapa zono aŭ duonkrono ornamita ofte per juveloj.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 55.</ref> Li aldonas diademajn tipojn kiel asira, hinda, egipta, moderna, klarigitaj per bildoj.<ref>Azorín, samloke.</ref> La esprimo originale rilatis al la brodita blanka silka [[rubando]], finiĝanta en nodo kaj du franĝaj strioj ofte drapiritaj super la ŝultroj, kiuj ĉirkaŭis la kapon de la reĝo por indiki lian aŭtoritaton. Tiaj rubandoj ankaŭ kutimis kroni venkajn [[atleto]]jn en gravaj sportludoj en antikvo. La termino estis poste aplikita al metala krono, ĝenerale en cirkla aŭ ĉirkaŭkapa formo. Ekzemple, la krono uzita de la reĝoj de [[anglosaksoj|anglosaksa]] [[Anglio]] estis diademo, kiel estis tiu de [[barono]] poste (en kelkaj landoj surigita per tri globoj). La antikvaj [[keltoj]] verŝajne uzis maldikan, duonovalan orpladon nomitan ''mint'' (en [[malnovirlanda]]) kiel diademo.<ref>William Dwight Whitney, ''The Century dictionary; an encyclopedic lexicon of the English language''. New York: The Century co. (1889), paĝo 3, 772. Google Book Search.</ref> Kelkaj el la plej fruaj ekzemploj de tiuj specoj de kronoj povas esti trovitaj en antikva [[Egiptujo]], de la simpla ŝtofa speco ĝis la pli kompleksa metala tipo kaj en la mondo de [[Egea Maro]].<ref>Revello, Manuela, “The first aegean jewellery (4500-1800 B.C.): a new attempt at gold and silver diadems classification”, in Archaeometallurgy in Europe, International Conference Proceedings, Milano 24a-25a–26a septembro 2003, II, 657- 664</ref> Diademo estas ankaŭ juvelita ornamaĵo en la formo de duonkrono, uzata de virinoj kaj metata super la frunto (en tiu signifo, ankaŭ nomita [[tiaro]]). En kelkaj socioj, ĝi povas esti [[girlando]] uzata ĉirkaŭ la kapo. La antikvaj persoj uzis altan kaj vertikalan reĝan tiaron ĉirkaŭitan per diademo. Per etendaĵo, "diademo" povas esti uzata ĝenerale por emblemo de reĝa potenco aŭ digno. La kapregnaj simboloj portataj de romiaj imperiestroj, de la tempo de [[Diokleciano]] antaŭen, estas priskribitaj kiel diademoj en la originaj fontoj. Estis tiu objekto kiun la ''Foederatus'' generalo [[Odoakro]] revenigis al imperiestro [[Zenono (imperiestro)|Zenono]] (nome imperiestro de la [[Orienta Romia Imperio]]) post lia elpelo far la uzurpanto Romulo Aŭgustulo for de Romo en 476 p.K. == Bildaro==<!--chronological order--> <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Crown_of_Sit-Hathor_Yunet_(Senusret_II's_daughter).jpg|La Diademo aŭ krono de Princino Sit-Hathor Junet de ŝia tombo. 12-a dinastio de Egiptujo, 19-a jarcento a.K. File:17th Dynasty Crown Nubkheperre Intef.jpg|17-a dinastia, diademkrono, [[antikva Egiptujo]], ([[Rijksmuseum]]) File:Wig_with_diadem.jpg|19-a Dinastio, peruko kun diademo ([[Brita Muzeo]]) File: MycenaeDiadems.jpg|Elipsa diademo de [[Mikeno]], [[Grekio]] (16-a jarcento a.K.) File:Diodotus I of Bactria wearing the diadem.jpg|Diodoto de Baktrio uzante la diademan, blankan rubandon kiu estis la [[Helenisma Epoko|helenisma]] simbolo de [[reĝeco]] File:Greek - Greek Diadem - Walters 571541.jpg|La ĉefornamaĵo de tiu [[Helenisma Epoko|helenisma]] diademo estas la [[Herakla nodo]], konata pro siaj apotropaikaj povoj kaj ĝia statuso kiel simbolo de [[fekundeco]]. Walters Art Museum, ĉ. tria - dua jarcento a.K. File:Goldschmuck - Diadem.jpg|Ora diademo. Greka, verŝajne farita en [[Aleksandrio]], [[Egiptujo]], kaj aparteninta al nobelino de la ptolemea dinastio (220-100 a.K.): la agrafo estas formita kiel Herakla nodo. File:Greco-Roman - Woman's Head with Diadem - Walters 23241 - Right.jpg|Greko-romia busto de virino uzanta diademon (100 a.K.-100 p.K.) File:Tiberius II.jpg|Imperia diademo kiel uzitaj fare de kristanaj romiaj imperiestroj de la 4-a jarcento pluen File:Austrian - Gothic-Style Bracelet - Walters 571999.jpg|Brakringo igita de diademo kun la aldono de du foliigitaj elementoj (ĉ. 1870, Walters Art Museum) File:ArdashirIGoldCoinHistoryofIran.jpg|Ardaŝir la 1-a de Sasanida Persio portanta tre prilaboritajn diademojn </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=diadem}} * [http://www.livius.org/di-dn/diadem/diadem.html Diadem.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161110004103/http://www.livius.org/di-dn/diadem/diadem.html |date=2016-11-10 }} Livius. Artikoloj pri Antikva Historio. * [http://www.everything2.org/title/Diadem diadem Everything2.com.] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kronoj]] [[Kategorio:Juveloj]] [[Kategorio:Oraĵistaj memorindaĵoj]] hhil1v3mwbermoojyxb4phlh284g0ep 1 509464 9478671 5599826 2026-09-20T04:50:02Z Madéquis 216749 Madéquis movis paĝon [[Diskuto:Desereta alfabeto]] al [[Diskuto:Dezereta alfabeto]]: This would be the correct spelling, per the word "dezerto". 5599826 wikitext text/x-wiki == Pri la nomo de la alfabeto == Estas iom strange, tamen rimarkindas hezito pri la prononco de la nomo: la angla versio indikas /dɛzəˈrɛt/ laŭ la LDS-vortaro, tamen granda plimulto da prialfabetaj artikoloj nomas ĝin /de'''si'''ret/: http://www.omniglot.com/writing/deseret.htm http://www.utlm.org/images/deseretalphabetbook_cover.jpg http://www.utlm.org/images/deseretalphabet_englishequiv.gif Mi ne vidis mormonalfabetan nomon de la skribo respondan al «des'''e'''reta». Ĉar la alfabeto pretendas esti fonetika, konvenus esperantigi ĝin surbaze de ĝia propra skribo, do «Desireta alfabeto» (laŭ 𐐔𐐯𐑅𐐨𐑉𐐯𐐻); aŭ «Dezareta alfabeto» (laŭ 𐐔𐐯𐑆𐐲𐑉𐐯𐐻, t.e. /dɛzʌˈrɛt/). La unua ŝajnas pli oportuna kaj rekonebla en Esperanto (kaj konforma al la uzado de plimulto). La ŝablonaj resumoj en ĉiulingvaj artikoloj donas tiun nomon: [[Image:Deseret_Alphabet.svg]] [[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:22, 10 Jan. 2015 (UTC) bm2xgcdxnlb72a3me1lgxrdy69tuygf 0 510316 9478955 9343547 2026-09-20T10:05:41Z Sj1mor 12103 9478955 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Montiacoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Montia parvifolia 1478.JPG |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''[[Montia parvifolia]]'' |regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]'' |regno2 = planto |subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]'' |superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]'' |divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]'' |klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]'' |ordo = [[kariofilaloj]] ''[[Caryophyllales]]'' |familio = '''[[montiacoj]]''' '''''[[Montiaceae]]''''' |familio aŭtoritato = [[Constantine S. Rafinesque-Schmaltz|Raf.]] <ref name="WFO"/> |tipa genro = [[montio]] ''[[Montia]]'' |tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} [[Dosiero:Illustration_Montia_fontana0.jpg|eta|hochkant|ilustraĵo de ''[[Montia fontana]]'']] [[Dosiero:Lyallia kerguelensis.JPG|eta|hochkant|la tapiŝmoma specio ''[[Lyallia kerguelensis]]'']] [[Dosiero:Lewisia rediviva 3.jpg|eta|hochkant|la sukulenta ''[[Lewisia rediviva]]'']] La '''montiacoj''' ({{lang-la|[[Montiaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[kariofilaloj]] (''[[Caryophyllales]]''). Ĝi enhavas 12 ĝis 14 genrojn kaj ĉirkaŭ 110 speciojn<ref name="WFO"/>{{,}}<ref name="TPL"/>. Ĝia tipa genro estas [[montio]]. Kelkaj specioj estas uzataj kiel [[ornamplanto]]j kaj malmultaj specioj estas [[utilplanto]]j. == Priskribo == === Vegetativaj karakterizaĵoj === Estas unujaraj ĝis multjaraj [[herba planto|herbaj plantoj]], kelkaj specioj estas [[duonarbusto]]j (''Montiopsis''). Kelkaj specioj estas pli aŭ malpli [[sukulenta]]j (ekzemple ''Lewisia''). La internodaĵoj estas mallongaj. Sekundara dikkreskado ekzistas malgrandskale. Ĉe kelkaj specioj la radikoj kaj la bazaj folioj estas dikiĝinta. La folioj ofte staras kune en rozetoj. La [[folio]] ofte havas tigoĉirkaŭantan bazon. La [[vakso]]j sur la [[kutikulo]] ekzistas kiel plateto. Ĉiuj plantpartoj estas senharaj. === Generativaj karakterizaĵoj === La floroj sidas unuope en la akseloj kaj tigofine kiel [[cumo]]j. Ekzistas kvar ĝis kvin (ĝis naŭ) petalsimilaj [[involukro|involukraj folioj]]. Ekzistas tri ĝis 100 [[stameno]]j, kiuj kelkfoje estas kunkreskintaj je la bazo. Du ĝis ok [[karpelo]]j estas kunkreskantaj al epigina [[ovario]]. Ekzistas kvar ĝis sep [[ovolo]]j. Formas speco de [[kapsulfrukto]]. La [[kromosomo]]nombro estas n = 6-13 aŭ pli. La plantoj enhavas [[betalaino]]jn. == Disvastigo == La familio disvastiĝas vaste en okcidenta [[Nordameriko]] kaj okcidenta [[Sudameriko]], sed ankaŭ sur la [[Karibaj insuloj]], en [[Novzelando]] kaj sur la [[Ĉeantarkto|ĉeantarktaj insuloj]]. == Sistematiko == === Ekstera sistematiko === Iam la [[specio (biologio)|specioj]] de la familio apartenis al la [[portulakacoj]] (''Portulacaceae''). [[DNA-sekvencanalizo|Molekulbiologiaj]] esploroj montris, ke la familio de la montiacoj pli bone estu [[monofila]] [[taksono]]. En la monofila familio de la portulakacoj restis nur la genro [[portulako]] (''Portulaca''). (Applequist et al. 2006, Nepokroeff et al. 2002 und Nyffeler et al. 2008) Ene de la ordo de la [[kariofilaloj]] (''Caryophyllales'') la montiacoj estas firme parencaj al la ''[[Didiereaceae]]'', [[kaktacoj]], ''[[Halophytaceae]]'', [[portulakacoj]], ''[[Anacampserotaceae]]'', ''[[Talinaceae]]'' kaj ''[[Basellaceae]]''. Tiuj ok familioj povas esti rigardataj kiel subordo ''Portulacineae''. === Interna sistematiko === Al la familio nontiacoj apartenas jenaj 15 genroj:<ref>Reto Nyffeler, Urs Eggli: ''Disintegrating Portulacaceae: A new familial classification of the suborder Portulacineae (Caryophyllales) based on molecular and morphological data.'' In: ''Taxon''. Band 59, Nummer 1, 2010, S. 227–240.</ref> * ''[[Calandrinia]]'' <span>Kunth</span>: kun minimume 14 specioj; el Ameriko vor<ref name="Mabberley 2008" /> * ''[[Calyptridium]]'' <span>Torr. & A. Gray</span> * ''[[Cistanthe]]'' <span>Spach</span> * [[Klajtonio]] (Claytonia9<ref name="Rothmaler 2011" /> (''Claytonia'' <span class="Person">L.</span>): kunĉ. 27 specioj; el Nordameriko kaj orienta Azio; du estas [[invadaj specioj]] en Eŭropo<ref name="Mabberley 2008" /> * ''Hectorella'' <span>Hook. f.</span>: nur unu specio: ** ''[[Hectorella caespitosa]]'' <span class="Person">Hook. f.</span>; el Novzelando. * ''Lenzia'' <span class="Person">Phil.</span>: nur unu specio: ** ''[[Lenzia chamaepitys]]'' <span class="Person">Phil.</span>; el Ĉilio<ref name="Mabberley 2008" />. * ''[[Lewisia]]'' <span class="Person">Pursh</span>; ĉ. 19 specioj, el la okcidenta Nordameriko<ref name="Mabberley 2008" />. * ''Lewisiopsis'' <span class="Person">Govaerts</span>: nur unu specio: ** ''[[Lewisiopsis tweedyi]]'' <span class="Person">(A.Gray) Govaerts</span>; el Nordameriko. * ''Lyallia'' <span class="Person">Hook. f.</span>: nur unu specio: ** ''[[Lyallia kerguelensis]]'' <span class="Person">Hook. f.</span>; sur la [[Kergelenoj]] * [[Quellkräuter]] (''Montia'') <span class="Person">L.</span>; kun ĉ. 12 specioj<ref name="Mabberley 2008" /> * ''[[Montiopsis]]'' <span class="Person">Kuntze</span>; ĉ. 18 specioj, kaj plej ofte venas el Sudameriko,precipe el Ĉilio<ref name="Mabberley 2008" /> * ''[[Parakeelya]]'' <span class="Person">Hershk</span> * ''[[Phemeranthus]]'' <span class="Person">Raf.</span>: ĉ. 25-30 specioj; el Ameriko <ref name="Mabberley 2008" />. * ''[[Philippiamra]]'' <span class="Person">Kuntze</span> * ''Schreiteria'' <span class="Person">Carolin</span>; nur unu specio: ** ''[[Schreiteria macrocarpa]]'' <span class="Person">(Speg.) Carolin</span>; el Argentino<ref name="Mabberley 2008" /> [[Sinonimo (taksonomio)|Sinonimo]] por montiacoj<span class="Person"> Raf.</span> estas ''Hectorellaceae'' <span class="Person">Philipson & Skipworth</span>. <!—la bionimo de Montiacoj estas Montio Dum. === Laŭ WFO kaj TPL === Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] <small>(13 jun. 2020)</small><ref name="WFO">[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000393 ''Montiaceae'' ĉe World Flora Online]</ref>{{,}}<ref name="TPL">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Montiaceae/ |titolo=''Montiaceae'' ĉe The Plant List |alirdato=2020-06-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200704002933/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Montiaceae/ |arkivdato=2020-07-04 }}</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref>: {{Genealogia arbo2}} *''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]] **''[[Caryophyllales]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] ex [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]] - [[kariofilaloj]] ***''[[Montiaceae]]'' [[Constantine S. Rafinesque-Schmaltz|Raf.]] - [[montiacoj]] ****''[[Claytonia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[klajtonio]] ****''[[Claytoniella]]'' Jurtzev - [[klajtonielo]]<big>**</big> ****''[[Crunocallis]]'' Rydb. - [[krunokalido]]<big>**</big> ****''[[Erocallis]]'' Rydb. - [[erokalido]] ****''[[Hectorella]]'' Hook. f. - [[hektorelo]] ****''[[Lewisia]]'' Pursh - [[levizio]] ****''[[Limnia]]'' Haw. - [[limnio]]<big>*</big> ****''[[Lyallia]]'' Hook. f. - [[lialio]] ****''[[Montia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[montio]] ****''[[Montiastrum]]'' (A. Gray) Rydb. - [[montiastro]]<big>*</big> ****''[[Montiopsis]]'' Kuntze - [[montiopso]] ****''[[Naiocrene]]'' (Torr. & A. Gray) Rydb. - [[najokreno]]<big>*</big> ****''[[Oreobroma]]'' Howell - [[oreobromo]]<big>*</big> ****''[[Parakeelya]]'' Hershk. - [[parakilio]] ****''[[Phemeranthus]]'' Raf. - [[femeranto]] ****''[[Reicheella]]'' - [[rejŝeelo]] {{Genealogia arbo2/fino}} :<big>*</big><small>genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.</small><br> :<big>**</big><small>genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.</small> == Fontoj == {{Portalo Biologio}} {{Commonscat|Montiaceae|Quellkrautgewächse (''Montiaceae'')}} * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/caryophyllalesweb.htm#Montiaceae Die Familie der Montiaceae] bei der [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite] * [http://delta-intkey.com/angio/www/portulac.htm Bei DELTA in Portulacaceae enthalten.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190417122856/http://www.delta-intkey.com/angio/www/portulac.htm |date=2019-04-17 }} (angla) * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10724 In der Flora of North America sind die Gattungen noch in der Familie der Portulacaceae enthalten.] (angla) * Wendy L. Applequist, Warren L. Wagner, Elizabeth A. Zimmer & Molly Nepokroeff: ''Molecular evidence resolving the systematic position of Hectorella (Portulacaceae)'', ''Systematic Botany'', 31, 2006, S. 310-319. * Reto Nyffeler, Urs Eggli, Matt Ogburn & Erika Edwards: ''Variations On A Theme: Repeated Evolution Of Succulent Life Forms In the Portulacineae (Caryophyllales)'', in ''Haseltonia'', 14, 2008, S. 26-36: [http://www.brown.edu/Research/Edwards_Lab/reprints/nyffeler_etal_hasel08.pdf PDF-Online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923232835/http://www.brown.edu/Research/Edwards_Lab/reprints/nyffeler_etal_hasel08.pdf |date=2015-09-23 }}. === Referencoj === <references> <ref name="Rothmaler 2011">Eckehart J.Jäger (Hrsg.): ''Rothmaler Exkursionsflora von Deutschland'', Gefäßpflanzen Grundband, 20. Aufl., Spektrum, 2011, S. 608.</ref> <ref name="Mabberley 2008">David John Mabberley: ''Mabberley’s Plant-Book. A portable dictionary of plants, their classification and uses''. 3. ed. Cambridge University Press 2008. ISBN 978-0-521-82071-4 </ref> </references> {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Montiacoj]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] njiv0u8gcswqu1wnpfw4ulbh6alstbi 0 511224 9478875 9429999 2026-09-20T09:00:43Z Alifono 114488 Eksteraj ligiloj 9478875 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Heredaĵo''' estas la termino uzata por indiki kion heredas (vidu [[heredo]]) de la prapatroj. La graveco de heredaĵo estas difinita kaj subtenata fare de iu socio, socia grupo. En aliaj vortoj, la termino heredaĵo estas atribuata al aferoj ke iu socio aprezas kaj estimas sufiĉe valoro por konservi ĝin por estontaj genereacioj. Heredaĵo temas ankaŭ pri aferoj kun kiuj homoj deziras identigi sin. Kiel la fundamento de iu socio heredaĵo povas ankaŭ funkcii estonteco-orientite. La difino de nemateria kultura heredaĵo, laŭ la Konvencio de Unesko akceptita de ĝia Ĝenerala Konferenco en 2003, klarigas ke tia estas socia fenomeno, kiu entenas kulturvalorojn, heredeblajn trans generacioj fare de komunumo posedanta sian identecon (→[[Monda heredaĵo de Unesko|Monda kultura heredaĵo de Unesko]])<ref name=":0">Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" - "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], 6-a marto 2015.</ref>. == Kategoriigo == Distingeblas inter materia heredaĵo kaj nemateria heredaĵo (tradicioj, historio, rakontoj, kantoj, festoj, ritoj, procesioj, parfumoj,...). Kvankam ĉiuj subdividoj interrilatas [[Kultura heredo|materia heredaĵo]] povas esti disigita en - movebla heredaĵo (movebla, ne terobazita kiel bibliotekoj, arkivoj, kolektoj, pentraĵoj, skulptaĵoj, vivanta heredaĵo,...) kaj - nemovebla heredaĵo (ne transportabla, lokoligita; pejzaĝoj, arboj, natura heredaĵo, arkeologio, monumentoj aŭ konstruaĵoj,...). Nemateria (kultura) heredaĵo estas neperceptebla heredaĵo : rakontoj, danco, muziko, teatro, ritoj, metioj, tradicioj, ... == Lingvoj, Esperanto kaj nacia heredaĵo == Vidu ankaŭ: [[Esperanto-kulturo#Oficiala kultura heredaĵo|Oficiala kultura heredaĵo]] Lingva diverseco estas esenca por la homa heredaĵo. Ĉiu lingvo inkluzivas la unikan kulturan saĝecon de popolo. La perdo de iu ajn lingvo estas tial perdo por la tuta homaro (Unesko 2003: 1)<ref>(angla) UNESCO 2003: ''Language Vitality and Endangerment. UNESCO Ad Hoc Expert Group on Endangered Languages, document submitted to the International Expert Meeting on UNESCO Programme Safeguarding of Endangered Languages'', Parizo, 10-12 de marto 2003 : www.unesco.org</ref>. Ekonomiaj hegemonioj estas foje akompanataj de kaŝemaj formoj de lingvokultura superregado. Oni plej ofte parolas pri lingvo kiel heredaĵo inter la malgrandaj lingvaj komunumoj, tute aŭ parte ekskluditaj de la ludloto de la lingva merkato difinitaj de la kulturaj ekonomiaj hegemonioj<ref>(fr) Giovanni Agresti, ''[http://gerflint.fr/Base/Italie11/presentation.pdf Linguistique et économie]'' (PDF), Universitato de Teramo, Synergies Italie n° 11 - 2015 p. 7-15</ref>. === Eŭropa Unio === Dum kongreso de la Eŭropa Esperanto-Unio okazinta inter la 16-a kaj 20-a de julio 2012 ambaŭ Michael D. Higgins, prezidento de Irlando kaj Lucinda Creighton, irlanda ministrino pri Eŭropaj aferoj, substrekis ke “Esperanto apartenas al la komuna Eŭropa kultura heredaĵo”<ref>''[http://www.europo.eu/clanok/59-sukcesa-euhropa-esperanto-kongreso-de-eeu-en-irlando Sukcesa Eŭropa Esperanto-Kongreso de EEU en Irlando]'', EEU, 2012.</ref>. En 2018 ILEI organizis simpozion sub la temo "La kultura heredaĵo de Esperanto"<ref>[http://www.esperanto.es/hef/index.php/31-kongreso/articulo/357-ilei-kongresa-simpozio-la-kultura-heredajo-de-esperanto ILEI-kongresa simpozio: La kultura heredaĵo de Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129010355/http://www.esperanto.es/hef/index.php/31-kongreso/articulo/357-ilei-kongresa-simpozio-la-kultura-heredajo-de-esperanto |date=2019-01-29 }}, ILEI</ref>. En [[Eŭropa Unio]] jam tri membro-ŝtatoj agnoskis Esperanton kiel parto de sia nacia heredaĵo: [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|Pollando en 2014]], Kroatio en 2019 kaj [[Aŭstrio#Esperanto, parto de nemateria kultura heredaĵo de Aŭstrio|Aŭstrio en 2026]]<ref name=":3">Vidu tiurilate ankaŭ [[Esperanto-kulturo]].</ref>. # La {{daton|20|novembro|2014}} la pola ministrino pri kulturo kaj nacia heredaĵo, Małgorzata Omilanowska, subskribis dokumenton laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la liston de pola nemateria kultura heredaĵo<ref name=":22">Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], 6-a marto 2015.</ref>. # La [[11-a de februaro|11-an de februaro]] [[2019]] la Ministerio por Kulturo de [[Kroatio|Respubliko Kroatio]] oficiale rekonis la tradicion de Esperanto kiel parto de sia kulturheredaĵo<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref>. Kroataj esperantistoj povis pruvi ke ili dum longa tempo daŭre aktivas kaj kreas sur kultura kampo, parte riĉigante la internacian Esperanto-kulturon kaj parte perante la kroatan kulturon per Esperanto al esperantistoj de la mondo kaj al aliaj kulturoj per retradukoj<ref name=":5" />. # La [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[2026]]. la Aŭstria Komisiono de [[Unesko|UNESKO]] formale agnoskis Esperanton kiel parton de la nemateria kultura heredaĵo de [[Aŭstrio]]<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. === Esperanto-heredaĵo tutmonde === Krom la [[Zamenhof/Esperanto-objekto|ZEO-monumentoj]] kiuj troviĝas en multe pli da landoj kaj kiuj ankaŭ povas esti konsiderataj kiel kultura heredaĵo, ekzistas ankaŭ ekzemple bibliotekaj kolektoj tute dediĉitaj al Esperanto kaj ĝia kulturo: === Aŭstralio === (angla filmeto) ''[https://www.youtube.com/watch?v=IPM64qvU1Nw Esperanto-muzeo en Adelajdo]'' : ekspozicio pri Esperanto en la '''Migration Museum''<nowiki/>' (3 filmetoj: inaŭguro kaj aliaj 3 partoj) === Aŭstrio === La plej kompleta kolekto pri Esperanto kaj [[interlingvistiko]] ([[Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko|Kolekto por Planlingvoj]]) en la [[mondo]], troviĝas en [[Vieno]] ĉe la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. Vidu ankaŭ: [[Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko|Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] en [[Vieno]] === Belgio (Flandrio) === [[Dosiero:The Nottebohm Room, Hendrik Conscience Heritage Library, Antwerp, Belgium, 2016-07-26, 07.jpg|alt= Salono Nottebohm en la heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (EHC) en trovigante en la Korte Nieuwstraat, Antverpeno, Belgio.|eta|450x450ra|Salono Nottebohm en la [[heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] (EHC) troviĝante en la ''Korte Nieuwstraat'', [[Antverpeno]], Belgio. Por surloka konsultado vi bezonas (senpagan) konton.]] ==== Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience ==== La [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Antverpeno)|heredaĵbiblioteko en Antverpeno]] ([[Nederlanda lingvo|nederlande]]: ''Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience'') aŭ mallonge EHC (por la publikaĵoj). La 24-an de septembro 2016 [[Flandra Esperanto-Ligo]] (FEL) subskribis interkonsenton<ref>(nl) Gemeenteraad Zitting van 30 mei 2016 Besluit A-punt (2016_GR_00318) Cultuur. Musea en Erfgoed Antwerpen. Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience - Samenwerkingsovereenkomst Vlaamse Esperantobond vzw – Goedkeuring.</ref> kun la Heredaĵbiblioteko [[Hendrik Conscience]] (pr. konsjans) aŭ mallongigita EHC kiu estas konservadobiblioteko<ref>t.e. publikaĵo kiu eniras 'konservadobibliotekon' estonte ne plu povas eliri tiun bibliotekon. La akcepto de publikaĵo en EHC estas ties jes aŭ ne ekzistanta rilato kun flandraj kulturo kaj homo. Kulturtemaj publikaĵoj realigitaj fare de flandroj, sendepende de la uzita lingvo, kiel aŭtoro, tradukisto aŭ eldonisto, ĉiam rajtas je akcepto en la kolekto de EHC. Tamen ECH prijuĝas ankaŭ publikaĵoj ne nur surbaze de tiu mallarĝsenca kolektoprofilo, sed ankaŭ konsideras 'apartajn kolektojn' kondiĉe ke la 'aparta kolekto' kiel tutaĵo rilatas al la flandraj kulturo kaj homo. Tio efektiviĝis en la kazo de la nova aparta kolekto 'Flandra Esperanto-biblioteko'.</ref> aŭ [[Heredaĵbiblioteko|heredaĵobiblioteko]]<ref>Noto : heredaĵbiblioteko estas flandra nocio ankrita en la flandra leĝaro, artikolo 78 de la tn. 'erfgoedecreet' (heredaĵdekreto)</ref> per kiu granda kvanto de la librotrezoro de Flandra Esperanto-Ligo estis donacita al tiu biblioteko sub la nomo “''Collectie van de Vlaamse Esperantobond (Flandra Esperanto-Ligo)''”<ref name=":4">(nl) Addendum bij jaarverslag 2018 bibliotheken/archief Antwerpen (versio 12/03/2019) </ref> . Tiu kolekto restas en la biblioteko, kiu estas studbiblioteko. ===== Tutmonde konsulteblo ===== La koncernaj publikaĵoj estas registritaj en la tielnomata katalogo ''Anet'' kaj sekve de tio ankaŭ en ''WorldCat'', la plej granda komuna katalogo de bibliotekoj en la mondo, en kiu partoprenas 10.000 bibliotekojn el 170 landoj<ref name=":4" />. ===== Ŝtata protekto ===== La EHC konservas kaj mastrumas la valoran librokolekton de FEL kun la certeco ke eblos daŭre konsulti la kolekton kaj ke ĝi estos daŭre konservata sub la samaj kondiĉoj kiel ŝtataj dokumentoj. Aliaj avantaĝoj estas : - integriĝo en sama katalogo de EHC kun tiu de aliaj gravaj kolektoj el flandraj kaj sciencaj bibliotekoj; - liberigo de ĉiuj praktikaj, financaj kaj teknikaj zorgoj por la Esperanto-kolekto kiel ekzemple la prizorgado de retejo; - esti agnoskita kiel aparta kolekto nomita "Flandra Esperanto-biblioteko" kiu provizas videblecon por Esperanto pere de la retejo de EHC, ofte konsultita de altnivela kaj esplorema publiko. Pere de la EHC, la esperanta heredaĵo estas ankaŭ prezentata al la publiko kiel unu el la kulturaj riĉaĵoj de Flandrio. - senpaga skanado de dokumentoj en la legejo de EHC; - ebleco estiĝi volontula kunlaboranto de EHC pere de individua volontulkontrakto; - ebleco de estonta kompletigo de la apartaj kolektoj pere de pluaj donacoj aŭ transpreno de aliaj Esperanto-kolektoj aŭ arkivoj el flandraj urbaj bibliotekoj. - datumoj de la katalogo retroveblas sur ''UniCat'', la komuna katalogo de la belgaj bibliotekoj kaj sur ''WordlCat'', la plej granda tutmonda rete traserĉebla biblioteka katalogo<ref>Cyreen Knockaert, ''Flandra Esperanto-biblioteko kaj heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience'', HorizonTaal, jarkolekto 48, numero 283, novembro-decembro 2016, p.4-6.</ref>. ==== FelixArchief ==== Kontraŭe al la EHC, la Felix-arkivo ne posedas publikaĵoj, sed nur kolektas arkivojn<ref>Noto : ĝi ne estas Esperanto-arkivo, tial tie ne estu tre ĝeneralaj dokumentoj kiel studoj aŭ dokumentoj pri la Esperanto-movado en aliaj landoj sen rilato al Flandrio.</ref><ref>Noto : Ĉar FEL estas ombrela asocio kun membroj tra tuta Flandrio, eblas arigi la arkivojn de ĉiuj flandraj Esperanto-grupoj, ne nur tiuj el Antverpeno. Iuj arkivoj de esperantistoj aŭ asocioj jam restas en lokaj urbaj arkivoj kun la risko perdi la superrigardon aŭ ke ilia ekzisto ne videblas plu.</ref>. Ĝi estas la moderna arkivejo de la urbo Antverpeno, troviĝante en protektita monumento, la tiel nomata “Felix-Pakhuis” apude de la ''Museum aan de Stroom'' (MAS)<ref name=":4" />. ==== Esperantofondaĵo Cesar Vanbiervliet ==== [[Esperanto-Fondaĵo Cesar Vanbiervliet|Esperantofondaĵo Cesar Vanbiervliet]] estis alia librokolekto kiu dum jardekoj konservis Esperanto-librojn kaj dokumentojn<ref>[http://esperantokolekto.alcl.be/_bezoek/home/welkom.php Esperantokolekto], Esperanto-Fondaĵo Cesar Vanbiervliet.</ref>, sed kiun transprenis parte la Heredaĵbiblioteko en Antverpeno kaj la [[Internacia Esperanto-Arkivo]] (IEspa) en la flandra urbo [[Diest]]. === Ĉeĥio === * [[Esperanto-kolekto de Urba Muzeo en Česká Třebová|Esperanto-kolekto de Urba Muzeo]] en [[Česká Třebová]] * Biblioteko de [[Esperanta literaturo|esperantlingva literaturo]]. * [[Esperanto-Muzeo en Svitavy|Esperanto-muzeo en Svitavy]] * Ekspozicio pri Esperanto-movado kaj biblioteko. === Ĉinio === [[Internacia Esperanto-Muzeo en Zaozhuang|Internacia Esperanto-muzeo en Zaozhuang]] kiu ankaŭ eldonis la libron Ĉina Historia Heredaĵo pri Esperanto en 15 volumoj, ISBN 978-7-5506-2439-9 <ref>Sun Mingxia (Semio), La Zaozhuanga Universitato de Ĉinio, Nia Stelo, revuo Esperanto, p. 12, n-ro 1331(1), januaro 2019.</ref>. === Francio === * [[Nacia Esperanto-Muzeo (Gray)|Nacia Esperanto-Muzeo]] en [[Gray]] * Publika arkivejo, dokumentejo kaj konstanta ekspozicio pri Esperanto === Germanio === [[Germana Esperanto-Biblioteko]] en Aalen, kies [http://biblioteko-aalen.square7.net/katalogo/katgebaa.htm katalogo] konsulteblas rete sed ne estas rete traserĉebla. === Hispanio === * [[Muzeo de Esperanto de Subirats]] en [[Sant Pau d'Ordal]]:  Inaŭgurita en la jaro [[1968]], ĝi havas imponan stokon de 8400 libroj, 12315 jarkolektoj kaj 2485 periodaĵoj (laŭ statistikoj de [[1993]]). Laŭ indikoj en [[La Gazeto]]  de junio 1986 troveblis tiam i.a.: 1.215 turismaj broŝuroj, 1864 skatoloj kun korespondaĵoj de diversaj esperantistoj, 1625 esperantaj poŝtkartoj, 423 fotoj pri esperantaj okazaĵoj, 17 neeldonitaj manuskriptoj ktp. Inter la plej valoraj eroj estas manskribaĵoj de [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]], ekzemple la manuskripto de "[[La Rabistoj]]", kiun "[[La Revuo]]" ricevis la 11-an de aprilo 1907. * ''Biblioteko Arkivo Petro Nuez'' (BAPN), biblioteko-arĥivo de [[Kataluna Esperanto-Asocio]] registrita en la reto de specialigitaj bibliotekoj de la registaro de Katalunio. En 2014 estis monkolekta kampanjo en la retejo Verkami, la pionira amasfinancada interretejo de Katalunio, kies nomo venas de la esperantaj vortoj “verki” kaj “ami”. Tiu kampanjo celis kolekti monon por riparlaboroj kaj pliajn 4000 eŭrojn por aldoni du pliajn bretarojn, tablon, novajn seĝon novajn kaj la komputilaro necesa por katalogi la enhavon de la BAPN, kiu estos parto de la naskiĝanta tutmonda katalogo de Esperanto-bibliotekoj. === Japanio === La Esperanto-Biblioteko en [[Ŝimonoseko|Ŝimonoseki]] (Japanio) estas establita en la 15a de julio, 2013 por savi kaj konservi librojn, dokumentojn, kaj ĉiajn aĵojn de Esperanto<ref>''[http://esperanto.center/2016/11/03/306#comment-14 La Esperanto-Biblioteko en Ŝimonoseki] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170731225629/http://esperanto.center/2016/11/03/306#comment-14 |date=2017-07-31 }}'', Esperanto-centroj, la 3-an de novembro 2016, konsultite la 3-an de aŭgusto 2017.</ref>. [[Esperantujo]] jam perdis gravajn heredaĵojn nur pro manko de spaco. Tial la esperanto-biblioteko en Ŝimonoseki estas establita por malperdi kaj utiligi tiujn heredaĵojn de Esperanto. La Esperanto-Biblioteko en Ŝimonoseki deziras establi internacian ligon de Esperanto-bibliotekoj por ne perdi kaj efike utiligi diversajn esperantaĵojn el la tuta mondo. Kun sufiĉe da spaco kaj bretoj, la Esperanto-Biblioteko en Ŝimonoseki pretas ĉion akcepti kion oni deziras konservi estonte<ref>''[http://maklerejo.de/?Bibliotekoj___La_Esperanto-Biblioteko_en_%C5%9Cimonoseki La Esperanto-Biblioteko en Ŝimonoseki] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170731191500/http://maklerejo.de/?Bibliotekoj___La_Esperanto-Biblioteko_en_%C5%9Cimonoseki |date=2017-07-31 }}'', Esperanta maklerejo, la 11-a de februaro 2017, konsultite la 31-an de julio 2017.</ref>. === Kroatio === La 11-an de februaro 2019 la Ministerio por Kulturo de Respubliko Kroatio decidis ke la tradicio de Esperanto havas en Kroatio karakteron de nemateria kultura fenomeno, kaj enskribis ĝin en la Registron de kroatia kulturheredaĵo<ref name=":5">Zlatko Tišljar, La ŝtato Kroatio agnoskas Esperanton kiel Kulturan Heredaĵon, p.24, [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]], n-ro 1334(4), aprilo 2019.</ref>. ==== Dokumenta Esperanto-Centro (DEC) ==== La Dokumenta Esperanto-Centro (DEC) en [[Đurđevac|Durdevac]], je ĉ. 120 kilometroj nordoriente de la  Zagrebo, estas la iniciato de la kroata esperantisto [[Josip Pleadin]]. Kun la celo laŭeble preventi perdojn de la esperanta kultura kaj historia heredaĵo li volis en tiu centro kolekti, konservi, ordigi, valorigi kaj uzi materialojn en kaj pri Esperanto. DEC estas membro de Kroata Esperanto-Ligo, sed funkcias kiel privata kolekto uzebla post pago. Uzi la materialon rajtas ĉiu esperantisto aŭ neesperantisto surloke, aŭ uzante retan kontakton kun la posedanto. La kolekto estas ĝisplue en la privata domo de Pleadin kie li sole de facto faras la laboron. Lia deziro estas ke DEC atingu la nivelon de regione aŭ ŝtate protektita kolekto, kio garantius ĝian konserviĝon en formo de publika Esperanto-kolekto disponebla al esperantistoj ankaŭ post forpaso de la nuna posedanto<ref>[http://www.esperanto.hr/dec.htm Dokumenta esperanto-centro (eo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171114115432/http://www.esperanto.hr/dec.htm |date=2017-11-14 }} - [http://www.esperanto.hr/dec.htm Dokumentacijski esperantski centar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171114115432/http://www.esperanto.hr/dec.htm |date=2017-11-14 }} (hr)</ref>. Sur la socia reto [[Ipernity]] troveblas katalogo de lilbroj, fotoarkivo, dosierojn ktp. de la [http://www.ipernity.com/doc/dokumenta.esperanto.centro/album Dokumenta Esperanto-Centro]. === Litovio === La domo de la bopatro de [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] ([[Aleksandro Silbernik|Aleksandro Zilbernik]]) en strato L. Zamenhof nro 5 en [[Kaŭno|Kaŭnas]] ([[Kaŭno]]) estas la ĉefa [[Zamenhof/Esperanto-objekto|ZEO]] konserviĝinta ĝis la nuna tempo. Pro tiu kialo tiu domo troviĝas en la listo de kultura heredaĵo de Litovio pro sia historia signifo. A. Zilbernik estis riĉa entreprenisto kiu dum multaj jaroj financis la komencan periodon de Esperanto kaj ĝia movado<ref name=":2">Intervjuo kun Povilas Jegorovas, [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]], p. 156-158, 111-a jaro, n-ro 1326 (7-8), julio-aŭgusto 2018</ref>. En [[Veisiejai]], kie estis finpolurita la unua lernolibro de Esperanto, troviĝas ankaŭ unu el la plej imponaj monumentoj en la tuta mondo dediĉita al L. Zamenhof<ref name=":2" />. === Pollando === '''[[Centro Ludoviko Zamenhof]] en [[Bjalistoko]]''' En la listo de nemateriaj kulturheredaĵoj de [[Pollando]] ekde la 20-a novembro [[2014]] enestas la lingvo [[Esperanto]] <ref name=":0" /><ref>Aleksander Korĵenkov, [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Kio estas Esperanto? Pola nacia heredaĵo!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}, Libera Folio, 22-a novembro 2014.</ref><ref>[http://sezonoj.ru/2014/11/pollando-2/ "Esperanto – pola kultura heredaĵo"], "La Balta Ondo", la 21-a novembro 2014, rigardita je 2014-11-25</ref><ref>'<nowiki/>'''Noto '': '''''Tuomo Grundström en artikolo ''<nowiki/>'Nia heredaĵo estu monda'<nowiki/>'' (Esperantolehti, 5/2014, p. 3) faras demandosignon pri la poleco de Esperanto kaj Zamenhof. Zamenhof en letero al la LKK por la UK en Krakovo (1912) rekonfirmis sin kiel internaciulon kaj malakceptis ligon al iu ajn naciismo. Li volis laŭeble aparteni al popolo kun nomo neŭtrale geografie : ''"...laŭ mia politika-religia konvinko mi estas nek polo, nek ruso, nek hebreo, sed mi estas partiano de '[[Homaranismo - La Interna Ideo|homaranismo]]' (ne miksu kun '[[kosmopolitismo]]')."''</ref>. En la tiu listo ĝi aperas kiel “''Esperanto, portilo de la Esperanta Kulturo''”<ref name=":0" /><ref name=":1">'''Noto''' : Esperanto estas do agnoskita de ŝtata instanco kiel kultura lingvo. Kiom foje oni aŭdis, ke nia lingvo ne havas estontecon, ĉar mankas al ĝi kultura bazo!</ref>. En la [[Bjalistoka Esperanto-Societo|bjalistoka]] kulturcentro Ludoviko Zamenhof kiu okupiĝas pri multkultureco de [[Bjalistoko]]. Esperanto estas nur malgranda peco de ĝia interesosfero. Tamen en la sama centro kreiĝis Podlaĥia biblioteko (unu el la plej grandaj en la regiono) kies kolekto “Esperantiana” konsistas el Esperantlingvaj libroj kiuj estas rete konsulteblaj<ref>[http://sezonoj.ru/2012/04/210belostok/ ''Publika Esperanta biblioteko en Bjalistoko''], La Balta Ondo, 2012, numero 4.</ref>. '''''Kritiko:''''' Kvankam temas en tiu pola listo pri “Esperanto, ''portilo'' de la Esperanta Kulturo”<ref name=":0" /> <ref name=":1" /> kaj ne pri Esperanto mem kiel tia, Andreas Künzli en lia artikolo "''Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo''" tamen donas kritikon sur la proklamo de '''Esperanto kiel pola nacia heredaĵo''" <ref>'''''Noto''''' : Ne estas problemo ke Pollando tiel decidis. Iun tagon ankaŭ aliaj ŝtatoj rajtas deklari Esperanton sia, ĉar ne kuŝas breveto sur Esperanto. Ĝi estas tutmonda : ĝi ne nur estas pola propraĵo. Tial iu ajn pretendo pri ĝia alproprigo aŭ aljuĝo al ajna grupo aŭ ideologio estas kontraŭ la spirito de Esperanto mem.</ref>. Li opinias ke ĝi [[subfoso|subfosus]] la aserton, laŭ kiu Esperanto estas nenies propraĵo kaj ke ĝi eĉ pli kontraŭdirus la faman konkludon de Zamenhof mem, kiu diris „Mi estas homo kaj por mi ekzistas nur idealoj pure homaj“<ref>Andreas Künzli, "[http://www.planlingvoj.ch/Esperanto_pola_heredajo.pdf Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo]" (finas per kritikaj komentoj el diversaj landoj), plansprachen.ch </ref>. === Svislando === Unu el la plej grandaj kolekoj de esperantaĵoj troviĝas en la [[Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia]] (CDELI) ĉe Biblioteko de la Urbo [[La Chaux-de-Fonds]]. CDELI rezultas el savado de interlingvististikaj arĥivaroj, kiun Claude Gacond plenumadas ekde sia studo de Esperanto en 1952. Observinte tiam stultan detruon de gravega libraro kaj de tre plena arĥivaro sekve al akcidenta morto de la posedanto, Claude Gacond komencis atentigi posedantojn de tiaj dokumentaroj pri la neceso ilin protekti kontraŭ simila detru-danĝero. Ĝuste tial fondiĝis CDELI en 1967 far Claude Gacond kaj Fernand Donzé, la tiama direktoro de la Biblioteko, kun la apogo de Svisa Esperanto-Societo, kiu donacis siajn libraron kaj arĥivaron. Ekde tiam multaj donacoj kaj heredigoj kompletigis kaj daŭre pliriĉigas la dokumentaron de CDELI<ref>''[http://cdf-bibliotheques.ne.ch/bvcf/patrimoine/archives-fonds-speciaux/archives-associations/Pages/cdeli-esperanto.aspx Centro de dokumentado kaj esploro pri la lingvo internacia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170317164932/http://cdf-bibliotheques.ne.ch/bvcf/patrimoine/archives-fonds-speciaux/archives-associations/Pages/cdeli-esperanto.aspx |date=2017-03-17 }}'' (CDELI) , Urba biblioteko de La Chaux-de-Fonds.</ref>. Oficiala retejo de CDELI : [http://www.cdeli.org www.cdeli.org] === Ciferecaj kolekoj === Ankaŭ pere de ciferecaj kolektoj eblaj konservi la esperantan heredaĵon kaj precipe faciligi la aliron. Plej grandaj elektronikaj bibliotekoj - [[Google Books|GoogleBooks]], [[projekto Gutenberg]], [[Vikifontaro]], [[Interreta Arkivo|Archive.org]] - situas en Usono. Laŭ tiea leĝaro, ĉia libro eldonita antaŭ la jaro 1923, ne plu estas protektata de kopirajto kaj povas aperi en ĉi tiuj bibliotekoj. Ekzistas kanada retbiblioteko Wikilivres (<nowiki>http://wikilivres.info/wiki/Main_Page</nowiki>), kiu funkcias laŭ vikia principo kaj kie oni povas libere aldoni librojn. En Aŭstralio kaj Kanado kopirajto daŭras 50 jarojn post morto de aŭtoro kaj tradukinto. En Wikimedia ekzistas kategorio "''Scanned Esperanto texts''" (<nowiki>http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Scanned_Esperanto_texts</nowiki>), kien oni povas alŝuti bildojn de skanitaj Esperantaj libroj (nature, tiuj, kiuj aperis antaŭ 1923)<ref>Kirill Ŝvedov, ''[http://esperanto.com/content/kien-ar%C4%A5ivigi-kaj-havebligi-esperantajn-librojn Kien arĥivigi kaj havebligi esperantajn librojn?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161231023011/http://esperanto.com/content/kien-ar%C4%A5ivigi-kaj-havebligi-esperantajn-librojn |date=2016-12-31 }}'', Esperanto.com, 4-a februaro 2010.</ref>. === Zamenhof-Esperanto-Objektoj ([[ZEO]]-j) === Tra la tuta mondo ekzistas objektoj kiuj atestas pri la ĉeesto de Esperanto aŭ ĝia iniciatinto L.L.Zamenhof en iu aŭ alia loko : precipe [[Lingva pejzaĝo|stratnomoj]], sed ankaŭ [[Skulptaĵo|skulptaĵoj]], [[Poŝtmarko|poŝtmarkoj]], [[Murpentraĵo|murpentraĵoj]], enskribaĵoj sur veturiloj ktp. : [[Zamenhof/Esperanto-objekto|ZEO-j]].{{Projektoj|ReVo=hered.0ajxo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ksiaznicapodlaska.pl/ Podlaĥia biblioteko] posedas la Esperantan librokolekton “Esperantiana” * Felix-archief en la heredaĵbiblioteko EHC : https://felixarchief.antwerpen.be {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190318104930/https://felixarchief.antwerpen.be/ |date=2019-03-18 }} * Katalgo Anet (ŝercebloj laŭ diversaj kriterioj) : http://anet.ua.ac.be/desktop/ehc * Komuna katalogo de bibliotekoj tutmonde : https://www.worldcat.org * [http://esperantokolekto.alcl.be/_bezoek/home/welkom.php Fondaĵo Van Biervliet], posedas Esperanto-kolekton (afiŝoj, flagoj, glumarkoj, objektoj) * [https://www.youtube.com/watch?v=cEVW0r2XxLE Heredaĵo - Amira Chun - Esperanto], YouTube == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Eŭropaj tagoj de kultura heredaĵo]] * [[Hereda lingvo]] * [[Kultura heredo|Kultura heredaĵo]] * [[Heredaĵo#Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo|Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo]] * [[Esperanto-kulturo#Rekonata kultura heredaĵo|Rekonata kultura heredaĵo]] * [[Esperanto-muzeo|Esperanto muzeo]] * [[Eŭropaj tagoj de kultura heredaĵo]] * [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko]] * [[Monda heredaĵo de Unesko]] * Nemovebla kultura heredaĵo de Unesko estas parto de la Monda heredaĵo de Unesko kaj rilatas al lokoj, [[Naturmemorindaĵo|naturmonumentoj]] aŭ pejzaĝoj kun elstara universala valoro, kiuj estas protektataj laŭ la Konvencio pri la Protekto de la Monda Kultura kaj Natura Heredaĵo de 1972. Ĉi tiuj estas fizike nemoveblaj objektoj, male al nemateria heredaĵo (tradicioj) aŭ movebla heredaĵo (artobjektoj en muzeoj). * [[Senmova heredaĵo]] aŭ [[monumento]] (vidu ankaŭ [[Zamenhof/Esperanto-objekto|ZEO]]) * [[Muzeologio]] * [[Industria heredaĵo]] == Eksteraj ligiloj == (eo) Amira Chun, [https://www.youtube.com/watch?v=cEVW0r2XxLE kanto Heredaĵo], YouTube [[Kategorio:Kulturo]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Belgio]] [[Kategorio:Aŭstrio]] [[Kategorio:Ĉinio]] [[Kategorio:Unesko]] 42ezdv94wem2b4jm002e68wiclllszn 0 512405 9478777 9477470 2026-09-20T07:26:58Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9478777 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Saksio-Anhalto‎ |regiono_tipo = Federacia lando |situo = |regiono-ISO = DE-ST |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 13 }} [[Dosiero:Woerlitzpark81.jpg|eta|“Gotika domo“, konstruita laŭ [[novgotika]] stilo]] La '''parko de Wörlitz''', ankaŭ '''ĝardeno de Wörlitz''' en [[Wörlitz]] estas esenca parto de la „[[ĝardena regno Dessau-Wörlitz]]“. La parko en [[Saksujo-Anhalto]], kiun en la dua duono de la 18-a jarcento instaligis princo [[Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko (Anhalto-Dessau)]] de la princlando [[Anhalt-Dessau]], estas nun ero de la [[monda heredaĵo de Unesko]]. == Historio == [[Dosiero:EhemaligerKuhstallImWoerlitzPark.jpg|eta|Iama [[bovejo]]]] La parko estis instalata inter 1769 ĝis 1773 kaj pliampleksigata en 1813; ĝi validas kiel unu el la unuaj kaj apartenas al unu el la plej grandaj [[parko]]j laŭ la modelo de anglaj [[pejzaĝoparko]]j en [[Germanujo]]. Samtempe la parko plenumis klerigan taskon, kiu etendiĝis pri [[arĥitekturo]], [[ĝardeno|ĝardenarto]] kaj ankaŭ terkulturado. La celoj de la princo je la fasonado de la parko estis: * Ĝi konvenu kun la tasko klerigi la subulojn. * La homo staru en la centro. * Trans ĉarmo ekzistu praktika utilo. Tial la parko ankaŭ tiutempe estis vizitebla kun ĉiuj konstruaĵoj kaj la kastelo por ĉiu. Esceptoj estis la ''Griza Domo'' kaj la ''Rozinsulo'', kiuj estis retiriĝejoj de lia edzino, princino kaj posta dukino Luiza Princino de Brandenburgo-Schwedt. La instalaĵo entute estas bone konserviĝinta, kaj en 2000 [[Unesko]] enprenis ĝin kiel en sian registron [[Monda heredaĵo de Unesko]]. La parko troviĝas ĉe la lago de Wörlitz, flanka fuejo de la rivero [[Elbo (rivero)|Elbo]]. Ĝi etendiĝas trans areo da 112,5 hektaroj kaj tuj najbaras kun la urbo Wörlitz. Arĥitekto [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorf]] esence kunplanis kaj kunkonstruis la konstruaĵojn en la parko. La kastelo estas la unua [[novklasikisma]] kastelo de [[Germanujo]]. Kortega ĝardenisto Johann Friedrich Eyserbeck planis la ĝardenon. == Parkaj partoj == La parko de Wörlitz havas preskaŭ nure {{JN|natura limo}} . En la nordo altakva digo separas la parkon disde la larĝega apud-[[Elbo (rivero)|Elba]] ebenaĵo. Ĝi servas samtempe kiel ĉirkaŭirejo, ekde kies altigita starloko oni povas percepti multajn el la klasikaj vidaksoj (ekzemple al la kastelo). Jam en la 18-a jarcento oni subdividis la parkon en plurajn kampojn, kiuj esence respegulas ĝian evoluon. == Bildaro == <gallery> dosiero:WoerlitzPanorama.jpg|Vidaĵo ekde la preĝejturo dosiero:Floratempel.jpg|Templo de Flora dosiero:Wörlitz,Rousseau-Insel.jpg|Insulo Rousseau dosiero:Wörlitz,Monument.jpg|Monumento </gallery> == Literaturo == * Frank-Andreas Bechtoldt, Thomas Weiss (Hrsg.): ''Weltbild Wörlitz. Entwurf einer Kulturlandschaft.'' Hatje, Ostfildern 1996, ISBN 3-86107-009-X (Katalog der gleichnamigen Ausstellung im Deutschen Architektur-Museum, Frankfurto ĉe Majno ekde la 22-a de marto ĝis la 2-a de junio 1996). * Marie-Luise Harksen: ''Stadt, Schloss und Park Wörlitz.'' Die Kunstdenkmale des Landes Anhalt, 2. Band 2. Teil. August Hopfer, Burg bei Magdeburg, 1939. Represaĵo de volumo 31 de ''Kunstdenkmalinventare des Landes Sachsen-Anhalt''. Fliegenkopf, Halle 1997, ISBN 3-910147-82-8. * Erhard Hirsch: ''Die Dessau-Wörlitzer Reformbewegung im Zeitalter der Aufklärung. Personen-Strukturen-Wirkungen.'' Max Niemeyer, Tübingen 2003, pj. 405–462, ISBN 3-484-81018-1. * Kulturstiftung Dessau-Wörlitz (eldoninto): ''Unendlich schön. Das Gartenreich Dessau-Wörlitz.'' Nicolai, Berlin 2005, ISBN 978-3-89479-197-1. * August von Rode: ''Beschreibung des Fürstlichen Anhalt-Dessauischen Landhauses und Englischen Gartens zu Wörlitz''. Herausgegeben von Christian Eger, illustriert von Claudia Berg. Mitteldeutscher Verlag, Halle 2008, ISBN 978-3-89812-576-5. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.goruma.de/Wissen/KunstundKultur/WelterbestaettenUNESCO/Unesco_Welterbestaetten_Deutschland/gartenreich_dessau-woerlitz.html Priskribo de la parko de Wörlitz] * [http://www.woerlitz-information.de Urba retpaĝo pri la parko de Wörlitz] * [http://www.historischegaerten.de/parks/WoerlitzGr/WoerlitzuU/index.html priskribo kaj fotoj] [[Kategorio:Parkoj en Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Kasteloj en Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO]] [[Kategorio:Distrikto Wittenberg]] nnmbhgph9w00zfny43yciizji19xmdr 9478788 9478777 2026-09-20T07:34:44Z Tirolischleioans 254019 9478788 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Saksio-Anhalto‎ |regiono_tipo = Federacia lando |situo = |regiono-ISO = DE-ST |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 13 }} [[Dosiero:Woerlitzpark81.jpg|eta|“Gotika domo“, konstruita laŭ [[novgotika]] stilo]] La '''parko de Wörlitz''', ankaŭ '''ĝardeno de Wörlitz''' en [[Wörlitz]] estas esenca parto de la „[[ĝardena regno Dessau-Wörlitz]]“. La parko en [[Saksujo-Anhalto]], kiun en la dua duono de la 18-a jarcento instaligis princo [[Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko (Anhalto-Dessau)]] de la princlando [[Anhalt-Dessau]], estas nun ero de la [[monda heredaĵo de Unesko]]. == Historio == [[Dosiero:EhemaligerKuhstallImWoerlitzPark.jpg|eta|Iama [[bovejo]]]] La parko estis instalata inter 1769 ĝis 1773 kaj pliampleksigata en 1813; ĝi validas kiel unu el la unuaj kaj apartenas al unu el la plej grandaj [[parko]]j laŭ la modelo de anglaj [[pejzaĝoparko]]j en [[Germanujo]]. Samtempe la parko plenumis klerigan taskon, kiu etendiĝis pri [[arĥitekturo]], [[ĝardeno|ĝardenarto]] kaj ankaŭ terkulturado. La celoj de la princo je la fasonado de la parko estis: * Ĝi konvenu kun la tasko klerigi la subulojn. * La homo staru en la centro. * Trans ĉarmo ekzistu praktika utilo. Tial la parko ankaŭ tiutempe estis vizitebla kun ĉiuj konstruaĵoj kaj la kastelo por ĉiu. Esceptoj estis la ''Griza Domo'' kaj la ''Rozinsulo'', kiuj estis retiriĝejoj de lia edzino, princino kaj posta dukino Luiza Princino de Brandenburgo-Schwedt. La instalaĵo entute estas bone konserviĝinta, kaj en 2000 [[Unesko]] enprenis ĝin kiel en sian registron [[Monda heredaĵo de Unesko]]. La parko troviĝas ĉe la lago de Wörlitz, flanka fuejo de la rivero [[Elbo (rivero)|Elbo]]. Ĝi etendiĝas trans areo da 112,5 hektaroj kaj tuj najbaras kun la urbo Wörlitz. Arĥitekto [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]] esence kunplanis kaj kunkonstruis la konstruaĵojn en la parko. La kastelo estas la unua [[novklasikisma]] kastelo de [[Germanujo]]. Kortega ĝardenisto Johann Friedrich Eyserbeck planis la ĝardenon. == Parkaj partoj == La parko de Wörlitz havas preskaŭ nure {{JN|natura limo}} . En la nordo altakva digo separas la parkon disde la larĝega apud-[[Elbo (rivero)|Elba]] ebenaĵo. Ĝi servas samtempe kiel ĉirkaŭirejo, ekde kies altigita starloko oni povas percepti multajn el la klasikaj vidaksoj (ekzemple al la kastelo). Jam en la 18-a jarcento oni subdividis la parkon en plurajn kampojn, kiuj esence respegulas ĝian evoluon. == Bildaro == <gallery> dosiero:WoerlitzPanorama.jpg|Vidaĵo ekde la preĝejturo dosiero:Floratempel.jpg|Templo de Flora dosiero:Wörlitz,Rousseau-Insel.jpg|Insulo Rousseau dosiero:Wörlitz,Monument.jpg|Monumento </gallery> == Literaturo == * Frank-Andreas Bechtoldt, Thomas Weiss (Hrsg.): ''Weltbild Wörlitz. Entwurf einer Kulturlandschaft.'' Hatje, Ostfildern 1996, ISBN 3-86107-009-X (Katalog der gleichnamigen Ausstellung im Deutschen Architektur-Museum, Frankfurto ĉe Majno ekde la 22-a de marto ĝis la 2-a de junio 1996). * Marie-Luise Harksen: ''Stadt, Schloss und Park Wörlitz.'' Die Kunstdenkmale des Landes Anhalt, 2. Band 2. Teil. August Hopfer, Burg bei Magdeburg, 1939. Represaĵo de volumo 31 de ''Kunstdenkmalinventare des Landes Sachsen-Anhalt''. Fliegenkopf, Halle 1997, ISBN 3-910147-82-8. * Erhard Hirsch: ''Die Dessau-Wörlitzer Reformbewegung im Zeitalter der Aufklärung. Personen-Strukturen-Wirkungen.'' Max Niemeyer, Tübingen 2003, pj. 405–462, ISBN 3-484-81018-1. * Kulturstiftung Dessau-Wörlitz (eldoninto): ''Unendlich schön. Das Gartenreich Dessau-Wörlitz.'' Nicolai, Berlin 2005, ISBN 978-3-89479-197-1. * August von Rode: ''Beschreibung des Fürstlichen Anhalt-Dessauischen Landhauses und Englischen Gartens zu Wörlitz''. Herausgegeben von Christian Eger, illustriert von Claudia Berg. Mitteldeutscher Verlag, Halle 2008, ISBN 978-3-89812-576-5. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.goruma.de/Wissen/KunstundKultur/WelterbestaettenUNESCO/Unesco_Welterbestaetten_Deutschland/gartenreich_dessau-woerlitz.html Priskribo de la parko de Wörlitz] * [http://www.woerlitz-information.de Urba retpaĝo pri la parko de Wörlitz] * [http://www.historischegaerten.de/parks/WoerlitzGr/WoerlitzuU/index.html priskribo kaj fotoj] [[Kategorio:Parkoj en Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Kasteloj en Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO]] [[Kategorio:Distrikto Wittenberg]] 8jtbvc48321a1gss2vujedj8wz0yf57 0 517621 9478581 8839601 2026-09-19T16:53:44Z Sj1mor 12103 9478581 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = aŭstria teologo kaj episkopo | dosiero = Augustin Gruber Litho.jpg | priskribo de dosiero = Augustin Gruber,{{-}}litografio von [[Friedrich Lieder]] ĉ. 1830 | dosiero de blazono = COA archbishop AT Gruber Augustin Johannes Joseph3.png | grandeco de dosiero de blazono = 120 | priskribo de dosiero de blazono = Blazono | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Princĉefepiskopo de Salcburgo]] | dosiero = Wappen Erzbistum Salzburg.png | periodo = 1823–1835 | antaŭ = [[Leopold Maximilian von Firmian]] | post = [[Friedrich zu Schwarzenberg]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = episkopo de [[Ljubljano]] | dosiero = Wappen Bistum Laibach.png | periodo = 1816–1823 | antaŭ = Anton Kautschitz | post = Anton Alois Wolf }} }} '''Augustin Johann Josef GRUBER''' (naskiĝis la [[23-an de junio]] [[1763]] en [[Vieno]], mortis la [[28-an de junio]] [[1835]] en [[Salcburgo]]) estis [[aŭstrio-Hungario|aŭstra]] teologo kaj [[princĉefepiskopujo Salcburgo|salcburga ĉefepiskopo]]. == Vivo == Kiel 16-jaraĝulo li eniris la ordenon de la [[aŭgustenanoj|almozpetantaj aŭgustenanoj]] sed eksmonakitis en 1783. Li transloĝiĝis en la Generalseminarion por nemonakejaj klerikuloj kaj poste en la Ĉefepiskopan porpastran seminarion en Vieno. Ordino pastra okazis en 1788. Gruber iĝis helppastro en Brunn am Gebirge/[[Distrikto Mödling]] kaj samfunkcie ekde 1794 en [[Leopoldstadt]]. Samloke li en 1796 iĝis katekizisto ĉe la Ĝenerala lernejo Sankta Anna. En 1802 li nomumitis registara konsilisto kaj fakulo pri stud- kaj lernejaferoj kaj en 1608 Kortega konsilisto kaj fakulo pri spiritaj aferoj en la registaro imperiestra. En 1808 li profesie vojaĝis en [[Galicio]]n por kontroli la situaciojn klerikulan kaj studentan surloke. En 1812 li iĝis preposto de Ardagger proksime de [[Sankt Pölten]], en 1813 honortitola doktoro kaj nomumitis en 1815, fare de la imperiestro, episkopo de [[Ljubljana|Laibach/Ljubljana]]. Gruber eklernis la [[slovena lingvo|slovenan]] por povi prediki kaj instrui al la fideluloj de sia diocezo, konsekris samloke en 1818 la novan episkopon de [[Gorizia]] kaj iĝis parlamentano de la civitanoj de la provinco Krain. Dum la [[Kongreso de Labako]] (1821) li ofte interparolis kun caro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)]] kaj nomumitis samjare Sekreta konsilisto. == Ĉefepiskopeco Salcburge == En 1823 li nomumitis salcburga ĉefepiskopo, ankaŭ pro rekomendo imperiestra; la [[paliumo (liturgio)|paliumon]] li ricevis en Vieno en la 29.2.1824 kaj alvenis en Salcburgo en la 22.3. Pro profundaj politikaj ŝanĝoj la pasintajn jarojn ankaŭ tiu ĉi diocezo profunde novorganizitis. La novaj [[sufragana diocezo|sufraganaj diocezoj]] de Salcburgo estis nun [[Trento]], [[Brixen]], [[Gurk]]/[[Distrikto Sankt Veit an der Glan]], [[episkopujo de Graz-Seckau|Seckau]]/[[Stirio]], [[diocezo de Lavant|Lavant/Mariboro]] kaj [[Leoben]]. En 1824 Gruber nomumis kaj konsekris la episkopojn de Gurk, Seckau, Lavant kaj en 1828 denove novan por Gurk. Samtempe li revivigis la Salcburgan katedralkapitulon. Ekde 1828 Gruber prelegis pri la rolo de animzorgantoj kaj faris paroladojn ekde 1830 en la salcburga porpastra seminario. Ili estis eldonitaj en tri volumoj en 1834-36. Ekde la [[francoj|franca]] okupo ekzistis proksime de Brixen im Thale/[[Distrikto Kitzbühel]] la sekto de la Manhartanoj kiuj rifuzis agnoski la ortodoksecon de la oficialaj animzorgantoj kaj insistis akcepti nur ordonojn de la papo mem. Gruber lerte peris, la manhartanoj sendis legatojn al Romo kaj revenis kontentigitaj. Poste, danke al saĝa traktado sub la gvidado de la ĉefepiskopo, tiu ĉi sekto malaperis. Kontraŭe la ĉefepiskopo ne sukcesis solvi la problemon kun la grupo de la t.n. ''Inklinantoj'' en la tirola Ziller-valo. Gruber estis brila retoro kaj katekizisto, bone moderiganta, modesta episkopo, bona teologo kaj sperta komercisto. == Literaturo == * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Gruber,_Augustin Biografio ĉe ''NDB''] * Christian Greinz: Die fürsterzbischöfliche Kurie und das Stadtdekanat zu Salzburg, Verlag d. fürsterzbischöflichen Konsistoriums, Salzburg 1929. * Peter Unkelbach: ''AUGUSTIN GRUBER (1763–1835)''. Katechet, Staatsbeamter, Bischof und Metropolit im josephinischen Österreich, Schriftenreihe des „Erzbischof-Rohracher-Studienfonds“, Band 5, Limburg an der Lahn / Salzburg 1999, ISBN 3-9501073-0-4. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118963341}} * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bgruber.html Gruber ene de la katolika hierarkio] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gruber, Augustin Josef}} [[Kategorio:Salcburgo]] [[Kategorio:Ljubljano]] [[Kategorio:Princĉefepiskopoj de Salcburgo]] [[Kategorio:Episkopoj de Ljubljano]] [[Kategorio:Vienanoj]] ees7y0b9iyczyc7nbspkys6ax7ae8sb 0 520880 9478881 8629222 2026-09-20T09:01:37Z Sj1mor 12103 9478881 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Schulgebäude, ehemal. Poytechnikum Arnstadt Kasseler Straße 10.jpg|eta|La nova konstruaĵo ĉe Kasseler Straße; nuntempe maljunula hejmo]] [[Dosiero:Polytechnikum Arnstadt 1.JPG|eta|Ŝildo de la nuna uzanto]] La '''Politeknika Instituto''' (germane: ''Polytechnisches Institut'') troviĝis en [[Arnstadt]], Kasseler Straße nr 10, kaj permesis trejnadon de inĝenieroj sen kromvojoj universitataj. ==Historio== En la 15.10.1903 fonditis laŭ konsilo de la inĝeniero Pohlitz el [[Hildburghausen]] kun helpo de Tobias Glatz el [[Woringen]] (diplomita inĝeniero pri elektrotekniko) en Arnstadt la t.n. ''Metia Akademio / Gewerbeakademie'' . Ĝian neceson oni klarigis en 1903 en skribaĵo: la nove estiĝintaj mezaj klasoj bezonus junajn homojn kiuj post la 10-a klasŝtupo laborus 1-2 jarojn praktike, ekkomencu 18-jaraj tri jarojn daŭranta inĝenierteknikan trejnadon kaj havu kiel 21-jaraĝuloj memstarecon. La vojo tra abiturienta ekzameno kaj teknika altlernejo/universitato rezultigus la samon nur kun du neavantaĝoj: la finintoj havus ĉe la studfino jam la aĝon de 24-27 jaroj kaj la praktika trejnado estu tro malprofunda. Monon ŝpareblan danke al 3 jarojn malplilonge daŭrinta trejnado la juna homo povus utiligi por iĝi kompaniano ĉe firmao aŭ mem fondi entreprenon. Oni trejnis en ses semestroj inĝenierojn (ekde la aĝo de 17) sur la kampoj de maŝinkonstruado, elektrotekniko, gas- kaj akvoteknikoj, kemio, elektrokemio kaj ceramikfarado. Direktoro iĝis la menciita diplomita inĝeniero Tobias Glatz. Unua loko de la instituto estis en la Kirch-strateto nr 10, apud la [[Franciskana preĝejo (Arnstadt)|Supera kirko]]. La nombro de la studentoj daŭre kreskis, de 48 en 1905/06 ĝis 105 en 1097/08. En 1908 iĝis la oficiala nomo ''Polytechnisches Institut zu Arnstadt in Thüringen''. Danke al bonega trejnado kaj realigo de modernaj ideoj la lernejo famiĝis baldaŭ ankaŭ ekstere de la regiono. En 1907 oni permesis la lernejan frekventon ankaŭ al virinoj. En 1913 estis ordonita ke por fremduloj kaj virinoj validu la samaj akceptokondiĉoj kiaj por germanaj viroj. Por sociala sekuro oni instalis institutan asekurkompanion (ankaŭ kontraŭ akcidentoj). Rajtis la lernantoj fondi [[studenta korporacio|studentajn korporaciojn]] aŭ aliĝi al ili. En 1913 estis pluraj sciencaj kluboj kaj 2 kolorportantaj korporacioj. Pro la pliiĝo de la lernantoj necesis ŝanĝo de la loko. En 1915 sub urbestro [[Harald Bielfeld]] okazis inaŭguro de nova konstruaĵo en moderna ejo proksime de la [[Stacidomo de Arnstadt]], en la hodiaŭa Kasseler Straße nr 10. == Fermo== En 1927 la instituto estis fermita kaj Glatz eklaboris en similaj institutoj en [[Ilmenau]] kaj [[Bad Sulza]]. Kiam la Teknika instituto en Bad Sulza fermitis en 1934 oni ofertis al la urbo Arnstadt transpreni ĝin; sed la politikistoj ne volis tion, unuanime. Ĝis 1941 troviĝis en la ejo en Kasseler Straße buroo de Glatz, kvankam jam en 1938 estis aĉetinta ĝin la arnstadt-ano Wilhelm Heimbürge. Ĝis 1961 ĝi gastigis la gantfabrikon ''Brehme und Siegel'' kaj ekde 1962 politeknikan superan lernejon ''(Polytechnische Oberschule VI)''. Post la [[Turniĝo]] ĝi iĝis la Robert-Bosch-bazlernejo (ĝis 2011). Nuntempe ĝi estas oldulejo. == Literaturo == Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): ''Chronik von Arnstadt. Zeittafel/Chronik. Festschrift zur 1300-Jahrfeier der Stadt Arnstadt'' (=Veröffentlichungen des Historischen Vereins für Schwarzburg, Gleichen und Hohenlohe in Thüringen, 3), eldonejo Kirchschlager, 1-a eldono, Arnstadt 2003, (ISBN 3-934277-07-1), p.&nbsp;391-392 ==Eksteraj ligiloj == *[http://www.aok-pflegeheimnavigator.de/index.php?module=nursinghome&id=53685 Informoj pri la kondiĉoj en la hodiaŭa oldulejo surloke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402154104/http://www.aok-pflegeheimnavigator.de/index.php?module=nursinghome&id=53685 |date=2015-04-02 }} *[http://arnstadt.thueringer-allgemeine.de/web/lokal/leben/detail/-/specific/Lange-Schultradition-in-Arnstadt-beendet-1762425259 Gazetartikolo el julio 2011 pri la historio de la ejo]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.burschenschaft-thuringia.de Hejmpaĝo de la iam en Arnstadt fondita korporacio studenta Thuringia] [[Kategorio:Lernejoj en Germanio|arnstadt]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Arnstadt]] [[Kategorio:Altlernejoj en Germanio|arnstadt]] 85cdrne5fq17mazh0a3a65loesma2th 0 520900 9478815 9342351 2026-09-20T08:45:47Z ThomasPusch 1869 /* Profesoroj */ 9478815 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | nomo = Universitato de Monastero<br /><small>plenforme Vestfalia Vilhelma Universitato Monastero<br /> ''Westfälische Wilhelms-Universität Münster''</small> | moto = | fondodato = [[1780]], malfondita en [[1818]], refondita en [[1902]] | urbo = [[Monastero (Vestfalio)]], [[Germanio]] | speco = ŝtata | gvidanto = rektoro ''Ursula Nelles'' | nombro de studentoj =42 592 <small>''(vintra semestro 2013/14)''</small><ref>[http://www.uni-muenster.de/profil/zahlen.html statistikaj nombroj el la reta universitata memprezento]</ref> | nombro de kunlaborantoj= 6 850 <small>''(2010, sen po horo pagataj docentoj kaj sen la [[universitata klinikaro]])''</small> | el tio profesoroj= 549 <small>''(2012-13)''</small> | jara budĝeto = 601,4 milionoj da € <small>''(2013)''</small> | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | situo sur mapo2 = Germanio | regiono-ISO = DE-NW | zomo = 14 | retejo = }} La '''Vestfalia Vilhelma Universitato Monastero''' ([[germane]] ''Westfälische Wilhelms-Universität Münster'', mallonge '''Universitato de Monastero''' aŭ '''Monastera Universitato''') estas la [[universitato]] en la urbo [[Monastero (Vestfalio)]] en okcidenta [[Germanio]]. Ĝi ricevis sian nomon laŭ la [[germana imperiestro]] [[Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 2-a]] kaj fondiĝis en [[1780]], kvankam en [[1818]] ĝi malfondiĝis kaj en [[1902]] per dekreto de la [[Germana Regno]] refondiĝis. En la vintra semestro 2013/14 la universitato havis 42 592 studentojn, kio signifas ke temas pri unu el la plej grandaj universitatoj de Germanio. La centra universitata konstruaĵo urbocentre situas en la eksa princepiskopa kastelo, konstruita laŭ planoj de la baroka arkitekto [[Johann Conrad Schlaun]]. == Rilatoj al Esperanto == Multaj esperantistoj studis en la universitato aŭ havis studajn rilatojn al ĝi. Ĝis kreo de specifa ĉapitro, bonvolu superrigarde vidi la ĉapitron pri Esperanto en la urba artikolo pri [[Monastero (Vestfalio)]], kiu ankaŭ tuŝas la ekeston de universitata Esperanto-grupo la 3-an de novembro 1960 kaj ĝian agadon ekde tiam. == Profesoroj == * ''[[Jürgen von Beckerath]]'', profesoro pri [[egiptologio]] inter 1970 kaj 1985 === Esploristoj === * [[Sara Wickström]] (n. en 1976), kuracistino kaj esploristino == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.uni-muenster.de/ oficiala retejo de la universitato] [[Dosiero:Münster, Schloss -- 2014 -- 6769-71 (crop).jpg|eta|maldekstra|400ra|<center>la centra universitata konstruaĵo situas en la eksa princepiskopa kastelo]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Germanio|Monastero]] [[Kategorio:Monastero]] gvya96rokktp5n6dp1omsth9jkbxdbg 9478816 9478815 2026-09-20T08:46:43Z ThomasPusch 1869 /* Profesoroj */ 9478816 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | nomo = Universitato de Monastero<br /><small>plenforme Vestfalia Vilhelma Universitato Monastero<br /> ''Westfälische Wilhelms-Universität Münster''</small> | moto = | fondodato = [[1780]], malfondita en [[1818]], refondita en [[1902]] | urbo = [[Monastero (Vestfalio)]], [[Germanio]] | speco = ŝtata | gvidanto = rektoro ''Ursula Nelles'' | nombro de studentoj =42 592 <small>''(vintra semestro 2013/14)''</small><ref>[http://www.uni-muenster.de/profil/zahlen.html statistikaj nombroj el la reta universitata memprezento]</ref> | nombro de kunlaborantoj= 6 850 <small>''(2010, sen po horo pagataj docentoj kaj sen la [[universitata klinikaro]])''</small> | el tio profesoroj= 549 <small>''(2012-13)''</small> | jara budĝeto = 601,4 milionoj da € <small>''(2013)''</small> | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | situo sur mapo2 = Germanio | regiono-ISO = DE-NW | zomo = 14 | retejo = }} La '''Vestfalia Vilhelma Universitato Monastero''' ([[germane]] ''Westfälische Wilhelms-Universität Münster'', mallonge '''Universitato de Monastero''' aŭ '''Monastera Universitato''') estas la [[universitato]] en la urbo [[Monastero (Vestfalio)]] en okcidenta [[Germanio]]. Ĝi ricevis sian nomon laŭ la [[germana imperiestro]] [[Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 2-a]] kaj fondiĝis en [[1780]], kvankam en [[1818]] ĝi malfondiĝis kaj en [[1902]] per dekreto de la [[Germana Regno]] refondiĝis. En la vintra semestro 2013/14 la universitato havis 42 592 studentojn, kio signifas ke temas pri unu el la plej grandaj universitatoj de Germanio. La centra universitata konstruaĵo urbocentre situas en la eksa princepiskopa kastelo, konstruita laŭ planoj de la baroka arkitekto [[Johann Conrad Schlaun]]. == Rilatoj al Esperanto == Multaj esperantistoj studis en la universitato aŭ havis studajn rilatojn al ĝi. Ĝis kreo de specifa ĉapitro, bonvolu superrigarde vidi la ĉapitron pri Esperanto en la urba artikolo pri [[Monastero (Vestfalio)]], kiu ankaŭ tuŝas la ekeston de universitata Esperanto-grupo la 3-an de novembro 1960 kaj ĝian agadon ekde tiam. == Profesoroj == * ''[[Jürgen von Beckerath]]'', profesoro pri [[egiptologio]] inter 1970 kaj 1985 === Esploristoj === * [[Sara Wickström]] (n. en 1976), kuracistino kaj esploristino, honorigita per la [[Körber-premio pri eŭropa scienco]] de 2026 == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.uni-muenster.de/ oficiala retejo de la universitato] [[Dosiero:Münster, Schloss -- 2014 -- 6769-71 (crop).jpg|eta|maldekstra|400ra|<center>la centra universitata konstruaĵo situas en la eksa princepiskopa kastelo]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Germanio|Monastero]] [[Kategorio:Monastero]] jfb074tcgo6o57vykw94re8rtpaqqln 0 524630 9478949 9437105 2026-09-20T09:59:54Z Sj1mor 12103 9478949 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}}La '''sindromo de Usher''' okazigas perdon de la [[vidado]] kaj [[aŭdado]], sed ĝi lasas la inteligenton normale. Unue la [[sindromo]]n rekonis la angla oftalmologo [[Charles Usher]] en 1914. La duono de [[surdblindeco|surdblinduloj]] havas tiun [[malsano]]n. Ĝi estas progresiva, kaj povas la malsanulojn tute [[surdeco|surdigi]] kaj [[blindeco|blindigi]] en lia adolteco aŭ maljuneco. La perdon de vidadon okazas la ''retinitis pigmentosa''; la 10 % de kazoj de ''retinitis pigmentosa'' apartigas al la sindromo de Usher. Laŭ ĝia progreso la sindromo estas dividigita en tri tipoj, sed tiuj ne havas limon. Ĝi herediĝas autosoma recessiva. == Simptomoj == Ĝi okazas perdon de aŭdado per la disvastaĵo de la interna orelo, kaj la perdon de vidado per la atrofio de retino. Oni povas suplementi la aŭdadon per [[koĥlea enplanto]]. La fruaj simptomoj povas ekigi ankaŭ en la infaneco. La retinitis pigmentosa komencas per noktblindeco kaj kontinuiĝas per la malgrandigo de la vidkampo. La perdo de aŭdado estas pli rapida. Laŭ pliaj epidemiologiaj rezultoj la sindromo de Usher aperiĝas ĉe 3-6 homoj el 100000. Laŭ aĝo tiu kreskas, kaj post la 50a vivjaro tiu kreskas 10. Komence oni ne povas rekoni tiun malsanon, do ĝi ne troviĝas ĉe ĉiu malsanulo dum ilia juneco. Ankaŭ malfacilas trovi la relativecon de ĝiaj tipoj. En Europo el ĉiu Usher-sindroma kazo estas 25-44% de 1., 56-75% de 2. kaj 10-40% de 3. tipa. En Birmingham oni mezuris 20% kaj en Finnlando 40%. Tiuj povas eki el la malfacilo de rekonado. == Kialoj == La sindromo de Usher havas genetikajn kaŭzojn. Ĝian genetikon oni ekzamenis nur en la fino de 20a jarcento. Oni suspektis tri lokon en pliaj kromoszomo (USH1A-G, USH2A-C, USH3A-B) laŭ la ĉeloj el la malsanuloj. Poste la USH1A elfalis,<ref>S. Gerber et al.: '' USH1A: Chronicle of a Slow Death.'' Am J Hum Genet. 2006;78(2):357-9. PMID 16400615 </ref> kaj estis anstataŭigita per USH2D.<ref>I. Ebermann et al.: ''A novel gene for Usher syndrome type 2: mutations in the long isoform of whirlin are associated with retinitis pigmentosa and sensorineural hearing loss.''Hum Genet. 2006 Dec 15; PMID 17171570</ref> Tiuj genoj havas alelon kiu okazas sindromon de Usher.<ref name="Petit">C. Petit: ''Usher syndrome: from genetics to pathogenesis.'' Annu.Rev.Genomics Hum.Genet. 2001 (2): 271-297 PMID 11701652 </ref>&nbsp;<ref name="Reiners2006"> J. Reiners et al.: ''Molecular basis of human Usher syndrome: deciphering the meshes of the Usher protein network provides insights into the pathomechanisms of the Usher disease.'' Exp Eye Res. 2006;83(1):97-119 PMID 16545802</ref>. {| align="right" style="margin-left:1em" |+ La konitaj subtipoj de sindromo de Usher- |----- bgcolor=#CFCFCF !Usher-tipo&nbsp; !Loko&nbsp; !Geno !Proteino&nbsp; !Rolo&nbsp; |- |----- bgcolor=#EEE5DE |valign="middle" align="center"|1B |11q13.5 |valign="middle" align="center"|MYO7A |valign="middle" align="center"|[[Miozin]] VIIA |valign="middle" align="center"|Movado de ĉelo |- |----- bgcolor=#EEE5DE |valign="middle" align="center"|1C |11p15.1-p14 |valign="middle" align="center"|USH1C |valign="middle" align="center"|[[Harmonin]] |valign="middle" align="center"|[[Skeletoproteino]] |- |----- bgcolor=#EEE5DE |valign="middle" align="center"|1D |10q21-q22 |valign="middle" align="center"|CDH23 |valign="middle" align="center"|[[Cadherin|Cadherin 23]] |valign="middle" align="center"|[[Ĉela adhezo]] |- |----- bgcolor=#EEE5DE |valign="middle" align="center"|1E |21q21 |valign="middle" align="center"|? |valign="middle" align="center"|? |valign="middle" align="center"|? |- |----- bgcolor=#EEE5DE |valign="middle" align="center"|1F |valign="middle" align="center"|10q11.2-q21 |valign="middle" align="center"|&nbsp;PCDH15&nbsp; |valign="middle" align="center"|&nbsp;[[Cadherin|Protocadherin 15]]&nbsp; |valign="middle" align="center"|Ĉela adhezo |- |----- bgcolor=#EEE5DE |valign="middle" align="center"|1G |17q24-q25 |valign="middle" align="center"|USH1G |valign="middle" align="center"|SANS |valign="middle" align="center"|Skeletoproteino |- |----- bgcolor=#D1EEEE |valign="middle" align="center"|2A |1q41 |valign="middle" align="center"|USH2A |valign="middle" align="center"|Usherin |valign="middle" align="center"|? |- |----- bgcolor=#D1EEEE |valign="middle" align="center"|2B |3p23-p24.2 |valign="middle" align="center"|SLC4A7 |valign="middle" align="center"|NBC-3 |valign="middle" align="center"|&nbsp;Ionkotransporto&nbsp; |- |----- bgcolor=#D1EEEE |valign="middle" align="center"|2C |5q14.3-q21.1 |valign="middle" align="center"|VLGR1 |valign="middle" align="center"|VLGR1b |valign="middle" align="center"|tre granda [[GPCR]] |- |----- bgcolor=#D1EEEE |valign="middle" align="center"|2D |9q32-q34 |valign="middle" align="center"|WHRN |valign="middle" align="center"|Whirlin |valign="middle" align="center"|Skeletoproteino |- |----- bgcolor=#EEEED1 |valign="middle" align="center"|3A |3q21-q25 |valign="middle" align="center"|USH3A |valign="middle" align="center"|Clarin-1 |valign="middle" align="center"|? |- |----- bgcolor=#EEEED1 |valign="middle" align="center"|3B |20q |valign="middle" align="center"|? |valign="middle" align="center"|? |valign="middle" align="center"|? |} El la proteinoj estas la harmonin centrala, ĉar ĝi rilatas al preskaŭ ĉiu proteinoj, kiuj gravas en la malsano. Ankaŭ la whirlin priskribita per USH2D povas havi same centralan rolon.<ref name="Reiners2005">J. Reiners et al.: ''Scaffold protein harmonin (USH1C) provides molecular links between Usher syndrome type 1 and type 2.'' Hum Mol Genet. 2005 Dec 15;14(24):3933-43. PMID 16301216</ref><ref>B. Boëda et al.: ''Myosin VIIa, harmonin and cadherin 23, three Usher I gene products that cooperate to shape the sensory hair cell bundle.'' EMBO J. 2002 Dec 16;21(24):6689-99. PMID 12485990</ref><ref>A. Adato et al.: ''Interactions in the network of Usher syndrome type 1 proteins.'' Hum Mol Genet. 2005 Feb 1;14(3):347-56. PMID 15590703</ref> == Tipoj == Oni konsideras tri tipojn, kiuj malsamas laŭ ilia rapido. * '''Usher 1:''' **Surdeco aŭ parte aŭda malkapablo eĉ je naskiĝo **Perturbo de [[senso de ekvilibro]] **La okula simptomoj komencas dum malgranda infaneco **Rapida malaperiĝo de vidado La infanoj estas en granda embaraso, se ili estas instruitaj sen [[signolingvo]]. * '''Usher 2:''' **Malgranda aŭdmalkapablo dum infaneco **La vidado komencas malaperigi en la juneco **Post la 20a vivjaro la malsanuloj vidas en malgranda fleko Se ili havas apartajn helpilojn, ili povas lerni kun sanaj infanoj. * '''Usher 3:''' ** La aŭdado komencas malaperigi dum adoleskeco **La viado kaj la senso de ekvilibreco malbonigas kune kun la aŭdado **La malsanulo povas esti post la 40a vivjaro blinda **Li povas tute surdigi ĝis kiam li maljuniĝas Oni povas tre malfacile rekoni tiun tipon, kaj povas konfuzi ĝin kun la maljuniĝo de sensoorganoj. == Rekonado == Oni povus rekoni la sindromon laŭ ĝia genetiko, sed pleje oni rekonas ĝin laŭ ĝiaj komencaj simptomoj. Risikogrupo estas la denaskaj audxmalkapabluloj (surduloj kaj malfacile aŭdantaj uloj). La frua rekonado gravas ankaŭ psiĥike. Oni serĉas la simptomojn de la retinitis pigmentosa en la retino per elektroretinogramo. La genetika diagnozo serĉas en la kromosomoj. La DNA- kaj proteinĉipoj estas en eksperimenta fazo. == Kuracado == Oni ne povas kuraci la sindromon, sed la genetika kaj praĉelaj eksperimentoj promesas multan.<ref name="Goodwin">P. Goodwin: ''Hereditary retinal disease. '' Curr Opin Ophthalmol. 2008 May;19(3):255-62. PMID 18408503</ref><ref> I. Mooney I, J. LaMotte: ''A review of the potential to restore vision with stem cells.'' Clin Exp Optom. 2008 Jan;91(1):78-84. PMID 18045253</ref> La aŭdadon povas helpi aŭdiloj, aŭ povas anstataŭigi koĥlearaj implantoj. La retinon anstataŭantaj iloj estas eksperimentaj.<ref>N. Alteheld et al.: ''Towards the bionic eye--the retina implant: surgical, opthalmological and histopathological perspectives.'' Acta Neurochir Suppl. 2007;97(Pt 2):487-93. PMID 17691339</ref> La rehabilitado pretendas specialajn metodojn por surdblinduloj. == Referencoj == {{Referencoj}} * [http://www.siketvak.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=71&lang=hu Portalo por surdblinduloj] * [http://fogyatekosok.network.hu/blog/fogyatekkal-elok-klubja-hirei/a-siketvaksag-fogalma-leggyakoribb-okai Klubo de uloj kun handikapo] [[Kategorio:Surdeco]] [[Kategorio:Sindromoj en oftalmologio]] [[Kategorio:Sindromoj en otorinolaringologio]] [[Kategorio:Sindromoj en foniatrio]] [[Kategorio:Heredaj malsanoj]] 30ojw2ixo9f0smx4s4dos6v3of67jqh 0 524897 9478648 8927628 2026-09-20T01:41:30Z Saguescabe 190129 /* Vidu ankaŭ */ La bildo estas malĝusta ĉar ĝi prezentas brigadgeneralon Francisco de Lima e Silva. 9478648 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Barono de Monto Alegro<br />([[1796]]-[[1860]]) |dosiero =Jose_da_Costa_Carvalho.jpg |priskribo =Brazila politikisto kaj magistratano |dato de naskiĝo =[[7-a de februaro]] [[1796]] |loko de naskiĝo =[[Salvador de Bahio]], {{BRA}} |dato de morto =[[18-a de septembro]] [[1860]] |loko de morto =[[San-Paŭlo]], {{BRA}} | alma_mater = [[Universitato de Koimbro]] }} '''José da Costa Carvalho''' ([[1796]]-[[1860]]) estis brazila marŝalo-de-kampo, politikisto, nobelo, magistratano, membro de la Daŭra Triopa Regentaro kaj ĉefministro de la brazila imperio, inter la [[8-a de oktobro]] [[1849]] kaj la [[11-a de majo]] [[1852]], kune kun João Bráulio Muniz ([[1796]]-[[1835]]) kaj Francisco de Lima e Silva ([[1785]]-[[1853]]). Kiel komandoro de la Ordenoj de "Avizo kaj Rozo" kaj grandkruculo de la Ordeno de la Kruzejro, ĝentilhomo de Imperia Ĉambro kaj Konsilio de Via Imperia Moŝto, li estis unu el la plej notindaj figuroj kiuj trapasis la etapojn pri Reĝeco, Sendependeco, Abdiko, Malpliaĝeco kaj Plenaĝeco de la brazila imperiestro [[Petro la 2-a (Brazilo)|Dom Petro la 2-a]] ([[1825]]-[[1841]]). == Biografio == Li estis filo de José da Costa Carvalho kaj ties edzino Inês Maria da Piedade Costa. Li edziĝis en unuaj nuptoj kun Genebra de Barros Leite, en 1822. Okaze de ŝia morto, li edziĝis en duaj nuptoj, en 1839, kun Maria Isabel de Sousa e Alvim. Li studis en la [[Universitato de Koimbro]], kaj bakalaŭriĝis en 1819. Revenante al Brazilo, li sekvis la karieron pri [[Magistrato|magistrateco]], kaj estis nomumita por la postenoj de eksterjuĝisto<ref>Eksterjuĝisto estis magistratano nomumita de la reĝo de Portugalio por aktivi en municipoj kie estis necesa la interveno de juĝisto.</ref> kaj aŭdojuĝisto<ref>Aŭdojugisto estis alnomo de magistratanoj kiu administris la justecon en la senjoraj landoj, en Portugalio.</ref> en San-Paŭlo (1821-1822). En 1823, li elektiĝis deputito por la unua brazila Konstitucia Nacia Asembleo, kie li ekoficiĝis en la 21-a de julio de la sama jaro. En 1827, li fondis "La Lumturon de San-Paŭlo"<ref>"Farol Paulistano", brazila imperia periodaĵo</ref>, unuan periodaĵon presitan kaj publikigitan en [[San-Paŭlo]], kiu ekcirkulis en la 7-a de februaro de tiu jaro, kaj ĉesis presado post la jaro 1832. Post la abdiko de [[Petro la 1-a (Brazilo)|Dom Petro la 1-a]] ([[1798]]-[[1834]]), junie de 1831, li estis elektita por la Daŭra Triopa Regentaro, kune kun la brigadestro Francisco de Lima e Silva ([[1785]]-[[1853]]) kaj João Bráulio Muniz ([[1796]]-[[1835]]). Ĉar la abdiko de la imperiestro ne estis atendita de la imperiaj partioj, tiu estis okazaĵo kiu plenigis per atentoj la patriotojn. La ekzaltitoj profitis el la surprizo en kiu kuŝis la loĝantaro kaj ekagitis la popularan spiriton per propagando de ribelemaj ideoj. Ili eĉ estus vekiginta la anarkion en la lando, kaj ĉefe en la [[Rio-de-Ĵanejro|imperia ĉefurbo]], se iu grupo da senatanoj kaj deputitoj ne estus ekoficinta la administradon de la nacia politiko antaŭ tiom seriozaj cirkonstancoj. Kuniĝintaj en la Senata Kortego, la reprezentantoj de la nacio, kiuj estis en nombro da 62 (26 senatanoj kaj 36 deputitoj), decidis, en la mateno de la [[7-a de aprilo]] [[1831]], nomumi unu Mallongedaŭran Triopan Regentaron, kiu regus nome de la Imperiestro, kiu tiam estis nur 6-jara. La Unua Regentaro estis komponita de la Markizo de Karavelas ([[1768]]-[[1836]]), Francisco de Lima e Silva ([[1785]]-[[1853]]) kaj Nicolau Pereira de Campos Vergueiro ([[1778]]-[[1859]]), pli konata kiel Senatano Vergejro. Tuj en la sekvanta tago, la Ministerio estas formita, kaj ree kunvokitaj tiuj ministrojn demisiitajn de Petro la 1-a. La Regentaro faris publikan manifeston al la lando, klarigante la okazaĵojn kaj konsilante prudentemon, ordospiriton kaj unuigon de ĉiuj brazilanoj. La ekzaltostato ne ĉirkaŭlimigis sin al la centro kie disvolviĝis la faktoj. Tra la tuta Brazilo regis malkonsentoelmontroj. En [[Parao]], [[Maranjo]], [[Bahio]], [[Cearao]], [[Pernambuko]], kaj [[Minas-Ĝerajso]], malordoj ripetiĝis, ĉefe konfliktoj inter brazilanoj kaj portugaloj. En Bahio kaj Pernambuko, atencoj estis plenumitaj sen ke la gubernio povus subpremi ilin. Antaŭ tiom teruraj cirkonstancoj, oni penis normaligi la politikan situacion, elektante efektivan Triopan Regentaron en la [[17-a de junio]] [[1831]], kie partoprenis la generalo Francisco de Lima e Silva, José da Costa Carvalho (estonta Markizo de Monte Alegre) kaj João Braŭljo Muniz. La Daŭra Triopa Regentaro plenumis reliefan laboron, transdonante la politikan regadon al la "Partio de la Moderuloj", kiuj estis la plejmulto en la lando. En la [[24-a de septembro]] [[1834]], mortis Petro la 1-a, kaj la "Restaŭrantoj" ekapogis la moderan partion kies ideoj estis pli kongruaj, tiele evitante la kreskon de la ekzaltitoj. Tre lerta, la regentara gubernio ekneŭtraligis la intrigon de la ekzaltitoj, kaj penis disbati la reziston de la Senato al la konstituciaj reformoj de la Ĉambro. Flanke de la longa kampanjo, la Aldona Akto aperis kiel granda faritaĵo de la regentaro, tiel elesprimante la definitivan triumfon de la moderuloj. Post iom da tempo, li foriĝis el la politiko pretekstante sanproblemojn, kiuj apenaŭ duonkaŝis lian malkontentigon kun la publika vivo. Revene al San-Paŭlo, li fariĝis direktoro de la Fakultato pri Juro de la Placo Sankta Francisko, inter 1835 kaj 1836. En 1849, li anstataŭis la Markizon de Olinda kiel prezidanto de la Konsilio. Dum tiu periodo li plenumis politikon de armita interveno de Brazilo en la [[Plata-Rivero]]. Per dekreto de la [[23-a de aŭgusto]] [[1841]], li estis omaĝita per la titolo kiel Barono de Monte Alegre, kaj, en la [[11-a de septembro]] [[1843]] li ricevis la titolon de Vicgrafo de Monte Alegre, kaj, finfine, la titolon kiel Markizo de Porto Alegre en la [[2-a de decembro]]<ref>2-a de decembro estas la naskiĝdato de la brazila imperiestro [[Petro la 2-a (Brazilo)|Dom Petro la 2-a]] ([[1825]]-[[1841]]).</ref> [[1854]]. [[Dosiero:Faculdade_direitoSP1.jpg|350px|eta|maldekstra|<center>José da Costa Carvalho estis direktoro de la Fakultato pri Juro de la Placo Sankta Francisko, inter 1835 kaj 1836.</center>]] == Literaturo == * [https://pt.wikisource.org/wiki/Galeria_dos_Brasileiros_Ilustres/Francisco_de_Lima_e_Silva Galeria dos Brasileiros] * [http://brevescafe.net/lima.htm História do café no Brasil] * [http://www.geni.com/people/Francisco-de-Lima-e-Silva/6000000012935046165 Geni.com] * [http://www.historiatecabrasil.com/2014/07/francisco-de-lima-e-silva.html Historiateca Brasil] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150519222907/http://www.historiatecabrasil.com/2014/07/francisco-de-lima-e-silva.html |date=2015-05-19 }} * [http://www.historiadobrasil.net/resumos/regencias_brasil.htm História do Brasil.net] * [http://www.infoescola.com/historia-do-brasil/periodo-regencial/ InfoEscola] * [https://books.google.com.br/books?id=RYyAx6Di_2gC&pg=PA343&dq=%22Francisco+de+Lima+e+Silva%22&hl=en&sa=X&ei=9ilaVZGCIoregwT83IFA&ved=0CCcQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22Francisco%20de%20Lima%20e%20Silva%22&f=false The Party of Order: The Consservatives, the State, And Slavery in the ...], Jeffrey D. Needell * [https://books.google.com.br/books?id=80F-dM3CHEIC&pg=PA255&dq=%22Francisco+de+Lima+e+Silva%22&hl=en&sa=X&ei=9ilaVZGCIoregwT83IFA&ved=0CDUQ6AEwAw#v=onepage&q=%22Francisco%20de%20Lima%20e%20Silva%22&f=false Vida cotidiana em São Paulo no século XIX: memórias, depoimentos, evocações], Carlos Eugênio Marcondes de Moura * [https://books.google.com.br/books?id=PEsM1ibpcJQC&pg=PA47&dq=%22Francisco+de+Lima+e+Silva%22&hl=en&sa=X&ei=9ilaVZGCIoregwT83IFA&ved=0CFMQ6AEwBw#v=onepage&q=%22Francisco%20de%20Lima%20e%20Silva%22&f=false Kings, Rulers, and Statesmen], Leonard F. Wise, Mark Hillary Hansen, E. W. Egan == Vidu ankaŭ == <Center> <Gallery> J._J._Carneiro_de_Campos.jpg|<center>[[José Joaquim Carneiro de Campos|Markizo de Karavelas]]<br /><center>([[1768]]-[[1836]]) Senador_Vergueiro.jpg|<center>[[Nicolau Pereira de Campos Vergueiro|Senatano Vergejro]]<br /><center>([[1778]]-[[1859]]) Diogo_Ant%C3%B4nio_Feij%C3%B3.jpg|<center>[[Diogo Antônio Feijó]]<br /><center>([[1784]]-[[1843]]) Francisco_de_Lima_e_Silva.jpg|<center>[[Francisco de Lima e Silva|Barono de Barra Grande]]<br /><center>([[1785]]-[[1853]]) Pedro_de_Ara%C3%BAjo_Lima_(marqu%C3%AAs_de_Olinda).jpg|<center>[[Pedro de Araújo Lima|Markizo de Olindo]]<br /><center>([[1793]]-[[1870]]) JOÃO BRAULIO MUNIZ (cropped).jpg|<center>[[João Bráulio Muniz]]<br /><center>([[1796]]-[[1835]]) DpedroI-brasil-full.jpg|<center>[[Petro la 1-a (Brazilo)|Dom Petro la 1-a]]<br /><center>([[1798]]-[[1834]]) Lu%C3%ADs_Alves_de_Lima_e_Silva.jpg|<center>[[Luís Alves de Lima e Silva|Duko de Kaxsias]]<br /><center>([[1803]]-[[1880]]) Pedro_II_circa_1887b_transparent.png|<center>[[Petro la 2-a (Brazilo)|Dom Petro la 2-a]]<br /><center>([[1825]]-[[1841]]) Tobias_de_Aguiar.jpg|<center>[[Rafael Tobias de Aguiar]]<br /><center>([[1795]]-[[1857]]) </Gallery> </Center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Brazilo|Homoj|Historio de Brazilo}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Carvalho, José_da_Costa}} {{Ĝermo|Biografio|Brazilo|politikisto|nobelo}} [[Kategorio:Brazilaj politikistoj]] [[Kategorio:Brazilaj nobeloj]] [[Kategorio:Brazilaj magistratanoj]] 01p1tdl62n3hnbyf515ce0ca1ras7nx 0 525218 9478900 9459118 2026-09-20T09:07:57Z InternetArchiveBot 180276 Add 1 book for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9478900 wikitext text/x-wiki <!--[[Dosiero:Depth cues 1.png|thumb=Depth_cues_1_small.png|dekstra|Perspektivo, relativa grandeco, ferm- kaj tekstur-gradientoj ĉiuj kontribuas al la tridimensia aspekto de tiu foto.]]-->[[Dosiero:Parallax_Example_en.svg|eta|Ekzemplo de kiel ŝanĝo povas funkcii kiel indiko de la loko de objektoj en spaco]] [[Dosiero:Schulmuseum-bhv_stereoskop_hg.jpg|eta|Stereoskopio estas aparato konsistanta el du rigardlensoj, antaŭ kiuj estas metita la stereoskopa bildo, tiel ke ĉiu okulo vidu unu el la du bildoj prenitaj de la fotilo.Kiam la stereografaj bildoj estas rigardataj tra la stereoskopio, la homa cerbo kunigas la du bildojn en unu, kaj ili aperas kiel tridimensiaj bildoj kun iluzia profundo.]] [[Dosiero:Box_1.gif|eta|Laŭ la leĝo de fermita areo, fermita areo estas perceptita kiel tuta objekto. En la bildo - aldono de la liniojn, kiuj fermas la geometriajn formojn, forigas la iluzion de profundo.]] '''Profundpercepto''' aŭ '''Profundopercepto''' estas la [[vidkapablo]] percepti la mondon en tri dimensioj (3D) kaj la distancon de objektoj. '''Profundsenso''' estas la ekvivalenta esprimo por bestoj, ĉar kvankam estas konata ke bestoj povas senti la distancon de objekto (pro sia kapablo moviĝi precize, aŭ respondi konstante, laŭ tiu distanco), estas ne konata ĉu ili "perceptas" ĝin en la sama subjektiva maniero kiel homoj faras ĝin.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Perceiving in Depth|familia nomo=Howard|persona nomo=Ian|jaro=2012|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-199-76414-3}}</ref> Profundpercepto ekestiĝas de diverseco de profundindikoj. Tiuj estas tipe klasifikitaj en [[Duokula vidkapablo|duokulaj signaloj]] kiuj estas bazitaj sur la ricevo de sensaj informoj en tri dimensioj de ambaŭ okuloj kaj [[Unuokula vidkapablo|unuokulaj signaloj]] kiuj povas esti reprezentitaj en nur du dimensioj kaj observitaj per nur unu okulo.<ref>Sternberg, R. K. (2012).</ref><ref>Goldstein E.B. (2014)Sensation and perception (9a eld.). Pacific Grove CA: Wadsworth.</ref> [[Duokula vidkapablo|Duokulaj signaloj]] inkludas stereopson, okulokonverĝon, malegalecon, kaj doni profundon de duokula vidkapablo tra uzado de [[paralakso]]. Unuokulaj signaloj inkludas grandecon: malproksimaj objektoj subtendas plie malgrandajn vidajn angulojn ol proksimaj objektoj, grenon, grandecon, kaj moviĝparalakson.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The optics of Euclid|url=https://archive.org/details/sim_optical-society-of-america-journal_1945-05_35_5/page/357|aŭtoro=Burton HE|jaro=1945|gazeto=Journal of the Optical Society of America|volumo=35|numero=5|COI=10.1364/JOSA.35.000357|paĝoj=357–372}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * {{cite book |last1=Howard |first1=Ian P. |last2=Rogers |first2=Brian J. |year=2012 |title=Perceiving in Depth |location=New York |publisher=Oxford University Press}} In three volumes * {{Citaĵo el libro|titolo=Vision science: Photons to phenomenology|url=https://archive.org/details/visionsciencepho0000palm|familia nomo=Palmer|persona nomo=S. E.|jaro=1999|loko=Cambridge, MA|eldoninto=Bradford Books/MIT Press}} * {{Citaĵo el libro|titolo=How the Mind Works|url=https://archive.org/details/howmindworks0000pink_1997|familia nomo=Pinker|persona nomo=Steven|aŭtoroligilo=Steven Pinker|jaro=1997|ĉapitro=The Mind's Eye|ISBN=0-393-31848-6|paĝoj=211–233}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Cognitive Psychology|url=https://archive.org/details/cognitivepsychol0000ster|aŭtoro=Sternberg RJ, Sternberg K, Sternberg K|jaro=2011|eldono=6|eldoninto=Wadsworth Pub Co.}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Why We See What We Do: An Empirical Theory of Vision|aŭtoro=Purves D, Lotto B|jaro=2003|loko=Sunderland, MA|eldoninto=Sinauer Associates}} * {{cite book |first1=Scott B. |last1=Steinman |first2=Barbara A. |last2=Steinman |first3=Ralph Philip |last3=Garzia |year=2000 |title=Foundations of Binocular Vision: A Clinical Perspective |location=New York |publisher=McGraw-Hill Medical |isbn=0-8385-2670-5}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.vision3d.com/stereo.html What is Binocular (Two-eyed) Depth Perception?] * [http://www.vision3d.com/whycant.html Why Some People Can't See in Depth] * [http://webvision.med.utah.edu/space_perception.html Space perception] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100722110530/http://webvision.med.utah.edu/space_perception.html |date=2010-07-22 }} | Webvision. * [http://webvision.med.utah.edu/KallDepth.html Depth perception] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100324122517/http://webvision.med.utah.edu/KallDepth.html |date=2010-03-24 }} | Webvision. * [http://make3d.cs.cornell.edu/ Make3D]. * [http://www.phillipsmcintosh.com/lighting/how-to-light-video-appendix1-binocular-cues.html Depth Cues for Film, TV and Photography] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150314051810/http://www.phillipsmcintosh.com/lighting/how-to-light-video-appendix1-binocular-cues.html |date=2015-03-14 }} [[Kategorio:Vidkapablo]] [[Kategorio:Sensoj]] 22lxx8o96rnu8lh5tlllofhvf7b1q2b 0 528326 9478509 9474640 2026-09-19T13:29:50Z Crosstor 3176 /* P */ 9478509 wikitext text/x-wiki Jen listo de studentoj, kiuj studis, poste ankaŭ instruis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Ábel]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[Tamás Agócs]] * [[József Aistleitner]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[Károly Alexa]] * [[László Alföldi]] * [[Antal Almási]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Gyula Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[Edgár Artner]] * [[László Asztalos]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Ernő Babos]] * [[Hugó Baintner]] * [[Béla Babiczky]] * [[Tamás Bács]] * [[Pál Bajory]] * [[István Bakács]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Zelka Baktay]] * [[Péter Balassa]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Emil Baleczky]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Zsófia Bán]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Jenő Barabás]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Balázs Barna]] * [[János Bársony]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[János Beér]] * [[Manó Beke]] * [[András Békéssy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[Henrik Benedict]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Edit Beregi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] * [[Iván Bertényi (pli juna)]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Kriszta Bódis]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[Lajos Bodola]] * [[István Bodolai]] * [[Lajos Boglár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[János Bognár]] * [[László Bogsch]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Ádám Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Zsuzsanna Boros]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Károly Borsányi]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Béla Brandenstein]] * [[József Buday]] * [[József Budenz]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Buzágh]] {{Div col end}} == C == * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[István Csabai]] * [[Béla Csákvári]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Dániel Csatári]] * [[Lenke Csíkhelyi]] * [[Andor Csizmadia]] * [[Mózes Csoma]] * [[Barnabás Csongor]] * [[Csaba Csorba]] * [[László Csorba]] * [[István Czigler]] == D == {{Div col|cols = 2}} * [[László Dabis]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Róbert Dán]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Géza Dávid]] * [[János Dégen]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[Pál Dienes]] * [[János Diescher]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Klára Dobrev]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Tekla Dömötör]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] {{Div col end}} == E == * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Péter Egri]] * [[István Egyed]] * [[György Eisemann]] * [[Gyula Elischer]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Gyula Eörsi]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[László Epstein]] * [[István Erdélyi (arkeologo)]] * [[Gábor Erdődy]] * [[Tibor Erényi]] * [[József Ernyey]], apotekisto * [[Bálint Érdi]] * [[János Estók]] == F == {{Div col|cols = 2}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Róbert Falus]] * [[Klára Faragó]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[István Fazekas (arkivisto)]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Pál Fejes]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Imre Fényes]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Endre Ferenczy (historiisto)]] * [[Endre Ferenczy (juristo)]] * [[Mária Ferenczy]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Ádám Fitter]] * [[József Fleischer]] * [[Gábor Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Zoltán Fodor]] * [[György Földes]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[András Földi]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Réka Földváryné Kiss]] * [[Magdolna Forró]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zsolt Frei]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 2}} * [[G. Béla Németh]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[Miklós Gábori]] * [[Félix Gál]] * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Márton Galambos]] * [[József Galántai]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Ferenc Gazdag]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Ágnes Gereben]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[András Gergely]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[József Gerics]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Pál Germuska]] * [[András Gerő]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Pál Gömöry]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Nóra Gózonné Etényi]] * [[Endre Góth]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[György Granasztói]] * [[László Grétsy]] * [[Emil Grósz]] * [[József Guszmann]] * [[Albert Gyergyai]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[János Győry]] * [[Pál Gyulai (kritikisto)]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Károly Hadaly]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[József Hála]] * [[Aladár Halász]] * [[János Halmai]] * [[Imre Hamar]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Tünde Handó]] * [[Zoltán Hangay]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[Iván Harsányi]] * [[László Hartai (reĝisoro)]] * [[Péter Hatala]] * [[Pál Hári]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Péter Hedvig]] * [[Dolores Hegyi]] * [[László Hencz]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Mihály Herczegh]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[Attila Hevesi]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[Sándor Hites]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[József Holderith]] * [[András Holló]] * [[Bálint Hóman]] * [[Gyula Honyek]] * [[Lajos Hopp]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[Béla Horn]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Iván Horváth (literaturisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[Jenő Horváth (historiisto, 1881)]] * [[Jenő Horváth (historiisto, 1941)]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[János Hunfalvy]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[Sándor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[György Inzelt]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Béla Iván]] == J == * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Ányos Jedlik]] * [[József Jelitai]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Magda Jóború]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[István Kállay]] * [[László Kálmán]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Olivér Kaposi]] * [[Judit Karafiáth]], literaturisto * [[Dávid Karátson]] * [[Mór Kármán]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[György Karsai]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mór Katona]] * [[Gyula Kautz]] * [[Sándor Katz]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Marianna Kékes]] * [[Anna Kende]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Imre Kelemen]] * [[Béla Kelen]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[István Kertész (historiisto)]] * [[Károly Kétly]] * [[András Keve]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[István Kiszely]] * [[Gábor Klaniczay]] * [[Judit Klement]] * [[István Klinghammer]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch (geografo)]] * [[Gyula Kocsis (etnografo)]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[Aladár Komlós]] * [[Géza Komoróczy]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Anikó Kónya]] * [[Károly Koppi]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Gábor Kósa]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Domokos Kosáry]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozma]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Lilla Krász]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[Tamás Krausz]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[Endre Kubányi]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Ferenc Kulin]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Endre Kutassy]] {{Div col end}} == L == {{Div col|cols = 2}} * [[László L. Lőrincz]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[László György Lajtha]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Lajos Láng (statistikisto)]] * [[Sándor Láng]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Éva Lax]] * [[Ágost Lechner]] * [[Emma Léderer]] * '''[[Philipp Lenard]]''', Nobel-premiito * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Alajos Loczka]] * [[Lajos Lóczy]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[István Lukács]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Klára M. Rásky]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Zoltán Magyary]] * [[István Majer]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Pál Makó]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Jenő Markó]] * [[Pál Markovics]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Gábor Máthé]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[László Mátrai]] * [[Béla Mauritz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[László Mérő]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Barna Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Károly Minich]] * [[István Miskolczy]] * [[Aladár Mód]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[József Mogyoródi]] * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 2}} * [[Ádám Nádasdy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[László Nagy (historiisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[István Nánay]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[János Nemeskéri]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[György Amadé Németh]] * [[Gyula Németh]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Tibor Nónay]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] {{Div col end}} == O == * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Teréz Oborni]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Miklós Olgyay]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[Péter Oszkó]] * [[László Ottlik]] * [[Kelemen Óváry]] == P == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor P. Szabó]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Péter Paczolay]] * [[Dezső Pais]] * [[Zsolt Pákay]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Ervin Pamlényi]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Melinda Pap]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Arnold Pataky]] * [[András Patay-Horváth]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ferenc Patek]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[József Perényi]] * [[Gedeon Petz]] * [[Gyula Pikler]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[János Pollák]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[János Prileszky]] * [[Pál Pritz]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == R == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor Radnóti]] * [[János Rainer M.]] * [[János Ranolder]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[István Reiman]] * [[János Reisinger]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[László Rhorer]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[Flóris Ferenc Rómer]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[József Rötth]] * [[Imre Ruff]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[Margit S. Sárdi]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Gergely Salát]] * [[Mihály Samu]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[János Sarkady]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Gábor Schein]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[János György Schmidt]] * [[Aladár Schnierer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Márton Schwartner]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Gyula Sebestény]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[István Síklaki]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Árpád Sipos]] * [[Lajos Sipos]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Rezső Soó]] * [[István Sőtér]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Balázs Sudár]] * [[Ottó Süpek]] * [[Ilona Sz. Jónás]] * [[György Szabad]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Pál Zoltán Szabó]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[József Szájer]] * [[Zoltán Szalai]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[Iván Szántó]] * [[Pál Szarvas]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[László Szebellédy]] * [[Rezső Szegedy]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[Gyula Szekfű]] * [[Péter Széky]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Imre Szentpétery]] * [[János Szerb]] * [[Károly Szerencsés]] * [[Gábor Szigethy]] * [[Márton Szilágyi]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Endre Szkárosi]] * [[László Szögi]] * [[János Szolnoki]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[Jenő Szűcs]] * [[István György Szűts]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 2}} * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Lajos Tamás]] * [[Harald Tangl]] * [[Tamás Tarján]] * [[Edit Tasnádi]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Lajos Terkán]] * [[Károly Than]] * [[Ákos Timon]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Béla Török]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[Gábor Tüskés]] * [[János Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Géza Uray]] * [[Róbert Urbán]] == V == {{Div col|cols = 2}} * [[Elemér Vadász]] * [[Ármin Vámbéry]] * [[Jenő Vángel]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Tamás Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Lajos Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Géza Vasy]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Vígh]] * [[Judit Vihar]] * [[Miklós Világhy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Mátyás Vuchetich]] {{Div col end}} == W == * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Emília Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Lajos Winkler]] * [[József Wodetzky]] == Z == * [[Alajos Zambra]] * [[Imre Zárday]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Aladár Zubriczky]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Listoj]] kokvq5wbm0rtht6t9em105fymom7o2y 0 528752 9478521 9474644 2026-09-19T13:50:15Z Crosstor 3176 /* R */ 9478521 wikitext text/x-wiki Jen listo de famaj [[hungaroj]], kiuj mortis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto inter L-R. '''La ceteraj famuloj troviĝas en apartaj paĝoj:''' * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[artikolo]]jn pri [[distrikto]]j de Budapeŝto kaj pri [[Pest (urbo)]] kaj [[Buda]]): {{EnhavTabelo|alf=L}} == L == {{Div col|cols = 3}} * [[László L. Menyhért]], arthistoriisto * [[Juci Lábass]], [[aktoro]] * [[Ferenc Laborcz]], [[skulptisto]] * [[Róza Laborfalvi]], aktoro * [[László Lackó]], [[geografo]] * [[Miklós Lackó]], historiisto * [[László Laczina]], [[reĝisoro]] * [[István Laczó]], [[operkantisto]] * [[Erzsébet Ladányi]], [[arkivisto]] * [[Ferenc Ladányi]], aktoro * [[Ilona Ladányi]], operkantisto * [[Sándor Ladányi]], [[pastro]] * [[János Ladó]], [[lingvisto]] * [[László Ladó]], [[oficiro]] * [[Margit Ladomerszky]], aktoro * [[Pál Lajkó]], [[radiologo]] * [[Lajos Lajtai]], [[komponisto]] * [[László Lajtha]], [[muzikisto]] * [[Artúr Lakatos]], [[pentristo]] * [[Gabriella Lakatos (baletisto)]] * [[Károly Lakatos]], [[ornitologo]] * [[Sándor Lakatos]], [[violonisto]] * [[György Lakó]], [[lingvisto]] * [[András Lakos]], [[pediatro]] * [[Sándor Lakos]], politikisto * [[Adolf Laky]], [[juvelisto]] * [[Dezső Laky]], [[statistikisto]] * [[Frigyes Lám]], instruisto * [[László Lampé]], obstetrikisto * [[Géza Lampérth]], [[poeto]] * [[Gyula Lánczy]], juristo * [[Ilka Lánczy]], aktoro * [[Leó Lánczy]], bankisto * [[Margit Lánczy]], aktoro * [[Kornél Lánczos]], matematikisto * [[Fülöp Láng]], operkantisto * [[Géza Láng]], [[agronomo]] * [[István Láng (biokemiisto)]] * [[Károly Láng]], [[inĝeniero]] * [[Lajos Láng]], statistikisto * [[Nándor Láng]], [[arkeologo]] * [[Sándor Láng]], [[geografo]] * [[Béla Lányi]], [[kemiisto]] * [[Bertalan Lányi]], [[ministro]] * [[Miklós Lányi]], pulmonologo * [[Sarolta Lányi]], [[poetino]], * [[Samu Lasz]], instruisto * [[Andor László]], bankisto * [[András László (budhisto)]] * [[Ede László]], kemiisto * [[Ferenc László (bestokuracisto)]] * [[Ferenc László (ĵurnalisto)]] * [[Géza László]], instruisto * [[Imre László]], kantisto * [[Mihály László (instruisto)]], poeto * [[Sándor László-Bencsik]], sociologo * [[Vilmos Lászy]], teatrestro * [[Árpád Latabár (1878)]], aktoro * [[Árpád Latabár (1903)]], aktoro * [[Kálmán Árpád Latabár]], aktoro * [[Kálmán Latabár]], aktoro * [[Kálmán Latabár (1938)]], aktoro * [[Dezső Lauber]], arkitekto * [[László Lauber]], arkitekto * [[Károly Laufenauer]], kuracisto * [[Miklós Laurisin]], pianisto * [[József Laux]], drumisto * [[Rezső Lavotta]], komponisto * [[Ervin Lázár]], [[verkisto]] * [[Gyula Lázár]], instruisto * [[Mária Lázár]], aktoro * [[Pál Lázár L.]], inĝeniero * [[Vilmos Lázár (agronomo)]] * [[Lajos Lazarovits]], haŭtkuracisto * [[Gyula Laziczius]], lingvisto * [[Ágost Lechner]], [[juristo]] * [[Gyula Lechner]], pentristo * [[Károly Lechner]], [[psikiatro]] * [[Lajos Lechner]], [[arkitekto]] * [[Ödön Lechner]], arkitekto * [[Ferenc Ledényi]], juĝisto * [[Béla Lederer]], publikigisto * [[Emma Léderer]], historiisto * [[Miksa Léderer]], advokato * [[Sándor Lederer (oficisto)]] * [[Zoltán Legány]], arkitekto * [[Erzsébet Légrády]], apotekisto * [[Sándor Légrády]], grafikisto * [[György Lehel]], [[dirigento]] * [[István Lehoczki]], karikaturisto * [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]], ginekologo * [[Károly Lehoczki (karikaturisto)]] * [[Éva Lehoczky]], operkantisto * [[Albert Lehr]], lingvisto * [[Árpád Lehotay]], aktoro * [[Gyula Leidenfrost]], [[iĥtiologo]] * [[Joachim Leimdörfer]], kemiisto * [[Dezső Lemhényi (akvopilkisto)]] * [[Ferenc Lénárd]], bibliotekisto * [[Judit Lénárd]], prezentisto * [[Róbert Lénárd (grafikisto)]] * [[Adolf Lendl]], [[zoologo]] * [[Andor Lendvai]], operkantisto * [[Ernő Lendvai]], [[muzikologo]] * [[Ferenc Lendvay (reĝisoro)]] * [[Kamilló Lendvay]], dirigento * [[Árpád Lengyel]], kuracisto * [[Balázs Lengyel]], kritikisto * [[Béla Lengyel (1844)]], kemiisto * [[Erzsi Lengyel]], aktoro * [[Géza Lengyel]], [[botanikisto]] * [[József Lengyel (verkisto)]] * [[Lajos Lengyel]], [[grafikisto]] * [[Mária Lengyel]], internisto * [[Márton Lengyel]], fremdultrafikisto * [[Melchior Lengyel]], verkisto * [[József Lenhossék]], kuracisto * [[Mihály Lenhossék]], kuracisto * [[Ica Lenkeffy]], aktoro * [[Gyula Lenz]], komercisto * [[Klára Leövey]], pedagogo * [[Nándor Less]], geografo * [[György Leszkovszky]], pentristo * [[Antal Leszler]], radiologo * [[Tibor Lesznek]], aktoro * [[András Lévai]], inĝeniero * [[Ferenc Lévárdi]], ministro * [[Henrik Lévay]], asekuristo * [[Imre Lévay]], piaristo * [[Ernő Levius]], fizikisto * [[Jakab Lewin]], altlerneja instruisto * [[István Lichteneckert]], skermisto * [[Éva Lieber]], pentristo * [[Leó Liebermann]], kemiisto * [[Lucy Liebermann]], altlerneja instruisto * [[Mór Liebmann]], akuŝisto * [[Aurél Liffa]], geologo * [[József Ligeti]], [[baletisto]] * [[Juliska Ligeti]], aktoro * [[Lajos Ligeti]], lingvisto * [[Magda Ligeti]], [[neŭrologo]] * [[Miklós Ligeti]], [[skulptisto]] * [[Pál Ligeti]], arkitekto * [[Károly Lindner]], kemiisto * [[István Linzbauer]], arkitekto * [[Attila Lipcsey]], psikiatro * [[Ildikó Lipcsey]], historiisto * [[István Lipka]], matematikisto * [[Pál Lipták (antropologo)]] * [[Tamás Lipták]], matematikisto * [[István Lipthay]], oficisto * [[Sándor Lipthay]], inĝeniero * [[József Liska]], inĝeniero * [[Samu Liska]], bestokuracisto * [[József Liszkay]], pastro * [[Gábor Lisznyay Szabó]], komponisto * [[Ödön Literáty]], advokato * [[József Litkei]], pentristo * [[Lajos Litschauer]], inĝeniero * [[Imre Littmann]], kirurgo * [[Mária Littomeritzky]], naĝisto * [[György Litván]], historiisto * [[Béla Lőcsei]], kemiisto * [[Alajos Loczka]], kemiisto * [[József Loczka]], kemiisto * [[Ferenc Lohr]], pentristo * [[Ernesztin Lohwag]], pentristo * [[Emma Löllbach]], instruisto * [[József Lonovics (departementestro)]] * [[Margit Lontay]], aktoro * [[Menyhért Lónyay]], politikisto * [[Hanna Lóránd]], aktoro * [[Antal Lórántfi]], skulptisto * [[Barnabás Lőrincz]], arkeologo * [[György Lőrincz]], baletisto * [[József Lőrincz (arkitekto)]] * [[Lajos Lőrincz (juristo)]] * [[Zsuzsa Lőrincz]], arkivisto * [[Lajos Lőrincze]], lingvisto * [[Endre Lőrinczy]], inĝeniero * [[György Lőrinczy]], verkisto * [[Géza Losonczy]], politikisto * [[Dezső Losonczy]], komponisto * [[György Losonczy]], [[operkantisto]] * [[István Lossonczy]], ministro * [[Tamás Lossonczy]], [[pentristo]] * [[József Lőte]], kuracisto * [[Ila Lóth]], aktoro * [[István Lovas (ĵurnalisto)]] * [[Gyula Lovass]], redaktoro * [[Márton Lovászy]], politikisto * [[József Lovrich]], ginekologo * [[Immánuel Lőw]], [[rabeno]] * [[Sámuel Lőw]], kuracisto * [[Tibor Lőw]], juĝisto * [[Tóbiás Lőw]], prokuroro * [[Zoltán Lubik]], kornisto * [[Ödön Lubinszky]], aktoro * [[Tibor Lubinszky]], infana aktoro * [[Margit Luby]], instruisto * [[Gyula Ludvigh]], inĝeniero * [[Mária Lugossy]], skulptisto * [[Béla Lukács]], ministro * [[Ervin Lukács]], dirigento * [[György Lukács]], [[filozofo]] * [[József Lukács]], filozofo * [[György Lukács (politikisto)]] * [[László Lukács (pastro)]] * [[Margit Lukács]], aktorino * [[Miklós Lukács]], dirigento * [[Móric Lukács]], [[ĵurnalisto]] * [[Pál Lukács]], [[aldviolonisto]] * [[Adolf Lukáts]], juristo * [[Imre Lukinich]], [[historiisto]] * [[Gábor Lükő]], etnografo * [[Sándor Lumniczer]], kuracisto * [[Nándor Lutter]], [[pastro]] * [[Tibor Lutter]], instruisto * [[Alice Lux]], skulptisto * [[Elek Lux]], skulptisto * [[Elvíra Lux]], psikologo * [[Kálmán Lux]], arkitekto * [[László Lux]], arkitekto * [[György Luzsa]], radiologo * [[Lajos Luzsicza]], pentristo * [[Károly Lyka]], pentristo {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 3}} * [[Klára M. Rásky]], botanikisto * [[Gyula Maár]], reĝisoro * [[Ferenc Machos]], futbalisto * [[István Mácsai]], pentristo * [[Lukács Mácsay]], advokato * [[Gyula Macskássy]], animaciisto * [[Árpád Macskásy]], inĝeniero * [[József Madaras]], aktoro * [[Zsuzsa Madarassy]], poeto * [[Gyula Madarassy-Beck]], bankisto * [[Miksa Madarassy-Beck]], bankisto * [[Nándor Madarassy-Beck]], bankisto * [[Walter Madarassy]], skulptisto * [[Emil Madarász]], poeto * [[Gyula Madarász]], ornitologo * [[Imre Madarász (pastro)]] * [[Margit Madarász]], tenisisto * [[Viktor Madarász]], pentristo * [[Izidor Máday]], agronomo * [[István Máday]], kuracisto * [[Rezső Máder]], dirigento * [[László Mados]], kemiisto * [[Imre Madzsar]], historiisto * [[Sándor Mágócsy-Dietz]], botanikisto * [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]] * [[Elek Magyar]], ĵurnalisto * [[Gábor Magyar (piaristo)]] * [[Imre Magyar (kuracisto)]] * [[Imre Magyarász]], pentristo * [[Imre Magyari (1894)]], violonisto * [[Géza Magyary]], [[juristo]] * [[Ferenc Magyary-Kossa]], [[bestkuracisto]] * [[Gusztáv Magyar-Mannheimer]], pentristo * [[Béla Machik]], kuracisto * [[Emil Mahrer]], reĝisoro * [[Sándor Mahunka]], zoologo * [[Manó Mai]], [[fotisto]] * [[Gusztáv Károly Mailáth]], episkopo * [[György Mailáth (1818)]], [[reĝa juĝisto]] * [[Béla Majláth]], historiisto * [[Júlia Majláth]], komponisto * [[Mária Majláth]], aktoro * [[Dezső Major]], reĝisoro * [[Ervin Major]], komponisto * [[Gyula Major]], komponisto * [[Máté Major]], arkitekto * [[Sándor Major]], bestokuracisto * [[Tamás Major]], aktoro * [[Flóra Majthényi]], poeto * [[László Majzon]], geologo * [[Emil Makai]], poeto * [[Endre János Makai]], matematikisto * [[Margit Makay]], aktoro * [[Ádám Makkai]], poeto * [[József Maklári]], korusestro * [[János Makláry]], aktoro * [[Zoltán Makláry]], aktoro * [[Imre Makovecz]], arkitekto * [[Károly Makk]], reĝisoro * [[János Makróczy]], aktoro * [[Ferenc Maksay]], arkivisto * [[Mihály Malán]], [[antropologo]] * [[Bianka Maleczky]], operkantisto * [[Oszkár Maleczky]], operkantisto * [[Vilmos Maleczky]], operkantisto * [[Jozefa Maleczkyné Ellinger]], operkantisto * [[Béla Málnai]], arkitekto * [[Sándor Mály]], inĝeniero * [[Elemér Mályusz]], historiisto * [[Frigyes Mamcserov]], reĝisoro * [[Gyula Mandello]], ekonomikisto * [[Andor Mándi]], inĝeniero * [[Iván Mándy]], verkisto * [[Stefánia Mándy]], poeto * [[Jolán Mánn]], aktoro * [[Béla Manndorff]], inĝeniero * [[Gusztáv Adolf Manninger (1910-1982)]], agronomo * [[János Manninger]], fotisto * [[Jenő Manninger]], kirurgo * [[Rezső Manninger]], bestkuracisto * [[Miltiades Manno]], sportisto * [[Géza Mansfeld]], kuracisto * [[Lajos Mányai]], aktoro * [[Zsuzsa Mányai]], aktoro * [[Zsigmond Mányai]], operkantisto * [[Sándor Marberger]], pulmonologo * [[Árpád Marcis]], bestokuracisto * [[Henrik Marczali]], historiisto * [[Mihály Marczell]], [[kanoniko]] * [[Demeter Marczis]], operkantisto * [[Antal Marék]], verkisto * [[József Marek]], bestkuracisto * [[Ödön Márffy]], pentristo * [[Tihamér Margitay]], pentristo * [[Célia Margó]], operetkantisto * [[Félix Máriássy]], reĝisoro * [[Péter Marik]], aktoro * [[Vilmos Mariska]], juristo * [[József Marjai]], ministro * [[Imre Markója]], ministro * [[Tivadar Márk]], kostumisto * [[Hugó Márki]], advokato * [[Dezső Markó]], radiologo * [[Ferenc Markó]], pentristo * [[Jenő Markó]], advokato * [[Miklós Markos]], reĝisoro * [[Györgyi Markovits]], bibliotekisto * [[Kálmán Markovits]], akvopilkisto * [[Béla Markup]], skulptisto * [[András Márkus (informatikisto)]] * [[Dezső Márkus]], juristo * [[Dezső Márkus (dirigento)]] * [[Géza Márkus]], arkitekto * [[Emília Márkus]], aktoro * [[József Márkus (agronomo)]] * [[Lajos Márkus]], aktoro * [[László Márkus]], aktoro * [[László Márkus (reĝisoro)]] * [[Rudolf Maros]], komponisto * [[György Marosán]], ministro * [[Izidor Marosi]], episkopo * [[Miklós Marosi (arkitekto)]] * [[Miklós Marosi (ekonomikisto)]] * [[Paula Marosi]], skermisto * [[Károly Marót]], filologo * [[Péter Marót]], skermisto * [[János Maróthy (oficiro)]] * [[Géza Maróti]], arkitekto * [[János Marschalkó]], skulptisto * [[Rózsi Marschalkó]], operkantisto * [[Magda Marsay]], operkantisto * [[Ferenc Márta]], kemiisto * [[Zsuzsanna Mártha]], muzeologo * [[Károly Martiny]], inĝeniero * [[Endre Marton]], reĝisoro * [[Boldizsár Marcell Marton]], karmelano * [[Géza Marton]], juristo * [[Géza Marton (dirigento)]] * [[József Marton (pastro)]] * [[Lajos Marton (teologo)]] * [[László Marton (reĝisoro)]] * [[László Marton (skulptisto)]] * [[Ferenc Mártonfi]], koreologo * [[Miksa Marton]], advokato * [[Emil Martonffy]], reĝisoro * [[Béla Martos]], matematikisto * [[Ferenc Martos (inĝeniero)]] * [[István Martsa]], skulptisto * [[István Martzy]], akuŝisto * [[Ernő Massány]], meteologo * [[Viktor Massányi]], operkantisto * [[Lajos Maszlay]], skermisto * [[Endre Masznyik]], instruisto * [[Antal Matány]], aktoro * [[András Máté]], afiŝisto * [[Olga Máté]], fotisto * [[Péter Máté]], ŝlagrokantisto * [[Miklósné Máthé]], pianisto * [[Károly Mathia]], oficiro * [[Árpád Matics]], inĝeniero * [[László Matkó]], prosektoro * [[Sándor Matlekovits]], juristo * [[Elek Matolay]], advokato * [[János Matolcsi]], ministro * [[Mátyás Matolcsy]], politikisto * [[Gyula Mátrai]], arkitekto * [[Jolán Mátrai]], fizikisto * [[Sándor Mátrai]], futbalisto * [[Júlia Mátray]], aktoro * [[Lajos Mátrai]], skulptisto * [[Lajos György Mátrai]], skulptisto * [[László Mátrai]], filozofo * [[Erzsi Mátray]], aktoro * [[Ferenc Mátray]], operkantisto * [[Gábor Mátray]], [[komponisto]] * [[Eszter Mattioni]], pentristo * [[Aladár Mattyók]], arkitekto * [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]], pastro * [[Miklós Mattyasovszky]], juristo * [[Mihály Matura]], luktisto * [[János Matusik]], piaristo * [[Mária Mátyás]], operokantistino * [[Frigyes Matzon]], skulptisto * [[Rezső Maucha]], kemiisto * [[Béla Mauritz]], [[mineralogo]] * [[Nándor Mauthner]], kemiisto * [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]] * [[József Maywald]], piaristo * [[Pál Mazalán]], [[hidrogeologo]] * [[Zoltán Mechlovits]], tablotenisisto * [[András Mechwart]], inĝeniero * [[Anna Medek]], operkantisto * [[István Medgyaszay]], arkitekto * [[Vilma Medgyaszay]], aktoro * [[Ferenc Medgyessy]], skulptisto * [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] * [[Ági Mednyánszky]], aktoro * [[Mária Mednyánszky]], tablotenisisto * [[László Medve]], kuracisto-ministro * [[Bella Medveczky]], verkisto * [[Frigyes Medveczky]], filozofo * [[Jenő Medveczky]], pentristo * [[Kálmán Medzihradszky]], kemiisto * [[Dezső Megyeri]], aktoro * [[Antal Megyer-Meyer]], pentristo * [[Lajos Méhelÿ]], zoologo * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[György Méhes (bestokuracisto)]] * [[Gyula Méhes]], farmakologo * [[Zoltán Méhes]], inĝeniero * [[László Megay]], [[radiologo]] * [[Vilmos Meinhardt]], inĝeniero * [[Artúr Meinig]], arkitekto * [[Tibor Meisel]], kemiisto * [[Mihály Meixner]], redaktoro * [[József Mekis]], ministro * [[Gusztáv Melczer]], kristalografo * [[Tibor Melczer]], inĝeniero * [[János Melich]], lingvisto * [[György Melis]], operokantisto * [[Béla Melles]], violonisto * [[Tibor Mendöl]], geologo * [[László Mensáros]], aktoro * [[Margit Menszáros]], aktoro * [[István Menyhárd]], inĝeniero * [[Adolf Mérei]], scenaristo * [[Ferenc Mérei]], psikologo * [[Gusztáv Merényi]], kuracisto * [[Oszkár Merényi]], instruisto * [[Zsuzsa Merényi]], baletisto * [[Katalin Merétey]], imunologo * [[István Méri]], arkeologo * [[Attila Meskó]], geofizikisto * [[László Meskó]], prokuroro * [[Endre Mester]], kirurgo * [[Ervin Mészáros]], skermisto * [[Mihály Mészáros]], skulptisto * [[Alajos Mészáros (aktoro)]] * [[András Mészáros (karikaturisto)]] * [[Béla Mészáros (bonvivanto)]] * [[György Mészáros (kajakisto)]] * [[Imre Mészáros (aldisto)]] * [[István Mészáros (kajakisto)]] * [[János M. Mészáros]], bestokuracisto * [[Kálmán Mészáros (verkisto)]] * [[Lajos Mészáros (aktoro)]] * [[Zoltán Mészáros (kemiisto)]] * [[Miklós Meszéna]], skermisto * [[Artúr Meszlény]], juristo * [[Dezső Mészöly]], verkisto * [[Gedeon Mészöly]], lingvisto * [[Miklós Mészöly]], verkisto * [[Lajos Mesterházi]], verkisto * [[Kálmán Mesterházy]], pentristo * [[Gyula Metykó]], pentristo * [[Ferenc Mezey]], advokato * [[Lajos Mezey (aktoro)]] * [[László Mezey]], bibliotekisto * [[Iván Meznerics]], bankisto * [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]] * [[Ferenc Miákits]], ministro * [[József Migray]], instruisto * [[Győző Mihailich]], inĝeniero * [[Dániel Mihalik]], pentristo * [[Sándor Mihalik]], arthistoriisto * [[Tibor Mihálka]], bredisto * [[Géza Mihalkovics]], kuracisto * [[Ödön Mihalovich]], pianisto * [[Pál Miháltz]], pentristo * [[András Mihály]], komponisto * [[Béla Mihályffy]], aktoro * [[Ákos István Mihályfi]], juristo * [[Ernő Mihályfi]], ministro * [[Károly Mihályfi]], aktoro * [[Sándor Mihályfy]], reĝisoro * [[Ernő Mihályi]], aktoro * [[Vilcsi Mihályi]], aktoro * [[József Mika]], inĝeniero * [[Ödön Mikecz]], ministro * [[György Miklósy]], aktoro * [[András Mikó (reĝisoro)]] * [[László Miklós (ginekologo)]] * [[Pál Miklós]], ĉinologo * [[Tibor Miklós]], tradukisto * [[Ilona Miklósy]], aktoro * [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]] * [[Miklós Mikolás]], matematikisto * '''[[Kálmán Mikszáth]],''' verkisto * [[Sándor Mikus]], skulptisto * [[Ilona Milanovits]], gimnastikisto * [[Béla Milasovszky]], inĝeniero * [[Tivadar Millner]], kemiisto * [[Kornélia Mindszenty]], operkantisto * [[Magda Mindszenthy]], aktoro * [[Károly Minich]], prosektoro * [[Géza Mirkovszky]], pentristo * [[József Miskey]], aktoro * [[László Miskolczi (pentristo)]] * [[István Miskolczy]], piaristo * [[Anna Misley]], baletisto * [[László Misoga]], aktoro * [[Endre Mistéth]], inĝeniero * [[Sándor Mocsáry]], zoologo * [[András Mócsy]], arkeologo * [[László Móczár]], entomologo * [[Aladár Mód]], politikisto * [[Gusztáv Mödlinger]], biologo * [[Mária Modok]], pentristo * [[Gusztáv Moesz]], botanikisto * [[József Mogyoródi]], matematikisto * [[Mária Mohayné Katanics]], korusestro * [[Mátyás Mohácsy]], agronomo * [[Sándor Mohay]], advokato * [[Gyula Mokos]], instruisto * [[Endre Mokry]], hidrologo * [[Sámuel Mokry]], pastro * [[István Moldoványi]], inspektoro * [[István Möller]], inĝeniero * [[Ákos Molnár (advokato)]] * [[Antal Molnár]], komponisto * [[Béla Molnár (tekstilartisto)]] * [[Bertalan Vid Molnár]], pastro * [[Erik Molnár]], historiisto * [[Farkas Molnár]], arkitekto * [[Ferenc Molnár (subministro)]] * [[Gábor Molnár]], verkisto * [[Gyula Molnár (advokato)]] * [[Imre Molnár (muzikologo)]] * [[István Molnár]], koreografo * [[István Molnár (agronomo)]] * [[István Molnár (akvopilkisto)]] * [[Jenő Molnár (advokato)]] * [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] * [[József Molnár (instruisto)]] * [[József Molnár (pentristo)]] * [[Kálmán Molnár]], juristo * [[Károly Molnár (ministro)]] * [[János Molnár (futbalisto)]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] * [[László Molnár (aktoro)]] * [[Pálné Molnár C.]], instruisto * [[Rózsi Molnár]], aktoro * [[Szulpic Dezső Molnár]], pastro * [[Tibor Molnár]], aktoro * [[Viktor Molnár (1850-1918)]] * [[Pál Molnár C.]], pentristo * [[Péter Molnár]], arkitekto * [[István Móna]], pentatlonisto * [[László Monszpart]], kirurgo * [[Lajos Montag]], kontrabasisto * [[Gyula Moór]], juristo * [[Károly Móra]], astronomo * [[Ernő Emil Moravcsik]], kuracisto * [[Géza Moravcsik]], muzikologo * [[Gyula Moravcsik]], filologo * [[Gusztáv Morelli]], grafikisto * [[Lili Móricz]], aktoro * [[Pál Móricz]], verkisto * [[Virág Móricz]], verkisto * [[Zoltán Morlin]], kristalografo * [[István Morócz]], kuracisto * [[Győző Morvay]], instruisto * [[László Morvay]], emajlisto * [[Dénes Mosolygó]], pulmonologo * [[György Mosshammer]], pentristo * [[Ottó Mosshammer]], harpisto * [[Román Mosshammer]], harpisto * [[Árpád Mózes]], luterana episkopo * [[Sándor Mozsonyi]], farmaciisto * [[Sándor Mucsi]], aktoro * [[Pál Mudrony]], ĵurnalisto * [[Sándor Muhits]], pentristo * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] * [[Sándor Müller]], kemiisto * [[Vilmos Müller]], pulmonologo * [[Bernát Munkácsi]], lingvisto * [[Flóra Munkácsy]], aktoro * [[Aurél Münnich]], advokato * [[Károly Murai]], ĵurnalisto * [[Gyula Murányi]], platetisto * [[Róbert Muray]], pentristo * [[Viktor Mutschenbacher]], altlerneja instruisto * [[Ádám Muttnyánszky]], inĝeniero {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 3}} * [[Zoltán Nadányi]], poeto * [[Ferenc Nádasi]], aktoro * [[László Nádasy]], scenaristo * [[Béla Náday]], aktoro * [[Ferenc Náday]], aktoro * [[Herbert Nadler]], [[ĉasisto]] * [[Róbert Nádler]], pentristo * [[Jenő Nádor (operetkantisto)]] * [[Emil Nagel]], kuracisto * [[Adorján Nagy]], aktoro * [[Alajos Nagy]], piaristo * [[András László Nagy]], reĝisoro * [[Aranka Nagy]], operkantisto * [[Attila Nagy (aktoro)]] * [[Bálint Nagy]], arkitekto * [[Béla Nagy (skermisto)]] * [[Emil Nagy]], ministro * [[Ferenc Nagy (kemiisto)]] * [[Gáspár Nagy]], poeto * [[Géza Nagy (pianisto)]] * [[Gyula Nagy]], arkivisto * [[Dezső Nagy (inĝeniero)]] * [[Elemér Nagy (arkitekto)]] * [[Elemér Nagy (fizikisto)]] * [[Ibolya Nagy]], aktoro * [[Imre Nagy (aktoro)]] * [[Imre Nagy (historiisto)]] * [[Imre Nagy (politikisto)]] * [[István Nagy (aktoro)]] * [[István Nagy (arkitekto)]] * [[István Nagy B.]], pentristo * [[Izabella Nagy]], aktoro * [[János Nagy Balogh]], pentristo * [[Jenő Nagy (aktoro)]] * [[Jenő Nagy (ornitologo)]] * [[József Nagy (statikisto)]] * [[Józsefné Nagy (Jolán Szarka)]], ministro * [[Lajos Nagy (arkeologo)]] * [[Lajos Nagy (verkisto)]] * [[László Nagy (inspektoro)]] * [[László Nagy (psikologo)]] * [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Olivér Nagy]], dirigento * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]] * [[Sándor Nagy (skulptisto)]] * [[Sándor Nagy (verkisto)]] * [[Tamás Nagy]], ekonomikisto * [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono * [[Zoltán Nagy (baletisto)]] * [[Zoltán Nagy (grafikisto)]] * [[Zsigmond Nagy]], pentristo * [[Zoltán Nagyiványi]], verkisto * [[Teréz Nagyajtay]], kostumisto * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Kálmán Nádasdy]], reĝisoro * [[Lipót Nádasdy]], terposedanto * [[Lajos Naményi (psikiatro)]] * [[Antal Náray (ĉefoficiro)]] * [[Teri Náray]], aktorino * [[István Náray-Szabó]], kemiisto * [[Miksa Natter-Nád]], ĵurnalisto * [[Ákos Navratil]], ekonomikisto * [[Imre Navratil]], kirurgo * [[László Négyesy]], literaturhistoriisto * [[Lajos Nékám (1868)]], kuracisto * [[Lajos Nékám (1909)]], kuracisto * [[Sándor Nékám]], matematikisto * [[Tivadar Nemecskay]], obstetrikisto * [[Lili Neményi]], kantistino * [[Ágnes Nemes Nagy]], poetino * [[Antal Nemes]], episkopo * [[Dezső Nemes]], historiisto * [[Katalin Nemes]], pianisto * [[Tihamér Nemes]], inĝeniero * [[István Nemeskürty]], verkisto * [[Tivadar Nemeslaki]], ministro * [[János Nemeskéri]], [[antropologo]] * [[Károly Német]], piaristo * [[Aladár Németh]], fasonisto * [[Angéla Németh]], atleto * [[Aurélia Németh]], skulptisto * [[G. Béla Németh]], literaturhistoriisto * [[Emília Németh]], aktoro * [[Endre Németh]], inĝeniero * [[Imre Németh]], martelĵetisto * [[István Németh (arkitekto pri internaj spacoj)]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (oficiro)]] * [[János Németh (operkantisto)]] * [[József Németh (fotisto)]] * [[Judit Németh]], fizikisto * [[Kálmán Németh (skulptisto)]] * [[László Németh]], verkisto * [[Marika Németh]], [[primadono]] * [[Romuáld János Németh]], pastro * [[Ella Némethy]], operkantisto * [[Emil Némethy]], inĝeniero * [[Ferenc Némethy]], aktoro * [[Géza Némethy]], filologo * [[György Némethy]], aktoro * [[Katalin Némethy]], matematikisto * [[Károly Nendtvich]], kemiisto * [[Miklós Neogrády]], pentristo * [[József Nepp]], reĝisoro * [[György Neubauer]], obstetrikisto * [[Tibor Neugebauer]], fizikisto * [[Károly Neumann]], juristo * [[Sebestyén Neumann]], bestokuracisto * [[Kornél Neuschloss]], arkitekto * [[László Névy]], esteto * [[Béla Neÿ]], arkitekto * [[Dávid Ney]], operkantisto * [[Ferenc Neÿ]], ĵurnalisto * [[Tibor Ney]], violonisto * [[Emil Niederhauser]], historiisto * [[Lina Nikó]], aktoro * [[Sándor Nikolits]], komponisto * [[Endre Nizsalovszky]], juristo * [[Ferenc Nógrádi]], futbalisto * [[László Nógrádi]], politikisto * [[Tibor Nónay]], kuracisto * [[Jenő Noszky (1880)]], geologo * [[Jenő Noszky (1909)]], geologo * [[Béla Novák]], biokemiisto * [[Dezső Novák]], futbalisto * [[Ilona Novák]], naĝisto * [[Károly Novobátzky]], fizikisto * [[Albert Nyáry]], historiisto * [[János Nyéki]], aktoro * [[János Nyilasi]], kemiisto * [[Judit Nyilassy]], reĝisoro * [[Géza Nyiredi]], kuracisto * [[István Nyiredy]], bestokuracisto * [[István Nyiri (arkitekto)]] * [[Gyula Nyírő]], kuracisto * [[Gyula Nyírő (skulptisto)]] * [[Lajos Nyírő]], esteto * [[Ferencné Nyitrai]], oficisto * [[Gyula Nyúl]], kemiisto * [[Éva Nyulásziné Straub]], arkivisto {{Div col end}} == O == {{Div col|cols = 2}} * [[József O. Vértes]], pedagogo * [[Ferenc Obál (pli aĝa)]], fiziologo * [[Géza Oberfrank]], dirigento * [[Pál Oberschall]], juĝisto * [[Gyula Obersovszky]], ĵurnalisto * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Árpád Ódry]], aktoro * [[Béla Ohmann]], skulptisto * [[István Oláh (oficiro)]] * [[János Oláh (hebreisto)]] * [[Pál Oláh]], mikrobiologo * [[Zoltán Olcsai-Kiss]], skulptisto * [[Ferenc Olgyay]], pentristo * [[Miklós Olgyay]], biologo * [[Placid Károly Olofsson]], monaĥo * [[Károly Olt]], ministro * [[Károly Oltay]], geodeto * [[Magda Olthy]], aktorino * [[Imre Oltványi]], ministro * [[József Ónody]], naĝisto * [[János Ónozó]], kornisto * [[Balázs Orbán]], historiisto * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[György Orbán (ginekologo)]] * [[József Orbán (muzikisto)]] * [[László Orbán (ministro)]] * [[Tibor Orbán]], reĝisoro * [[Viola Orbán]], aktoro * [[Attila Orbók]], [[scenaristo]] * [[Mór Orbók]], [[instruisto]] * [[Lajos Ordass]], luterana episkopo * [[Béla Ordódy]], futbalisto * [[Szilveszter Ördögh]], redaktoro * [[Ferenc Ormay]], operkantisto * [[Miklós Ormándy]], instruisto * [[Mária Ormos]], historiisto * [[Zsigmond Ormós]], arthistoriisto * [[Balázs Orosz]], advokato * [[Júlia Orosz]], operkantisto * [[Vilma Orosz]], operetkantisto * [[Erzsi Orsolya]], aktoro * [[Lili Ország]], pentristo * [[László Országh]], vortaristo * [[Oszkár Országh]], pulmonologo * [[Tivadar Országh]], violonisto * [[Gyula Ortutay]], politikisto * [[Rudolf Ortvay]], fizikisto * [[Tivadar Ortvay]], historiisto * [[Károly Orzovenszky]], kuracisto * [[Ferenc Oslay]], historiisto * [[József Osvald Oslay]], monaĥo * [[Júlia Osváth]], operokantistino * [[Szilárd Oszlaczky]], geofizikisto * [[Magda Osztovics]], genetikisto * [[Antal Osztrovszky]], kemiisto * [[József Osztróvszky]], juĝisto * [[László Ottlik]], filozofo * [[Dániel Ötvös]], kemiisto * [[Gitta Ötvös]], operetkantisto * [[Lipót Óváry]], historiisto * [[József Öveges]], fizikisto, verkisto * [[Lajos Őze]], aktoro {{Div col end}} == P == {{Div col|cols = 3}} * [[György Paál]], astronomo * [[József Paál]], inĝeniero * [[Zsigmond Pál Pach]], historiisto * [[Ágoston Pacséry]], reĝisoro * [[László Pacséry]], scenaristo * [[Antal Páger]], aktoro * [[Dezső Pais]], lingvisto * [[Alajos Paikert (politikisto)]] * [[László Paizs]], pentristo * [[Zsolt Pákay]], historiisto * [[Lajos Pál]], [[oraĵisto]] * [[Lajos Palágyi (aktoro)]] * [[Ferenc Paláncz]], aktoro * [[Klára Palánkay]], operkantisto * [[Béla Palasovszky]], poeto * [[Ödön Palasovszky]], poeto, reĝisoro * [[György Palásthy]], reĝisoro * [[Matild Palay]], operkantisto * [[Fidél Pálffy (ministro)]] * [[György Pálffy (aktoro)]] * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Móric Pálfy]], geologo * [[Antal Pálinkás-Pallavicini]], oficisto * [[György Pálinkás (juĝisto)]] * [[József Palka]], vitralisto * [[György Pallavicini]], politikisto * [[Béla Pállik]], pentristo * [[Ilka Pálmay]], aktoro * [[Endre Palócz]], skermisto * [[László Palócz]], operkantisto * [[Antal Palóczi]], arkitekto * [[Ádám László Pálos]], kuracisto * [[György Pálos]], aktoro * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[László Palotás]], inĝeniero * [[Péter Palotás]], futbalisto * [[Zoltán Palotás]], oficisto * [[Árpád Palotay]], operkantisto * [[Gertrúd Palotay]], etnografo * [[Mátyás Palyusik]], bestokuracisto * [[Ervin Pamlényi]], historiisto * [[József Pán]], dekoraciisto * [[Miklós Páncsics]], futbalisto * [[Pál Pándi]], literaturhistoriisto * [[Lajos Pándy]], aktoro * [[Dávid Pap]], advokato * [[Gyula Pap]], pentristo * [[Henrik Pap]], pentristo * [[János Pap]], politikisto * [[János Pap (sciencohistoriisto)]] * [[József Pap (advokato)]] * [[Miklós Pápa]], juristo * [[Klára Pápay]], aktoro * [[Bertalan Papp]], skermisto * [[Elemér Papp]], kemiisto * [[Ferenc Papp (geologo)]] * [[Ferenc Papp (lingvisto)]] * [[Ferenc Papp (literaturhistoriisto)]] * [[Károly Papp (pastro)]] * [[Klára Papp]], agronomo * [[Lajos Papp (pafisto)]] * [[László Papp (luktisto)]] * [[Mihály Papp]], aktoro * [[Oszkár Papp]], pentristo * [[Simon Papp]], inĝeniero * [[Zoltán Papp (politikisto)]] * [[Ervin Paraicz]], pediatro * [[Pál Pariss]], ĵurnalisto * [[Mihály Párkányi]], arkitekto * [[János Parti]], kanuisto * [[Alice Pártos]], balneologo * [[Béla Pártos]], juristo * [[Erzsi Pártos]], aktoro * [[Géza Pártos]], reĝisoro * [[Gusztáv Pártos]], aktoro * [[Gyula Pártos]], arkitekto * [[Jenő Pártos]], tekstopoeto * [[Anna Páskándiné Sebők]], reĝisoro * [[Gyula Pasteiner]], arthistoriisto * [[József Paszlavszky]], zoologo * [[Árpád Pásztor]], poeto * [[János Pásztor (aktoro)]] * [[János Pásztor (skulptisto)]] * [[Lajos Pásztorniczky]], inĝeniero * [[Zoltán Pásztory]], drumisto * [[Ferenc Pataki (gimnastikisto)]] * [[Ferenc Pataki (kalkulisto)]] * [[Jenő Pataki]], aktoro * [[József Pataki (aktoro)]] * [[Imre Pataky (pupteatristo)]] * [[Miklós Pataky]], aktoro * [[Tibor Patassy]], aktoro * [[Erzsébet Patek]], arkeologo * [[Ferenc Patek]], eklezihistoriisto * [[Károly Páter]], kemiisto * [[Károly Patkó]], pentristo * [[Dezső Pattantyús-Ábrahám]], politikisto * [[Géza Pattantyús-Ábrahám]], inĝeniero * [[Imre Pattantyús-Ábrahám]], inĝeniero * [[Károly Patthy]], instruisto * [[Pál Pátzay]], skulptisto * [[Arnold Árpád Pauer]], monaĥo * [[Imre Rudolf Pauer]], filozofo * [[Ede Paulay]], aktoro, teatrestro * [[Ákos Pauler]], filozofo * [[Tivadar Pauler]], juristo * [[József Paulheim]], arkitekto * [[Richárd Pauli]], operkantisto * [[Oszkár Paulinyi]], historiisto * [[Elek Pávai Vajna]], geologo * [[András Payer]], komponisto * [[Margit Payer]], operkantisto * [[Jakob Pazeller]], komponisto * [[Ferenc Pázmán]], aktoro * [[Dénes Pázmándy (1848–1936)]], politikisto * [[Blanka Péchy]], aktorino * [[Sándor Pécsi]], aktoro * [[Sebestyén Pécsi]], orgenisto * [[Vera Pécsi]], ekonomo * [[Dezső Pécsi-Pilch]], pentristo * [[Samu Pecz]], arkitekto * [[Vilmos Pecz]], filozofo * [[Aladár Pege]], kontrabasisto * [[Gyula Pekár]], verkisto, politikisto * [[Imre Pekár]], ekonomikisto * [[István Pekáry]], pentristo * [[Tamás Péli]], pentristo * [[József Pelikán]], arkitekto * [[János Pentelényi]], maŝininĝeniero * [[Tamás Pentelényi]], kirurgo * [[András Perczel]], biokemiisto * [[Anna Perczel]], urbanizisto * [[Béla Perczel]], ministro * [[Dénes Perczel]], arkitekto * [[Erzsébet Perczel]], tekstilartisto * [[Károly Perczel]], [[urbanizisto]] * [[Zita Perczel]], aktorino * [[Elek Peregriny]], pedagogo * [[Imre Perényi (arkitekto)]] * [[József Perényi]], historiisto * [[Károly Perényi (agronomo)]] * [[Zsigmond Perényi (ministro)]] * [[Mihály Perlaky]], piaristo * [[Vilmos Perlrott-Csaba]], pentristo * [[Izsák Perlmutter]], pentristo * [[András Pernye]], muzikhistoriisto * [[Ferenc Persay]], prokuroro * [[Rezső Pertorini]], kuracisto * [[Zoltán Peskó]], dirigento * [[Ernő Pesovár]], dancisto * [[Lajos Pesti Ihász]], teatrestro * [[Frigyes Pesty]], historiisto * [[Géza Petényi]], kuracisto * [[Gábor Péter]], politikisto * [[György Péter (statistikisto)]] * [[János Péter (ministro)]] * [[Rózsa Péter]], matematikisto * [[Andor Peterdi]], poeto * [[Gábor Peterdy]], advokato * [[Lajos Pethe]], inĝeniero * [[Imre Pethes]], aktoro * [[Attila Petheő]], aktoro * [[Ferenc Pethes]], aktoro * [[György Pethes]], reĝisoro * [[Sándor Pethes]], aktoro * [[Gyula Pethő]], geologo * [[Sándor Peti]], aktoro * [[Imre Pető]], dirigento * [[Sándor János Petőfi]], lingvisto * [[Gyula Petrányi]], kuracisto * [[Imre Petrasovits]], agronomo * [[Zsuzsa Petress]], aktorino * [[György Petri]], verkisto * [[Lajos Petrik]], kemiisto * [[József Petrik]], aktoro * [[Gyula Petrikovics]], kanuisto * [[István Petróczy]], oficiro * [[Elek Petrovics]], arthistoriisto * [[Emil Petrovics]], operkomponisto * [[György Petrovics]], juĝisto * [[Ilka Petur]], aktoro * [[Gedeon Petz]], filologo * [[Ottó Petzval]], matematikisto * [[Irén Pewny]], operkantisto * [[Ferenc Pfaff]], arkitekto * [[Ignác Pfeifer]], kemiisto * [[Klára A. Pfeifer]], farmakologo * [[Andor Pigler]], arthistoriisto * [[Emmi Pikler]], infankuracisto * [[Jenő Pilch]], historiisto * [[János Pilinszky]], poeto * [[Vilmos Pillitz]], kemiisto * [[Judit Pinczési]], poeto * [[Béla Pintér (arkitekto)]] * [[Imre Pintér (aktoro)]] * [[Jenő Pintér (juristo)]] * [[Jenő Pintér (literaturhistoriisto)]] * [[Ignác Pióker]], staĥanovisto * [[Imre Pirchala]], klasika filologo * [[Cirjék János Piry]], monaĥo * [[József Viktorián Pituk]], pentristo * [[Jenő Pivány]], ĵurnalisto * [[Ignác Pivár]], piaristo * [[Jenő Plank]], kemiisto * [[Ervin Plány]], pentristo * [[Ambrus Pleidell]], historiisto * [[Károly Plesnivy]], gobelinisto * [[László Pless]], dirigento * [[Antal Plesz]], arkitekto * [[Frigyes Pleszkán]], pianisto * [[Béla Plósz]], bestokuracisto * [[Pál Plósz]], kuracisto * [[Sándor Plósz]], juristo * [[Nándor Plotényi]], pianisto * [[Lajos Pócs]], fizikisto * [[Jenő Pócza]], fizikisto * [[Klára Póczy]], arkeologo * [[Frigyes Podmaniczky]], politikisto * [[György Pogácsás]], ministro * [[Béla Pogány]], fizikisto * [[Frigyes Pogány]], arkitekto * [[György Pogány]], operkantisto * [[Ödön Gábor Pogány]], arthistoriisto * [[Pál Pók]], akvopilkisto * [[Ede Polák]], piaristo * [[Rózsa Polgár]], gobelinisto * [[Hugó Poll]], pentristo * [[Antal Pollák]], inventisto * [[Zsigmond Pollák]], ilustristo * [[Jenő Polnay]], ministro * [[Géza Polónyi]], ministro * [[Gyöngyi Polónyi]], aktoro * [[Péter Polonyi]], ĉinologo * [[József Pölöskei]], oraĵisto * [[Iván Pólya]], pentristo * [[Jakab Pólya]], juristo * [[Jenő Pólya]], kirurgo * [[József Pólya]], kuracisto * [[Imre Polyák]], luktisto * [[János Pompéry]], verkisto * [[Elemér Pongrácz]], ĵurnalisto * [[Kálmán Pongrácz]], politikisto * [[László Pongrácz (oficiro)]] * [[Péter Pongrácz]], hobojisto * [[Zoltán Pongrácz]], komponisto * [[Emil Ponori Thewrewk]], filologo * [[Imre Poór]], kuracisto * [[Sándor Popovics]], politikisto * [[Péter Popper]], psikologo * [[Bertalan Pór]] pentristo * [[Aladár Porpáczy]], biologo * [[Kálmán Porzsolt]], verkisto * [[Lajos Pósa]], poeto * [[Jenő Posch]], instruisto * [[Ede Pöschl]], inĝeniero * [[Imre Pöschl]], inĝeniero * [[Tivadar Posewitz]], geologo * [[Sándor Pósta]], skermisto * [[Margit Potyondi]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Béla Pozsár]], biologo * [[Imre Pozsgay]], politikisto * [[Árpád Prandler]], diplomato * [[Károly Preis]], dermatologo * [[Gábor Preisich]], arkitekto * [[Kornél Preisich]], kuracisto * [[Hugó Preisz]], kuracisto * [[Móric Preysz]], kemiisto * [[Gyula Prinz]], geografo * [[Artúr Probstner]], obstetrikisto * [[Guido Prodam]], piloto * [[János Prohászka]], inĝeniero * [[Ottokár Prohászka]], episkopo, verkisto * [[István Prókai]], aktoro * [[Péter Prokop]], pentristo * [[Sándor Prokopp]], sportpafisto * [[Antal Prónai]], monaĥo * [[János Proszt]], kemiisto * [[Pál Pruzsinszky]], piaristo * [[Sándor Puder]], pulmonologo * [[Lajos Puhr]], patologo * [[Frigyes Puja]], ministro * [[Béla Pukánszky (literaturhistoriisto)]] * [[Miklós Puky]], herpetologo * [[Gábor Pulay]], kemiisto * [[Ágost Pulszky]], politikisto * [[Ferenc Pulszky]], politikisto * [[Andor Pünkösti]], reĝisoro * [[Ernő Pungor]], kemiisto * [[Emil Purgly]], ministro * [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]], kuracisto * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]], kuracisto * [[Ferenc Puskás (armeinĝeniero)]] * [[Ildikó Puskás]], hindologo * [[Tivadar Puskás]], inventisto * [[Bálint Putnik]], aktoro * [[Gyula Putnoky]], kuracisto * [[László Putnoky]], kemiisto {{Div col end}} == R == {{Div col|cols = 3}} * [[Zsuzsa Rab]], tradukisto * [[György Rába]], verkisto * [[Miklós Rábai]], koreografo * [[Imre Rábai]], matematikisto * [[Aladár Rácz]], muzikisto * [[János Rácz]], instruisto * [[Pali Rácz]], violonisto * [[Jenő Rácz (ministro)]] * [[Gedeon Ráday (1806)]], politikisto * [[Gedeon Ráday (1829)]], politikisto * [[Imre Ráday]], aktoro * [[Béla Radics (gitaristo)]] * [[Jenő Radics]], tekstopoeto * [[Béla Radnai (patologo)]] * [[Béla Radnai (stenografisto)]] * [[György Radnai]], operokantisto * [[Miklós Radnai]], komponisto * [[Magda Radnót]], kuracisto * [[Antal Radó]], verkisto * [[Béla Radó]], teatrestro * [[Erzsébet Radó-Révész]], psikanalizisto * [[György Radó]], tradukisto * [[István Radó]], ĵurnalisto * [[Sándor Radó (arkitekto)]] * [[László Radocsay]], ministro * [[Dezső Rados]], violonisto * [[Gusztáv Rados]], matematikisto * [[Ignác Rados]], instruisto * [[Jenő Rados]], arkitekto * [[Kornél Rados]], arkitekto * [[Béla Radvánszky]], politikisto * [[Ödön Radvány]], luktisto * [[Géza Radványi]], reĝisoro * [[Blanka Raffay]], aktoro * [[Dávid Raffay]], skulptisto * [[Erzsi Raffay]], operkantisto * [[Sándor Raffay]], luterana episkopo * [[Ferenc Raichle]], arkitekto * [[Emil Raitsits]], bestokuracisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[Ferenc Rajcsányi]], scenaristo * [[László Rajcsányi]], skermisto * [[László Rajk (arkitekto)]] * [[Ödön Rajka]], kuracisto * [[Béla Rajki]], trejnisto * [[Márton Rajki]], advokato * [[Ferenc Rajna]], scenaristo * [[András Rajnai]], reĝisoro * [[Ferenc Rajniss]], politikisto * [[János Rajz]], aktoro * [[Ferenc Rákos]], politikisto * [[Sándor Rákos]], poeto * [[Jenő Rákosi]], verkisto, ĵurnalisto * [[Mária Rákosi]], aktoro * [[Szidi Rákosi]], aktorino * [[Viktor Rákosi]], verkisto * [[Gellért Raksányi]], aktoro * [[József Rankay]], oficiro * [[György Ránki]], komponisto * [[György Ránki (historiisto)]] * [[László Ranódy]], reĝisoro * [[Jenő Ranschburg]], psikologo * [[Pál Ranschburg]], kuracisto * [[Raymund Rapaics]], botanikisto * [[Anna Rápolthy]], aktoro * [[László Rásonyi]], lingvisto * [[Károly Raszler]], grafikisto * [[György Ráth]], juĝisto * [[Károly Ráth (entreprenisto)]] * [[Károly Ráth (urbestro)]] * [[Mór Ráth]], [[eldonisto]] * [[István Ráth-Végh]], verkisto * [[Márton Rátkai]], aktoro * [[Anna Ratkó]], ministro * [[István Ratkó]], matematikisto * [[Nándor Ratkóczy]], kuracisto * [[Ferenc Ratkovszky]], inĝeniero * [[Róbert Rátonyi]], aktoro * [[István Rátz]], kuracisto * [[Jenő Rátz]], ministro * [[László Rátz]], matematikisto * [[Rezső Vilmos Ray]], arkitekto * [[Imre Rázsó]], inĝeniero * [[László Réber]], karikaturisto * [[István Rédai]], agronomo * [[László Rédei]], matematikisto * [[István Rédey]], geofizikisto * [[Tivadar Rédey]], bibliotekisto * [[Ferenc Redő]], pentristo * [[Emil Regőczi]], geodeziisto * [[Gyula Regöly-Mérei]], kuracisto * [[Pál Regős]], pantomimisto * [[Károly Reich]], grafikisto * [[Zsigmond Reichard]], advokato * [[Kálmán Reichenhaller]], kemiisto * [[István Reiman]], matematikisto * [[Péter Reimholz]], arkitekto * [[János Reiner]], juristo * [[Béla Reinitz]], komponisto * [[Antal Reischl]], arkitekto * [[Péter Reischl]], arkitekto * [[Sándor Reisenbüchler]], animaciisto * [[Károly Miksa Reissmann]], pentristo * [[Ede Reiszig (pli juna)]], historiisto * [[Ferenc Reitter]], inĝeniero * [[Sándor Rejtő]], inĝeniero * [[András Rékai]], reĝisoro * [[Miklós Rékai]], harpisto * [[Nándor Rékai]], dirigento * [[Csaba Rékassy]], grafikisto * [[Gabriella Relle]], operkantisto * [[Iván Relle]], teatrestro * [[Antal Reményi]], advokato * [[József Reményi]], skulptisto * [[Sándor Reményi (operkantisto)]] * [[Lajos Reményi-Schneller]], ministro * [[Zsigmond Remenyik]], verkisto * [[János Renner]], fizikisto * [[Alfréd Rényi]], matematikisto * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Tamás Rényi]], reĝisoro * [[Géza Requinyi]], kemiisto * [[Béla Rerrich]], arkitekto * [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]], juĝisto * [[István Reszler]], operkantisto * [[Lajos Réthey]], aktoro * [[Antal Réthly]], meteologiisto * [[Mihály Réthy]], aktoro * [[Mór Réthy]], matematikisto * [[László Réti]], arkivisto * [[Mátyás Réti]], pentristo * [[Endre Reuss]], inĝeniero * [[József Révay]], verkisto * [[András Révész]], politikisto * [[Ferenc Révész]], politikisto * [[Géza Révész (ministro)]] * [[György Révész (kuracisto)]] * [[György Révész (reĝisoro)]] * [[Imre Révész (episkopo)]] * [[Mihály Révész (ĵurnalisto)]] * [[Vidor Révész]], radiologo * [[Gyula Reviczky]], poeto * [[Dezső Rexa]], arkivisto * [[Géza Réz]], inĝeniero * [[Pál Réz]], kritikisto * [[Lola Réz Kosáryné]], verkistino * [[Gyula Rézler]], sociologo * [[László Rhorer]], kuracisto * [[Antal Ribáry]], komponisto * [[József Ribáry]], politikisto * [[Miklós Ribiánszky]], politikisto * [[Aladár Richter]], botanikisto * [[Gedeon Richter]], kemiisto * [[Hugó Richter]], neŭrologo * [[Sándor Rideg]], verkisto * [[Frigyes Riedl]], literaturhistoriisto * [[Szende Riedl]], lingvisto * [[Frigyes Riesz]], matematikisto * [[Gusztáv Rigler]], kuracisto * [[Béla Rigó]], publikigisto * [[Gyula Rimanóczy (1903)]], arkitekto * [[Gyula Rimanóczy (1932)]], arkitekto * [[Jenő Rimanóczy]], arkitekto * [[Tibor Riskó]], pulmonologo * [[Zsigmond Ritoók (kuracisto)]] * [[Imre Roboz]], teatrestro * [[Gyula Rochlitz]], arkitekto * [[István Röck]], fabrikisto * [[Iván Rodé]], kuracisto * [[Alajos Roder]], kanoniko * [[Vilmos Rőder]], ministro * [[Rodolfo (iluziisto)]] * [[Károly Rödönyi]], ministro * [[Henrik Rohmann]], harpisto * [[Sándor Rohringer]], hidrologo * [[Gedeon Róka]], astronomo * [[Szilárd Rökk]], advokato * [[Ferenc Romagnoli]], kornisto * [[András Román]], arkitekto * [[György Román]], pentristo * [[Kati Román]], pupisto * [[József Romhányi]], [[libretisto]] * [[József Romhányi (kuracisto)]] * [[László Romics]], kuracisto * [[Lajos Romsauer (matematikisto)]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[József Róna]], skulptisto * [[Viktor Róna]], baletisto * [[Zsigmond Róna]], meteologiisto * [[Dénes Rónai]], fotisto * [[Gyula Rónai (inĝeniero)]] * [[Hermin Rónai]], aktoro * [[Mihály Rónai]], bestokuracisto * [[Sándor Rónai]], politikisto * [[György Rónay]], poeto * [[Gusztáv Rónaszéki]], aktoro * [[Ferenc Ronkay]], inĝeniero * [[Mária Ronyecz]], aktoro * [[Ignác Roskovics]], pentristo * [[Endre Rösler]], operokantisto * [[Mihály Rotarides]], zoologo * [[Marcell Roth]], kuracisto * [[Manó Róth]], vitralisto * [[Miksa Róth]], vitralisto * [[Sándor Rott]], aktoro * [[Irma Rotter]], baletisto * [[Lajos Rotter]], inĝeniero * [[Lillian Rotter]], psikanalizisto * [[Rezső Roubal]], timbalisto * [[Artúr Rozinek]], inĝeniero * [[Pál Rozlozsnik]], geologo * [[János Rozs]], pentristo * [[György Rózsa (redaktoro)]] * [[Pál Rózsa (matematikisto)]] * [[György Rózsahegyi]], karikaturisto * [[Kálmán Rózsahegyi]], aktoro * [[István Rozsos]], aktoro * [[Pál Rubányi]], kuracisto * [[Ernő Rubik (inĝeniero)]] * [[Gyula Rubinek]], ministro * [[Mózes Rubinyi]], lingvisto * [[György Rubovszky]], politikisto * [[László Rudas]], filozofo * [[Gyula Rudnay]] pentristo * [[Gyula Rudnyánszky]], poeto * [[Imre Ruff]], kemiisto * [[Pál Ruffy]], subministro * [[György Rupcsics]], hidrologo * [[Jakab Rupp]], arkivisto * [[István Rusznyák]], kuracisto * [[Éva Ruttkai]], aktoro * [[Ottó Ruttkai]], aktoro * [[István Rybár]], fizikisto * [[Imre Ruzsa]], logikisto * [[János Ruzsicska]], monaĥo {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] pw9wev2m1wk51s7gugx5fgp4dibassu 0 529197 9478603 9129660 2026-09-19T19:41:06Z LilyKitty 25129 de sociaj rilatoj 9478603 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Interkona retejo|sociaj retejoj]] ({{en}}: ''social media'').}} '''Socia medio''', '''socia kunteksto''', '''socikultura kunteksto''', aŭ simple '''medio''', referencas al la tuja fizika kaj socia setlado en kiu personoj vivas aŭ en kiu io okazas aŭ disvolviĝas. Ĝi inkludas la [[kulturo]]n kie la individuo estis edukita aŭ loĝas kaj la personojn kaj [[institucio]]jn kun kiuj ili interagadas.<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1446600/pdf/11249033.pdf Elizabeth Barnett, PhD and Michele Casper, PhD, A Definition of “Social Environment”, American Journal of Public Health, March 2001, Vol. 91, No. 3]</ref> La interagado povas esti en la persono mem aŭ tra la amaskomunikilo, eĉ anonime aŭ unudirekta,<ref>Marjorie Taylor, ''Imaginary Companions'' (1999) p. 147</ref> kaj povas ne postuli ekvalecon de [[socia statuso]] kaj de [[sociaj rilatoj]]. Tiele, la socia medio estas pli larĝa koncepto ol tiu de [[socia klaso]] aŭ [[socia etoso]]. ==Notoj== {{referencoj}} ==Bibliografio== Leo Spitzer, "''Milieu'' and ''Ambience'': An Essay in Historical Semantics", in ''Philosophy and Phenomenological Research'' III (1942-3) [[Kategorio:Sociologio]] 5ypk64zqcoe3n5m49jn6op0lziodqwg 9478701 9478603 2026-09-20T05:45:33Z Sj1mor 12103 9478701 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Interkona retejo|sociaj retejoj]] ({{en}}: ''social media'').}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Socia medio''', '''socia kunteksto''', '''socikultura kunteksto''', aŭ simple '''medio''', referencas al la tuja fizika kaj socia setlado en kiu personoj vivas aŭ en kiu io okazas aŭ disvolviĝas. Ĝi inkludas la [[kulturo]]n kie la individuo estis edukita aŭ loĝas kaj la personojn kaj [[institucio]]jn kun kiuj ili interagadas.<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1446600/pdf/11249033.pdf Elizabeth Barnett, PhD and Michele Casper, PhD, A Definition of “Social Environment”, American Journal of Public Health, March 2001, Vol. 91, No. 3]</ref> La interagado povas esti en la persono mem aŭ tra la amaskomunikilo, eĉ anonime aŭ unudirekta,<ref>Marjorie Taylor, ''Imaginary Companions'' (1999) p. 147</ref> kaj povas ne postuli ekvalecon de [[socia statuso]] kaj de [[sociaj rilatoj]]. Tiele, la socia medio estas pli larĝa koncepto ol tiu de [[socia klaso]] aŭ [[socia etoso]]. ==Notoj== {{referencoj}} ==Bibliografio== Leo Spitzer, "''Milieu'' and ''Ambience'': An Essay in Historical Semantics", in ''Philosophy and Phenomenological Research'' III (1942-3) [[Kategorio:Sociologio]] fbxsluymemxq5yunbxwwjfvs8vjryun 0 530374 9478690 9275061 2026-09-20T05:37:55Z Sj1mor 12103 9478690 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Wolfgang Manfred SCHWARZ''' [Volfgang ŜVARC], (naskiĝis la [[1-a de julio|1-an de julio]] [[1937]] en [[Breslaŭo]], hodiaŭ Vroclavo en Pollando) estas germana [[Matematiko|matematikisto]], [[Naturscienco|natursciencisto]] kaj esperantisto. Schwarz estas membro de Asocio pri Interlingvistiko ([[Gesellschaft für Interlinguistik|GIL)]] kaj organizanto de gravaj Esperanto-kulturaranĝoj en Dresdeno. Li estis en la 1990-aj jaroj estrarano de [[Germana Esperanto-Asocio]]. == Vivo == Schwarz post la [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelo]] en 1945 kun la familio venis de [[Szprotawa|Sprottau]] (hodiaŭ Szprotawa en Pollando) al [[Görlitz]], poste al [[Oschatz]]. Tie li vizitis la mezan lernejon kaj la gimnazion. Fine li ricevis la abiturientan diplomon. De 1957 ĝis 1962 li studis matematikon ĉe la Teknologia Altlernejo, ekde 1961[[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Universitato Dresdeno]] (TUD) kaj fine estis diplomita matematikisto. Li laboris poste ĉe la Zentralinstitut für Kernforschung (Centra Instituto pri [[Nuklea fiziko|Nuklea Esploro]]) en Dresden-Rossendorf (1963). De 1964 ĝis 1965 li studis "Regelungstechnik" (Regulado en la tekniko – inĝeniera scienco) ĉe la TUD. En la sekvaj jaroj li okupiĝis pri programado kaj fine doktoriĝis en 1974 ĉe la TUD kiel doktoro de la natursciencoj (Dr. rer. nat.). Li poste laboris kiel docento en la TUD. == Esperanto-agado == Schwarz lernis Esperanton en kurso de la popola altlernejo en 1993. En 1985 kaj 1988 li sukcesis en lingvaj ekzamenoj de Esperanto kaj de rusa lingvoj. Schwarz en 1989 kunfondis en la Domo de la Profesoroj (Einsteinstraße) la ''Amikaron de Esperanto en TUD'' (Freundeskreis Esperanto an der TUD), kies membroj kaj celgrupo estis instruantoj kaj studentoj en TUD. Prezidanto de la amikaro fariĝis la [[Politika scienco|politiksciencisto]] Werner Josef Patzelt kaj la postenon de afergvidanto transprenis Manfred M. Schwarz. La amikaro okazigis prelegojn kaj aranĝojn por diskonigi Esperanton kaj ĝian kulturon. En 1995 Schwarz organizis la Jarfinan Zamenhoffeston (JAZAF) en Dresdeno dediĉe al la Esperanto-historiografio.<ref>D-ro Frank Nitzsche: ''Denove sukcesa evento. JAZAF '95''. In: Esperanto aktuell 2/1996, S. 12–13.</ref> Prelegoj de Hans-Burkhard Dietterle, [[Ulrich Lins]] kaj [[Detlev Blanke]] estis publikigitaj.<ref>''Beiträge zur Geschichte der deutschen Esperanto-Bewegung''. Reihe Esperanto-Dokumente 5, Deutsches Esperanto-Institut, Berlin 2000.</ref> Schwarz iniciatis kun la amikaro en 1996 la fondon de la ''Esperanto-Centro "[[Marie Hankel]]"''.<ref>[https://www.stadtwikidd.de/wiki/Esperanto-Zentrum_%E2%80%9EMarie_Hankel%E2%80%9C Esperanto-Zentrum "Marie Hankel"]</ref> En la sama jaro ĝi okazigis Esperanto-ekspozicion en la Urba Muzeo Dresdendo. En 1998 ĝi organiszis la 76-an [[Germana Esperanto-Kongreso|Germanan Esperanto-Kongreson]] en [[Freital|Freital/Dresden]]. Ĉeforganizanto estis Schwarz.<ref>Wolfgang M. Schwarz kaj Klaus Urban: ''Kongressbuch. 76. Deutscher Esperanto-Kongress. Bildung, Kultur und Esperanto''. Esperanto-Zentrum "Marie Hankel" (eld.), Dresden 1998.</ref> Ekde la jaro 2000 ĝi situis en la Georg-Schumann-konstruaĵo de TUD. En 2003 Schwarz estis kunorganizanto de la 55-a Kongreso de [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio|IFEF]] En 2003 ĝi atingis la nomigon de strato en Dresden-Laubegast laŭ Marie Hankel. Sekvis en 2004 la ekspozicio ''La unua Esperanto-poetino Marie Hankel en šia tempo'' en la urbodomo de Dresden-Leuben.<ref>[https://www.dresden.de/de/rathaus/aktuelles/pressemitteilungen/2004/10/c_754.php Marie-Hankel-ekspozicio]</ref> En decembro 2009 Schwarz organizis en Dresdeno la ''Marie-Hankel-Tage'' (Marie-Hankel-tagoj). Okazis prelegoj, kaj koncerto en la [[Erich Kästner|Erich-Kästner]]-muzeo kaj en la [[Heinrich Schütz|Heinrich-Schütz]]-rezidejo. Samtempe estis montrata ekspozicio pri ''Esperanto en Dresdeno'' en la [[Józef Ignacy Kraszewski|Kraszewski]]-muzeo. == Familio == Schwarz en 2006 edziĝis al la esperantistino Barbara Wollenberg. el la unua edzeco li havas unu filinon kaj unu filon. Lia edzino kune kun la edzo aktivas en la Esperanto-Centro "Marie Hankel". Ŝi ekzemple esploris pri la tombo de Marie Hankel. Pro šia laboro en la Oficejo por Verdaj areoj eblis ĝustatempe trovi ĝin por konservi kaj rekonstrui la tomboŝtonon.<ref>Wolfgang M. Schwarz: ''Tradition mit Perspektive''. In: Dresdner Universitätsjournal 2/2004, S. 7, Technische Universität Dresden.</ref> == Verkoj == * ''Analogprogrammierung – Theorie und Praxis des Programmierens für Analogrechner.'' Fachbuchverlag [[Leipzig]] 1971 (2. Auflage 1974). * kun Klaus Urban: ''Kongressbuch. 76. Deutscher Esperanto-Kongress. Bildung, Kultur und Esperanto''. Esperanto-Zentrum "Marie Hankel" (eld.), Dresden 1998. * ''Tradition mit Perspektive''. In: Dresdner Universitätsjournal 2/2004, S. 7, Technische Universiät Dresden. == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1937]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de julio]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] b1vb0bwp6kw3b9f2eo6scqehqejssg4 0 534248 9478713 9283324 2026-09-20T05:50:36Z Sj1mor 12103 9478713 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Queen of the Night (Babylon).jpg|eta|dekstra|Reprezentado de Iŝtar/Inanna en la [[Brita Muzeo]].]] La '''sumera religio''' estas termino por la [[mitologio]], [[panteono]], [[kosmologio]] kaj [[rito]]j de la [[sumero|sumera civilizo]]. La sumera [[religio]] eĥis en la mitologio [[mezopotamio|mezopotamia]], postvivante en la mitologioj kaj religioj de la [[huritoj]], [[akadanoj]], [[babilonanoj]], [[asirianoj]] kaj aliaj kulturaj grupoj. Tiel, la sumeraj gedioj, akadaj kaj babilonaj estis la samaj, krom la [[supera dio]] de ĉi lastaj kiu estis [[Marduk]]. == Adorado en la sumera kulturo == [[Dosiero:Hymn Iddin-Dagan Louvre AO8864.jpg|eta|[[Himno]] de templo en sumera kojnoforma skribo en argilo, dediĉita al la [[lugalo]] de Larsa, [[Iddin-Dagan]], ĉ. 1950 a.K.]] === Kojnoformaj skriboj === La [[sumera mitologio|sumeraj mitoj]], komence estis transdonitaj per [[parola tradicio]] ĝis la inventado de la [[skribo]]. La primitiva sumera [[kojnoforma skribo]] estis precipe uzata kiel ilo por administraĵoj, kaj ne estis ĝis la [[Frua Dinastia Periodo (Mezopotamio)|frua dinastia periodo]] (inter la 30a kaj 24a jarcentoj a.K.), kiam la religiaj skriboj iĝis oftaj, precipe en por laŭdaj himnoj de la templo, kiel sorĉaĵo nomata ''nam-ŝub'' kiu kun kompleksaj ritoj povis atingi ke, ekzemple, persono saniĝu. === Temploj === En la sumeraj [[urbo-ŝtato]]j, la templaj kompleksoj estis komence malgrandaj, kun artefarita altigita strukturo, unu-salona. En la frua dinastia periodo, la sumeraj temploj estis starigitaj el pluraj terasoj kaj multaj salonoj. Fine de la sumera civilizo, la [[zigurato]]j konvertiĝis en la plej ŝatata templo-strukturo por la religiaj centroj de Mezopotamio. La temploj funkciis kiel kultura, religia kaj politika sidejo ĝis la jaroj (proksimume) 2500 a.K., kiam, per la estiĝo de la militistaj reĝo konataj kiel [[lugalo]]j ''Lu-gal'' ("homo " + "granda"), la politika kaj militista gvidanteco troviĝis en aliaj sidejoj, kutime en palacoj. === Sacerdoteco === La urbo-ŝtatoj estis sub la regado de [[teokratio|teokratia registaro]] prizorgata de sendependaj grupoj de [[Ensi|En]], aŭ [[alta sacerdoto|altaj sacerdotoj]]. La sacerdotoj estis la respondeculoj pri la daŭrigado de la kulturaj kaj religiaj tradicioj de ilia urbo-ŝtato, kaj estis konsiderataj perantoj inter la homoj kaj la kosmaj kaj teraj fortoj. La sacerdotoj vivis plentempe en la templaj kompleksoj kaj administris la ŝtat-aferojn, inkluzive de la irigaciaj sistemoj necesaj por la supervivado de ilia civilizo. == Dioj == La sumeranoj komence praktikis multdiisman religion kun antropomorfaj diaĵoj kiuj reprezentis la kosmajn kaj terajn fortojn de ilia mondo. Dum la duono de la 3-a jarmilo a.K., la sumeraj gedioj iĝis pli antropocentraj kaj estis gedioj de la naturo transformitaj en diojn de la urbo. Gedioj kiaj [[Enki]] kaj Inanna estis vidataj kvazaŭ An, dio de la ĉielo aŭ Enlil, upera dio de la sumera diaro estus doninta al ili la rangon, potencon kaj scion. Tiu ĉi kosmologia ŝanĝo estis kaŭzita de la kreskanta influo de la najbara religio [[akada Imperio|akada]], aŭ kiel rezulto de la kreskantaj militoj inter la sumeraj urbo-ŝtatoj. En iliaj religiaj tekstoj, la sumera koncepto pri ''[[Me (mitologio)|me]]'' unu el la neŝanĝiĝeblaj antaŭordonitaj dekretoj de la gedioj aŭ nepersona forto kiu fundamentigis la {{JN|socia institucio}}, la religiajn praktikojn, la kondutojn, kutimojn kaj homajn kondiĉojn kiuj ebligas la [[civilizo]]n. === Panteono === La sumeraj religiaj tekstoj reflektis la sistemigon de la religia elito, per la triopo de la grandaj dioj, [[An]], [[Enlil]] kaj [[Enki]], per la diigo de la fundamentaj principoj, la [[cielo]], la [[atmosfero]] kaj la tero, kaj dua triopo formata de [[Sin]], [[Inanna]] kaj [[Utu]] (luno, fekundeco kaj suno). La plejmulto el la sumeraj diaĵoj apartenis al la klasifiko nomata ''[[Anunna]]'' ("la An-posteuloj"), dum sep diaĵoj, inkluzive de Enlil kaj Inanna, apartenis al grupo de "juĝoj de la submondo", konataj kiel la [[Anunakoj]] ("la posteuloj de An kaj Ki "). Dum la [[tria dinastio de Ur]], oni diris ke la sumera panteono konsistis el sesdek fojojn sesdek (3600) diaĵoj,<ref>Karen Rhea Nemet-Nejat, (1998). ''Daily Life in Ancient Mesopotamia'', p. 182.</ref> inter ili elstaras: * [[An]] (aŭ Anu), dio de la ĉielo; * [[Enki]] en la templo de [[Erido]], dio de la bonvoleco, prizorganto de la profundaj akvoj subturaj kaj sinjoro de la tero; * [[Enlil]], dio de la vento. * [[Nammu]], la diino-patrino; * [[Inanna]], la diino de amo kaj milito (egala al la diino [[Iŝtar]] de la akadianoj); * [[Utu]] en [[Sippar]], suna dio; * [[Nanna]], dio luna en Ur; * [[Nergalo]], suna dio; == Kosmogonio == La sumeranoj imagis la mondon kiel fermita [[volbo]] ĉirkaŭata de praa sala akvo. Sub la tera tavolo, kiu kreis la bazon de la volbo, ekzistis [[submondo]] kaj [[oceano]] el [[dolĉa akvo]] nomata [[Apsu]]. La diaĵo de la firmamento de la volbo nomiĝis [[An (mitologio)|An]], kaj la tero, [[Ki (mitologio)|Ki]]. Komence, la sumeraj kredoj pensis ke la mondo subtera estis etendaĵo de la diino Ki, sed pli poste evoluigis la koncepton [[Irkalla]] (aŭ Kigal). La praa sala akvo nomiĝis [[Nammu]], kiu poste estis konata kiel [[Tiamat]] ekde la [[tria dinastio de Ur]]. === Historio de la kreado === Laŭ la sumera mitologio de la kreado, la gedioj origine kreis la homojn por ke ili estu iliaj servantoj, ĉar ili bezonis esti nutrataj kaj vestataj. La kultado estis elpensita kiel maniero servi la gediojn, sed la gedioj liberigis ilin kiam ili estis multaj por manipuli ilin. El la praa kuniĝo inter An kaj Ki naskiĝis [[Enlil]], kiu konvertiĝis en la supera dio de la sumera panteono. Post kiam la aliaj gedioj forpelis Enlil-on el [[Dilmun]] (la "hejmo de la gedioj") pro perforteco al la diino de la aero [[Ninlil]], kiu havis idon: [[Nannar]], diino de la luno. Nanna kaj [[Ningal]] havis idon, [[Inanna]], dio de milito kaj fekundeco, kaj al [[Utu]], dio de la suno. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sumera astronomio]] * [[Babilona religio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Sumera religio]] [[Kategorio:Historio de Irako]] [[Kategorio:Arkeologio de Irako]] [[Kategorio:Mezopotamia mitologio]] [[Kategorio:3-a jarmilo a.K.]] 8wz5se7lus3gczaltwleve0fsg00t24 0 546719 9478959 9464301 2026-09-20T10:11:17Z Alifono 114488 Eksteraj ligiloj: THE 36 LANGUAGES SONG - Kanto kun 36 lingvoj, kies ĉefaj iniciatintoj estas Esperanto-parolantoj 9478959 wikitext text/x-wiki '''Multlingveco en muziko''' aŭ plurlingveco en muziko temas pri la uzo de pluraj lingvoj fare de individuaj kantistoj, muzikaj bandoj. La elekto de lingvo(j) en la muzika industrio havas signifajn implicojn por kaj artistoj kaj spektantaroj. Ĝi povas influi la tutmondan atingon de kanto, la kulturan resonancon kiun ĝi povas havi, kaj eĉ ĝian komercan sukceson. La fenomeno de la [[tutmondiĝo]], intensigita de la nuntempa amaskomunikila teknologio, permesis la disvastiĝon de multaj lingvoj en populara muziko, ebligante ilin atingi spektantarojn preter ilia tradicia parolantaro, ĉar ekde [[2020-aj jaroj|la 2020-aj jaroj]], montriĝis signifa ĉeesto aŭ pliiĝo de kantoj en aliaj lingvoj ol la angla, indikante ŝanĝon en aŭskultantpreferoj. Ĉi tiu tendenco ne temas nur pri la uzo de lingvoj pro diverseco, sed estas strategia movo kiu reflektas la ĉiam pli tutmondan naturon de la muzikkonsumo. Ĉi tiu plurlingva aliro redifinas la muzikan industrion, defias la regadon de la angla kaj prezentas pli inkluzivan muzikan pejzaĝon. Tio kondukis al situacio kie la angla, kvankam ankoraŭ la plej favorata lingvo en la muzika industrio, kunekzistas kun la postulo je pli da nacilingvaj kantoj, kreante pli riĉan kaj pli diversan lingvomelodian pejzaĝon. Krome, la integriĝo de [[artefarita intelekto]] (AI) en muzikkreado povus ebligi al tradicie subreprezentitaj lingvoj akiri eminentecon, kondukante al eĉ pli lingvovaria muzika oferto. Ĉi tio povus malfermi novajn eblecojn por artistoj eksperimenti kun lingvoj en novigaj manieroj, Konservi la lingvan diversecon signifas elstarigi la unikecon de kantoteksto, transdonante la poezion de la aŭtoroj kaj defendi la riĉecon de ĉiu lingvo kantante en plej diversaj lingvoj, eĉ en [[indiĝenaj lingvoj]]<ref name=":1">(angla) Emma-Lee Moss, ''[https://www.theguardian.com/music/2016/may/30/emmy-the-great-its-time-to-retire-english-as-pops-lingua-franca Emmy the Great: 'It’s time to retire English as pop’s lingua franca']'' (Emmy la Granda: "Venis la momento emeritigi la anglan kiel lingvofrankaon de la popmuziko), The Guardian, la 30-a de majo 2016, alirite la 1-an de septembro 2019.</ref>. La atento kaj demando por nacilingvaj kantoj kreskadas, eĉ en Nederlando, lando, en kiu oni favoras la anglan en edukado kaj komerco malavantaĝe de la nederlandaj studoj, kiuj estas minacataj de formorto<ref name=":2">(nederlanda) Johan van Heerde, ''[https://www.trouw.nl/cultuur-media/trots-op-het-nederlands-dus-rapt-de-jeugd-in-eigen-taal~b13534b1/?referer=https%3A%2F%2Fwww.meertens.knaw.nl%2Fcms%2Fnl%2Fnieuws-agenda%2Fin-de-media%2F276-2019%2F145988-juni-2019-de-jeugd-rapt-trots-in-eigen-taal Trots op het Nederlands: dus rapt de jeugd in eigen taal]'' (Fiera je la nederlanda: do la junularo rapas en sia propra lingvo), Trouw, la 26-an de junio 2019, alirte la 2-an de septembro 2019.</ref>. Konstateblis en marto de 2019 ke la tri unuaj furorkantoj de la 40 plej ŝatataj kantoj en Nederlando konsistis por la unua fojo en dek kvar jaroj el nederlandlingvaj kantoj<ref name=":2" />. Kantado en sia propra lingvo estas spertata kiel pli persona: la kantistoj povas uzi ĝin por traduki siajn plej profundajn emociojn, kaj la tekstoj estas multe pli bone komprenataj de la spektantaro<ref name=":2" />. En multaj landoj kie muziko oftege rilatas al tradicio kiel ekzemple en Mezoriento homoj ne tiom kutimas aŭskulti eksterlandan muzikon kaj proponi la guston de kantoj en malsamaj lingvoj kaj kun diversaj kulturaj influoj estas iom malfacila sed laŭdinda paŝo por malfermi sian muzikan sintenon. == Kantistoj kiuj kantas en plej eble multe da lingvoj == La kantoj kiuj ekzistas en plej eble multe da lingvoj estas [[Frat' Jakobo|Frato Jakobo]] kaj [[Stille Nacht|Paca Nokt']], kies originalo estas en la germana, estas tradukita al pli ol 300 lingvoj aŭ lingvovariantoj (dialektoj)<ref>(en) [https://songcontest.stillenachtmanufaktur.at/en/the-idea/ Stille Nacht song contest 2018] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181226184356/https://songcontest.stillenachtmanufaktur.at/en/the-idea/|date=2018-12-26}}.</ref><ref>(en) [http://silentnight.web.za/translate/ Silent Night], Silent Night Web. </ref>. Esperanto povas montri alian vojon kiu celas respekti la multlingvecon kaj multkulturecon de la mondo sen favori la nuntempan kulturan superregadon fare de nur kelkaj lingvoj (kaj kulturoj)<ref>(eo) Jorge Camacho, En: ''[https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/alternativa-novajretejo-nun-ankau-en-esperanto/ Alternativa novaĵretejo nun ankaŭ en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240421152650/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/alternativa-novajretejo-nun-ankau-en-esperanto/ |date=2024-04-21 }},'' [[Libera Folio]], la 6-an de decembro 2010, alirite la 21-an de aprilo 2024</ref>. La kantisto [[JoMo]] estis jam dufoje menciita en la 'Guiness book of records' ([[Guinness-libro de rekordoj]]) pro kantado en plej eble multe da lingvoj i.a. en la angla urbo Letchworth li donis sian unuan rekord-rompantan 25-lingvan koncerton<ref>Paul Gubbins, Mikeo Seaton, [http://esperanto.org.uk/lbe/arkivo/963/17.html Verda urbo, verda kongreso] (konsultita 24 aŭgusto 2016)</ref><ref>Edmond & Arlette Plutniak, [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-289demo.pdf Post 11-jara paŭzo denove en Arras], (PDF), La Ondo de Esperanto, p. 16, n-r11, 2018.</ref>. Afiŝo rilate al la eŭropa tago de la lingvoj en 2009 (Giornata europea delle lingue) pri koncerto kiun li donis en Italio (Chiavari) mencias 26 lingvojn. La barata kantistino [[Alka Yagnik]] kantas en pli ol 20 lingvoj<ref name=":3" />. Alia barata kantistino [[Sucheta Satish]] estis en 2018 Guinness-rekordulo por la plej multaj lingvoj kantitaj en koncerto titolita "Muziko preter limoj", kiun ŝi donis en Dubajo, kiam ŝi kantis po unu kanton en ĉiu el 102 lingvoj en koncerto. Ŝi kantis dum pli ol ses horoj kaj kantis en preskaŭ ĉiujn eŭropajn lingvojn, 26 baratajn lingvojn, plurajn aliajn sudamerikajn lingvojn, sudorient-aziajn lingvojn kaj malpli parolatajn lingvojn kiel la [[Maoria lingvo|maoria]], la [[Majtila lingvo|majtila]] aŭ la [[Keĉua lingvaro|keĉua]]<ref>(en) ''[[Most Languages Sung during one Concert: world record set by Suchetha Satis]]'', World Record Academy</ref> . En 2025 ŝi kantas en pli ol 150 lingvoj<ref name=":4">(en) ''[https://suchethasatish.com/about-us The Journey of Multilingual Singing]''</ref>. == ''Polyglot Gathering'' en Berlino (2015) == [[JoMo]] kantis en ''trideko da lingvoj'' dum la berlina [[plurlingvula kunveno]] en 2015<ref>{{Citaĵo el libro|aŭtoro=[[Duncan Charters]]|titolo=Polyglot Conferences and Gatherings: observing a new phenomenon ("plurlingvaj konferencoj kaj renkontiĝoj: observante novan fenomenon")|verko=Język komunikacja informacja - Language communication information ("informoj pri lingva komunikado", aŭ simple "lingvo - komunikado - informado")|eldoninto=eldoninto [[Ilona Koutny]], eldonejo ''Wydawnictwo rys'', [[Poznano]]|paĝoj=paĝoj 164-276|jaro=2015|lingvo=en|lingvo2=eo|lingvo3=pl|url=http://jki.amu.edu.pl/files/JKI%20-%20tom%2010%20-%202015.pdf|formato=PDF-dosiero|alirdato=la 24-an de marto 2016}}</ref> <ref>{{Citaĵo el libro|aŭtoro=[[Judith Meyer]]|titolo=“Polyglot Gathering”, 1-a ĝis 4-a de majo 2015 en Berlino"|Informilo=Informilo por Interlingvistoj|eldoninto=eldoninto [[Detlev Blanke]], eldonejo ''Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED) ĉe Universala Esperanto-Asocio (UEA)'', [[Rotterdam]]|paĝoj=paĝoj 2-3|jaro=2015, n-ro 94-95 (3-4)|lingvo=eo|url=http://esperantic.s400.sureserver.com/wp-content/uploads/2015/09/IpI-94-95_3-4-2015.pdf|formato=PDF-dosiero|alirdato=la 07-an de aprilo 2016}}</ref>. Krom kanton en la [[Pikarda franca dialekto|pikarda]] (dialekto el Francio) kaj miksitan kanton en ses lingvoj (germane, france, pole, angle, ruse kaj esperante), la poliglota publiko dum la ''[[Plurlingvula kunveno|Polyglot Gathering]]'' en Berlino (2015) povis elekti inter kantojn en 29 pliaj lingvoj (ne-miksitaj kantoj) en jenaj lingvoj <ref>https://www.facebook.com/notes/polyglot-gathering-event-series/jomos-song-list-multilingual-concert-on-may-3rd/852464911473670</ref>: la [[Franca lingvo|franca]], [[Hispana lingvo|hispana]], [[itala]], [[Okcitana lingvo|okcitana]], [[Portugala lingvo|portugala]], [[Rumana lingvo|rumana]], [[Araba lingvo|araba]], [[Kataluna lingvo|kataluna]], [[Kosa lingvo|kosa]], [[Ĉuvaŝa lingvo|ĉuvaŝa]], [[Germana lingvo|germana]], [[Angla lingvo|angla]], [[Eŭska lingvo|eŭska]], [[Ĉina lingvaro|ĉina]], [[Hebrea lingvo|hebrea]], [[Haitia kreola lingvo|haita]], [[Lingala lingvo|lingala]], [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], [[Japana lingvo|japana]], [[Pola lingvo|pola]], [[Rusa lingvo|rusa]], [[Romaa lingvo|romaa]] (''romani''), [[Ukraina lingvo|ukraina]], [[Jido (lingvo)|jida,]] [[Kroata lingvo|kroata]] kaj [[esperanto]], de kiuj ''10 lingvoj estis ne hindeŭropaj''. == Ekonomie dominantaj lingvoj kaj kvotoj == Post la [[Dua Mondmilito]] en iuj landoj, ekzemple [[Nederlando]], pro la deviga enkonduko de la angla lingvo en la eduksistemo kaj poste sub premo de merkataj cirkonstancoj kondukis al malekvilibro en la uzo de lingvoj en kanzonoj <ref name=":0">Frank Jansen : 'Een quotum voor Nederlandstalige liedjes ? (ĉu kvoto por nederlandlingvaj kantoj?) in : Onze Taal (nia lingvo) 2008-9, p. 255)</ref>. Dum plimulto de landoj montras malkreskon en ĉeesto muziko de lokaj artistoj en radio aŭ elsendfluaj platformoj, iuj landoj kiel ekzemple [[Barato]] (85,2%) , [[Turkio]] (83,3%), [[Vjetnamio|Vietnamio]] (83,1%), [[Italio]] (82,7%), [[Japanio]] (81%). [[Francio]] (60%) kaj Belgio okupas mezan vojon kiu ekvilibrigas lingvan kaj kulturan identecon kun internacia malfermiteco<ref name=":5">(en) ''[https://www.skoove.com/blog/spotify-local-vs-global-music-france/ France vs. the algorithm: How cultural policy kept local music alive]'', Skoove.com</ref>.Belgio (ĉefe pro la franclingvaj radioj tie) kaptas 5,6% de la francaj furorlistoj, signife pli ol la 3,6% de Britio aŭ la 1,3% de Germanio, kiu montras ke ankaŭ lingvo kreas muzikajn retojn, kiuj transcendas limojn kaj rezistas anglo-usonan dominecon<ref name=":5" />. Se kanto ne estas verkita en vaste uzata lingvo, tiam ĝi estas kutime verkita en iu ajn superrega lingvo en la devenlando de la muzikisto aŭ en alia, vaste agnoskita lingvo kiel la angla, germana, hispana aŭ franca. Estas ekstreme ofta fenomeno en la kampo de muziko ke kanto estas verkita en iu ajn nuntempa [[lingvafrankao]] ([[Latina lingvo|latine]]: ''lingua franca''). Multaj kantistoj ŝajnas ignori siajn proprajn lingvojn surbaze de ekonomiaj argumentoj<ref name=":1" />, ĉar ili opinias ke la ekonomia statuso de lingvo verŝajne estas la plej grava argumento por komerca sukceso en la cirkvito de la pop- kaj rokmuziko<ref>Christophe Verbiest: Transatlantic travails, [[Flanders Today]], nro. 10 febr. 2016, p. 14.</ref>. Por doni ne nur financan sed ankaŭ kulturan impulson al la nacia muzikindustrio, kelkaj landoj volis enkonduki kvoton por kantoj en la propra(j) oficiala(j) lingvo(j) de tiuj landoj Por redoni impulson financan kaj kulturan al sia propra distro-industrio iuj landoj kiel Francio (en 1996) leĝigis ke minimume 40% de la kantoj estu en la franca lingvo<ref name=":0" />. Kontraŭuloj de la kvotosistemo argumentas ke 'deviga' invitos al kvereloj pri la interpretado de la minimumo, sed precipe ke kvotoj mense metus kantoj en la propra lingvo en nepopularan kategorion de muziko kiu bezonas registaran protekton por ne forvelki<ref name=":0" />. Iuj kantistoj kiuj ne kantas en hegemonia lingvo kaj tamen deziras koncerti internacie solvas la lingvan demandon pere de '[[supratekstigo]]' t.e. ekrano kiu tekstigas la tradukon de la kantotekstoj supra la scenejo. Aliaj (ekzemple Emmy the Great, Gwenno Saunders kaj Maria Usbeck<ref name=":1" />) kantas nacilingve, angle sed konscie ankaŭ en aliaj lingvoj. == Listo en du kategorioj == a listo estas dividata en du kategorioj: '''1. individuaj kantistoj kantantaj plurlingve''' '''''2.''''' '''muzikgrupoj kantantaj plurlingve''' Unue estas listigitaj la nomo de la individuaj kantistoj aŭ grupoj, sekvata (inter krampoj) de la lingvoj en kiuj ili kantas. ''Listigitaj estas'' artistoj kiuj en la angla vikipedia versio almenaŭ kantas en du lingvoj*, kvankam tiukaze temas nur pri [[dulingveco]] kaj ne pri [[plurlingveco]] kaj 'multlingvismo'. Plejmulto de la kantistoj 'papage' kantas en fremdaj lingvoj, kvankam ili ofte sukcesas bone kanti, ekzemple helpe de la [[Internacia Fonetika Alfabeto]]. <nowiki>*</nowiki> (la propra + esperinde en pli ol unu alia lingvo) ''NE listigitaj estas'' ''<nowiki/><nowiki/>'' * Artistoj (ekzemple Adiemus) kiuj kantas ''ekskluzive'' ''en 'fikcia', 'imagita' lingvo'' (formita de silaboj kaj inventitaj vortoj) el arta vidpunkto (pro la melodio kaj etoso ekzemple), sed ne en alia lingvo kiel ekzemple ilia gepatra lingvo. * Artistoj kiuj kantas ''<nowiki/>'[[Makaronia poezio|makarone]]''' <ref>Riemer Reinsma : "I kiss you te pletter" - 'Nederlandse liedjes in meer dan één taal' (''nederlandaj kantoj en pli ol unu lingvo''), Onze Taal (''Nia Lingvo''), 2009/5, p. 126-130</ref> t.e.kies kantoj havas nur kelkajn vortojn aŭ tekstopartojn (ekzemple refreno) en du aŭ pliaj lingvoj. Bonaj ekzemploj de tiaj kantoj estas ekzemple la kanto ''Work of Art'' de Haikaa Yamamoto en pli ol 20 lingvoj, la kanto ''Atentu'' de la grupo [[Kajto]], kiu havas po unu tekstolinion en 35 lingvoj, kun komenca kaj fina linio en Esperanto.<ref>[https://www.flashlyrics.com/lyrics/kajto/atentu-93 teksto de la kanto ''Atentu'' de la esperantlingva grupo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160407094436/https://www.flashlyrics.com/lyrics/kajto/atentu-93 |date=2016-04-07 }} [[Kajto]]: en [[Esperanto]], la [[germana]], [[angla]], [[itala]], [[frisa]], [[franca]], [[nederlanda]], [[pola]], [[finna]], [[litova]], [[urdua]], [[portugala]], [[hebrea]], [[greka]], [[sveda]], [[bengala]], [[dana]], [[java]], [[hispana]], [[jida]], [[kataluna]], [[gaela]], [[eŭska]], [[hungara]], [[kroata]], [[korea]], [[skota]], [[ladina]], [[estona]], [[ĉeĥa]], [[papiamenta]], [[Martiniko|martinika]] [[kreola]], [[vjetnama]], [[malaja]] kaj [[ĉina]] ([https://www.youtube.com/watch?v=hLQh9Cjc-nk La kanto mem en ''Youtube'']).</ref> kaj la kanto ''<nowiki/>'Eén wereld, één stem"'' (unu mondo, unu voĉo) de la nederlanda kantisto [[Rob de Nijs]] kiu nur parteton kantas en [[Esperanto]]. * Kantistoj kiuj nur ka''<nowiki/>''ntas plurlingve en repertuaro de klasika muziko (simple ĉar alikaze necesus mencii ĉiujn operkantistojn ĉar tiel la aliaj kantistoj malfacile troveblus inter ili). == Listo de individuaj kantistoj kantantaj plurlingve == * [[ABBA|Abba]] (sveda, angla, germana, franca, hispana) * Ai (japana, angla) * [[Noa (kantistino)|Achinoam Nini]] aŭ ''[[Noa]]'' (hebrea, angla, hispana) * [[Afro Celt Sound System]] (irlanda, angla kaj kelk''<nowiki/>''aj afrikaj lingvoj) * [[Ahmad Zaher]] (daria, paŝtoa, angla) * [[Ajda Pekkan]] (turka, franca) * [[Aynur Doğan]] ([[Turka lingvo|turka]], [[Kurda lingvaro|kurda]]) * [[Albert Au]] (ĉina kantona, angla) * [[Alexa Weber Morales]] (franca, angla, hispana, portugala) * [[Alexander Veljanov]] (angla, germana, makedona, franca) * [[Alizée]] (franca, angla) * [[Alka Yagnik]] (Barato) - '''''en pli ol 20 lingvoj'''''<ref name=":3">(en) Richa Shukla, "''[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Alka-Yagnik-lends-her-voice-to-a-Rajasthani-film/articleshow/47802521.cms?from=mdr Alka Yagnik lends her voice to a Rajasthani film"]'', ''[[The Times of India]]''. la 25-an de junio 2015, alirite la 20-an de aprilo 2021</ref> * [[Alla Pugaĉova]] ([[Rusa lingvo|rusa]], [[Angla lingvo|angla]], [[Germana lingvo|germana]], [[Franca lingvo|franca]], [[Hebrea lingvo|hebrea]], [[Finna lingvo|finna]], [[Ukraina lingvo|ukraina]]) * [[Anjo Amika]] (esperanto, hungara, latina) * [[Ann Brady]] (Kanado) - ([[Gaela lingvaro|gaela]], franca, angla, [[Mohoka lingvo|mohoka]]) * [[Anna Abreu]] (portugala, hispana, angla) * [[Anna Moffo]] (angla, itala) * [[Anna Netrebko]] (rusa, itala, franca, germana, angla, ĉeĥa) * [[Andrea Bocelli]] (itala, hispana, angla, latina, germana) * [[Anggun]] (indonezia, franca, angla) * [[Ani Lorak]] (ukraina, rusa, angla) * [[Anita Mui]] (ĉina kantona, japana, ĉina mandarena, angla) * [[Anne Etchegoyen]] (Eŭskadio - Hispanio) - eŭska, hispana kaj franca * [[Anta Eņģele]] (Latvio) - esperanto, latva, hispana, germana, rusa<ref>(eo) Ulrich Matthias, ''Latvia BET superis ĉiujn atendojn'', [[La Ondo de Esperanto]], paĝoj 23-24, n-ro 3 (317) 2023</ref> * [[Ariana Delawari]] (angla, paŝtoa, taĝika) * [[Arielle Dombasle]] (franca, hispana) * [[Aris San]] (greka, hebrea, hispana) * [[Arno Hintjens]] (franca, nederlanda, angla) * [[Aŝa Bhosle|Asha Bhosle]] (''kantis en pli ol 20 lingvoj'', ĉefe lingvoj el Barato: interalie la [[Hindia lingvo|hindia]], [[Urduo|urdua]], [[Telugua lingvo|telugua]], [[Marata lingvo|marata]], [[Bengala lingvo|bengala]], [[Guĝarata lingvo|guĝarata]], [[Panĝaba lingvo|panĝaba]], [[Tamila lingvo|tamila]], [[Malajala lingvo|malajala]], angla, rusa, ĉeĥa, [[Nepala lingvo|nepala]] kaj [[Malaja lingvo|malaja]]) * Asmara (angla, araba, armena, franca, turka, greka, hispana, itala)<ref>(en) [https://www.olt20.com/Asmara#&panel1-2 Asmara]</ref> * [[Ayumi Hamasaki]] (japana, angla, ĉina mandarena) * [[Azam Ali]] (persa, hinda) * [[Baaba Maal]] (Senegalo) - ([[Fulana lingvo|fulana]], [[Angla lingvo|angla]]) * [[Barbra Streisand]] (angla, franca) * [[Basshunter]] (angla, sveda) * [[Batir Zakirov]] (uzbeka, rusa, araba, hinda) * [[Bebel Gilberto]] (portugala, angla) * [[BeNuts|BeNUTS]], kantas en 8 lingvoj: germana, angla, franca, hispana, kroata, rusa, japana, araba <ref>(de) [https://www.last.fm/music/beNUTS/+wiki Biografio BeNuts], last.fm</ref> * [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]] (angla, hispana) * [[BoA]] (korea, japana, angla, ĉina mandarena) * [[Boglárka Csemer]], artista nomo Boggie (hungara, franca, angla) * Bojana Stamenov (serba, angla, franca, hispana, germana) * [[Caetano Veloso]] (portugala, angla, hispana) * [[Cameron Cartio]] (persa, hispana, angla) * [[Carla Bruni]] (franca, angla) * [[Carlos Santana]] (hispana, angla) * [[Cat Stevens]] / Yusuf Islam (angla, greka, araba) * [[Cecile Corbel]] (franca, itala, bretona, angla, germana, irlanda, turka, ĉina kantona, japana) * [[Cecilia Cheung]] (ĉina-kantona, ĉina mandarena) * [[Céline Dion|Celine Dion]] (franca, angla, hispana, itala, latina, japana, ĉina mandarena, germana) * [[Charlene Choi]] (ĉina-kantona, ĉina mandarena) * [[Charles Aznavour]] (franca, angla, armena, hispana, germana, itala, [[Rusa lingvo|rusa]], [[Portugala lingvo|portugala]] kaj [[Kabila lingvo|kabila]]) * [[Charlotte Church]] (angla, kimra, franca, itala, latina, germana) * [[Chava Alberstein]] (hebrea, jida, angla) * [[Cheb Mami]] (araba, franca) * [[Cheikl Lô]] (afrikaj lingvoj) *[[Chibi Ichigo]], nederlanda, rusa, angla * [[Christina Aguilera]] (angla, hispana) * [[Christian Bautista]] (tagaloga, angla) * [[Cliff Richard]] (angla, germana, itala, hispana) * [[Coco Lee]] (ĉina-kantona, ĉina mandarena, angla) * [[Connie Francis]] (angla, itala, hispana, jida, portugala, franca, japana, hebrea, irlanda, greka) * [[Coeur de Pirate]] (franca, angla) * [[Cristina Zavalloni]] (itala, angla, hispana, rusa) * [[Cyrielle Cospar]] ([[Martiniko]]) - (kreola, angla, franca) * [[Dalida]] (franca, itala, hispana, germana, araba) * [[Daniel Padilla]] (tagaloga, angla) * [[David Bisbal]] (hispana, angla) * [[Dayanara Torres]] (hispana, angla) * [[Demis Roussos]] (angla, franca, greka, itala, hispana, germana) * Didi Sit (angla, nederlanda, kantona)<ref>(nl) ''[https://openrotterdam.nl/didi-sit-maakt-statement-met-kantonees-engels-en-nederlands-nummer/ Didi Sit maakt statement met Kantonees, Engels én Nederlands nummer]'', Open Rotterdam, la 10-an de julio 2016. Alirdato: la 18-an de aŭgusto 2026.</ref> * [[Dima Bilan]] (rusa, angla) *[[Dimash Kudaibergen]] (12 lingvoj: [[Kazaĥa lingvo|kazaĥa]],rusa,angla,ĉina,itala,franca,hispana,germana,serba,turka,ukraina kaj kirgiza) *[[Dystinct]] (franca, nederlanda, darija (araba), angla) * [[Edison Chen]] (ĉina-kantona, ĉina mandarena, angla) * [[Elīna Garanča]] (hispana, itala, angla, germana, franca) * Emar (Kando, Usono) - kantas en 8 lingvoj: angla, serba, hinda, [[Romaa lingvo|romaa]], ĉina, persa, araba kaj slavona<ref>(en) [https://www.last.fm/music/emar/+wiki Biografio de EMAR], Last.fm</ref>. * Enrique Gil (tagaloga, angla) * [[Enrique Iglesias]] (hispana, angla, itala) * [[Enrico Macias]] (franca, hebrea, araba, [[berbera lingvaro|tamaziĥta (berbera)]], hispana, itala) * [[Ensiferum]] (angla, finna) * [[Enya]] - ([[Irlanda lingvo|irlanda]], angla, latina, [[Kimra lingvo|kimra]], hispana, franca kaj japana,<!-- fonto: http://worldmusic.about.com/od/bandsartistsaz/p/Enya.htm --> kaj krome iuj fikciaj lingvoj kiel la [[Kvenja lingvo|kvenja]] kaj [[Sindara lingvo|sindara]], elfaj lingvoj de [[John Ronald Reuel Tolkien|J. R. R. Tolkien]]) * [[Eros Ramazzotti]] (itala, hispana, angla) * [[Esma Redžepova]] ([[Romaa lingvo|romaa]], [[Makedona lingvo|makedonia]], [[Serbokroata lingvo|serbokroata]], [[Turka lingvo|turka]], [[Hebrea lingvo|hebrea]], [[Greka lingvo|greka]] kaj [[Hindia lingvo|hindia]]) * [[Farah Siraj]] (araba, angla, hispana) * [[Farhad Darya]] ([[Persa lingvo|persa]], [[Paŝtuna lingvo|paŝtuna]], [[Uzbeka lingvo|uzbeka]], angla kaj [[Urduo|urdua]]) * [[Faudel]] (araba, franca) * [[Faye Wong]] (ĉina-kantona, ĉina mandarena, japana, angla) * [[Freundeskreis]] (angla, Esperanto, franca, germana) * [[Francis Soghomonian]] (franca, Esperanto, armena) * [[Gala Dragot]] (franca, nederlanda, angla, albana) * [[Garou]] (franca, angla) * [[Gillian Chung]] (ĉina-kantona, ĉina mandarena) * [[Gloria Estefan]] (hispana, angla, portugala, franca) * [[Gougoush]] : kantas en 12 lingvoj kvankam ŝi nur parolas la [[Persa lingvo|persan]], [[Azerbajĝana lingvo|azeran]], [[Angla lingvo|anglan]] kaj iom la [[Armena lingvo|armenan]]. * [[Grégory Charles]] (franca, angla, hispana) * [[Grey Park]] (angla, germana, finna) * [[Hadiqa Kiani]] (urdua, hinda, [[Panĝaba lingvo|panĝaba]] kaj ties ''siraikia'' dialekto, [[Sinda lingvo|sinda]], [[Paŝtuna lingvo|paŝtuna]], [[Baluĉa lingvo|baluĉa]], [[Kaŝmira lingvo|kaŝmira]], persa, franca, angla, ĉina mandarena, [[Malaja lingvo|malaja]], turka kaj araba) * [[Hajtana]], pasporte ''Gaita-Lurdes Essami'', ukraine per cirila alfabeto Гайта-Лурдес Ессамі - (ukraina, angla kaj rusa) <!-- * [[Haikaa Yamamoto]] (Japanio) - kiuj lingvoj? --> * [[Harmony Sisers]] (finna, angla, sveda) * [[Hayley Westenra]] (angla, [[Maoria lingvo|maoria]], itala, irlandgaela, germana, japana kaj latina) * [[Heintje]] Simons (nederlanda, germana, angla) *[[Helena Schoeters]] (araba, franca, hispana) * [[Helm Ghali]] (araba, angla, franca, [[Paŝtuna lingvo|paŝtuna]]) * [[Helmut Lotti]] (nederlanda, angla, germana, latina, hispana, portugala) * [[Henry Lau]] (angla, korea, ĉina kantona, ĉina mandarena) * [[Hikaru Utada]] (japana, angla) * [[Hilde Frateur]] (Belgio) - (nederlanda, franca, itala, germana, ĉina, angla kaj dialekto de Antverpeno) * [[Impaled Nazarene]] (angla, finna, germana, latina) * [[Elisapie Isaac]] (angla, inuita, franca) * [[Isa Kremer]] (jida, rusa, franca, itala, angla) * Ishtar ([[Fikcilingvo|fikcia artefarita lingvo]] ekzemple dum la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2008]], araba, hebrea, franca, hispana, angla) *Izhar Kohen (fikcia artefarita lingvo dum la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1978]], araba, hebrea, franca, angla) * [[Jacky Chan]] (ĉina mandarena, japana, angla) * [[Jacques Brel]] (Belgio) - (franca, malofte la nederlanda) * [[Jacky Cheung]] (ĉina kantona, ĉina mandarena, angla) * [[Jane Zhang]] (ĉina kantona, ĉina mandarena, angla, hispana) * [[Jan Peerce]] (angla, itala, jida, hebrea) * [[Jay Park]] (angla, korea) * [[Jelena Tomašević]] (serba, hispana) * [[Jennifer Lopez]] (hispana, angla) <!-- * [[Johnny Clegg]] @ Jululka/Savuka (Kanado) - kiuj lingvoj ? --> * [[Johnny Hallyday]] (franca, angla) * [[Joan Baez]] (angla, hispana, portugala) * [[Joan Manuel Serrat]] (hispana, kataluna) * [[Joe Dassin]] (angla, franca, rusa, germana, hispana, itala, greka, ) * [[Jolin Tsai]] (ĉina mandarena, angla) * [[JoMo]] (Jean-Marc Leclercq) - 30 videoj de kantoj en dekoj da lingvoj dum la Polyglot Gathering en Berlino 2015<ref>(eo) [https://www.facebook.com/notes/polyglot-gathering-event-series/jomos-song-list-multilingual-concert-on-may-3rd/852464911473670 Jomo's Song List (multlingva koncerto la 3-an de majo 2015)]</ref>: https://www.youtube.com/watch?v=K4wVIdZESmM&list=PL6jCOfzA5WtxzYNz86DFNE-vEoyRCcTj9&index=30 * [[Jon Christos]] (angla, greka, latina, hispana, germana, rusa) * Jon Secada, (hispana, angla) * [[José Feliciano]] (hispana, angla) * [[Joseph Schmidt]] (germana, itala, angla, franca, hispana, nederlanda, hebrea, aramea) * [[Josh Groban]] (angla, hispana, itala) * [[Julia Boutros]] (Libano) - (araba, franca) * [[Julie Slim]] (angla, araba, armena, franca, greka) * [[Julio Iglesias]] (hispana, franca, angla, itala) * [[Karen Zoid]] (afrikansa, angla) * [[K'Maro]] (araba, franca, angla) * [[Kahimi Karie]] (カヒミ・カリィ) (japana, franca, angla, itala, hispana) * [[Kari Peitsamo]] Scooter (finna, angla, sveda) * [[Karl Wolf]] (araba, angla) * [[Karolina Cicha]] (ukraina, litova, rusa, romani, belorusa, jida, pola, tatara kaj [[Esperanto]])<ref>(pl) ''[https://wspolczesna.pl/karolina-cicha-zaspiewa-wieloma-jezykami/ar/5839413 Karolina Cicha zaśpiewa "Wieloma językami"]'' ( Karolina Cicha kantos "Multajn lingvojn"), Gazeta Współczesna, la 17-an de novembro 2012</ref> * [[Katherine Jenkins]] (kimra, angla, itala, latina, franca) * [[Kelly Chen]] (ĉina kantona, japana, ĉina mandarena, angla) * [[Kendji Girac]] (franca, hispana, kataluna, okcitana) * [[Kenny B]] ([[Srana lingvo|sranantongo]], [[Angla lingvo|angla]], [[Aŭkana lingvo|aŭkana]], [[Nederlanda lingvo|nederlanda]]) * [[Khaled]] (araba, franca, angla) *[https://kantaro.ikso.net/krysztof_daletski Krysztof Daletski] (germana, angla, latina, Esperanto) * [[Korpiklaani]] (angla, finna) * [[Kwon BOA]] (korea, angla, japana) * [[Lada Gorpienko]] (pola, jida, ukraina, rusa, hebrea) * [[Laila Kinnunen]] (finna, sveda, angla, rusa, germana, franca, itala, hispana, hungara, afrikansa) * [[Lara Fabian]] (franca, angla, hispana, itala) * [[Lata Mangeshkar]] (Barato) - almenaŭ 20 lingvoj (hindii, urdua, marata, [[Asama lingvo|asama]], bengala, orija, malajalama, telugua, tamila, kanara, gujarata, punjaba, [[Konkana lingvo|konkana]], [[sanskrito]], [[raĝastana]], [[bhojpura]], angla, nepala, ...?) * [[Laura Pausini]] (itala, angla, hispana, franca, portugala) * Lauris Reiniks (latva, litova, estona, rusa, angla, franca, itala, hispana, germana, nederlanda, turka) * [[Leila Forouhar]] ([[Angla lingvo|angla]], [[Itala lingvo|itala]], [[Greka lingvo|greka]], [[Araba lingvo|araba]], [[Hebrea lingvo|hebrea]], [[Daria lingvo|daria]], [[Armena lingvo|armena]], [[Turka lingvo|turka]] kaj [[Kurda lingvaro|kurda]]) * [[Lee Soo Young]] (korea, japana) * [[Lhasa de Sela]] (angla, hispana, franca) * Lidia Isac (rusa, moldova, rumana, angla, franca, itala) * [[Lila Faligas]] (hispana, angla, [[miŝtekoj|miŝteka]], [[zapotekoj|zapoteka]], [[majaoj|majaa]], [[Naŭatla lingvo|naŭatla]], [[Purepeĉa lingvo|purepeĉa]]) * [[Linda de Suza]] (portugala, franca) * [[Linx]] (franca, araba) * [[Lokua Kanza]] ([[Svahila lingvo|svahila]], [[ruanda]], [[Portugala lingvo|portugala]], [[Lingala lingvo|lingala]], franca, angla) * [[Louis Neefs]] (nederlanda, angla, germana, hispana) * [[Luciano Pavarotti]] (itala, angla, hispana, franca) * [[Matt Pokora|M. Pokora]] (franca, angla) * [[Maaya Sakamoto]] (japana, angla) * [[Mallu Magalhães]] (portugala, angla) * [[Mandoza]] (afrikansa, angla, [[Zulua lingvo|zulua]] kaj [[Kosa lingvo|kosa]]) * [[Manu Chao]] (hispana, franca, angla) * [[Marc Anthony]] (hispana, angla) * [[Maria Krupoves]] (jida, belorusa, [[Tatara lingvo|tatara]], rusa, [[Romaa lingvo|romaa]], hebrea) * [[Marija Šerifović]] (serba, rusa, angla) * [[Marisa Monte]] (portugala, angla) * [[Masha Itkina]] (jida, hebrea) * [[Massari]] (araba, angla) <!-- * [[Mathew Bloomfield]] ([[Kanado]], [[Ĉinio]], [[Usono]]) - kiuj lingvoj ? --> * [[Maurice Chevalier]] (angla, franca) * [[Méav Ní Mhaolchatha]] (angla, gaela, franca, latina, itala kaj germana) * [[Melody Gardot]] (angla, franca) * [[Mennel Ibtissem]] (fangla, araba, franca) * [[Michel Teló]] (portugala, angla) * [[Mika]] (angla, franca) * [[Mike Brant]] (franca, germana, hebrea, hispana) * [[Mina]] (itala, angla, hispana, portugala, germana) * [[Mireille Mathieu]] (franca, angla, germana, hispana, rusa) <!-- * [[Mohamed Hamaki]] (Egiptio) - kiuj lingvoj? --> * [[Moishe Oysher]] (jida, hebrea, angla) * [[Mônica da Silva]] (angla, portugala, hispana, itala kaj franca) * [[Morten Harket]] (norvega, angla) * [[Murat Nasyrov]] (rusa, ujgura) * [[Mustafa Rimenŝuo]] (turka, angla) * [[Nana Mouskouri]] (greka, franca, angla, germana, itala, hispana, latina, portugala) * Nargis Mondjazib (persa, uzbeka, rusa, taĝika kaj [[Esperanto]]) * [[Natacha Atlas]] (araba, angla, franca) * [[Natasha St-Pier]] (franca, angla, ĉina kantona) * [[Nena]] (germana, angla) * [[Nino Makharadze]] (Kartvelio) - (kartvela, angla, rusa) * [[Nuuk Posse]] (dana, [[Gronlanda lingvo|gronlanda]], angla) * Olcay Bayir<ref>(en) Robin Denselow, ''[https://www.theguardian.com/music/2019/mar/22/olcay-bayir-ruya-review-intriguing-and-gloriously-mournful-songs Olcay Bayir: Rüya review – intriguing and gloriously mournful songs]'', [[The Guardian]], la 22-an de marto 2019</ref> (popolkantoj en 5 lingvoj: kurda, turka, hispana, itala, angla) * [[Ofra Haza]] (hebrea, araba, angla) * [[Oleksandr Ponomarjov]] (ukraina, angla) * [[Páll Óskar Hjálmtýsson]] (angla, islanda, esperanto) * [[P.B. Screenivas]] ([[Kanara lingvo|kanara]] kaj preskaŭ ĉiuj ĉefaj lingvoj de Barato) * [[Petula Clark]] (angla, franca, itala) * [https://www.reverbnation.com/PhyllisChapell/videos Phyllis Chapell] (14 lingvoj: [[Angla lingvo|angla]], [[Hispana lingvo|hispana]], [[Portugala lingvo|portugala]], [[Franca lingvo|franca]], [[itala]], [[Rusa lingvo|rusa]], [[Hebrea lingvo|hebrea]], [[Jido (lingvo)|jida]], [[Judhispana lingvo|ladino]], [[Araba lingvo|araba]], [[Turka lingvo|turka]], [[Armena lingvo|armena]], [[Urduo|urdua]] kaj [[Persa lingvo|persa]] ) Unu sia kanto ('''Water''<nowiki/>'/Akvo) ŝi kantas en 39 lingvoj. * [[Pilita Corrales]] (tagaloga, angla, [[Cebua lingvo|cebua]], hispana) * [[Priscilla Chan]] (ĉina-kantona, ĉina mandarena, japana, angla) * [[Psoj Korolenko]] (rusa, jida, franca, angla) * [[Rachid Taha]] (araba, franca) * [[Rahul Nambiar]] (Barato) - ([[Tamila lingvo|tamila]], [[Telugua lingvo|telugua]], [[Malajala lingvo|malajala]] , [[Hindia lingvo|hindia]]) *[[Rana Mansour]] (Irano-Usono) - 10 lingvoj ((angla, araba, armena, franca, hebrea, hispana, itala, persa, turka kaj [[signolingvo]]) * [[Raŝid Behbudov|Rashid Behbudov]] ([[Azerbajĝana lingvo|azerbajĝana]], rusa, persa, turka, [[Armena lingvo|armena]], [[Hindia lingvo|hindia]], [[Urduo|urdua]] kaj [[Bengala lingvo|bengala]]) <!-- ne en la listo, ĉar opera kantistino, vidu supre * [[Rita Streich]] (germana, rusa, franca, itala, ĉeĥa) --> * [[Ritchie Valens]] (hispana, angla) * [[Ricky Martin]] (hispana, angla) * [[Rika Zaraï]] (franca, hebrea) * [[Rita Yahan-Farouz]] (hebrea, angla, persa) * [[Robbie Williams]] (angla, franca, hispana) * [[Rocco Granata]] (itala, nederlanda, germana kaj en kalabria dialekto de la itala) * [[Roch Voisine]] (franca, angla) * [[Rosalía (kantisto)|Rosalía]] (14 lingvoj, interalie la latina, la araba, la ukraina)<ref>(en) [https://www.youtube.com/watch?v=zk6yIq3-SHw ROSALÍA Sings in 13 Languages], YouTube</ref> * [[Rubén Blades]] (hispana, angla) * [[Ruslana]] (ukraina, angla) * [[Salvatore Adamo]] (franca, itala, nederlanda, angla, portugala, turka, hispana, japana kaj germana) *[[Sami Yusuf]] ([[Araba lingvo|araba]], la [[Azerbajĝana lingvo|azerbajĝana]], la [[Persa lingvo|persa]], la [[Turka lingvo|turka]] kaj en [[urduo]]) * [[Sammi Cheng]] (ĉina-kantona, ĉina mandarena, japana, angla) * [[Sarah Brightman]] (angla, hispana, franca, latina, germana, itala, rusa, hinda, ĉina mandarena, japana kaj okcitana) * [[Sarah Geronimo]] (filipina, angla, japana) * [[Sarbel]] (greka, angla, araba) * [[Sarit Hadad]] ([[Hebrea lingvo|hebrea]], [[Araba lingvo|araba]], [[Angla lingvo|angla]], [[Turka lingvo|turka]], [[Franca lingvo|franca]], [[Bulgara lingvo|bulgara]] kaj [[Greka lingvo|greka]].) * [[Savina Yannatou]] (greka, ladina) * [[Selena]] (hispana, angla) * [[Seu Jorge]] (portugala, angla) * [[Shakira]] (hispana, angla, portugala, araba, franca, germana)<ref>(eo) [https://www.votuporangano.com/#h.jyavyid6v533 Shakira vendis sian muzikkatalogon, kiu entutas je 145 kantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210127063659/https://www.votuporangano.com/#h.jyavyid6v533 |date=2021-01-27 }}, Votuporanganu,</ref> * [[Shalmali Kholgade]] (Barato) - marata, telugua, tamila kaj bengala * [[Shiina Ringo]] (japana, angla, franca, germana, portugala) * [[Shila Amzah]] (Malajzio) - angla, ĉina, malaja lingvoj * [[Shlomo Artzi]] (Israelo) - ([[Hebrea lingvo|hebrea]], angla) * [[Sissel Kyrkjebø]] (norvega, angla, sveda, dana, latina, itala) * [[Siti Nurhaliza]] ([[Malaja lingvo|malaja]], angla, ĉina mandarena, japana) * [[Slobo Horo]] (turka, [[Albana lingvo|albana]], serba, (balkana) [[Romaa lingvo|cigana]]) * [[Sława Przybylska]] (pola, jida) * [[Sofi Marinova]] ([[Romaa lingvo|romaa]], bulgara, rusa) * [[Sofia Portanet]] (germana, hispana, franca, angla) * [[Sofia Reyes]] (Meksiko) - angla, hispana, itala * [[Sofia Rotaru]] (rumana (moldova), ukraina, rusa, germana, pola, bulgara, angla) * [[Sogdiana Fedorinskaja]] (uzbeka, rusa, ukraina, franca, angla, [[Ĉeĉena lingvo|ĉeĉena]]) * [[Sonali Patel]] (Barato) - (angla, ĉina) * [[Sophie Tucker]] (jida, angla) * [[Soraya Arnelas]] (hispana, angla) * [[Souad Massi]] (alĝeria araba, franca) * Stephanie (japana, angla) * Sunidhi Chauhan (Barato) - telugua, tamila, [[Kanara lingvo|kanara]], urdua, punjaba, marata, bengala kaj orija * [[Sucheta Satish]], Guinness-rekordulo por la plej multaj lingvoj kantitaj en koncerto titolita "Muziko preter limoj", kiun ŝi donis en 2018 en Dubajo, kiam ŝi kantis po unu kanton en ĉiu el 102 lingvoj en koncerto. En 2025 ŝi kantas en pli ol 150 lingvoj<ref name=":4" />. Vidu ankaŭ sub [[Multlingveco en muziko#Kantistoj kiuj kantas en plej eble multe da lingvoj|Kantistoj kiuj kantas en plej eble multe da lingvoj.]] * [[Susan Aglukark]] ([[Inuita lingvaro|inuite]] '''ᓲᓴᓐ ᐊᒡᓘᒃᑲᖅ''') * [[Sylvie Vartan]] (franca, angla, itala, bulgara) * [[Takeshi Kaneshiro]] (ĉina-kantona, ĉina-mandarena, japana, angla) *[[Takana Zion]] ([[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]] kaj en la lingvoj [[Susuoj|susua]], [[Fulanoj|fulana]] kaj [[Malinkeoj|malinka]]). * [[Tarkan]] (turka, angla) * [[T.A.T.u.|t.A.t.u]] (Rusio) - (rusa, angla) * [[Thalía]] (hispana, angla, tagaloga) * [[Trybe]] ([[ŝonga]], [[Ŝona lingvo|ŝona]], [[Sota lingvo|sota]], [[Kosa lingvo|kosa]] ''(isixhosa)'', [[Zulua lingvo|zulua]]) * [[Umberto Tozzi]] (itala, angla, franca, hispana) * [[Urban Trad]] (fikcia artefarita lingvo ekzemple dum la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2003]], nederlanda, angla, [[Galega lingvo|galega]]) * [[Ute Lemper]] (germana, franca, angla) * [[Vanessa Paradis]] (franca, angla) * [[Violetta Villas]] (angla, franca, germana, itala, latina, [[Napola lingvo|napola]], pola, hispana, rusa) * [[Will Tura]] (15 kantoj en la lingvoj de la Eŭropo de la kulturoj 2002, je mendo de la flandra registaro : angla, ĉeĥa, dana, eŭska, franca, germana, greka, hispana, hungara, irlandgaela, itala, katalana, nederlanda, portugala, sveda) * [[Wyclef Jean]] (kreola, angla) * [[Xuxa]] (portugala, hispana, angla) * [[Yesuda]] (sanskrita, latina, angla, araba, hinda, [[Tamila lingvo|tamila]], [[Telugua lingvo|telugua]], [[Malajala lingvo|malajala]] + 4 sudbarataj lingvoj) * [[YOHIO]] (angla, japana, sveda) * [[Youssou N'Dour]] ([[Volofa lingvo|volofa]], franca, angla) * [[Zohar Argov]] (hebrea, araba) * [[Zucchero]] (itala, angla) * [[Zuzana Navarová]] (ĉeĥa, slovaka, hispana, [[Romaa lingvo|romaa]], jida, rusa, [[Keĉua lingvaro|keĉua]]) == Listo de muzikgrupoj kantantaj plurlingve == ''−> Unue estas listigitaj la nomo de la grupo, sekvata de la lingvo(j) en kiuj ili kantas (inter krampoj)'' * [[2NE1]] (sudkorea grupo: korea, angla, japana) * [[ABBA]] (sveda, angla, germana, itala, hispana, franca) * [[Alabina]] (araba, hebrea, hispana, franca) * [[Apulanta]] (finna, angla) * [[Arcade Fire]] (plejparte angla, franca) * [[Banghra]] (hispana, angla) * [[Big Time Rush]] (angla, hispana) * [[BaSix]] (dana, angla) * [[The Barry Sisters]] (jida, angla, hebrea, hispana) * [[The Beatles]] (angla, franca, germana) * [[Blonde Redhead]] (angla, franca, itala) * [[Breed 77]] (angla, hispana) * [[Buranovskije Babuŝki]] (rusa, udmurta, angla) * [[Celtic Women]] (angla, irlandgaela, latina, itala kaj germana) * [[Clannad]] (Irlando) - ([[Irlanda lingvo|irlanda]], angla, [[algonkena lingvaro|algonkena]], [[Ĉeroka lingvo|ĉeroka]]) * [[Clouseau]] (nederlanda, angla) * [[Coldrain]] (angla, japana) * [[Cronometrobudú]] (hispana, ''esperanto'', japana) <!-- * [[The Corrs]] (Kanado) - kiuj lingvoj ? --> * [[Culcha Candela]] (germana, angla, hispana) * [[Die Toten Hosen]] (germana, angla) * Daniel Kahn & The Painted Bird (angla, jida) * Dimmu Borgir (norvega, angla) * '''[[Radiodervish]]''' (araba, angla, franca, itala, hispana) * [[Duran Duran]] (angla, hispana, franca, portugala) * [[Eiffel 65]] (angla, itala) * [[Einstürzende Neubauten]] (germana, angla) * El Chombo (hispana, angla) * Esperanto (belgia grupo de 1973-1975: angla, franca, hispana) * Fabrika (rusa, angla, franca, itala, [[Kabarda lingvo|kabarda]]) * Girls' Generation (korea, angla, japana) * Goldfinger (angla, germana) * [[Gregorian]] (angla, germana, franca, latina) * Grimskunk (franca, angla) * [[Il Divo]] (angla, itala, hispana, franca, latina) * Il Volo (itala, angla, hispana) * Irie Révoltés (germana, franca) * Impaled Nazarene (angla, finna) * [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto]] (Esperanto, nederlanda, frisa, angla) * Kalamashaka (angla, svahila) * KMFDM (angla, germana, rusa, hispana, ĉeĥa kaj ''esperanto'') * [[Light in Babylon]] (hebrea, turka, persa) * Marga Muzika (litova, slava, balkana) * Massilia Sound System (franca, okcitana) * Mediæval Bæbes (angla, latina, mezepoka angla, franca, itala, rusa, sveda, 'cadeneta', skota, germana, [[Manksa lingvo|manksa]], hispana, kimra, bavara, provencala, irlanda gaela, kornvala) * Milk & Honey (araba, angla, franca) * Minimum Serious (franca, angla) * No Mercy (hispana, angla) * Nový Svět (hispana, itala, angla, franca, germana) * One Ok Rock (japana, angla) * [[Os Mutantes]] (portugala, angla) * Os Paralamas do Sucesso (portugala, hispana) * Premiata Forneria Marconi (itala, angla) * Puffy AmiYumi (japana, angla) * Rize (japana, angla) * [[Rammstein]] (germana, angla, franca, latina, rusa, hispana) * [[Rêverie|Réverie]] (itala, angla, friula, '''''esperanto''''') * Roxette (sveda, angla, hispana) * [[Sa Dingding]] (Mongolio, Ĉinio) - tibeta, ĉina, sanskrito, lagu (mortinta mongola lingvodialekto) kaj mem inventita artlingvo por esprimi emociojn<ref>(de) [https://www.laut.de/Sa-Dingding Biografio de Sa Dingding], laut.de, Sa Dingding: "Lerni sanskriton instigis min krei mian propran lingvon, kie la muziko estigas novajn vortojn formitajn de emocioj".</ref>. * [[Carlos Santana|Santana Carlos]] (hispana, angla) * [[Souad Massi]] (Alĝerio) - araba, berbera, franca, angla * [[Scorpions]] (germana, angla) * Seeed (germana, angla) * [[Asorti|Sepa kaj Asorti]] (litova, angla, rusa, '''''esperanto''''') * S.E.S (korea, japana) * Shonen Knife (japana, angla) * Skootteri (finna, angla, sveda) * Slobo Horo (turka, albana, serba, balkanaj lingvoj) * Smokey Mountain (tagaloga, angla, japana) * [[Soap&Skin]] (germana, franca, angla) * Sugar (korea, japana) * Super Junior (korea, ĉina mandarena, japana) * Super Junior-M (korea, ĉina mandarena) * Susheela Raman (Britio-Barato) angla, sanskrito, tamila, hinda, luo, telugua, franca<ref>(de) Biografio de [https://www.laut.de/Susheela-Raman Susheela Raman], laut.de : "''Susheela Raman ne produktas mondmuzikon, kiu preparas eksterlandajn kantojn por eŭropaj oreloj. La kantoj pli montras la vojon al la estonta popmuzika mondo en kiu landlimoj, naciismoj kaj patriotismoj ne plu ludas rolon, mondo plena de reciproka respekto kaj sentima unuiĝo''"..<br /></ref> * [[Team|TEAM]] (slovaka, '''esperanto''', angla)<ref>[http://www.team-online.sk/TEAM_-_Online/historia.html slovaka artikolo "Historio de TEAM" de la retejo ''team-online.sk'', kie tre detale kaj diferencite skiziĝas la kontribuo de la manaĝero Stano Marček al la sukceso de la grupo: ''Manažér skupiny Stano Marček zorganizoval turné TEAMu na Svetový esperantský kongres do Brightonu v Anglicku. TEAM koncertuje v anglickom Brightone, v Holandsku a Nemecku s repertoárom v esperante a v angličtine.'' ("La grupa manaĝero] [[Stano Marček]]<span> organizis turneon de TEAM al la Monda Esperanto-Kongreso de Brajtono en Anglio. TEAM koncertis en la angla urbo Brajtono, en Nederlando kaj Germanio per repertuaro en Esperanto kaj en la angla."). Ne certas ĉu TEAM ankaŭ kantis en la ĉeĥa lingvo.</span></ref> * The Mars Volta (angla, hispana) * The Temptations (angla, tagaloga) * [[Tokio Hotel]] (germana, angla) * [[Trybe]] ([[Conga lingvo|conga]], [[Sota lingvo|sota]], [[Kosa lingvo|kosa]], [[Zulua lingvo|zulua]]) * [[Zeraphine]] (germana, angla) == Bibliografio == Marielle Rispail - [[Louis-Jean Calvet]], ''[https://assets.cantook.net/medias/cd/b9d09f15474d81ee2154ab9351644138f31aa7.pdf Quand les chansons disent les mouvements du monde]'', 2021 [http://liseuse.harmattan.fr/9782343241005 parte rete], L'Harmattan, 289 paĝoj, ISBN 978-2-343-24100-5 Laëtitia Giorgis, «Marielle Rispail (dir.), ''Quand les chansons disent les mouvements du monde''», Lidil [http://journals.openedition.org/lidil/10879 rete], 66 | 2022, DOI: https://doi.org/10.4000/lidil.10879 == Vidu ankaŭ == * [[Minoritata lingvo#LIET Internacia|Minoritata lingvo]] → [[Liet Internacia]], eŭropa kantokonkurso por minoritataj lingvoj * [[Riddu Riđđu]] (festivalo por indiĝenoj, ne sole por sameoj) * [[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]] * [[Festivalo LaSemo]] * [[Konscio pri lingvoj]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=ZRj1SdBz9VQ THE 36 LANGUAGES SONG - Kanto kun 36 lingvo]j, kies ĉefaj iniciatintoj estas Esperanto-parolantoj * [http://buitenlanders-zingen-nederlands.blogspot.be/ Buitenlanders zingen Nederlands] (Listo de eksterlandaj kantistoj kantantaj en la nederlanda). * [[Garbhan MacAoidh]], [https://www.monato.be/pdf/monato202005.pdf Ĉu lingvo influas la melodion de kantoj?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200425221007/https://www.monato.be/pdf/monato202005.pdf |date=2020-04-25 }}, [[Monato (gazeto)|Monato]], p. 16, 41-a jarkolekto, majo 2020 * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLqpfTzjrAE4CWVbhf15T0P13mGH0483bO Interkulture - multlingveco en muziko], YouTube * [https://www.youtube.com/watch?v=yxFIYqtalX8&t=1s Suchetha Satish: World Record for most languages sung during one concert] 2018 | World Record Academy, YouTube == Noto kaj referencoj == Tiu ĉi listo baziĝas parte sur la anglalingva artikolo ''[[:en:List_of_multilingual_bands_and_artists|List of multilingual bands and artists]]'' en la angla vikipedio, [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_multilingual_bands_and_artists&action=history listo de aŭtoroj].{{Referencoj}} <br /> [[Kategorio:Muzikistoj| Lingvoj]] [[Kategorio:Plurlingveco|Muziko]] b5vsjavmsgm6pmg277z38jlkbejtpd8 0 548172 9478893 8861705 2026-09-20T09:04:35Z Sj1mor 12103 9478893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Piotr Kłodkowski''' (naskiĝis la 20-an de januaro 1964) - pola [[orientalisto]], [[ĵurnalisto]] kaj [[diplomato]], laŭreato de la premio je la nomo de pastro [[Józef Tischner]] (2006) == Biografio == '''Scienco''' Lernanto de la 3-a Ĝeneralkleriga [[Liceo]] je la nomo al [[Cyprian Kamil Norwid]] en [[Rzeszów]]. En la jaroj 1983-1989 studis [[orientalistiko]]n en [[Jagelona Universitato]], kaj en la jaroj 1986-1989 ankaŭ [[filozofio]]n en Papa Teologia Akademio en [[Krakovo]]. En 1996 defendis [[doktoro|doktorigan]] laboraĵon pri [[literaturscienco]] ''Homo mysticus hinduizmu i islamu. Mistyczny ruch bhakti i sufizm'' ([[mistikismo|Mistikulo]] en [[hinduismo]] kaj [[islamo]]. Mistika movado bhakti kaj [[sufiismo]]) en Jagelona Universitato. De 2003 estas laboranto de Supera Lernejo de Gvidado kaj [[Informadiko]] en Rzeszów, de 2007 estis eksterordinara [[profesoro]] de tiu ĉi altlernejo, gvidis Esplor-Instituton pri [[Civilizo]]j. En la jaroj 2007-2008 estis provizore [[rektoro]] de Supera Lernejo Soci-Ekonomia en [[Tyczyn]]. En 2010 [[habilitiĝo|habilitiĝis]] surbaze de la disertaĵo ''O pęknięciu wewnątrz cywilizacji. Ideologiczny spór między modernistami a fundamentalistami w islamie i hinduizmie w XX i na początku XXI wieku'' (Pri krevo inter civilizoj. [[Ideologio|Ideologia]] disputo inter [[modernismo|modernistoj]] kaj [[fundamentismo|fundamentistoj]]) en Instituto de Politikaj Studoj de [[Pola Scienca Akademio]]. En 2014 iĝis rektoro de Supera Eŭropa Lernejo je la nomo al pastro Józef Tischner en Krakovo. '''Ĵurnalismo''' Li estas membro de la redakta skipo de monatrevuo "Znak" (Signo), kunlaboris kun "Tygodnik Powszechny" (Universala Semajnrevuo)", [[TVN24]], en la jaroj 2002-2008 gvidis radian disaŭdigon "Pod własnym niebem" (Sub la propra ĉielo) en Radio Rzeszów. Lia ciklo da artikoloj "Doskonały smak Orientu" (Perfekta gusto de Oriento), publikigita en "Znak", estis en 2004 distingita per la premio je la nomo al Beata Pawlak, kaj en 2006 eldonita libroforme. '''Diplomatio''' En la jaroj 2009-2014 estis [[ambasadoro]] de Pola Respubliko en [[Barato]], plenpoveca ankaŭ pri [[Nepalo]], [[Bangladeŝo]], [[Srilanko]] kaj [[Maldivoj]]. == Verkaro == * ''Homo mysticus hinduizmu i islamu''. Unua eldono, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, [[Warszawa]] 1998, serio: Świat Orientu (La mondo de Oriento), ISBN 83-86483-72-5. * ''Jak modlą się Hindusi: antologia modlitw'' (Kiel preĝas [[hinduismo|hinduoj]]. Antologio de [[preĝo]]j) (2000) - elekto, enkonduko kaj piednotoj * ''Wojna światów?: o iluzji wartości uniwersalnych'' (La [[milito]] de [[mondo]]j. Pri [[iluzio]] de universalaj [[valoro]]j) (2002) * ''O pęknięciu wewnątrz cywilizacji: ideologiczny spór między modernistami a fundamentalistami w islamie i hinduizmie w XX i na początku XXI wieku'' (2005) - premiita per la premio je la nomo de pastro J. Tischner * ''O pęknięciu wewnątrz cywilizacji.'' Unua eldono, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2005. ISBN 83-89899-20-5. - premiita per la premio je la nomo de pastro J. Tischner * ''Doskonały smak Orientu'' (2006) * ''Islam. między stereotypem a rzeczywistością'' (Islamo. Inter [[stereotipo]] kaj [[realeco]])(2006) - kune kun Agata Marek * ''Nepal. Od królestwa do republiki'' ([[Nepalo]]. De [[monarkio]] al [[respubliko]]) (2008) - kune kun Anna Siewierska-Chmaj == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cywilizacje.pl/article_pracownicy Silueto de Piotr Kłodkowski] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304131720/http://www.cywilizacje.pl/article_pracownicy |date=2016-03-04 }} paĝaro de Instytut Badań nad Cywilizacjami {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Klodkowski, Piotr}} [[Kategorio:Polaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Polaj orientalistoj]] 77sc16m8mvrpiws8mmxva5rv1xaekk9 0 551624 9478636 9056180 2026-09-19T23:28:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478636 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Turingio |situo = [[Sondershausen]] |regiono-ISO = DE-TH |tersituo = Centra Sondershausen/Sondershausen |zomo = 14 |establita = 1620 |establita tipo = Konstruo }} La '''Preĝejo Sankta Triunuo''' (germane: ''Kirche St. Trinitatis'') estas [[protestantismo|protestantisma]] preĝejo en [[Sondershausen]], Germanio, Trinitatisplatz. [[Dosiero:Trinitatiskirche mit Fürstengruft SDH.JPG|eta|La preĝejo kun la princa kriptokapelo dekstre]] == Historio == La urba preĝejo estas baroka trinava halo-preĝejo de la 17-a jarcento, kiun uzis kaj la [[Muzeo Kastelo Sondershausen|kortego de Schwarzburg]] kaj la burĝaro por diservoj. En 1620 ĝi konstruitis anstataŭante la mezepokan antaŭulan Andreo-preĝejon. Sed nur unu jaron poste, fajrego ege damaĝis la tuton (3.6.1621). En la dua duono de la 17-a jarcento la preĝejo devis laŭetape esti rekonstruata. Nur en la 25.11.1691 okazis solena rekonsekro. Vizitanto-okuloj frapatas per riĉe ornamita trietaĝa princogalerio: la tri etaĝoj motive rerakontas al oni la dinastian evoluon de la duklando ĝis 1691. Blazonoj de la preĝeja fondodato estas faritaj mallonge antaŭ la plirangiĝo grafa de la dukoj. Videblas la nova grafo Chsristian Wilhelm von [[Schwarzburg-Sondershausen]] kaj liaj edzinoj unua kaj dua. Spekteblas ankaŭ princaj monogramaĵoj kaj kronoj. Tre fama estas la bildo "Lutero sur la mortolito" pentrite de Lucas Fortenagel. Ĝi troviĝas en la biblioteko de la kirka komunumo. Sendube Fortenagel ĉeestis en [[Eisleben]] kiam mortis la t.n. reformanto [[Marteno Lutero]]. == Princa funebra kapelo == Ĝis 1890 la preĝejo estis ankaŭ la entombigejo de la dinastianoj de Schwarzburg-Sondershausen. En 1890/91 alkonstruitis oriente apude fortimpresa funebrokapelo, maŭzoleo do. Volbaĵo kun stelĉielaj ornamaĵoj sterniĝas super sep sabloŝtonaj sarkofagoj. Okaze de la maŭzoleofarado oni ankaŭ novfaris la internon de la preĝejo mem laŭ historisma maniero. La [[ĥorejo]] iĝis [[novromaniko|novromanika]] kaj du fare de la princoj donacitaj vitraloj montras la naskiĝon kaj la krucumon de [[Jesuo Kristo]]. Denove oni refaris la preĝejan internon en 1931/32 forigante la historismaĵojn de la 19-a jarcento kaj rebarokigis multon. La skulptisto [[Alexander Höfer]] el [[Dresdeno]] kreis novan altaron kun granda krucifikso supere. Ĉealtare estas baroka bildo pri la entombigo de la Savinto el la 1680-aj jaroj. En 1987 pro kadukiĝego necesis restaŭradi la tutan preĝejon. Post unu jardeko iĝis rekonsekro kaj de la preĝejo kaj de la nova Hey-orgeno en la 15.6.1997. En 2004 Ronald Paris pentris novan edifan bildon por danki la savon miraklan de multaj infanoj en la aprilo de 1945, kiam estis bombardoj de la [[Aliancanoj]]. La preĝejo ankaŭ ofte uzatas por koncertoj grandeco, heleco kaj bona akustikaj kondiĉoj. == Ĉirkaŭaĵo == Norde de la preĝejo estas la strato Pfarrstraße, kie estas la iamaj loĝejoj de la pastoroj, diversaj lernejoj kaj la superintendantejo. Sudoriente de la preĝejo estas eksa tombejo - ekde 1900 ĝi estas la urba parko ''(Stadtpark)''. Tie i.a. la poeto kaj filozofo [[Johann Karl Wezel]] entombigitis. == Literaturo == * Hendrik Bärnighausen: ''Evang.-Luth.Trinitatiskirche Sondershausen''. Schnell & Steiner, Regensburg 1997, ISBN 3-7954-5838-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.trinitatisgemeinde-sondershausen.de Hejmpaĝo de la komunumo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305185458/http://www.trinitatisgemeinde-sondershausen.de/ |date=2016-03-05 }} [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Sondershausen]] [[kategorio:Sondershausen]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Triunuo|Sondershausen]] eib0i3s6z0v8q1aqi99adi1hi42y72c 0 554453 9478639 9455776 2026-09-20T00:31:33Z InternetArchiveBot 180276 Add 1 book for [[Vikipedio:Kontrolebleco]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 9478639 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Cinomuso |troveblo de fosilioj = Malfrua [[Eoceno]] – Nun |koloro = {{taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Black-Tailed Prairie Dog.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''Cinomuso nigravosta'' |regno = [[Animalo]]j ‘‘Animalia’’ |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |subfilumo = [[Vertebruloj]] ''Vertebrata'' |klaso = [[Mamuloj]] ''Mammalia'' |ordo = [[Ronĝuloj]] ''Rodentia'' |familio = [[Sciuredoj]] ''Sciuridae'' |tribo=[[Marmotenoj]] ''Marmotini'' |genro = Cinomuso ''Cynomys'' |genro aŭtoritato = [[Constantine Samuel Rafinesque|Rafinesque]], 1817 }} '''Prerihundoj''' aŭ '''cinomusoj''' kaj ankaŭ laŭ etimilogio '''hundomusoj''' (''Cynomys'') estas [[genro (biologio)|genro]] de plejparte [[herbovoraj]] nestotruaj [[ronĝulo]]j praloĝantaj en la [[herbejo]]j de [[Norda Ameriko]]. Tiuj ĉi bestoj estas malpli longaj kaj malpli pezaj ol [[marmoto]]j. La kvin specioj de cinomusoj estas: [[nigravosta cinomuso]], [[blankavosta cinomuso]], [[gunisona cinomuso]], [[meksika cinomuso]], kaj [[allena cinomuso]]. Ili estas speco de ter-sciuro (Tribo: Marmoteno) kiu troviĝas en [[Usono]], [[Kanado]], kaj [[Meksiko]]. En Meksiko, cinomusoj plejparte troviĝas en la nordaj ŝtatoj, kiuj lokiĝas ĉe la suda fino de la [[Grandaj Ebenaĵoj]], nordorienta [[Sonora]], norda [[Nuevo Leon]], kaj norda [[Tamaulipas]]. En Usono, tiuj plejparte etendiĝas de okcidento de la [[Misisipo (rivero)|rivero Misisipo]], kvankam ili ankaŭ enkondukiĝis en kelkaj orientaj lokoj. == Etimologio == La nomo ''prerihundo'' venas de la habitato kaj la averta voko, kiu sonas kiel la bojo de [[hundo]]. La genra nomo cinomuso devenas de [[greka lingvo|la greka]]j vortoj por "hunda muso". == Priskribo == Mezaveraĝe, tiuj ĉi korpulentaj ronĝuloj kreskas al longo inter 30 kaj 40&nbsp;cm inkludante mallongan voston kaj kun pezo inter 0,5 kaj 1,5&nbsp;kg. [[Seksa dimorfismo]] de korpa maso de cinomusoj varias inter 105 kaj 136 percentoj inter la seksoj.<ref name="Hoogland 2002">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Sexual Dimorphism of Prairie Dogs|aŭtoro=Hoogland, J. L.|jaro=2002|gazeto=Journal of Mammalogy|volumo=84|numero=4|COI=10.1644/BME-008|paĝoj=1254–1266}}</ref> Inter la specioj la nigravosta cinomuso tendencas esti la malplej sekse dimorfa, kaj la blankavosta cinomuso tendencas esti la plej sekse dimorfa. Seksa dimorfismo plej altiĝas dum demamigo, kiam inaj cinomusoj perdas pezon kaj viraj cinomusoj komencas manĝi pli, kaj plej malaltiĝas kiam inoj estas gravedaj, kiam viraj cinomusoj estas lacaj pro seksumado. == Ekologio kaj konduto == === Dieto === Cinomusoj estas ĉefe [[herbovoro|herbovoraj]], kvankam ili manĝas iom da [[insekto]]j. Ili ĉefe manĝas gresojn kaj malgrandajn semojn. Aŭtune, ili manĝas floreblajn ne-poacajn vegetalojn. Vintre laktonutrantaj kaj gravedaj inoj aldonas al siaj dietoj [[neĝo]]n por kroma akvo.<ref name="Long 2002">Long, K. (2002) ''Prairie Dogs: A Wildlife Handbook'', Boulder, CO: Johnson Books.</ref> Ili ankaŭ manĝas radikojn, semojn, fruktojn, kaj burĝonojn. Ankaŭ [[poacoj]] de variaj specioj estas manĝataj. Nigravostaj cinomusoj en [[Suda Dakoto]] manĝas okcidentan [[poo]]n, herbojn de specioj ''Bouteloua gracilis'' (angle: ''[[:en:blue grama|blue grama]]''), ''Bouteloua dactyloides'' (angle: ''[[:en:Bouteloua dactyloides|buffalograss]]''), ''Festuca octoflora'' (angle: ''[[:en:six-weeks fescue|six-weeks fescue]]'') kaj [[rultigaro]]jn,<ref name="Long 2002"/> dum gunisona cinomuso manĝas rultigarojn, [[taraksako]]n aŭ [[leontodo]]n, plantojn el genroj ''Chrysothamnus'' (angle ''[[:en:Chrysothamnus|rabbitbrush]]'') kaj ''[[Atriplex]]'' (angle: ''saltbrush''), kaj iam ankaŭ [[kakto]]jn aldone al ''Bouteloua dactyloides'' (angle: ''buffalograss'') kaj ''Bouteloua gracilis'' (angle: ''blue grama''). === Habitato kaj nestokonstruado === Cinomusoj ĉefe loĝas je altitudo de 600 ĝis 3000 m super [[marnivelo]].<ref name="Chance 1976">Chance, G.E. (1976). "Wonders of Prairie Dogs", New York, NY: Dodd, Mead, and Company.</ref> La regionoj kie ili loĝas povas varmiĝi ĝis 38&nbsp;°C somere kaj malvarmiĝi ĝis -37&nbsp;°C vintre. Pro tio, ke cinomusoj loĝas en regionoj emaj al mediaj minacoj inkludantaj hajlŝtormojn, neĝventegojn, inundojn, trosekecoj, kaj preriajn brulegojn, nestotruoj provizas gravajn protektadojn. Nestotruoj helpas al cinomusoj reguli siajn korpajn temperaturojn ĉar ili estas 5–10&nbsp;°C vintre kaj 15–25&nbsp;°C somere. Tunelaj sistemoj de cinomusoj enkanaligas pluvakvon en la subteran akvujon kiu malebligas disfluadon kaj erozion, kaj povas ŝanĝi la konsiston de la grundo en regiono per renversado de grunda densigo kiu povas rezulti de paŝtado de bovoj. Nestotruoj de cinomusoj estas 5–10 m longaj kaj 2–3 m sub la tersurfaco.<ref name="Hoogland 1995"/> La enirtruoj estas ĉefe 10–30&nbsp;cm diametra.<ref name="Hoogland 1995">Hoogland, J.L. (1995) [https://books.google.com/books?id=BJzzQXkka54C&printsec=frontcover ''The Black- tailed Prairie Dog: Social Life of a Burrowing Mammal''], Chicago, IL: The University of Chicago Press.</ref> Cinomusaj nestotruoj povas havi ĝis ses enirejoj. Foje la enirejoj estas simplaj plataj truoj en la tero, dum alifoje ili estas ĉirkaŭata de altaĵetoj de grundo aŭ lasitaj kiel stakoj aŭ dense pakitaj.<ref name="Hoogland 1995"/> Iom da altaĵetoj, kiuj nomiĝas kupolaj krateroj, povas esti tiel alta kiel 0,2-0,3nbsp;m. Aliaj altaĵetoj, kiuj nomiĝas randaj krateroj, povas esti tiel alta kiel 1 m.<ref name="Hoogland 1995"/> Kupolaj krateroj kaj randaj krateroj funkcias kiel observejojn uzitajn de la bestoj por rigardi al predantoj. Ili ankaŭ protektas la nestotruojn de inundo. La truoj ankaŭ eble provizas ventoladon dum la aero eniras tra la kupola altaĵeto kaj eliras tra la randa kratero, kiu kaŭzas brizon tra la nestotruo.<ref name="Hoogland 1995"/> Cinomusaj nestotruoj entenas ĉambrojn por provizi certajn funkciojn. Ili havas vartejojn por siaj infanojn, ĉambrojn por la nokto, kaj ĉambrojn por la vintro. Ili ankaŭ entenas aerajn ĉambrojn kiuj eble funkcias por protekti la nestotruon de inundo<ref name="Chance 1976"/> kaj aŭskultĉambroj por predantoj. Dum ili kaŝiĝas de predantoj, cinomusoj uzas malpli profundaj ĉambroj kiuj kutime estas metron sub la surfaco.<ref name="Hoogland 1995"/> Vartejoj emas esti pli profundaj, estante du aŭ tri metrojn sub la surfaco.<ref name="Hoogland 1995"/> === Socia organizado kaj interspacado === Alte sociaj cinomusoj loĝas en grandaj kolonioj aŭ ''urbetoj'', kaj kolektoj de cinomusaj familioj povas etendiĝi ĝis centoj da hektaroj. La cinomusa familia grupo estas la plej baza unuo de ĝia societo.<ref name="Hoogland 1995"/> Anoj de familia grupo loĝas en la sama teritorio.<ref name="Hoogland 2002"/> Anoj de familiaj grupoj interagas tra buŝa kontakto aŭ “kisado” kaj striglado de unu la alian.<ref name="Chance 1976"/><ref name="Hoogland 1995"/> Ili ne kondutas ĉi tiel kun cinomuoj de aliaj familiaj grupoj.<ref name="Hoogland 1995"/> [[Dosiero:Kissing Prairie dog edit 3.jpg|eta|maldekstra|Paro de cinomusoj]] Cinomusa urbeto povas enteni 15-26 familiaj grupoj.<ref name="Hoogland 1995"/> Povas ankaŭ esti subgrupoj ene de urbetoj, kiuj nomiĝas “kvartaloj”, kiuj apartiĝas de fizikaj bariloj. Familiaj grupoj ekzistas interne de tiuj ĉi kvartaloj. La plej multaj familiaj grupoj komponiĝas de unu adolta reprodukta masklo, du ĝis tri adoltaj inoj kaj unu aŭ du masklidoj kaj unu aŭ du inidoj. inoj restas en sia naska grupo vivdaŭre kaj tiel estas la fonto de stabileco en la grupoj.<ref name="Hoogland 1995"/> Maskloj foriras de siaj naskaj grupoj kiam ili maturiĝas por trovi alian familian grupon por defendi kaj reprodukti. Iom da familiaj grupoj entenas pli da reproduktaj inoj ol unu masklo povas regi, do enhavas pli ol unu adolta masklo en si. Inter tiuj ĉi mult-masklaj grupoj, iom eblas enteni maskloj kiuj amike interrilatiĝas, sed la pli multo entenas maskloj kiuj antagonisme interrilatiĝas. Ene de la antaŭaj, la maskloj emas esti parencaj, dum inter la postaj ili emas ne esti parencaj. Du ĝi tri grupoj de inoj povas esti regata de unu masklo. Tamen, inter tiuj ĉi inaj grupoj, ne estas amikaj rilatoj.<ref name="Hoogland 1995"/> La averaĝa cinomusa teritorio ampleksas 0,05-1,01 hektarojn. Teritorioj havas bone establitajn limojn kiuj koincidas kun fizikaj bariloj tiaj kiaj ŝtonoj kaj arboj.<ref name="Hoogland 1995"/> La enloĝanta masklo de teritorio defendas ĝin kaj antagonisma konduto ja okazas inter du maskloj de malsamaj familioj por defendi iliajn teritoriojn. Tiuj interagoj povus okazi 20 fojojn tage kaj daŭras kvin minutojn. Kiam du cinomusoj renkontas unu la alian ĉe la rando de siajn teritoriojn, ili komencas per fiksrigardado, farado de falsaj kuratakoj, ekpligrandigo de la vosto, klakigo de la dentoj, kaj flaresplorado la proksim-anusaj odorglandoj de unu la alian. Dum batalado, cinomusoj mordas, piedbatas, kaj ramas unu la alian<ref name="Hoogland 1995"/>. Se ties konkuranto estas proksimume la saman grandeco, la inoj partoprenas en baraktado. Alie, se la konkuranto vidiĝas, la inoj signalas al la loĝanta masklo. === Reproduktado kaj gepatrado === [[Dosiero:Präriehund P1010308.JPG|eta|250ra|dekstra|ino kun ido]] Cinomusa koito okazas en la nestotruoj, kaj tiel malpliigas la risko de interrompo de konkuranta masklo. Ili ankaŭ estas je malplia risko de predado. Kondutoj kiuj signas ke la ino estas en [[oestro]] inkludante subtera akompanado, memlikado de generilo, polvobanado, kaj malfrua nokta eniro en la nestotruo.<ref name="Hoogland 1998"/> La likado de generilo eble protektas kontraŭ sekse transdonitaj malsanoj kaj malsanoj de la generilo<ref name="Hoogland 1998"/> dum polvobanado eble protektas kontraŭ parazitoj. Cinomusoj ankaŭ havas seksparigan vokon kiu konsistas el aro de 2 ĝis 25 bojoj kun 3 ĝis 15 sekundan paŭzon inter ĉiu.<ref name="Hoogland 1998"/> inoj povas provi pliigi sian reproduktan sukceson per sekskuniĝo kun maskloj ekster siaj familiaj grupoj. Kiam koito finiĝas, la virseksulo ne plu sekse interesiĝas pri la ino, sed preventas al aliaj maskloj koiti.<ref name="Hoogland 1998">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Estrus and Copulation of Gunnison's Prairie Dogs|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-mammalogy_1998-08_79_3/page/887|aŭtoro=Hoogland, J. L.|jaro=1998|gazeto=Journal of Mammalogy|volumo=79|numero=3|COI=10.2307/1383096|paĝoj=887–897}}</ref> Patrinaj cinomusoj plejmulte zorgas pri idoj. Aldone al mamnutrado de idoj, la patrino ankaŭ defendas la vartejan ĉambron kaj kolektas herbojn por la nesto. Virseksuloj rolas sian parton per defendado de la teritorio kaj tenado de la nestotruo.<ref name="Hoogland 1995"/> La idoj travivas siajn unuajn ses semajnojn sub la tero estante mamnutritaj.<ref name="Chance 1976"/> Ili estas demamigitaj kaj komencas alsupri de la nestotruo. Antaŭ kvin monatoj, ili plene kreskiĝas.<ref name="Chance 1976"/> La temo de kooperacia vartado inter cinomusoj jam estas longe debatita inter biologoj. Kelkaj argumentas ke cinomusoj defendas kaj nutras idojn kiuj ne estas siaj.<ref name=r2>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Black- Tailed Prairie Dog Coteries are Cooperatively Breeding Units|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1983-02_121_2/page/n130|aŭtoro=Hoogland, J. L.|jaro=1983|gazeto=The American Naturalist|volumo=121|numero=2|COI=10.1086/284057|paĝoj=275–280}}</ref> kaj ŝajnas ke idoj foje dormas en la vartĉambro kun aliaj patrinoj; pro tio ke mamnutrado okazas dumnokte, ĉi tio eblas esti kazo de komuna mamnutrado.<ref name="Hoogland 1995"/> En la posta kazo, aliaj sugestas ke komuna mamnutrado okazas nur kiam patrino misidentigas idon de alia patrino kiel sian propran. Infanmurdo ankaŭ okazas inter cinomusoj. Maskloj kiuj ekregas familia grupo foje mortigas la idojn de la antaŭa masklo.<ref name="Hoogland 1995"/> Tio ĉi kaŭzas la patrinon pli frue ekoestri.<ref name="Hoogland 1995"/> Tamen, plejmulto de infanmortigoj estas farita de proksimaj parencoj.<ref name="Hoogland 1995"/> Laktantaj inoj foje mortigas la idojn de parencaj inoj kaj por malpliigi la konkuron por la idoj de la ino, kaj por pliigi la furaĝa areo de la viktima patrino per malpliigo de ŝia teritoria defendo. Subtenantoj de la hipotezo ke cinomusoj estas komunaj vartantoj diras ke plia kialo de infanmortigo por tiu ĉi specio estas tio ke la ino povas ekhavi eblan helpanton. Ne havante proprajn idojn, la viktima patrino povas helpi nutri kaj prizorgi idojn de la alia ino. === Kontraŭ-predantaj vokoj === [[Dosiero:PDogBark.jpg|eta|250ra|dekstra|Vokanta Cinomuso]] La cinomuso estas bone adaptita al [[predo|predanto]]j. Uzi ties diĥromatan koloran vizion, ĝi povas detekti predantojn de malproksima distanco; ĝi tiam avertas aliajn cinomusojn pri la danĝero kun speciala alt-frekvenca voko. Constantine Slobodchikoff kaj aliaj asertas ke cinomusoj uzas uzas kompleksa sistemo de voĉa komunikado por preskribi specifajn predantojn.<ref name="Slobodchikoff 2002">[http://colinallen.dnsalias.org/~colallen/tamu/phil320/tamu/prairiedogs.pdf Slobodchikoff, C. N. (2002) "Cognition and Communication in Prairie Dogs"]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, In: ''The Cognitive Animal'' (pp. 257–264), M. Beckoff, C. Allen, and G. M. Burghardt (eds) Cambridge: A Bradford Book.</ref> Laŭ ili, cinomusaj vokoj entenas specifajn informojn rilatajn al kiu predanto, kiom granda ĝi estas, kaj kiom rapide ĝi alproksimiĝas. Tiuj ĉi estis preskribitaj en la formo de gramatiko. Laŭ Slobodchikoff, tiuj ĉi vokoj, kun sia individueco responde al specifa predanto, implicas ke cinomusoj havas alte disvolvitajn kognajn kapablecojn.<ref name="Slobodchikoff 2002"/> Li ankaŭ skribas ke cinomusoj havas vokojn por aferoj kiuj ne estas predantoj al si. Tio ĉi estas citita kiel indikaĵo ke la bestoj havas tre priskriba lingvo kaj havas vokojn por iajn eventualajn minacon.<ref name="Slobodchikoff 2002"/> Alarm-responda konduto varias laŭ la speco de predanto anoncita. Se la alarmo indikas akcipitron plonĝantan al la kolonio, ĉiuj cinomusoj laŭ ĝia fluga pado plonĝas en siajn truojn, dum tiuj ekster la fluga pado staras kaj rigardas. Se la alarmo estas por homo, ĉiuj membroj de la kolonio tuj rapidas en la truojn. Por kojotoj, la cinomusoj moviĝas al la enirejo de la tunelo kaj staras ekster la enirejo, observante la kojoton, dum la kojotoj kiuj estis ene de la tuneloj elvenos por ankaŭ stari kaj rigardi. Por aldomigitaj hundoj, la respondo estas observi, starantaj en la loko kie ili estis kiam la alarmo soniĝis, denove kun la subteraj cinomusoj elvenantaj por rigardi.<ref name="Slobodchikoff 2002"/> Estas debato pri ĉu la alarma vokado de la cinomusoj estas egoisma aŭ altruisma. Eblas ke cinomusoj avertas aliajn pri la ĉeesto de predanto por protekti sin mem. Tamen ankaŭ eblas ke la voko estas intencata kaŭzi konfuzon kaj panikon en la grupoj kaj igi ke aliaj estu pli atentokapta al predantoj ol la vokanto. Studoj de nigravosta cinomuso sugestas ke la alarm-vokado estas formo de parenc-selektado, ĉar la voko de la cinomuso avertas kaj idojn kaj nedevenajn parencojn, tiel kiel kuzojn, nevojn, kaj nevinojn.<ref name="Hoogland 1995"/> Cinomusoj kun parencoj proksimaj vokas pli ofte ol tiuj kiuj ne havas parencojn proksimajn. Aldone , la vokanto eble estas provanta igi sin pli rimarkinda al la predanto.<ref name="Hoogland 1995"/> Predantoj, tamen, ŝajnas havi malfacilecon decidi kiun cinomuson vokas pro ĝia [[ventroparolado|ventroparolan]] naturon.<ref name="Hoogland 1995"/> Eble la plej frapa cinomusa komunikado estas la teritoria voko aŭ “salt-jelpa” montraĵo de la nigravosta cinomuso.<ref>{{Cite book |author1=C. N. Slobodchikoff |author2=Bianca S. Perla |author3=Jennifer L. Verdolin |title=Prairie Dogs: Communication and Community in an Animal Society |url=https://books.google.com/books?id=ŝ3PmE_MbDAC&pg=PA249 |year=2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-03181-4 |pages=249– }}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nigravosta cinomuso kutime streĉas la longon de sia korpo kaj pelas sian antaŭpiedoj en la aeron dum farante vokon. Salt-jelpo de unu cinomuso kaŭzas aliajn proksimajn fari same.<ref name=r3>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-535-01-0001.pdf|titolo=''Cynomys ludovicianus''|aŭtoro=Hoogland, J.|jaro=1996|gazeto=Mammalian Species|volumo=535|numero=535|COI=10.2307/3504202|paĝoj=1–10}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Cinomusoj]] [[Kategorio:Sciuredoj]] [[Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa]] lmowfuhby2ae7u8qddv5x6m8e2v2zc9 0 555451 9478895 9439433 2026-09-20T09:05:02Z Sj1mor 12103 9478895 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Boris Vladimiroviĉ IOGANSON''' ({{lang-ru|Борис Владимирович Иогансон}}, naskiĝis la {{JULGREGDATO|25|7|1893|ligilo=jes|akuzativo=jes}}, mortis la {{daton|25|Februaro|1973}}) estis pentristo de [[Rusio]]. == Biografio == Ioganson naskiĝis en [[Moskvo]]. La svedaj prauloj de lia patro rusigis la familian nomon "Johanson"" en "Ioganson." Ioganson ĉeestis la Moskvan Lernejon de Arto kaj studis ĉe Nikolaj Kasatkin kaj Sergej Maljutin. Li estis membro de la Societo de Junaj Artistoj, kie li polemikis por kompleta transiro de rusia arto al [[Konstruktivismo (arto)|Konstruktivismo]]. Li tuj abandonis tiu partion kaj entreprenis stablan pentrarton. En 1922, li helpis fondi la AĤRR, kaj subite transiris al la regno de [[Socialisma Realismo]]. La verko de Ioganson estis inspirita de tiu de [[Ilja Jefimoviĉ Repin|Repin]], tio estas montrante iajn trajtojn de Impresionismo, kaj estis ofte rakonta laŭnature. Eble lia plej bone konata verko estis "Pridemandado de komunistoj" peco tute reprezenta de Socialisma Realismo sed kun tiklaj elementoj de Romantismo, aldone al ekspluatado de kelkaj elementoj de Futurismo. Ia sento de teatreco estas en liaj pentraĵoj, probable pro liaj studoj de teatra desegno kun Korovin. == Disĉiploj == Kelkaj gradigitoj de la Instituto pri Pentrarto, Skulptarto kaj Arkitekturo Ilja Repin de Leningrado, studis en la '''Ateliero Boris Ioganson''' (1930-1950-aj jaroj): nome Aleksej Eriomin, Nikolai Baskakov, Valerij Vatenin, Nina Veselova, Maja Kopiceva, Oleg Lomakin, Valentina Monaĥova, Nikolai Muĥo, Anatoli Nenartoviĉ, Miĥail Natareviĉ, Semion Rotnickij, Miĥail Trufanov, Juri Tulin, kaj Feliks Lemberskij. == Bibliografio == * ''Sergei V. Ivanov. Unknown Socialist Realism. The Leningrad School.'' - Saint Petersburg: NP-Print, 2007. - p.&nbsp;447. ISBN 5-901724-21-6, ISBN 978-5-901724-21-7. == Referencoj == * ''A History of Russian Painting, Alan Bird'' * [http://www.leningradschool.com/outline.htm ''Sergey V. Ivanov. The Leningrad School of painting. Historical outline''.] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ioganson, Boris}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Sovetaj pentristoj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Socialisma realismo]] feuiqw2g0k7y6dpr5ymo8urpfjcbzlq 0 555798 9478952 9431460 2026-09-20T10:01:31Z Sj1mor 12103 9478952 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Lena River Ice Road.jpg|eta|Glacivojo sur la [[Leno]], [[Siberio]], [[Rusio]]]] '''Glacivojo''' estas vojoj, kiuj kondukas super glaciiĝinta lagoj, riveroj aŭ maraj akvoj. En landoj kie la klimataj kondiĉoj estas taŭgaj, kiel [[Svedio]], [[Finnlando]], [[Estonio]], [[Kanado]], [[Usono]] aŭ [[Rusio ]], oni establas vintre, kiam veter-cirkonstancoj konvenaj, glaciajn ŝoseojn. Tiuj povas kondukis sur frostiĝintaj akvoj, tiel ili povas anstataŭigi pramo-itinerojn. Tiel establas la finna voj-administrado vintre regule sep-kilometran longan oficialan glacivojon sur la [[Pielinen]]-lago, tiel la distanco inter [[Lieksa]] kaj [[Koli]] duoniĝas. Antaŭe glacia vojo estis establita de la [[Kvarken]] sur [[Botnia golfo|Golfo de Botnia]] en malvarmaj vintroj, inter Finnlando kaj Svedio, ekzemple dum la [[Vintra milito]]j 1939-40 kaj plej ĵuse en 1966 kaj 1970-aj jaroj, sed ekde uzo de [[glacirompilo]]j por teni libere ŝipveturebla la kanalon en Golfo de Botnia, tiu ne plu eblas. La plej longa glacivojo (en tiu regiono) konektas la estonan Baltan insulon de [[Hiiumaa]] al la kontinento kaj estas 25 km longa. Fama historia glacivojo estis la "[[Vojo de Vivo]]" sur la lago [[Ladoga]], sur kiu estis prizorgita [[Leningrado]] en la Dua Mondmilito, dum la [[Sieĝo de Leningrado]]. Eĉ glacivojoj povas konduki al foraj lokoj, kie ne ekzistas pavimitaj vojoj. Tio koncernas [[Tuktoyaktuk]] en la kanada [[Nordokcidentaj Teritorioj]], kiu en la somero pro la marĉa [[Muskeg]]aj tundrogrundoj atingeblas nur per aviadilo. Kiel plej longa glacivojo estas konsiderita la ''[[Tibbitt to Contwoyto Winter Road]]'', kiu konektas la ''Tibbitt-Lagon'' proksime de la kanada urbo [[Yellowknife (urbo)|Yellowknife]] tra pluraj oraj kaj diamantaj minoj kun la 400&nbsp;km pli norde situanta ''Jericho Diamond Mine'' (Diamanta minejo Jeriĥo). Ĝi havas totalan longon de 568&nbsp;km, el kiuj 73&nbsp;kondukas sur grundo. Ilia ĉefa celo estas la ebligo de pezaj transportoj provizi la minojn. Ĝi estas nur ĉirkaŭ du monatojn malfermita en jaro kaj la nura vojo liganta la teritorion de [[Nunavuto]] kun resto de la usona vojreto. La fare de la aŭtoritatoj establitaj glacivojoj estas publikaj vojoj, sur kiu aplikiĝas preskaŭ ĉiam specialaj trafikaj reguloj. Tiel pro sekureckialoj, estas difinita maksimuma pezo por veturiloj. Ankaŭ ekzistas maksimuma rapideco, ĉar se oni superis tion, la sub-glaciaj ondo-movigoj estigitaj de la veturiloj povas okazi danĝerajn fendojn en la glacio. {{projektoj}} [[Kategorio:Vojoj]] [[Kategorio:Glacio]] 9auzc735qd71vtk4tlyi5cvp29gnl45 0 556806 9478890 9368388 2026-09-20T09:04:09Z Sj1mor 12103 9478890 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Major Frank PEASE''' estis prezidento de la ''Hollywood Technical Director's Institute'' ([[Holivudo|Holivuda]] Instituto de Teknikaj [[Reĝisoro]]j), nome kontraŭkomunista aktivula organizaĵo dum la 1920-aj kaj [[1930-aj jaroj]]. Lia ĉefa postulo al famo estis sia opono al la ĉeesto de [[Sergej Eisenstein]] en Usono dum la kinisto estis sub kontrakto kun [[Paramount Studios]]. Pro instigao fare de Pease, la komitato ''Fish Committee'' (antaŭaĵo de la ''Kontraŭmalusona Komitato'') priserĉadis Eisenstein akuzita pro poluado de la usona kinarto pere de [[Komunismo|prokomunisma]] [[propagando]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cinescene.com/dash/eisenstein2.htm Cinescene.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180315170442/http://www.cinescene.com/dash/eisenstein2.htm |date=2018-03-15 }} * [http://www.adherents.com/people/pe/Sergei_Eisenstein.html Adherents.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111202110632/http://www.adherents.com/people/pe/Sergei_Eisenstein.html |date=2011-12-02 }} * [http://users.dickinson.edu/~osborne/404page/mckee/index.htm Users.dickinson.edu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110719185228/http://users.dickinson.edu/~osborne/404page/mckee/index.htm |date=2011-07-19 }} [[Kategorio:Kontraŭkomunismo]] [[Kategorio:Usono]] 700kk5ls9caebstt7r6wbsqmmefeuva 0 558323 9478790 6683333 2026-09-20T07:38:34Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Nate_Sept_7_2005_1730Z.jpg|Nate_Sept_7_2005_1730Z.jpg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Nate_2005-09-07_1730Z.jpg|Nate_2005-09-07_1730Z.jpg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Criterion 4 - conforms to othe 9478790 wikitext text/x-wiki {{Informkesto uragano | nomo = Uragano Nate | bildo = Nate 2005-09-07 1730Z.jpg | priskribo de bildo = <small>Nate la 7-an de septembro 2005</small> | aperis = la 5-an de septembro 2005 | malaperis = la 10-an de septembro 2005 | plej rapidaj ventoj = 150 [[km/h]] (90 [[mejlo]]j/h) | plej malalta aerpremo = 979 [[baro (unuo)|mbar]] ([[Paskalo|hPa]]); 28,91 inHg | homaj mortoj = 2 | damaĝoj = | trafitaj landoj = {{USA}} }} '''Uragano Nate''' [NEJT] estis la dek kvara nomita ŝtormo kaj sepa [[uragano]] de la uragana sezono en [[2005]]. Ĝi minacis [[Bermudo]]n sed restis mare dum la komenco de Septembro. Tamen restaĵoj atingis [[Skotlando]]n kaj [[Norvegio]]n, kie ankoraŭ okazigis mortojn kaj damaĝojn. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Hurricane Nate (2005)}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Uraganoj|Nate]] [[Kategorio:Katastrofoj en 2005]] 5vo1em7fh131iqi90muo7ni4jyb4gpy 0 558326 9478615 9440728 2026-09-19T21:12:35Z 2003 LN6 200099 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Stan 04oct05.jpg]] → [[File:Stan 2005-10-04 1723Z.jpg]] 9478615 wikitext text/x-wiki {{Informkesto uragano | nomo = Uragano Stan | bildo = Stan 2005-10-04 1723Z.jpg | priskribo de bildo = <small>Stan la 4-an de oktobro 2005</small> | aperis = la 1-an de oktobro 2005 | malaperis = la 5-an de oktobro 2005 | plej rapidaj ventoj = 130 [[km/h]] (80 [[mejlo]]j/h) | plej malalta aerpremo = 977 [[baro (unuo)|mbar]] ([[Paskalo|hPa]]); 28,85 inHg | homaj mortoj = 1668 | damaĝoj = ekvivalento de 3,9 miliardoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] | trafitaj landoj = {{MEX}} }} '''Uragano Stan''' estis la 18-a nomita ŝtormo kaj dekunua [[uragano]] de la uragana sezono en [[2005]]. Stan formiĝis el tropika ondo la [[1an de oktobro|1an de Oktobro]] post moviĝi en okcidenton de la [[Kariba Maro]]. La depresio malrapide intensiĝis, kaj atingis intensecon de tropika ŝtormo la venontan tagon, antaŭ veni sur teron en [[Jukatano]]. Trapasinta ĝin, la tropika ŝtormo malfortiĝis, sed kapablis reintensiĝi post eniri en la the Golfo de Kampeĉe. Sub favoraj kondiĉoj por tropika disvolviĝo, Stan atingis uraganan forton la [[4an de Oktobro]], kaj poste atingis pintan intensecon kun ventoj de 130 km/h. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Hurricane Stan}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Uraganoj|Stan]] [[Kategorio:Katastrofoj en 2005]] n3a4l7kg0ety6hssuk5n7ex8mcq7chl 0 558453 9478845 9451462 2026-09-20T08:55:19Z Sj1mor 12103 9478845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto duflankaj rilatoj |partio1=Brazilo |partio2=Surinamo |flago1=Flago-de-Brazilo.svg |flago2=Flago-de-Surinamo.svg |mapo=Brazil Suriname Locator.png }} La '''rilatoj inter Brazilo kaj Surinamo''' estas la [[internaciaj rilatoj]] inter la [[Surinama Respubliko]] kaj la [[Federacia Respubliko Brazilo]]. La du landoj najbaras en la [[Sudameriko|Sudamerika kontinento]], ilin dividas 593-kilometra landlimo. En [[2016]] la diplomato Marcelo Baumbach servas kiel brazila ambasadoro en [[Paramaribo]],<ref name="paramaribo">{{Cite web|url=http://paramaribo.itamaraty.gov.br/pt-br/sobre_a_embaixada.xml|title=Sobre a Embaixada|publisher=Ministério das Relações Exteriores do Brasil|language=portugale|accessdate=7-a de marto 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140308004833/http://paramaribo.itamaraty.gov.br/pt-br/sobre_a_embaixada.xml|arkivdato=2014-03-08}} {{Citaĵo el la reto |url=http://paramaribo.itamaraty.gov.br/pt-br/sobre_a_embaixada.xml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140308004833/http://paramaribo.itamaraty.gov.br/pt-br/sobre_a_embaixada.xml |arkivdato=2014-03-08 }}</ref> dum la diplomato Marlon Faisal Mohamed-Hoesein laboras kiel surinama ambasadoro en [[Braziljo]].<ref name="corpo">{{Cite web|url=http://www.itamaraty.gov.br/cerimonial/corpo-diplomatico/lista/s/suriname/|title=Lista do corpo diplomático – Suriname|publisher=Ministério das Relações Exteriores do Brasil|language=portugale|accessdate=7-a de marto 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131210220855/http://www.itamaraty.gov.br/cerimonial/corpo-diplomatico/lista/s/suriname/|arkivdato=2013-12-10}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.itamaraty.gov.br/cerimonial/corpo-diplomatico/lista/s/suriname/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131210220855/http://www.itamaraty.gov.br/cerimonial/corpo-diplomatico/lista/s/suriname/ |arkivdato=2013-12-10 }}</ref> Malgraŭ la fakto, ke Brazilo bontenas [[diplomatiaj rilatoj|diplomatiajn rilatojn]] kun ĉiuj [[Karibo|karibaj]] landoj, ĝi havas ambasadejon nur en ses ŝtatoj inter la landoj de la [[Karibia Komunumo]] (CARICOM), inkluzive de Surinamo. La kompetencoj de la brazila ambasadejo en Surinamo ankaŭ inkludas la insulon [[Sankta Lucio]].<ref name="caricom">{{Cite journal |last=Farias |first=Déborah Barros Leal |autorlink= |coauthors= |year=2000 |month=junio |title=O Brasil e o CARICOM |journal=Revista Brasileira de Política Internacional |publisher= |volume=43 |number=1 |location=Braziljo |language=portugale |issn=0034-7329 |doi=10.1590/S0034-73292000000100003|url=http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0034-73292000000100003&lng=en&nrm=is |accessdate=28-a de aŭgusto 2014}}</ref> == Historio == === Sendependigo === Kvankam Brazilo politike sendependiĝis en [[1822]], la emancipiĝo de Surinamo de [[Nederlando]] okazis nur en [[1975]]. En la [[1970-aj jaroj]], la brazila registaro ekatentis la Gujanojn. Tion kaŭzis [[Malvarma Milito|malvarmmilitaj]] [[Geopolitiko|geopolitikaj]] doktrinoj kreitaj tiam de la ''Escola Superior de Guerra'' (Supera Milita Lernejo), kiuj emfazis la protekton de la landlimoj kaj la okupadon de la [[Amazonio|Amazonia arbaro]]. En tiu ĉi kunteksto, la registaro de [[Ernesto Geisel]], kiu subtenis la ondon de [[sendependigo]]j post la [[Dua Mondmilito]], rapide agnoskis la surinaman sendependecon, deklarita la {{daton|25|novembro}} 1975.<ref name="urt">{{Cite journal | last = Urt | first = João Nackle | autorlink = | coauthors = | data = | year = 2010 | mes = | title = A lógica da construção de confiança: Relações Brasil-Suriname entre 1975 e 1985 | journal = Revista Brasileira de Política Internacional | volume = 53 | number = 2 | pages = pp. 70-87 | editora = | local = | issn = 0034-7329 | pmid = | doi = 10.1590/S0034-73292010000200004 | language = portugale | oclc = | id = | url = http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0034-73292011000100002&script=sci_abstract&tlng=pt | formato = | acessadoem =}}</ref> La unua oficiala kontakto okazis la {{daton|21|julio|1976}}, dum la vizito de la tiama surinama ĉefministro [[Henck Arron]] al [[Braziljo]], dum kiu ili signis tri duflankajn traktatojn pri kultura, komerca kaj teknika kunlaborado<ref name="MRE">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.itamaraty.gov.br/temas/temas-politicos-e-relacoes-bilaterais/america-do-sul/suriname/pdf|titolo=Suriname|alirdato=28-a de decembro 2013|eldoninto=Ministério das Relações Exteriores do Brasil|lingvo=portugale}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> — kaj establis miksan komisionon Brazilo-Surinamo, celante profundigi la rilatojn inter la du landoj.<ref name="urt" /> Sekve, Surinamo kaj Brazilo laboris kune pro la [[Traktato de Amazonia Kunlaboro]] de [[1978]], aldone al aliaj amazoniaj landoj kiel [[Bolivio]], [[Peruo]], [[Ekvadoro]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]] kaj [[Gujano]]. Per tiu traktato Brazilo celis malpliigi la izolecon de Gujano kaj Surinamo, inkludante ilin dum diskutoj pri defendo. Krome ĝi volis minimumigi eblajn timojn pri brazila [[ekspansiismo]] en la regiono kaj krei stabilan kaj kunlaboreman etoson inter la amazoniaj landoj.<ref name="urt" /> Oficiala vizito al Surinamo de la brazila ministro pri eksteraj rilatoj Ramiro Saraiva Guerreiro okazis la {{daton|25|januaro|1982}}, kiam la ministro kritikis la eksteran politikon de [[Usono]] kaj defendis la "tezon de postulata kunlaboro" por la [[ekstera politiko de Brazilo]]. Laŭ tiu tezo, nacia disvolviĝo estus la plej bona maniero por eviti [[komunismo|komunismajn reĝimojn]] kaj garantii nacian sekurecon. Saraiva Guerreiro defendis ĉi tiun strategion ne nur kun Surinamo, sed ĉie en [[Latinameriko]], celante prezenti bonan kaj kunlaboreman bildon de Brazilo, por eviti ke aliaj ŝtatoj de la regiono rigardu de la landon kiel [[Imperiismo|imperiisma]], subimperiisma aŭ hegemonia.<ref name="urt" /> La brazila prezidento [[João Figueiredo]] montris bonan opinion pri la propono de Saraiva Guerreiro, sed pro la [[ekstera ŝuldo|ekstera ŝulda krizo]] en Latinameriko dum la [[1980-aj]], Brazilo tiam ne povis mone helpi Surinamon. En [[1980]] [[puĉo]] en Surinamo kaj iom da simpatio de la nova prezidento [[Dési Bouterse]] al [[marksismo]], tamen, instigis la brazilan registaron lanĉi diplomatian ofensivon por malpliigi tiujn ĉi emojn. Tiu agado estis nomita la Venturini-misio.<ref name="urt" /><ref name="avila">{{Cite journal | last = Avila | first = Carlos Federico Domínguez | autorlink = | coauthors = | data = | ano = 2011 | mes = | title = Guerra Fria na Região Amazônica: um estudo da Missão Venturini ao Suriname (1983) | journal = Revista Brasileira de Política Internacional | volume = 54 | number = 1 | pages = pp. 7-28 | language = portugale | local = | issn = 0034-7329 | pmid = | doi = 10.1590/S0034-73292011000100002 | bibcode = | oclc = | id = | url = http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0034-73292010000200004&script=sci_abstract&tlng=pt | formato = | acessadoem =}}</ref> === La Venturini-misio === [[Dosiero:Guyanas.svg|eta|300ra|Mapo de la [[Gujana Ŝildo]]]] Inter la 15-a kaj 17-a de aprilo [[1983]], la estro de la ministrara gabineto Danilo Venturini, akompane de la estro da la Amerika Divizio de la ministerio pri eksteraj rilatoj Osmar Vladimir Chohfi, la konsilisto Fagundes Fernando, la kolonelo Quijano de la Konsilio de Nacia Sekureco kaj la kolonelo Carrocho de la Nacia Servo pri Informado, gvidis diplomatian mision al Surinamo celante influi Bouterse pro teni sin en la okcidenta-kapitalisma sfero. Dum la misio, la brazila registaro oferis diversajn kunlaborajn programojn, ekzemple en la agroindustria kampo, krome aliajn programojn pri civila helpo kaj milita trejnado, studentajn stipendiojn en amazoniaj universitatoj, stimulon al la duflanka komerco, studoj pri konstruo de [[Hidroelektra centralo|hidroelektraj centraloj]], pligrandigon de maraj kaj aeraj trafikoj inter la du landoj kaj eĉ la elsendon satelite de brazilaj piedpilkaj matĉoj. La brazila registaro ankaŭ oferis kreditlinion je 70 milionoj da dolaroj, ĉefe por importi brazilajn [[armilo]]jn.<ref name="urt" /><ref name="avila" /> La misio sukcesis kaj malebligis la komunisman alternativon por Surinamo. Sekve, Bouterse forviŝis la socialisman tonon el sia registara programo, maldungis la ministron Badresein Sital (kiu malferme esprimis simpation al la [[Kubo|Kuba reĝimo]]) kaj en [[1983]], Bouterse malaltigis la statuson de la Kuba ambasadorejo en Paramaribo kaj senvalidigis ĉiujn traktatojn kun la insulo.<ref name="urt" /><ref name="avila" /> La brazila reĝimo subtenis loĝistike la Bouterse-registaron en ĝia lukto kontraŭ naciismaj armitaj grupoj, kiuj minacis la povon de la surinamaj regintaj militistoj. Dum skolta misio estre de brazilaj oficialuloj ĉirkaŭ la rivero Litani en [[1986]], surinamaj gerilanoj atakis la helikopteron kun la brazilaj militistoj.<ref name="recon">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/nacional,suriname-fala-holandes-e-pratica-hinduismo-na-america-do-sul,487921,0.htm|titolo=Suriname fala holandês e pratica hinduísmo na América do Sul|alirdato=7-a de marto 2014|dato=28-a de decembro 2009|eldoninto=[[O Estado de S. Paulo]]|lingvo=portugale}}</ref> === Plano Lubbers === Dum la [[1990-aj]], Surinamo denove zorgigis la brazilan diplomataron. Unu monato post la militista puĉo decembre [[1991]] estrita de Dési Bouterse, la registaro de Nederlando konsideris realigi la Planon Lubbers, kiu celis politikan kaj monan unuiĝon inter Surinamo, Nederlando,<ref name="atrito">{{Citaĵo el la reto|url=http://www1.folha.uol.com.br/fsp/mundo/11280-suriname-causou-atrito-entre-brasil-e-eua.shtml|titolo=Suriname causou atrito entre Brasil e EUA|alirdato=5-a de januaro 2014|familia nomo=Valente|persona nomo=Rubens|kunaŭtoroj=Odilla, Fernanda|dato=26-a de novembro 2011|eldoninto=[[Folha de S. Paulo]]}}</ref> [[Arubo]] kaj la [[Nederlandaj Antiloj]].<ref name="FPoS">{{Cite book|last=Janssen|first=Roger|title=In Search of a Path|subtitle=An Analysis of the Foreign Policy of Suriname from 1975 to 1991|language=angle|publisher=BRILL|year=2011|isbn=9789004253674|pages=370|collection=Caribbean Series}}</ref> La projekto intencis krei institucion simile al la [[Komunumo de Nacioj]],<ref name="segredos">{{Citaĵo el la reto|url=http://transparencia.folha.com.br/segredos-do-itamaraty?page=1&q=suriname&init_date=&end_date=1993&submit=Buscar|titolo=Segredos do Itamaraty — Suriname|alirdato=5-a de januaro 2014|eldoninto=Folha de S. Paulo|lingvo=portugale|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140106040129/http://transparencia.folha.com.br/segredos-do-itamaraty?page=1&q=suriname&init_date=&end_date=1993&submit=Buscar|arkivdato=2014-01-06}}</ref> sed ankaŭ inkluzivis komunan merkaton,<ref name="atrito" /> duoblan naciecon por la surinamanoj kaj nederlandan kontrolon super la mona, defenda kaj eksterpolitika sferoj de la eksa kolonio. La nederlandanoj postulis kiel antaŭkondiĉojn diversajn politikajn, sociajn kaj ekonomiajn reformojn en la lando.<ref name="FPoS" /><ref name="segredos" /> La brazila registaro ne publike, sed tamen kritikis la planon, konsiderante ties postulojn kiel enmiksiĝon kaj malpliigon de la nacia [[suvereneco]], revenigantaj la landon al «duonkolonia» stato. La brazila kontraŭo al la nederlanda projekto estis frotopunkto inter Brazilo kaj [[Usono]], kiu postulis la proksimecon inter la brazila registaro kaj la puĉa reĝimo de Bouterse. La Plano Lubbers, kiu estis kritikita de surinamaj kaj nederlandaj politikistoj, finfine ne realiĝis.<ref name="atrito" /> === Kontinentiga procedo === Ekde la fino de la [[20-a jarcento]] oni rimarkas pli grandan alproksimiĝon de la Gujanaj, inkluzive Surinamo, kun la resto de la sudamerika kontinento, procedo nomita "kontinentigo". Projektoj kiel [[Iniciativo pro Integriĝo de Sudamerika Regiona Infrastrukturo]] (IIRSA) kaj la [[Organizaĵo de la Traktato de Amazonia Kunlaboro]] (OTCA) ekviglis post la [[2000-aj jaroj]].<ref name="continentalização">{{Cite journal | last = Granger | first = Stéphane | autorlink = | coauthors = | date = majo/aŭgusto 2013 | year = 2013 | mes = | title = As Guianas e o Brasil: da Contenção à Continentalização, ou Perigos e Vantagens de uma Interface Caribenha e Europeia | journal = ACTA Geográfica | volume = 7 | number = 15 | pages = pp. 19-38 | editora = | location = Boa Vista | issn = 1980-5772 | pmid = | doi = 10.5654/actageo2013.0715.0002 | bibcode = | oclc = | id = | url = http://revista.ufrr.br/index.php/actageo/article/view/1159/1221 | language = portugale | lingua2 = <!-- ** --> | lingua3 = <!-- *** --> | format = pdf | accessdate = 6-a aprilo 2014 | aspas = }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303180617/http://revista.ufrr.br/index.php/actageo/article/view/1159/1221 |date=2016-03-03 }}</ref> === Albinaj atakoj === [[Decembre 2009]] eksplodis perforto-ondo kontraŭ ministaj enmigrintoj, inkluzive brazilanojn, en la urbo [[Albina (Surinamo)|Albina]], 150&nbsp;km for de la ĉefurbo Paramaribo. La atakoj okazis frumatene de la 24-a al 25-a de decembro kontraŭ brazilana grupo kiel respondo al mortigo de surinamano fare de brazilano pro ŝuldo. Almenaŭ 14 brazilanoj estis vunditaj<ref name="feridos">{{Citaĵo el la reto|url=http://memoria.ebc.com.br/agenciabrasil/noticia/2009-12-26/numero-de-brasileiros-feridos-no-suriname-chega-14|titolo=Número de brasileiros feridos no Suriname chega a 14|alirdato=7-a de marto 2014|familia nomo=Lourenço|persona nomo=Luana|dato=26-a de decembro 2009|eldoninto=Agência Brasil|lingvo=portugale}}</ref> kaj 10 ĝis 20 brazilaninoj estis [[seksperforto|seksperfortitaj]] dum la atakoj.<ref name="polsoc">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.valor.com.br/arquivo/643977/suriname-e-brasil-estudarao-politicas-sociais-conjuntas|titolo=Suriname e Brasil estudarão políticas sociais conjuntas|alirdato=7-a de marto 2014|dato=30-a de decembro 2009|eldoninto=Valor Econômico|lingvo=portugale}}</ref> Malgraŭ la tensioj inter brazilaj ministoj kaj surinamanoj, laŭ la brazila registaro, oni neniam registris similan okazon antaŭe.<ref name="valorintegração">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.valor.com.br/arquivo/643825/brasil-quer-integracao-com-suriname|titolo=Brasil quer integração com Suriname|alirdato=7-a de marto 2014|dato=29-a de decembro 2009|eldoninto=Valor Econômico|lingvo=portugale}}</ref> Post la atakoj, la du registaroj sindevigis eki komunan studon pri la socia kaj ekonomia situacio ĉe Albina, per establo de dunacia grupo.<ref name="polsoc" /> Kiel respondo al la krizo, en [[2010]] la du landoj signis pakton celante reguli la transliman migradon.<ref name="migration pact">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.stabroeknews.com/2010/archives/12/01/suriname-brazil-sign-migration-pact/|titolo=Suriname, Brazil sign migration pact|alirdato=28-a aŭgusto 2014language=angle|dato=1-a de decembro 2010|eldoninto=Stabroek News|lingvo=angla}}</ref> == Kunlaborado == [[Dosiero:Celso Amorim e Maria Levens.jpg|eta|La brazila eks-ministro pri eksteraj rilatoj, Celso Amorim, apud la surinama eks-ministro pri eksteraj rilatoj, Maria Levens. 2004.]] Brazilo kaj Surinamo havas 24 signitajn duflankajn akordojn, unu el ili eksvalidiĝis, kvar pendas kaj 19 validas.<ref name="MRE" /> La landoj kunlaboras en diversaj kampoj, kiel kunhavado de datumoj kolektitaj de la Amazonia Gvatada Sistemo (SIVAM),<ref name="renegociar">{{Citaĵo el la reto|url=http://memoria.ebc.com.br/agenciabrasil/noticia/2003-07-22/brasil-renegociara-divida-do-suriname|titolo=Brasil renegociará dívida do Suriname|alirdato=7-a de marto 2013|dato=22-a de julio 2003|eldoninto=Agência Brasil|lingvo=portugale}}</ref> polica esploro pri homa fikomerco<ref name="portal consular">{{Cite web|url=http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/suriname|title=Suriname - Portal Consular|publisher=Ministério das Relações Exteriores do Brasil|language=portugale|date=1-a de aŭgusto 2012|accessdate=7-a de marto 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140307221041/http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/suriname|arkivdato=2014-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307221041/http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/suriname|archivedate=2014-03-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/suriname |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140307221041/http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/suriname |arkivdato=2014-03-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/suriname |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140307221041/http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/suriname |arkivdato=2014-03-07 }}</ref> kaj brazila teknika subteno al la surinama agrikultura eksportado al Karibio,<ref name="mercosul1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.valor.com.br/brasil/3010220/suriname-deve-se-tornar-membro-associado-do-mercosul-diz-patriota|titolo=Suriname deve se tornar membro associado do Mercosul, diz Patriota|alirdato=7-a de marto 2014|familia nomo=Leo|persona nomo=Sergio|dato=18-a de februaro 2013|eldoninto=Valor Econômico|lingvo=portugale}}</ref> inter aliaj projektoj. Entute, Brazilo havas 70 duflankajn kunlaborajn projektojn kun Surinamo.<ref name="ABC">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.abc.gov.br/projetos/pesquisa?intIdTipCooperacao=1&intIdRegiaoGeografica=5&intIdPais=297|titolo=Projetos com o Suriname|alirdato=7-a de marto 2014|eldoninto=Agência Brasileira de Cooperação|lingvo=portugale}}</ref> Brazilo sendis [[humanitara helpo|humanitaran helpon]] al Surinamo en [[2006]], kiam tiu estis trafita de inundoj. La brazila registaro sendis helpteamojn kaj donacis 6000 pastelojn da [[kinino]] por kontraŭi [[malario]]n, 10 000 boteletojn da hipoklorito por purigi la akvon kaj disponigis helikopteron de la brazila aerarmeo por distribui la kuracilojn.<ref name="ajuda">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.agenciadoradio.com.br/noticia.php?codigo_noticia=PDMS060635|titolo=COOPERAÇÃO: Brasil envia ajuda humanitária ao Suriname|familia nomo=Beltrão|persona nomo=Kelly|dato=18-a de majo 2006|eldoninto=Agência do Rádio|lingvo=portugale|alirdato=2016-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140307221347/http://www.agenciadoradio.com.br/noticia.php?codigo_noticia=PDMS060635|arkivdato=2014-03-07}}</ref> Post brazila invito,<ref name="mercosul1" /> en [[2013]] Surinamo oficialigis sian partoprenon en [[Merkosudo]] kiel asocia membro.<ref name="mercosul2">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/internacional,mercosul-anuncia-associacao-de-suriname-e-guiana,1052532,0.htm|titolo=Mercosul anuncia associação de Suriname e Guiana|alirdato=7-a de marto 2014|familia nomo=Guimarães|persona nomo=Marina|dato=11-a de julio 2013|eldoninto=O Estado de S. Paulo|lingvo=portugale}}</ref> La brazila ministerio pri eksteraj aferoj subtenas pli grandan rolon de Surinamo kaj Gujano en la sudamerika integriĝo rilate al defendo, kaj strebis profundigi ligojn kun Surinamo en tiu kampo.<ref name="defesa">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.defesanet.com.br/defesa/noticia/7736/Brasil-quer-Guiana-e-Suriname-envolvidos-na-integracao-em-defesa-sul-americana|titolo=Brasil quer Guiana e Suriname envolvidos na integração em defesa sul-americana|alirdato=7-a de marto 2014|dato=12-a de septembro 2012|eldoninto=Defesanet|lingvo=portugale}}</ref> == Ekonomiaj temoj == === Komerco === [[Dosiero:Winston Lackin e Antonio Patriota.jpg|eta|Ministroj pri eksteraj rilatoj Winston Lackin kaj Antonio Patriota. 2011]] La komerco inter la landoj estas malgranda, interalie, pro la ekonomia izoleco de Surinamo rilate al la cetero de la kontinento,<ref name="BBC$">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/portuguese/especial/1454_americadosul/page34.shtml|titolo=Suriname - As relações econômicas|alirdato=28-a de decembro 2013|eldoninto=BBC Brasil|lingvo=portugale}}</ref> pro la manko de infrastrukturo liganta la landojn kaj la malgranda produkta komplementeco inter ili. Ambaŭ flankoj deziras ŝanĝi tion.<ref name="visentini">{{Cite journal | last = Visentini | first = Paulo Gilberto Fagundes | autorlink = | coauthors = | data = | year = 2008 | mes = | title = Guiana e Suriname: uma outra América do Sul | journal = Conferência Nacional de Política Externa e Política Internacional | volume = | number = 2 | pages = 8 p | publisher = FUNAG | local = | issn = | language = portugale | doi = | bibcode = | oclc = | id = | url = http://hdl.handle.net/10183/30421 | formato = | accessdate = 28-a decembro 2013}}</ref> La komerca interŝanĝo, kiu falis je 18 % de [[2008]] ĝis 2013, okazis ĉefe pri fabrikaĵoj.<ref name="MRE" /><ref name="INDSuriname">{{Cite web|url=http://www.brasilglobalnet.gov.br/ARQUIVOS/IndicadoresEconomicos/INDSuriname.pdf|title=Dados básicos e principais indicadores econômico-comerciais – Suriname|format=pdf|language=portugale|date=aŭgusto 2012|publisher=Ministério das Relações Exteriores do Brasil/BrasilGlobalNet|accessdate=28-a de decembro 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131230231848/http://www.brasilglobalnet.gov.br/ARQUIVOS/IndicadoresEconomicos/INDSuriname.pdf|arkivdato=2013-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230231848/http://www.brasilglobalnet.gov.br/ARQUIVOS/IndicadoresEconomicos/INDSuriname.pdf|archivedate=2013-12-30}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.brasilglobalnet.gov.br/ARQUIVOS/IndicadoresEconomicos/INDSuriname.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131230231848/http://www.brasilglobalnet.gov.br/ARQUIVOS/IndicadoresEconomicos/INDSuriname.pdf |arkivdato=2013-12-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.brasilglobalnet.gov.br/ARQUIVOS/IndicadoresEconomicos/INDSuriname.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131230231848/http://www.brasilglobalnet.gov.br/ARQUIVOS/IndicadoresEconomicos/INDSuriname.pdf |arkivdato=2013-12-30 }}</ref> Oni estimas, ke 95,8 % de la komerco inter la landoj okazas mare.<ref name="funcex">{{Cite journal | last = | first = Fundação Centro de Estudos do Comércio Exterior (FUNCEX) | year = 2010 | month = decembro | title = O Potencial de Comércio e Investimentos entre o Brasil e o Suriname | pages = 74 p | location = Rio-de-Ĵanejro | url = http://www.brasilglobalnet.gov.br/ARQUIVOS/Publicacoes/Estudos/PUBEstudoPotencialComercioInvestimentoBrasilSuriname.pdf | format = PDF | language = portugale | accessdate = 7-a de marto 2014 }}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En [[2012]], Brazilo okupis la 27-an lokon inter la komercaj partneroj de Surinamo, ĝia parto en la surinama importado estis nur 0,1 %. Samjare Brazilo estis la 5-a ĉefa produktaĵa liveristo al la lando, inkluzivante 4 % de ĉiuj importaĵoj de Surinamo. Dum la tuta periodo inter [[2003]] kaj 2013, la komerca saldo favoris al Brazilo.<ref name="MRE" /><ref name="INDSuriname" /> {| border="1" class="wikitable" |+ Evoluo de la komerco (en US$ mil)<ref name="MRE" /><ref name="INDSuriname" /> ! Descrição ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! 2011 ! 2012 (jan-jul) ! 2013 (jan-jul) |- ! Brazila eksportado al Surinamo | 16,4 || 28,4 || 35,8 || 31,4 || 36,5 || 46,9 || 40,2 || 63,4 || 73,2 || 61,1 || 33,6 || 36,1 |- ! Surinama eksportado al Brazilo | — || 0,7 || 0,1 || 23,2 || 19,1 || 28,9 || 7,4 || 0,2 || 0,4 || 1,0 || 0,8 || 2,1 |- ! Tuta komerco | 16,4 || 29,1 || 35,9 || 54,7 || 55,7 || 75,8 || 47,6 || 63,6 || 73,6 || 62,1 || 34,4 || 38,2 |} === Ŝuldo === En 2003, la tiama brazila prezidento [[Luiz Inácio Lula da Silva]] garantiis al la surinama prezidento [[Ronald Venetiaan]], ke Brazilo renegocius la surinaman ŝuldon de [[Usona dolaro|US$]] 85 milionoj.<ref name="renegociar" /> En [[2009]], Surinamo havis eksteran ŝuldon rilate al Brazilo ja ĉirkaŭ 116 milionoj da usonaj dolaroj.<ref name="intensa">{{Citaĵo el la reto|url=http://memoria.ebc.com.br/agenciabrasil/noticia/2009-12-28/brasil-e-suriname-tem-intensa-parceria-comercial-e-politica|titolo=Brasil e o Suriname têm intensa parceria comercial e política|alirdato=7-a de marto 2014|familia nomo=Giraldi|persona nomo=Renata|dato=28-a de decembro 2009|eldoninto=Agência Brasil|lingvo=portugale}}</ref> En la sama jaro, la surinamanoj finis pagon de US$76 milionoj en ŝuldoj al Brazilo.<ref name="paraibaparadise">{{Citaĵo el la reto|url=http://paraibaparadise.com/index.php/Joao-Pessoa/2009/09/14/suriname-brazil-sign-cooperation-agreements/|titolo=Suriname-Brazil sign cooperation agreements|alirdato=28-a de aŭgusto 2014|familia nomo=Cairo|persona nomo=Ivan|dato=14-a de septembro 2009|eldoninto=Paraíba Paradise|lingvo=angle|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303230846/http://paraibaparadise.com/index.php/Joao-Pessoa/2009/09/14/suriname-brazil-sign-cooperation-agreements/|arkivdato=2016-03-03}}</ref> == Loĝantara interŝanĝo == Surinamo estas la sola najbara lando de Brazilo, kun kiu ne ekzistas translimaj [[aŭtoŝoseo]]j. Funkcias nur du fluglinioj inter [[Paramaribo]] kaj brazilaj urboj,<ref name="bbc">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/portuguese/especial/1454_americadosul/page32.shtml|titolo=O Brasil sob os olhos da América do Sul|alirdato=29-a de decembro 2013|eldoninto=BBC Brasil|lingvo=portugale}}</ref> kaj en 2012 oni anoncis kreon de mara vojo inter la havenoj de Paramaribo, [[Itaqui]] kaj [[Santana]].<ref name="linhamar">{{Cite web|url=http://brazilplanet.com.br/criacao-de-linha-maritima-direta-entre-o-brasil-e-o-suriname/|title=Criação de linha marítima direta entre o Brasil e o Suriname|publisher=Brazil Planet|language=portugale|date=23-a de aŭgusto 2012|accessdate=29-a de decembro 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131230232059/http://brazilplanet.com.br/criacao-de-linha-maritima-direta-entre-o-brasil-e-o-suriname/|arkivdato=2013-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230232059/http://brazilplanet.com.br/criacao-de-linha-maritima-direta-entre-o-brasil-e-o-suriname/|archivedate=2013-12-30}} {{Citaĵo el la reto |url=http://brazilplanet.com.br/criacao-de-linha-maritima-direta-entre-o-brasil-e-o-suriname/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131230232059/http://brazilplanet.com.br/criacao-de-linha-maritima-direta-entre-o-brasil-e-o-suriname/ |arkivdato=2013-12-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://brazilplanet.com.br/criacao-de-linha-maritima-direta-entre-o-brasil-e-o-suriname/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131230232059/http://brazilplanet.com.br/criacao-de-linha-maritima-direta-entre-o-brasil-e-o-suriname/ |arkivdato=2013-12-30 }}</ref> Oni estimas, ke estas 18 mil brazilanoj en Surinamo,<ref name="SSC">{{Cite journal|url=http://www.iadb.org/intal/intalcdi/integracion_comercio/i_INTAL_IYT_36_2013_Abdenur.pdf|title=South-South Cooperation in Suriname: New Prospects for Infrastructure Integration?|last=Abdenur|first=Adriana Erthal|journal=Integration and Trade|year=2013|language=angle|accessdate=6-a de januaro 2014|volume=17|number=36|format=pdf|publisher=Institute for the Integration of Latin America and the Caribbean|pages=pp. 95-104|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140108023826/http://www.iadb.org/intal/intalcdi/integracion_comercio/i_INTAL_IYT_36_2013_Abdenur.pdf|arkivdato=2014-01-08}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140108023826/http://www.iadb.org/intal/intalcdi/integracion_comercio/i_INTAL_IYT_36_2013_Abdenur.pdf |date=2014-01-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.iadb.org/intal/intalcdi/integracion_comercio/i_INTAL_IYT_36_2013_Abdenur.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140108023826/http://www.iadb.org/intal/intalcdi/integracion_comercio/i_INTAL_IYT_36_2013_Abdenur.pdf |arkivdato=2014-01-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.iadb.org/intal/intalcdi/integracion_comercio/i_INTAL_IYT_36_2013_Abdenur.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140108023826/http://www.iadb.org/intal/intalcdi/integracion_comercio/i_INTAL_IYT_36_2013_Abdenur.pdf |arkivdato=2014-01-08 }}</ref> kio konsistigas 6 % de la surinama loĝantaro.<ref name="cartilha">{{Cite web|url=http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/cartilha-guia-de-viagem-segura-para-o-suriname-e-a-guiana-francesa/view|title=Cartilha "Guia de Viagem Segura para o Suriname e a Guiana Francesa"|language=portugale|publisher=Ministério das Relações Exteriores do Brasil|date=5-a de majo 2010|accessdate=7-a de marto 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140331190755/http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/cartilha-guia-de-viagem-segura-para-o-suriname-e-a-guiana-francesa/view|arkivdato=2014-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140331190755/http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/cartilha-guia-de-viagem-segura-para-o-suriname-e-a-guiana-francesa/view|archivedate=2014-03-31}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/cartilha-guia-de-viagem-segura-para-o-suriname-e-a-guiana-francesa/view |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140331190755/http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/cartilha-guia-de-viagem-segura-para-o-suriname-e-a-guiana-francesa/view |arkivdato=2014-03-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/cartilha-guia-de-viagem-segura-para-o-suriname-e-a-guiana-francesa/view |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140331190755/http://www.portalconsular.mre.gov.br/antes-de-viajar-1/alerta-aos-viajantes-1/cartilha-guia-de-viagem-segura-para-o-suriname-e-a-guiana-francesa/view |arkivdato=2014-03-31 }}</ref> La enmigrantoj estas ĉefe de [[Norda Brazilo|Norda]] kaj [[Nordorienta Brazilo]], allogataj pro la orminado. Granda parto de tiuj ĉi ministoj enmigris al la lando en la 1980-aj, post la degrado de minado en [[Serra dos Carajás]] kaj [[Serra Pelada]].<ref name="valorintegração" /> Multaj elmigrintoj loĝas aparte en brazilaj kvartaloj en la ĉefaj surinamaj urboj, kaŭze de la lingva barilo inter portugalparolantoj kaj nederlandparolantoj,<ref name="bbc" /> kaj ili restas en la lando pro la pli grandaj enspezoj kompare al la urboj de kie ili venis.<ref name="renda">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/geral,maior-renda-segura-brasileiros-no-suriname,490253,0.htm|titolo=Maior renda 'segura' brasileiros no Suriname|alirdato=7-a de marto 2014|dato=4-a de januaro 2010|eldoninto=O Estado de S. Paulo|lingvo=portugale}}</ref> Laŭ esploro de la ekstera ministerio de Brazilo, 32 brazilanoj estis arestitaj en Surinamo en 2013.<ref name="presos">{{Citaĵo el la reto|url=http://agenciabrasil.ebc.com.br/noticia/2013-05-07/mais-de-3-mil-brasileiros-estao-presos-no-exterior-maioria-na-europa|titolo=Mais de 3 mil brasileiros estão presos no exterior, a maioria na Europa|alirdato=5-a de januaro 2014|familia nomo=Giraldi|persona nomo=Renata|dato=7-a de majo 2013|eldoninto=Agência Brasil|lingvo=portugale}}</ref> Studo de la esplora instituto IDOS-peilingen en 2007 montris, ke 69 % de la surinamaj voĉdonantoj havis malbonan imagon pri brazilanoj. La surinama registaro foje realigas operacojn por reglamenti la resto-situacion de la brazilaj ministoj, kiuj ofte ne havas dokumentojn.<ref name="cartilha" /> Tamen ne ekzistas vizo-postuloj al brazilanoj kiuj volas eniri aŭ resti en Surinamo, nek apartaj kondiĉoj por resti malpli ol tridek tagojn en la lando.<ref name="portal consular" /> == Edukado == En 2003, la ministro pri edukado [[Cristovam Buarque]] anoncis, ke surinamaj studentoj povus aliĝi al brazilanaj universitatoj.<ref name="ed">{{Citaĵo el la reto|url=http://noticias.uol.com.br/educacao/ultnot/ult105u2795.jhtm|titolo=Surinameses terão lugar em universidades brasileiras|alirdato=7-a de marto 2014|dato=22 julio 2003|eldoninto=UOL|lingvo=portugale}}</ref> La brazila registaro ankaŭ esprimis intencon krei baznivelajn lernejojn por infanoj de brazilanoj en Surinamo.<ref name="ed2">{{Citaĵo el la reto|url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/educacao/ult305u17034.shtml|titolo=Brasil planeja criar escola para filhos de brasileiros no Suriname|alirdato=7-a de marto 2014|dato=16-a de februaro 2005|eldoninto=Folha de S. Paulo|lingvo=portugale}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mre.gov.br/ Ministerio de Brazilo pri eksteraj rilatoj] * [http://www.gov.sr/sr/ministerie-van-buza.aspx Ministerio de Surinamo pri eksteraj rilatoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130318100606/http://www.gov.sr/sr/ministerie-van-buza.aspx |date=2013-03-18 }} {{Elstara}} <!-- elektiĝis la 21-an de majo 2016 --> {{ADLS|2016|24}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Brazilo|Surinamo]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Surinamo|Brazilo]] luk9vwxguxu4ai66kgmw65ls1i00ahj 0 558719 9478883 9134005 2026-09-20T09:01:59Z Sj1mor 12103 9478883 wikitext text/x-wiki La '''Iniciativo pro Integriĝo de Sudamerika Regiona Infrastrukturo''' ({{lang-es|Iniciativa para la Integración de la Infraestructura Regional Suramericana}}, {{lang-pt|Iniciativa para a Integração da Infraestrutura Regional Sul-Americana}}) aŭ '''IIRSA''', estas kuna programo de la dudek landoj en [[Sudameriko]] celante la sudamerikan integriĝon per fizika integriĝo de tiuj landoj, modernigante la infrastrukturon de transporto, energiokreado kaj telekomunikado, per kunaj agoj. Oni intencas, tiel, stimuli politikan, ekonomian kaj socikulturan integriĝon de Sudameriko. IIRSA naskiĝas de propono prezentita en aŭgusto [[2000]] en [[Braziljo]], dum la Kunveno de Prezidantoj de Sudameriko<ref>IIRSA. "''Origem''". Institucional. Portal da Iniciativa para a Integração da Infraestrutura Regional Sul Americana. http://www.iirsa.org/BancoConocimiento/O/origenes/origenes_POR.asp?CodIdioma=POR{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, onde foi discutido a idéia de coordenar o planejamento para a construção de infraestrutura dos diferentes países do continente sul-americano, <ref>Reunião de Presidentes da América do Sul. "'''''Comunicado de Brasília'''''". Biblioteca Digital de la Organización de Estados Iberoamericanos. http://www.oei.es/oeivirt/cimeira1.htm</ref>. Laŭ la brazila Ministrejo de Planado,<ref>MINISTÉRIO DO PLANEJAMENTO. "''Iniciativa para a Integração da Infraestrutura Regional Sul-Americana (IIRSA)''". Planejamento e Investimentos - Programas e Projetos. Ministério do Planejamento (sd). http://www.planejamento.gov.br/secretaria.asp?cat=156&sub=302&sec=10 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110420201810/http://www.planejamento.gov.br/secretaria.asp?cat=156&sub=302&sec=10 |date=2011-04-20 }}</ref> ĉi tiu iniciativo ekestis de brazila propono, bazita sur planada sperto kaj studoj faritaj emfazante loĝistikan infrastrukturan integriĝon da la lando, financita de [[BNDES]]. IIRSA estas financita, ekde sia kreo, per la [[Interamerika Banko por Disvolviĝo]] (IBD), per la [[Corporación Andina de Fomento]] (CAF), kaj la [[Fundo Financeiro para Desenvolvimento da Bacia do Prata]] (FONPLATA). Krome, IIRSA ankaŭ ricevas monon de la brazila nacia disvolviĝa banko BNDES. IIRSA prezentiĝas kiel multŝtata, multsektora kaj multtema iniciativo, kiu kontemplas kunorgidilojn inter registaroj, multflankaj financaj institutoj kaj la privata sektoro.<ref name="bndes.gov.br">BNDES. ''Mantega abre encontro sobre projeto de Integração física da América do Sul''. 23/11/2005. http://www.bndes.gov.br/SiteBNDES/bndes/bndes_pt/Institucional/Sala_de_Imprensa/Noticias/2005/20051123_nota_iirsa.html</ref> La postulo de fizika infrastruktura integriĝo de Sudameriko baziĝas sur agnosko, de ke ne sufiĉas malgrandigo aŭ fino de regionaj [[tarifo|tarifbaroj]] por integrigi kontinenton, sed oni bezonas plani konstruadon de fizikaj medioj, kiuj permesas liberan komercon, servoj kaj homoj. Kadre de tio, IIRSA esprime celas<ref>IIRSA. "''Integración Física y Desarrollo''". Visão Estratégica - Institucional. Portal da Iniciativa para a Integração da Infraestrutura Regional Sul Americana. http://www.iirsa.org/BancoConocimiento/I/integracion_fisica_y_desarrollo/integracion_fisica_y_desarrollo_POR.asp?CodIdioma=POR{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>IIRSA."''Principios Orientadores''". Institucional. Portal da Iniciativa para a Integração da Infraestrutura Regional Sul Americana. http://www.iirsa.org/BancoConocimiento/P/principios_orientadores/principios_orientadores_POR.asp?CodIdioma=POR&CodSeccion=117{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> akceli socian kaj naturmedian disvolviĝadon, konkuradon kaj [[daŭripovo]]n de la ekonomioj de la sudamerikaj landoj. ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Ekonomio de Sudameriko]] i45r4qth23pyt7d1o8wl1e4elhlhwmw 0 565975 9478537 8525473 2026-09-19T14:49:28Z ThomasPusch 1869 9478537 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = la 10-an de decembro 1957 | loko de naskiĝo = [[Hämeenlinna]] }} '''Markku TOIVONEN''' (n. la 10-an de decembro 1957 en [[Hämeenlinna]], [[Finnlando]]) estas grava [[finnoj|finna]] [[poeto]]. Antaŭ iĝi [[verkisto]] Toivonen studis [[muziko]]n kaj laboris kiel [[ĵurnalisto]] kaj [[fotisto]] por [[gazeto]]j. Li publikigis kvar [[poezio|poezilibrojn]], [[eseo|esearon]] kaj [[novelo|novelaron]], kiuj havigis al li kelkajn [[premio]]jn. Li ankaŭ verkis [[teatraĵo]]n, faris programojn en [[radio]] kaj deklamis poeziaĵojn en literaturaj aranĝoj. Krome li instruas pri [[literaturo]] en kelkaj [[universitato]]j. Verkoj liaj estis tradukitaj al franca, angla, litova kaj Esperanto. Ekzemple "Aspektoj pri la tempo", "Rakonto pri kruĉo", "Solitude", "Forgesita soldato" en tradukoj de [[Anja Karkiainen]].<ref>[[BA3|Beletra Almanako numero 3]], septembro 2008, paĝoj 38-45, pri la biografio paĝo 38.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Toivonen, Markku}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Finnaj poetoj]] pioy9th3em0g2p0v4onjhrih8ib6epl 0 567344 9478876 9347135 2026-09-20T09:01:00Z Sj1mor 12103 9478876 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo}} '''Bo SANDELIN''' (1942) estas sveda esperantisto. Li estas doktoro kaj profesoro pri [[Ekonomiko]] en la [[Universitato de Gotenburgo]]. Li estis prezidanto de Sveda Esperanto Instituto (1993-2001).<ref>''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 144.</ref> Li partoprenis en kolektiva verko ''[[La arto labori kune]]'' per artikolo ''De la germana al la angla en sveda ekonomiko''.<ref>''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝoj 136-144.</ref> == Verkoj == * ''Ekonomin i EU'', 3a eldono 2009 * ''A Short History of Economic Thought'' (kun H. M. Trautwein kaj R. Wundrak, 2a eldono 2008<ref>''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 144.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sandelin, Bo}} [[Kategorio:Svedaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Svedaj esperantistoj]] 6wbdovtmh2p8ff6ayjmkpzjl0cyyuwz 0 568428 9478590 9282714 2026-09-19T17:40:18Z Arbarulo 135469 9478590 wikitext text/x-wiki {{Kunigu|Internacia organizaĵo}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Interregistara organizaĵo''' aŭ ''internacia registara organizaĵo'' (IRO) estas [[organizaĵo]] komponita ĉefe el suverenaj [[ŝtato]]j (referencataj kiel membroj ŝtatoj), aŭ el aliaj interregistaraj organizaĵoj. Interregistaraj organizaĵoj estas ofte nomataj [[Internacia organizaĵo|internaciaj organizaĵoj]], kvankam tiu termino povas ankaŭ inkluzivi internaciajn neregistarajn organizaĵojn kiel internaciaj [[Neprofitcela organizaĵo|neprofitcelaj organizaĵoj]] aŭ [[Transnacia firmao|transnaciaj firmaoj]]. Interregistaraj organizaĵoj estas grava aspekto de publika [[internacia juro]]. IRO-oj estas establitaj pere de traktato kiu funkcias kiel [[ĉarto]] kreanta la grupon. Traktatoj estas formataj kiam legitimaj reprezentantoj (registaroj) de kelkaj ŝtatoj venas al ratifa procezo, havigante al la IRO per internacijura ekzistorajto. Interregistaraj organizaĵoj en jura senco estu distingataj el simplaj grupigoj aŭ koalicioj de ŝtatoj, kiaj la [[G8]] aŭ la Madrida Kvaropo. Tiaj grupoj aŭ asocioj ne estis fonditaj pere de konstitua jura dokumento kaj ekzistas nur kiel laborgrupoj. Interregistaraj organizaĵoj devas esti distingitaj ankaŭ disde [[traktato]]j. Multaj traktatoj (kiaj la [[Nordamerika Liberkomerca Interkonsento]], aŭ la [[Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco]] antaŭ la establado de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]]) ne establas organizaĵon kaj anstataŭe dependas de kunsidoj por administrado, tiel iĝante jure agnoskitaj kiel fakta komisiono. Aliaj traktatoj establis administran aparaton, kiu ne havas garantion por internacia jura ekzistorajto. ==Interregistaraj organizaĵoj== * [[Afrika Unio]] * [[ASEAN]] * [[Organizaĵo por Ekonomia Kunlaborado]] * [[Eŭropa Unio]] * [[Merkosudo]] * [[NATO]] * [[Unuiĝintaj Nacioj]] ==Bibliografio== * Claude, Jr., Inis L. (1964) [1959]. Swords into Plowshares: The problems and progress of international organization (3rd ed.). New York: Random House. OCLC 559717722. * Nedergaard, Peter; Duina, Francesco (Aŭgusto 2010). "Learning in international governmental organizations: the case of social protection". Global Social Policy. Sage. 10 (2): 193–217. doi:10.1177/1468018110366617. [http://gsp.sagepub.com/content/10/2/193]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirita la 18an de Septembro 2016. * "Reports on the activities of various intergovernmental organizations". ASIL-RIO reports, American Society of International Law. * Walker, Gloria. Consolidation and corruption: the effect of IGO membership on level of corruption in emerging eemocracies. Paper presented at the annual meeting of the [[American Political Science Association]], Hilton Chicago and the Palmer House Hilton, Chicago, Illinois, 2a de Septembro, 2004. [http://citation.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/0/6/1/3/9/p61398_index.html] Alirita la 18an de Septembro 2016. ==Eksteraj ligiloj== * [http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html IGO Search] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120722070858/http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html |date=2012-07-22 }}: ĉe [http://wikis.ala.org/godort Govt Documents Round Table (GODORT)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080807171534/http://wikis.ala.org/godort/ |date=2008-08-07 }} de [[American Library Association]]. [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]] 64vq7xnhh0eq3n70x0rx37eusylqmi3 0 570937 9478728 9304205 2026-09-20T05:59:46Z Sj1mor 12103 9478728 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Elbow Bump1.jpg|eta|La [[montrofingro]] estas kutima gesto por monzti al aliuloj]] La '''Aliulo''' estas persono malsama kaj fremda al ies [[identeco (sociaj sciencoj)|socia]] kaj [[identeco|persona identecoj]].<ref>{{citaĵo el la reto|familia nomo=Miller|persona nomo=J|url=http://www.sage-ereference.com/view/research/n304.xml|titolo=Otherness|retejo=The SAGE encyclopedia of qualitative research methods.|eldonejo=SAGE Publications, Inc.|alirdato=27 January 2015|loko=Thousand Oaks, CA|paĝoj=588–591|doi=10.4135/9781412963909.n304|dato=2008|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151121083928/http://www.sage-ereference.com/view/research/n304.xml|arkivdato=2015-11-21}}</ref> La '''konsistiga aliulo''' estas la rilato inter la [[personeco]] ([[esenco|esenca naturo]]) kaj la persono (ekstera manifestaĵo) de homo; la rilato inter [[esencismo|esencaj]] kaj supraĵaj karakteraĵoj de persona [[identeco]], kiuj respondas la rilatojn inter malaj, sed koheraj karakteraĵoj de la Memo, kie la diferenco estas interna de persono anstataŭ interpersona.<ref>{{citaĵo el libro|familia nomo=Hegel|persona nomo=G.W.F.|kunaŭtoroj=A.V. Miller|redaktoro=J. Hoffmeister|titolo=Force and the Understanding: Appearance and the Supersensible World: Phenomenology of Spirit|dato=1977|eldonejo=Oxford University Press|loko=Novjorko|eldono=5a|paĝoj=98–9}}</ref><ref>{{citaĵo el libro|familia nomo=Findlay|persona nomo=J.N.|kunaŭtoroj=G.W.F. Hegel kaj A.V. Miller|redaktoro=J. Hoffmeister|titolo=''Analysis of the Text: Phenomenology of Spirit''|dato=1977|eldonejo=Oxford University Press|loko=Novjorko|paĝoj=517–18|eldono=5a}}</ref> En la [[diskurso]] de [[filozofio]], la termino '''alieco''' identas kaj referencas la karakteraĵojn pri la ''Kiu?'' kaj ''Kio?'' de la Aliulo, kiuj estas distingaj kaj apartaj de la [[simbola ordo]] de aferoj; de tio reala (tio aŭtentika kaj neŝanĝebla); de [[estetiko]] (arto, beleco, kaj gusto); de [[politika filozofio]]; de [[socia normo|sociaj normoj]] kaj socia identeco; kaj de la [[egoo]]. Tial Alieco estas la kondiĉo, kiam iu estas nekohera kun la normoj de socio; kaj Alieco estas la kondiĉo esti politike ekskludita, ĉu fare de la [[ŝtato]] aŭ fare de la {{J|socia institucio}} (t.e. [[profesio]]j), al kiuj [[Potenco (filozofio)|socia kaj politika potencoj]] estas investitaj. Do la trudita kondiĉo de Alieco [[socia fremdiĝo|fremdigas]] la aliigitajn personojn de la centro de la socio, kaj metas ilin en la marĝenojn de la socio.<ref>“Otherness”, ''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third Edition, (1999) p. 620.</ref> '''Aliigado''' etikedas homon kiel apartenanta al kategorio de homoj, difinitaj kiel la Aliulo. La praktiko de aliigado ekskludas personojn, kiuj ne koheras kun la normoj de la [[socia grupo]], kiu estas versio de la egoo. Same, en la fako [[homa geografio]], la termino '''aliigado''' temas pri la ekskludado de homoj de la centro de la socia grupo kaj la metado de ili en la marĝenojn de la socio, kie la sociaj normoj ne aplikas al/por la personoj etikeditaj kiel la Aliulo.<ref>{{citaĵo el gazeto|familia nomo=Mountz|persona nomo=Allison|titolo=The Other|gazeto=Key Concepts in Human Geography|paĝo=328}}</ref> ==Referencoj == {{Projektoj|ReVo=ali.0ulo}}{{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''De gustibus non est disputandum'' [[Kategorio:Egoo]] [[Kategorio:Fenomenologio]] [[Kategorio:Filozofio de menso]] [[Kategorio:Kontinenta filozofio]] [[Kategorio:Metafiziko]] [[Kategorio:Politika filozofio]] 192rvs07iroun716qp6k6e8nzt39u04 0 574704 9478526 9211072 2026-09-19T14:05:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478526 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Morava small lake.jpg|eta|250px|dekstra|malseklandoj laŭlonge de la rivero Morava en la pejzaĝprotektejo Záhorie ([[Slovakio]]).]] [[Dosiero:CHKO (Moravský kras).JPG|eta|dekstra| informilo ĉe la limo de la Moravia karsta pejzaĝprotektejo (Ĉeĥio)]] [[Dosiero:Parki narodowe Polski.png|eta|maldekstra|310px|mapo de elektitaj grandsurfacaj pejzaĝprotektejoj en Polujo (flava); verdaj= la naciaj parkoj.]] [[Dosiero:Sandberg near Bratislava.JPG|dekstra|eta|260px|[[sablomonto]] apud [[Bratislavo]] en la [[Malgrandkarpata pejzaĝprotektejo]] en Slovakio.]] [[Dosiero:Lilac Grove in Dykańka.jpg|eta|maldekstra|230px|lila bosko en Dikanka. La iama propraĵo de [[Viktor Kochubey|princo Kochubey]] establita en la frua 19a jarcento. Hodiaŭ regiona pejzaĝparko “Dikanski”.]] [[Dosiero:Клебан бык.jpg|eta|maldekstre|440px|Regiona Pejzaĝparko «Kleban-Bik». Kleban-Bytske akvobaseno.]] '''Pejzaĝprotektejo''' (mallongigo: PP) estas regiono kie la naturo estas protektita laŭ la leĝo de koncerna ŝtato. Male al [[naturprotektejo]]j la pejzaĝprotektejoj pli celas protekti la ĝeneralan staton de la pejzaĝo. Tiaj protektejoj estas ofte pli grandaj kaj la limigoj kaj postuloj malpli severaj. Pejzaĝprotektejoj povas esti ankaŭ proklamitaj por konservi la pejzaĝon por turistoj kaj por ripozaj celoj. Pejzaĝprotektejoj egalas ĝenerale al protektejo de la kategorio V (protektita pejzaĝo) de [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]]. <gallery caption="ŝildoj por marki la pejzaĝprotektejojn en Germanujo" widths="120" style="text-align:center"> Schild_Landschaftsschutzgebiet.JPG|PP-strigo en Brandenburgio LandschaftsschutzgebietNDS.jpg|PP-strigo en Malsupra Saksio (ekde 1996) Hermsdorf-LSGEule-P5150355.JPG|PP-strigo en Berlino (ekde 1994) Landschaftsschutzgebiet_Schild_db.jpg|PP-aglo en Nordrejn-Vestfalio Sonderschild Landschaftsschutzgebiet - frühe bayerische Ausführung.svg|PP-aglo en Bavario (iama versio de 1954) Sonderschild Landschaftsschutzgebiet, Bayerisches Landesamt für Umwelt, Stand 12-2007.svg|PP-rabobirdo en Bavario (stato: decembro 2007) </gallery> == Procentaĵo de pejzaĝprotektejoj en germanaj federaciaj landoj == {| class="wikitable sortable toptextcells" ! federacia lando !! nombro !! procentaĵo de la surfaco<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bfn.de/0308_lsg_tab.html |titolo=Flächenanteil der Landschaftsschutzgebiete in den Bundesländern und in Deutschland |alirdato=2016-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120618000443/http://www.bfn.de/0308_lsg_tab.html |arkivdato=2012-06-18 }}</ref> !! landa naturprotekta leĝo !! protektejoj |- | Baden-Virtembergo || 1451 || 23,0 % || „Gesetz zum Schutz der Natur, zur Pflege der Landschaft und über die Erholungsvorsorge in der freien Landschaft (Naturschutzgesetz – NatSchG)“ de 13a de decembro 2005 <ref>[http://www.mlr.baden-wuerttemberg.de/mlr/allgemein/Naturschutzgesetz.pdf NatSchG] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070710101649/http://www.mlr.baden-wuerttemberg.de/mlr/allgemein/Naturschutzgesetz.pdf |date=2007-07-10 }} (PDF; 737&nbsp;kB)</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Baden-Virtembergo]] |- | Bavario || 702 || 30,1 % || „Gesetz über den Schutz der Natur, die Pflege der Landschaft und die Erholung in der freien Natur (Bayerisches Naturschutzgesetz - BayNatSchG)“ de 23a de februaro 2011<ref>[http://gesetze-bayern.de/Content/Document/BayNatSchG BayNatSchG]</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Bavario]] |- | Berlino || 50 || 13,3 % || „Gesetz über Naturschutz und Landschaftspflege von Berlin (Berliner Naturschutzgesetz – NatSchGBln)“ de la 30a de januaro 1979 (en la formo de la 3a de novembro 2008)<ref>[http://www.stadtentwicklung.berlin.de/natur_gruen/naturschutz/downloads/rechtsgrundlagen/landesgesetze/natschgbln.pdf NatSchGBln] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120524024751/http://www.stadtentwicklung.berlin.de/natur_gruen/naturschutz/downloads/rechtsgrundlagen/landesgesetze/natschgbln.pdf |date=2012-05-24 }} (PDF; 557&nbsp;kB)</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Berlino]] |- | Brandenburgo || 115 || 40,2 % || „Brandenburgisches Ausführungsgesetz zum Bundesnaturschutzgesetz (Brandenburgisches Naturschutzausführungsgesetz- BbgNatSchAG)“ de la 21a de januaro 2013 <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bravors.brandenburg.de/sixcms/detail.php?gsid=land_bb_bravors_01.c.53027.de |titolo=BbgNatSchAG |alirdato=2016-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131202235919/http://www.bravors.brandenburg.de/sixcms/detail.php?gsid=land_bb_bravors_01.c.53027.de |arkivdato=2013-12-02 }}</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Brandenburgio]] |- | Bremeno || 8 || 20,3 % || „BremNatSchG (Bremisches Naturschutzgesetz)“ de la 16a d aprilo 2016<ref>[http://transparenz.bremen.de/sixcms/detail.php?gsid=bremen2014_tp.c.74482.de&asl=bremen203_tpgesetz.c.55340.de&template=20_gp_ifg_meta_detail_d BremNatSchG]</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Bremeno]] |- | Hamburgo || || 19,1 % || „Hamburgisches Gesetz zur Ausführung des Bundesnaturschutzgesetzes (HmbBNatSchAG)“ de la 11a de majo 2010 <ref>[http://www.juris.de/jportal/portal/page/bshaprod.psml?showdoccase=1&doc.id=jlr-BNatSchGAGHApP1&doc.part=X&doc.origin=bs&st=lr HmbBNatSchAG]</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Hamburgo]] |- | Heslando || || 9,8 % || „Hessisches Ausführungsgesetz zum Bundesnaturschutzgesetz (HAGBNatSchG)“ de la 20a de decembro 2010, ŝanĝita per artikolo 3 de la leĝo de la 12a de decembro 2012 <ref>[http://www.rv.hessenrecht.hessen.de/jportal/portal/t/24k2/page/bshesprod.psml?doc.hl=1&doc.id=jlr-BNatSchGAGHErahmen%3Ajuris-lr00&documentnumber=1&numberofresults=50&showdoccase=1&doc.part=R%C2%B6mfromHL=true#focuspoint HAGBNatSchG]</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Heslando]] |- | Meklenburgo-Antaŭpomerio || 147 || 30,0 % || “Gesetz des Landes Mecklenburg-Vorpommern zur Ausführung des Bundesnaturschutzgesetzes (Naturschutzausführungsgesetz - NatSchAG M-V)“ de la 23a de februaro 2010, ŝanĝita per artikolo 14 de la leĝo la de 12a de julio 2010 <ref>[http://www.landesrecht-mv.de/jportal/portal/page/bsmvprod.psml?showdoccase=1&doc.id=jlr-NatSchAGMVrahmen&doc.part=X&doc.origin=bs&st=lr NatSchAG M-V]</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |- | Malsupra Saksio|| || 20,1 % || „Niedersächsisches Naturschutzgesetz (NNatG) in der Fassung vom 11. April 1994 zuletzt geändert durch Art. 5 Abs. 2 Nr. 1 G zur NeuO des NaturschutzR“ de la 19a de februaro 2010<ref>[http://beck-online.beck.de/default.aspx?bcid=Y-100-G-NdsNatSchG NNatG]</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Malsupra Saksio]] |- | Nordrrejn-Vestfalio || || 45,2 % || „Gesetz zur Sicherung des Naturhaushalts und zur Entwicklung der Landschaft (Landschaftsgesetz - LG)“ en la versio de la 21a de julio 2000, plej laste ŝanĝita per artikolo 1 de la leĝo de la 16a de marto 2010<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?t=136154306514935958&sessionID=20245961042106835489&chosenIndex=Dummy_nv_68&templateID=gliederung&tree_ordner_id=0000024.167116:RootID |titolo=LandschaftsG |alirdato=2016-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160306150614/http://lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?chosenindex=dummy_nv_68&sessionid=20245961042106835489&t=136154306514935958&templateid=gliederung&tree_ordner_id=0000024.167116:rootid |arkivdato=2016-03-06 }}</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Nordrejn-Vestfalio]] |- | Rejnlando-Palatinato || || 29,5 % || „Landesgesetz zur nachhaltigen Entwicklung von Natur und Landschaft (Landesnaturschutzgesetz - LNatSchG)“ de la 28a de septembro 2005 <ref>[http://landesrecht.rlp.de/jportal/portal/t/1gv2/page/bsrlpprod.psml?pid=Dokumentanzeige&showdoccase=1&js_peid=Trefferliste&documentnumber=1&numberofresults=1&fromdoctodoc=yes&doc.id=jlr-NatSchGRPrahmen&doc.part=X&doc.price=0.0#focuspoint LNatSchG]</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Rejnlando-Palatinato]] |- | Sarland || || 39,4 % || „Gesetz zum Schutz der Natur und Heimat im Saarland - Saarländisches Naturschutzgesetz - (SNG)“ – de la 5a de aprilo 2006, plej laste ŝanĝita per leĝo de la 28a de oktobro 2008<ref>[http://sl.juris.de/cgi-bin/landesrecht.py?d=http://sl.juris.de/sl/gesamt/NatSchG_SL_2006.htm SNG]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[Listo de pejzaĝprotektejoj en Sarlando]] |- | Saksio || 179 || 30,0 % || „Sächsisches Gesetz über Naturschutz und Landschaftspflege (Sächsisches Naturschutzgesetz – SächsNatSchG)“ laŭ la 3a de julio 2007 <ref>[http://www.revosax.sachsen.de/GetXHTML.do?sid=7733114179339 SächsNatSchG]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Saksio]] |- | Saksio-Anhaltio || || 33,3 % || „Naturschutzgesetz des Landes Sachsen-Anhalt (NatSchG LSA)“ de la 10a de decembro 2010<ref>[http://www.landesrecht.sachsen-anhalt.de/jportal/?quelle=jlink&query=NatSchG+ST&psml=bssahprod.psml&max=true NatSchG LSA]</ref> |[[Listo de pejzaĝprotektejoj en Saksio-Anhaltio]] |- | Ŝlesvigo-Anhaltio || || 16,5 % || „Gesetz zum Schutz der Natur (Landesnaturschutzgesetz - LNatSchG)“ de la 24a de februaro 2010 <ref>[http://www.gesetze-rechtsprechung.sh.juris.de/jportal/portal/t/36pu/page/bsshoprod.psml?pid=Dokumentanzeige&showdoccase=1&js_peid=Trefferliste&documentnumber=5&numberofresults=4574&fromdoctodoc=yes&doc.id=jlr-NatSchGSH2010pG1%3Ajuris-lr00&doc.part=X&doc.price=0.0&doc.hl=1#focuspoint LNatSchG]</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Ŝlesvigo-Holstinio]] |- | Turingio || || 26,0 % || „Thüringer Gesetz für Natur und Landschaft (ThürNatG)“ en la versio de la 30a de aŭgusto 2006 <ref>[http://landesrecht.thueringen.de/jportal/portal/t/3atv/page/bsthueprod.psml?pid=Dokumentanzeige&showdoccase=1&js_peid=Trefferliste&documentnumber=1&numberofresults=1&fromdoctodoc=yes&doc.id=jlr-NatSchGTH2006rahmen&doc.part=X&doc.price=0.0#focuspoint ThürNatG]</ref> | [[Listo de pejzaĝprotektejoj en Turingio]] |- class="sortbottom" ! Germanujo ''(entute)'' !! !! 28,5 % !! „Gesetz über Naturschutz und Landschaftspflege“<ref>[http://bundesrecht.juris.de/bundesrecht/bnatschg_2009/index.html BNatSchG]</ref> !! |} [[Dosiero:2011.11.05 Landschaftsschutzgebiet Tratzberg.JPG|eta|protektita pejzaĝo en Tirolo]] == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pejzaĝprotektejoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Pejzaĝprotektejoj en Germanio]] [[Kategorio:Naturprotektejoj]] 1xgnedqcp5wgn5006fi4g0e73gvdew1 0 576914 9478635 8841669 2026-09-19T23:28:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Sankta Triunuo | larĝo de informkesto = | dosiero = R.k. templom (9321. számú műemlék).jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Paroĥa preĝejo Sankta Triunuo en Sitke | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Vas (Hungario)]] | diocezo = [[Szombathely]] | unio = | dekanujo = [[Jánosháza]]-Kemenesalja | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Sitke]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = origine [[romaniko]], poste [[baroko]] | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonita | adreso = | ttt = | commons = }} '''Preĝejo [[Sankta Triunuo]]''' estas romkatolika, la plej malnova [[Monumento historia]] en [[vilaĝo]] [[Sitke]] (en [[Hungario]]). == Historio == La unua mencio pri [[kirko]] okazis en [[1327]]. En la [[16-a jarcento]] la kalvinanoj profitis la preĝejon (en [[1636]] ĝi estis pligrandigita), en [[1725]] la katolikoj reakiris éa [[konstruaĵo]]n. Plena trakonstruo okazis inter [[1767]] kaj [[1774]], nur la fundamento restis. La [[orgeno]] alvenis en [[1820]]. Inter [[1842]]-[[1865]] la preĝejo interne renoviĝis (poste en [[1938]]), ekstere en [[2001]]. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola. En mezo de la [[fasado]] la [[turo]] iom reliefas. La [[absido]] estas ok-angula, sed interne la [[sanktejo]] jam estas duonronda. Apud la absido po unu [[sakristio]]j etendiĝas. Interne la plej impona estas la ĉef[[altaro]], ties bildo prezentas la Sanktan Triunuon. La flanka altaro estas dediĉita al [[Johano Nepomuka]], kie estas videbla ŝtona [[reliefo]] restinta el la origina romanika preĝejo. La [[predikejo]] estis kreita en [[1775]]. Ĉe la enireja parto supre [[galerio]] por la orgeno etendiĝas. Sub la preĝejo estas [[kripto]]j por la [[familio]] Felsőbüki Nagy. [[Kermeso]] okazas en la [[dimanĉo]] de Sankta Triunuo. == Fontoj == * [http://miserend.hu/templom/2237 hungare] * [http://lexikon.katolikus.hu/S/Sitke.html hungare] * [http://www.gerceiplebania.hu/filiak/sitke hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170115193406/http://www.gerceiplebania.hu/filiak/sitke |date=2017-01-15 }} * [http://www.utazzitthon.hu/romai-katolikus-templom-sitke.html hungare kun 2 fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150602120149/http://www.utazzitthon.hu/romai-katolikus-templom-sitke.html |date=2015-06-02 }} * [http://www.sitke.hu/hu/muemlekek/szentharomsag-romai-katolikus-templom/ hungare kun foto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://muemlekem.hu/muemlek?id=9321 hungare kun fotoj] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Triunuo|Sitke]] [[Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Hungario|Sitke]] [[Kategorio:Sitke]] b7qpmu5pxh60m2ld7eli6qv1g6ul474 0 579014 9478681 9376016 2026-09-20T05:20:06Z Madéquis 216749 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Tagalogo#Skribado per la antikva Baybayin]] al [[Bajbajeno]] 9478681 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Bajbajeno]] j7vrsk1z5qfn9pppqcw307calvgenlj 0 582707 9478580 9300308 2026-09-19T16:47:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478580 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Piperidino'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Piperidin.svg|100px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Piperidino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Piperidine 3D.png|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia strukturo de la Piperidino''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big><br /> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Heksahidroksopiridino * Kvinmetilenoduamino * Azinano |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|5|H|11|N}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=110-89-4 110-89-4] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.7791.html 7791] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/8082 8082] |- |'''Merck Index'''||15,7580 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||85.15 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]||0.862 g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||-7 °C |- |[[Bolpunkto]]||106 °C |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4530}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||16 °C |- |[[Solvebleco]]||Solvebla en [[akvo]], [[benzeno]],<br />[[etanolo]] kaj [[kloroformo]]. |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||0.52 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R11|R11]] [[Listo da R-Deklaroj#R23/24|R23/24]] [[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S16|S16]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S27|S27]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|T|F}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/piperidine#section=GHS-Classification PubChem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|06|07}}{{GHS Piktogramo|08}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝo |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|302|311|314|318|331|361|370}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|201|202|210|233|240|241|242|243|260|261|264|270|271|280|281|301+312|301+330+331|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|308+313|310|311|312|321|330|361|363|370+378|403+233|403+235|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Piperidino''', '''azobenzeno''' aŭ '''azino''' estas organika kombinaĵo, heterocikla [[amino]] konsistante je sesmembra ringo enhavanta kvin metilenajn pontojn (–CH2–) kaj unu aminan ponton (–NH–). Ĝi estas senkolora likvaĵo kun tipe karakteriza odoro je amino. La nomo venas el la genro [[Pipro (genro)|piper]] kiu estas latina vorto por la pipro. Kvankam piperidino estas ordinara organika kombinaĵo, ĝi estas ĉefe konata kiel karakteriza struktura elemento ene de multaj farmaciaĵoj, [[alkaloido]]j kaj ankaŭ uzata kiel antaŭilo en la kaŭĉuka industrio. == Historio == Piperidino estis unue raportita ĉirkaŭ 1850 de la skota kemiisto [[Thomas Anderson (kemiisto)|Thomas Anderson]] (1819-1874)<ref>[https://books.google.com.br/books?id=avE4AAAAMAAJ&pg=PA447&dq=piperidine+Anderson&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjA89naotTSAhWRl5AKHSa7AigQ6AEIHDAA#v=onepage&q=piperidine%20Anderson&f=false Hand Book of Chemistry], Leopold Gmelin</ref> kaj ree, sendepende, en 1852 de la franca kemiisto [[Auguste Cahours]] (1813-1891) kiu donis la nomon al ĝi. Ambaŭ sciencistoj estigis la piperidinon per reakcio inter la [[piperino]] kaj [[nitrata acido]]. Industrie, piperidino estas produktata per kataliza hidrogenigo de la [[piridino]], pere de molibdena dusulfido kiel katalizilo. == Sintezoj == *Piperidino estas produktita per kataliza hidrogenigo de la [[piridino]] sur molibdena dusulfido aŭ nikelo je 200 °C: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Pyridine 3D 2.png|80px|piridino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{[H]\,RaNi}\, }</math>[[Dosiero:Piperidine 3D.png|70px|piperidino]] |} </center> * Per varma reakcio inter la kvinmetilena duamino kaj [[klorida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cadaverine-3D-balls.png|100px|kvinmetilena duamino]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40px|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Piperidine 3D.png|70px|piperidino]]+[[Dosiero:Ammonium chloride 3D.png|50px|amonia klorido]] |} </center> == Reakcio == * Kiam piperidino hejtatas en la ĉeesto de [[jodida acido]] la ringo rompiĝas per formado de [[pentano]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Piperidine 3D.png|70px|piperidino]]+4[[Dosiero:Hydrogen-iodide-3D-vdW.svg|40px|jodida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Pentane 3D.png|100px|pentano]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|40px|amoniako]]+2[[Dosiero:Iodine-3D-vdW.png|50px|jodo]] |} </center> == Literaturo == * [https://www.organic-chemistry.org/synthesis/heterocycles/piperidines.shtm Organic Chemistry Portal] * [http://www.merckmillipore.com/BR/pt/product/Piperydyna,MDA_CHEM-822299?ReferrerURL=https%3A%2F%2Fwww.google.com.br%2F Merck Millipore] * [http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C110894&Mask=8 NIST National Institute of Standards and Technology] * [https://www.elsevier.com/books/piperidine/rubiralta/978-0-444-88348-3 Elsevier] * [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB34301 HMDB] * [http://www.vertellus.com/Documents/msds/Piperidine%20English.pdf Vertellus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170314064306/http://www.vertellus.com/Documents/msds/Piperidine%20English.pdf |date=2017-03-14 }} * [http://chemicalland21.com/specialtychem/finechem/PIPERIDINE.htm Chemicalland21] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161223111733/http://chemicalland21.com/specialtychem/finechem/PIPERIDINE.htm |date=2016-12-23 }} * [https://journals.iucr.org/b/issues/2004/02/00/av5005/av5005.pdf Structures of piperazine, piperidine and morpholine] * [https://books.google.com.br/books?id=y08XBQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=piperidine+synthesis&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=piperidine%20synthesis&f=false Piperidine: Structure, Preparation, Reactivity, and Synthetic Applications ...], M. Rubiralta, E. Giralt, A. Diez * [https://books.google.com.br/books?id=xhd32smD8B8C&pg=PA657&dq=piperidine+Cahours&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwi2uvyPntTSAhUCTJAKHRACBusQ6AEIHDAA#v=onepage&q=piperidine%20Cahours&f=false A Dictionary of chemistry and the allied branches of other sciences, Volume 4], Henry Watts == Kunrilataj kemiaĵoj == <center> <Gallery> Piperazine_Structural_Formula_V1.svg|<center><big>[[Piperazino]]</big></center> Pethidine2DACS.svg|<center><big>'''Petidino'''</big></center> Paroxetine-2D-skeletal.svg|<center><big>'''Paroksetino'''</big></center> Ethylphenidate.svg|<center><big>'''Etilfenidato'''</big></center> Pipradrol.svg|<center><big>'''Pipradolo'''</big></center> Thioridazine.svg|<center><big>'''Tioridazino'''</big></center> Structural formula of morpholine.svg|<center><big>[[Morfolino]]</big></center> Benzotriazol BKChem.svg|<center><big>'''[[Benzotriazolo]]'''</big></center> Piperin.svg|<center><big>'''Piperino'''</big></center> Pyridin.svg|<center><big>[[Piridino]]</big></center> Pyrimidin.svg|<center><big>[[Pirimidino]]</big></center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == * [[Piridino]] * [[Pirolidino]] * [[Alkaloido]] * [[Morfino]] * [[Hans Christian Ørsted]] (1777-1851) * [[Thomas Anderson (kemiisto)|Thomas Anderson]] (1819-1874) * [[Auguste Cahours]] (1813-1891) * [[Albert Ladenburg]] (1842-1911) == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Piperidinoj| ]] [[Kategorio:Aminaj solviloj]] [[Kategorio:Malbonodoraj kemiaĵoj]] rx8tmihrje40y3gvvpzfkf1zhd88vso 0 584245 9478994 9429412 2026-09-20T10:35:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478994 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO=DE |tersituo =Centra Centra Kolonjo/ Centra Kolonjo /Kolonjo |zomo=13 }} [[Dosiero:Dionysosmosaik.JPG|eta|dekstre|Sekcio de la mozaiko de Dionizo (220 al 230) en la ''Römisch-Germanisches Museum'' de Kolonjo.]] La '''Rom-Ĝermana Muzeo''' ('''RGM''', en [[Germana lingvo|Germana]]: '''''Römisch-Germanisches Museum''''') estas [[Arkeologio|arkeologia]] [[muzeo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. Ĝi havas grandan kolekton de [[Antikva Romo|romiaj]] artefaktoj el la romia setlejo de ''Colonia Claudia Ara Agrippinensium'', sur kiu moderna Kolonjo estas konstruita. La muzeo protektas la originalan lokon de romia urba [[vilao]], el kiu restas grandaj restaĵoj el [[mozaiko]] pri [[Dionizo]] en sia origina loko en la bazejo, kaj la rilata [[romia vojo]] ĝuste ekstere. Tiukadre la muzeo estas arkeologia loko. La muzeo havas ankaŭ la taskon konservi la romian kulturan heredaĵon de Kolonjo, kaj tiele estas hejmo de etenda kolekto de romia [[vitro]] el [[funebro]]j kaj ankaŭ plenumas arkeologian superrigardon super la konstruado de la Kolonja metroo. Plej el la muzea kolekto estis gastigita ĉe la Muzeo Wallraf-Richartz en Kolonjo ĝis 1946. En la antaŭaĵo de la muzeo la iama norda urbopordego de Kolonjo kun la skribaĵo CCAA (por ''Colonia Claudia Ara Agrippinensium'') estas ekspoziciata en la konstruaĵo. == Bibliografio == * Gerta Wolff: ''The Roman-Germanic Cologne. A Guide to the Roman-Germanic Museum and City of Cologne''. J. P. Bachem: Cologne, 2002, ISBN 3-7616-1371-7 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.museenkoeln.de/roemisch-germanisches-museum/pages/176.aspx Römisch-Germanisches Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161205094855/http://www.museenkoeln.de/roemisch-germanisches-museum/pages/176.aspx |date=2016-12-05 }} * [http://www.colonia3d.de/index.php?lang=en www.colonia3d.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110130001931/http://www.colonia3d.de/index.php?lang=en |date=2011-01-30 }}, computer aided animations and renderings of CCAA de ''Köln Internacia Lernejo de Desegno'' germane, angle == Fontoj == {{Referencoj}} {{Koord|50|56|26|N|6|57|30|E|region:DE-NW_type:landmark|display=inline}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolonjo]] [[Kategorio:Arkeologiaj muzeoj en Germanio]] [[Kategorio:Muzeoj pri Romio]] jqtpuwm5amfw4awhy0eairigtpaegb8 0 585580 9478644 9414689 2026-09-20T01:22:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478644 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gemini spacecraft.jpg|eta|Desegno de kosmoŝipo Gemini.]] La '''Projekto Gemini''' ([[Ĝemeloj]]) estis la dua homa [[kosmoflugo|spacvojaĝada programo]] de [[NASA]]. Kondukite inter projektoj Merkuro kaj [[Projekto Apollo|Apollo]], Gemini komencis en [[1961]] kaj finis en [[1966]]. Gemini-[[kosmoŝipo]]j portis du-astronaŭtan skipon. La Ĝemel-skipoj flugis malaltajn terorbitojn - el kiuj (LEO) misioj inter 1965 kaj 1966, metis [[Usono]]n en la antaŭecon dum la [[kosmokonkuro]] de la [[Malvarma Milito]] kontraŭ [[Sovetunio]]. == Historio == [[Dosiero:Gemini 8 launch.jpg|eta|Lanĉilo Gemini-Titan lanĉas ''Gemini 8'' al orbito, 16a de Marto, 1966.]] La celo de Gemini estis la evoluo de spacvojaĝaj teknikoj por apogi la misiojn de [[Projekto Apollo|Apollo]] kiuj celis meti astronaŭtojn sur la [[Luno]]n. Ĝi prezentis misiojn kiuj sufiĉe ekskursis al la Luno kaj reen, perfektigis laborojn ekster la kosmoŝipo pere de [[eksterveturila agado]] (EVA), kaj iniciatis la enorbitajn manovrojn necesajn por realigi spacrendevuon kaj ŝipokunigon. Havinte tiujn novajn teknikojn pruvitaj fare de Gemini, Apollo povis okupiĝi pri sia ĉefa misio sen farado de tiuj fundamentaj esploradaj operacioj. Ĉiuj Gemini-flugoj estis lanĉitaj de Lanĉa Komplekso 19 (LC-19) en [[Cape Canaveral|''Cape Kennedy Air Force Station'']] en [[Florido]]. Ilia [[lanĉo-veturilo]] estis la Gemini-Titan-II, modifita [[interkontinenta balistika misilo]] (ICBM).<ref>La nura kosmoŝipo Gemini kiu ne estis sur Titan II estis la re-flugo de Gemini 2 por homa orbitlaboratoria testo en 1966, kiu uzis Titan IIIC</ref> Gemini estis la unua programo se temas pri uzi la ĵuskonstruitan ''Mission Control Center'' en la ''[[Lyndon B. Johnson Space Center|Houston Manned Spacecraft Center]]'' por flugkontrolo.<ref>Gemini 3 uzis la ''Mercury Control Center'' de Cape Kennedy por flugokontrolo, ĉar la nova centro estis ankoraŭ en testa statuso. Gemini 4 estis la unua kiu estis gvidita el [[Houston]], kun helpo de la Kontrolo de Merkurio. El Gemini ĝis nuntempe, ĉiuj flugoj estas kontrolitaj el Houston.</ref> La astronaŭtaj grupoj kiuj plenumis Gemini-projekton estis la "Merkur-Sepopo", " La Nov-Naŭ", kaj la grupo de 1963. Dum la programo, tri astronaŭtoj mortis en kraŝoj dum trejnado, inkluzive de la ĉefa skipo por Gemini 9. Tiu misio estis farita de la rezervoskipo, kaj tio estis la nura fojo kiam tio okazis en la historio de NASA ĝisnune. Gemini estis tiom sufiĉe fortika ke la Usona Aera Forto planis uzi ĝin por la programo de homorbita laboratorio ''Manned Orbital Laboratory'' (MOL), kiu poste estis nuligita. La ĉefa dezajnisto de Gemini, Jim Chamberlin, ankaŭ elpensis detalajn planojn por misioj [[Ekstertero|cislunaj]] kaj alluniĝaj malfrue en [[1961]]. Li kredis ke Gemini povis elfari lunajn operaciojn antaŭ [[Projekto Apollo]], kaj kostus malpli. La stabanaro de NASA ne aprobis tiujn planojn. En 1969, McDonnell-Douglas proponis projekton "Granda Gemini" kiu povus esti uzita por transporti ĝis 12 astronaŭtojn al la laŭplanaj kosmostacioj en la ''Apollo Applications Project'' (AAP). La nura AAP-projekto financita estis [[Skylab]] - kiu uzis ekzistantajn kosmoŝipojn kaj [[hardvaro]]n - tiel eliminante la bezonon de ''Big Gemini''. == Flugoj == * [[Gemini 8]] * [[Gemini 11]] == Bildaro == <gallery widths="180" heights="180"> Dosiero:Ed White with Space Gun maneuvering unit.jpg|Edward White dum spacpromenado, Gemini 4, Junio 1965 Dosiero:Gemini 7 in orbit - GPN-2006-000035.jpg|Rendezvous de Gemini 6 kaj 7, Decembro 1965 Dosiero:The First Docking in Space - GPN-2000-001344.jpg|Unua ŝipokunigo; Agena estas vidata el Gemini 8, Marto 1966 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Farmer, Gene; Hamblin, Dora Jane (2004). First On the Moon: A Voyage With Neil Armstrong, Michael Collins and Edwin E. Aldrin, Jr. Boston: Little, Brown and Company. ISBN 978-0-7607-5510-5. * French, Francis; Brugess, Colin (2007). In the Shadow of the Moon: A Challenging Journey to Tranquility, 1965-1969. Lincoln, Nebraska: University of Nebraska. ISBN 978-0-8032-1128-5. * Gainor, Chris (2001). Arrows to the Moon: Avro's Engineers and the Space Race. Burlington, Ontario: Apogee Books. ISBN 978-1-896522-83-8. * Gatland, Kenneth (1976). Manned Spacecraft (dua eld.). New York: Macmillan. * Hacker, Barton C.; Grimwood, James M. (1977). On the Shoulders of Titans: A History of Project Gemini (PDF). NASA SP-4203. Washington, D.C.: National Aeronautics and Space Administration. Alirita 2015-01-02. [https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19780012208.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170508074238/https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19780012208.pdf |date=2017-05-08 }} * Harland, David M. (2004). How NASA Learned to Fly in Space: An Exciting Account of the Gemini Missions. Burlington, Ontario: Apogee Books. ISBN 978-1-894959-07-0. [https://books.google.ca/books?id=_mxYAAAAYAAJ&dq=editions:BqbnF_7z4jUC] Alirita 2015-01-03. * Kranz, Gene (2001). Failure Is Not an Option: Mission Control from Mercury to Apollo 13 and Beyond. [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]]. ISBN 978-0-7432-0079-0. [https://books.google.ca/books?id=s9eOX7Sr6KkC&printsec=frontcover&dq=failure+is+not+an+option&hl=en&sa=X&ei=rCCoVJurI8qcygStoIGoAw&ved=0CCQQ6AEwAQ#v=onepage&q=failure%20is%20not%20an%20option&f=false] Alirita 2015-01-03. * Murray, Charles A.; Cox, Catherine Bly (1989). Apollo: The Race to the Moon. New York: Simon & Schuster. ISBN 978-0-671-61101-9. * Shayler, David J. Gemini, Springer-Verlag Telos, 2001, ISBN 1-85233-405-3 * Tomayko, James E. (1988). "The Gemini Digital Computer: First Machine in Orbit". Computers in Spaceflight: The NASA Experience. Washington, D.C.: National Aeronautics and Space Administration. [https://history.nasa.gov/computers/ch1-1.html] Alirita 2015-01-04. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.nasa.gov/mission_pages/gemini/index.html NASA Project Gemini images and videos] * [http://science.ksc.nasa.gov/history/gemini/gemini.html NASA Project Gemini science site] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110604073400/http://science.ksc.nasa.gov/history/gemini/gemini.html |date=2011-06-04 }} * [http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/diagrams/gemini.html Project Gemini Drawings and Technical Diagrams] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210117182710/https://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/diagrams/gemini.html |date=2021-01-17 }} * [http://www.ibiblio.org/mscorbit/document.html Gemini familiarization Manuals (PDF format).] * {{YouTube| uhMyT6FlRI8 | "Legacy Of Gemini - 1967 NASA Educational Documentary"}} * [http://history.nasa.gov/series95.html NASA History Series Publications] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204034556/http://history.nasa.gov/series95.html |date=2012-02-04 }} (many of which are on-line) * [http://www.umsl.edu/%7Ewhmc/exhibits/gemini/index.htm Project Gemini McDonnell Employee Video Interviews and Archival Documents: Western Historical Manuscripts Collection in St. Louis, Missouri] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121004235603/http://www.umsl.edu/%7Ewhmc/exhibits/gemini/index.htm |date=2012-10-04 }} * [http://www.news.com.au/technology/gallery-e6frflwi-1226241891580?page=1 Newly released color photos of Gemini in Space] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120115232738/http://www.news.com.au/technology/gallery-e6frflwi-1226241891580?page=1 |date=2012-01-15 }} [[Kategorio:Projekto Gemini| ]] rwelh67o86xi3n2tjjei6dpzkrlm9cp 0 586773 9478874 9408231 2026-09-20T09:00:37Z Sj1mor 12103 9478874 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Karlheinz Töchterle en 2012 dum premidisdono }} [[Dosiero:Austrian and Portuguese Ministers for Science visit ESO’s Paranal Observatory.jpg|eta|Töchterle (la unua de maldekstre) en 2013 en [[Ĉilio]] kun la ministra kolego Nuno Crato el [[Portugalio]]]] '''Karlheinz TÖCHTERLE''' (naskiĝinta la {{daton|13|5|1949}} en Brixlegg/[[Distrikto Kufstein]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] [[Klasika filologo|filologo klasika]] kaj politikisto. Inter la 21.4.2011 kaj la 15.12.2013 li estis federacia ministro pri sciencoj kaj esplorado de la [[Respubliko Aŭstrio]]. == Vivo == Karlheinz Töchterle studis ekde la vintra semestro 1969/70 ĉe la Universitato de [[Innsbruck]] la fakojn [[latina lingvo]] kaj [[germanistiko]]. Studvojaĝoj venigis lin ankaŭ al la altlernejoj de [[Konstanz]] kaj [[Padovo]]. En la jaro 1976-a li doktoriĝis per la tezo [[cicerono|pricicerona]] ''Ciceros Staatsschrift im Unterricht''. Du jaron poste li atingis la instrulicencon gimnazian pri la lingvoj latina kaj germana kaj bakalaŭriĝis. Per tezo pri la tragedio ''Oedipus'' de [[Seneko]] ''(Seneca – Ödipus)'' li habilitiĝis en la jaro 1986. Inter 1976 kaj 1997 li estis universitata asistanto ĉe la Instituto pri klasika filologio de la Universitato de Innsbruck. Gastdocentadojn li plenumis en [[Graz]] kaj [[Munkeno]]. En la jaro 1997 Töchterle iĝis katedrestro en Innsbruck; jam pli malfrue, inter 1987-89, li estis estinta ĉefo de la tutaŭstria studkomisiono pri klasikaj filologaĵoj. Töchterle estis inter 2000-2007 ĉefo de la nove fondita Instituto pri lingvoj kaj literaturoj kaj studĉefinspektanto de la Filologia-kulturscienca fakultato (ambaŭ en Innsbruck). Li estis [[kolegiestro]] ĉe la Filozofia fakultato inter 1998-2004. De 2005-07 li estis studĉefinspektanto de la Filologia-kulturscienca fakultato. Inter la 1.10.2007 kaj la 21.4.2011 li estis rektoro universitata. <ref>iPoint - das Informationsportal der Universität Innsbruck: ''[http://www.uibk.ac.at/ipoint/news/uni_intern/510076.html Karlheinz Töchterle ist neuer Rektor der Universität Innsbruck]'', de la 8.8.2007</ref> La 14.12.2010 li reelektitis unuanime fare de universitataj konsilantaro kaj senato ĝis 2015.<ref>[http://tirv1.orf.at/stories/487383 ORF: Rektor Töchterle einstimmig wiedergewählt], de la 14.12.2010</ref> Sed anoncitis en la 19.4.2011 ke li posteulos [[Beatrix Karl]] kiel ministro pri sciencoj kaj esplorado.<ref>[http://diepresse.com/home/politik/innenpolitik/651555/OVPTeam-praesentiert_Kurz-aussergewohnliche-Losung?_vl_backlink=/home/politik/innenpolitik/649938/index.do&direct=649938 ÖVP-Team präsentiert: Kurz "außergewöhnliche Lösung"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304040517/http://diepresse.com/home/politik/innenpolitik/651555/OVPTeam-praesentiert_Kurz-aussergewohnliche-Losung?_vl_backlink=/home/politik/innenpolitik/649938/index.do&direct=649938 |date=2016-03-04 }}, de la 19.4.2011</ref> Sekve iĝis [[Tilmann Märk]] en la 21.4. provizore rektoro (definitive ekde la 13.12.2011). == Graveco scienca == Liaj ĉefaj esplorpunktoj estas la antikva dramo, la literaturo de la [[romio|romia]] imperiestra tempo, novlatina literaturo kaj fakdidaktiko. Li pledis por mallibera altlernejaliro kaj studkotizoj. <ref>[http://derstandard.at/1285199360273/Tiroler-Hochschulen-wollen-sich-Studenten-selbst-aussuchen Tiroler Hochschulen wollen sich Studenten selbst aussuchen], de la 27.9.2010</ref>. En 2011 li sukcese venigis la Boltzmann-instituton pri novlatinaj studoj al Innsbruck, kio estis la unua tutmonde laŭ sia speco.<ref>[http://www.stol.it/Artikel/Politik-im-Ueberblick/Politik/Karlheinz-Toechterle-Parteiloser-Gruener-loest-OeVP-Ticket Karlheinz Töchterle: Parteiloser Grüner löst ÖVP-Ticket] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150107232114/http://www.stol.it/Artikel/Politik-im-Ueberblick/Politik/Karlheinz-Toechterle-Parteiloser-Gruener-loest-OeVP-Ticket |date=2015-01-07 }}, de la 19.4.2011</ref> Ekde 2015 li estas prezidanto de la Aŭstra esploradunuiĝo ''(Österreichische Forschungsgemeinschaft)''. == Politikaĵoj == Krom sia deĵoro li engaĝiĝis ekologie en la landa politiko de [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]]. Ĝis la rektoreco li estis, ekde 1992, ano de la komunuma konsilio de en Telfes im Stubai/[[Distrikto Innsbruck Land]]. Li estris la porĉirkaŭajan komisionon kaj estis ankaŭ kulturresponsulo. En 1994 li atingis deputitecon por la partio [[La Verduloj – La Verda Alternativo]] por la tirola landa parlamento; pro profesiaj kialoj li rezignis prie. Du jarojn poste li kandidatis kontraŭ [[Johannes Voggenhuber]] por la ĉefa kandidateco por la [[Eŭropaj balotoj]] (1996). Tamen li mem neniam iĝis al iu politika partio. Töchterle kandidatis en 2013 por [[Österreichische Volkspartei|ÖVP]]<ref>[http://www.bmi.gv.at/cms/BMI_wahlen/nationalrat/2013/Bewerber_Land_und_Re.aspx Laŭ BMI]</ref>, por deputiteco en la [[Nacia Konsilio (Aŭstrio)|Nacia Konsilio]]. Li gajnis multajn favorvoĉdonojn kaj iĝis parlamentano. Kiam ekklaris en decembro 2014 ke la nova federacia registaro rezignus kaj pri la instalo de aparta ministerio priesplorada, Töchterle ege kritikis tian miopecon kulturan. Simile ekz. ankaŭ la gazeto ''Profil'' <ref>Nachrichtenmagazin ''profil'', Nr. 51, 16.12.2013, p. 40</ref>. == Privataĵoj kaj honoroj == Töchterle estas edziĝinta kaj havas du filinojn. Li verkis plurajn bildlibrojn pri la valo Stubaital kaj pri Tirolo kaj engaĝiĝis multajn jarojn en la Kulturiniciativo Stubai. En blovmuzikkapelo li estis trumpetisto kaj flugilkornisto. Ekde gimnaziaj jaroj li estas membro de la katolika korporacio ''K.Ö.St.V. Sternkorona Hall'' ene de [[Mittelschüler-Kartell-Verband]] en [[Hall in Tirol]]. En 2009 li ricevis la honormedalon ''Großes Goldenes Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich'' == Verkoj == * ''Ciceros Staatsschrift im Unterricht'', Universitätsverlag Wagner Innsbruck 1978, ISBN 3-7030-0047-3 * ''Stubai: ein Talbuch'', Tyrolia-Verlag Wien/Innsbruck 1991, dua eldono, ISBN 3-7022-1660-X * ''Tirol'', Steiger, Innsbruck 1993, ISBN 3-85423-114-8, kun Karl Defner * ''Lucius Annaeus Seneca: Oedipus – Kommentar mit Einleitung, Text und Übersetzung'', Winter Heidelberg 1994, ISBN 3-8253-0120-6 * ''Neustift im Stubaital – Heimat und Destination'', Universitätsverlag Wagner Innsbruck 2008, ISBN 978-3-7030-0456-8, kune kun Luis Töchterle * ''Köpfe zwischen Krise und Karriere'', Innsbruck Univ. Press 2010, ISBN 978-3-902719-80-5 == Literaturo == * [[Wolfgang Kofler]] (Hrsg.): ''Gipfel der Zeit – Berge in Texten aus fünf Jahrtausenden'' (Karlheinz Töchterle zum 60. Geburtstag), Rombach Freiburg im Breisgau 2010, ISBN 978-3-7930-9636-8 == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|137147228}} * [https://www.uibk.ac.at/latinistik-graezistik/mitarbeiterinnen/karlheinz-toechterle/ Töchterle sur la insbrukaj universitataj paĝoj] * [http://bmwf.gv.at/startseite/mini_menue/das_ministerium/bm_karlheinz_toechterle/ Ĉeparlamentaj paĝoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131008063948/http://www.bmwf.gv.at/startseite/mini_menue/das_ministerium/bm_karlheinz_toechterle/ |date=2013-10-08 }} * [http://mokant.at/politik/1110-wissenschaftsminister-toechterle-interview-teil1.html Intervjuo kun li en oktobro 2011] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120628095418/http://mokant.at/politik/1110-wissenschaftsminister-toechterle-interview-teil1.html |date=2012-06-28 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tochterle, Karlheinz}} [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Aŭstraj filologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj ministroj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Aŭstria Popola Partio]] bb09pobpcou4w3qigj38rvalyb8zikn 0 587784 9478637 9011407 2026-09-19T23:36:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478637 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo de<br />Sanktaj Kosmaso kaj Damiano | larĝo de informkesto = | dosiero = Vát Szt Kozma és Damján templom.JPG | grandeco de dosiero = | priskribo de dosiero = Preĝejo Sanktaj Kosmaso kaj Damiano en Vát | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Vas (Hungario)]] | diocezo = [[Szombathely]] | unio = | dekanujo = [[Kőszeg]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Vát]] | geo = | regiono-ISO = HU | konsekro = [[2015]] (post la renoviĝo) | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonita | adreso = | ttt = | commons = }} '''[[Preĝejo]] Sanktaj [[Kosmaso kaj Damiano]]''' estas romkatolika [[konstruaĵo]] en [[vilaĝo]] [[Vát]] ([[Hungario]]). == Historio == La unua mencio pri la preĝejo okazis en [[1324]]. Supozeble post jardekoj ĝi estis ankaŭ [[paroĥo]]. En la [[16-a jarcento]] la loĝantoj sekvis la [[luteranismo]]n, sed en la sekva jarcento la loĝantoj denove estis katolikoj. En [[1697]] laŭ la priskribo ĝi estas nur preĝejeto kun ligna tureto kaj kun aparta [[sonorilostablo]]. Baldaŭ la paroĥo funkciis jam en la proksima vilaĝo, sed la preĝejo mem barokiĝis kaj renoviĝis en [[1780]]. La nun videbla formo estas videbla ekde la [[1810-aj jaroj]]. En [[1964]] la [[kirko]] ekstere, en [[1969]] interne plene renoviĝis, fine lastfoje en [[2014]]. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sole en mezo de la vilaĝo. Plejparto de la [[fasado]] estas la reliefanta kvadrata [[turo]] kun enirejo. La [[absido]] estas duonronda. Interne en la ĉefaltaro [[skulptaĵo]] pri [[Sankta Maria]], apude Kosmaso kaj Damiano estas videblaj. [[Kermeso]] okazas dum la 26-an de [[julio]]. La preĝejo estas pilgrimloko, tamen por la ĉirkaŭaĵo. [[Kermeso]] okazas en la lasta [[dimanĉo]] de [[septembro]]. == Fontoj == * [http://www.bucsujaras.hu/vat/tortenet.htm] * [http://www.vat.hu/index.php?v=1&p=37&function=2_10 hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160330123317/http://www.vat.hu/index.php?v=1&p=37&function=2_10 |date=2016-03-30 }} * [http://kirandulastervezo.hu/celpont/vat/szent-kozma-es-szent-damjan-romai-katolikus-templom hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160610221937/http://kirandulastervezo.hu/celpont/vat/szent-kozma-es-szent-damjan-romai-katolikus-templom |date=2016-06-10 }} * [http://miserend.hu/templom/2751 hungare kun fotoserio] [[Dosiero:Vat2.jpg|eta|maldekstre|<center>Vido de Vát kun la preĝejturo]] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Hungario|Vat]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Kosmaso]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Damiano]] cystvuvh3zsqfh4wztob17cucgul0bi 0 588646 9478561 9228308 2026-09-19T16:18:30Z Sj1mor 12103 9478561 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Cinamato}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=15% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Cinamila cinamato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Cinnamyl cinnamate.svg|300ra|cinamila cinamato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Cinamila cinamato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|300ra|cinamila cinamato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Cinamila cinamato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Fenil-propenila estero de la [[cinamata acido|fenil propenata acido]] |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|18|H|16|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=122-69-0 122-69-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.1267366.html 1267366] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/1550890 1550890] |- |'''Merck Index'''||15,2305 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||flaveca solido kun malalta fandpunkto |- |[[Molmaso]]||264.324 g·mol⁻¹ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|43}}<ref>[https://www.vigon.com/product/cinnamyl-cinnamate/?doc=MSDS/503322_vigon_sds_us_english.pdf&namee=CinnamylCinnamateSDS Vigon]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|370}}<ref>[http://prodasynth.com/index.php/es/?option=com_evsa&task=documentacion.mostrar&codi=002_6Q7SCOLKDD_485&idi=IN Prodasynth]{{404|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|113}} |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||-6.8<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://contaminantdb.ca/contaminants/CHEM005129 |titolo=ContaminantDB |alirdato=2017-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210803014351/https://contaminantdb.ca/contaminants/CHEM005129 |arkivdato=2021-08-03 }}</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:3.12 g/L |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#R24/25|S24/25]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|303|317|319|412}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|262|264|272|273|302+352|305+351+338|333+313|337+313|363|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Cinamila cinamato''' estas organika estero rezultanta el interagado de la [[cinamata acido]] kaj [[cinamila alkoholo]]. Ĝi nature trovatas en la burĝonoj de la [[Poploj|populus balsamifera]], [[Populus nigra]] kaj [[Rutacoj|luvunga scandens]]. Ĝi uzatas en nutro-industrio, parfumfabrikado kaj en medicinaĵoj. La unuaj referencoj al la [[cinamata acido]], [[cinamaldehido]] kaj [[cinamila alkoholo]] estas asociitaj al ilia izolo kaj identigo kiel odorigaj konstituantoj en variaĵo da botanikaj ekstraktoj. La vasta uzo de la derivaĵoj de [[cinamata acido]], ĉefe uzataj en floraj kaj odoraj komponaĵoj, rezultis en la disvolvo de rektaj metodoj por produktado de ilia sintezaj ekvivalentoj. Komercaj procezoj fokusas sur kondensiĝaj reakcioj inter la [[benzaldehido]] kaj serio da aktivaj metilen-komponaĵoj por sintezo de la necesa karbona skeleto. La ĉeesto de duobla karbono-karbona ligilo dusubstituita kreas la eblecon pri ekzistao de du distingaj stereoizomeroj ordinare raportitaj kiel cis (Z) kaj trans (E) izomeroj. La balzamodoraj proprecoj de la cinamataj esteroj estas adekvataj por aplikado en la fabrikado de sapoj kaj kosmetikaĵoj. Oni ne devas forgesi la '''fenil-propana''' grupo (saturita unuo de la fenil-propena unuo en la molekuloj de la cinamatoj) apartenas al la '''lignana''' grupo de komponaĵoj ĉeestantaj en multaj plantoj tiaj kiaj la [[konifero]]j kaj [[asteracoj]]. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[cinamata acido]] kaj [[cinamila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]]+[[Dosiero:Cinnamyl alcohol 3D.png|50ra|cinamila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''cinamata anhidrido'' kaj [[cinamila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamic anhydride3D.png|70ra|cinamata anhidrido]]+[[Dosiero:Cinnamyl alcohol 3D.png|50ra|cinamila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de [[cinamata acido]] kaj ''cinamila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]]+[[Dosiero:Cinnamyl chloride 3D.png|70ra|cinamila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[natria cinamato]] kaj ''cinamila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium cinnamate 3D.png|70ra|natria cinamato]]+[[Dosiero:Cinnamyl chloride 3D.png|70ra|cinamila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per interagado de [[fenetila cinamato]] kaj [[cinamila formiato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Phenethyl cinnamate3D.png|70ra|fenetila cinamato]]+[[Dosiero:Cinnamyl formate 3D.png|70ra|cinamila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Phenethyl formate 3D.png|70ra|fenetila formiato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter [[cinamata acido]] kaj [[cinamila benzoato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]]+[[Dosiero:Cinnamyl_benzoate 3D.png|70ra|cinamila benzoato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[alila cinamato]] kaj [[cinamila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allyl cinnamate3D.png|70ra|alila cinamato]]+[[Dosiero:Cinnamyl alcohol 3D.png|50ra|cinamila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|50ra|alila alkoholo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''cinamila cinamato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]]+[[Dosiero:Cinnamyl alcohol 3D.png|50ra|cinamila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''cinamila cinamato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium cinnamate 3D.png|70ra|natria cinamato]]+[[Dosiero:Cinnamyl alcohol 3D.png|50ra|cinamila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[formiata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40ra|formiata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]]+[[Dosiero:Cinnamyl formate 3D.png|70ra|cinamila formiato]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo kun [[metila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl cinnamate 3D ball.png|70ra|metila cinamato]]+[[Dosiero:Cinnamyl alcohol 3D.png|50ra|cinamila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''cinamila cinamato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamaldehyde_3D_ball.png|70ra|cinamaldehido]]+[[Dosiero:Cinnamyl alcohol 3D.png|50ra|cinamila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamic amide3D.png|70ra|cinamamido]]+[[Dosiero:Cinnamyl alcohol 3D.png|50ra|cinamila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamyl cinnamate 3D.png|70ra|cinamila cinamato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]]+[[Dosiero:Cinnamyl chloride 3D.png|70ra|cinamila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.chemicalland21.com/specialtychem/nh/CINNAMYL%20CINNAMATE.htm Chemicalland21] * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB5174225.htm Chemical Book] * [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/0471238961.0309141405091205.a01/abstract;jsessionid=37D286A3D2F64C3BDA6FDACEDA6268BB.f03t03?systemMessage=Wiley+Online+Library+%27Journal+Subscribe+%2F+Renew%27+page+will+be+down+on+Wednesday+05th+July+starting+at+08.00+EDT+%2F+13.00+BST+%2F+17.30+IST+for+up+to+75+minutes+due+to+essential+maintenance.&userIsAuthenticated=false&deniedAccessCustomisedMessage= Wiley Online Library] * [https://www.dermnetnz.org/topics/balsam-of-peru-allergy/ DermNet New Zealand] * [http://whyquit.com/whyquit/A_Tobacco_Additives.html Whyquit] * [https://heritagesciencejournal.springeropen.com/articles/10.1186/2050-7445-1-36 Springer Open] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170630182241/https://heritagesciencejournal.springeropen.com/articles/10.1186/2050-7445-1-36 |date=2017-06-30 }} == Vidu ankaŭ == * [[Cinamila klorido]] * [[Cinamila bromido]] * [[Cinamila benzoato]] * [[Cinamila acetoacetato]] * [[Cinamila alkoholo]] * [[Cinamata acido]] * [[Cinamila butirato]] * [[Cinamila izobutirato]] * [[Cinamila acetato]] * [[Cinamaldehido]] * [[Cinamila antranilato|Cinamila aminobenzoato]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Cinamilaj kombinaĵoj|cinamato]] [[Kategorio:Cinamatoj]] cpzbpux35dfqreby7fjd95cnifshwyb 0 599370 9478518 9474642 2026-09-19T13:47:44Z Crosstor 3176 aldonoj 9478518 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!) * Pri (A-F) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]! * Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]! * Pri (S-Z) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]! {{EnhavTabelo|alf=L}} == L == {{Div col|cols = 3}} * [[András Laár]], [[aktoro]] * [[János Lackfi]], [[poeto]] * [[László Lackó]], [[geografo]] * [[László Laczina]], [[reĝisoro]] * [[Miklós Laczkovich]], [[matematikisto]] * [[Ildikó Laczó]], [[operkantisto]] * [[Miklós Lackó]], historiisto * [[Andrea Ladányi]], [[baletisto]] * [[Erzsébet Ladányi]], [[arkivisto]] * [[László Ladányi (poeto)]] * [[János Ladik]], [[biokemiisto]] * [[Margit Ladomerszky]], aktoro * [[Lajcsi Lagzi]], ŝlagrokantisto * [[Pál Lajkó]], radiologo * [[Béla Lajta]], [[arkitekto]] * [[Gábor Lajta]], [[grafikisto]] * [[Lajos Lajtai]], [[komponisto]] * [[Ábel Lajtha]], [[kuracisto]] * [[László Lajtha]], komponisto * [[László György Lajtha]], kuracisto * [[László Lakatos]], [[verkisto]] * [[Roby Lakatos]], [[violonisto]] * [[Sándor Lakatos]], violonisto * [[Gabriella Lakatos (baletisto)]] * [[Aladár Laklóth]], aktoro * [[László Lakner]], [[pentristo]] * [[Sándor Lakos]], politikisto * [[Éva Laky]], kajakisto * [[Vanda Lamm]], [[juristo]] * [[András Lánczi]], [[filozofo]] * [[István Láng (komponisto)]] * [[Judit Láng]], arkitekto * [[Júlia Lángh]], ĵurnalisto * [[István Lantos]], [[pianisto]] * [[Mihály Lantos]], [[futbalisto]] * [[Robert Lantos]], filmproduktoro * [[Tom Lantos]], [[politikisto]] * [[János Lányi]], biokemiisto * [[Miklós Lányi]], pulmonologo * [[Béla Las-Torres]], naĝisto * [[András László (budhisto)]] * [[Ervin László]], pianisto * [[János László]], psikologo * [[Miklós László]], aktoro * [[Tamás László]], arkitekto * [[Árpád Latabár (1963)]], aktoro * [[Kálmán Latabár (1938)]], aktoro * [[Zoltán Latinovits]], aktoro * [[József Laux]], drumisto * [[Rezső Lavotta]], komponisto * [[Péter Lax]], matematikisto * [[Csaba Lázár]], aktoro * [[Ervin Lázár]], verkisto * [[Sándor Lázár (aktoro)]] * [[Gergely Leblanc]], baletisto * [[Győző Leblanc]], operkantisto * [[Ferenc Ledényi]], juĝisto * [[Emma Léderer]], historiisto * [[Erzsébet Légrády]], [[apotekisto]] * [[Sándor Légrády]], grafikisto * [[György Lehel]], [[dirigento]] * [[István Lehoczki]], karikaturisto * [[Márk Lelkes]], skulptisto * [[Dezső Lemhényi (akvopilkisto)]] * [[Károly Lempert]], [[kemiisto]] * [[László Lempert]], matematikisto * [[Ödön Lénárd]], piaristo * [[Sándor Lénárd]], kuracisto * [[Ágota Lénárt]], psikologo * [[György Lencz]], aktoro * [[Ervin Lendvai]], komponisto * [[Ferenc Lendvay (reĝisoro)]] * [[József Lendvay]], violonisto * [[Kamilló Lendvay]], komponisto * [[Péter Léner]], [[reĝisoro]] * [[Adalbert Béla Lengyel]], [[fizikisto]] * [[Balázs Lengyel]], kritikisto * [[Emil Lengyel]], ĵurnalisto * [[Gábor Lengyel]], [[rabeno]] * [[György Lengyel]], reĝisoro * [[Mária Lengyel]], internisto * [[Márton Lengyel]], fremdultrafikisto * [[Péter Lengyel]], verkisto * [[Péter Lengyel (biokemiisto)]] * [[Tamás Lengyel]], aktoro * [[József Lenz]], [[pograndisto]] * [[Klára Lenz]], gobelinisto * [[István Lerch]], muzikisto * [[Steffie Lerch]], ilustristo * [[György Leszkovszky]], pentristo * [[Tibor Lesznek]], aktoro * [[Katalin Lévai]], [[ministro]] * [[Jenő Lévay]], grafikisto * [[Katalin Lévy]], psikanalizisto * [[Lajos Lévy]], internisto * [[András Libik]], [[filmisto]] * [[György Libik]], maŝininĝeniero * [[István Lichteneckert]], skermisto * [[Imre Lichtenfeld]], trejnisto * [[Éva Lieber]], pentristo * [[Lucy Liebermann]], altlerneja instruisto * [[Erika Ligeti]], skulptisto * [[Erzsébet Ligeti]], kuracisto * [[József Ligeti]], [[baletisto]] * [[Juliska Ligeti]], aktoro * [[Magda Ligeti]], psikanalizisto * [[Pál Ligeti]], arkitekto * [[Arisztid Lindenmayer]], biologo * [[Béla Linder]], ministro * [[Ernő Lindner (kemiisto)]] * [[Károly Lindner]], kemiisto * [[Attila Lipcsey]], psikiatro * [[Tamás Lipták]], matematikisto * [[Antal Lisziewicz]], matematikisto * [[Julianna Lisziewicz]], kemiisto * [[Gábor Lisznyay Szabó]], komponisto * [[György Littasy]], operkantisto * [[Imre Littmann]], kirurgo * [[László Littmann]], kardiologo * [[György Litván]], historiisto * [[Shaoang Liu]], sketisto * [[Shaolin Sándor Liu]], sketisto * [[Lajos Lóczy (1891-1980)]], [[geologo]] * [[Alajos Loczka]], kemiisto * [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]], juĝisto * [[Zsuzsa Lóránt]], skulptisto * [[Katalin Lőrinc]], dancisto * [[Barnabás Lőrincz]], arkeologo * [[Zsuzsa Lőrincz]], arkivisto * [[Endre Lőrinczy]], [[inĝeniero]] * [[Andor Losonczy]], komponisto * [[Tamás Lossonczy]], pentristo * [[Ila Lóth]], aktoro * [[Károly Lotz (ministro)]] * [[Ilona Lovas]], tekstilartisto * [[István Lovas (ĵurnalisto)]] * [[Rozi Lovas]], aktoro * [[Pál Lővei]], arthistoriisto * [[Tibor Lőw]], juĝisto * [[Hédy Lubik]], harpisto * [[Zoltán Lubik]] , kornisto * [[Tibor Lubinszky]], infana aktoro * [[Anna Lucz]], kajakisto * [[Döme Lugosi]], advokato * [[Tibor Lugosi]], klarnetisto * [[László Lugossy (reĝisoro)]] * [[Mária Lugossy]], skulptisto * [[Shaolin Sándor Liu]], sketkuristo * [[Ágnes Lukács]], ilustristo * [[Béla Lukács (fizikisto)]] * [[Ervin Lukács]], dirigento * [[János Lukács (jezuito)]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[László Gergely Lukács]], kuracisto * [[György Lukács]], filozofo * [[József Lukács]], filozofo * [[László Lukács (pastro)]] * [[Lóránt Lukács]], kameraisto * [[Pál Lukács]], aldviolonisto * [[Pál Lukács (aktoro)]] * [[Margit Lukács]], aktoro * [[Gábor Lükő]], etnografo * [[Tibor Lutter]], instruisto * [[Ádám Lux]], instruisto * [[Gyula Lux]], aktoro * [[László Lux]], arkitekto * [[György Luzsa]], radiologo {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 3}} * [[Sándor M. Kiss]], historiisto * [[Gyula Maár]], reĝisoro * [[István Mácsai]], pentristo * [[Pál Mácsai]], aktoro * [[Gyula Macskássy]], animaciisto * [[Veronika Madár]], aktoro * [[Ádám Madaras]], moderna pentatlonisto * [[István Madarassy]], skulptisto * [[Zsuzsa Madarassy]], poeto * [[Walter Madarassy]], skulptisto * [[Gyula Madarassy-Beck]], bankisto * [[Csilla Madarász]], naĝisto * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Iván Madarász]], komponisto * [[Margit Madarász]], tenisisto * [[Andor Máday]], bibliotekisto * [[István Máday]], kuracisto * [[István Magas]], akvopilkisto * [[Judit Magos]], tablotenisisto * [[Gabi Magda]], aktoro * [[Bálint Magyar (ministro)]] * [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]] * [[Elek Magyar]], ĵurnalisto * [[Gábor Magyar]], violonĉelisto * [[Péter Magyar (juristo)]] * [[Emil Mahrer]], reĝisoro * [[Andrea Mahó]], aktoro * [[Sándor Mahunka]], [[zoologo]] * [[Ági Máhr]], aktoro * [[Júlia Majláth]], komponisto * [[Balázs Major]], arkeologo * [[Ervin Major]], komponisto * [[György Major (arkitekto)]] * [[János Major]], grafikisto * [[Péter Major]], matematikisto * [[István Majoros]], luktisto * [[Júlia Majoros]], aktoro * [[György Majtényi]], historiisto * [[Edit Majzik]], aktoro * [[Endre János Makai]], matematikisto * [[Gábor B. Makara]], kuracisto * [[Ádám Makkai]], [[poeto]] * [[Mihály Makkai]], matematikisto * [[Sándor Makay]], aktoro * [[János Makláry]], aktoro * [[Zoltán Makláry]], aktoro * [[Anna Makovecz]], pentristo * [[Imre Makovecz]], arkitekto * [[Pál Makrai]], aktoro * [[Ferenc Maksay]], arkivisto * [[Bianka Maleczky]], operkantisto * [[Oszkár Maleczky]], operkantisto * [[Andrea Malek]], aktoro * [[Miklós Malek (pli aĝa)]], komponisto * [[Miklós Malek (pli juna)]], kantisto * [[Pál Maliga]], [[biologo]] * [[Béla Málnai]], arkitekto * [[Levente Málnay]], reĝisoro * [[Dezső Malonyai]], verkisto * [[Frigyes Mamcserov]], filmreĝisoro * [[Andor Mándi]], inĝeniero * [[Leslie Mandoki]], drumisto * [[Stefánia Mándy]], poeto * [[József Mandl]], kuracisto * [[György Mándy]], [[botanikisto]] * [[Iván Mándy]], verkisto * [[Krisztián Manhercz]], akvopilkisto * [[Béla Manndorff]], inĝeniero * [[Károly Mannheim]], filozofo * [[Géza Mansfeld]], kuracisto * [[Lajos Mányai]], aktoro * [[Zsuzsa Mányai]], aktoro * [[Zsigmond Mányai]], operkantisto * [[Árpád Marcis]], bestokuracisto * [[Tamás Märcz]], akvopilkisto * [[Csaba Marczinka]], poeto * [[István Mareczky]], drumisto * [[Veronika Marék]], ilustristo * [[Ödön Márffy]] pentristo * [[Ági Margitai]], aktoro * [[Gábor Margittai]], redaktoro * [[Ágnes Marik]], psikiatro * [[Miklós Marik]], [[astronomo]] * [[Péter Marik]], aktoro * [[József Marjai]], ministro * [[Anna Mark]], pentristo * [[Tivadar Márk]], kostumisto * [[Sebestyén Markolt]], skulptisto * [[Attila Márkos]], teatrestro * [[Kálmán Markovits]], akvopilkisto * [[József Márkus (agronomo)]] * [[Péter Márkus]], skulptisto * [[Géza Márky]], aktoro * [[György Markos]], aktoro * [[Olivér Markos]], ministro * [[Alfréd Márkus]], komponisto * [[Gábor Márkus (kuracisto)]] * [[Géza Márkus]], arkitekto * [[György Márkus]], filozofo * [[László Márkus]], aktoro * [[Gábor Maros]], operetkantisto * [[Magda Maros]], skermisto * [[Ádám Marosi]], moderna pentatlonisto * [[György Marosi]], kemiisto * [[József Marosi]], skermisto * [[Paula Marosi]], skermisto * [[Miklós Maróth]], filologo * [[Magda Marsay]], operkantisto * [[István Márta]], komponisto * [[Zsuzsanna Mártha]], muzeologo * [[Miklós Martin]], akvopilkisto * [[János Martinek]], moderna pentatlonisto * [[Károly Martiny]], inĝeniero * [[Endre Marton]], reĝisoro * [[Frigyes Marton]], reĝisoro * [[Éva Marton]], operkantisto * [[Kati Marton]], verkisto * [[László Marton (reĝisoro)]] * [[Péter Márton]], geofizikisto * [[Ferenc Mártonfi]], koreologo * [[Béla Martos]], matematikisto * [[Flóra Martos]], komunisto * [[István Maszlay]], aktoro * [[Lajos Maszlay]], skermisto * [[Antal Matány]], aktoro * [[András Máté]], afiŝisto * [[Gábor Máté (aktoro)]] * [[Gábor Máté (kuracisto)]] * [[Péter Máté]], ŝlagrokantisto * [[Áron Máthé]], instruisto * [[Gábor Máthé]], ĵurnalisto * [[József Máthé]], halterlevisto * [[Tibor Máthé]], kameraisto * [[Árpád Matics]], inĝeniero * [[György Matolcsy]], ministro * [[Mátyás Matolcsy]], politikisto * [[Tamás Matolcsy]], kirurgo * [[Jolán Mátrai]], fizikisto * [[Lajos Mátrai]], skulptisto * [[László Mátrai]], filozofo * [[Erzsi Mátray]], aktoro * [[Ferenc Mátray]], operkantisto * [[Miklós Mattyasovszky]], juristo * [[Mihály Matura]], luktisto * [[Antal Mátyás]], ekonomikisto * [[Attila Mátyás]], gitaristo * [[Bence Mátyássy]], aktoro * [[Szabolcs Mátyássy]], aktoro * [[Ákos Matzon]], pentristo * [[Rezső Maucha]], kemiisto * [[Dóra Maurer]], pentristo * [[Nándor Mauthner]], kemiisto * [[Berta Mayer]], pentristo * [[Zoltán Mechlovits]], tablotenisisto * [[Károly Mécs]], aktoro * [[János Meczner]], reĝisoro * [[Peter Medak]], reĝisoro * [[Anna Medek]], operkantisto * [[István Medgyaszay]], arkitekto * [[Mária Medgyesi]], aktoro * [[Péter Medgyessy]], ĉefministro * [[Mária Mednyánszky]], tablotenisisto * [[László Medura]], neŭrologo * [[Ádám Medveczky]], dirigento * [[Erika Medveczky]], kajakisto * [[Ilona Medveczky]], [[dancisto]] * [[Endre Medvigy]], redaktoro * [[Antal Megyer-Meyer]], pentristo * [[György Méhes (bestokuracisto)]] * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[Károly Méhes (kuracisto)]] * [[Lajos Méhes]], ministro * [[Mihály Meixner]], redaktoro * [[József Mekis]], ministro * [[Andrea Meláth]], operkantisto * [[László Melis]], komponisto * [[Edith Meller]], filmaktoro * [[Károly Melles]], dirigento * [[Tamás Mendelényi]], skermisto * [[László Mensáros]], aktoro * [[János Menyhárt]], gitaristo * [[Jenő Menyhárt]], gitaristo * [[Margit Menszáros]], aktoro * [[Magdolna Menszátor]], aktoro * [[Tibor Méray]], verkisto * [[Ferenc Mérei]], [[psikologo]] * [[Gyula Mérei]], [[historiisto]] * [[Zoltán Mericske]], drumisto * [[Béla Merkely]], kardiologo * [[László Mérő]], matematikisto * [[Attila Meskó]], geofizikisto * [[Endre Mester]], kirurgo * [[Ági Mészáros]], aktorino * [[Alajos Mészáros (aktoro)]] * [[András Mészáros (karikaturisto)]] * [[Andor Mészáros (skulptisto)]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Béla Mészáros (aktoro)]] * [[Erika Mészáros]], kajakisto * [[Ervin Mészáros]], skermisto * [[Géza Mészáros (pentristo)]] * [[György Mészáros (kajakisto)]] * [[István Mészáros (filozofo)]] * [[István Mészáros (kajakisto)]] * [[Klára Mészáros]], ĉinologo * [[Márta Mészáros]], reĝisoro * [[Péter Mészáros]], fizikisto * [[Miklós Meszéna]], skermisto * [[Artúr Meszlény]], juristo * [[Attila Meszlényi]], pentristo * [[Judit Meszléry]], aktoro * [[Béla Mészöly Munkás]], pentristo * [[Dezső Mészöly]], verkisto * [[Kálmán Mészöly]], futbalisto * [[Katalin Mészöly]], operokantisto * [[Árpád Mezei]], psikologo * [[Ferenc Mezei]], fizikisto * [[Gábor Mezei]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Kitty Mezei]], voĉaktoro * [[Katalin Mezey]], verkisto * [[Gyula Mihalik]], pentristo * [[András Mihály]], komponisto * [[Tamás Mihály]], gitaristo * [[Béla Mihályffy]], aktoro * [[Ernő Mihályi]], aktoro * [[Péter Mihályi]], ekonomikisto * [[Vilcsi Mihályi]], aktoro * [[József Mika]], inĝeniero * [[Ödön Mikecz]], ministro * [[Imre Mikes]], [[ĵurnalisto]] * [[Gusztáv Miklós]], pentristo * [[Tibor Miklós]], tradukisto * [[Ádám Miklósi]], biologo * [[György Miklósy]], aktoro * [[Ilona Miklósy]], aktoro * [[András Mikó (reĝisoro)]] * [[István Mikó]], aktoro * [[Tibor Mikola]], lingvisto * [[Sándor Mikula]], aktoro * [[Kristóf Milák]], naĝisto * [[Ilona Milanovits]], gimnastikisto * [[László Mireisz]], budhisto * [[Mária Mirkovszky]], dancisto * [[József Miskey]], aktoro * [[Anna Misley]], aktoro * [[László Misoga]], aktoro * [[Attila Mispál]], reĝisoro * [[Zsuzsa Misura]], operkantisto * [[Kálmán Mizsei]], bankisto * [[Péter Mizsey]], kemiisto * [[Attila Mizsér]], moderna pentatlonisto * [[András Mócsy]], arkeologo * [[Gusztáv Mödlinger]], biologo * [[Péter Módos (verkisto)]] * [[Piroska Móga]], aktoro * [[Dániel Mogács]], humuristo * [[Ildikó Móger]], dancisto * [[András Mohácsi]], skulptisto * [[Ferenc Mohácsi]], kanuisto * [[János Mohácsi]], reĝisoro * [[András Mohay]], drumisto * [[Éva Mohos Nagy]], operkantisto * [[Ödön Moiret]], skulptisto * [[György Moldova]], verkisto * [[András Molnár]], operkantisto * [[Antal Molnár (komponisto)]] * [[Antal Molnár (pentristo)]] * [[Attila Dávid Molnár]], reĝisoro * [[Béla Molnár (tekstilartisto)]] * [[Ferenc Molnár]], verkisto * [[Gábor Molnár]], verkisto * [[György Molnár (gitaristo)]] * [[György Molnár (reĝisoro)]] * [[Gyula Molnár (aktoro)]] * [[Gyula Molnár (politikisto)]] * [[János Molnár (futbalisto)]] * [[József Molnár (eldonisto)]] * [[Kálmán Molnár (grafikisto)]] * [[Károly Molnár (ministro)]] * [[Péter Molnár]], arkitekto * [[Rózsi Molnár]], aktoro * [[Tamás Molnár]], gitaristo * [[Tamás Molnár (filozofo)]] * [[Zsolt Molnár]], politikisto * [[István Móna]], moderna pentatlonisto * [[András Monory Mész]], kameraisto * [[Attila Monostori]], akvopilkisto * [[László Monostori]], inĝeniero * [[Sarolta Monspart]], kuristo * [[Lajos Montag]], kontrabasisto * [[Mariann Moór]], aktorino * [[Edit Moravcsik]], lingvisto * [[Gyula Moravcsik]], filologo * [[M. Gyula Moravcsik]], filozofo * [[Géza Morcsányi]], dramaturgo * [[Gyula Morel]], jezuito * [[Edit Morelli]], emajlisto * [[Lili Móricz]], aktoro * [[Mihály Móricz]], gitaristo * [[Virág Móricz]], verkisto * [[Krisztina Morvai]], kantisto * [[Pálma Morvay]], politikisto * [[Emil Mosonyi]], hidrologo * [[György Mosshammer]], pentristo * [[Lívia Mossóczy]], tablotenisisto * [[András Muhi]], produktoro * [[Fanny Müller (fotomodelo)]] * [[Péter Müller]], verkisto * [[Gyula Murányi]], platetisto * [[Anna Muszte]], aktoro * [[Ádám Muttnyánszky]], inĝeniero {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 2}} * [[Árpád Nádai]], inĝeniero * [[Béla Nádai]], fizikisto * [[Bence Nádas]], kajakisto * [[György Nádas]], aktoro * [[Péter Nádas]], verkisto * [[Sándor Nádas]], ĵurnalisto * [[Ádám Nádasdy]], lingvisto * [[Kálmán Nádasdy]], reĝisoro, komponisto * [[Ferenc Nádasi]], aktoro * [[Veronika Nádasi]], muzikalkantisto * [[László Nádasy]], scenaristo * [[Béla Náday]], aktoro * [[Herbert Nadler]], ĉasisto * [[Ilona Náday]], aktoro * [[Jenő Nádor (operetkantisto)]] * [[Adorján Nagy]], aktoro * [[Ambrus Nagy]], skermisto * [[Anikó Nagy]], aktoro * [[András László Nagy]], reĝisoro * [[Anna Nagy (akordionisto)]] * [[Anna Nagy (aktoro)]] * [[Aranka Nagy]], operkantisto * [[Béla Nagy (skermisto)]] * [[Dávid Nagy]], skermisto * [[Dénes Nagy]], filmoreĝisoro * [[Elemér Nagy (fizikisto)]] * [[Ervin Nagy (arkitekto)]] * [[Gábor Nagy (pentristo)]] * [[Gergely Nagy]], filologo * [[Géza Nagy (pianisto)]] * [[György Nagy (aktoro)]] * [[István Nagy (arkitekto)]] * [[József Nagy (futbalisto, 1892)]] * [[László Nagy (kajakisto)]] * [[László Nagy (skoltestro)]] * [[Marcell Nagy]], kameraisto * [[Mária Nagy]], filozofo * [[Olivér Nagy]], dirigento * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Péter Tibor Nagy]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[Tamás Nagy]], ekonomikisto * [[Viktor Nagy (aktoro)]] * [[Viktor Nagy (akvopilkisto)]] * [[Tímea Nagy]], skermisto * [[Zoltán Nagy (baletisto)]] * [[István Nánay]], kritikisto * [[György Nanovfszky]], diplomato * [[Gábor Náray-Szabó]], kemiisto * [[Katalin Naschitz]], kegloludisto * [[Éva Naszlady]], aktoro * [[Sándor Naszódy]], aktoro * [[Ákos Navratil]], ekonomisto * [[György Nébald]], skermisto * [[Lajos Nékám (1909)]], kuracisto * [[Mária Neményi]], psikologo * [[László Nemere]], reĝisoro * [[László Nemes (verkisto)]] * [[Lívia Nemes]], psikologo * [[Tihamér Nemes]], inĝeniero * [[László Nemes Jeles]], reĝisoro * [[Kata Nemes Takách]], aktoro * [[József Nemes-Nagy]], geografo * [[Péter Nemeshegyi]], pastro * [[István Nemeskürty]], verkisto * [[Ágnes Nemes Nagy]], poeto * [[József Nemes-Lampérth]], pentristo * [[János Nemeskéri]], antropologo * [[Angéla Németh]], atleto * [[Antal Németh]], reĝisoro * [[Borbála Németh]], aktoro * [[Gábor Németh]], drumisto * [[Gábor Németh (verkisto)]] * [[István Németh (arkitekto pri internaj spacoj)]] * [[János Németh (akvopilkisto)]] * [[József Németh (fotisto)]] * [[Judit Németh]], fizikisto * [[Juliska Németh]], aktoro * [[Lászlóné Németh]], ministro * [[Miklós Németh (lancoĵetisto)]] * [[Norbert Németh]], kuracisto * [[Thyra Németh]], aktoro * [[Katalin Némethy]], matematikisto * [[Antal Neogrády (1944)]], pentristo * [[Miklós Neogrády]], pentristo * [[György Neubauer]], obstetrikisto * [[Tibor Neugebauer]], fizikisto * [[Bernát Ney]], operkantisto * [[Dávid Ney (pli juna)]], operkantisto * [[Tibor Ney]], violonisto * [[István Nikolits]], ministro * [[Emília Nirschy]], baletisto * [[Márton Nobilis]], oficisto * [[Bálint Noé]], kajakisto * [[Gergely Nógrádi]], operkantisto * [[György Nógrádi]], ekonomo * [[Tibor Nónay]], kuracisto * [[Gábor Novai]], gitaristo * [[Emil Novák]], kameraisto * [[Eszter Novák]], reĝisoro * [[Éva Novák]], naĝisto * [[Ilona Novák]], naĝisto * [[István Novák (arkitekto)]] * [[Ferenc Novák (kanuisto)]] * [[Gábor Novák]], kanuisto * [[János Novák]], reĝisoro * [[Norbert Növényi]], luktisto * [[László Novotny]], kajakisto * [[Miklós Nyárádi]], ministro * [[Zoltán Nyári]], operkantisto * [[Krisztián Nyáry]], verkisto * [[Rezső Nyers]], ministro * [[Zsuzsa Nyertes]], aktoro * [[Balázs Nyilasy]], poeto * [[Maurus István Nyiredy]], monaĥo * [[Szabolcs Nyiredy]], biokemiisto * [[Ervin Nyíregyházi]], pianisto * [[Ferencné Nyitrai]], oficisto * [[István Nyomárkay]], lingvisto * [[Gyula Nyúl]], kemiisto * [[László Nyulászi]], kemiisto {{Div col end}} == O == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Obál (pli aĝa)]], fiziologo * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Géza Oberfrank]], dirigento * [[Pál Oberfrank]], aktoro * [[Magda Oberschall]] * [[Árpád Ódry]], aktoro * [[Béla Ohmann]], skulptisto * [[George A. Olah]], Nobel-premiita [[kemiisto]] * [[Gusztáv Oláh]], reĝisoro * [[Mátyás László Oláh]], skulptisto * [[Péter Olajos]], politikisto * [[Éva Olsavszky]], aktorino * [[Károly Oltay]], geodeto * [[Magda Olthy]], aktorino * [[Csaba Onczay]], [[violonĉelisto]] * [[Eszter Ónodi]], aktoro * [[András Oplatka]], historiisto * [[Gábor Oplatka]], inĝeniero * [[Péter Oravecz]], poeto * [[Carlotta Ordassy]], operkantisto * [[Béla Ordódy]], futbalisto * [[Andrea Orosz]], naĝisto * [[Anna Orosz]], politikisto * [[Egon Orován]], fizikisto * [[Balázs Orbán (politikisto)]] * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[György Orbán (ginekologo)]] * [[Ottó Orbán]], poeto * [[Sándor Orbán (humuristo)]] * [[Tibor Orbán]], reĝisoro * [[Emese Orgován]], voĉoaktoro * [[Jenő Ormándy]], dirigento * [[Jenő Orlay]], drumisto * [[Tamás Örley]], kemiisto * [[Adél Orosz (baletisto)]] * [[Ákos Orosz]], aktoro * [[Balázs Orosz]], advokato * [[Ferenc Orosz (futbalisto)]] * [[István Orosz]], grafikisto * [[Júlia Orosz]], operkantistino * [[Szonja Oroszlán]], muzikalkantisto * [[Erzsi Orsolya]], aktoro * [[Miklós Orszáczky]], gitaristo * [[Oszkár Országh]], pulmonologo * [[György Orth]], futbalisto * [[András Ortutay]], arkivisto * [[Tamás Ortutay]], skulptisto * [[Csaba Őry]], politikisto * [[Andrea Osvárt]], manekeno * [[Péter Oszkó]], ministro * [[Szilárd Oszlaczky]], geofizikisto * [[István Osztrics]], skermisto * [[Antal Osztrovszky]], kemiisto * [[Marika Oszvald]], operetkantistino * [[Géza Ottlik]], verkisto * [[László Ottlik]], filozofo * [[Melinda Ottrubay]], baletisto * [[Gitta Ötvös]], operetkantisto * [[Áron Őze]], aktoro * [[Nóra Özer]], advokato * [[Csaba Ozsvári]], oraĵisto {{Div col end}} == P == {{Div col|cols = 3}} * [[György Paál]], astronomo * [[Aladár Paasonen]], finna oficiro * [[János Pach]], matematikisto * [[László Pacséry]], scenaristo * [[Jenő Pacsu]], kemiisto * [[Péter Paczolay]], juĝisto * [[Judit Padisák]], limnologo * [[Mihály Padisák]], redaktoro * [[Sándor Paál]], fotisto * [[Tímea Paksy]], kajakisto * [[András Pál]], aktoro * [[Csaba Pál]], pentristo * [[Csaba Pál (biologo)]] * [[László Pál (ministro)]] * [[Zsigmond Pál Pach]], historiisto * [[Natália Palágyi]], [[monaĥino]] * [[Klára Palánkay]], operkantisto * [[Ödön Palasovszky]], poeto, [[reĝisoro]] * [[Matild Palay]], operkantisto * [[Olly Pálffy]], operetkantisto * [[György Pálfi]], reĝisoro * [[József Pálfy]], geologo * [[Gábor Pálinkás]], kemiisto * [[György Pálinkás (juĝisto)]] * [[Antal Pálinkás-Pallavicini]], oficisto * [[Sándor Palkó (presisto)]] * [[Miklós Palkovits]], kuracisto * [[György Pallavicini]], politikisto * [[Anna Pallay]], baletisto * [[Anna Pálmai]], aktoro * [[Zoltán Pálmai]], drumisto * [[Endre Palócz]], skermisto * [[László Palócz]], operkantisto * [[András Pálóczi Horváth]], arkeologo * [[Ádám László Pálos]], kuracisto * [[György Pálos]], aktoro * [[Péter Pálos]], tablotenisisto * [[Zsuzsa Pálos]], aktoro * [[Gertrúd Palotay]], etnografo * [[Péter Palotás]], futbalisto * [[Barbara Palvin]], manekeno * [[Ervin Pamlényi]], historiisto * [[Imre Pán]], redaktoro * [[József Pán]], dekoraciisto * [[Márta Pán]], skulptisto * [[Gábor Pantó]], geologo * [[György Pantó]], geokemiisto * [[Péter Panyoczki]], artisto * [[Gábor Pap (arthistoriisto)]] * [[János Pap (sciencohistoriisto)]] * [[Vera Pap]], aktorino * [[Miklós Pápa]], juristo * [[Athina Papadimitriu]], aktoro * [[Andrea Papageorgiu]], pentristo * [[Erika Pápai]], aktoro * [[Erzsi Pápai]], aktoro * [[Elemér Papp]], kemiisto * [[Ferenc Papp (geologo)]] * [[Ferenc Papp (lingvisto)]] * [[Gábor Zsigmond Papp]], reĝisoro * [[Márk Papp]], naĝisto * [[Oszkár Papp]], pentristo * [[Pongrácz Papp]], esperantisto * [[Zoltán Papp (aktoro)]] * [[Pál Pariss]], ĵurnalisto * [[István Párkai]], dirigento * [[Mihály Párkányi]], arkitekto * [[Lilla Pártay]], baletisto * [[János Parti]], kanuisto * [[Dezső Pártos]], aktoro * [[Erzsi Pártos]], aktoro * [[Géza Pártos]], reĝisoro * [[Jenő Pártos]], tekstopoeto * [[Ödön Pártos]], violonisto * [[László Passuth]], verkisto * [[Iván Pasteiner]], bibliotekisto * [[Polina Pasztircsák]], operkantisto * [[Anna Pásztor]], ŝlagrokantisto * [[Edith Pásztor]], historiisto * [[Erzsi Pásztor]], aktoro * [[János Pásztor (aktoro)]] * [[Vera Pásztor]], baletisto * [[Anna Patai]], ŝlagrokantisto * [[Imre Patai]], inĝeniero * [[Ferenc Pataki (gimnastikisto)]] * [[Jenő Pataki]], aktoro * [[Imre Pataky (pupteatristo)]] * [[Miklós Pataky]], aktoro * [[András Patay-Horváth]], arkeologo * [[Erzsébet Patek]], arkeologo * [[Károly Patkó]], pentristo * [[András Patkós]], fizikisto * [[Béla Paudits]], aktoro * [[Tibor Paul]], dirigento * [[Gyula Pauer]], skulptisto * [[György Pauk]], violonisto * [[Erzsi Paulay]], aktoro * [[Ákos Pauler]], filozofo * [[Iván Paulikovics]], skulptisto * [[Attila E. Pavláth]], kemiisto * [[András Payer]], komponisto * [[Margit Payer]], operkantisto * [[Gábor Péceli]], inĝeniero * [[Sebestyén Pécsi]], orgenisto * [[Vera Pécsi]], ekonomo * [[Dóra Pédery-Hunt]], medalisto * [[Piri Peéry]], aktoro * [[Aladár Pege]], kontrabasisto * [[Sándor Peisch]], diplomato * [[István Pekáry]], pentristo * [[Gábor Péli]], akademiano * [[Tamás Péli]], pentristo * [[József Pelikán]], arkitekto * [[István Pelle]], gimnastikisto * [[János Pelle (verkisto)]] * [[Károly Peller]], operetkantisto * [[Barna Pély]], gitaristo * [[Réka Pelsőczy]], aktoro * [[Bence Penke]], voĉaktoro * [[Tamás Pentelényi]], kirurgo * [[András Perczel]], biokemiisto * [[István Perczel]], historiisto * [[Dóra Perczel-Forintos]], psikologo * [[Zita Perczel]], aktoro * [[László Perédy]], aktoro * [[Zsuzsa Péreli]], gobelinisto * [[Eszter Perényi]], violonisto * [[Imre Perényi (arkitekto)]] * [[József Perényi]], historiisto * [[Miklós Perényi]], [[violonĉelisto]] * [[József Péri]], oraĵisto * [[László Péri]], skulptisto * [[János Perjés]], aktoro * [[Miklós Persányi]], [[ministro]] * [[Vilmos Peschka]], juristo * [[Zoltán Peskó]], dirigento * [[Rita Pesuth]], piedbatboksisto * [[Géza Petényi]], kuracisto * [[Katalin Petényi]], scenaristo * [[György Péter (statistikisto)]] * [[Kata Péter]], aktoro * [[Katalin Péter]], historiisto * [[Rózsa Péter]], matematikisto * [[Vladimir Péter]], oraĵisto * [[Attila Péterfalvi]], ombudsmano * [[Bori Péterfy]], ŝlagrokantisto * [[Pál Pétervári]], kanuisto * [[Attila Petheő]], aktoro * [[György Pethes]], reĝisoro * [[Sándor Peti]], aktoro * [[Iván Pető]], politikisto * [[Gyula Petrányi]], kuracisto * [[Zsuzsa Petress]], aktorino * [[Gábor Petri]], kuracisto * [[György Petri]], verkisto * [[Lajos Petri]], skulptisto * [[Attila Petschauer]], skermisto * [[Ádám Pettik]], drumisto * [[Klára A. Pfeifer]], farmakologo * [[Orsi Pflum]], kantisto * [[Pierrot (Tamás Z. Marosi)]], muzikisto * [[Andor Pigler]], arthistoriisto * [[János Pilinszky]], poeto * [[Béla Pintér (arkitekto)]] * [[Béla Pintér (reĝisoro)]] * [[Hilda Pintér]], kajakisto * [[Sándor Pintér]], ministro * [[János Pintz]], matematikisto * [[Jenő Pivány]], ĵurnalisto * [[Ervin Plány]], pentristo * [[László Pless]], dirigento * [[István Pluhár]], raportisto * [[Lajos Pócs]], fizikisto * [[Tamás Pócs]], botanikisto * [[János Podani]], biologo * [[Ágnes Podmaniczky]], pentristo * [[Félix Podmaniczky]], reĝisoro * [[Béla Pogány]], fizikisto * [[József Pogány]], ministro * [[Frigyes Pogány]], arkitekto * [[Zoltán Pogátsa]], politologo * [[Gergely Pohárnok]], kameraisto * [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]], bibliotekisto * [[Attila Pók]], historiisto * [[Zoltán Pokorni]], politikisto * [[József Pokorny]], futbalisto * [[Mihály Polányi]], kemiisto * [[Gyöngyi Polónyi]], aktoro * [[János Polónyi]], fizikisto * [[Péter Polonyi]], ĉinologo * [[Julianna Polgár]], poeto * [[Tibor Polgár]], komponisto * [[Károly Polinszky]], kemiisto * [[László Pólos]], filozofo * [[József Pölöskei]], oraĵisto * [[Péter Polt]], ĉefa prokuroro * [[György Pólya]], matematikisto * [[Jenő Pólya]], kuracisto * [[Béla Pomogáts]], kritikisto * [[Ildikó Pongor]], baletisto * [[László Pongrácz (oficisto)]] * [[Aurél Ponori Thewrewk]], astronomo * [[Ferenc Poór]], kuracisto * [[Gyula Poór]], kuracisto * [[Péter Poór]], ŝlagrokantisto * [[Leó Popper]], arthistoriisto * [[Péter Popper]], psikologo * [[Miklós Porkoláb]], fizikisto * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Gábor Pósfai]], ekonomikisto * [[Georgina Póta]], tablotenisisto * [[Katalin Povázsán]], kajakisto * [[Péter Povázsay]], kanuisto * [[Béla Pozsár]], biologo * [[Orsi Pflum]], ŝlagrokantisto * [[Fruzsina Pregitzer]], aktoro * [[Gábor Preisich]], arkitekto * [[Ágnes Preszler]], tradukisto * [[Pál Pritz]], historiisto * [[János Prohászka]], inĝeniero * [[Gábor Presser]], komponisto * [[Artúr Probstner]], obstetrikisto * [[János Probstner]], ceramikisto * [[János Proszt]], kemiisto * [[Péter Prutkay]], grafikisto * [[Irén Psota]], aktoro * [[Sándor Puder]], pulmonologo * [[Lajos Puhr]], patologo * [[Miklós Puky]], herpetologo * [[Imre Pulai]], kanuisto * [[Miklós Pulai]], ekonomikisto * [[Romola Pulszky]], baletisto * [[Árpád Pusztai]], biokemiisto * [[Jenő Putnoky]], psikologo * [[László Pyber]], matematikisto {{Div col end}} == Q == * [[Konrád Quintus]], aktoro == R == {{Div col|cols = 3}} * [[István Rab]], baletisto * [[György Rába]], verkisto * [[Gyula Rabó]], kemiisto * [[Anna Ráckevei]], aktoro * [[János Rácz]], instruisto * [[József Rácz]], psikiatro * [[Lajos Rácz]], luktisto * [[Gábor Rácz (emajlisto)]] * [[Bálint Rada]], aktoro * [[Gedeon Ráday (1872)]], ministro * [[Imre Ráday]], aktoro * [[László Ráday]], kantisto * [[Mihály Ráday]], kameraisto * [[Béla Radics (gitaristo)]] * [[Béla Radnai (patologo)]] * [[Béla Radnai (skulptisto)]] * [[Endre Radnai]], ĵurnalisto * [[Miklós Radnai]], komponisto * [[Csilla Radnay]], aktoro * [[Aladár Radnóti]], arkeologo * [[Sándor Radnóti]], esteto * [[Zsuzsa Radnóti]], dramaturgo * [[György Radó]], tradukisto * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Ferenc Rados]], pianisto * [[Jenő Rados]], arkitekto * [[Mihály Ráduly]], saksofonisto * [[Ödön Radvány]], luktisto * [[János Radványi]], diplomato * [[Blanka Raffay]], aktoro * [[Erzsi Raffay]], operkantisto * [[János Rainer M.]], historiisto * [[Péter Rainer]], arkitekto * [[Emil Raitsits]], bestokuracisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[László Rajcsányi]], skermisto * [[Lajos Rajczy]], aktoro * [[László Rajk]], arkitekto * [[Béla Rajki]], trejnisto * [[Kálmán Rajkai]], biologo * [[Zoltán Rajkai]], aktoro * [[Alice Rajna]], aktoro * [[András Rajna]], kajakisto * [[András Rajnai]], reĝisoro * [[János Rajz]], aktoro * [[Kati Rák]], operetkantisto * [[István Rákóczi]], historiisto * [[Gyula Rákosi]], futbalisto * [[Mária Rákosi]], aktoro * [[Iván Rakovszky]], ministro * [[Tommy Ramone]], muzikisto * [[Borbála Rámpay]], grafikisto * [[Dezső Ránki]], pianisto * [[György Ránki]], komponisto * [[György Ránki (historiisto)]] * [[Jenő Ranschburg]], psikologo * [[Eszter Rasztotzky]], kajakisto * [[Ákos Ráthonyi (reĝisoro)]] * [[István Ráth-Végh]], verkisto * [[János Rathmann]], germanisto * [[Erzsébet Rátkai]], kostumisto * [[Márton Rátkai]], aktoro * [[Hajnal Rátonyi]], aktoro * [[József Rátonyi]], skulptisto * [[Róbert Rátonyi]], aktoro * [[Róbert Rátonyi (pianisto)]] * [[Rezső Vilmos Ray]], arkitekto * [[Miklós Rázga]], aktoro * [[László Réber]], karikaturisto * [[Ákos Rédey]], kemiisto * [[Tivadar Rédey]], bibliotekisto * [[Ferenc Redő]], pentristo * [[Gyula Regöly-Mérei]], kuracisto * [[István Regős]], pentristo * [[Pál Regős]], pantomimisto * [[Péter Reimholz]], arkitekto * [[Frigyes Reiner]], dirigento * [[Béla Reinitz]], komponisto * [[Antal Reischl]], arkitekto * [[Péter Reischl]], arkitekto * [[Sándor Reisenbüchler]], animaciisto * [[Gábor Reisz]], reĝisoro * [[Gábor Rejtő]], violonĉelisto * [[Ildikó Rejtő]], skermisto * [[András Rékai]], reĝisoro * [[Miklós Rékai]], harpisto * [[Csaba Rékassy]], grafikisto * [[Gabriella Relle]], operkantisto * [[Katalin Reményi]], oraĵisto * [[Sándor Reményi (operkantisto)]] * [[Lajos Reményi-Schneller]], ministro * [[Zsuzsanna Renner]], hindologo * [[Alfréd Rényi]], matematikisto * [[Katalin Rényi]], grafikisto * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Tamás Rényi]], reĝisoro * [[Béla Rerrich]], arkitekto * [[Béla Rerrich (pli juna)]], skermisto * [[Alfréd Réth]], pentristo * [[László Réti]], arkivisto * [[Antal Réthly]], meteologiisto * [[Eszter Réthy]], operkantisto * [[Bence Rétvári]], politikisto * [[Endre Reuss]], inĝeniero * [[Erzsi Rév]], dancisto * [[Lívia Rév]], pianisto * [[József Révai]], politikisto * [[András Révész]], politikisto * [[Ferenc Révész]], politikisto * [[György Révész (reĝisoro)]] * [[Judit Révész]], ceramikisto * [[Mihály T. Révész]], juristo * [[Pál Révész]], matematikisto * [[Sándor Révész]], kantisto * [[László Rhorer]], kuracisto * [[Antal Ribáry]], komponisto * [[Gyula Rimanóczy (1932)]], arkitekto * [[Jenő Rimanóczy]], arkitekto * [[Yvonne Rimanóczy]], kostumisto * [[Zsigmond Ritoók (filologo)]] * [[Andrea Roatis]], voĉaktoro * [[Ágnes Roboz]], koreografo * [[Imre Roboz]], teatrestro * [[Iván Rodé]], kuracisto * [[Rodolfo (iluziisto)]] * [[Károly Rödönyi]], ministro * [[Endre Rodriguez]], reĝisoro * [[Ferenc Rofusz]], reĝisoro * [[Judit Rohonczy]], aktoro * [[Géza Röhrig]], aktoro * [[Gedeon Róka]], astronomo * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[András Román]], arkitekto * [[György Román]], pentristo * [[Kati Román]], pupisto * [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] * [[Erzsébet Róna]], fizikisto * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[Viktor Róna]], baletisto * [[András Róna-Tas]], lingvisto * [[Paulo Rónai]], lingvisto * [[Zoltán Rónai]], ministro * [[György Rónay]], poeto * [[Miklós Rónaszegi]], verkisto * [[László Rosivall]], kuracisto * [[Botond Roska]], neŭrologo * [[Tamás Roska]], inĝeniero * [[Endre Rösler]], operokantisto * [[Andrea Rost]], operkantistino * [[István Rosztóczy]], kuracisto * [[Andor Rott]], kemiisto * [[Sándor Rott]], aktoro * [[Lajos Rotter]], inĝeniero * [[Lillian Rotter]], psikanalizisto * [[Rezső Roubal]], timbalisto * [[Ernő Rozgonyi]], oficisto * [[Ákos Rózmann]], komponisto * [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto * [[György Rózsa (redaktoro)]] * [[Huba Rózsa]], prelato * [[János Rózsa]], reĝisoro * [[Gábor Rózsa]], statistikisto * [[Miklós Rózsa]], komponisto * [[Pál Rózsa (matematikisto)]] * [[Vera Rózsa]], operkantisto * [[György Rózsahegyi]], karikaturisto * [[János Rózsás]], verkisto * [[István Rózsavölgyi]], kuristo * [[Zoltán Rozsnyai]], dirigento * [[Katalin Rozsnyói]], trejnisto * [[István Rozsos (operkantisto)]] * [[Pál Rubányi]], kirurgo * [[Vilmos Rubányi]], komponisto * [[Tibor Rubinyi]], aktoro * [[András Rubovszky]], juristo * [[György Rubovszky]], politikisto * [[Péter Rudas]], bestokuracisto * [[Péter Rudolf]], aktoro * [[Károly Rupnik]], aktoro * [[Nepomuk János Rupp]], kuracisto * [[Péter Rusorán]], akvopilkisto * [[Iván Rusznák]], gitaristo * [[István Rusznák]], kemiisto * [[István Rusznyák]], kuracisto * [[Bori Rutkai]], kantisto * [[Éva Ruttkai]], aktoro * [[Iván Ruttkai]], aktoro * [[Ferenc Ruzsa]], hindologo * [[Imre Ruzsa]], logikisto * [[Imre Z. Ruzsa]], matematikisto * [[István Rybár]], kuracisto {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] kh598ibes2pobg0k0fujckhp0cgdvh2 0 599661 9478929 9076922 2026-09-20T09:28:15Z Sj1mor 12103 9478929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 31109 ''Janpalouš'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 31109 Janpalouš |Aliaj_nomoj = '''1997 PL₄''' |Dato_de_malkovro = {{dato|14|aŭgusto|1997}} |Malkovrintoj = [[Miloš Tichý|M. Tichý]] kaj [[Zdeněk Moravec|Z. Moravec]] |Loko_de_malkovro = [[České Budějovice]] ([[Ĉeĥio]]) |Epoko = 2458000.5 {{dato|4|septembro|2017}} TDB |Granda_duonakso = 344,677 [[1 E9 m|Gm]] (2,304 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 319,362 Gm (2,135 AU) |Apoapsido = 369,993 Gm (2,473 AU) |Discentreco = 0,07345 |Periodo = 1277,407&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(3,497&nbsp;[[jaro]]j) <!-- 7:2 --> |Klinangulo = 6,895° |Meza_anomaliangulo = 8,960°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|4|septembro|2017}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 344,494° |Argumento_de_periapsido = 241,385° |Terdistanco_min = 170,159 [[1 E9 m|Gm]] (1,137 [[Astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 3,596 ± 0,171 km |Albedo_geom = 0,086 ± 0,011 |Absoluta_magnitudo = 15,7 }} '''31109 ''Janpalouš''''' estas tre malgranda, malhela [[asteroido]] de la [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|14|aŭgusto|1997}} de la ĉeĥaj [[astronomo]]j [[Miloš Tichý]] kaj [[Zdeněk Moravec]] elde la [[Observatorio Kleť]], proksime de [[České Budějovice]] en [[Ĉeĥio]]. == Nomo == Ĝi estis nomita en honoro de la ĉeĥa astronomo [[Jan Palouš (astronomo)|Jan Palouš]],<ref>[https://vesmir.cz/cz/o-nas/autori/p/palous-jan.html Prof. RNDr. Jan Palouš, DrSc. el la paĝaro de ''vesmir''] {{PlurajLingvokodoj|cs}}</ref>, kiu estris dinamikajn studojn pri [[galaksio]]j ĉe la Astronomia Instituto de la [[Slovaka Akademio de Scienco]]. Kiel gvidanta reprezentanto de kaj ĉeĥa kaj internacia astronomiaj korpoj, li ludis gravan rolon en la demarŝoj por la aligo de Ĉeĥio al la [[Eŭropa suda observatorio]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo: http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|31109-janpalous-1997-pl4}} * {{Datumbazo Kleť}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (31001–32000)#31101-31150|Listo de asteroidoj (31001 – 32000)]] |antaŭ = [[(31108) 1997 PW3|(31108) 1997 PW₃]] |periodo = '''31109 ''Janpalouš''''' |post = ''[[31110 Clapas]]'' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Janpalouš}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť]] [[Kategorio:Malkovrita de Miloš Tichý]] [[Kategorio:Malkovrita de Zdeněk Moravec]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997]] 1so2ggqiibh3mntcz3o7m2e8avwdxxm 0 610787 9478734 9094847 2026-09-20T06:03:04Z Sj1mor 12103 9478734 wikitext text/x-wiki '''Respekto''' (el [[latina]] ''respectus'', ‘atento’ aŭ ‘konsidero’) estas la konsidero kaj speciala valoro kiun oni havas al iu aŭ al io, al kio oni agnoskas socian [[valoro]]n aŭ specialan distingon. Multaj formoj de respekto baziĝas sur la rilato de reciprokeco (reciproka respekto, reciproka agnosko ktp.), tamen, rilate al la respekto de la [[persono]]j al [[objekto]]j, kutimoj kaj {{J|socia institucio}}, ili metas fundamenton en aliaj konsideroj diferencaj disde la reciprokeco. Tradicie oni konsideras ke la montro de respekto estas rilata kun [[moralo|moralaj]] kaj [[etiko|etikaj]] konsideroj, kvankam foje ili rilatas al [[juro|juraj]] kaj [[kulturo|kulturaj]] aferoj. La termino kaj koncepto ''respekto'' aperas en diversaj fakoj kiel la [[politika filozofio]] kaj aliaj [[sociaj sciencoj]] kiel la [[antropologio]], la [[sociologio]] y la [[psikologio]]. En diversaj kulturoj, epokoj, [[civilizacio]]j oni montras respekton al maljunuloj, infanoj, malsanuloj, gravuloj ktp. ==Vidu ankaŭ== * [[Afableco]] * [[Aŭtoritato]] * [[Amo]] * [[Digno]] * [[Fidelo]] * [[Honoro]] {{projektoj|q=Respekto|ReVo=respek}} [[Kategorio:Filozofia terminologio]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Homa konduto]] [[Kategorio:Virtoj]] h3pq29d2oq898n0j4478pb6uk27a722 9478735 9478734 2026-09-20T06:03:19Z Sj1mor 12103 9478735 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Respekto''' (el [[latina]] ''respectus'', ‘atento’ aŭ ‘konsidero’) estas la konsidero kaj speciala valoro kiun oni havas al iu aŭ al io, al kio oni agnoskas socian [[valoro]]n aŭ specialan distingon. Multaj formoj de respekto baziĝas sur la rilato de reciprokeco (reciproka respekto, reciproka agnosko ktp.), tamen, rilate al la respekto de la [[persono]]j al [[objekto]]j, kutimoj kaj {{J|socia institucio}}, ili metas fundamenton en aliaj konsideroj diferencaj disde la reciprokeco. Tradicie oni konsideras ke la montro de respekto estas rilata kun [[moralo|moralaj]] kaj [[etiko|etikaj]] konsideroj, kvankam foje ili rilatas al [[juro|juraj]] kaj [[kulturo|kulturaj]] aferoj. La termino kaj koncepto ''respekto'' aperas en diversaj fakoj kiel la [[politika filozofio]] kaj aliaj [[sociaj sciencoj]] kiel la [[antropologio]], la [[sociologio]] y la [[psikologio]]. En diversaj kulturoj, epokoj, [[civilizacio]]j oni montras respekton al maljunuloj, infanoj, malsanuloj, gravuloj ktp. ==Vidu ankaŭ== * [[Afableco]] * [[Aŭtoritato]] * [[Amo]] * [[Digno]] * [[Fidelo]] * [[Honoro]] {{projektoj|q=Respekto|ReVo=respek}} [[Kategorio:Filozofia terminologio]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Homa konduto]] [[Kategorio:Virtoj]] qng7uykru1xbf561f6jjyqp29d0zpej 0 635332 9478869 9443272 2026-09-20T08:59:32Z ThomasPusch 1869 9478869 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''May-Britt MOSER''' ([[Fosnavåg]], la [[4-an de januaro]] [[1963]]) estas [[norvega]] [[instruistino]], [[Neŭroscienco|neŭrosciencisto]] kaj [[psikologino]]. En 2014, ŝi ricevis la [[Nobel-Premio pri Fiziologio aŭ Medicino|Nobel-Premion pri Fiziologio aŭ Medicino]],<ref>https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2014/may-britt-moser/facts/</ref> kun [[John O'Keefe]] kaj [[Edvard Moser]], "pro iliaj eltrovaĵoj de ĉeloj, kiuj konstituas sistemon de pozicio en la cerbo". May-Britt Moser kune kun Edvard Moser konstituas la kvinan geedzparon tra la historio, en kiu ambaŭ geedzoj ricevas la Nobel-premion, en ilia okazo pri Medicino. En la sama jaro ŝi kun la edzo ankaŭ honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 750 000 da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Moser, May Britt}} [[Kategorio:Profesoroj]] [[Kategorio:Norvegaj psikologoj]] [[Kategorio:Norvegaj neŭrosciencistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino]] [[Kategorio:Nobel-premiitinoj]] rtg6oaywz06t8t6e99qcu7kknek2ndg 9478877 9478869 2026-09-20T09:01:06Z ThomasPusch 1869 9478877 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''May-Britt MOSER''' (la [[4-an de januaro]] [[1963]] en la vilaĝo Fosnavåg, centro de la komunumo [[Herøy]]) estas [[norvega]] [[instruistino]], [[Neŭroscienco|neŭrosciencisto]] kaj [[psikologino]]. En 2014, ŝi ricevis la [[Nobel-Premio pri Fiziologio aŭ Medicino|Nobel-Premion pri Fiziologio aŭ Medicino]],<ref>https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2014/may-britt-moser/facts/</ref> kun [[John O'Keefe]] kaj [[Edvard Moser]], "pro iliaj eltrovaĵoj de ĉeloj, kiuj konstituas sistemon de pozicio en la cerbo". May-Britt Moser kune kun Edvard Moser konstituas la kvinan geedzparon tra la historio, en kiu ambaŭ geedzoj ricevas la Nobel-premion, en ilia okazo pri Medicino. En la sama jaro ŝi kun la edzo ankaŭ honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 750 000 da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Moser, May Britt}} [[Kategorio:Profesoroj]] [[Kategorio:Norvegaj psikologoj]] [[Kategorio:Norvegaj neŭrosciencistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino]] [[Kategorio:Nobel-premiitinoj]] pv8q9acb5w1dglc1te0u2a5ebhfclon 9478891 9478877 2026-09-20T09:04:14Z ThomasPusch 1869 9478891 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''May-Britt MOSER''' (la [[4-an de januaro]] [[1963]] en la vilaĝo Fosnavåg, centro de la komunumo [[Herøy]]) estas [[norvega]] [[instruistino]], [[Neŭroscienco|neŭrosciencisto]] kaj [[psikologino]]. En 2014, ŝi ricevis la [[Nobel-Premio pri Fiziologio aŭ Medicino|Nobel-Premion pri Fiziologio aŭ Medicino]],<ref>https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2014/may-britt-moser/facts/</ref> kun [[John O'Keefe]] kaj [[Edvard Moser]], "pro iliaj eltrovaĵoj de ĉeloj, kiuj konstituas sistemon de pozicio en la cerbo". May-Britt Moser kune kun Edvard Moser konstituas la kvinan geedzparon tra la historio, en kiu ambaŭ geedzoj ricevas la Nobel-premion, en ilia okazo pri medicino - sendepende ke du jarojn pli poste, en 2016, ili divorcis post 30-jara geedzeco. En la sama jaro ŝi kun la edzo ankaŭ honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 750 000 da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Moser, May Britt}} [[Kategorio:Profesoroj]] [[Kategorio:Norvegaj psikologoj]] [[Kategorio:Norvegaj neŭrosciencistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino]] [[Kategorio:Nobel-premiitinoj]] sbh74a08eu7quyjw7adkmdcouqhggte 0 637647 9478872 9456623 2026-09-20T09:00:20Z Sj1mor 12103 9478872 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Burkhard SPINNEN''' (naskiĝinta la {{daton|28|12|1956}} en [[Mönchengladbach]]) estas [[germanio|germana]] verkisto. == Vivo == Spinnen estis [[sola infano]] kaj studis, post trapaso de la abiturienta ekzameno kaj militservo, ekde 1976 germanistikon kaj [[komunikadaj studoj|komunikadajn studojn]] ĉe [[Universitato de Monastero]]. En 1984 li magistriĝis samloke. Doktoriĝo estis en 1989. Poste li laboris ĝis 1995 kiel scienca helpanto antaŭ iĝi liberprofesia verkisto. Li estas kunedzina kaj havas du filojn. Spinnen membris ĉe [[PEN-klubo internacia|PEN-klubo germana]]. Inter 1997 kaj 2000 li gastprofesoris ĉe Germana literaturinstituto de [[Lepsiko]]. Inter 2000 kaj 2006 li anis ĉe la ĵurio pri la aljuĝo de la [[Ingeborg Bachmann|Ingeborg-Bachmann-premio]] dum la Tagoj de germanlingva literaturo en [[Klaŭdiforumo]]. Inter 2008 kaj 2014 li plenumis tiun ĵurion.<ref>http://bachmannpreis.eu/de/news/4919</ref> Krom verkado de literaturaj kaj eseaj tekstoj faritis ankaŭ recenzoj kaj etartikoloj de li por gazetoj kaj radifonoi. Ekde 2011 li membris ĉe la klaso de artoj en [[Düsseldorf]] ĉe ''Akademio pri sciencoj kaj artoj de [[Nordrejn-Vestfalio]]. == Honoroj kaj premioj == * 1991 [[Aspekte-Literaturpreis]] por ''Dicker Mann im Meer'' * 1992 Stipendio de la industriuloj de [[Karintio]] en la kadro de Ingeborg-Bachmann-premio1992 * 1996 [[Märkisches Stipendium für Literatur]] * 1996 [[Kranichsteiner Literaturpreis]] * 1999 [[Literaturpremio de la Konrad-Adenauer-fondaĵo]] * 2001 [[Oldenburger Kinder- und Jugendbuchpreis]] por ''Belgische Riesen'' * 2002 [[Candide Preis#Stadtschreiber von Minden|Mindener Stadtschreiber-Stipendium]] * 2002 [[Caroline-Schlegel-Preis]] pro la eseo ''Skandal'' * 2003 [[Herbert-Quandt-Medien-Preis]] * 2003 Wirtschaftsbuchpreis der Financial Times Deutschland * 2004 [[Niederrheinischer Literaturpreis]] * 2007 [[Deutscher Hörbuchpreis]] * 2008 [[Rheinischer Literaturpreis Siegburg]] == Verkoj == * ''Die Münstermacher. Eine satirische Szene'', Münster 1986 * ''Eine Reise durch das Buch. Ein Stück für das Schultheater'', Münster 1988 * ''Zeitalter der Aufklebung. Versuch zur Schriftkultur der Gegenwart'', Münster u. a. 1990. ISBN 3-89325-028-X * ''Dicker Mann im Meer'', Geschichten, Frankfurt am Main 1991 * ''Schriftbilder. Studien zu einer Geschichte emblematischer Kurzprosa'', Münster 1991 * ''Kalte Ente'', Geschichten, Frankfurt am Main 1994 * ''Langer Samstag'', Roman, Frankfurt am Main 1995 * ''Trost und Reserve'', Frankfurt am Main 1996 * ''Modelleisenbahn'', München 1998 * ''Belgische Riesen'', Roman, Frankfurt am Main 2000 * ''Bewegliche Feiertage. Essays und Reden'', Frankfurt am Main 2000 * ''Der schwarze Grat. Die Geschichte des Unternehmers Walter Lindenmaier aus [[Laupheim]]'', Biografie, Frankfurt am Main 2003 * ''Lego-Steine. Kindheit um 1968'', Frankfurt am Main 2004 * ''Der Reservetorwart'', Geschichten, Frankfurt am Main 2004 * ''Klarsichthüllen. Ein Dialog über Sprache in der modernen Wirtschaft'', München 2005 * ''Kram und Würde'', Glossen und Feuilletons, Frankfurt am Main 2006 * ''Mehrkampf'', Roman, Frankfurt am Main 2007 * ''Gut aufgestellt. Kleiner Phrasenführer durch die Wirtschaftssprache'', Herder Freiburg 2008. ISBN 978-3-451-05961-2 * ''Müller hoch Drei'', Roman, Frankfurt am Main 2009 * ''Auswärtslesen. Mit Literatur in die Schule'', St. Pölten – Salzburg 2010 * ''Nevena'', Frankfurt am Main, 2012. ISBN 978-3-89561-044-8 * ''Am Ende des Tages'', Glossen, Freiburg 2014 * ''Zacharias Katz'', Roman, Frankfurt am Main 2014 * ''Die letzte Fassade. Wie meine Mutter dement wurde'', Herder Freiburg 2016 * ''Hauptgewinn. Die Erzählungen'', Schöffling & Co., Frankfurt am Main 2016. ISBN 978-3-89561-047-9 * ''Das Buch. Eine Hommage'', Schöffling & Co., Frankfurt am Main 2016. ISBN 978-3-89561-046-2 === Eldoninteco === * [[Peter Altenberg]]: ''Sommerabend in Gmunden'', Frankfurt am Main 1997 * Peter Altenberg: ''Wiener Geschichten'', Frankfurt am Main 1995 * Peter Altenberg: ''Wiener Nachtleben'', Frankfurt am Main 2001 * Peter Altenberg: ''Wie ich es sehe'', Neuausgabe München 2007 * [[Arthur Schnitzler]]: ''Corso am Ring'', Frankfurt am Main 2002 * Arthur Schnitzler: ''Erzählungen'', Zürich 1994 == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|120448289}} * [http://www.awk.nrw.de/akademie/klassen/kuenste/ordentliche-mitglieder/spinnen-burkhard.html Burkhard Spinnen] ĉe [[Nordrejn-Vestfalia Akademio de Sciencoj kaj Artoj]] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190410095307/http://www.awk.nrw.de/akademie/klassen/kuenste/ordentliche-mitglieder/spinnen-burkhard.html |date=2019-04-10 }} * Eltiraĵoj laŭtlegitaj de la aŭtoro mem [http://www.literaturport.de/index.php?id=28&no_cache=1&tid=415/ ''Mehrkampf''] kaj [http://www.literaturport.de/index.php?id=28&no_cache=1&tid=75/ ''Der schwarze Grat''] * [http://www.literaturport.de/index.php?id=28&no_cache=1&tid=83/ Literaturport.de: sonekzemploj el ''Kram und Würde''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spinnen, Burkhard}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] gaa9la2of15p47j8911o34qxzhaghui 0 638580 9478647 8674920 2026-09-20T01:37:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478647 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Propila 1,2-acetilsalikato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate2D.png|220ra|propila acetilsalikato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Propila acetilsalikato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|220ra|propila acetilsalikato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Propila acetilsalikato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Propila estero de la acetilsalikata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|12|H|14|O|4'''}}</big></center></big> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||222,267 g·mol^-1 |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S13|S13]] [[Listo da S-Deklaroj#S23|S23]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S28|S28]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#R45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|305+351+338}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Propila acetilsalikato''' aŭ '''o-propila acetilsalikato''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[acetilsalikata acido]] kaj [[propanolo]]. Propila acetilsalikato estas , uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Propila acetilsalikato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Propila acetilsalikato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[acetilsalikata acido]] kaj [[propila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Aspirin 3D.png|50ra|acetilsalikata acido]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''acetilsalikata anhidrido'' kaj [[propila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acetylsalicylic_anhydride3D.png|70ra|acetilsalikata anhidrido]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Aspirin 3D.png|50ra|acetilsalikata acido]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de ''propila klorido'' kaj [[acetilsalikata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|50ra|propila klorido]]+[[Dosiero:Aspirin 3D.png|50ra|acetilsalikata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de ''propila klorido'' kaj ''natria acetilsalikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chloropropane 3D.png|50ra|propila klorido]]+[[Dosiero:Sodium_acetylsalicylate3D.png|70ra|natria acetilsalikato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transesterigo inter [[propila fenilacetato]] kaj ''etila acetilsalikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl phenylacetate3D.png|70ra|propila fenilacetato]]+[[Dosiero:Ethyl acetylsalicylate3D.png|70ra|etila acetilsalikato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Ethyl phenylacetate 3D.png|70ra|etila fenilacetato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter [[propila cinamato]] kaj [[acetilsalikata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl cinnamate3D.png|70ra|propila cinamato]]+[[Dosiero:Aspirin 3D.png|50ra|acetilsalikata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50ra|cinamata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[alila acetilsalikato]] kaj [[propila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|alila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|50ra|alila alkoholo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''propila acetilsalikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Aspirin 3D.png|50ra|acetilsalikata acido]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''propila acetilsalikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium_acetylsalicylate3D.png|70ra|natria acetilsalikato]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[benzoata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propyl benzoate 3D.png|70ra|propila benzoato]]+[[Dosiero:Aspirin 3D.png|50ra|acetilsalikata acido]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo kun [[alila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|50ra|alila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Allyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|alila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''propila acetilsalikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Acetylsalicylaldehyde3D.png|70ra|acetilsalikilaldehido]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Acetylsalicylamide3D.png|70ra|acetilsalikilamido]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_acetylsalicylate3D.png|70ra|propila acetilsalikato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Aspirin 3D.png|50ra|acetilsalikata acido]]+[[Dosiero:Chloropropane 3D.png|50ra|propila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://www.researchgate.net/profile/Minja_Gerber/publication/33766035_Synthesis_and_transdermal_properties_of_acetylsalicylic_acid_derivates/links/0c96053bbef0fb0eb6000000/Synthesis-and-transdermal-properties-of-acetylsalicylic-acid-derivates.pdf Synthesis and Transdermal Properties of Acetylsalicylic Acid Derivatives] * [http://chemicalland21.com/info/SALICYLIC%20ACID%20DERIVATIVES.htm Chemicalland21] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190823042057/http://chemicalland21.com/info/SALICYLIC%20ACID%20DERIVATIVES.htm |date=2019-08-23 }} * [https://books.google.com.br/books?id=-BzP7Rkl7WkC&pg=SA3-PA571&lpg=SA3-PA571&dq=propyl+acetylsalicylate&source=bl&ots=kpKVuuMFwr&sig=ACfU3U0pkfvULLSVhFGfIKRofy_XLukBCA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwif-b2V5tfhAhWhiOAKHf9HDRM4FBDoATADegQICBAB#v=onepage&q=propyl%20acetylsalicylate&f=false CRC Handbook of Chemistry and Physics] * [https://books.google.com.br/books?id=2d_QAAAAMAAJ&q=propyl+acetylsalicylate&dq=propyl+acetylsalicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi81d2l5tfhAhU9JrkGHZZNAYYQ6AEILzAB Technology of Cellulose Ethers] * [https://books.google.com.br/books?id=a2aaAAAAIAAJ&q=propyl+acetylsalicylate&dq=propyl+acetylsalicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiOvKPe5tfhAhW9FLkGHcJeDcg4FBDoAQhBMAY Excerpta medica] * [https://books.google.com.br/books?id=zhdOAAAAMAAJ&q=propyl+acetylsalicylate&dq=propyl+acetylsalicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6hcr-5tfhAhWPGLkGHXmoBOo4HhDoAQhQMAk A survey of nitrocellulose lacquer] * [https://books.google.com.br/books?id=SpQvAAAAMAAJ&q=propyl+acetylsalicylate&dq=propyl+acetylsalicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjB9L_t8tfhAhXMJt8KHWORB8w4PBDoAQg3MAM Organometallic Compounds] * [https://books.google.com.br/books?id=lx4uQKY8ONMC&q=propyl+acetylsalicylate&dq=propyl+acetylsalicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjB9L_t8tfhAhXMJt8KHWORB8w4PBDoAQhDMAY Monographs] [[Kategorio:Propilaj kombinaĵoj|acetilsalikato]] [[Kategorio:Acetilsalikatoj]] [[Kategorio:Esteroj]] t1nhlkmkonsz35fthcbdf7p6bccf9x9 0 644848 9479032 9477487 2026-09-20T11:19:57Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9479032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Volodimir Zelenskij |honora sufikso = |dosiero = President Volodymyr Zelenskyy took part in the festivities marking the 9th anniversary of the National Guard of Ukraine. (52772867064) (cropped).jpg |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |vico = [[Dosiero:Flag of the President of Ukraine.svg|25ra]] 6-a |ofico = [[Prezidento]] de [[Ukrainio]] |de = [[20-a de majo]] [[2019]] |ĝis = |vicprezidento = |vicprezidanto de registaro = |deputito = |vicestro = |reganto = |prezidento = |prezidanto de registaro = [[Vladimir Grojsman]], [[Aleksej Gonĉaruk]] |guberniestro = |ĉefguberniestro = |venanta post = <!-- Ekz. por venanta venkinta kandidato --> |antaŭulo = [[Petro Poroŝenko]] |sekvanto = }} '''Volodimir Oleksandroviĉ Zelenskij''' ({{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}}; naskiĝis {{naskiĝdato|1978|1|25}} en [[Krivij Rih]]) estas [[Ukrainio|ukraina]] politikisto, scenaristo, aktoro kaj reĝisoro. Li iĝis la [[Prezidento]] de [[Ukrainio]], post kiam li gajnis la baloton kontraŭ [[Petro Poroŝenko]] la {{daton|21|4|2019}}. Ĝis la elektiĝo ricevis vastan popularecon en Ukrainio kaj aliaj post-sovetiaj landoj kiel produktoro, scenaristo kaj komedia aktoro, fondinto de studio [[Kvartal 95]]. == Ekvivo == Volodimir Oleksandroviĉ Zelenskij naskiĝis en [[Judoj|juda]] kaj [[Rusa lingvo|rusparolanta]] familio la 25an de Januaro 1978 en [[Krivij Rih]], tiam en la [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko]].<ref>{{cite web |title=ethnic Ukrainian father's farer's medal certificate |url=http://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/245/033-0690155-1047%2b011-1046/00000509.jpg |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611065402/http://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS%2F245%2F033-0690155-1047%2B011-1046%2F00000509.jpg |archive-date=11a de Junio 2020 |access-date=12a de Oktobro 2019 |language=ru}}</ref><ref name="LIGAZelenskybio">[https://file.liga.net/persons/vladimir-zelenskii Зеленский Владимир] arkivita en [https://web.archive.org/web/20190102050545/https://file.liga.net/persons/vladimir-zelenskii] la 2an de Januaro 2019 kaj alirita la 2an de Januaro 2019, en rusa.</ref><ref>[https://www.timesofisrael.com/jewish-comic-who-plays-ukraine-president-on-tv-leads-ukraines-presidential-race/ Jewish comic who plays Ukraine president on TV leads Ukraine’s presidential race] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220227003831/https://www.timesofisrael.com/jewish-comic-who-plays-ukraine-president-on-tv-leads-ukraines-presidential-race/ |date=2022-02-27 }}, The Times of Israel (13a de Marto 2019).</ref><ref name=nyt1>{{Cite news |last=Higgins |first=Andrew |date=24a de Aprilo 2019 |title=Ukraine's Newly Elected President Is Jewish. So Is Its Prime Minister. Not All Jews There Are Pleased. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2019/04/24/world/europe/volodomyr-zelensky-ukraine-jewish-president.html |url-status=live |access-date=25a de Aprilo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425012514/https://www.nytimes.com/2019/04/24/world/europe/volodomyr-zelensky-ukraine-jewish-president.html |archive-date=25a de Aprilo 2019 |issn=0362-4331}}</ref><ref>[https://www.cnbc.com/2022/02/27/3-years-ago-zelenskyy-was-a-tv-comedian-now-hes-standing-up-to-putins-army.html 3 years ago Zelenskyy was a TV comedian. Now he’s standing up to Putin’s army.] ([https://web.archive.org/web/20220228121811/https://www.cnbc.com/2022/02/27/3-years-ago-zelenskyy-was-a-tv-comedian-now-hes-standing-up-to-putins-army.html arkivo]) ''CNBC'', 26-a de februaro 2022</ref><ref>[https://thejewishnews.com/2022/02/28/volodymyr-zelensky-was-a-jewish-comedian-now-the-worlds-eyes-are-on-him/ Volodymyr Zelensky Was a Jewish Comedian. Now the World’s Eyes Are on Him.] ([https://web.archive.org/web/20220308151233/https://thejewishnews.com/2022/02/28/volodymyr-zelensky-was-a-jewish-comedian-now-the-worlds-eyes-are-on-him/ arkivo]) ''The Detroit Jewish News'', 28-a de februaro 2022</ref> Lia patro, Oleksandr Zelenskij, estas profesoro kaj estro de la Departemento de Kibernetiko kaj Komputiko de la Ŝtata Universitato de Ekonomiko kaj Teknologio de Krivij Rih; lia patrino, Rimma Zelenska, laboris kiel inĝeniero.<ref>[https://tsn.ua/video/video-novini/volodimir-zelenskiy-rozkazav-pro-stosunki-z-batkami.html Vladimir Zelensky told about his relationship with his parents] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220301163646/https://tsn.ua/video/video-novini/volodimir-zelenskiy-rozkazav-pro-stosunki-z-batkami.html |date=2022-03-01 }} ĉe Television Service of News, Channel 1+1, 28a de Septembro 2017 (en ukraina)</ref><ref>[http://www.kneu.dp.ua/zelenskij-oleksandr-semenovich/ Zelensky Oleksandr Semenovich] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191021085911/http://www.kneu.dp.ua/zelenskij-oleksandr-semenovich/ |date=2019-10-21 }} ĉe la oficiala retejo de la Ŝtata Universitato de Ekonomiko kaj Teknologio de Krivij Rih (en ukraina)</ref><ref name="gordon">[https://gordonua.com/publications/zelenskiy-esli-menya-vyberut-prezidentom-snachala-budut-oblivat-gryazyu-zatem-uvazhat-a-potom-plakat-kogda-uydu-609294.html Volodymyr Zelensky] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220228230131/https://gordonua.com/publications/zelenskiy-esli-menya-vyberut-prezidentom-snachala-budut-oblivat-gryazyu-zatem-uvazhat-a-potom-plakat-kogda-uydu-609294.html |date=2022-02-28 }} intervjuo de Dmitrij Gordon ĉe la oficiala retejo, 26a de Decembro 2018 (en rusa)</ref> Lia avo, Semjon (Simon) Ivanoviĉ Zelenskij, servis en la [[Ruĝa Armeo]]<ref>{{cite web |date=9a de Majo 2019 |title=Отбил 4 атаки и уничтожил врага: чем прославился дедушка Зеленского во Второй мировой войне |url=https://znaj.ua/ru/politics/231827-vidbiv-4-ataki-i-znishchiv-voroga-chim-proslavivsya-didus-zelenskogo-u-drugiy-svitoviy-viyni |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704151037/https://amp.znaj.ua/ru/politics/231827-vidbiv-4-ataki-i-znishchiv-voroga-chim-proslavivsya-didus-zelenskogo-u-drugiy-svitoviy-viyni |archive-date=4a de Julio 2020 |access-date=4a de Julio 2020}}</ref> dum la [[Dua Mondmilito]]; la patro de Semjon kaj tri fratoj estis murditaj en la [[Holokaŭsto]].<ref>{{Cite news |date=9a de Majo 2019 |title=Zelenskiy: contribution of Ukrainians in victory over Nazism huge |work= Kyiv Post |agency= Interfax-Ukraine|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelenskiy-contribution-of-ukrainians-in-victory-over-nazism-huge.html}}</ref> Antaŭ bazlernejo, Zelenskij vivis kvar jarojn en Erdenet, [[Mongolio]], kie lia patro estis laboranta.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Estante 16-jaraĝa, li aprobis la ekzamenon de angla lingvo TOEFL kaj ricevis stipendion por studi en [[Israelo]], sed lia patro ne permesis lin iri tien.<ref>{{cite web |title=Зеленський: Якщо мене оберуть президентом, спочатку будуть поливати брудом, потім – поважати, а потім – плакати, коли піду |url=https://gordonua.com/ukr/publications/zelenskyi-yakshcho-mene-oberut-prezydentom-spochatku-budut-polyvaty-brudom-potim-povazhaty-a-potim-plakaty-koly-pidu-609294.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206214807/https://gordonua.com/ukr/publications/zelenskyi-yakshcho-mene-oberut-prezydentom-spochatku-budut-polyvaty-brudom-potim-povazhaty-a-potim-plakaty-koly-pidu-609294.html |archive-date=6a de Februaro 2019 |access-date=13a de Februaro 2020 |website=gordonua.com}}</ref> Li poste gradiĝis en [[juro]] el la Instituto de Ekonomiko de Krivij Rih, tiam departemento de la Nacia Ekonomika Universitato de Kievo kaj nune parto de la Nacia Universitato de Krivij Rih, sed li ne eklaboris profesie en la fakoj de [[juro]].<ref name="LIGAZelenskybio" /><ref name="0396374-zelenskiy">[https://www.unian.ua/m/politics/10396374-zelenskiy-zayaviv-pro-rishennya-yti-u-prezidenti-video.html Zelensky announced his decision to go to the presidency (video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200327203902/https://www.unian.ua/elections/10396374-zelenskiy-zayaviv-pro-rishennya-yti-u-prezidenti-video.html |date=27a de Marto 2020 }}, UNIAN (1a de Januaro 2019) ukraine</ref> == Artista kariero == Estante 17-jaraĝa, li aliĝis al la loka teamo de [[Klubo de gajaj kaj spritaj|KVN]]<ref>{{YouTube|muaQpnYf-7s|КВН 95 квартал – Человек рожденный в танце}}</ref> (komedia konkurenco) kaj estis tuj invitita aliĝi al la unuigita ukrainia teamo "Zaporiĵia-Krjvji Rih-Transit" kiu spektaklis en la Ĉefa Ligo de KVN kaj finfine venkis en 1997.<ref name="LIGAZelenskybio" /><ref name="kvart">[http://kvartal95.com/en/actors/vladimir/ Vladimir Zelenskij] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190813104429/http://kvartal95.com/en/actors/vladimir/ |date=2019-08-13 }} ĉe oficiala retejo de Kvartal 95</ref><ref>[http://kvn.ru/teams/124 Zaporizhia-Kryvyi Rih-Transit] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220323232653/https://kvn.ru/teams/124 |date=2022-03-23 }} teamprofilo ĉe la oficiala retejo de KVN en rusa</ref> Tiun saman jaron, li kreis kaj estris la teamon Kvartal 95 kiu poste transformiĝis en komedia ensemblo Kvartal 95. El 1998 ĝis 2003, Kvartal 95 spektaklis en la Ĉefa Ligo kaj en la plej alta malferma Ukrainia Ligo de KVN, la teamanoj pasigis multan tempon en [[Moskvo]] kaj konstante turneis tra la tutaj [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj|post-sovetaj landoj]].<ref name="LIGAZelenskybio" /><ref name="kvart" /> En 2003, Kvartal 95 ekproduktis televidajn spektaklojn por la ukrainia televidkanalo [[1+1 (televidkanalo)|1+1]], kaj en 2005, la teamo translokiĝis al la kolega ukrainia televidkanalo Inter.<ref name="LIGAZelenskybio" /> En 2008, li aktoris por la filmo ''Ljubov v bolŝom gorode'' (Amo en la grandurbo), kaj en ties daŭrigo ''Ljubov v bolŝom gorode 2'' (Amo en la grandurbo 2).<ref name="LIGAZelenskybio" /> Zelenskij pluigis sian kinkarieron per la filmo ''Sluĵebnij roman. Naŝhe vremja'' (Oficeja amafero. Nia tempo) en 2011 kaj per ''Rĵevskij protiv Napoleona'' (Rĵevskij kontraŭ Napoleona) en 2012, kie li ludas la rolon de Napoleono, kiu devas esti seksallogita de rusa oficiro maskita kiel virino.<ref name="LIGAZelenskybio" /> ''Ljubov v bolŝom gorode 3'' (Amo en la grandurbo 3) estis publikigita en Januaro 2014.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Zelenskij ludis ankaŭ la ĉefrolon en la filmo de 2012 nome ''8 pervijĥ svidanij'' (8 unuaj rendevuoj) kaj en daŭrigoj kiuj estis produktitaj en 2015 kaj 2016.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Li registris la voĉon de [[Urso Paddington]] en la ukraina [[dublado|dublaĵo]] de ''Paddington'' (2014) kaj de ''Paddington 2'' (2017).<ref>[https://www.theguardian.com/stage/shortcuts/2019/apr/02/volodymyr-zelenskiy-how-funny-comedian-ukraine-president "How funny is the comedian who may be Ukraine’s next president?"] de Viv Groskop, en ''[[The Guardian]]'', 2a de Aprilo 2019. (Alirita la 28an de Februaro 2022.)</ref> [[Dosiero:Зеленский.jpg|eta|maldekstre|Zelenskij en Prago en 2009.]] Zelenskij estis membro de la stabanaro kaj ĝenerala produktoro de la televidkanalo Inter el 2010 ĝis 2012.<ref name="0396374-zelenskiy" /> En Aŭgusto 2014, Zelenskij parolis kontraŭ la intenco de la Ukrainia Ministerio de Kulturo malpermesi rusajn artistojn el Ukrainio.<ref name="sevas.com358742" >[https://www.bbc.com/news/world-europe-33863697 Ukraine bans 38 Russian 'hate' books amid culture war] Arkivita la 29an de Decembro 2018 ĉe Wayback Machine, BBC News (11a de Aŭgusto 2015)</ref> Ekde 2015, Ukrainio malpermesis rusajn artistojn kaj aliajn rusajn kulturlaboristojn eniri en Ukrainion.<ref name="Zelensky33863697">[https://www.bbc.com/news/world-europe-33863697 Ukraine bans 38 Russian 'hate' books amid culture war] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220227113748/https://www.bbc.com/news/world-europe-33863697 |date=2022-02-27 }}, [[BBC News]] (11a de Aŭgusto 2015)</ref> En 2018, la [[Romantika komedio|amafera komedio]] ''Amo en la grandurbo 2'' en kiu aktoris Zelenskij estis malpermesita en Ukrainio.<ref>ukraine [https://www.pravda.com.ua/news/2019/01/17/7204105/ "Night watch", "Amo en la grandurbo 2": in the State Committee called new prohibited films] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220227113847/https://www.pravda.com.ua/news/2019/01/17/7204105/ |date=2022-02-27 }}, Ukrayinska Pravda (17a de Januaro 2019)</ref> Post la ukrainaj amaskomunikiloj estis informintaj, ke dum la milito en [[Donbaso]] la Kvartal 95 de Zelenskij estis donacinta 1 milionon da [[Ukraina hrivno|hrivnoj]] al la Ukrainia armeo, kelkaj rusaj politikistoj kaj artistoj peticionis malpermeson de liaj verkoj en Rusio.<ref name="Zelensky1509516953">en rusa [https://ria.ru/20171124/1509516953.html Aktoro Zelenskij kritikis SBU pro la malpermeso de la serio "Matchmakers"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220305151338/https://ria.ru/20171124/1509516953.html |date=2022-03-05 }}, [[RIA Novosti]] (24a de Novembro 2017)<br /> en rusa [https://m.kp.ru/daily/26338.4/3221306/ SC esploros ĉu Zelenskij financis la Ukrainian armeon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160206163035/http://m.kp.ru/daily/26338.4/3221306/ |date=2016-02-06 }}, Komsomolskaja Pravda (02/05/15)</ref> [[Dosiero:KVARTAL 95 Vadim Chuprina.jpg|eta|maldekstre|Spektaklo de Kvartal 95 en 2018.]] En 2015, Zelenskij iĝis la stelulo de la televidserio ''[[Servisto de la Popolo]]'', en kiu li ludis la rolon de prezidento de Ukrainio.<ref name="0396374-zelenskiy" /> En la serio, la rolulo de Zelenskijn estis mezlerneja histori-instruisto 30-jarulo kiu venkas en la prezidenta balotado post furor-[[video]] montris lin klaĉadi kontraŭ la koruptado de la [[ukraina registaro]]. La komedia serio ''Svatij'' ("Boparencoj"), en kiu Zelenskij aperis, estis malpermesita en Ukrainio en 2017,<ref>{{Cite news |date=22a de Aprilo 2019 |title=Volodymyr Zelensky in major lead in Ukraine presidential election runoff: Biography, quotes |work=Ukrainian Independent Information Agency (UNIAN) |url=https://www.unian.info/politics/10526682-volodymyr-zelensky-in-major-lead-in-ukraine-presidential-election-runoff-biography-quotes.html |url-status=live |access-date=30a de Septembro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190930151936/https://www.unian.info/politics/10526682-volodymyr-zelensky-in-major-lead-in-ukraine-presidential-election-runoff-biography-quotes.html |archive-date=30a de Septembro 2019}}</ref> sed repermesita en Marto 2019.<ref>{{cite web |title=Суд скасував заборону на серіал "Свати" |url=http://www.pravda.com.ua/news/2019/03/27/7210352/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429115028/https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/27/7210352/ |archive-date=29a de Aprilo 2020 |access-date=9a de Decembro 2019 |website=Українська правда}}</ref> Zelenskij laboris ĉefe en ruslingvaj produktaĵoj. Lia unua rolo en [[ukraina lingvo]] estis la amafera komedio ''Mi, vi, li, ŝi'', (2018) en rusa Я, ты, он, она kaj en ukraina Я, ти, він, вона,<ref>en ukraina [https://web.archive.org/web/20171219200639/https://zaxid.net/kvartal_95_znime_svoyu_pershu_ukrayinomovnu_komediyu_z_nasteyu_kamenskih_u_golovniy_roli_n1429170 "Kvartal 95" faros sian unuan ukrain-lingvan komedion kun Nastja Kamenskij en la ĉefrolo], Zaxid.net (20a de Junio 2017). Alirita la 4an de Aprilo 2019</ref> kiu aperis en kinejoj de Ukrainio en Decembro 2018.<ref>{{cite web |title=Я, Ти, Вiн, Вона (2018) – Release Info |trans-title=I, You, He, She (2018) – Release Info |url=https://www.imdb.com/title/tt9037222/releaseinfo?ref_=tt_dt_dt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715133130/https://www.imdb.com/title/tt9037222/releaseinfo?ref_=tt_dt_dt |archive-date=15a de Julio 2020 |access-date=4a de Aprilo 2019 |publisher=[[IMDb]]}}</ref> La unua versio de la scenaro estis verkita en ukraina, sed estis tradukita en rusan por la litova aktorino [[Agnė Grudytė]]. Poste la filmo estis [[dublado|dublita]] en ukrainan.<ref>Tetjana Turlik’yan, 18a de Decembro 2018, Мовний факап і чіткі актори: як пройшла презентація комедії "Я, ти, він, вона" від "Квартал 95" Language fakap and clear actors: how was the presentation of the comedy "I, You, He, She" from "Quarter 95" [https://www.rbc.ua/ukr/lite/kino/zykovoy-fakap-chyotkie-aktery-proshla-prezentatsiya-1545133781.html] arkivita en [https://web.archive.org/web/20190119155030/https://www.rbc.ua/ukr/lite/kino/zykovoy-fakap-chyotkie-aktery-proshla-prezentatsiya-1545133781.html] arkivita en 19a de Januaro 2019, alirita la 4an de Aprilo 2019 en ukraina РБК-Україна</ref> == Politika ekkariero == La politika partio ''Servisto de la Popolo'' estis kreita en Marto 2018 fare de membroj el la televidproduktora kompanio [[Kvartal 95]], kiu estis kreinta ankaŭ la televidserion samnoman.<ref name="SPppno31217bb">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.unian.ua/m/politics/2276034-yurist-zelenskogo-zareestruvav-novu-politichnu-partiyu-sluga-narodu.html|titolo=Lawyer Zelensky has registered a new political party "Servant of the people"|dato=3a de Decembro 2017|lingvo=uk|verkaĵo=UNIAN}}</ref><ref name="up7196270Z">{{Cite news |date=25a de Oktobro 2018 |title=The boundary of a joke. How Zelensky prepares for the election |language=uk |work= Ukrajinska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/articles/2018/10/25/7196270/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190208184955/https://www.pravda.com.ua/articles/2018/10/25/7196270/ |archive-date=8a de Februaro 2019}}</ref><ref name="lection2019555634">{{cite web |date=26a de Decembro 2018 |title=Zelensky: Party "Servant of the people" goes into politics |url=https://ua.interfax.com.ua/news/election2019/555634.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055829/https://ua.interfax.com.ua/news/election2019/555634.html |archive-date=3a de Januaro 2019 |website=[[Interfax-Ukraine]] |language=uk}}</ref> En intervjuo de Marto 2019 ĉe ''[[Der Spiegel]]'', Zelenskij asertis, ke li venis al politiko por restarigi fidon en politikistoj kaj ke li deziris "alporti profesiajn, decajn homojn al povo" kaj "reale mi ŝatus ŝanĝi la sintenon kaj tembron de la politika establo, tiom multe kiom eblos".<ref name="SPppno31217bb" /><ref name="up7196270Z" /><ref name="lection2019555634" /> [[Dosiero:Debates of Petro Poroshenko and Vladimir Zelensky (2019-04-19) 02.jpg|eta|Zelenskij kaj tiam ukraina Prezidento [[Petro Poroŝenko]], 19a de Aprilo 2019.]] Starte en la 31a de Decembro 2018,<ref name="ReutersScrutiny">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L|titolo=Comedian faces scrutiny over oligarch ties in Ukraine presidential race|alirdato=23a de Aprilo 2019|dato=1a de Aprilo 2019|eldoninto=Reuters|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190412150840/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L|arkivdato=12a de Aprilo 2019}}</ref> Zelenskij faris sukcesan,<ref>{{Cite news |last=Fisher |first=Jonah |date=19a de Aprilo 2019 |title=Ukraine election: What a TV box set may tell us about the future |language=en-GB |publisher=BBC News, Kyiv |url=https://www.bbc.com/news/stories-47980484 |access-date=26a de Aprilo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419152002/https://www.bbc.com/news/stories-47980484 |archive-date=19a de Aprilo 2019}}</ref> preskaŭ tute virtuala,<ref name="zelensky-190416154745843" >[https://www.aljazeera.com/news/2019/4/16/ukraine-media-demands-access-to-runoff-frontrunner-zelenskyy Ukraine media demands access to runoff frontrunner Zelensky] Arkivita la 17an de Aprilo 2019 ĉe Wayback Machine, [[Al Jazeera]] (16a de Aprilo 2019)</ref><ref>{{cite web |last=Karatnycky |first=Adrian |title=The World Just Witnessed the First Entirely Virtual Presidential Campaign |url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/24/ukraine-president-virtual-campaign-226711 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425131841/https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/24/ukraine-president-virtual-campaign-226711 |archive-date=25a de Aprilo 2019 |access-date=26a de Aprilo 2019 |website=POLITICO Magazine |language=en}}</ref> prezidentbalotan kampanjon por anstataŭ la tiaman Prezidenton de Ukrainio nome [[Petro Poroŝenko]], en ĝuste tri ĝis kvar monatoj. Zelenskij klare venkis kaj en la unua balotvico la 31an de Marto,<ref name="CVKResults1stRound">(en ukraina) {{cite web |title=Central Election Commission of Ukraine – Ukrainian Presidential Election 2019 (first round) |url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=719.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423213729/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=719.html |archive-date=23a de Aprilo 2019 |website=www.cvk.gov.ua |publisher=Cenetral Election Commission of Ukraine}}</ref> kaj en la dua balotvico la 21an de Aprilo 2019.<ref name="CVKResults2ndRound">(en ukraina) {{cite web |title=Central Election Commission of Ukraine – Ukrainian Presidential Election 2019 (run-off) |url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424061802/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html |archive-date=24a de Aprilo 2019 |access-date=25a de Aprilo 2019 |website=www.cvk.gov.ua}}</ref> Unu el la promesoj de la prezidentbalota kampanjo de Zelenskij estis ke li servos nur unu regotempon en posteno (t.e., kvin jaroj).<ref name="DWZap48437457">[https://m.dw.com/en/how-volodymyr-zelenskiy-beat-petro-poroshenko-in-ukraine/a-48437457 How Volodymyr Zelenskiy beat Petro Poroshenko in Ukraine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190529205545/https://m.dw.com/en/how-volodymyr-zelenskiy-beat-petro-poroshenko-in-ukraine/a-48437457 |date=2019-05-29 }}, [[Deutsche Welle]] (22a de Aprilo 2019)</ref> En Majo 2021, li asertis, ke estas tro frue por diri ĉu li kandidatiĝos por dua regotempo en 2024, sed tiu decido dependos el la sinteno al li en la socio kaj estos influita de lia familio.<ref name="7294216Zelensky">en ukraina [https://www.pravda.com.ua/news/2021/05/20/7294216/ Zelensky answered whether he would go for a second term] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220228181737/https://www.pravda.com.ua/news/2021/05/20/7294216/ |date=2022-02-28 }}, Ukrayinska Pravda (20a de Majo 2021)</ref> Dum la balotkampanjo Zelenskij pluigis sian turneon kun Kvartal 95.<ref name="47654242 UkraineKvartal 95">[https://www.bbc.com/news/world-europe-47654242 Ukraine election: Why comic Zelenskiy is real threat to Poroshenko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220310234319/https://www.bbc.com/news/world-europe-47654242 |date=2022-03-10 }}, [[BBC]] news (27a de Marto 2019).</ref> Antaŭ la elekto, Zelenskij prezentis teamon kiu inkludis iaman financministron Oleksandr Daniljuk kaj aliajn.<ref>{{cite news |last=Bociurkiw |first=Michael |date=30a de Marto 2019 |title=Why Ukraine might elect a comedian |url=https://www.cnn.com/2019/03/30/opinions/why-ukraine-might-elect-a-comedian-bociurkiw/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330210909/https://www.cnn.com/2019/03/30/opinions/why-ukraine-might-elect-a-comedian-bociurkiw/index.html |archive-date=30a de Marto 2019 |access-date=30a de Marto 2019 |website=CNN}}</ref><ref name="7212658/ Zelensky" > (en ukraina) [https://www.pravda.com.ua/articles/2019/04/19/7212658/ Команда Зеленського. Хто ці люди] Arkivita la 18an de Aprilo 2019 ĉe Wayback Machine, Ukrajinska Pravda (19a de Aprilo 2019)</ref> Dum la kampanjo, aperis onidiroj pri liaj ligoj al la oligarko Ihor Kolomojskij.<ref>{{cite web |last=Maheshwari |first=Vijai |date=17a de Aprilo 2019 |title=The comedian and the oligarch |url=https://www.politico.eu/article/volodomyr-zelenskiy-ihor-kolomoisky-the-comedian-and-the-oligarch-ukraine-presidential-election/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422164306/https://www.politico.eu/article/volodomyr-zelenskiy-ihor-kolomoisky-the-comedian-and-the-oligarch-ukraine-presidential-election/ |archive-date=22 April 2019 |access-date=22a de Aprilo 2019 |website=Politico Europe}}</ref> Prezidento Poroŝenko kaj liaj subtenantoj postulis, ke la venko de Zelenskij estus profito por Rusio.<ref>{{Cite news |date=18a de Aprilo 2019 |title=Ukraine elections: actor and comedian poised to win crushing victory |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/18/ukraine-elections-actor-and-comedian-volodymyr-zelenskiy-poised-to-win-crushing-victory |url-status=live |access-date=30a de Septembro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724092303/https://www.theguardian.com/world/2019/apr/18/ukraine-elections-actor-and-comedian-volodymyr-zelenskiy-poised-to-win-crushing-victory |archive-date=24a de Julio 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1a de Aprilo 2019 |title=Ukraine election: Poroshenko attacks Zelensky before runoff |work=Al-Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/04/ukraine-election-poroshenko-attacks-zelensky-runoff-190401112002072.html |url-status=live |access-date=30a de Septembro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190930151934/https://www.aljazeera.com/news/2019/04/ukraine-election-poroshenko-attacks-zelensky-runoff-190401112002072.html |archive-date=30a de Septembro 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=20a de Aprilo 2019 |title=Rivals in Ukraine's presidential runoff hold bitter debate at sports stadium |work=The Times of Israel |url=https://www.timesofisrael.com/rivals-in-ukraines-presidential-runoff-debate-at-stadium/ |url-status=live |access-date=30a de Septembro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526170156/https://www.timesofisrael.com/rivals-in-ukraines-presidential-runoff-debate-at-stadium/ |archive-date=26a de Majo 2019}}</ref><ref name="slate" >[https://slate.com/news-and-politics/2019/09/trump-ukraine-reaction-media-zelensky.html "How the Ukraine Scandal Looks in Ukraine".] Slate. 27a de Septembro 2019. Arkivita el la originalo la 30an de Septembro 2019. Alirita la 30an de Septembro 2019.</ref> La 19an de Aprilo 2019 okazis en la [[Olimpijskij Nacia Sportkomplekso]] prezidentkampanja debato en formo de spektaklo.<ref name="hroma190419">[https://web.archive.org/web/20190421223547/https://hromadske.ua/posts/zelenskij-vs-poroshenko-debati-na-stadioni-olimpijskij-nazhivo Zelensky vs Proshenko: debates at the stadium and the Suspilne TV studio (Зеленський vs Порошенко: дебати на стадіоні та в студії Суспільного)]. Hromadske.ua. 19a de Aprilo 2019</ref><ref>[https://apostrophe.ua/ua/article/politics/elections/2019-04-19/debatyi-poroshenko-i-zelenskogo-19-aprelya-onlayn-translyatsiya/25312 Debates of Poroshenko and Zelensky: all details, photos and video (Дебати Порошенка і Зеленського: всі подробиці, фото і відео)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220309095816/https://apostrophe.ua/ua/article/politics/elections/2019-04-19/debatyi-poroshenko-i-zelenskogo-19-aprelya-onlayn-translyatsiya/25312 |date=2022-03-09 }}. Apostrophe. 19a de Aprilo 2019</ref><ref>Yermakov, Oleksandr. ''[https://www.radiosvoboda.org/a/debaty-poroshenko-ta-zelenskoho/29889925.html Zelensky and Poroshenko debates: chronology of events from telebridge to both stages at "Olimpiyskiy" (Дебати Зеленського і Порошенка: хронологія подій від телемосту до двох сцен на «Олімпійському»)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220309125015/https://www.radiosvoboda.org/a/debaty-poroshenko-ta-zelenskoho/29889925.html |date=2022-03-09 }}''. [[Radio Liberty]]. 19a de Aprilo 2019</ref> En sia enkonduka diskurso, Zelenskij rekonis, ke en 2014 li voĉdoni por Poroŝenko, sed "Mi eraris. Ni eraris. Ni voĉdonis por unu Poroŝenko, sed ricevis alian. La unua aperas kiam estas kinkameraoj, kaj la alia Petro sendas al Viktor Medvedĉuk ''privietiki'' (salutojn) al Moskvo" (Medvedĉuk estas estro de ukrainia kontraŭ-EU tendenco).<ref name=hroma190419/> Zelenskij estis elektita Prezidento de Ukrainio la 21an de Aprilo 2019, venkante super la tiama prezidento Petro Poroŝenko kun preskaŭ 73 procento de voĉdonado super 25 % de Poroŝenko.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487 Ukraine election: Comedian Zelensky wins presidency by landslide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220228190850/https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487 |date=2022-02-28 }}, [[BBC News]] (22a de Aprilo 2019)</ref><ref>[https://ukr.vote/en/elections/7/ukraine Election of President of Ukraine 2019 Repeat voting] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211106065544/https://ukr.vote/en/elections/7/ukraine |date=2021-11-06 }}, UKR.VOTE</ref> Pola Prezidento [[Andrzej Duda]] estis unu el la unuaj eŭropaj estroj kiu gratulis Zelenskij.<ref>{{cite web |title=Перший європейський лідер привітав Зеленського |url=https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/04/21/7095468/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421222608/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/04/21/7095468/ |archive-date=21a de Aprilo 2019 |access-date=21a de Aprilo 2019}}</ref> Franca Prezidento [[Emmanuel Macron]] ricevis Zelenskij en la [[Palaco Elizeo]] en [[Parizo]] la 12an de Aprilo 2019.<ref>{{cite web |date=12a de Aprilo 2019 |title=Zelensky meets with Macron |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/2680142-zelensky-meets-with-macron.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412170025/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/2680142-zelensky-meets-with-macron.html |archive-date=12a de Aprilo 2019 |access-date=13a de Aprilo 2019 |website=[[Ukrinform]]}}</ref> La 22an de Aprilo, Usona Prezidento [[Donald Trump]] gratulis Zelenskij pro lia venko per telefono.<ref>{{cite web |title=Зеленський вже поговорив телефоном із Трампом |url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/22/7213135/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421222602/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/22/7213135/ |archive-date=21a de Aprilo 2019 |access-date=21a de Aprilo 2019 |website=Українська правда}}</ref><ref>{{cite web |date=16a de Januaro 2012 |title=Ukraine vaults into unknown after comic elected president |url=https://www.afp.com/en/news/15/ukraine-vaults-unknown-after-comic-elected-president-doc-1fu32x1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422114420/https://www.afp.com/en/news/15/ukraine-vaults-unknown-after-comic-elected-president-doc-1fu32x1 |archive-date=22a de Aprilo 2019 |access-date=22a de Aprilo 2019 |website=Agence France-Presse}}</ref> La Prezidantoj de la [[Eŭropa Komisiono]] nome [[Jean Claude Juncker]] kaj de la [[Eŭropa Konsilio]] nome [[Donald Tusk]] publikigis kunan gratulleteron kaj asertis, ke la [[Eŭropa Unio]] (EU) laboros por rapidigi la plenumon de la cetero de la Interkonsento Ukrainio–Eŭropa Unio, inklude la Kompletan Areon de Libera Komerco.<ref>{{cite web |title=Joint letter of President Tusk and President Juncker to Volodymyr Zelensky, President-elect of Ukraine – Consilium |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/04/22/joint-letter-of-president-tusk-and-president-juncker-to-volodymyr-zelensky-president-elect-of-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422201656/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/04/22/joint-letter-of-president-tusk-and-president-juncker-to-volodymyr-zelensky-president-elect-of-ukraine/ |archive-date=22a de Aprilo 2019 |access-date=20a de Majo 2019 |website=www.consilium.europa.eu}}</ref> == Prezidenteco == [[Dosiero:Official visit to Germany.jpg|eta|maldekstre|Zelenskij kun la [[Kanceliero de Germanio]] [[Angela Merkel]] ĉe la ''Bundeskanzleramt'' en [[Berlino]], Junio 2019.]] La unua demarŝo de Zelenskij estis dissolvi la parlamenton. Inter la unuaj nomumoj estis Andrij Bohdan, kiu estis advokato de la ukraina oligarko Ihor Kolomojskji, kaj teorie malhabiligita por regpostenoj ekde 2014 post la revolucio de Euromaidan, laŭ kiu Bohdan ne rajtis al regoposteno ĝis 2024.<ref>[https://www.pravda.com.ua/articles/2019/05/22/7215729/ Нові кадри в Адміністрації. Кого Зеленський привів на Банкову. Українська правда] (en ukraina). Arkivita el la originalo la 21an de Majo 2019. Alirita la 23an de Majo 2019.</ref> Bohdan, tamen, plendis, ke prezidenta administracio ne estus konsiderata regposteno kaj tile li ja rajtis al tiu posteno. Aliaj nomumoj estas ĉefaj figuroj de lia spektakla teamo Kvartal 95.<ref>[https://www.pravda.com.ua/articles/2019/05/22/7215729/ "Нові кадри в Адміністрації. Кого Зеленський привів на Банкову".] Українська правда. Arkivita el la originalo la 21an de Majo 2019. Alirita la 21an de Majo 2019.</ref> Ekzemple la estro de Kvartal 95, kaj amiko de infanaĝo de Zelenskij, Ivan Bakanov, estis nomumita estro de la Ukrainia Sekretservo.<ref>[https://www.unian.info/politics/10558788-zelensky-s-childhood-friend-appointed-sbu-s-first-deputy-chief-document.html "Zelensky's childhood friend appointed SBU's first deputy chief (Document)".] www.unian.info. Arkivita el la originalo la 31an de Oktobro 2019. Alirita la 9an de Decembro 2019.</ref> La 28an de Majo, Zelenskij redonis ukrainian ŝtatanecon al [[Miĥeil Saakaŝvili]].<ref>{{cite web |date=28a de Majo 2019 |title=Georgia's Saakashvili has Ukrainian citizenship restored |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48437792 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630121001/https://www.bbc.com/news/world-europe-48437792 |archive-date=30a de Junio 2019 |access-date=29a de Majo 2019 |website=bbc.com}}</ref> La unua grava propono de Zelenskij ŝanĝi la balotsistemon estis malakceptita de la Ukrainia parlamento ''[[Verĥovna Rada]]''.<ref>{{cite web |title=UAWire – Ukrainian parliament rejects Zelensky's proposal to change election system |url=http://www.uawire.org/ukrainian-parliament-rejects-zelensky-s-proposal-to-change-election-system |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609094219/http://www.uawire.org/ukrainian-parliament-rejects-zelensky-s-proposal-to-change-election-system |archive-date=9a de Junio 2019 |access-date=9a de Junio 2019 |website=www.uawire.org}}</ref> [[Dosiero:Lukashenko and Zelenskyi (Oct 2019).jpg|eta|Zelenskij kaj la Prezidento de Belorusio [[Aleksandro Lukaŝenko]] en [[Ĵitomir]], Oktobro 2019.]] La parlamento ankaŭ malakceptis aprobi la demision fare de Zelenskij de la Ministro de Eksterlandaj Aferoj kaj de Defendo kaj estro de la Sekurecservo de Ukrainio.<ref>{{cite web |title=Рада отказала Зеленскому в увольнении двух министров и главы СБУ. Ни один из его законопроектов не рассмотрен |url=https://meduza.io/news/2019/06/06/rada-otkazala-zelenskomu-v-uvolnenii-dvuh-ministrov-i-glavy-sbu-ni-odin-iz-ego-zakonoproektov-ne-rassmotren |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609094220/https://meduza.io/news/2019/06/06/rada-otkazala-zelenskomu-v-uvolnenii-dvuh-ministrov-i-glavy-sbu-ni-odin-iz-ego-zakonoproektov-ne-rassmotren |archive-date=9a de Junio 2019 |access-date=9a de Junio 2019 |website=meduza.io |language=ru}}</ref> La 6an de Junio, la parlamentanoj malakceptis inkludi ŝlosilan iniciaton de Zelenskij por reenkonduki kriminalan respondecon pri eksterleĝa pliriĉiĝo en la parlamenta farendaĵo, kaj anstataŭe inkludis similan malpermeson proponitan de grupo de deputitoj.<ref>{{cite web |title=Archived copy |script-title=uk:Рада відмовилась розглядати законопроект Зеленського про відповідальність за незаконне збагачення |url=https://www.unian.ua/politics/10576860-rada-vidmovilas-rozglyadati-zakonoproekt-zelenskogo-pro-vidpovidalnist-za-nezakonne-zbagachennya.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609094220/https://www.unian.ua/politics/10576860-rada-vidmovilas-rozglyadati-zakonoproekt-zelenskogo-pro-vidpovidalnist-za-nezakonne-zbagachennya.html |archive-date=9a de Junio 2019 |access-date=9a de Junio 2019 |website=www.unian.ua |language=uk}}</ref><ref>{{cite web |title=Рада включила в повестку дня депутатский законопроект об ответственности за незаконное обогащение, инициативу Зеленского рассматривать отказались |url=https://gordonua.com/news/politics/rada-vklyuchila-v-povestku-dnya-deputatskiy-zakonoproekt-ob-otvetstvennosti-za-nezakonnoe-obogashchenie-iniciativu-zelenskogo-rassmatrivat-otkazalis-1019644.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609094222/https://gordonua.com/news/politics/rada-vklyuchila-v-povestku-dnya-deputatskiy-zakonoproekt-ob-otvetstvennosti-za-nezakonnoe-obogashchenie-iniciativu-zelenskogo-rassmatrivat-otkazalis-1019644.html |archive-date=9a de Junio 2019 |access-date=9a de Junio 2019 |website=gordonua.com}}</ref> En Junio 2019 oni anoncis, ke la tria grava iniciato de la prezidento, kiu celis forigi la imunecon el parlamentanoj, diplomatoj kaj juĝistoj, estos prezentita nur post la ĝenerala balotado de Julio 2019.<ref>{{cite web |title=Archived copy |script-title=uk:Президент внесе у нову Раду законопроект про зняття недоторканності з депутатів, дипломатів та суддів – Стефанчук |url=https://www.unian.ua/politics/10577190-prezident-vnese-u-novu-radu-zakonoproekt-pro-znyattya-nedotorkannosti-z-deputativ-diplomativ-ta-suddiv-stefanchuk.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609094216/https://www.unian.ua/politics/10577190-prezident-vnese-u-novu-radu-zakonoproekt-pro-znyattya-nedotorkannosti-z-deputativ-diplomativ-ta-suddiv-stefanchuk.html |archive-date=9 June 2019 |access-date=9a de Junio 2019 |website=www.unian.ua |language=uk}}</ref> La 11an de Junio 2019, Zelenskij elpostenigis estrojn de 15 el la [[oblasto]]j de Ukrainio (provincoj) kaj la estrojn de la Sekurecservo de kvin oblastoj kaj petis al la parlamento elpostenigi la Ĝeneralan [[Akuzisto]]n de Ukrainio.<ref>{{cite web |title=Archived copy |script-title=uk:Зеленський звільнив 15 керівників ОДА |url=https://www.unian.ua/politics/10582488-zelenskiy-zvilniv-15-kerivnikiv-oda.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611151543/https://www.unian.ua/politics/10582488-zelenskiy-zvilniv-15-kerivnikiv-oda.html |archive-date=11a de Junio 2019 |access-date=11a de Junio 2019 |website=www.unian.ua |language=uk}}</ref><ref>{{cite web |title=President Zelensky signs motion for parliament to dismiss Ukraine's chief prosecutor |url=https://www.unian.info/politics/10582563-president-zelensky-signs-motion-for-parliament-to-dismiss-ukraine-s-chief-prosecutor.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611155209/https://www.unian.info/politics/10582563-president-zelensky-signs-motion-for-parliament-to-dismiss-ukraine-s-chief-prosecutor.html |archive-date=11a de Junio 2019 |access-date=11a de Junio 2019 |website=www.unian.info |language=en}}</ref> La 8an de Julio, Zelenskij ordonis la nuligon de la ĉiujara Kieva Parado de la Sendependectago en la Placo de la Sendependeco ([[Maidan Nezaleĵnosti]]), konsiderante la koston. Spite tion, Zelenskij ordonis, ke la tago utilu por "honorigi heroojn" en la Sendependectago, tamen la "formato estos nova".<ref>{{cite web |title=Zelensky cancels Independence Day parade on August 24 citing costs |url=https://tass.com/world/1067803 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709172856/https://tass.com/world/1067803 |archive-date=9a de Julio 2019 |access-date=9a de Julio 2019 |website=TASS}}</ref><ref>{{cite web |date=9a de Julio 2019 |title=Zelensky cancels Independence Day military parade, gives money to soldiers &#124; KyivPost – Ukraine's Global Voice |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelenskiy-cancels-independence-day-military-parade-gives-money-to-soldiers.html |website=KyivPost}}</ref><ref>{{cite web |title=No Independence Day parade to be held this year, Zelensky says |url=https://www.unian.info/society/10612035-no-independence-day-parade-to-be-held-this-year-zelensky-says.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717175254/https://www.unian.info/society/10612035-no-independence-day-parade-to-be-held-this-year-zelensky-says.html |archive-date=17a de Julio 2019 |access-date=28a de Julio 2019 |website=www.unian.info}}</ref> Li ankaŭ proponis donaci la monon kiu estus estinta uzita por financi la paradon al [[veterano]]j.<ref>{{cite web |title=Bonuses instead of parade: Ukraine's leader takes surprising decision |url=https://belsat.eu/en/news/bonuses-instead-of-parade-ukraine-s-leader-takes-surprising-decision/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711194934/https://belsat.eu/en/news/bonuses-instead-of-parade-ukraine-s-leader-takes-surprising-decision/ |archive-date=11a de Julio 2019 |access-date=11a de Julio 2019 |website=belsat.eu}}</ref> [[Dosiero:Pence and US delegation meets with Zelensky in Warsaw.jpg|eta|maldekstre|Usona Vicprezidento [[Mike Pence]] kaj usona delegitaro kunsidas kun Zelenskij en Varsovio la 1an de Septembro 2019.]] En la parlamenta balotado de 21a de Julio 2019, la politika partio de Zelenskij, nome Servisto de la Popolo, atingis la unuan unusol-partian majoritaton en nuntempa Ukrainia historio de la parlamento, kun 43 procento de la parti-lista voĉdonado. Lia partio akiris 254 el la 424 sidlokoj.<ref>{{Cite news |date=25 July 2019 |title=Volodymyr Zelensky clears the old elite out of parliament |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/europe/2019/07/25/volodymyr-zelensky-clears-the-old-elite-out-of-parliament |url-status=live |access-date=1a de Aŭgusto 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806130025/https://www.economist.com/europe/2019/07/25/volodymyr-zelensky-clears-the-old-elite-out-of-parliament |archive-date=6a de Aŭgusto 2019 |issn=0013-0613}}</ref> En 2020, la partio de Zelenskij proponis reformojn de la leĝoj pri ukrainaj [[amaskomunikilo]]j cele al [[Konkurenco|pliigo de konkurenco]] kaj eviti la dominadon fare de la ukrainaj oligarkoj en televid- kaj radi-kanaloj. Kritikistoj diris, ke tio estos risko por la [[gazetlibereco]] en Ukrainio, kaj ke helpos la [[cenzuro]]n<ref>{{cite web |date=6a de Februaro 2020 |title=Voice of America: Journalists see censorship in Ukraine's proposed media laws |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/voice-of-america-journalists-see-censorship-in-ukraines-proposed-media-laws.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317004525/https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/voice-of-america-journalists-see-censorship-in-ukraines-proposed-media-laws.html |archive-date=17a de Marto 2021 |access-date=28a de Decembro 2020 |website=Kyiv Post}}</ref> ĉar ties artikolo pri kriminala respondeco pro distribuado de misinformado povus estis misuzata.<ref>{{cite web |last1=Leonova |first1=Nataliya |last2=Lihostova |first2=Oksana |last3=Deynychenko |first3=Ruslan |date=5a de Februaro 2020 |title=Journalists See Specter of Censorship in Ukraine's Proposed Media Law |url=https://www.voanews.com/press-freedom/journalists-see-specter-censorship-ukraines-proposed-media-laws |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205151528/https://www.voanews.com/press-freedom/journalists-see-specter-censorship-ukraines-proposed-media-laws |archive-date=5a de Decembro 2020 |access-date=28a de Decembro 2020 |website=VoA News}}</ref> Zelenskij estis kritikata ankaŭ pro sekreta veturo al [[Omano]] en Januaro 2020 kiu ne estis publikigita en lia oficiala kalendaro kaj kiu aspektis mikso de persona feritempo kun ŝtataj aferoj. Kvankam la prezidenta oficejo diris, ke la veturo estis pagita de Zelenskij mem per sia propra mono kaj ne per ŝtata mono, Zelenskij suferis fortan kritikaron pro la manko de [[travidebleco (politiko)|travidebleco]] ĉe la veturo, kiu estis komparita liamalfavore kun sekreta feritempo fare de lia antaŭulo [[Petro Poroŝenko]] en [[Maldivoj]], kaj kiun Zelenskij mem estis akre kritikinta ĝiatempe.<ref name="pravdaua200105">[https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/5/7236619/ Zelensky without extra announcement jetted off in Oman "for a meeting at the highest level (Зеленський без зайвих анонсів гайнув в Оман "на зустрічі на найвищому рівні")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220224180709/https://www.pravda.com.ua/news/2020/01/5/7236619/ |date=2022-02-24 }}. Ukrayinska Pravda. 5a de Januaro 2020</ref><ref name="radiolib200106">Yevhen Solonyna. ''[https://www.radiosvoboda.org/a/30363260.html Zelensky in Oman. Experts tell about crisis in communications of the President (Зеленський в Омані. Експерти говорять про кризу комунікації президента))] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220224230329/https://www.radiosvoboda.org/a/30363260.html |date=2022-02-24 }}''. Radio Liberty. 6a de Januaro 2020</ref> [[Dosiero:Volodymyr Zelensky and Donald Trump.jpg|eta|Zelenskij kunsidas kun la Usona Prezidento [[Donald Trump]] en Novjorko la 25an de Septembro 2019.]] == Polemikoj == === Skandalo pri Donald Trump === La {{daton|24|9|2019}} la prezidantino de la [[Usona Domo de Reprezentantoj|malsupra ĉambro]] de la [[Usona Kongreso]] [[Nancy Pelosi]] anoncis [[:n:Enketo pri la eksigo de Trump|elpostenigan enketon]] pri la konduto de la usona prezidanto [[Donald Trump]]. Tion kaŭzis lia konversacio kun Volodimir Zelenskij, okazinta la {{daton|25|7|2019}}, post la parlamenta baloto en [[Ukrainio]], dum kiu venkis la partio de Zelenskij. Ĝi estis [[:n:Stenografiaĵo de konversacio inter Donald Trump kaj Volodimir Zelenskij estas publikigita|malsekretigita kaj publikigita]] la {{daton|26|9}}. La {{daton|31|10}} la malsupera ĉambro de la usona parlamento, la [[Usona Domo de Reprezentantoj|Domo de Reprezentantoj]], voĉdonis por [[:n:Enketo pri la eksigo de Trump oficiale malfermiĝis|permesi publikan enketon]] pri la eksigo de Donald Trump. Tamen la {{daton|5|2|2020}} li estis [[:n:Donald Trump estis senkulpigita de la usona parlamento|senkulpigita pri ĉiuj akuzoj]]. === Onidiroj pri ekonomia nekompetenteco === En [[januaro 2020]] en Interreto [[:n:La ĉefministro de Ukrainio petis sian eksiĝon post skandalo (malaprobitan)|aperis tri sonregistraĵoj]], en kiuj aŭdiĝas konversacio de homoj, kies voĉoj similas al tiuj de la ĉefministro [[Oleksij Honĉaruk]], la prezidanto de la Nacia Banko Jakov Smolij kaj ĝia vic-prezidanto Ekaterina Roĵkova, la ministro pri financoj Oksana Markarova, ministro pri ekonomio Timofej Milovanov kaj kelkaj aliaj. Interalie aŭdeblas la voĉo de Oleksij Honĉaruk, diranta ke "Zelenskij havas tre primitivan komprenon de la ekonomiaj procezoj". Samtempe ankaŭ sin mem li nomas nulo rilate ekonomikon, same kiel la prezidanton. BBC asertas ke la sonregistraĵo estis farita dum neformala kunsido okazinta la 16-an de decembro 2019. Sekve de la skandalo Oleksij Honĉaruk petis sian eksiĝon, kiu estis rifuzita. === Artikolo en Time (2023) === En [[oktobro 2023]] Zelenskij aperis sur kovrilpaĝo de la usona revuo [[Time]], kies aŭtoro Simon Shuster priskribis lin kiel homon forlasitan de sia teamo, revantan pri baldaŭa venko kiun li ne povas atingi, obstine rifuzantan la mornan realon dum Ukrainio kolapsas, korupto prosperas, armeo malfortiĝas, komandestroj rifuzas daŭrigi senrezultan ofensivoj kaj neniu el liaj teamanoj kredas je la venko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://time.com/6329188/ukraine-volodymyr-zelensky-interview/ | titolo = ‘Nobody Believes in Our Victory Like I Do.’ Inside Volodymyr Zelensky’s Struggle to Keep Ukraine in the Fight | titolo-aldono = | alirdato = 2023-11-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Simon Shuster | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-10-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Time]] | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231105200012/https://time.com/6329188/ukraine-volodymyr-zelensky-interview/ | arkivdato = 2023-11-05 | citaĵo = }}</ref>. Eks-konsilisto de la prezidanta oficejo Oleksij Arestoviĉ [[:n:Eks-konsilisto de Zelenskij nomis lin "soleca diktatoro"|reagis al la artikolo]], klariginte ke Zelenskij mem kulpas pri tiu ĉi fiasko pro sia diktatura regado, surdeco al la malsamaj opinioj, koruptemo kaj revemo. Komandestro de la ukraina armeo [[Valerij Zaluĵnij]] publikigis en [[The Economist]] artikolon, en kiu li agnoskis fiaskon de la ukraina kontraŭofensivo, stagnadon ĉe la frontlinio kaj neeviteblan venkon de Rusio se tia stagnado daŭros<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://infographics.economist.com/2023/ExternalContent/ZALUZHNYI_FULL_VERSION.pdf | titolo = MODERN POSITIONAL WARFARE AND HOW TO WIN IN IT | titolo-aldono = | alirdato = 2023-11-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Valerii Zaluzhnyi | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-11-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[The Economist]] | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231106094716/https://infographics.economist.com/2023/ExternalContent/ZALUZHNYI_FULL_VERSION.pdf | arkivdato = 2023-11-06 | citaĵo = }}</ref>. == Klopodoj finigi la Donbasan Konflikton == Unu el la centraj kampanj-promesoj de Zelenskij estis fingi la militon en [[Donbaso]] kaj solvi la Rusi-protektitan separatisman movadon tie.<ref name=":3">{{cite web |date=2a de Oktobro 2019 |title=Ukraine conflict: Anger as Zelensky agrees vote deal in east |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49903996 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023118/https://www.bbc.com/news/world-europe-49903996 |archive-date=12a de Novembro 2020 |access-date=28a de Decembro 2020 |website=BBC News}}</ref> La 3an de Junio 2019, Zelenskij nomumis iaman prezidenton [[Leonid Kuĉma]] kiel Ukrainia reprezentanto en la Triflanka Kontaktogrupo por kunsido pri la konflikto.<ref>{{cite web |title=Леонид Кучма возглавил украинскую делегацию в Трехсторонней контактной группе |url=https://www.president.gov.ua/ru/news/leonid-kuchma-ocholiv-ukrayinsku-delegaciyu-tristoronnoyi-ko-55717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190604094452/https://www.president.gov.ua/ru/news/leonid-kuchma-ocholiv-ukrayinsku-delegaciyu-tristoronnoyi-ko-55717 |archive-date=4a de Junio 2019 |access-date=8a de Junio 2019 |website=Официальное интернет-представительство Президента Украины}}</ref> La 11an de Julio 2019, Zelenskij tenis sian unuan telefonkonversacion kun la Rusia Prezidento [[Vladimir Putin]], dum kiu li instigis Putin veni al negocado perita de eŭropaj landoj.<ref>{{cite web |title=Telephone conversation with President of Ukraine Vladimir Zelensky |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/60984 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712032252/http://en.kremlin.ru/events/president/news/60984 |archive-date=12a de Julio 2019 |access-date=12a de Julio 2019 |website=President of Russia }} {{Citaĵo el la reto |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/60984 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190712032252/http://en.kremlin.ru/events/president/news/60984 |arkivdato=2019-07-12 }}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last=Foy |first=Henry |date=11a de Julio 2019 |title=Putin and Zelensky hold first discussion with talks on conflict, prisoner swap |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/2c4b7cee-a3f7-11e9-974c-ad1c6ab5efd1 |url-status=live |access-date=12a de Julio 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712032449/https://www.ft.com/content/2c4b7cee-a3f7-11e9-974c-ad1c6ab5efd1 |archive-date=12a de Julio 2019}}</ref> La du estroj ankaŭ priparolis la interŝanĝo de prizonuloj el ambaŭ flankoj.<ref name=":1" /> En Oktobro 2019, Zelenskij anoncis dekomencan ĉesinterkonsenton kun la separistoj, laŭ kiu la ukrainia registaro respektu balotadojn okazintajn en la regiono kontraŭ kompenso ke Rusio retirigu nemarkitajn trupojn.<ref name=":3" /> La interkonsento ricevis fortajn kritikojn kaj protestojn fare kaj de politikistoj kaj de la ukrainia publiko. Kontraŭantoj notis, ke tiuj balotoj okazintaj en Donbaso estis plej verŝajne nek liberaj nek justaj, ĉar la separastoj delonge estis forigintaj plej el la pro-Ukrainiaj loĝantoj el regiono por certigi pro-Rusian majoritaton, kaj ke estos maleble kontroli ĉu Rusio plenumis sian parton de la interkonsento.<ref name=":3" /> Zelenskij defendis sian negocadon, dirante, ke balotoj ne okazos antaŭ retiriĝo de Rusio.<ref>{{cite web |date=6a de Oktobro 2019 |title=Thousands protest Ukraine leader's peace plan |url=https://www.france24.com/en/20191006-thousands-protest-ukraine-leader-s-peace-plan-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115072102/https://www.france24.com/en/20191006-thousands-protest-ukraine-leader-s-peace-plan-2 |archive-date=15a de Januaro 2021 |access-date=8a de Marto 2021 |website=France 24 |language=en}}</ref> Rusiaj aŭtoritatoj ĉiam insistis ke Ukrainio devas plenumi la Minskajn interkonsentojn, ne peti senĉese ilian modifon. Ili memorigis ke riproĉoj pri neplenumo de Rusio de tiuj interkonsentoj estas senbazaj, ĉar Rusio ne estas flanko de la interkonsento kaj havas neniujn sindevigojn surbaze de ĝi — same kiel Francio kaj Germanio, kiuj ankaŭ estas ĝiaj garantiantoj, sed ne plenumantoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] * [[Julija Mendel]] (n. en 1986), ukraina ĵurnalistino kaj gazetara sekretariino de V. Zelenskij en 2019 ĝis 2021 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Volodimir Zelenskij}} * {{Oficiala retejo|https://ze2019.com/}} * {{IMDb nomo|id=3305952}} {{Navigilo prezidantoj de Ukrainio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zelenskij, Volodimir}} [[Kategorio:Prezidantoj de Ukrainio]] [[Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj]] [[Kategorio:Ukrainaj aktoroj]] [[Kategorio:Ukrainaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Ukrainaj scenaristoj]] [[Kategorio:Ukrainaj produktoroj]] [[Kategorio:Ukrainaj komikistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj politikistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Ukrainaj judoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de la Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Karolpremiitoj]] [[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] [[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]] k1uvodwyuunvszahy58m6qec12fdpqa 0 659690 9478736 8898171 2026-09-20T06:04:16Z Sj1mor 12103 9478736 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Afableco''' laŭ la ĝenerala lingvouzo kaj laŭ la lingvaĵo de [[socia psikologio]] estas la apreza, [[respekto]]plena kaj bonvola (de la latina koncepto ''benevolentia'') konduto de homo, sed ankaŭ la interna emocia sinteno de homo al sia socia [[medio]], aŭ laŭ [[Reta Vortaro]] la eco esti "plaĉa per ĝentileco, bonakcepto, agrablaj vortoj kaj komplezo". Malo de afableco estas [[envio]]. == Filozofio == Laŭ [[Aristotelo]] la afableco estas la mezo inter la konduto de homo kiu nepre kaj je ajna prezo volas plaĉi al la ĉirkaŭuloj (ἄρεσκος) kaj de kverelemulo (δύσερις), do ĝi signifas pacan kaj amikeman konduton al amikoj kaj la socia medio. {{citaĵo|La afablulo renkontas sian kontaktulon aminde kaj kun konvena intereso. Li konsideras konvinkojn kaj bezonojn de aliaj homoj kaj provas konduti tiel ke neniu ĝeniĝas. Ĝenerale do valdas, kiel dirite, ke li en komunikado kaj socia trafiko kondutos ĝuste.“|[[Aristotelo]]<ref>[[Aristotelo]], 1985: ''[[etiko de Nikomaĥo]]'', ekzemple laŭ traduko germanlingva el 1985 de Eugen Rolfes, tie versoj 1126b27 kaj sekvaj.</ref>}} ==En Vikipedio== Pro la kolektiva karaktero de [[Vikipedio]] povas okazi ofte ke diversaj redaktantoj ne tute konsentas pri objektiveco de enhavo en la artikoloj, tiele necesas afableco por eviti ĝenajn sintenojn, kiuj kondukus al redaktobatalo. Male kiam afable oni konsentas pri solvo inter diversaj opinioj, ĉio iras glate kaj la kunlaboro eblas. Unu el plej necesaj afablaj trajtoj en Vikipedio temas pri utila helpo al novuloj, kio povas plialtigi la kvaliton de la enhavo. == Diversaĵoj == En Francio ekzistas retejo ''"afableco.fr"'', kiu dediĉas sin al altigo de afableco en teamoj. Sekve la firmao prave klarigas pri sia nomo, ke ''"Afableco? Ça signifie “convivialité” en Esperanto!"''. == Citaĵo el la Proverbaro Esperanta == {{citaĵo|Afabla vorto pli atingas ol forto.|[[L. L. Zamenhof]]<ref>[[L. L. Zamenhof]]; [[Camille Rogister]] eld.: [[Proverbaro esperanta]], [[eldonejo Stafeto]], [[La Laguna]], 1974 ISBN 4-640-07609-6</ref>}} ==Vidu ankaŭ== * [[interkultura komunikado]] * [[ĝentileco]] * [[etiketo (reguloj)]] * [[ĝentlemano]] * [[Adolph Knigge]] * [[formala parolmaniero]] * [[toleremo]] {{projektoj|q=Afableco}} == Referencoj == {{Referencoj }} [[Kategorio:Virtoj]] [[Kategorio:Komunikado]] i1wzmpu770g0oif7gaz437n8620skxx 0 667318 9478838 8563088 2026-09-20T08:53:09Z Sj1mor 12103 9478838 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Skulptur beim Salzburger Landesarchiv.jpg|eta|La Landa arkivo salcburgia, longtempa deĵorloko de Zaisberger]] '''Friederike ZAISBERGER''' (naskiĝinta la {{daton|24|9|1940}} en [[Salzburg]], mortinta samloke la {{daton|20|10|2019}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://landeskunde.at/images/parte.jpg |titolo=Mortanonco ĉe landeskunde.at |alirdato=2019-11-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191102090429/http://landeskunde.at/images/parte.jpg |arkivdato=2019-11-02 }}</ref>) estis grava [[aŭstrio|aŭstra]] historiistino kaj arkivestrino de la Landa arkivo [[salcburgio|salcburgia]]. == Vivo == Studis Friederike Zaisberger ĉe la [[Universitato de Vieno]] filologion klasikan kaj historion trapasonte poste la ŝtatan ekzameniĝon ĉe ''Instituto pri aŭstria historiesplorado''. Poste ŝi liberprofesiulinis helpante ĉe ''Aŭstria akademio de la sciencoj''. Krome ŝi ĝuis stipendion ĉe la Aŭstra kulturinstituto en [[Romo]]. En la jaro 1964-a ŝi doktoriĝis en Vieno ĉe [[Erich Zöllner]] danke al disertacio pri la malfrumezepokaj [[princĉefepiskoplando Salcburgo|arkiepiskopoj salcburgaj]] [[Bernhard von Rohr]] kaj [[Johann Beckenschlager]]. Ekde 1965 ŝi deĵoris ĉe la Landa arkivo salcburga kiun ŝi eĉ estris inter 1981 kaj 1997. En 1992 ŝi ricevis la titolon honoran de Kortega konsilistino (Hofrat). Zaisberger, estante membro de la [[Societo pri Salcburgia Regionhistorio]] ekde 1961, vicestrinis tie inter 1983 kaj 1994 kaj estrinis inter 1995 kaj 1996. Ekde 1981 ŝi kunlaboradis kun ''Weltenburg-akademio'' de [[Abensberg]] kie ŝi ekde 1995 membris al la scienca konsilio.<ref>[http://www.stiftung-aventinum.de/auszeichnungen/ Honoro por ŝi enakademie]</ref> Ekde 1996 ŝi estis koresponda membro de ''Accademia Roveretana degli Agiati'' en [[Rovereto]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.agiati.org/ara_abbonamenti.jsp?ID_LINK=112977&area=195&id_context=323126 |titolo=Pri ŝiaj kontribuoj tieaj |alirdato=2019-11-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170804113705/http://www.agiati.org/ara_abbonamenti.jsp?ID_LINK=112977&area=195&id_context=323126 |arkivdato=2017-08-04 }}</ref> Sed ŝi ankaŭ apogis societojn aliajn ekz. de ĉasistoj aŭ de [[Schützen|Schützen-kompanioj]]. == Verkoj == * ''Bernhard von Rohr und Johann Beckenschlager, Erzbischof von Gran, zwei Salzburger Kirchenfürsten in der zweiten Hälfte des 15. Jahrhunderts.'' (disertacio) Wien 1963. * ''Johann Hesel'' (= ''Archiv für österreichische Geschichte.'' Bd. 128, 2). Böhlau, Wien u. a. 1971, ISBN 3-205-04407-X. * kun [[Walter Schlegel]]: ''Pongau, Pinzgau, Lungau'' (= ''Burgen und Schlösser in Salzburg.'' Bd. 1). Birken-Verlag, Wien 1978, ISBN 3-85030-037-4. * ''Reformation, Emigration, Protestanten in Salzburg.'' Ausstellung, 21. Mai – 26. Oktober 1981, Schloss Goldegg, Pongau, Land Salzburg. Amt der Salzburger Landesregierung – Kulturabteilung, Salzburg 1981. * kun Erich Urbanek: ''Golling und seine Burg.'' Burgfried-Verlag, Hallein 1984, ISBN 3-85388-026-6. * kun [[Nikolaus Pfeiffer]]: ''Salzburger Gemeindewappen'' (= ''Schriftenreihe des Salzburger Landesarchivs.'' Nr. 3). Unter Mitarbeit von Jacqueline Schiff. Winter, Salzburg 1985, ISBN 3-85380-048-3. * eldonante kune kun [[Otto Kresten]]: ''Österreich und der Vatikan. Eine fast tausendjährige Geschichte aus Dokumenten des Archivs, der Bibliothek und der Museen des Vatikans.'' Katalog, Rom, Biblioteca Vaticana, Salone Sistino, 9.11.1986 – 26.4.1987. Becvar, Wien 1986, ISBN 3-900538-05-0. * eldonante: ''Katalog zur Ausstellung Salzburg im Bild Gedruckter Karten 1551–1988'' (= ''Schriftenreihe des Salzburger Landesarchivs.'' Nr. 6). Ausstellung im Salzburger Landesarchiv 4. 10. – 28.10.1988. Salzburger Landesarchiv, Salzburg 1988. * eldonante: ''Das Landt vnd Ertzstifft Saltzburg. Die 1. gedruckte Landkarte Salzburgs. Ein Gemeinschaftswerk von Marx Setznagel, Christoph Jordan und Hans Baumann'' (= ''Schriftenreihe des Salzburger Landesarchivs.'' Nr. 5 = ''Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde.'' Ergänzungsbd. 12). Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, Salzburg 1988. * kun Fritz Koller: ''Die alte Stadt im Gebirge. 700 Jahre Stadt Radstadt.'' Stadtgemeinde Radstadt, Radstadt 1989. * kun Walter Schlegel: ''Flachgau und Tennengau'' (= ''Burgen und Schlösser in Salzburg.'' Bd. 2). Birken-Verlag, Wien 1992, ISBN 3-85326-957-5. * kun Fritz Hörmann: ''Salzburgs Schützen und Bürgergarden. Landesverteidigung und Brauchtum.'' Landesverband [[Salzburger Volkskultur]] und Landesverband der Salzburger Schützen, Salzburg 1996. * ''Geschichte Salzburgs'' (= ''Geschichte der österreichischen Bundesländer.''). Verlag für Geschichte und Politik, Wien 1998, ISBN 3-7028-0354-8 (auch: Oldenbourg, München 1998, ISBN 3-486-56351-3). * eldonante kune kun [[Reinhard R. Heinisch]]: ''Leben über den Tod hinaus ... Prominente im Salzburger Kommunalfriedhof'' (= ''Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde.'' Ergänzungsbd. 23). Unter Mitarbeit von Johann Baumgartner und Guido Müller. Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, Salzburg 2006. * eldonante: ''Der Russlandfeldzug 1812 und der Salzachkreis'' – Nachlese 1800–1815. Schicksale im Krieg und daheim (= ''Schriftenreihe des Salzburger Landesarchivs 20''), Salzburg 2013, ISBN 978-3-9503422-2-2 / 3-9503422-2-2 == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Fritz Fellner]], Doris A. Corradini (eld.): ''Österreichische Geschichtswissenschaft im 20. Jahrhundert. Ein biographisch-bibliographisches Lexikon'' (= ''Veröffentlichungen der Kommission für Neuere Geschichte Österreichs.'' Bd. 99). Böhlau, Wien u. a. 2006, ISBN 3-205-77476-0, S. 468. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|131987739}} * [http://opac.regesta-imperii.de/lang_de/autoren.php?name=Zaisberger%2C+Friederike Laboroj ŝiaj enlistigitaj ĉe Opac de ''Regesta Imperii''] * [http://www.salzburg.com/wiki/index.php/Friederike_Zaisberger Friederike Zaisberger en loka salcburgia vikipedisimila surreta leksikono] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Zaisberger, Friederike}} [[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]] [[Kategorio:Arkivistoj|Zaisberger]] hxcmrpc8ari0al5mgd9cm0kdiz7slgr 0 672564 9478887 9082737 2026-09-20T09:02:52Z Sj1mor 12103 9478887 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Fakultata malsanulejo Ostrava | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Fakultní nemocnice Ostrava}} | kategorio = malsanulejo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Fakultní nemocnice Ostrava | moto = | kromnomo = FNO (FMO) <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ostrava, Poruba, budova Fakultní nemocnice II.jpg | dosiero_priskribo = Areo de FMO en Ostrava-Poruba <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Ostrava-urbo | municipo = Ostrava | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = [[Poruba (Ostrava)|Poruba]] | parto = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = | konstruaĵo_noto = | konstruaĵo_tipo = | stilo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Fakultata malsanulejo Ostrava | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 49 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 09 | long_s = 37 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1912 kaj 26-a de marto 1991 | establita_tipo = Fondo <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Benefita korporacio | libera_tipo = Jura formo | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.fno.cz/ www.fno.cz] | commons = Fakultní nemocnice Ostrava | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Fakultata malsanulejo''' en '''[[Ostrava]],''' troviĝanta en urba parto [[Poruba (Ostrava)|Poruba]], estas [[malsanulejo|centra kuraca ekipaĵo]] por [[Moraviasilezia regiono]]. Ties areo, situanta proksime de [[Altlernejo mineja - Teknika universitato Ostrava|Altlernejo mineja]], okupas areon de okcidenta rando de poruba loĝejloko kaj kreas ĝin sume 41 klinikoj, fakoj, institutoj kaj centrejoj. La tuta ekipaĵo havas kapaciton ĉirkaŭ 120 litoj kaj pojare ĝi estas fleginta ĉirkaŭ kvardek mil pacientoj. La nuntempa areo en Poruba estiĝis iom post iom; la ĉefa konstruaĵo de erĝa akcepto estis malfermita en la jaro [[1991]] kaj dum la sekvantaj jaroj poste estis konstruitaj ties pluaj objektoj. En la jaro [[1992]] la malsanulejo akiris statuton fakultata. Ekde la jaro [[2005]] la poruba malsanuleja areo estas konsiderata kiel finita.<ref>[http://www.fno.cz/historie Historio de FNO en ties retpaĝoj]</ref> == Historio == Historio de FNO komenciĝas en la jaro 1912, kiam estis malfermita Malsanulejo en Zábřeh, kiu fariĝis bazo de hodiaŭa malsanulejo. Dum la [[dua mondmilito]] la malsanulejo servis por bezonoj de [[germano]]j. Post la dua mondmilito komencis renovigo de la malsanulejo. En la jaro 1992 la malsanulejo akiris statuton de fakultata malsanulejo kaj je du jaroj pli poste estis malfermita nova konstruaĵo de monobloko en la poruba areo. En la jaro 2001 okazis malfermo de nova akuŝejo, Fakultata malsanulejo Ostrava. === Tragedio === {{Ĉefartikolo|Pafado en Fakultata malsanulejo Ostrava}} La [[10-an de decembro]] [[2019]] okazis en tiu ĉi malsanulejo al [[pafilo|pafado]], dum kiu mortis 6 personoj. ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Altlernejo mineja - Teknika universitato Ostrava]] == Pliaj fotoj == <gallery> Ostrava, Poruba, budova Fakultní nemocnice III.jpg|Konstruaĵo de FM Ostrava Oční oddělení FN Ostrava.jpg|Oftalmologia fako en FM Ostrava </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Ostrava}} [[Kategorio:Malsanulejoj en Moraviasilezia regiono|Ostrava]] [[Kategorio:Fakultataj malsanulejoj|Ostrava]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Ostrava]] [[Kategorio:Poruba]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1912]] tu6xl44y93mbxq3j4xew6gs4rl6gh6l 0 678018 9478916 8360523 2026-09-20T09:16:42Z Sj1mor 12103 9478916 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:April_30_Sign_Hanoi.JPG|eta|Afiŝo en [[Hanojo]] en 2009, reprezentanta la detruon de la portoj de la prezidenta palaco fare de nord-vjetnamia tanko la 30an de aprilo 1975.]] <!--[[Dosiero:Saigon-hubert-van-es.jpg|dekstra|eta|Evakuado de usonanoj kaj sudvjetnamianoj pere de helikopteroj.]]--> La '''Falo de Sajgono''',<ref>{{Cite web|url=https://latimes.com/opinion/op-ed/la-oe-lam-vietnam-liberation-defeat-day-20150430-story.html|title=Is it Liberation Day or Defeat Day in Saigon?|author=Los Angeles Times|date=29a de aprilo 2015|work=latimes.com|access-date=13a de februaro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216214218/http://www.latimes.com/opinion/op-ed/la-oe-lam-vietnam-liberation-defeat-day-20150430-story.html#|archive-date=2016-02-16|url-status=live|df=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.foreignaffairs.com/reviews/capsule-review/1976-10-01/giai-phong-fall-and-liberation-saigon|title=Giai Phong! The Fall and Liberation of Saigon|work=Foreign Affairs|access-date=13a de februaro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216152326/https://www.foreignaffairs.com/reviews/capsule-review/1976-10-01/giai-phong-fall-and-liberation-saigon#|archive-date=2016-02-16|url-status=live|df=}}</ref> konata ankaŭ kiel '''Liberigo de Sajgono''',<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LWdLHiKHMI8C&pg=PA204 |page=204 |chapter=Post-Paris Agreement Struggles and the Fall of Saigon |first=Ngo Vinh |last=Long |title=The Vietnam War: Vietnamese and American Perspectives |editor1-first=Jayne Susan |editor1-last=Werner |editor2-first=Luu Doan |editor2-last=Huynh |publisher=M.E. Sharpe |year=1993 |isbn=9780765638632}}; {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZHD4Asj0FagC&pg=PA548 |title=Sources of Vietnamese Tradition | editor1-first=George |editor1-last=Dutton |editor2-first=Jayne |editor2-last=Werner |editor3-first=John K. |editor3-last=Whitmore|publisher=Columbia University Press |year=2012 |isbn=9780231511100 |first=Nguyen Thi |last=Thap |chapter=Returning to my Home Village |pages=547–53}}</ref> estis la konkero de [[Ho-Ĉi-Min-urbo|Sajgono]], nome ĉefurbo de [[Suda Vjetnamio]], fare de la Popola Armeo de Vjetnamio (PAVN) kaj de [[Viet Cong]] la 30an de aprilo 1975. Tiu okazaĵo markis la finon de la [[Vjetnama Milito]] kaj la komencon de transira periodo al la formala reunuigo de Vjetnamio en la [[Socialisma Respubliko Vjetnamio]].<ref>{{Cite web|url=https://www.usnews.com/news/articles/2015/04/30/the-us-and-vietnam-40-years-after-the-fall-of-saigon|title=The U.S. and Vietnam: 40 Years After the Fall of Saigon|access-date=2018-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104010424/https://www.usnews.com/news/articles/2015/04/30/the-us-and-vietnam-40-years-after-the-fall-of-saigon#|archive-date=2018-11-04|url-status=live|df=}}.</ref> La PAVN, sub komando de la Generalo Văn Tiến Dũng, komencis sian finan atakon al Sajgono la 29an de aprilo, 1975, dum la fortoj de la Armeo de la Respubliko Vjetnamio (ARVN) komanditaj de la Generalo Nguyễn Văn Toàn suferis fortan artilerian bombardadon. Tiu bombardado en la [[Flughaveno Tan Son Nhat]] mortigis la du lastajn militistajn usonanojn en Vjetnamio, nome Charles McMahon kaj Darwin Judge. Posttagmeze de la venonta tago, la PAVN estis okupinta la gravajn punktojn de la urbo kaj hisinta sian flagon super la Sudvjetnamian prezidentan palacon. La urbo estis alinomita [[Ho-Ĉi-Min-urbo]], laŭ la lasta [[Nord-Vjetnamio|Nordvjetnamia]] Prezidento [[Ho Chi Minh|Hồ Chí Minh]]. La konkero de la urbo estis antaŭata de la usona Operaco Ofta Vento, nome evakuado de usonaj civiluloj kaj militistoj el Sajgono kaj de dekoj da miloj de sudvjetnamaj civiluloj kiuj estis asociitaj kun la suda reĝimo.<ref>Kelkaj usonanoj elektis ne esti evakuita. Dokumentitaj rakontoj estas la jenaj: * {{Cite web|url=http://fallofsaigon.org/orig/lastto.htm|title=The Last to Leave|author=John J. Valdez|publisher=[http://fallofsaigon.org fallofsaigon.org]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009234636/http://fallofsaigon.org/orig/lastto.htm#|archive-date=2015-10-09|access-date=12a de oktobro 2015|quote=I think we got all the Americans out who wanted to leave. Some of them elected to stay there, mostly reporters.|df=}} (origine publikigita en numero de majo 1975 de ''Leatherneck Magazine'') * {{cite news|url=http://www.davisenterprise.com/forum/opinion-columns/eyewitness-to-the-fall-of-vietnam-it-was-not-a-bloodbath/|title=Eyewitness to the 'fall' of Vietnam: It was not a bloodbath|date=3-a de majo 2015|newspaper=The Davis Enterprise|access-date=2015-10-12|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928055040/http://www.davisenterprise.com/forum/opinion-columns/eyewitness-to-the-fall-of-vietnam-it-was-not-a-bloodbath/#|archive-date=2015-09-28|page=B5|df=}} (Tiu artikolo priskribas la espertojn de tri usonaninoj kiuj restis, kaj mencias 12 usonanojn kiuj restis) * {{Cite web|url=http://www.jimlaurie.com/index.php?option=com_content&view=article&id=37:vietnam-2015-40-years-on&catid=5:vietnam-&Itemid=24|title=Vietnam 2015 – 40 years on|author=Jim Laurie|authorlink=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032210/http://www.jimlaurie.com/index.php?option=com_content&view=article&id=37:vietnam-2015-40-years-on&catid=5:vietnam-&Itemid=24|archive-date=2015-11-17|df=|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-01-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151117032210/http://www.jimlaurie.com/index.php?option=com_content&view=article&id=37:vietnam-2015-40-years-on&catid=5:vietnam-&Itemid=24|arkivdato=2015-11-17}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151117032210/http://www.jimlaurie.com/index.php?option=com_content&view=article&id=37:vietnam-2015-40-years-on&catid=5:vietnam-&Itemid=24 |date=2015-11-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.jimlaurie.com/index.php?option=com_content&view=article&id=37:vietnam-2015-40-years-on&catid=5:vietnam-&Itemid=24 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151117032210/http://www.jimlaurie.com/index.php?option=com_content&view=article&id=37:vietnam-2015-40-years-on&catid=5:vietnam-&Itemid=24 |arkivdato=2015-11-17 }} (Artikolo de usona ĵurnalisto kiu elektis resti) * {{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19910803&id=WZVUAAAAIBAJ&sjid=AJADAAAAIBAJ&pg=2482,932793&hl=en|title=Americans who stayed on may be source of sightings|date=3-a de augusto 1991|newspaper=New Straits Times|access-date=2015-10-13|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117042011/https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19910803&id=WZVUAAAAIBAJ&sjid=AJADAAAAIBAJ&pg=2482,932793&hl=en#|archive-date=2015-11-17|df=}} (Artikolo kiu asertas, ke ĉirkaŭ 70 usonanoj restis kaj enhavas detalojn de kelkaj individuaj okazoj) * {{Cite web|url=http://traceyweddle.com/rory-kennedys-the-last-days-of-vietnam-oscar-worthy-to-say-the-least|title=THE LAST DAYS IN VIETNAM|work=Movie review|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118020613/http://traceyweddle.com/rory-kennedys-the-last-days-of-vietnam-oscar-worthy-to-say-the-least/|archive-date=2015-11-18|access-date=2015-10-13|quote=This is a story about a few brave, good people who stayed behind in order to not leave anyone behind.|df=|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-01-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151118020613/http://traceyweddle.com/rory-kennedys-the-last-days-of-vietnam-oscar-worthy-to-say-the-least/|arkivdato=2015-11-18}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151118020613/http://traceyweddle.com/rory-kennedys-the-last-days-of-vietnam-oscar-worthy-to-say-the-least/ |date=2015-11-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://traceyweddle.com/rory-kennedys-the-last-days-of-vietnam-oscar-worthy-to-say-the-least/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151118020613/http://traceyweddle.com/rory-kennedys-the-last-days-of-vietnam-oscar-worthy-to-say-the-least/ |arkivdato=2015-11-18 }} (mencias NBC korespondantojn Jim Laurie kaj Neil Davis kiuj restis post la evakuado)<!-- Also see https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/05/14/AR2009051404311.html regarding Dutch photographer Hugh van Es who also stayed --></ref> La evakuado estis la plej granda perhelikoptera evakuado en la historio.<ref name=Dunham>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/TheBitterEnd|titolo=U.S. Marines in Vietnam: The Bitter End, 1973–1975 (Marine Corps Vietnam Operational Historical Series)|familia nomo=Dunham|persona nomo=George R|jaro=1990|eldoninto=History and Museums Division Headquarters, U.S. Marine Corps|ISBN=978016026455-9}}</ref>{{rp|202}} Aldone al la flugo de rifuĝintoj, la fino de la milito kaj la institutado de novaj reguloj fare de la venkintaj komunistoj kontribuis al la malpliigo de la urba loĝantaro.<ref>Desbarats, Jacqueline. "Repression in the Socialist Republic of Vietnam: Executions and Population Relocation", el ''The Vietnam Debate'' (1990) de John Morton Moore.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Brown, Weldon (1976). The Last Chopper: The Dénouement of the American Role in Vietnam, 1963–1975. Kennikat Press. * Butler, David (1985). The Fall of Saigon. New York: Simon and Schuster. ISBN 0671466755. * Butterfield, Fox (2a de aprilo, 1975). "Many Americans Quit Vietnam; U.S. Denies Evacuation Orders". The New York Times: 1. * Dawson, Alan (1977). 55 Days: The Fall of South Vietnam. Prentice-Hall. ISBN 0133144763. * Văn Tiến Dũng. Our Great Spring Victory: An Account of the Liberation of South Vietnam. Monthly Review Press, 1977. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vjetnama milito]] [[Kategorio:Bataloj en Vjetnamio]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1975]] [[Kategorio:Bataloj en 1970-1979]] [[Kategorio:Deviga migrado]] [[Kategorio:Ho-Chi-Minh-urbo]] 2mful95cbhwebl6ou4fh29vewxg39xa 0 681578 9478633 9010994 2026-09-19T22:44:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478633 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Sankta Kruco | larĝo de informkesto = | dosiero = Péliföldszentkereszt légifotó.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Preĝejo Sankta Kruco en Bajót-Péliföldszentkereszt | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Komárom-Esztergom]] | diocezo = [[Esztergom]]-[[Budapeŝto]] | unio = | dekanujo = [[Bajót]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Bajót]] | geo = | regiono-ISO = HU | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = | adreso = | ttt = | commons = }} La '''[[preĝejo]] [[Sankta Kruco]]''' (origine hungare ''Szent Kereszt'') estas romkatolika [[historia monumento]], pilgrimloko en [[Hungario]], en [[vilaĝo]] [[Bajót]], en ties ekstera parto ''Péliföldszentkereszt''. [[Dosiero:PelifoldszentkeresztFotoThalerTamas4.jpg|eta|maldekstre|Interno de la preĝejo]] [[Dosiero:PelifoldszentkeresztFotoThalerTamas6.jpg|eta|]] [[Dosiero:PelifoldszentkeresztFotoThalerTamas5.jpg|eta|Orgeno]] [[Dosiero:Péliföldszentkereszt.jpg|eta|Domo Don Bosco]] == Historio == En la iama vilaĝo "Pél" estis [[kirko]], kiu supozeble konstruiĝis en la [[13-a jarcento]]. Ĝi ruiniĝis dum dominado de [[turkoj]], poste laŭ eklezia fonto en [[1700]] la murrestaĵoj estis videblaj. Laŭ [[legendo]] en [[1730]] lama [[knabo]] trinkanta akvon el la [[fonto]] resaniĝis. En [[1735]] [[Ferenc Barkóczy]] konstruigis en la sama loko novan kirkon (oni profitis la restintajn ruinojn), en [[1764]] ankaŭ [[monaĥejo]]n por la [[:en:nazarene]]. Ili vivis en la monaĥejo inter 1763 - 1770, poste [[paŭlanoj]] ne longe, fine alvenis [[Salesianoj de Don Bosco]] ekde [[1913]]. En [[1950]] la salesianoj estis forpelitaj, en 1992 ili rericevis la konstruaĵojn kaj ili vivas en la monaĥejo. La kirko estis renovigita en [[1804]]. == Konstruaĵoj == === Preĝejo === La preĝejo situas sola kune kun la malantaŭa monaĥejo inter [[arbo]]j. La [[fasado]] estas simetria, meze la enirejo funkcias. La plej supre ligna [[firstotureto]] altiĝas. La [[navo]] finiĝas en rektangula aŭ [[briko]]forma [[absido]], al kiu aliĝas [[alo]]j de la monaĥejo. La absido estas iomete pli mallarĝa, sed same alta, ol la navo. Interne la ĉef[[altaro]] estis farita en [[1763]] el ruĝa [[marmoro]]. La instakaĵoj estis kreitaj plejparte en la [[18-a jarcento]], la [[galerio]] en 1743. Tie estas videblaj bildoj pri 12 sanktaj [[ermito]]j, meze kun [[Jesuo]]. La pentritaj [[fenestro]]j estis pentritaj en [[1944]]. === Monaĥejo === La monaĥejo formas kvadraton kaj aliĝas simetrie al la absido. Inter la aloj [[ĝardeno]] troviĝas. En [[1925]] unu el la aloj ricevis [[etaĝo]]n. === Aliaj konstruaĵoj === Apud la monaĥejo estis konstruita [[altlernejo]] aŭ domo Don Bosco. Dum la socialismo ĝi estis ĉasdomo. En 1943 estis konstruita etaĝa domo por pilgrimantoj, dum la socialismo estis lernejo por [[ministo]]j. Oni konstruis ankaŭ [[kalvario]]n. [[Kermeso]]j okazas en la 3-an de [[majo]], 24-an de majo, 14-an de [[septembro]] kaj 20-an de [[oktobro]]. == Fontoj == * [https://miserend.hu/templom/2016 hungare kun fotoj] * [https://www.muemlekem.hu/muemlek/show/6113 hungare kun fotoj] * [http://www.bucsujaras.hu/pelifoldszentkereszt/ hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200223165228/http://www.bucsujaras.hu/pelifoldszentkereszt/ |date=2020-02-23 }} * [http://lexikon.katolikus.hu/P/P%C3%A9lif%C3%B6ldszentkereszt.html] <gallery mode=packed> PelifoldszentkeresztFotoThalerTamas10.jpg|La altaro pri sankta puto PelifoldszentkeresztFotoThalerTamas11.jpg| PelifoldszentkeresztFotoThalerTamas7.jpg PelifoldszentkeresztFotoThalerTamas9.jpg </gallery> {{Unua}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Kruco|Bajot]] [[Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Hungario|Bajot]] [[Kategorio:Pilgrimaj preĝejoj en Hungario‎|Bajót]] [[Kategorio:Salesianaj preĝejoj|Bajót]] [[Kategorio:Monaĥejoj en Hungario|Bajót]] [[Kategorio:Bajót]] hvc6oxm2wzhmfun2qsm4ckw2nua3kv7 0 686938 9478643 8414183 2026-09-20T01:18:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478643 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}'''Progresivo Internacio''' ({{lang-en|Progressive International}}) estas internacia organizaĵo kiu estas unuiĝo de [[Progresismo|progresismaj]] maldekstraj aktivistoj kaj organizaĵoj<ref>(en) Wegel, David, "''[https://www.washingtonpost.com/powerpost/bernie-sanders-turns-focus-to-the-white-house-and-the-world/2018/12/01/dc01f7ae-f4f1-11e8-80d0-f7e1948d55f4_story.html Bernie Sanders turns focus to the White House and the world]''". [[The Washington Post]], la 1-an de decembro 2018.</ref>. Ĝiaj ĉefaj propagandistoj estas [[Bernie Sanders]] kaj [[Janis Varufakis]] kaj ĝi estis lanĉita de la Instituto Sanders (''The Sanders Institute'') kaj [[DiEM25]]. Varoufakis, kun-fondinto de DiEM25, diris ke Progresivo Internacia estas kreita por <blockquote>"mobilizi homojn tra la tuta mondo por transformi la tutmondan ordon kaj la instituciojn kiuj formas ĝin"<ref name=":0">(en) Adler, David; Varoufakis, Yanis, "''[https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/dec/01/liberal-world-order-new-international-yanis-varoufakis-david-adler We shouldn't rush to save the liberal order. We should remake it]''". [[The Guardian]], la 1-an de decembro 2018. </ref>. </blockquote> Progresivo Internacia estis lanĉita la 30-an de novembro 2018 dum evento de la Instituto Sanders kiun ĉeestis multaj progresemaj politikistoj, ekonomikistoj kaj aktivistoj inkluzive de [[Naomi Klein]], Cornel Okcidente, Fernando Haddad, [[Jeffrey Sachs]], Niki Ashton kaj [[Ada Colau i Ballano|Ada Colau]]<ref name=":0" /><ref>(en) "''[https://www.progressive-international.org/open-call/ An Open Call to All Progressive Forces] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181202003335/https://www.progressive-international.org/open-call/ |date=2018-12-02 }}''". Progressive International, la 30-an de novembro 2018.</ref>. Kelkaj promociaj filmetoj de la projekto estis produktitaj de ''Means''-televido<ref>''Means'' estas elsendflua servo kiu volas disdoni enhavon kun la celo provizi kunlaboran platformon al socialismaj verkistoj, filmistoj, komediistoj kaj amuzistoj.</ref>, la studio malantaŭ la kampanjo por la usona parlamentanino [[Alexandria Ocasio-Cortez]].<ref>(en) Day, Meagan, "''T[https://jacobinmag.com/2019/01/means-of-production-video-ads-ocasio-cortez rust the rich less, trust each other more]''". [[Jacobin (magazino)|Jacobin]], la 10-an de januaro 2019.</ref> == Citaĵo == <blockquote>"''We want to make people trust the rich less, and trust each other more''". "Ni volas ke homoj malpli fidu la riĉulojn kaj pli fidu unu la alian".</blockquote> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.progressive-international.org/ Oficiala retejo] * [https://www.youtube.com/watch?v=KUe8f785_WU&feature=youtu.be Jutuba filmeto de Progresivo Internacia] (subtekstoj en Esperanto) == Noto kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas traduko de la artikolo ''[[:en:Progressive_International|Progressive International]]'' en la angla vikipedio, [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Progressive_International&action=history listo de aŭtoroj].{{Referencoj}}<br /> [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2018]] 3gw0evajduwshtwt3yokkewvixjq95a 0 690204 9478880 8370716 2026-09-20T09:01:28Z Sj1mor 12103 9478880 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|nomo=Morteza Neidavud|dato de naskiĝo=1900|loko de naskiĝo=Esfehano|dato de morto=a 24-an de Julio 1990|loko de morto=San-Francisko|parencoj=Bala Ĥan (Patro)}} '''Morteza Neidavoud''' (en [[persa]] مرتضی نی‌داوود, naskiĝis en la jaro 1900 en [[Esfahano|Esfehano]], mortis la 24-an de Julio 1990 en [[San-Francisko]]) estis muzikisto, komponisto kaj ludisto de [[Tar (liuto)|Tar]]. Li kreskis en juda kaj muzikema familio en [[Irano]].<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_44_bina_neydavood2.htm]</ref> == Vivo == Morteza Neidavoud naskiĝis en la jaro 1900 en juda familio en centra Irana urbo nome [[Esfahano|Esfehano]]. Sed kiam li aĝis tri jarojn, ilia familio iris al [[Teherano]] kaj tie ekloĝis. <ref>[https://web.archive.org/web/20170820030142/http://www.anooshemusic.ir/Public/ArticleDetails.aspx?id=27]</ref> En kelkaj fontoj, lia naskiĝ-urbo estas menciite Esfehano kaj en kelkaj aliaj fontoj lia naskiĝurbo estas menciite Teherano. Kiam Morteza Nejdavoud estis infano, lia talento por muziko iĝis klara, do lia patro Bala Ĥan, kiu mem estis muzikisto kaj ludisto de [[Tar (liuto)|Tar]] kaj Tombak sendis lin al instruisto de muziko por edukiĝi pri tio. La instruisto nomiĝis Ramezan Zolfaqari, kiu estis el la studantoj de Hosein Qoli. Morteza Nejdavoud dum 7 monatoj lernis muzikon ĉe Ramdezan Zolfaqari kaj post tio li edukiĝis dum ĉirkaŭ 2 jaroj ĉe Hosein Qoli mem. Post lerni muzikon ĉe Hosein Qoli, Morteza Neidavoud komencis lerni muzikon ĉe Darviŝ Ĥan, kiu estis fama muzikisto kaj ĉe li Morteza lernis kiel ludi Tar. Li komencis ludi Tar kiam aĝis nur 16 jarojn kaj iĝis plene profesia pri tio kiam estis 20-jaraĝa. Lia frato Musa Neidavoud ankaŭ estis muzikisto kaj ili kunlaboris multe. == Aktivaĵoj == Morteza Neidavoud en la jaro 1925 fondis lernejon por instrui Tar kaj Iranan tradician muzikon kaj nomis ĝin Darviŝ (je la honoro de sia instruisto Darviŝ Ĥan). Li poste ekkonis [[Qamar-ol-Moluk Vaziri]] en privata evento kaj rimarkis ŝian altan talenton. Do ili du komencis kunlaboradon kaj tiu kunlaborado estis sukcesa. Ilia kuna prezento en la jaro 1924 estis sufiĉe grava evento en Irano ĉar por la unua fojo en la Irana historio, virino kantis sen hiĝabo por viroj kaj virinoj kune. Morteza Neidavoud post la fondiĝo de radio en [[Teherano]], aliĝis al ĝi kaj aktive kunlaboris kun aliaj artistoj kiel Reza Mahĝubi, Ali Akbar Ŝahnaz, Habib Samai, Abolhasan Saba kaj Musa Marufi. Li komponis muzikon por famaj kantistoj kiel [[Qamar-ol-Moluk Vaziri]], Moluk Zarabi, Ruh Angiz, Adib Ĥansari, Ĝavad Badi Zade kaj Banan. Li ankaŭ ofte ludis Tar por famaj kantistoj. La stilo de Tar-ludado de Morteza Neidavoud estis sufiĉe unika. Fakte li kreis novan stilon por ludi Tar kaj tiu stilo nomiĝis ankaŭ laŭ lia nomo. Li ankaŭ komponis faman kanton nome ''Morqe Sahar'' laŭ poemo de Mohamad Taqi Bahar. Tiu ĉi kanto estas konsiderata kiel unu el la plej gravaj tradiciaj muzikoj de Irano kaj multe da kantistoj kantis ĝin ĝis nun. Post la islama revolucio, [[Morteza Hannaneh]] komponis muzikon laŭ melodio kreita de Morteza Neidavoud por televid-serio nome ''Hezardastan''. Tiu ĉi komponaĵo ankaŭ tre famiĝis en Irano. Li preskaŭ du jaroj antaŭ la islama revolucio, en la jaro 1976 lasis Iranon kaj iris al Usono por loĝi kaj ĝis la fino de sia vivo tie restis. == Lia graveco por savi Iranan tradician muzikon == La Irana tradicia muziko por longa tempo neniel skribiĝis kaj oni lernis ilin per sia orelo de generacio al generacio. Tial ili ofte estis en danĝero de perdiĝo. Morteza Neidavoud estis unu el la plej gravaj homoj, kiuj scipovis multege da tiuj nekonservitaj muzikoj. Do la ministro de edukado kaj kulturo de la tempo petis lin ludi tiujn melodiojn kaj registri ilin. Tiel ĉirkaŭ 297 tradiciaj Iranaj melodioj ludiĝis kaj konserviĝis por la venontaj generacioj.<ref>Houman Sarshar. "Naydāvūd, Murtażā Khān." ''Encyclopedia of Jews in the Islamic World''. Executive Editor Norman A. Stillman. Brill Online, 2014.</ref> Tiuj melodioj ĉiusemajne dum 18 monatoj ludiĝis en Irana nacia radio ekde la jaro 1969. En la jaro 2005, kultura instituto Mahur por la unua fojo reludis tiujn melodiojn kaj ree disdonis publike. == La kanto "Morqe Sahar" == La kanto ''Morqe Sahar'' estas komponita per Morteza Neidavoud laŭ poemo de Mohamad Taqi Bahar kaj por la unua fojo estis kantita en la jaro 1927 je la honoro de la fondiĝo de la ĵurnalo ''Nahid''. Iom poste Moluk Zarabi ankaŭ kantis kaj por la unua fojo registris ĝin. La poemo estas pli-malpli politika kaj reprezentas la malĝojon de la poeto pri la situacio de la lando en tiu tempo. Ĝi estas esence parolado de la poeto kun birdo. La poemo de la kanto publikiĝis en la unua numero de la 7a jaro de la ĵurnalo ''Nahid'' sed sen mencii la nomon de la poeto. <ref>Parvin, La kanto Morqe Sahar, 172-174.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Neidavoud, Morteza}} [[Kategorio:Iranaj muzikistoj]] 1ehlh9m1hrz4ky4s678ycfcwfj1lgsa 0 694621 9478748 8053665 2026-09-20T06:26:24Z Sj1mor 12103 9478748 wikitext text/x-wiki {{Informkesto festo |nomo de festo = Tago de ŝako |speco = [[internacia tago|internacia]], sporta kaj historia |tipo = (inter)naciaj |dato = [[20-an de julio]] }} La '''Internacia Tago de Ŝako''' estas festata ĉiujare la [[20-an de julio]], tago en kiu fondiĝis la [[FIDE]] en 1924.<ref>{{citaĵo el la reto|url= http://chess-teacher.com/international-chess-day/|titolo= History of International Chess Day|titolo-aldono= |alirdato= 2015-07-07|persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= 2012-07-21|formato= |verko= |eldoninto= |paĝoj= |lingvo= en|arkivurl= https://web.archive.org/web/20150708202205/http://chess-teacher.com/international-chess-day/|arkivdato= 2015-07-08|citaĵo= }}</ref> La ideo festi ĉi tiun tagon kiel la [[internacia tago]] de [[ŝako]] estis proponita de [[Unesko]] kaj ĝi estis festata ekde 1966, post kiam ĝi estis oficialigita de FIDE. Tiu federacio havas 181 membrajn ŝakfederaciojn organizas ŝakajn eventojn kaj konkursojn ĉirkaŭ la mondo dum ĉi tiu tago. Ĝis 2013 la tago estis festita en 178 landoj, laŭ la prezidanto de la FIDE Kirsan Ilyumzhinov. La 12an de decembro 2019, la Ĝenerala Asembleo de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] unuanime aprobis rezolucion agnoskantan la tagon.<ref>{{citaĵo el la reto|url= https://fide.com/news/268|titolo= UN adopts July 20 as World Chess Day |titolo-aldono= |alirdato= 2020-06-03|persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= 2019-12-13|formato= |verko= |eldoninto= |paĝoj= |lingvo= en|arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url= https://undocs.org/es/A/RES/74/22|titolo= Rezolucio 74/22 de UN|titolo-aldono= |alirdato= 2020-06-03|persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko= |eldoninto= UN|paĝoj= |lingvo= en|arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }}</ref> La tago estas festita de multaj el la 605 milionoj da regulaj ŝakistoj en la mondo. [[YouGov]] enketo en 2012 montris, ke "Surprize stabila 70% de la plenkreska loĝantaro ludis ŝakojn en iu momento dum siaj vivoj". Ĉi tiu nombro tenas proksimume saman nivelon en landoj tiel diversaj kiel [[Usono]], [[Granda Britio]], [[Germanio]], [[Rusio]] kaj [[Barato]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Internacia tago]] * [[Ŝako]] [[Kategorio:Ŝako]] [[Kategorio:Internaciaj tagoj|Ŝako]] gkl2h8yepdo0zxef2yxtde95hnb2b3i 0 695979 9478740 9330181 2026-09-20T06:09:49Z Sj1mor 12103 9478740 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} [[Dosiero:Theoderic Quarter Siliqua 80000847.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|oneroj de Teodoriko el la jaroj 491–501}}]] La '''regno de ostrogotoj''', oficiale la '''Regno de Italio''' (en [[Latino]]: ''Regnum Italiae''),<ref>[http://www.thelatinlibrary.com/cassiodorus/varia2.shtml Flavius Magnus Aurelius Cassiodorus Senator, ''Variae'', Lib. II., XLI. Luduin regi Francorum Theodericus rex.] ({{la}})</ref> estis establita de la [[ĝermanaj popoloj|ĝermanaj]] [[ostrogotoj]] en la [[Itala duoninsulo]] kaj najbaraj areoj de 493 ĝis 553. En Italio la ostrogotoj, kondukitaj de [[Teodoriko la Granda]], mortigis kaj anstataŭis [[Odoakro]]n, ĝermanan militiston, iama estron de la ''foederati'' (partneroj) en [[Norda Italio]], kaj ''[[de facto]]'' [[reĝo de Italio|reganto de Italio]], kiu estis elposteniginta la lastan imperiestron de la [[Okcidenta Romia Imperio]], [[Romulus Augustulus]], en 476. Kun Teodoriko, sia unua reĝo, la ostrogota regno atingis sian pinton, etende el teritorioj de [[Gaŭlio]] okcidente ĝis tiuj de nuntempa Serbio sudoriente. Plej el la {{J|socia institucio}} de la fino de la Okcidenta Romia Imperio estis konservataj dum sia regado. Teodoriko nomis sin mem ''Gothorum Romanorumque rex'' ("reĝo de gotoj kaj romanoj"), montrante sian deziron esti estro de ambaŭ popoloj. Startinte en 535, la [[Orienta Romia Imperio|Orienta Romia Imperio (Bizanca)]] invadis Italion dum regado de [[Justiniano la 1-a]]. La ostrogota reganto tiama, Vitige, ne povis defendi la regnon sukcese kaj estis fine kaptita kiam la ĉefurbo [[Raveno]] falis. La gotoj decidis difini la urbon [[Pavio]] la nova ĉefurbo de sia regno - tie jam [[Teodoriko la Granda]] starigis plian tronon. La ostrogotoj realianciĝis ĉirkaŭ nova estro, [[Totila]], kaj sukcesis haltigi la konkeron, sed estis finfine venkitaj. La lasta reĝo de la ostrogota regno estis [[Teja]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Piero Majocchi (2010): Sviluppo e affermazione di una capitale altomedievale: Pavia in età gota e longobarda, en la serio Reti Medievali, volumo 11, eldonejo Firenze University Press, ISSN 1593-2214, [https://www.academia.edu/958195/Piero_Majocchi_Sviluppo_e_affermazione_di_una_capitale_altomedievale_Pavia_in_et%C3%A0_gota_e_longobarda_Reti_Medievali_-_Rivista_XI_-_2010_2_url_http_www.rmojs.unina.it_index.php_rm_article_view_54_357_ rete] ({{it}}) * Jonathan Arnold, M. Shane Bjornlie, Kristina Sessa (eld.): A Companion to Ostrogothic Italy. Leiden, Boston 2016: Brill Publishers. ISBN 978-9004-31376-7. ({{en}}) * [[Edward Gibbon]]: ''History of the Decline and Fall of the Roman Empire'', volumo IV, ĉapitroj 41 & 43 ({{en}}) * Patrick Amory (2003): ''People and Identity in Ostrogothic Italy'', paĝoj 489-554. ''[[Cambridge University Press]]''. ISBN 978-0-521-52635-7. ({{en}}) * Paul Barnwell (1992): ''Emperor, Prefects & Kings: The Roman West'', paĝoj 395-565. ''UNC Press'', [[Universitato de Norda Karolino]]. ISBN 978-0-8078-2071-1. ({{en}}) * Thomas Burns (1984): ''A History of the Ostrogoths''. eldonejo Boomington. ({{en}}) * [https://www.universalis.fr/encyclopedie/ostrogoths/ ''Données historiques des Ostrogoths'', artikolo en la reta enciklopedio ''universalis.fr''] ({{fr}}) {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ostrogotoj}} [[Kategorio:Ostrogotoj]] [[Kategorio:Historio de Italio]] [[Kategorio:Ĝermanaj reĝlandoj]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Bizanca imperio]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 6-a jarcento]] [[Kategorio:553]] {{Navigilo Ostrogotoj}} r9dyi7t1fikhnn76o86k2t1kkj697hh 0 699096 9478927 8927494 2026-09-20T09:27:37Z Sj1mor 12103 9478927 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Porzellanmanufactur Plaue''' estis [[porcelano]]-fabriko fondita en 1817 en [[Plaue]], [[Germanujo]]. == Historio == [[Dosiero:Former porcelain fabric Plaue 2.jpg|eta|La pereinta fabriko]] Famiĝis tiu ĉi [[turingio|turingia]] manufakturo danke al ĝia ekde 1849 laŭ insisto de [[Gottfried Henklein]] kreo de litofanioj. Ili tiam sub formo de fenestrobildoj kaj lampoŝirmoj, hodiaŭ kiel ''litofaniaj lumigiloj'' (Lithophanie-Leuchten) fabrikatas. En la 1930-aj jaroj dizajnadis [[Bruno Schäfer]] por tiu ĉi fabriko. Post la [[Turniĝo]] transprenis en 1995 la porcelanaĵfabriko de [[Tettau]], elcenta filio de la firmao ''Seltmann'' el [[Weiden (Supra Palatinato)]]. Ĝis nun estas produktado en la ejo de malnova fabriko en [[rudolstadt|Rudolstadt-Volkstedt]]. == Produktoj == La gamo de skatoloj, pelvetoj, speguloj, lampoj ktp. tre ŝatatas en cirkloj de kolektistoj. La produktado per nura manlaboro realiĝas kaj la aŭtentikeco de permanaj modlado kaj pentrado laŭ originalaj modeloj memkompreneblas. == Literaturo == * Ekkehardt Kraemer (eld.): ''Sächsisch-thüringisches Manufakturporzellan.'' Glas Keramik. Volkseigener Außenhandelsbetrieb der Deutschen Demokratischen Republik, Berlin 1985. 3-a eldono, 1987 (p.&nbsp;18–23). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.die-porzellanmanufakturen.de/pla Prie ĉe 'Die Porzellanmanufakturen'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200928173806/https://www.die-porzellanmanufakturen.de/pla |date=2020-09-28 }} * [https://www.oblivion-art.de/index.php/porzellan/unterkategorie-porzellan/plaue-b-arnstadt Prie sur porarta paĝaro] {{Koordinato|type=landmark|NS=50.77592|EW=10.89581|region=DE-TH}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Luksaj varomarkoj]] [[Kategorio:Entreprenoj]] [[Kategorio:Distrikto Ilm]] [[Kategorio:Ceramiko]] [[Kategorio:Fondita en 1817]] 43kkwlvpdyjx0hkt7woyryc1gaawolx 0 700579 9478866 9453458 2026-09-20T08:58:16Z Sj1mor 12103 9478866 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Arnold Zenkert''' [Arnold Cenkert] (naskiĝis la [[10-a de septembro|10-an de septembro]] [[1923]] en [[Kamenický Šenov|Steinschönau]] ([[Ĉeĥoslovakio]]), mortis la [[14-a de aprilo|14-an de aprilo]] [[2013]] en [[Potsdam|Potsdamo]]) estis germana instruisto pri [[astronomio]], fakulo pri [[Sunhorloĝo|sunhorloĝoj]] kaj Bürgel-biografo. Li estris en Potsdamo de 1973 ĝis 1988 la de li fonditan URANIA-[[Planetario|planetarion]] kun Bürgel-memorejo. Post oficialigo de Esperanto en [[Germana Demokratia Respubliko|GDR]] li estis esperantista aktivulo en [[Kulturligo de GDR|Germana Kulturligo]] en Potsdamo kaj tuj post malfermo gvidis en 1968 kaj en 1973 en Esperanto tra la astronomia centro, la planetario kaj la Bürgel-memorejo. == Edukiĝo kaj pedagogia agado == „Arnold Zenkert … jam kiel 12-jarulo estis fascinata de la universo. Dume por la aliaj kunlernantoj nur ekzistis la boks-mondĉampionada venko de [[Max Schmeling]], Zenkert observis per fulga vitropeceto sian unuan partan [[Suna eklipso|sunan eklipson]].“<ref>Guido Berg: ''Weltbürger in der DDR. Zum Tode von Arnold Zenkert, dem Gründer des Urania-Planetariums Potsdam.'' En: ''Potsdamer Neueste Nachrichten'' de 20-a de aprilo.2013 (Nekrologo).</ref> Post abituro, militservo, kaptiteco kaj [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio|ellandigo]] Arnold Zenkert laboris kiel novinstruisto kaj lernejestro en [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] Li studis ekde 1953 geografion ĉe la Pedagogia Altlernejo Potsdamo, fariĝis asistanto ĉe la Instituto pri Geografio, poste scienca sekretario pri distanca studado. Zenkert de 1963 ĝis 1988 estis respondeca por la distanca pluklerigo de instruistoj pri astronomio. Li faris prelegojn kaj verkis popularsciencajn kaj metodikajn kontribuojn en koncernaj revuoj. En la ''Potsdamer Neueste Nachrichten'' li publikigis popularsciencajn kontribuojn pri astronomiaj eventoj. == Iniciatinto kaj estro de la URANIA-Planetario Potsdamo == En 1963 Zenkert fondis la ''Astronomian laborkomunumon „Bruno H Bürgel"'' en Germana Kulturligo. La grupo interalie postulis la konstruadon de planetario en Potsdamo. La 28-an de oktobro en 1968 finfine estis malfermita la ''Astronomia Centro „Bruno H. Bürgel''" kun Zeiß-planetario por 50 vizitantoj en la potsdama ''Nova Ĝardeno''. Por Zenkert nun ekestis tute novaj eblecoj por la astronomia kleriga laboro kun instruistoj, lernantoj kaj kun la interesita loĝantaro Li bone uzis ĉi-tiujn eblecojn. Post pligrandigo, por krei sufiĉe da loko por prelegoj, agado en rondoj kaj astronomiaj observoj la 2-an de majo 1971 estis transdonita la ''Astronomia centro „Bruno H Bürgel''" kun planetario, [[observatorio]] kaj ĉambroj por hobiastronomia agado kaj la Bürgel-memorejo en la supra etaĝo. Zenkert de 1973 ĝis 1988 estis la estro de la centro. Antaŭe de 1968 ĝis 1973 la ''Astronomia laborkomunumo „Bruno H Bürgel"'' honorofice zorgis pri la centro. Ne estis regulaj malfermtempoj. Mallonge antaŭ lia pensiuliĝo en septembro 1988 la planetario ricevis en majo 1988 modernan projekciilon ZKP 2 (Zeiß-malgrandplanetario 2), kiu kapablis montri la tutan stelan ĉielon, videblan de la tero. Pluajn projekciilojn por montrado de difinitaj ĉielaj okazaĵoj de tiam ankaŭ ekzistis. Per kontrakto, subskribita la 21-an de junio 2001 de la ĉefurbestro de Potsdamo [[Matthias Platzeck|Matthias Platzek]] kaj de la prezidanto de ''URANIA-unuiĝo Wilhelm Förster Potsdam r. A.'' Hans Oleak transiris la respondeco por la funkciado de la ''Astronomia Centro „Bruno H Bürgel''" la 1-an de julio en 2001 de la urbo al la unuiĝo, kaj la planetario ekde tiam nomiĝas URANIA-planetario. La 1-an de aprilo 2005 URANIA translokiĝis al Gutenbergstraße 71/72 en Holanda Kvartalo kaj tie alikonstruigis taŭgajn ĉambrojn. Kun konsento de la monumentprotekta instanco ekestis videbla kupolo en tegmenta etaĝo. Zenkert ĝisvivis la translokigon de la de li fondita institucio al la ''Holanda Kvartalo'' en Potsdamo. La 15-an de januaro en 2007 tie estis inaŭgurita la nova planetario.<ref>Herbert Einsporn: ''[https://www.sternwarte-beelitz.de/files/inhaltsgrafiken/Aktuelles/PDF/Wissenswertes/Potsdam%20-%20Stadt%20der%20Astronomie.pdf Potsdam - Stadt der Astronomie]''</ref> En sia laŭdacio okaze de transdono de la ''[[Wilhelm Julius Foerster|Wilhelm-Foerster]]-premio'' de URANIA Potsdam la Ministro pri Klerigo Holger Rupprecht atentigis pri tio, ke Arnold Zenkert „dum pli ol duona jarcento al centmiloj da lernantoj kaj instruistoj kaj ankaŭ al la ĝenerala publiko peris konojn pri la stela ĉielo, kaj li daŭrigas tion ankaŭ kiel emerito.“<ref>E. Hoh: ''Sterne als Diamanten der Allgemeinbildung – Potsdamer URANIA-Verein ehrte Arnold Zenkert mit dem Wilhelm Foerster-Preis.'' En: ''Potsdamer Neueste Nachrichten'' de 23-a de januaro 2008.</ref> == Aŭtoro de instruiloj == De 1960 ĝis 1989 Zenkert kunlaboris en la ''Komisiono pri Instruiloj por la Fako Astronomio''. Ĝi okupiĝis pri kreo de instruiloj kaj lerniloj por la lerneja fako astronomio, enkondukita en GDR en 1959. La ''Turnebla stelmapo – Norda stelĉielo'' de Zenkert, eldonita en la eldonejo ''Verlag für Lehrmittel [[Pößneck]]'' (Eldonejo pri Instruiloj Pößneck), fariĝis baza verko por la astronomia instruado kaj ĝisvivis en 2020 sian 50-an eldonon. Ankaŭ lia paperujo kun belkoloraj sunhorloĝoj por memkonstruado estis planita kiel instruilo. (Vidu: verkoj). == Bürgel-biografo == Zenkert grave kontribuis, konservi, prilabori kaj popularigi la postlasaĵon de la verkisto kaj astronomo Bruno H Bürgel (1875–1948). En la domo Merkurstraße 10 en [[Babelsberg|Potsdamo-Babelsberg]], kie Bruno H. Bürgel vivis de 1927 ĝis 1948, ekzistis ekde la 16-a de novembro 1955 memorejo pri li. En 1968 la memorejo estis fermita, kaj per konsilantara decido de 1970 la postlasaĵo de Bürgel venis en la astronomian centron en ''Nova Ĝardeno''. Post la pligrandigo en 1971 estis malfermita nove aranĝita Bürgel-memorejo en la ''Astronomia Centro „Bruno H. Bürgel''“.<ref>''Astronomisches Zentrum „Bruno H. Bürgel".'' En: Literarische Museen und Gedenkstätten in der Deutschen Demokratischen Republik. Berlin 1981, p. 32.</ref> Zenkert priskribas la memorejon en sia kontribuo en EMA 57, 2001: „En 34 kvadratmetrojn granda ĉambro en la supra etaĝo situas la obejektaro de lia laborĉambro kaj lia tuta postlasaĵo.“  Plue Zenkert listigas la arkivaĵojn, pliampleksigita per donaco en 1988. Al tio apartenas la biblioteko de Bürgel, skribaĵoj, fotoj, ilustraĵoj, desegnaĵoj, karikaturoj, dokumentoj, manuskriptoj, la astronomiaj observiloj de Bürgel kaj aliaj objektoj.<ref>Arnold Zenkert: ''Die Buergel-Gedenkstaette Potsdam''. En: [http://www.astronomische-gesellschaft.de/de/arbeitskreise/astronomiegeschichte/publ/EMA/ema-57 EMA 57.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210306102915/https://www.astronomische-gesellschaft.de/de/arbeitskreise/astronomiegeschichte/publ/EMA/ema-57 |date=2021-03-06 }} ELEKTRONISCHE MITTEILUNGEN ZUR ASTRONOMIEGESCHICHTE. Arbeitskreis Astronomiegeschichte in der Astronomischen Gesellschaft (eld), Nr-ro 57 de la 22-a de junio 2001, Redaktado: Wolfgang R. Dick, Item 1.</ref> Zenkert zorgis pri tio, ke la memorejo estis publike vizitebla kaj ke la arkivo estis uzebla por esploroj. La memorigon pri Bürgel kaj la peradon de lia vivoverko li ligis kun la popularigo de la astronomio en la planetario. Apud aperigo de biografiaj publikigaĵoj Zenkert kunmetis Bürgel-bibliografion.<ref>''Bibliografio pri Bruno H. Bürgel.'' [https://www.urania-planetarium.de/seite/1981/bruno-h._buergel.html (PDF 192 kB)] „Kunmetita de Arnold Zenkert. Stato de 1-a de februaro 2012 Bürgel-memorejo en Urania-Planetario Potsdamo.</ref> Kun la planetario ankaŭ la memorejo en 2001 transiris de la urbo Potsdamo al la URANIA-unuiĝo „Wilhelm Foerster" Potsdam e. V.  kaj estis malfermita kelkajn monatojn post la planetario en la nova loko en Holanda Kvartalo. „La laborĉambro estis reinstalita preskaŭ originale kun la ĉefa parto – la biblioteko de Bürgel kaj eĉ kun loko por prelegoj kaj voĉlegadoj en intima rondo. La resto de la libroj, la astronomiaj aparatoj kaj personaj laborobjektoj estis lerte dispartigitaj sur koridoroj kaj trairejoj. Same oni transprenis la kompletan arkivon. La granda teleskopo de la astronomo devos lokigata en la korto.”, raportis Erhart Hohenstein.<ref>Erhart Hohenstein: ''Potsdam Bürgel wird wieder gedacht. Gedenkstätte für den Volksastronomen und Menschenfreund gestern neu eröffnet.'' En: ''Potsdamer Neueste Nachrichten'' de 21-a de junio 2007.</ref> La 83-jara Zenkert estis honorigita kiel savanto de la postlasaĵo kaj iniciatinto de la memorejo. Li prelegis pri la literatura verkaro de  Bruno H. Bürgel. La memorejo hodiaŭ (2020) estas publike alirebla literatura muzeo. == Specialisto pri sunhorloĝoj == En 1979 Zenkert fondis sekcion [[Sunhorloĝo|gnomoniko]] (sunhorloĝoj) en Kulturligo. Multajn jarojn li estis prezidanto de la ''Fakrondo Sunhorloĝoj en Deutsche Gesellschaft für Chronometrie'' (Germana Societo pri Kronometrio). Li publikigis la bazan verkon ''Faszination Sonnenuhr'' (Fascino sunhorloĝo). Kelkaj sunhorloĝoj, starigitaj en publikaj lokoj, estis konstruitaj laŭ liaj kalkuloj.. En 1977 estis instalita kompleksa mondtagmeza horloĝo, [[pluredro]], en la urba parko de [[Dessau]], konstruita de Achim Kühn laŭ kalkuloj de Zenkert.<ref>Katalogo ''Sonnenuhren Deutschland und Schweiz'' der Deutschen Gesellschaft für Chronometrie de 1994.</ref> En 2001 sur la festa herbejo antaŭ la Bürgerhaus am Schlaaz (Civitana domo ĉe Schlaaz) en Potsdamo, aranĝita kiel amfiteatro, estis konstruita de plangrupo Grün der Zeit (Verdo de la tempo) kunlabore kun Arnold Zenkert la ''Brandenburger Sonnenuhr ([[Brandenburgio|Brandenburgia]] Sunhorloĝo)'' kiel surirebla artaĵo. Oblikve staranta kolono estas ĉirkaŭita de  duoncirklo da ŝtonoj. La konstruaĵo konsistas el kampaj ŝtonoj, betono, granito, ligno kaj ŝtalo. La granita steleo en la duoncirklo surhavas la skribon: 12 Uhr WOZ (12 h Vera loka tempo). Ĉiun duonan horon estas akurate videbla la tempo.<ref>Potsdam.de: [https://www.potsdam.de/brandenburger-sonnenuhr-gruen-der-zeit-und-arnold-zenkert-2001 ''Brandenburger Sonnenuhr, Grün der Zeit und Arnold Zenkert'', 2001.]</ref> La 8-an de novembro 2012 dum la 41-a faka kunveno de la Deutsche Gesellschaft für Chronometrie – DGC e.V. estis inaŭgurita ĉe borda promenvojo de la haveno de sunhorloĝa urbo [[Bützow|Bützow ĉe la Warnow]] en ĉeesto de la urbestro Sebastian Constien la vertikala Anker-Sonnenuhr DGC 15800  (Ankro-sunhorloĝo), konstruita de Arnold Zenkert laŭ instigo de la Heimatverein (Hejmregiona unuiĝo) el ankro, situinta antaŭ ''Alte Badeanstalt'' (Malnova banejo).<ref>[https://www.ta-dip.de/sonnenuhren/sonnenuhren-von-freunden/d-e-u-t-s-c-h-l-a-n-d/arnold-zenkert.html Retpaĝo de Reinhold R. Kriegler] († 23.03.2019), konservata kaj funkciigata de Ute Winkelmann.</ref> == Esperanto == Arnold Zenkert engaĝiĝis en Kulturligo ankaŭ por la internacia lingvo Esperanto. Li estis aktivulo, kiam la esperantistoj post multaj jaroj de malpermeso en GDR (ĝis 1961) akiris la rajton oficiale agadi kadre de Kulturligo kaj denove oferti kursojn. En la unua renkontiĝo de esperantistoj de la distrikto Potsdamo en 1966 en ''Kulturdomo „Hans Marchwitza“'' (hodiaŭ: Altes Rathaus – Malnova Urbodomo) li parolis pri la fondinto de Esperanto [[L. L. Zamenhof|Ludoviko Zamenhof]]. Ankaŭ dum la dua distrikta renkontiĝo en junio 1967 en ''Domo de Kulturligo [[Bernhard Kellermann|„Bernhard Kellermann“]],'' Mangerstraße li prelegis. En la sama jaro li gvidis kiel unua esperantlingve tri horojn tra la parko de [[Sanssouci]]<ref>''Parkpromenado tra Sanssouci.'' En: ''der esperantist'' 11-12/1967, p. 30.</ref>, kaj en novembro 1968 li klarigis al esperantlingvaj vizitantoj la nove malfermitan planetarion. Ankaŭ en 1973 li gvidis esperantlingve tra la pligrandigita kaj nove aranĝita astronomia centro post prelego de [[Teresa Nemere]] de Universitato Toruno en la Domo de Kulturligo.<ref>[[Hella Sauerbrey]]: ''Distrikta kunveno dediĉita al N. Kopernik.'' En: ''der esperantist'' 59-60/1973, p. 41.</ref> En gazeto ''[[der esperantist]]'' li klarigis, ke li celis peri astronomiajn ĉiutage uzatajn nociojn en Esperanto.<ref>Arnold Zenkert: ''Potsdam – Der Gruppenabend der Potsdamer Esperanto-Freunde am 27. November 1968…'' En: ''der esperantist'' 1969 , p. 31.</ref>  En 1970 li kune kun Carola Schimmelpfennig en elsenda stacio Potsdamo de Radio DDR (Radio GDR) donis intervjuon pri Esperanto. Lia Bürgel-bibliografio ankaŭ enhavas la skribaĵojn en Esperanto: * ''Bruno H Bürgel. Vivo kaj verko de astronomo.'' En: [[PACO (revuo)|PACO]] 1975. * ''Astronomia centro Bruno H Bürgel''. En: [[homo kaj kosmo]]. 1975, N-ro. 1, p. 17. == Familio == Lia edzino estis Marga Zenkert. En 2007 li havis tri infanojn, kvar nepojn kaj tri pranepojn.<ref>Erhart Hohenstein: ''Zenkert erhält Foerster-Preis. 84-jähriger Astronomielehrer arbeitet an Bürgel-Buch.'' En: ''Potsdamer Neueste Nachrichten'' de 27-a de novembro 2007.</ref> Zenkert estis entombigita sur Neuer Friedhof (Nova Tombejo) en Potsdamo la 24-an de aprilo.<ref>[https://www.friedhof-in-potsdam.de/friedhoefe/neuer-friedhof-potsdam/ Neuer Friedhof Potsdam]</ref> == Honorigoj == * Li ricevis la titolon: Studienrat * Johannes-R-Becher-Medaille in Silber des Deutschen Kulturbundes 1969 (Johannes-R-Becher-medalo en arĝento de Germana Kulturligo) * Wilhelm-Foerster-Preis des Potsdamer Urania-Vereins 2008 (Wilhelm-Foerster-premio de URANIA-unuiĝo Potsdamo) * La asteroido [[38268 Zenkert|(38268) Zenkert]] (antaŭe: Asteroido 1999 RV32), malkovrita de la meteorologo [[André Knöfel]] estis nomita laŭ Zenkert. * Kiam la 12-an de februaro 2014 la Naturparko Westhavelland estis deklarita unua stelparko en Germanio, Rolf König, estro de la ''URANIA-Planetario'' kaj posteulo de Zenkert transdonis al la estrino de la naturparko Kordula Isermann C8-teleskopon el la postlasaĵo de Arnold Zenkert.<ref>[https://www.vds-astro.de/index.php?id=74&tx_ttnews%5Byear%5D=2014&tx_ttnews%5Bmonth%5D=02&tx_ttnews%5Btt_news%5D=448&cHash=fc2dc33f3faa000c1ee51d495c8e8a83 Erster Sternenpark in Deutschland ausgewiesen.]</ref> == Verkoj == === Instruiloj === * Drehbare Sternkarte - Nördlicher Sternhimmel. Verlag für Lehrmittel Pößneck 2020, 50-a eldono, [[Specialaĵo:Citoj el libroj/ISBN: 978-3-7493-0056-3|ISBN: 978-3-7493-0056-3]] [https://www.facultas.at/list/9783749300563?autor=Arnold+Zenkert (Turnebla stelmapo – norda stelĉielo).] * Mappe mit farbenprächtigen Sonnenuhren aus Karton zum Selberbauen. Nord-Süd-Sonnenuhr - Doppelsonnenuhr, Ost-West-Sonnenuhr - Doppelsonnenuhr, Doppelsonnenuhr mit zwei Schattenwerfern, Kreuzsonnenuhr: Polare Süduhr mit polarer Ost- und Westuhr, Polare Süduhr mit zwei Schattenwerfern. Eldonejo Verlag für Lehrmittel Pößnek, Scienca prilaboro kaj teksto: Arnold Zenkert, aranĝado: Ursula Abramowski-Lautenschläger, [[Specialaĵo:Citoj el libroj/ISBN 3-7493-0239-1|ISBN 3-7493-0239-1]]. Art.-Nr. 92 530 (paperujo kun belkoloraj sunhorloĝoj por memkonstruado). * Meine erste Sternkarte zum Selberbauen. Abbildung der wichtigsten Sterne und Sternbilder unseres Sternenhimmels.Einfache Handhabung durch Blickrichtung Nord und Süd. Die Sternkarte besteht aus folgenden Teilen: Deckmaske für die Blickrichtung SÜD, Deckmaske für die Blickrichtung NORD, Scheibe mit zweiseitiger Sternkarte. Karton, farbig, in Folientasche. Verlag für Lehrmittel Pößneck, [[Specialaĵo:Citoj el libroj/9781595693402|ISBN 978-3-7493-0261-1]] (Mia unua stelmapo por memkonstruado). * Sonnenuhren - Bastelheft für Kinder von 8 Jahren. Verlag für Lehrmittel Poeßneck 1988 (Sunhorloĝoj - Kajero por hobia konstruado por infanoj ekde 8 jaroj). === Libroj kaj broŝuroj === * Zähl die heitren Stunden nur: Sinnsprüche auf Sonnenuhren. Illustrationen von Rudolf Peschel, Eulenspiegel-eldonejo, Berlin 1983, [[Specialaĵo:Citoj el libroj/ISBN: 3359003179|ISBN: 3359003179]]. * Bruno Hans Bürgel Leben und Werk. Vorträge und Schriften der Archenholdsternwarte Nr. 63, Berlin-Treptow 1982. * Bruno Hans Bürgel (1875–1948). Ein Lebensbild. Reinhardt Becker eldonejo, [[Velten]] 1996, [[Specialaĵo:Citoj el libroj/ISBN: 3895972673|ISBN: 3895972673]]. * Katalog der ortsfesten Sonnenuhren in der DDR. Veröffentlichungen der Archenhold-Sternwarte [[Treptow-Köpenick|Berlin-Treptow]], Nr. 12,         Kulturbund der DDR, Berlin-Treptow 1984. * Faszination Sonnenuhr. Verlag Technik, Berlin 1984, ISBN 3817113862. Pluaj eldonoj: 1995 kaj 2002, [[Specialaĵo:Citoj el libroj/ISBN 10: 3817115792|ISBN 10: 3817115792]] / [[Specialaĵo:Citoj el libroj/ISBN 13: 9783817115792|ISBN 13: 9783817115792]]. * Gestirns-Kompass: die Orientierung im Gelände nach Sonne, Mond und Sternen. Eldonejo Thun, 1997. * Ich kenne viele Leute, aber wenig Menschen. Besinnliches und Heiteres von Bruno Hans Bürgel. Mahlow bei Berlin, Mein Verlag, 2002, [[Specialaĵo:Citoj el libroj/ISBN 3936607028|ISBN 3936607028]] / [[Specialaĵo:Citoj el libroj/ISBN: 3-936607-02-8|3-936607-02-8]]. === Kontribuoj === * ''Zehnjähriges Jubiläum der Potsdamer Sternfreunde''. En: Die Sterne 50 (1974) 3, 185. Astronomische Arbeitsgemeinschaft „Bruno H. Bürgel“ im Kulturbund der DDR Potsdam. * ''Die Bruno-H.-Bürgel-Gedenkstätte im Astronomischen Zentrum Potsdam und ihre Aufgaben.'' En: Neue Museumskunde 20 (1977), p. 57-64. * ''Ich habe sie mit Rührung gelesen ... Der Briefwechsel zwischen Bruno H. Bürgel und Kasimir Romuald Graff.'' En: Die Sterne 72 (1996) 1, 1–13. * ''Die beste volkstümliche Himmelskunde. Zum 50. Todestag Bruno H. Bürgels am 8. Juli 1998''. En: SuW 37 (1998) 7, 670–671. * ''Zwei Ehrungen für Bruno H. Bürgel.'' En: ''Beiträge zur Astronomiegeschichte, Vol. 4''. Eldonita de Wolfgang R. Dick kaj Jürgen Hamel, (Acta Historica Astronomiae; 13), [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurt am Main]] 2001, p. 186-199. * ''Seid nicht 'gerecht' sondern gütig! - Beiträge von und über Bruno H. Bürgel.'' Schibri-eldonejo, Taschenbuch, [[Specialaĵo:Citoj el libroj/ISBN: 392887845X|ISBN:392887845X]]. == Publikigaĵoj pri Zenkert == * Erhart Hohenstein: ''Zenkert erhält Foerster-Preis. 84-jähriger Astronomielehrer arbeitet an Bürgel-Buch''. En: ''Potsdamer Neueste Nachrichten'' de 27-a de novembro 2007.<ref>[https://www.pnn.de/potsdam/zenkert-erhaelt-foerster-preis/22020532.html Erhart Hohenstein: ''Zenkert erhält Foerster-Preis...''] </ref> * E. Hoh: ''Sterne als Diamanten der Allgemeinbildung – Potsdamer URANIA-Verein ehrte Arnold Zenkert mit dem Wilhelm Foerster-Preis.'' En: ''Potsdamer Neueste Nachrichten'' de 23-a de januaro 2008.<ref>[https://www.pnn.de/potsdam/sterne-als-diamanten-der-allgemeinbildung/22016084.html E. Hoh: ''Sterne als Diamanten der Allgemeinbildung...'']</ref> * Guido Berg: ''Weltbürger in der DDR. Zum Tode von Arnold Zenkert, dem Gründer des Urania-Planetariums Potsdam.'' En: ''Potsdamer Neueste Nachrichten'' de 20a de aprilo 2013 * [[Fritz Wollenberg]]: ''Arnold Zenkert (1923-2013) – la fondinto de la URANIA-planetario kaj multjara estro de la Bürgel-memorejo en Potsdamo parolis Esperanton.'' En: ''Esperanto. Lingvo kaj kulturo en Berlino kaj Brandenburgio 111 jaroj, [[Jubilea Libro 1903 - 2014 (Berlino-Brandenburgio)|Jubilea Libro 1903-2014]],'' redaktita de Fritz Wollenberg. [[Esperanto-Asocio Berlin-Brandenburgio|Esperanto-Asocio Berlino-Brandenburgio]] (eld.), Mondial, Novjorko - Berlino 2017, germanlingve kun resumo en Esperanto), ISBN 978-1-59569-340-2. == Eksteraj ligiloj == [https://www.literaturport.de/literaturlandschaft/autoren-berlinbrandenburg/autor/arnold-zenkert/ Literaturport] [http://www.armillarsphaere.com/arnold-zenkert.html Chronos-Manufaktur] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zenkert, Arnold}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-movado en GDR]] [[Kategorio:Esperanto en Brandenburgio]] irlg8wlyywb8e6p9wkddcoex3mn5bbz 0 717065 9478539 9213193 2026-09-19T14:57:28Z ThomasPusch 1869 9478539 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Kaari Marjatta Utrio''' (naskiĝis la {{daton|28|7|1942}} en [[Helsinko]]) estas finna aŭtorino kaj kulturohistoriistino. Ŝi verkis kaj [[historia romano|historiajn romanojn]] kaj historilibrjojn, kiuj rakontas speciale pri [[Virino|virina]] pozicio en la socio speciale en [[Finnlando]]. Ĉefroluloj en ŝia romanoj estas ĝenerale fiktivaj, sed en multaj romanoj ŝi uzas ankaŭ rolulojn, kiuj estis realaj personoj. En la plej multaj romanoj la ĉefpersono estas finna virino. Multaj libroj de Utrio montras feminismon. Ŝia unua libro aperis en la jaro 1968. Ekde la sama jaro Utrio estas libera aŭtoro. Ankaŭ ŝia edzo [[Kai Linnilä]] estis konata aŭtoro. Utrio kreskis en grava kultura hejmo, kie estis proksimume 4000 libroj. La unua libro, kiun ŝi tute legis, estis dika historia libro ''Jokamiehen maailmanhistoria'' ("mondhistorio por normala ulo"), kiun ŝi legis, kiam ŝi estis 7-jara. Ŝi estas la unua el gefiloj de verkisto, redaktoro, ĉefo de la libra eldonejo [[Tammi]] [[Untamo Utrio]] kaj redaktoro [[Meri Utrio]] (naskonomo ''Vitikainen''). Utrio loĝas en [[Somero (urbo)|Somero]] en suda Finnlando. Ŝia unua edzo en 1965–73 estis ''Jaakko Virkajärvi'' kaj dua Kai Linnilä en 1974–2017. Ŝi havas tri filojn. == Verkoj == === Romanoj === * Kartanonherra ja kaunis Kirstin. Uusi painos nimellä Kirstin, 1999. Helsinki: Tammi, 1968. * Sunneva Jaarlintytär. Helsinki: Tammi, 1969. * Sunneva keisarin kaupungissa. Helsinki: Tammi, 1970. * Vehkalahden neidot. Helsinki: Tammi, 1971. * Pirita, Karjalan tytär. Helsinki: Tammi, 1972. ISBN 951-30-2366-4. * Viipurin kaunotar. Helsinki: Tammi, 1973. ISBN 951-30-2706-6. * Aatelisneito, porvaristyttö. Helsinki: Tammi, 1974. * Kun nainen hallitsi, rakasti ja vihasi. Historiallisia kuvauksia. Helsinki: Tammi, 1975. ISBN 951-30-3538-7. * Pirkkalan pyhät pihlajat. Helsinki: Tammi, 1976. ISBN 951-30-3876-9. * Pappilan neidot. Helsinki: Tammi, 1977. ISBN 951-30-4024-0. * Rakas Henrietta. Helsinki: Tammi, 1978. ISBN 951-30-4154-9. * Karjalan kruunu. Helsinki: Tammi, 1978. ISBN 951-30-4418-1. * Rautalilja. Romaani lemmestä ja mammonasta. Helsinki: Tammi, 1979. ISBN 951-30-4878-0. * Neidontanssi. Helsinki: Tammi, 1980. ISBN 951-30-5231-1. * Porvarin morsian. Oulu: Kolmiokirja, 1981. * Katarinan taru. Helsinki: Tammi, 1981. ISBN 951-30-5456-X. * Pormestarin tytär. Helsinki: Tammi, 1982. ISBN 951-30-5656-2. * Ruusulaakso. Helsinki: Tammi, 1982. ISBN 951-30-5661-9. * Isabella. Helsinki: Tammi, 1988. ISBN 951-30-7027-1. * Kuka olet, Elissa?. Helsinki: Tammi, 1989. ISBN 951-30-9006-X. * Vendela. Helsinki: Tammi, 1989. ISBN 951-30-9200-3. * Haukka, minun rakkaani. Helsinki: Tammi, 1990. ISBN 951-30-9473-1. * Vanajan Joanna. Helsinki: Tammi, 1991. ISBN 951-30-9798-6. * Vaskilintu. Helsinki: Tammi, 1992. ISBN 951-31-0051-0. * Uhritulet. Helsinki: Tammi, 1993. ISBN 951-31-0258-0. * Kuukiven kevät. Kuvat: Marja Vehkala. Helsinki: Otava, 1995. ISBN 951-1-13743-3. * Tuulihaukka. Helsinki: Tammi, 1995. ISBN 951-31-0628-4. * Iisalmen serkku ja muita kertomuksia. Helsinki: Tammi, 1996. ISBN 951-31-0818-X. * Yksisarvinen. Helsinki: Tammi, 2000. ISBN 951-31-1959-9. * Ruma kreivitär. Helsinki: Tammi, 2002. ISBN 951-31-2537-8. * Saippuaprinsessa. Helsinki: Tammi, 2004. ISBN 951-31-3088-6. * Ilkeät sisarpuolet. Helsinki: Tammi, 2007. ISBN 978-951-31-3862-2. * Vaitelias perillinen. Helsinki: Tammi, 2009. ISBN 978-951-31-4800-3. * Oppinut neiti. Somerniemi: Amanita, 2011. ISBN 978-952-5330-41-0. * Seuraneiti. Somerniemi: Amanita, 2013. ISBN 978-952-5330-588. * Paperiprinssi. Somerniemi: Amanita, 2015. ISBN 978-952-5330-77-9. * Hupsu rakkaus. Somerniemi: Amanita, 2017. ISBN 978-952-5330-89-2. === Libroj pri historio === * Linnilä, Kai & Utrio, Kaari: Somero, viljan maa. Somero: Amanita, 1982. * Eevan tyttäret: Eurooppalaisen naisen, lapsen ja perheen historia. Helsinki: Tammi, 1984 (7. painos 1994). ISBN 951-30-6090-X. * Venus: Naiskauneuden tarina. Helsinki: Tammi, 1985. ISBN 951-30-6270-8. * Kalevan tyttäret: Suomen naisen tarina. Helsinki: Tammi, 1986. ISBN 951-30-6630-4. * Utrio, Kaari, Helakisa, Kaarina kaj Harjanne, Maikki: Laps' Suomen. Helsinki: Otava, 1987. ISBN 951-1-09760-1. * Saure, Salme & Utrio, Kaari (eld.): Tulin onneni yrttitarhaan. Helsinki: Otava, 1988. ISBN 951-1-10127-7. * Vuosisatainen Viipuri. Katsaus Viipurin historiaan. Helsinki: Tammi, 1991. ISBN 951-30-9794-3. * Helakisa, Kaarina, Utrio, Kaari kaj Kota, Matti: Suuri prinsessakirja. Helsinki: Otava, 1991. ISBN 951-1-11784-X. * Utrio, Kaari, Nuotio, Una kaj Heikkilä, Taina: Rusoposkia, huulten purppuraa, kosmetiikan historia. Helsinki: Tekniikan museo, 1995. ISBN 951-95233-6-7. * Familia, eurooppalaisen perheen historia I–VI, Tammi, 1995–1997 ** I Perhe kansojen meressä. Ensimmäinen vuosisata. Helsinki: Tammi, 1995. ISBN 951-31-0503-2. ** II Ruusutarha, ryytinen. Keskiaika 1000–1500. Helsinki: Tammi, 1996. ISBN 951-31-0504-0. ** III Usko ja perinteet. Varhainen uusi aika, 1500–1600-luvut. Helsinki: Tammi, 1996. ISBN 951-31-0505-9. ** IV Päin uutta päivää. Valistusaika, 1700-luku. Helsinki: Tammi, 1996. ISBN 951-31-0506-7. ** V Lapsen vuosisata. 1800-luku. Helsinki: Tammi, 1997. ISBN 951-31-0507-5. ** VI Ydinperheen aika. 1900-luku. Helsinki: Tammi, 1997. ISBN 951-31-0508-3. * Perhekirja: Eurooppalaisen perheen historia. Helsinki: Somero: Tammi, 1998. ISBN 951-31-1151-2. * Bella donna: Kaunis nainen kautta aikojen. Teksti: Kaari Utrio ja Sari Savikko. Helsinki: Somero: Tammi: Amanita, 2001 (2. painos 2005). ISBN 951-31-2174-7. * Ruusulamppu. Helsinki: Kaisaniemen Dynamo, 2002. * Suomen naisen vuosisadat 1-4, päätoimittaja; Tammi, 2005 * Suomen naisen tie: Pirtistä parlamenttiin. Helsinki: Tammi, 2006. ISBN 951-31-3490-3. * Tarpeellisia neuvoja naisille. Helsinki: Tammi, 2006. ISBN 951-31-3599-3. * Kiilusilmä feministi, eli, Miksi en enää matkusta junassa. Kirjoitukset ilmestyneet 1984–2005 eri aikakaus-, sanoma- ja iltapäivälehdissä. Helsinki: Tammi, 2008. ISBN 978-951-31-4237-7. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kaariutrio.fi/ Homepages of Kaari Marjatta Utrio-Linnilä] * ''[http://375humanistia.helsinki.fi/en/humanists/kaari-utrio Kaari Utrio en 375 humanistoj – 27a de Majo 2015. Fakultato de Artoj, Universitato de Helsinki.]'' {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Utrio, Kaari}} [[Kategorio:Finnaj feministoj]] [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 3kbywpd1qhh3f1qwr4jtkkiqtz4ed8t 0 727939 9478714 9166170 2026-09-20T05:50:41Z Sj1mor 12103 9478714 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Thorsten VEBLEN''' ([[Norvega lingvo|norvege]] : '''Torsten Bunde Veblen,''' [[30-a de julio]] [[1857]] - [[3-a de aŭgusto]] [[1929]]), estis [[ekonomikisto]] kaj [[sociologo]] [[Usono|usona]] de norvega deveno. Veblen estas identigita kun institucia ekonomio, pensfluo aŭ movado en [[ekonomiko]], kiu emfazas [[Organizaĵo|instituciojn]] de homa kreado, kiel la reganta ekonomia faktoro. Veblen estis konata kiel akra kaj maldolĉa socia kritikisto de la tiama [[Kapitalismo|kapitalisma]] socio, de la usona riĉa klaso, kaj de la ''kulturo de spektakla konsumado'' (termino kiun li mem stampis), kiun disvolvis tiu klaso, kaj eĉ de la usona [[Akademio|alteduka sistemo]]. Kvankam Veblen subtenis la ideon [[Ŝtatigo|ŝtatigi la industrion]], li ne estis identigita kun iuj el la ĉefaj sociaj movadoj de la [[laborista klaso]] de sia generacio: [[socialismo]], [[marksismo]] aŭ [[anarkiismo]]. == Biografio == === Liaj fruaj jaroj === Thorsten Veblen naskiĝis en Cato, [[Viskonsino]], de gepatroj elmigrintaj el [[Norvegio]] en 1847, kiel la kvara el 12 infanoj, kaj lia gepatra lingvo estis la [[norvega]]. La familia bieno de liaj gepatroj prosperis, kaj ili povis permesi al siaj infanoj taŭgan formalan edukadon. Tiel Thorsten kaj liaj aliaj fratoj povis studi, kaj iuj eĉ elstaris, en altlernejoj. En 1874 Thorstein Veblen daŭre studis ĉe Carleton College, revenis al Northfield, [[Minesoto]], kie li studis [[Ekonomiko|ekonomikon]] kaj [[Filozofio|filozofion]]. Veblen poste interesiĝis ankaŭ pri la [[Socia scienco|sociaj sciencoj]]. En 1880, li kandidatiĝis al [[Universitato Johns Hopkins|Johns Hopkins Universitato]], sed ne povis akiri [[Stipendio|stipendion]] por studi en tiu ĉi institucio. Tiel li kandidatiĝis al [[Universitato Yale]], kie li [[Doktoro|doktoriĝis]] pri filozofio kaj sociaj sciencoj en 1884. Rezulte, liaj ideoj estis influitaj de multaj sciencoj kaj diversaj fakoj, kiel [[antropologio]], [[psikologio]] kaj [[sociologio]]. === Akademia kaj aliaj karieroj === Ĝenerale la kariero de Veblen suferis kaj pro liaj ideoj, kiuj ne kongruis kun la [[Etoso|usona etoso]], precipe tiutempe, kiu kultece altigas la [[Entreprenisto|privatan entrepreniston]], kaj vidis riĉigon kiel inda frukto por ĝi, kaj pro lia persona konduto. Malgraŭ ke li estis fekunda esploristo kaj verkisto, li ofte ne sukcesis akiri taŭgan akademian pozicion, kaj kiam li ja sukcesis, li ofte ne sukcesis subteni ĝin. Post sia [[doktoriĝo]], Veblen estis senlabora ĉirkaŭ sep jarojn. Parton de tiu tempo Veblen restis en la familia bieno, kie resaniĝinte de [[malario]], li legis kaj lernis multon. Ekde 1891 li ĉefe interesiĝis pri ekonomio, kaj studis en [[Universitato Cornell]]. En 1892 li aliĝis al la fakultato de la [[Universitato de Ĉikago]], kie li instruis (kaj estis konsiderita enuiga [[lektoro]]) kaj publikigis artikolojn. Interalie Veblen aliĝis al la redakcio de ''The Journal of Political Economy'' (La Revuo por Politika Ekonomio), eldonita de la universitato, kaj ĉi tiu lasta servis kiel scenejo, kvankam ne ununuro, por la formaligo kaj disvastigo de liaj ideoj. En 1899 Veblen publikigis sian unuan, plej konatan libron, ''The Theory of the Leisure Class'' (La Teorio de la Libertempa Klaso). En ĉi tiu libro, en kiu li kreis la esprimon "''montrofenestra konsumo''", li priskribas kiel la "libertempa klaso" akiras produktojn por pruvi ĝian riĉecon, kaj ne pro la bezono de ili. La populareco, kiun akiris la libro, kondukis al sia reklamado en la universitato, kie ĝia statuso ĝis tiam, kaj eĉ tiam, estis malstrikta. En 1906, Veblen estis nomumita [[Lektoro|universitata lektoro]] en [[Universitato Stanford]]. Ankaŭ tie li ne sukcesis fortigi establitan statuson por si mem: li estis denove konsiderata malbona lektoro kaj ankaŭ persekutanto de virinoj, kaj fine li estis devigita foriri. En 1911 li ricevis postenon en la universitato de Mizurio, malpli alta de tiu, kiun li forlasis, helpe de sia amikeco kun la estro de la departemento pri ekonomiko. En 1917 Veblen aliĝis al teamo starigita de prezidanto [[Woodrow Wilson]], kiu estis desegnita por analizi eblajn aranĝojn post la fino de la unua mondmilito. Poste Veblen estis dungita de la American Food Administration. Li funkciis kiel redaktoro de la revuo The Dial, ĝis ĝi ŝanĝis direkton kaj fariĝis literatura revuo, en 1920. Veblen publikigis en la sama revuo serion da artikoloj, kiujn li poste adaptis en la libron "The Engineers and The Price System" (La inĝenieroj kaj la prezo-sistemo). En ĉi tiuj artikoloj li kritikis diversajn aspektojn de la kapitalisma sistemo, kiel fiksi [[Prezo|prezojn]], artefaritan malabundecon, antaŭlimigitan produktan vivon ktp. Laŭ li, la ĉefa kontrasto kun marksismo estas ke tiuj, kiuj finigos la kapitalisman sistemon, ne estus la laborista klaso (proletaro), sed estus la [[Inĝeniero|inĝenieroj]] kaj la [[Teknokratio|teknokratoj]]. Dume, Veblen, kune kun grupo de usonaj akademiuloj kaj intelektuloj, estis inter la fondintoj de la nova universitato nomata Nova Lernejo ĉe [[Novjorko]], kaj inter 1919 kaj 1926 dediĉis sian tempon kaj energion al ĝia disvolviĝo. == Kritiko == La kritiko de Veblen pri la statika ekonomia modelo starigis la fundamentojn por la studfako de la institucia ekonomiko. Li estis ne nur ekonomikisto sed ankaŭ [[sociologo]], malakceptante la poziciojn de nuntempaj ekonomikistoj, kiuj vidis ekonomion kiel aŭtonoman, stabilan kampon kun statikaj ecoj. Kontraŭe Veblen argumentis, ke la ekonomio estas enigita en {{JN|socia institucio}}. Anstataŭ apartigi ĝin de la ceteraj sociaj sciencoj, Veblen ekzamenis la rilaton inter ekonomiaj, sociaj kaj kulturaj fenomenoj. Ĝenerale, la studo de institucia ekonomio vidigas ekonomiajn instituciojn kiel produkto de kultura disvolviĝo. Kvankam la institucia ekonomio ne fariĝis elstara lerna temo en la ĉefa ekonomika pensaro, sed ĝi permesis al ekonomikistoj el multaj kampoj ekzameni ekonomiajn problemojn kaj konsiderante ankaŭ sociajn kaj kulturajn perspektivojn. Veblen rigardis la [[Historio|homan historion]] kiel lukton inter kreemo kaj potenco. En la tiama kapitalisma mondordo, Veblen rekonis ĉi tiun lukton kun la kontrasto inter [[industrio]] kaj [[komerco]]. Industrio, laŭdifine kaj Veblen, estas la tuta socia procezo de [[Produktoĉeno|produktado]] (inkluzive la formadon de la scioj necesaj por ĝi). Ĝia celo estas produkti produktojn kaj havebligi servojn kiel eble plej efike, kaj tio fariĝas sisteme organizante produktadon kaj inteligente uzante sciojn. Kvankam la spirito de lia tempo laŭdis la privatan entrepreniston, Veblen emfazis, ke temas plejparte pri kunlabora agado. Krome, ne utilas analizi iun produktantan faktoron por si mem, ekzemple kiel '[[laboro]]', '[[grundo]]', '[[kapitalo]]'. Ĉi tiuj havas signifon nur en ĝenerala socia kunteksto. [[Dosiero:Veblen_-_Theory_of_the_leisure_class,_1924_-_5854536.tif|eta| "La Teorio de Libertempo-Klaso", 1924]] La celo de la kompanio tamen estas aldoni akumulitan financan riĉaĵon. Kontraste al la produktantaj [[Kooperativo|kooperativoj]], [[Entrepreno|entreprenoj]] direktas sian vojon al aldono de riĉeco per konfliktoj pri distribuado de enspezoj, kaj ĉi tiuj principe nenion kontribuas al produktado. Entreprenoj profitas ne rezulte de sia kapablo produkti, sed rezulte de sia kapablo akiri por si parton de la teknologia kapablo kaj scio de la socio, en kiu ili funkcias. Sub la kapitalisma reĝimo, industrio estas direktita servi al la celoj de entreprenoj, kaj fakte, la distribuado de enspezoj estas malligita de produktado, kaj tiel la entreprenoj posedantaj kapitalajn financojn havas malfortan rilaton al fizika produktado. Cetere, kompanioj kutime havas neniun intereson porti la nivelon de produktado al maksimuma alteco. Ilia celo estas alporti la produktadon al tiu alteco, kie iliaj profitoj estos maksimumaj. Plejparte maksimuma profito kaj maksimuma produktado ne estas la samo, kaj entreprenoj efektive limigas produktadon. Tio signifas, ke profito devenas de tio, kion industrio kreas, sed ankaŭ de tio, kion ĝi ne kreas... Fakte la respondeculoj pri ekonomia efikeco estas la inĝenieroj, kiuj estas preskaŭ la solaj, kiuj povas rezisti la priskribitan procezon. Kontraste al [[Karl Marx]], Veblen kredis, ke la [[laborista klaso]] ne estus tiu kiu finigos la kapitalisman sistemon, sed tiuj estas la teknokratoj, la inĝenieroj, kiuj laŭ lia vidpunkto estis la portantoj de la estonta ŝanĝo de la ekonomio, kaj ili estos tiuj kiuj finigos [[kapitalismo]]n. La [[Laborista klaso|proletaro]], kiam ĝi havas la oportunon, imitas en sia konduto la kapitalistojn. En sia libro "The Theory of Leisure Class", Veblen elpensis la esprimon "montrofenestra konsumo", kiu laŭdifine estas aĉeto de produktoj je prezo kiu superas ilian valoron. Li priskribas kiel la 'libertempa klaso', la klason, kiu ne devas okupiĝi pri produktiva laboro por vivteni sin, aĉetas produktojn por pruvi sian riĉecon, kaj ne pro la bezono de ili. La aliaj klasoj strebas imiti ĉi tiun ŝablonon, kaj tiel la socio entute elspezas monon kaj tempon sen vera celo. La emo de membroj de la 'libertempa klaso' okupiĝi pri intelekta kaj arta agado estas klarigita de Veblen, ĉar ĝi ankaŭ estas maniero pruvi sian liberecon elekti ne okupiĝi pri produktiva laboro. En la profundo de la ideo de montrofenestra konsumo estis la opinio, ke konsumado ne nepre estas [[Racio|racia]] agado. == Verkoj == === Libroj === <div class="mw-content-ltr"> * — (1899). The Theory of the Leisure Class: An Economic Study of Institutions. New York: MacMillan. * — (1904). The Theory of Business Enterprise. New York: [[Charles Scribner's Sons]]. * — (1914). The Instinct of Workmanship and the State of the Industrial Arts. New York: MacMillan. * — (1915). Imperial Germany and the Industrial Revolution. New York: MacMillan. * — (1917). An Inquiry into the Nature of Peace and the Terms of Its Perpetuation. New York: MacMillan. * — (1918). The Higher Learning In America: A Memorandum On the Conduct of Universities By Business Men. New York: B. W. Huebsch. * — (1919). The Place of Science in Modern Civilisation and Other Essays. New York: B. W. Huebsch. * — (1919). The Vested Interests and the Common Man. New York: B. W. Huebsch. * — (1921). The Engineers and the Price System. New York: B. W. Huebsch. * — (1923). Absentee Ownership and Business Enterprise in Recent Times: The Case of America. New York: B. W. Huebsch. </div> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Veblen, Thorstein}} [[Kategorio:Norvegdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Personoj de Novjorko]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1857]] [[Kategorio:Mortintoj en 1929]] [[Kategorio:Usonaj malfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Ekonomikaj sociologoj]] [[Kategorio:Usonaj sociologoj]] [[Kategorio:Usonaj socialistoj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Usonaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Kontraŭkapitalistoj]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumistoj]] ikrwqkdmpaisro5umn8wo27mz4a6dm6 0 728554 9478930 9456370 2026-09-20T09:28:36Z Sj1mor 12103 9478930 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Henriko de Saksio | titolo = [[Princo-elektisto]] de [[elektoprinclando Saksio|Saksio]] | dosiero = | priskribo de dosiero = | kronado = | devena nomo = {{lang-de|Herzog '''Heinrich von Sachsen'''}} | loko de morto = | ceteraj titoloj = | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Duklando Saksio|Duko de Saksio]] | dosiero = Armoiries Saxe.svg | periodo = [[1539]]–[[1541]] | antaŭ = [[Georgo la Barbulo]], lia frato | post = [[Morico (Saksio)|Morico]], lia filo }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Żagań#Duklando|Duko de Żagań / Záhaň / Sagan]] | dosiero = Silesia Inferior COA.svg | nomo = | periodo = [[1539]]–[[1541]] | antaŭ = [[Georgo la Barbulo]], lia frato | post = [[Morico (Saksio)|Morico]], lia filo }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Margrafo de Meißen]] | dosiero = Wappen Landkreis Meissen.svg | nomo = Henriko la 5-a | periodo = | antaŭ = | post = }} }} Duko '''Henriko de Saksio''', nomata '''Henriko la Pia''' (germane: ''Heinrich der Fromme''; naskiĝis la {{daton|16|3|1473}} en [[Dresdeno]], mortis la {{daton|18|8|1541}} en samloke) estis [[duklando Saksio|duko de Saksio]], post sia pli aĝa frato [[Georgo la Barbulo]]. Li ankaŭ estis duko de Sagan kaj, kiel "Henriko la 5-a" [[margrafo de Meißen]]. Henriko enkondukis en [[1537]]/[[1539]] la [[Reformacio]]n en Saksio, kiun lia frato estis forte kontraŭbatalinta. == Vivo == Henriko graviĝis pro la enkonduko de [[Reformacio]] en Saksion albertidan. En 1498 li pilgrimis, kiel la patro en 1476, al [[Jerusalemo]] kaj poste ankoraŭ al [[Santiago-de-Kompostelo]]. Per la t.n. ''Patra ordonaro'' de 1499 li nomumitis guberniestro de [[Frislando]]. En la kazo de fordondevo de Frislando lia frato [[Georgo la Barbulo]] devus rekompencon doni al li per kastelo, urbo kaj la administrujo [[Freiberg]] kaj Wolkenstein (sed malkun minejoj kaj monfarejoj) kiel ankaŭ per la kvarono de la impostaro. Anstataŭante la patron en Frislando Henriko provokis la lokulojn pro tro altaj impostopostuloj kaj ili sieĝis Henrikon en la rezidejo [[Franeker]] ĝis liberiĝo fare de la patro. Li regadis en Frislando nur malmultan tempon revenonte baldaŭ je la kortegon [[dresdeno|dresdenan]]. Post la ''Interfrata kontrakto'' (1505) li eksidis ĉe la kastelo en Freiberg (ĝis 1539) kun pensio de 12.500 guldenoj. Henriko ne ŝatis administran laboradon vivante intime kun soldatoj, metiistoj kaj ministoj kiuj tre ŝatis lin. Li estis malavara, sincera, diboĉema, gaja persono kaj entuziasma ĉasisto. Lia plej granda hobio estis kolekti manarmilojn kaj pafegojn kiujn li poste ofertis al la [[Ŝmalkalda Ligo]]. La financaj problemoj ĉekortegaj en Freiberg pligraviĝis kun la familia kresko. La dukino je [[Rochlitz]] kaj la ernestidoj kiel ankaŭ la konsilianoj freibergaj helpadis. Post la trovo de minejoj apud Wüstenschlette Henriko fondis en 1521 la montan urbon [[Marienberg]], kiun li helpis evoluigi. Li konstruigis apud la renesanca urbodomo por si domon ĉebazarplace restante ofte tie kun la tuta familio respektive sur la najbara [[Wolkenstein (Ercmontaro)|Kastelo Wolkenstein]]. Lia inteligenta kaj energia edzino konvinkis lin iĝi fervora [[marteno Lutero|luterano]]. Malgraŭ dependo de la lutermalŝatanta frato (kiu ankaŭ observadis Henrikon) li pretis enkonduki la novan kredon en sia regiono. Tion apogis ankaŭ princelektisto [[Johano Frederiko la Grandanima]] kaj la konsiliano [[Anton von Schönberg]], kiun Henriko estis dunginta en 1536. En la 1.1.1537 [[Jakob Schenk]] rajtis oferti la [[komunio]]n laŭ luterana versio en la katedralo. Post la enkondukdiservo reformacia en la festo de [[Sankta Triunuo]] (27.5.1537) faritis la unua oficiala vizitado kaj dua pli profunda en 1538 (fare de [[Georgo Spalatino]], [[Justus Jonas la Maljuna]] kaj la [[zwickau]]-a superintendanto [[Leonhard Beier]]. En januaro 1537 Katarino peris, laŭ insisto princelektista, la peton je akceptiĝo ĉe Ŝmalkalda Ligo. Henriko kune kun la filo Morico akceptitis en la ĉefa kontraktero. Li intencis aliĝi je ''Konstitucio pri savo kaj defendo'' en la momento de potencakiro pri al landa registaro. La kontinue katolika freiberga klerikaro, la episkopo de [[Meißen]] kaj la nobelaro protestis kontraŭ la enkonduko de la nova kredo. Georgo baris la interezan enspezoprenon al la freibergaj klostroj, tiel ke la rimedoj malpretis por pagi la evangeliajn animzorgantojn. En aŭtuno 1538 Georgo pardonis al Henriko la konvertiĝo kaj promesis al li regadon pri la regiono de Penig, la malenŝuldiĝon kaj la nuptomonon por la filio kondiĉe ke Henriko aliĝo je la katolika Ligo kaj ne ne tuŝu la katolikismon en la lando. Sed Henriko ne cedis nek al la tentaj promesoj. Interne konvinkite li firme restis luterano. == Graveco == Lia dujara regado kiel posteulo de Georgo († 1539) treege malfacilis por Henriko kaj li ofte revis pri la belaj tagoj en Freiberg. Nek li nek Anton von Schönberg, ambaŭ olduloj, ankoraŭ kapablis taŭgigi sin je la novaj defioj. Laŭ deziro de princelektisto Johano Frederiko, kiu malrekomendis nur laŭpaŝan enkondukon de luteranismo (laŭ la modelo de Filipo el [[Hesio]] kaj de Lutero mem) venis tuja kredoŝanĝodevo por ĉiuj. Henriko, separante ĝenerale vojaĝojn ovaciajn kaj vizitadojn ekleziajn, predikigis sian kortegan predikiston Lindenau dum la ovacivojaĝo. Antaŭ ovacio oficiala li ne volis akcepti ian ajn kondiĉon. La enkondukfesto reformacia okazis je pentekosto 1539 (en la 25.5.) en [[Lepsiko]] kun la helpo de Luther, Jonas, [[Friedrich Myconius]] kaj sub la ĉeesto de Henriko kun familianoj, princelektisto Johano Frederiko kun edzino kaj frato, [[Filipo Melanktono]] kaj [[Caspar Cruciger la malplijuna|Caspar Cruciger]]. Kvazaŭ kun al samaj vizitadantoj kiel en la freiberga regiono faritis la unua rapida vizitado en la urboj. Henriko ne transprenis la elekto-saksian diservan ordigon sed komisiis ellabori propraĵojn ''(Heinrichs-Agende)'' kun pli da muziko kiuj estis validontaj dum du jarcentoj. Henriko estis muzikema kaj kantema. Pro kreskanta kverelado Henriko en la kuro de la tempo forĵetis la ordonemon de la princelektista nevo. La dua profunda vizitado de 1539/40 jam ne faritis de oficialuloj princelektistoj sed fare de la [[superintendanto]]j de Freiberg kaj [[Chemnitz]], [[Kaspar Zeuner]] kaj Fueß, kaj de nobelaraj komisiituloj. Dum sia ununura landa dieto en Chemnitz en novembro 1539 Henriko devis iomete cedi al la troigantaj religiordantoj pro la impostopermesorajto de la deputitoj. Tiam li devis promesi la malaliĝon al iu ligo sen antaŭa permeso fare de la deputitoj kaj transdoni la rajton je enkasigo de ekleziaj bienoj al separita komisiono. Henriko subskribis la deklaron ke li mem ne volus pliriĉiĝi sed elspezus trionon por la salajrigo de la pastroj, trionon por la edukadoj universitata kaj lerneja, trionon por ĝeneralaj bonfaroj por la tuta lando. Tre akra estis la malpaco kun la episkopoj, ĉefe kun Johano la 8-a de Meißen pri la [[imperia senpereco]] kiun konservegi volis kaj reĝo kaj imperiestro. Tamen Henriko allasis protestantismajn diservojn en la [[Katedralo de Meißen]]. La princelektista moŝto detruigis dumnokte la tombon de [[Benno el Meißen|Sankta Benno]] kaj ankaŭ devigis la episkoparon rezigni pri la privilegio de [[imperia senpereco]]. Sed ilia plendo ĉeimperiestra faris ke oni cedis al ili en junio 1541 senperan kaj nurregnan dependon. Baldaŭ malfrue mortis Henriko post kiam li, laŭ la volo de la deputitoj, investiture deklaris la ekkunregadon de la filo [[Morico (Saksio)|Morico]]. Pro problemoj kun landgrafo kaj princelektisto Henriko malfaris aliĝon je ''Konstitucio je savo kaj defendo'' sed ja pretis helpi la ŝmalkaldanojn en kazo de atakiĝo. La kredokoncernajn aferojn li volis plie dividi de sekularaj demandoj. Li kaj (laŭtestamente volite!) ankaŭ la familianoj ja restis fidela ĉiam al la nova luteranisma kredo. == Fonto == Werl, Elisabeth, "Heinrich der Fromme", ĉe: Neue Deutsche Biographie 8 (1969), p. 391-393, ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd115821872.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Dinastio Wettin]] [[Kategorio:Dukoj de Saksio]] [[Kategorio:Sileziaj dukoj]] [[Kategorio:Margrafoj]] [[Kategorio:Reformacio]] lk3ifpxz2rhoi9db9ttcbxi80cggp1j 0 732888 9478541 9388662 2026-09-19T15:05:59Z ThomasPusch 1869 9478541 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jutta ZILLIACUS''' (naskiĝis la [[25-a de juli]] [[1925]] - mortis 100-jara la [[30-an de majo]] [[2026]]) estis finna en [[sveda]] skribanta [[ĵurnalisto]], [[verkisto]] kaj [[politikisto]]. Ŝia partio estis Sveda Popola Partio. Ŝi estis membro de [[finna parlamento]] 1975–1987. Laŭ onidiroj, Jutta Zilliacus asertis eksterlande, ke en Finnlando nur svedlingvanoj estas civilizitaj kaj finnlingvaj homoj estas idiotoj, kio tamen ne estas certa. Aliflanke, Zilliacus kritikis la fakton, ke ĉiuj junaj finnoj devas lerni la svedan en bazlernejo. == Libroj == * Rökringar (1970) * Innan du vet ordet av (1975) * En bit av Det stora äpplet (1978) * Vägskäl (1986) * Annorlunda barndom (1986) * Vändpunkt (1987) * Gå över gränser * Balansgång (1994) * Underbart är kort (1997) * I väntan på buss nummer (2002). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Zilliacus, Jutta}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] ftcir74697kgygdobcdhpxycaxjq72q 9478543 9478541 2026-09-19T15:17:34Z ThomasPusch 1869 9478543 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jutta ZILLIACUS''' (naskiĝis la [[25-a de juli]] [[1925]] - mortis 100-jara la [[30-an de majo]] [[2026]]) estis finna en [[sveda]] skribanta [[ĵurnalisto]], [[verkisto]] kaj [[politikisto]]. En siaj unuaj dek vivjaroj ŝi havis ŝtatanecon de Estonio]] kaj nur en 1935 alprenis tiun de Finnlando. Tiam ŝi lernejanis en la germana mezlernejo de Helsinko kaj sekve akiris sian akademian edukon en la [[universitato de Helsinko]] kaj la [[Akademio Sibelius]]. Post la studado ŝi membriĝis en la malplimulta [[politika partio]] [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando. Ŝi estis membro de la [[finna parlamento]] inter 1975 kaj 1987. Laŭ onidiroj, Jutta Zilliacus asertis eksterlande, ke en Finnlando nur svedlingvanoj estas civilizitaj kaj finnlingvaj homoj estas idiotoj, kio tamen ne estas certa. Aliflanke, Zilliacus kritikis la fakton, ke ĉiuj junaj finnoj devas lerni la svedan en [[bazlernejo]]. == Libroj == * Rökringar ("Fumaj ringoj", 1970) * Innan du vet ordet av ("Antaŭ ol vi scias ĝin", 1975) * En bit av Det stora äpplet ("Peco de la granda pomo", 1978) * Vägskäl ("Vojkruciĝo", 1986) * Annorlunda barndom ("Malsama infanaĝo", 1986) * Vändpunkt ("Turnopunkto", 1987) * Gå över gränser ("Transirante limojn") * Balansgång ("Ekvilibrigo", 1994) * Underbart är kort ("Mirinda estas mallonga", 1997) * I väntan på buss nummer ("Atendante la busnumeron", 2002). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Zilliacus, Jutta}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] p65b4qy96j3r4sfwdu9qg6q3qcicdfz 9478544 9478543 2026-09-19T15:17:54Z ThomasPusch 1869 9478544 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jutta ZILLIACUS''' (naskiĝis la [[25-an de julio]] [[1925]] - mortis 100-jara la [[30-an de majo]] [[2026]]) estis finna en [[sveda]] skribanta [[ĵurnalisto]], [[verkisto]] kaj [[politikisto]]. En siaj unuaj dek vivjaroj ŝi havis ŝtatanecon de Estonio]] kaj nur en 1935 alprenis tiun de Finnlando. Tiam ŝi lernejanis en la germana mezlernejo de Helsinko kaj sekve akiris sian akademian edukon en la [[universitato de Helsinko]] kaj la [[Akademio Sibelius]]. Post la studado ŝi membriĝis en la malplimulta [[politika partio]] [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando. Ŝi estis membro de la [[finna parlamento]] inter 1975 kaj 1987. Laŭ onidiroj, Jutta Zilliacus asertis eksterlande, ke en Finnlando nur svedlingvanoj estas civilizitaj kaj finnlingvaj homoj estas idiotoj, kio tamen ne estas certa. Aliflanke, Zilliacus kritikis la fakton, ke ĉiuj junaj finnoj devas lerni la svedan en [[bazlernejo]]. == Libroj == * Rökringar ("Fumaj ringoj", 1970) * Innan du vet ordet av ("Antaŭ ol vi scias ĝin", 1975) * En bit av Det stora äpplet ("Peco de la granda pomo", 1978) * Vägskäl ("Vojkruciĝo", 1986) * Annorlunda barndom ("Malsama infanaĝo", 1986) * Vändpunkt ("Turnopunkto", 1987) * Gå över gränser ("Transirante limojn") * Balansgång ("Ekvilibrigo", 1994) * Underbart är kort ("Mirinda estas mallonga", 1997) * I väntan på buss nummer ("Atendante la busnumeron", 2002). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Zilliacus, Jutta}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] q2y6u422dvqb41fwyvdavhiq6agaxap 9478545 9478544 2026-09-19T15:18:28Z ThomasPusch 1869 9478545 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jutta ZILLIACUS''' (naskiĝis la [[25-an de julio]] [[1925]] - mortis 100-jara la [[30-an de majo]] [[2026]]) estis finna en [[sveda]] skribanta [[ĵurnalisto]], [[verkisto]] kaj [[politikisto]]. En siaj unuaj dek vivjaroj ŝi havis ŝtatanecon de Estonio]] kaj nur en 1935 alprenis tiun de Finnlando. Tiam ŝi lernejanis en la germana mezlernejo de Helsinko kaj sekve akiris sian akademian edukon en la [[universitato de Helsinko]] kaj la [[Akademio Sibelius]]. Post la studado ŝi membriĝis en la malplimulta [[politika partio]] [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando. Ŝi estis membro de la [[finna parlamento]] inter 1975 kaj 1987. Laŭ onidiroj, Jutta Zilliacus asertis eksterlande, ke en Finnlando nur svedlingvanoj estas civilizitaj kaj finnlingvaj homoj estas idiotoj, kio tamen ne estas certa. Aliflanke, Zilliacus laŭdire kritikis la fakton, ke ĉiuj junaj finnoj devas lerni la svedan en [[bazlernejo]]. == Libroj == * Rökringar ("Fumaj ringoj", 1970) * Innan du vet ordet av ("Antaŭ ol vi scias ĝin", 1975) * En bit av Det stora äpplet ("Peco de la granda pomo", 1978) * Vägskäl ("Vojkruciĝo", 1986) * Annorlunda barndom ("Malsama infanaĝo", 1986) * Vändpunkt ("Turnopunkto", 1987) * Gå över gränser ("Transirante limojn") * Balansgång ("Ekvilibrigo", 1994) * Underbart är kort ("Mirinda estas mallonga", 1997) * I väntan på buss nummer ("Atendante la busnumeron", 2002). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Zilliacus, Jutta}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] 0lif94j2bhdlw6820jh2pwe92rhkozc 9478546 9478545 2026-09-19T15:19:13Z ThomasPusch 1869 9478546 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jutta ZILLIACUS''' (naskiĝis la [[25-an de julio]] [[1925]] - mortis 100-jara la [[30-an de majo]] [[2026]]) estis finna en [[sveda]] skribanta [[ĵurnalisto]], [[verkisto]] kaj [[politikisto]]. En siaj unuaj dek vivjaroj ŝi havis ŝtatanecon de la respubliko [[Estonio]] kaj nur en 1935 alprenis tiun de la respubliko [[Finnlando]]. Tiam ŝi lernejanis en la germana mezlernejo de Helsinko kaj sekve akiris sian akademian edukon en la [[universitato de Helsinko]] kaj la [[Akademio Sibelius]]. Post la studado ŝi membriĝis en la malplimulta [[politika partio]] [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando. Ŝi estis membro de la [[finna parlamento]] inter 1975 kaj 1987. Laŭ onidiroj, Jutta Zilliacus asertis eksterlande, ke en Finnlando nur svedlingvanoj estas civilizitaj kaj finnlingvaj homoj estas idiotoj, kio tamen ne estas certa. Aliflanke, Zilliacus laŭdire kritikis la fakton, ke ĉiuj junaj finnoj devas lerni la svedan en [[bazlernejo]]. == Libroj == * Rökringar ("Fumaj ringoj", 1970) * Innan du vet ordet av ("Antaŭ ol vi scias ĝin", 1975) * En bit av Det stora äpplet ("Peco de la granda pomo", 1978) * Vägskäl ("Vojkruciĝo", 1986) * Annorlunda barndom ("Malsama infanaĝo", 1986) * Vändpunkt ("Turnopunkto", 1987) * Gå över gränser ("Transirante limojn") * Balansgång ("Ekvilibrigo", 1994) * Underbart är kort ("Mirinda estas mallonga", 1997) * I väntan på buss nummer ("Atendante la busnumeron", 2002). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Zilliacus, Jutta}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] 59yr8awvujkxplzk502gd3ouoo354ia 9478547 9478546 2026-09-19T15:20:10Z ThomasPusch 1869 9478547 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jutta ZILLIACUS''' (naskiĝis la [[25-an de julio]] [[1925]] - mortis 100-jara la [[30-an de majo]] [[2026]]) estis finna en [[sveda]] skribanta [[ĵurnalisto]], [[verkisto]] kaj [[politikisto]]. En siaj unuaj dek vivjaroj ŝi havis ŝtatanecon de la respubliko [[Estonio]] kaj nur en 1935 alprenis tiun de la respubliko [[Finnlando]]. Tiam ŝi lernejanis en la germana mezlernejo de Helsinko (''Deutsche Schule Helsinki'') kaj sekve akiris sian altlernejan edukon en la [[universitato de Helsinko]] kaj la [[Akademio Sibelius]]. Post la studado ŝi membriĝis en la malplimulta [[politika partio]] [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando. Ŝi estis membro de la [[finna parlamento]] inter 1975 kaj 1987. Laŭ onidiroj, Jutta Zilliacus asertis eksterlande, ke en Finnlando nur svedlingvanoj estas civilizitaj kaj finnlingvaj homoj estas idiotoj, kio tamen ne estas certa. Aliflanke, Zilliacus laŭdire kritikis la fakton, ke ĉiuj junaj finnoj devas lerni la svedan en [[bazlernejo]]. == Libroj == * Rökringar ("Fumaj ringoj", 1970) * Innan du vet ordet av ("Antaŭ ol vi scias ĝin", 1975) * En bit av Det stora äpplet ("Peco de la granda pomo", 1978) * Vägskäl ("Vojkruciĝo", 1986) * Annorlunda barndom ("Malsama infanaĝo", 1986) * Vändpunkt ("Turnopunkto", 1987) * Gå över gränser ("Transirante limojn") * Balansgång ("Ekvilibrigo", 1994) * Underbart är kort ("Mirinda estas mallonga", 1997) * I väntan på buss nummer ("Atendante la busnumeron", 2002). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Zilliacus, Jutta}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] tbtew6pkzehr0rf1jnaf04evsavikmf 9478549 9478547 2026-09-19T15:23:48Z ThomasPusch 1869 9478549 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jutta ZILLIACUS''' (naskiĝis la [[25-an de julio]] [[1925]] - mortis 100-jara la [[30-an de majo]] [[2026]]) estis finna en [[sveda]] skribanta [[ĵurnalisto]], [[verkisto]] kaj [[politikisto]]. En siaj unuaj dek vivjaroj ŝi havis ŝtatanecon de la respubliko [[Estonio]] kaj nur en 1935 alprenis tiun de la respubliko [[Finnlando]]. Tiam ŝi lernejanis en la germana mezlernejo de Helsinko (''Deutsche Schule Helsinki'') kaj sekve akiris sian altlernejan edukon en la [[universitato de Helsinko]] kaj la [[Akademio Sibelius]]. Post la studado ŝi membriĝis en la malplimulta [[politika partio]] [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando. Ŝi estis membro de la [[finna parlamento]] inter 1975 kaj 1987. Ŝia edzo ekde 1949 estis la [[svedlingva finnlandano]], ĵurnalisto, verkisto, scenaristo kaj tradukisto Benedict Zilliacus (1921-2013) Laŭ onidiroj, Jutta Zilliacus asertis eksterlande, ke en Finnlando nur svedlingvanoj estas civilizitaj kaj finnlingvaj homoj estas idiotoj, kio tamen ne estas certa. Aliflanke, Zilliacus laŭdire kritikis la fakton, ke ĉiuj junaj finnoj devas lerni la svedan en [[bazlernejo]]. == Libroj == * Rökringar ("Fumaj ringoj", 1970) * Innan du vet ordet av ("Antaŭ ol vi scias ĝin", 1975) * En bit av Det stora äpplet ("Peco de la granda pomo", 1978) * Vägskäl ("Vojkruciĝo", 1986) * Annorlunda barndom ("Malsama infanaĝo", 1986) * Vändpunkt ("Turnopunkto", 1987) * Gå över gränser ("Transirante limojn") * Balansgång ("Ekvilibrigo", 1994) * Underbart är kort ("Mirinda estas mallonga", 1997) * I väntan på buss nummer ("Atendante la busnumeron", 2002). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Zilliacus, Jutta}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] j43kh1iol5ck7np8edk1cb38yqc4z40 9478550 9478549 2026-09-19T15:24:08Z ThomasPusch 1869 9478550 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jutta ZILLIACUS''' (naskiĝis la [[25-an de julio]] [[1925]] - mortis 100-jara la [[30-an de majo]] [[2026]]) estis finna en [[sveda]] skribanta [[ĵurnalisto]], [[verkisto]] kaj [[politikisto]]. En siaj unuaj dek vivjaroj ŝi havis ŝtatanecon de la respubliko [[Estonio]] kaj nur en 1935 alprenis tiun de la respubliko [[Finnlando]]. Tiam ŝi lernejanis en la germana mezlernejo de Helsinko (''Deutsche Schule Helsinki'') kaj sekve akiris sian altlernejan edukon en la [[universitato de Helsinko]] kaj la [[Akademio Sibelius]]. Post la studado ŝi membriĝis en la malplimulta [[politika partio]] [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando. Ŝi estis membro de la [[finna parlamento]] inter 1975 kaj 1987. Ŝia edzo ekde 1949 estis la [[svedlingva finnlandano]], ĵurnalisto, verkisto, scenaristo kaj tradukisto Benedict Zilliacus (1921-2013). Laŭ onidiroj, Jutta Zilliacus asertis eksterlande, ke en Finnlando nur svedlingvanoj estas civilizitaj kaj finnlingvaj homoj estas idiotoj, kio tamen ne estas certa. Aliflanke, Zilliacus laŭdire kritikis la fakton, ke ĉiuj junaj finnoj devas lerni la svedan en [[bazlernejo]]. == Libroj == * Rökringar ("Fumaj ringoj", 1970) * Innan du vet ordet av ("Antaŭ ol vi scias ĝin", 1975) * En bit av Det stora äpplet ("Peco de la granda pomo", 1978) * Vägskäl ("Vojkruciĝo", 1986) * Annorlunda barndom ("Malsama infanaĝo", 1986) * Vändpunkt ("Turnopunkto", 1987) * Gå över gränser ("Transirante limojn") * Balansgång ("Ekvilibrigo", 1994) * Underbart är kort ("Mirinda estas mallonga", 1997) * I väntan på buss nummer ("Atendante la busnumeron", 2002). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Zilliacus, Jutta}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] s6a8yervsque7gw109eqq0f6pwzhokp 9478551 9478550 2026-09-19T15:24:50Z ThomasPusch 1869 9478551 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jutta ZILLIACUS''' (naskiĝis la [[25-an de julio]] [[1925]] - mortis 100-jara la [[30-an de majo]] [[2026]]) estis finna-estona svedlingve skribanta [[ĵurnalisto]], [[verkisto]] kaj [[politikisto]]. En siaj unuaj dek vivjaroj ŝi havis ŝtatanecon de la respubliko [[Estonio]] kaj nur en 1935 alprenis tiun de la respubliko [[Finnlando]]. Tiam ŝi lernejanis en la germana mezlernejo de Helsinko (''Deutsche Schule Helsinki'') kaj sekve akiris sian altlernejan edukon en la [[universitato de Helsinko]] kaj la [[Akademio Sibelius]]. Post la studado ŝi membriĝis en la malplimulta [[politika partio]] [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando. Ŝi estis membro de la [[finna parlamento]] inter 1975 kaj 1987. Ŝia edzo ekde 1949 estis la [[svedlingva finnlandano]], ĵurnalisto, verkisto, scenaristo kaj tradukisto Benedict Zilliacus (1921-2013). Laŭ onidiroj, Jutta Zilliacus asertis eksterlande, ke en Finnlando nur svedlingvanoj estas civilizitaj kaj finnlingvaj homoj estas idiotoj, kio tamen ne estas certa. Aliflanke, Zilliacus laŭdire kritikis la fakton, ke ĉiuj junaj finnoj devas lerni la svedan en [[bazlernejo]]. == Libroj == * Rökringar ("Fumaj ringoj", 1970) * Innan du vet ordet av ("Antaŭ ol vi scias ĝin", 1975) * En bit av Det stora äpplet ("Peco de la granda pomo", 1978) * Vägskäl ("Vojkruciĝo", 1986) * Annorlunda barndom ("Malsama infanaĝo", 1986) * Vändpunkt ("Turnopunkto", 1987) * Gå över gränser ("Transirante limojn") * Balansgång ("Ekvilibrigo", 1994) * Underbart är kort ("Mirinda estas mallonga", 1997) * I väntan på buss nummer ("Atendante la busnumeron", 2002). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Zilliacus, Jutta}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] ggdaxwgoaounwg02bfkqrfiw29bxn8i 9478552 9478551 2026-09-19T15:25:14Z ThomasPusch 1869 9478552 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jutta ZILLIACUS''' (naskiĝis la [[25-an de julio]] [[1925]] - mortis 100-jara la [[30-an de majo]] [[2026]]) estis finna-estona svedlingve skribanta [[ĵurnalistino]], [[verkistino]] kaj [[politikistino]]. En siaj unuaj dek vivjaroj ŝi havis ŝtatanecon de la respubliko [[Estonio]] kaj nur en 1935 alprenis tiun de la respubliko [[Finnlando]]. Tiam ŝi lernejanis en la germana mezlernejo de Helsinko (''Deutsche Schule Helsinki'') kaj sekve akiris sian altlernejan edukon en la [[universitato de Helsinko]] kaj la [[Akademio Sibelius]]. Post la studado ŝi membriĝis en la malplimulta [[politika partio]] [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando. Ŝi estis membro de la [[finna parlamento]] inter 1975 kaj 1987. Ŝia edzo ekde 1949 estis la [[svedlingva finnlandano]], ĵurnalisto, verkisto, scenaristo kaj tradukisto Benedict Zilliacus (1921-2013). Laŭ onidiroj, Jutta Zilliacus asertis eksterlande, ke en Finnlando nur svedlingvanoj estas civilizitaj kaj finnlingvaj homoj estas idiotoj, kio tamen ne estas certa. Aliflanke, Zilliacus laŭdire kritikis la fakton, ke ĉiuj junaj finnoj devas lerni la svedan en [[bazlernejo]]. == Libroj == * Rökringar ("Fumaj ringoj", 1970) * Innan du vet ordet av ("Antaŭ ol vi scias ĝin", 1975) * En bit av Det stora äpplet ("Peco de la granda pomo", 1978) * Vägskäl ("Vojkruciĝo", 1986) * Annorlunda barndom ("Malsama infanaĝo", 1986) * Vändpunkt ("Turnopunkto", 1987) * Gå över gränser ("Transirante limojn") * Balansgång ("Ekvilibrigo", 1994) * Underbart är kort ("Mirinda estas mallonga", 1997) * I väntan på buss nummer ("Atendante la busnumeron", 2002). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Zilliacus, Jutta}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] qa50hjxhcv548m04a8oy042c5e2wbf2 9478564 9478552 2026-09-19T16:30:39Z ThomasPusch 1869 9478564 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} {{Informkesto homo}} '''Jutta ZILLIACUS''' (naskiĝis la [[25-an de julio]] [[1925]] - mortis 100-jara la [[30-an de majo]] [[2026]]) estis finna-estona svedlingve skribanta [[ĵurnalistino]], [[verkistino]] kaj [[politikistino]]. En siaj unuaj dek vivjaroj ŝi havis ŝtatanecon de la respubliko [[Estonio]] kaj nur en 1935 alprenis tiun de la respubliko [[Finnlando]]. Tiam ŝi lernejanis en la germana mezlernejo de Helsinko (''Deutsche Schule Helsinki'') kaj sekve akiris sian altlernejan edukon en la [[universitato de Helsinko]] kaj la [[Akademio Sibelius]]. Post la studado ŝi membriĝis en la malplimulta [[politika partio]] [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando. Ŝi estis membro de la [[finna parlamento]] inter 1975 kaj 1987. Ŝia edzo ekde 1949 estis la [[svedlingva finnlandano]], ĵurnalisto, verkisto, scenaristo kaj tradukisto Benedict Zilliacus (1921-2013). Laŭ onidiroj, Jutta Zilliacus asertis eksterlande, ke en Finnlando nur svedlingvanoj estas civilizitaj kaj finnlingvaj homoj estas idiotoj, kio tamen ne estas certa. Aliflanke, Zilliacus laŭdire kritikis la fakton, ke ĉiuj junaj finnoj devas lerni la svedan en [[bazlernejo]]. == Libroj == * Rökringar ("Fumaj ringoj", 1970) * Innan du vet ordet av ("Antaŭ ol vi scias ĝin", 1975) * En bit av Det stora äpplet ("Peco de la granda pomo", 1978) * Vägskäl ("Vojkruciĝo", 1986) * Annorlunda barndom ("Malsama infanaĝo", 1986) * Vändpunkt ("Turnopunkto", 1987) * Gå över gränser ("Transirante limojn") * Balansgång ("Ekvilibrigo", 1994) * Underbart är kort ("Mirinda estas mallonga", 1997) * I väntan på buss nummer ("Atendante la busnumeron", 2002). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Zilliacus, Jutta}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] krsdu1t7ky3as6le7scpl5qkclitb2s 0 733717 9478612 9001075 2026-09-19T21:11:09Z ThomasPusch 1869 9478612 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |regiono-ISO=RU-KR |tipo1=reliefo |zomo = 6 }} '''Hiitola''' estas eksa komunumo de [[Finnlando]] en [[Karelio]] sur bordo de [[Ladogo]] en areo, kion Finnlando perdis al [[Sovetunio]] en vintra milito kaj daŭriga milito. En 1939 Hiitola havis {{formatnum:8265}} loĝantojn. La tera areo estis {{unuo|423.2|km²}} kaj la tuta areo {{unuo|464|km²}}. La loĝantaro de Hiitola estis translokigita post daŭriga milito al sekvantaj komunumoj: [[Ahlainen]], [[Honkajoki]], [[Kankaanpää]], [[Karvia]], [[Kullaa]], [[Luvia]], [[Merikarvia]], [[Nakkila]], [[Noormarkku]], [[Pomarkku]], [[Pori]], [[Kampara komunumo de Pori]], [[Siikainen]] kaj [[Ulvila]]. == Konataj lokuloj == * [[Eeva Kilpi]] (1928-2026), finna verkistino {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando]] i7akhh3ks8lozla9iue7pr63akzbhuy 0 734931 9478617 8762274 2026-09-19T21:19:56Z ThomasPusch 1869 9478617 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Moskovan rauha.png|dekstra|eta|170ra|Ceditaj teritorioj]] [[Dosiero:Luovutetun_Karjalan_kunnat_1940.svg|eta|300ra|Ceditaj komunumoj de Karelio]] '''Ceditaj areoj''' aŭ '''ceditaj teritorioj''' ({{lang-fi|luovutetut alueet}}) estas areoj, kiujn [[Finnlando]] cedis al [[Sovetunio]] en la jaroj 1940, 1944 kaj 1947. Nun preskaŭ ĉiuj<!-- ĉiuj areoj krom la eksa lu-areo de Porkkala, devige luita de Finnlando al Sovetunio, kiu intertempe redoniĝis al Finnlando --> tiuj areoj apartenas al [[Rusa Federacio]]. La areoj estas ĉefa parto de finna Karelio (kun alia plejparto de [[Karelia istmo]] kaj iuj insuloj de [[Finna Golfo]]), orientaj partoj de [[Salla]] kaj [[Kuusamo]], [[Petsamo]] kaj lu-areo de [[Porkkala]]. Finnlando cedis la menciitajn areojn krom ĉefparto de Petsamo en la [[Vintra milito]] kaj la samajn areojn denove kaj tutan Petsamon en [[daŭriga milito]]. Cetere en 1947 Sovetunio devigis Finnlandon vendi areon de Jäniskoski kaj Niskakoski en malokcidenta [[Inari]]. La loĝantaro de la ceditaj areoj devis translokiĝi en areojn, kiuj restis en Finnlando. La specialaj aranĝoj temis speciale por kamparanoj. Tamen ankaŭ ne-kamparanoj de la ceditaj areoj ricevis monan helpon por ricevi loĝejojn. Per leĝo oni devigis terposedantojn lasi siajn terojn al sovetuniaj kamparanoj de la ceditaj areoj. La kamparanoj de la ceditaj areoj ne povis mem decidi, kien transloĝiĝi. Per leĝo estis fiksite, kien transloĝiĝi. La projekto havis samajn ecojn kiel proksimume samtempa deviga transloĝigo de germanoj de [[Iamaj orientaj teritorioj de Germanio|Silezio kaj Orienta Prusio]]. En la kulturo de Finnlando oni amplekse pritraktis tiun kolektivan perdon de hejmregiono - ekzemplo estas la literaturaj verkaĵoj de la aŭtorino [[Eeva Kilpi]]. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Finnlando]] [[Kategorio:20-a jarcento en Finnlando]] 8v4ujzc302fu62xp5meg3rdgofkk6ad 0 738705 9478571 9477788 2026-09-19T16:36:01Z ThomasPusch 1869 {{orfa|Finnlando}} 9478571 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} {{Informkesto gravulo}} '''Eeva KILPI''' (n. la 18-a de februaro [[1928]] en [[Hiitola]], [[Karelio]], m. 98-jaraĝa la [[27-an de junio 2026]] en [[Tapiola]], [[Espoo]], provinco [[Uusimaa]], do Novlando) estis finna [[verkistino]]. Ŝi verkis 32 librojn, el kiuj parto estas prozolibroj kaj parto poemlibroj. Ŝiaj libroj estas tradukitaj al almenaŭ 20 lingvoj. En [[1959]] Eeva Kilpi fariĝis libera verkisto. En sia romanoj ŝi multe rakontas pri [[Rezignitaj areoj (Finnlando)|perditaj areoj]] kaj pri vivo de iliaj loĝintoj en nova loĝareo. Ŝi estas ankaŭ apoganto de redono de la areoj. Ŝi skribis ankaŭ pri naturamrilato de homo, speciale de virino. Ŝi estas medikonservanto kaj feministo. Ŝiaj libroj inkludas ankaŭ erotikajn ecojn. == Verkado == Laŭ Eva Kilpi mem, ŝia verkado temigas tri ĉefajn temojn: [[Karelio (geografia regiono)|Karelianismo]] (ŝia ligo al ŝia indiĝena regiono), [[homaj rilatoj]], kaj [[naturo]]. === Karelianismo === Karelianismo - la afineco por la finna regiono de [[Karelio]] kaj la amo por ĝiaj kulturo kaj pejzaĝoj - ludas multe pli gravan rolon en la fikcio kiun Kilpi skribis ol ĝi faras en ŝia poezio. Plejparte, en siaj libroj "La sorĉistino-seruro", "Vivo tien kaj reen" kaj "Evakuita el la vivo", la aŭtoro referencas al la perdo de Karelio, al la sekvoj de tiu ĉi perdo sur la kultura kaj nacia identeco de la finnoj, kaj al la revoj pri renovigita reveno de la perdita lando de sopiro al la sino de Finnlando. La tri memuaroj de la aŭtoro - ''La Periodo de la Vintra Milito'' (1989), ''La Intertempa Paco, la Periodo de Sopiro'' (1990), kaj ''La Periodo de la Konsuma Milito'' (1993) - efektive ŝvebas sur la limon inter [[romano]] kaj [[aŭtobiografio]], kaj la trilogio kiun ili kreas estas akompanita kiel la postaj apendicoj (10 apendicoj), kiun la aŭtoro rakontas pri sia frua infanaĝo en Karelio antaŭ la eksplodo de la [[Dua Mondmilito]]. Kvankam en la poeziokolektoj de Kilpi ''Karelianism'' ne estas reprezentita grandskale kaj sisteme kiel prozo, en kelkaj el ŝiaj poemoj kiuj rilatas al la politika situacio en la orienta najbaro de Finnlando, la klara malamikeco de la poeto trovas akran kaj malakran esprimon direkte al la singarda, ĝis la punkto de submetiĝemo, politikon kiun Finnlando adoptis en la dua duono de la 20-a jarcento al [[Sovetunio]], kaj poste al [[Rusio]]. === Homaj rilatoj === La profunda studo de Kilpi de homaj rilatoj kaj ilia kvalito estas dividita en plurajn areojn de intereso: soleco, viraj-inaj rilatoj, gepatreco, la ligoj de la vivantoj kun la mortintoj, kaj pli. La poeto ofte parolas kaj malkaŝas sian personan mondon, sed malgraŭ tio ŝia poezio ne estas nur konfesia. Multaj el ŝiaj poemoj rilatas al rilatoj, de kiuj multaj legantoj povos lerni kiel kaj kie ligoj povas esti direktitaj. Ĉi tiuj poemoj instruas homon kaj pri aliaj kaj pri si mem. La soleco, kiu ofte okupas homojn, precipe en modernaj tempoj kaj en la hodiaŭa fremdiĝinta medio, ĉeestas en multoblaj kuntekstoj en tiuj poemoj, kaj estas ofte perceptata kiel konstanta ekzisteca sento kaj ne nur rezulto de malkonekto de aliaj. Kilpi priskribas la evoluon de soleco dum vivo kiel parton de la evoluo de la individuo ĝenerale: la soleco de serĉado de partnero aŭ amiko ŝanĝas sian vizaĝon kiam ĝi cedas al la soleco kiu devenas de funebro kaj sopiro pri iu kiu foriris kaj neniam revenos, kaj soleco revenas kaj ŝanĝas sian naturon kiam ĝi devenas de vivo mem kaj apartigo. Malgraŭ la malĝojo kaj malĝojo asociitaj kun soleco, la plej multaj el la poemoj de soleco de Kilpi tute ne estas funebraj aŭ deprimaj, eble ĉar ili kongruas kun la percepto de la poeto ke persono havas neniun eskapon de absoluta lojaleco al si mem se li volas esti honesta kun aliaj kaj konvene plenumi sian rolon sur la tero. La soleco kiu kreas devenas precipe de sia nekonformismo kaj malemo fari humiligajn kompromisojn sur la emocia nivelo, sed en la sento de soleco, la naturo rivelas sin kiel komforta kaj lojala partnero kiu multe mildigas la tristecon de soleco. La kombinaĵo de la konsekvenca maniero de Kilpi vidi sin kiel pensanta kaj liberigita persono kaj ŝia inklino ekzameni ŝian virinecon unue kaj ĉefe laŭ tiu vido foje estis nomita feminisma aŭ humanisma perspektivo. Observante sin kaj tiujn ĉirkaŭ ŝi, ŝi sukcesas krei staton de miro, lernado, kaj instruado al siaj legantoj pri tio, kion ŝi nomas, kun la miksaĵo de humuro kaj seriozeco kiu karakterizas ŝian verkadon kiel tutaĵo, "la animo de serĝento-majoro". Kaj viroj kaj virinoj egale luktas en sia soleco kaj ofte igas ilin mistrakti tiujn ĉirkaŭ ili. En la poezio de Kilpi, tiu povo de animo estas troigita ĝis [[absurdo]]. Tamen, la ironia, iomete humura mempercepto ne kaŝas la ĉefan punkton, la honesta kaj rekta opinio de la poeto pri la temo de ŝia skribo: ĉar la baza homaro ne devas rezigni pri sia tempo, se eĉ ne estas io de sia tempo, se ne estas sola en la kompanio de la mizeraj animoj de frustritaj serĝentoj. Aliaj, kio signifas esti ĉirkaŭ homoj, kiuj faras sian vivon mizera. En la kadro de tiu baza homaro, neniam ekzistas en Eva Kilpi defetisma rezigno de la graco de amo, eĉ ne per konscio pri la limigoj de la amanto. La kreinto vidas amon kiel primara [[eliksiro]] de vivo kaj [[pocio]] kiu plue riĉigas kreivon. Amo en ĉi tiu poezio tute ne estas senmova emocio, sed prefere ripetiĝanta evento, kiu akrigas la komprenojn de homo pri si mem, pri aliaj, kaj eĉ pri sia lingvo. Malgraŭ la multaj amantoj, kiujn mencias la poeto – en unu el la poemoj ili estas ĝuste tridek ses – ĉiu homo, kiu eniras la korpon kaj la koron, estas ĉiukaze homo, al kiu ricevis la benitan ŝancon lasi sian unikan markon sur la privata rakonto de la alia persono. Tamen la bezono de kontakto kun aliaj kaj de kaj emocia kaj fizika ligo ne blindigas la poeton: malgraŭ la neceso de kontakto kaj ligo, ŝi ne ĉesas ekzameni per sobra kaj pensema okulo la tute malsamajn bezonojn, kiujn homoj, viroj kaj virinoj, havas kiam ili alproksimiĝas unu al la alia. Eblas, ke la absoluta libereco, kiun la aŭtoro permesas al si preni en sia verkado, ne devenas nur el la naturo de tolerema finna socio, kiu ĝenerale akceptas la ideojn de Kilpi kun intereso kaj entuziasmo kaj eĥas ilin. Estas racie supozi, ke parto de tiu libereco baziĝas sur la konscio de la poeto, ke la potenco de sonĝo foje superas la kontentigon de ĝia plenumo, ke la potenco de deziro estas preskaŭ ĉiam pli intensa ol ĝia plenumo, kaj ke la sopiro enhavita en altiro estas nedisigebla parto de la magio de la ago de amo. [[Erotiko]] tiel aperas en la poezio de Kilpi kiel bela ambesto, kiu donas potencon al sia posedanto kaj subestas la ekziston de la poeto, kiu vidas sin kiel iu kiu estas "naskita el tiu kuniĝo kiel arbarbesto,/ libera sed en danĝero de formorto. " En la verko de Eva Kilpie, poeto de "Granda Amo,/ Grandaj Piedsignoj", erotismo, tiu besto de amo, estas ankaŭ unu el la multaj ŝancoj donitaj al homo por montri parte kalkulitan malavarecon al aliaj. Malavareco kiel vivmaniero estas esprimita en la pensoj de Kilpi kaj en multaj el ŝiaj lingvaj esprimoj: same kiel en slango, en la poezio de la finna poeto la virino "donas", sed eĉ tiel ŝi ne permesas al viroj posedi ŝian animon kaj certe ne permesas, ke ili humiligu ŝin. La kantoj de la fianĉino parolas kondamne al milito, sed samtempe ili ankaŭ atestas pri la granda donaco, kiun virino kapablas doni, laŭ la poeto, kaj ne kiel seksa sklavino: la virino donas kaj donacas sian korpon kaj sian korpon por krei novan vivon, ŝi donacas sian seksecon al viro kaj ebligas al la homa raso daŭrigi sian ekziston. Pro sia funkcio, ĝi estas la plej bona armilo kontraŭ militoj, ĉar pli ol ĉio alia ĝi reprezentas la vivon, la vivovolon de la vivo kaj ĝian fruktodonan potencon de renovigo. Tamen, por virinoj kaj viroj, ekzistas multaj manieroj esti malavara krom fizika sindonemo kaj kreado de nova vivo, kaj malavareco kiel vivmaniero ne estas limigita en loko, tempo aŭ maniero. Kun la sama malavareco kun kiu Kilpi vivas sian vivon kaj skribas sian poezion, la poeto ankaŭ proponas fidindajn informojn al siaj legantoj koncerne ŝiajn kuraĝajn manierojn trakti maljunecon. Ĉi tiu poezio temas ne nur pri la maljuniĝo de la verkistino mem, sed ankaŭ pri la maljuniĝo de ŝia kunulo, kiu en kelkaj poemoj jam mortis, kaj ankaŭ pri la maljuniĝo de ŝia patrino. Kilpi konkludas kun plena honesteco kaj sen preteksto, ke la maljuniĝo de aliaj ne nepre faciligas al homo trakti sian propran maljuniĝon: estas klare, ke tio ne estas procezo de preparado kaj alĝustigo, kaj la konscio pri la degenero asociita kun maljuniĝo nur intensigas la timon pri ĝi kaj foje ankaŭ pliigas la sopiron al la sopirata morto. La percepto de relativeco kaj konservado de certa grado de humuro tamen helpas homon trakti ĉi tiun malfacilan kaj sobran situacion. Alia kompreno, kiu helpas la artiston trakti ŝian vivon kaj ĝian finon digne, estas akcepto de la maniero de la mondo, neniel kun ĝiaj maljustoj pri kiuj homoj respondecas - indiferenteco, avideco, malestimo por homa vivo, malsato, milito kaj detruo - sed kun morto, de kiu ne ekzistas eskapo, kaj kiu povas esti vidita kiel ŝanco rekonekti kun jam forpasintaj amikoj kaj esti amata de la forpasinta naturo. Rigardante antaŭen, evidentiĝas, ke maljuneco reportas al homo la spertojn de infanaĝo, kaj Kilpi lerte uzas ĉi tiun fakton por diri al siaj legantoj, ke ankaŭ ilia tempo venos. Kune kun tiu ĉi aserto, la poeto postulas de siaj legantoj moralan konduton, bazan homaron kaj taŭgan traktadon de aliaj: "La maljuneco estas destinita al ni/ por kompreni nian infanaĝon,/ por kompreni, kion signifas fali senhelpa// en la manojn de tiuj/ kies potenco superas la nian." La larĝa amplekso de kompleksaj homaj rilatoj, kiujn la poeto diskutas, inkludas ne nur rilatojn inter viroj kaj virinoj. Kune kun ŝia fokuso sur edzeca vivo, la malfacilaĵoj de fraŭlaj ​​homoj, kaj la rilatoj kiujn ŝi havis kun amantoj, Kilfi ankaŭ ofte skribas pri gepatro-infanaj rilatoj, geavo-nepo rilatoj, kaj amikecoj. Ŝia skribo estas homa kaj varma, kvankam estas pli ol sugesto de ironio en ĝi. Tamen, kvankam ironio estas unu el la plej elstaraj karakterizaĵoj de tiu skribo, male al kelkaj el ŝiaj finnaj kolegoj, Kilpi ne emas gliti en cinikismon eĉ kiam ŝiaj deklaroj elstaras en dolore sobra realismo. === Naturo (poezio) === La tria okupo kiu maltrankviligas la poeton en kaj ŝia vivo kaj ŝia poezio, naturo, estas unu el la ĉeftemoj-objektoj de ŝia amo, ŝia zorgo, kaj ŝia kreaĵo. Ŝajnas, ke ne estas pli grava mesaĝo, laŭ la opinio de la aŭtoro, ol tio, kion Kilfi provas transdoni al siaj legantoj. La ekologia konscio de la kreinto ne estas moda kaj supraĵa verda ideologio, sed koncepto bazita sur vivo en kaj proksima al naturo en Finnlando. La naturpoemoj de Eva Kilpi ne estas lirikaj poemoj. Ili ne plibeligas la naturon, kvankam foje oni povas trovi en ili personigon de plantoj kaj bestoj. En la naturpoezio de Kilpi, la referenco al la granda, la pensema, kaj la esenca estas neniel interpretita kiel donante la rajton malestimi aŭ preni malpeze la malgrandan, la simplan, kaj la malsuperan. La kreinto opinias, ke devus ekzisti baza egaleco de rajtoj inter ĉiuj vivoj, malgraŭ la amaso da diferencoj kiuj submetas ilin. La sentemo de la poeto ne estas limigita al ŝi mem kaj al tiuj proksimaj al ŝi, ŝia vigleco al la maljustoj okazantaj en nia mondo permesas al ŝi facile paŝi en la ŝuojn de aliaj, eĉ kiam la objekto de ŝia momenta identigo povas esti musko, moskito aŭ papilio. La ampleksaj ligoj de la poeto kun la besta kaj planta mondo estas ankritaj en realeco, en kiu naturo estas nedisigebla parto de la homa mondo kaj vivo. Kilfi ofte sentas, ke la vivo estis travivita antaŭ longe, kaj tial ŝi ankaŭ estas konvinkita, ke la besta kaj planta mondo konservas scion, kiu estis senfrukta antaŭ ol la homo fariĝis li. La parolo de la poeto tra la buŝoj de bestoj ne devenas de ilia senkulpa kaj infana personigo, sed prefere de profunda konateco kun la mondo de homoj. La profunda ekkompreno pri la vera naturo de la mortontoj igas la poeton foje nei sian ekziston kiel homo kaj eĉ pli identiĝi kun la besta mondo kaj eĉ kun la planta mondo: "Mi ne estas homo./ Mi neniam estis kaj mi ne volas esti./ Mi estas kanto super la netranĉita herbo,/ en la pintoj de abioj ne dehakitaj." Ĉe la koro de la deziro de Kilpi ŝanĝi kaj identigi kun la flaŭro estas la bezono heredi la scion pri bestoj kaj plantoj kaj recikli ekzistantan scion por la avantaĝo de estontaj generacioj. La poeto ne pretendas ĉiam bone kompreni la flaŭron kaj faŭnon, eĉ se la ĉefa mesaĝo de la natura mondo jam estas fiksita en ŝi, sed ŝi opinias, ke observado kaj aŭskultado helpas homon pli bone kompreni sian ĉirkaŭaĵon kaj sin mem: "Tiel malofte ni rigardas bestojn en la okulojn. / La mondo en iliaj okuloj estas pli larĝa ol ĉiuj niaj klarigoj." En frazoj kiel "Ĉiu vivo estas subjekto./ Tio estas: la centro de ĝia vivo", en sia skribado pri la malfacilaĵoj de infanoj kaj maljunuloj, kaj en sia aktivado kontraŭ besta eksperimentado, Eva Kilfi akrigis la publikan konscion en sia lando pri la sufero de tiuj, kies rajtoj estas tretitaj tago post tago kaj horo post horo. En Finnlando, ŝia poezio estas konsiderita pli mobiliza ol tiu de la plej multaj el ŝiaj samtempuloj, sed tio tute ne malpliigas ĝian profundon, kvalitojn, kaj valoron. El profunda politika kaj socia implikiĝo, la poeto skribas sincere pri kiuj ŝi vidas kiel la dioj de la mondo hodiaŭ kaj kion ŝi pensas pri ili: "Komerco, konkuro, konsumado, armiloj,/ medicino, teknologio, la besta industrio./ La dioj estas multaj/ kaj ili ĉiuj estas malnoblaj." Anstataŭ la pano de la kristana preĝo, "Nia Patro en Ĉielo", Kilpie petegas por ricevi la karakteron kiu laŭsupoze estis ŝia pro esti homo: "Donu al mi mian homaron,/ Donu al mi hodiaŭ/ la moralon kaj etikon/ Por ke mi povu rigardi bestojn en la okulojn." {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kilpi, Eeva}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Feministoj]] 33he32cnpb77nxcj8sle43qmd6m2kkz 9478611 9478571 2026-09-19T21:07:17Z ThomasPusch 1869 9478611 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} {{Informkesto gravulo}} '''Eeva KILPI''' (n. la 18-a de februaro [[1928]] en [[Hiitola]], [[Karelio]], m. 98-jaraĝa la 27-an de junio [[2026]] en [[Tapiola]], [[Espoo]], provinco [[Uusimaa]], do Novlando) estis finna [[verkistino]]. Ŝi verkis 32 librojn, el kiuj parto estas prozolibroj kaj parto poemlibroj. Ŝiaj libroj estas tradukitaj al almenaŭ 20 lingvoj. En [[1959]] Eeva Kilpi fariĝis libera verkisto. En sia romanoj ŝi multe rakontas pri [[Rezignitaj areoj (Finnlando)|perditaj areoj]] kaj pri vivo de iliaj loĝintoj en nova loĝareo. Ŝi estas ankaŭ apoganto de redono de la areoj. Ŝi skribis ankaŭ pri naturamrilato de homo, speciale de virino. Ŝi estas medikonservanto kaj feministo. Ŝiaj libroj inkludas ankaŭ erotikajn ecojn. == Verkado == Laŭ Eva Kilpi mem, ŝia verkado temigas tri ĉefajn temojn: [[Karelio (geografia regiono)|Karelianismo]] (ŝia ligo al ŝia indiĝena regiono), [[homaj rilatoj]], kaj [[naturo]]. === Karelianismo === Karelianismo - la afineco por la finna regiono de [[Karelio]] kaj la amo por ĝiaj kulturo kaj pejzaĝoj - ludas multe pli gravan rolon en la fikcio kiun Kilpi skribis ol ĝi faras en ŝia poezio. Plejparte, en siaj libroj "La sorĉistino-seruro", "Vivo tien kaj reen" kaj "Evakuita el la vivo", la aŭtoro referencas al la perdo de Karelio, al la sekvoj de tiu ĉi perdo sur la kultura kaj nacia identeco de la finnoj, kaj al la revoj pri renovigita reveno de la perdita lando de sopiro al la sino de Finnlando. La tri memuaroj de la aŭtoro - ''La Periodo de la Vintra Milito'' (1989), ''La Intertempa Paco, la Periodo de Sopiro'' (1990), kaj ''La Periodo de la Konsuma Milito'' (1993) - efektive ŝvebas sur la limon inter [[romano]] kaj [[aŭtobiografio]], kaj la trilogio kiun ili kreas estas akompanita kiel la postaj apendicoj (10 apendicoj), kiun la aŭtoro rakontas pri sia frua infanaĝo en Karelio antaŭ la eksplodo de la [[Dua Mondmilito]]. Kvankam en la poeziokolektoj de Kilpi ''Karelianism'' ne estas reprezentita grandskale kaj sisteme kiel prozo, en kelkaj el ŝiaj poemoj kiuj rilatas al la politika situacio en la orienta najbaro de Finnlando, la klara malamikeco de la poeto trovas akran kaj malakran esprimon direkte al la singarda, ĝis la punkto de submetiĝemo, politikon kiun Finnlando adoptis en la dua duono de la 20-a jarcento al [[Sovetunio]], kaj poste al [[Rusio]]. === Homaj rilatoj === La profunda studo de Kilpi de homaj rilatoj kaj ilia kvalito estas dividita en plurajn areojn de intereso: soleco, viraj-inaj rilatoj, gepatreco, la ligoj de la vivantoj kun la mortintoj, kaj pli. La poeto ofte parolas kaj malkaŝas sian personan mondon, sed malgraŭ tio ŝia poezio ne estas nur konfesia. Multaj el ŝiaj poemoj rilatas al rilatoj, de kiuj multaj legantoj povos lerni kiel kaj kie ligoj povas esti direktitaj. Ĉi tiuj poemoj instruas homon kaj pri aliaj kaj pri si mem. La soleco, kiu ofte okupas homojn, precipe en modernaj tempoj kaj en la hodiaŭa fremdiĝinta medio, ĉeestas en multoblaj kuntekstoj en tiuj poemoj, kaj estas ofte perceptata kiel konstanta ekzisteca sento kaj ne nur rezulto de malkonekto de aliaj. Kilpi priskribas la evoluon de soleco dum vivo kiel parton de la evoluo de la individuo ĝenerale: la soleco de serĉado de partnero aŭ amiko ŝanĝas sian vizaĝon kiam ĝi cedas al la soleco kiu devenas de funebro kaj sopiro pri iu kiu foriris kaj neniam revenos, kaj soleco revenas kaj ŝanĝas sian naturon kiam ĝi devenas de vivo mem kaj apartigo. Malgraŭ la malĝojo kaj malĝojo asociitaj kun soleco, la plej multaj el la poemoj de soleco de Kilpi tute ne estas funebraj aŭ deprimaj, eble ĉar ili kongruas kun la percepto de la poeto ke persono havas neniun eskapon de absoluta lojaleco al si mem se li volas esti honesta kun aliaj kaj konvene plenumi sian rolon sur la tero. La soleco kiu kreas devenas precipe de sia nekonformismo kaj malemo fari humiligajn kompromisojn sur la emocia nivelo, sed en la sento de soleco, la naturo rivelas sin kiel komforta kaj lojala partnero kiu multe mildigas la tristecon de soleco. La kombinaĵo de la konsekvenca maniero de Kilpi vidi sin kiel pensanta kaj liberigita persono kaj ŝia inklino ekzameni ŝian virinecon unue kaj ĉefe laŭ tiu vido foje estis nomita feminisma aŭ humanisma perspektivo. Observante sin kaj tiujn ĉirkaŭ ŝi, ŝi sukcesas krei staton de miro, lernado, kaj instruado al siaj legantoj pri tio, kion ŝi nomas, kun la miksaĵo de humuro kaj seriozeco kiu karakterizas ŝian verkadon kiel tutaĵo, "la animo de serĝento-majoro". Kaj viroj kaj virinoj egale luktas en sia soleco kaj ofte igas ilin mistrakti tiujn ĉirkaŭ ili. En la poezio de Kilpi, tiu povo de animo estas troigita ĝis [[absurdo]]. Tamen, la ironia, iomete humura mempercepto ne kaŝas la ĉefan punkton, la honesta kaj rekta opinio de la poeto pri la temo de ŝia skribo: ĉar la baza homaro ne devas rezigni pri sia tempo, se eĉ ne estas io de sia tempo, se ne estas sola en la kompanio de la mizeraj animoj de frustritaj serĝentoj. Aliaj, kio signifas esti ĉirkaŭ homoj, kiuj faras sian vivon mizera. En la kadro de tiu baza homaro, neniam ekzistas en Eva Kilpi defetisma rezigno de la graco de amo, eĉ ne per konscio pri la limigoj de la amanto. La kreinto vidas amon kiel primara [[eliksiro]] de vivo kaj [[pocio]] kiu plue riĉigas kreivon. Amo en ĉi tiu poezio tute ne estas senmova emocio, sed prefere ripetiĝanta evento, kiu akrigas la komprenojn de homo pri si mem, pri aliaj, kaj eĉ pri sia lingvo. Malgraŭ la multaj amantoj, kiujn mencias la poeto – en unu el la poemoj ili estas ĝuste tridek ses – ĉiu homo, kiu eniras la korpon kaj la koron, estas ĉiukaze homo, al kiu ricevis la benitan ŝancon lasi sian unikan markon sur la privata rakonto de la alia persono. Tamen la bezono de kontakto kun aliaj kaj de kaj emocia kaj fizika ligo ne blindigas la poeton: malgraŭ la neceso de kontakto kaj ligo, ŝi ne ĉesas ekzameni per sobra kaj pensema okulo la tute malsamajn bezonojn, kiujn homoj, viroj kaj virinoj, havas kiam ili alproksimiĝas unu al la alia. Eblas, ke la absoluta libereco, kiun la aŭtoro permesas al si preni en sia verkado, ne devenas nur el la naturo de tolerema finna socio, kiu ĝenerale akceptas la ideojn de Kilpi kun intereso kaj entuziasmo kaj eĥas ilin. Estas racie supozi, ke parto de tiu libereco baziĝas sur la konscio de la poeto, ke la potenco de sonĝo foje superas la kontentigon de ĝia plenumo, ke la potenco de deziro estas preskaŭ ĉiam pli intensa ol ĝia plenumo, kaj ke la sopiro enhavita en altiro estas nedisigebla parto de la magio de la ago de amo. [[Erotiko]] tiel aperas en la poezio de Kilpi kiel bela ambesto, kiu donas potencon al sia posedanto kaj subestas la ekziston de la poeto, kiu vidas sin kiel iu kiu estas "naskita el tiu kuniĝo kiel arbarbesto,/ libera sed en danĝero de formorto. " En la verko de Eva Kilpie, poeto de "Granda Amo,/ Grandaj Piedsignoj", erotismo, tiu besto de amo, estas ankaŭ unu el la multaj ŝancoj donitaj al homo por montri parte kalkulitan malavarecon al aliaj. Malavareco kiel vivmaniero estas esprimita en la pensoj de Kilpi kaj en multaj el ŝiaj lingvaj esprimoj: same kiel en slango, en la poezio de la finna poeto la virino "donas", sed eĉ tiel ŝi ne permesas al viroj posedi ŝian animon kaj certe ne permesas, ke ili humiligu ŝin. La kantoj de la fianĉino parolas kondamne al milito, sed samtempe ili ankaŭ atestas pri la granda donaco, kiun virino kapablas doni, laŭ la poeto, kaj ne kiel seksa sklavino: la virino donas kaj donacas sian korpon kaj sian korpon por krei novan vivon, ŝi donacas sian seksecon al viro kaj ebligas al la homa raso daŭrigi sian ekziston. Pro sia funkcio, ĝi estas la plej bona armilo kontraŭ militoj, ĉar pli ol ĉio alia ĝi reprezentas la vivon, la vivovolon de la vivo kaj ĝian fruktodonan potencon de renovigo. Tamen, por virinoj kaj viroj, ekzistas multaj manieroj esti malavara krom fizika sindonemo kaj kreado de nova vivo, kaj malavareco kiel vivmaniero ne estas limigita en loko, tempo aŭ maniero. Kun la sama malavareco kun kiu Kilpi vivas sian vivon kaj skribas sian poezion, la poeto ankaŭ proponas fidindajn informojn al siaj legantoj koncerne ŝiajn kuraĝajn manierojn trakti maljunecon. Ĉi tiu poezio temas ne nur pri la maljuniĝo de la verkistino mem, sed ankaŭ pri la maljuniĝo de ŝia kunulo, kiu en kelkaj poemoj jam mortis, kaj ankaŭ pri la maljuniĝo de ŝia patrino. Kilpi konkludas kun plena honesteco kaj sen preteksto, ke la maljuniĝo de aliaj ne nepre faciligas al homo trakti sian propran maljuniĝon: estas klare, ke tio ne estas procezo de preparado kaj alĝustigo, kaj la konscio pri la degenero asociita kun maljuniĝo nur intensigas la timon pri ĝi kaj foje ankaŭ pliigas la sopiron al la sopirata morto. La percepto de relativeco kaj konservado de certa grado de humuro tamen helpas homon trakti ĉi tiun malfacilan kaj sobran situacion. Alia kompreno, kiu helpas la artiston trakti ŝian vivon kaj ĝian finon digne, estas akcepto de la maniero de la mondo, neniel kun ĝiaj maljustoj pri kiuj homoj respondecas - indiferenteco, avideco, malestimo por homa vivo, malsato, milito kaj detruo - sed kun morto, de kiu ne ekzistas eskapo, kaj kiu povas esti vidita kiel ŝanco rekonekti kun jam forpasintaj amikoj kaj esti amata de la forpasinta naturo. Rigardante antaŭen, evidentiĝas, ke maljuneco reportas al homo la spertojn de infanaĝo, kaj Kilpi lerte uzas ĉi tiun fakton por diri al siaj legantoj, ke ankaŭ ilia tempo venos. Kune kun tiu ĉi aserto, la poeto postulas de siaj legantoj moralan konduton, bazan homaron kaj taŭgan traktadon de aliaj: "La maljuneco estas destinita al ni/ por kompreni nian infanaĝon,/ por kompreni, kion signifas fali senhelpa// en la manojn de tiuj/ kies potenco superas la nian." La larĝa amplekso de kompleksaj homaj rilatoj, kiujn la poeto diskutas, inkludas ne nur rilatojn inter viroj kaj virinoj. Kune kun ŝia fokuso sur edzeca vivo, la malfacilaĵoj de fraŭlaj ​​homoj, kaj la rilatoj kiujn ŝi havis kun amantoj, Kilfi ankaŭ ofte skribas pri gepatro-infanaj rilatoj, geavo-nepo rilatoj, kaj amikecoj. Ŝia skribo estas homa kaj varma, kvankam estas pli ol sugesto de ironio en ĝi. Tamen, kvankam ironio estas unu el la plej elstaraj karakterizaĵoj de tiu skribo, male al kelkaj el ŝiaj finnaj kolegoj, Kilpi ne emas gliti en cinikismon eĉ kiam ŝiaj deklaroj elstaras en dolore sobra realismo. === Naturo (poezio) === La tria okupo kiu maltrankviligas la poeton en kaj ŝia vivo kaj ŝia poezio, naturo, estas unu el la ĉeftemoj-objektoj de ŝia amo, ŝia zorgo, kaj ŝia kreaĵo. Ŝajnas, ke ne estas pli grava mesaĝo, laŭ la opinio de la aŭtoro, ol tio, kion Kilfi provas transdoni al siaj legantoj. La ekologia konscio de la kreinto ne estas moda kaj supraĵa verda ideologio, sed koncepto bazita sur vivo en kaj proksima al naturo en Finnlando. La naturpoemoj de Eva Kilpi ne estas lirikaj poemoj. Ili ne plibeligas la naturon, kvankam foje oni povas trovi en ili personigon de plantoj kaj bestoj. En la naturpoezio de Kilpi, la referenco al la granda, la pensema, kaj la esenca estas neniel interpretita kiel donante la rajton malestimi aŭ preni malpeze la malgrandan, la simplan, kaj la malsuperan. La kreinto opinias, ke devus ekzisti baza egaleco de rajtoj inter ĉiuj vivoj, malgraŭ la amaso da diferencoj kiuj submetas ilin. La sentemo de la poeto ne estas limigita al ŝi mem kaj al tiuj proksimaj al ŝi, ŝia vigleco al la maljustoj okazantaj en nia mondo permesas al ŝi facile paŝi en la ŝuojn de aliaj, eĉ kiam la objekto de ŝia momenta identigo povas esti musko, moskito aŭ papilio. La ampleksaj ligoj de la poeto kun la besta kaj planta mondo estas ankritaj en realeco, en kiu naturo estas nedisigebla parto de la homa mondo kaj vivo. Kilfi ofte sentas, ke la vivo estis travivita antaŭ longe, kaj tial ŝi ankaŭ estas konvinkita, ke la besta kaj planta mondo konservas scion, kiu estis senfrukta antaŭ ol la homo fariĝis li. La parolo de la poeto tra la buŝoj de bestoj ne devenas de ilia senkulpa kaj infana personigo, sed prefere de profunda konateco kun la mondo de homoj. La profunda ekkompreno pri la vera naturo de la mortontoj igas la poeton foje nei sian ekziston kiel homo kaj eĉ pli identiĝi kun la besta mondo kaj eĉ kun la planta mondo: "Mi ne estas homo./ Mi neniam estis kaj mi ne volas esti./ Mi estas kanto super la netranĉita herbo,/ en la pintoj de abioj ne dehakitaj." Ĉe la koro de la deziro de Kilpi ŝanĝi kaj identigi kun la flaŭro estas la bezono heredi la scion pri bestoj kaj plantoj kaj recikli ekzistantan scion por la avantaĝo de estontaj generacioj. La poeto ne pretendas ĉiam bone kompreni la flaŭron kaj faŭnon, eĉ se la ĉefa mesaĝo de la natura mondo jam estas fiksita en ŝi, sed ŝi opinias, ke observado kaj aŭskultado helpas homon pli bone kompreni sian ĉirkaŭaĵon kaj sin mem: "Tiel malofte ni rigardas bestojn en la okulojn. / La mondo en iliaj okuloj estas pli larĝa ol ĉiuj niaj klarigoj." En frazoj kiel "Ĉiu vivo estas subjekto./ Tio estas: la centro de ĝia vivo", en sia skribado pri la malfacilaĵoj de infanoj kaj maljunuloj, kaj en sia aktivado kontraŭ besta eksperimentado, Eva Kilfi akrigis la publikan konscion en sia lando pri la sufero de tiuj, kies rajtoj estas tretitaj tago post tago kaj horo post horo. En Finnlando, ŝia poezio estas konsiderita pli mobiliza ol tiu de la plej multaj el ŝiaj samtempuloj, sed tio tute ne malpliigas ĝian profundon, kvalitojn, kaj valoron. El profunda politika kaj socia implikiĝo, la poeto skribas sincere pri kiuj ŝi vidas kiel la dioj de la mondo hodiaŭ kaj kion ŝi pensas pri ili: "Komerco, konkuro, konsumado, armiloj,/ medicino, teknologio, la besta industrio./ La dioj estas multaj/ kaj ili ĉiuj estas malnoblaj." Anstataŭ la pano de la kristana preĝo, "Nia Patro en Ĉielo", Kilpie petegas por ricevi la karakteron kiu laŭsupoze estis ŝia pro esti homo: "Donu al mi mian homaron,/ Donu al mi hodiaŭ/ la moralon kaj etikon/ Por ke mi povu rigardi bestojn en la okulojn." {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kilpi, Eeva}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Feministoj]] kf3wjx6fkdavzc61amgdb4v4g455p46 0 738712 9478573 8952895 2026-09-19T16:38:46Z ThomasPusch 1869 {{orfa|Finnlando}} 9478573 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} {{Informkesto gravulo}} '''Volter KILPI''' estis finna [[verkisto]], kiu naskiĝis la 12-an de decembro [[1874]] en [[Kustavi]] kaj mortis 64-jaraĝa la 13-an de junio [[1939]] en [[Turku]]. Lia romano ''Alastalon salissa'' estas ofte konsiderata la plej bonkvalita finna romano. En siaj unuaj verkistaj laborjaroj li skribis novromantikajn verkojn. Li estis ankaŭ notinda kulturkritikisto. Li laboris kiel unua ĉefbibliotekisto de Universitato de Turku. En liaj romanoj ''Kansallista itsetutkistelua'' (1917) kaj ''Tulevaisuuden edessä'' estas viditaj ekstremaj naciismaj, eĉ faŝismaj ecoj. Li ricevis nacian literaturan premion de Finnlando tri fojojn. En Kustavi estas aranĝata ĉiujare literatursemajno, kiu estas nomita laŭ li. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kilpi, Volter}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] stoxpqans62nc95spgm58ryu9b2xv3z 0 738916 9478870 9416597 2026-09-20T08:59:44Z Sj1mor 12103 9478870 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Judit Lénárd |dosiero = Lénárd Judit (crop).jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Judit Lénárd en 1967 |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1928|02|10}} |loko de naskiĝo = [[Cluj]] ([[Rumanio]]) |dato de morto = {{mortotago|1970|06|2}} |loko de morto = [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) }} '''Judit Lénárd,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Lénárd Judit''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], televidparolisto, [[prezentisto]]. Ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) ''Echter Tiborné''. [[Dosiero:Az MTV stúdiója, Lénárd Judit tévébemondó. Fent Neumann Gefell CMV563 mikrofonok. Fortepan 56556.jpg|eta|{{centre|Judit Lénárd en la televizio}}]] Judit Lénárd<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM319248/41c2fafb-a8bd-4269-ae74-c04ee47bc376/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|10|februaro|1928}} en [[Cluj]] ([[Rumanio]]), ŝi mortis la {{daton|2|junio|1970}} en [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]). == Biografio == Judit Lénárd apartenis al la hungara [[minoritato]] en Rumanio. Ŝi akiris aktoran [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Altlernejo pri Teatro kaj Filmo]] en [[1950]]. Ŝia ĉefinstruisto estis [[Zsuzsa Simon]]. Ŝi estis aktoro laŭvice inter 1950-1960 en [[Gaja Teatro|Armea Teatro]], [[Teatro Csokonai (Debrecen)]], [[Nacia Teatro (Győr)|Teatro Kisfaludy (Győr)]], [[Teatro Thália (Budapeŝto)|Teatro Petőfi (Budapeŝto)]]. Ekde 1960 ĝis sia morto ŝi laboris en la [[Hungara Televizio]] kiel televidparolisto. Post 4 jaroj ŝi estis ankaŭ prezentisto pri kelkaj konstantaj programoj. Ŝi havis neplanitan gravedecon, ŝian filinon li lasis por ŝtata instituto por 14 jaroj. Ekde la 14 jaraĝo, ŝi estis kune kun la filino dum du jaroj, kiam oni konstatis [[mama kancero|maman kanceron]], pro kio ŝi mortigis sin. Ŝia filino mortis en aĝo de 55 jaroj, same en mama kancero. Ŝia nepino estas la verkisto, dramaturgo ''Fruzsina B. Török''. == Ŝiaj teatraj roloj (elekto) == * [[William Shakespeare]]: [[Somermeznokta sonĝo]] - Hippolyta * [[Mihály Csokonai Vitéz]]: ''Kultura'' - Petronella * [[József Katona]]: ''Bánk bán'' - Gertudis * [[Friedrich Schiller]]: ''Don Carlos'' - Mondecar * [[Edmond Rostand]]: ''A sasfiók'' - kortega damo * [[Harriet Beecher Stowe]]: ''Tamás bátya kunyhója'' - Eliza == Fontoj == * [https://femina.hu/hazai_sztar/lenard-judit-halala/ hungarlingva datenaro kun foto] * [https://www.ujsagmuzeum.hu/lenard-judit/ hungarlingva datenaro kun foto] * [http://www.tvmt.hu/L%C3%A9n%C3%A1rd%20Judit.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210921045728/http://www.tvmt.hu/L%C3%A9n%C3%A1rd%20Judit.htm |date=2021-09-21 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lenard Judit}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj televidparolistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} o87nbe7grabdzdayry83jpjmocfmo7w 0 739945 9478480 9440054 2026-09-19T12:26:14Z ThomasPusch 1869 9478480 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Pirkko SAISIO''' (naskiĝinta la 6-an de aprilo [[1949]] en [[Helsinko]], do nun {{aĝo|1949|4|6}}-jaraĝa) estas finna [[verkistino]], aktorino kaj reĝisorino. Ŝi verkis [[romano]]jn, [[scenaro]]jn por [[filmo]]j kaj televidaj programoj, [[teatraĵo]]jn, [[kanto]]jn kaj [[libreto]]jn. Ŝi ankaŭ aktoris kaj reĝisoris iujn siajn proprajn teatraĵojn. Foje ŝi uzas la pseŭdonimojn ''Jukka Larsson'' kaj ''Eva Wein''. En 1997 ĝis 2001 ŝi agis kiel profesoro de [[teatro|dramaturgio]]. Ŝi estas lesbo kaj havas inan kunulon, la filmreĝisorinon, scenaristinon kaj aktorinon {{Q|Q2943813}} (n. en 1947). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saisio, Pirkko}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] hd0c0079fbdc1v09om5jkod6gi90llw 9478481 9478480 2026-09-19T12:26:40Z ThomasPusch 1869 9478481 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Pirkko SAISIO''' (naskiĝinta la 6-an de aprilo [[1949]] en [[Helsinko]], do nun {{aĝo|1949|4|6}}-jaraĝa) estas finna [[verkistino]], aktorino kaj reĝisorino. Ŝi verkis [[romano]]jn, [[scenaro]]jn por [[filmo]]j kaj televidaj programoj, [[teatraĵo]]jn, [[kanto]]jn kaj [[libreto]]jn. Ŝi ankaŭ aktoris kaj reĝisoris iujn siajn proprajn teatraĵojn. Foje ŝi uzas la pseŭdonimojn ''Jukka Larsson'' kaj ''Eva Wein''. En 1997 ĝis 2001 ŝi agis kiel profesoro de [[teatro|dramaturgio]]. Ŝi estas lesbo kaj havas inan kunulon, la filmreĝisorinon, scenaristinon kaj aktorinon {{Q|Q2943813}}, n. en 1947. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saisio, Pirkko}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] qost6j846f0uddh4l0rt0cqyc6hnyfm 0 740681 9478578 8523364 2026-09-19T16:43:54Z ThomasPusch 1869 {{orfa|Finnlando}} 9478578 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} {{Informkesto gravulo}} '''Kirsi KUNNAS''' (naskiĝinta 14-a de decembro 1924 - [[8-a de novembro]] [[2021]]) estis finna porinfana [[verkisto]], [[poeto]] kaj tradukisto. En [[1950-aj jaroj]] ŝi skribis modernismajn poemkolektojn. Ŝi finnigis anglalingvajn [[porinfana literaturo|porinfanajn]] poemojn kaj tekstojn de Krylov. Unu ŝia konata propra porinfana poem̩libro estas ''Tiitiäisen satupuu'', laŭ kiu estas farita ankaŭ kantoj kaj teatraĵo. Ofte en poemoj de Kunnas estas natursimbolaro kaj preskaŭ minimalisma uzo de lingvo. Kunnas loĝis en [[Tampere]] kaj [[Ylöjärvi]]. == Vidu ankaŭ == * [[Tradukoj de La Aventuroj de Alico en Mirlando ]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kunnas, Kirsi}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Finnaj poetoj]] [[Kategorio:Finnaj porinfanaj verkistoj]] 3zh7yhbjd5nagj3ivp2sych1eltt6hl 0 744595 9478577 9477789 2026-09-19T16:41:50Z ThomasPusch 1869 {{orfa|Finnlando}} 9478577 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} {{Informkesto gravulo}} '''Leena KROHN''' (naskiĝinta en [[28-a de februaro]] [[1947]] en [[Helsinko]], do nun {{aĝo|1947|2|28}}-jara) estas finna [[verkistino]]. En vasta verkaro de Krohn aperas romanoj, noveloj, porinfanaj kaj porjunulaj libroj kaj eseoj. Ŝi skribis ekzemple pri rilato inter homo kaj [[realo]], pri la [[moralo]] kaj pri limoj inter realo kaj [[iluzio]]. Ŝi ricevis literaturpremion de ŝtato Finnlando en 1989 kaj [[premio Finlandia|premion Finlandia]] en 1992. Ŝia unua libro aperis en 1970. Ŝiaj libroj estis tradukitaj al pli ol dek lingvoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Krohn, Leena}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] dq0wyt9yob5vty3loan1bhh9gzz458m 0 746202 9479040 8745351 2026-09-20T11:41:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9479040 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipa parto <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Rošťoutky | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = domaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Rošťoutky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Rošťoutky.jpg | dosiero_priskribo = Rošťoutky dum alveturo de Milonice <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Vyškov | municipo = [[Milonice (distrikto Vyškov)|Milonice]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = | konstruaĵo_noto = | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Litenĉica montetaro | orogenezo = | orogenezo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Rošťoutky | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 250 | lat_d = 49 | lat_m = 10 | lat_s = 41 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 03 | long_s = 21 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.99 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Milonice <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 19 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1353 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 683 33 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Rošťoutky | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Rošťoutky''' (ankaŭ ''Rozčoutky, Rosčoutky, Roščoutky'') estas domaro en Ĉeĥio, enfalanta sub municipo [[Milonice (distrikto Vyškov)|Milonice]]. La setlejo kun statuso de baza setlejunuo situas en kampoj apud ŝoseo el [[Kozlany (distrikto Vyškov)|Kozlany]] ĝis [[Nesovice]], proksimume 5 km nordoriente de [[Bučovice]] kaj proksimume 14 km sude de [[Vyškov]]. Daŭre ĉi tie vivas 19 loĝantoj. Rošťoutky situas en katastra teritorio '''[[Milonice (distrikto Vyškov)|Milonice]]''' kun areo 4,99 km². == Historio == [[Dosiero:Rostoutky.jpg|eta|maldekstra|Domaro Rošťoutky proksime de municipo Milonice, orienta vido]] La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1353]], kiam ĉi tie skribiĝis certa Eva z Rozčútek. En la jaro 1498 la domaro estas gvidita jam kiel dezerta.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Kramoliš | persona nomo = Čeněk | jaro = 1900 | titolo = Vlastivěda moravská II. místopis Moravy, bučovský okres | eldoninto = Muzejní spolek Brno | loko = Brno | paĝoj = 125 }} </ref> En la jaro 1873 ĉi tie situadis senjora korto, gastejo kaj muelejo. En la jaro 1900 ĉi tie vivis 30 loĝantoj. La domaro etendiĝas sur parceloj de hodiaŭ jam pereinta [[Unueca agrikultura kooperativo|UAK]]. En la jaro 2011 ĝi havis 19 loĝantojn.<ref>http://apl.czso.cz/irso4/cisdet.jsp?b=22&hkodcis=47&textpol=Ro%C5%A1%C5%A5outky&kodcis=47&kod=095052&ciselid=1213365{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Literaturo == * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Kramoliš | persona nomo = Čeněk | jaro = 1900 | titolo = Vlastivěda moravská II. místopis Moravy, bučovský okres | eldoninto = Muzejní spolek Brno | loko = Brno | isbn = }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Milonice (distrikto Vyškov)}} [[Kategorio:Milonice (distrikto Vyškov)]] [[Kategorio:Domaroj en distrikto Vyškov]] [[Kategorio:Setlejoj en Litenĉica montetaro]] a0upa0lbmfzgyetwbe6pyz0pnjvl0x1 0 747769 9478882 9432941 2026-09-20T09:01:47Z Sj1mor 12103 9478882 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Klaus-Dieter FICHTNER''' (naskiĝinta la {{daton|8|10|1929}} en [[Bad Kösen]]) estas germana instruisto kaj regionhistoriisto. == Vivo == Fichtner vizitis ekde 1936 la bazlernejon en Bad Kösen, ekde 1940 la Superan realisman gimnazion en [[Naumburg (Saale)]] kaj ekde 1946 [[Landesschule Pforta]]. Kiel eksterulo de ĉe Pforta (extraneus portensis) li finis la lernejon en 1948. En 1949 Fichtner li treniĝis instruisto ĉe [[Kastelo Beichlingen]] por iĝi ''nova lernigisto'' (Neulehrer). Inter 1950 kaj 1971 Fichtner deĵoris ĉe la Unueclernejo Bad Kösen kaj finis ekde 1954 tri jarojn daŭrantan trejniĝon pri la instruo de la [[rusa lingvo]]. La [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg]] invitis lin je eksterorda scienca helpposteno. Je doktoriĝnivelo A li titole honoritis ''Dr. paed.'' en 1970.<ref>Disertaĵtemo: ''Möglichkeiten zur Verbesserung der Lernmotivation des Schülers durch die unterrichtliche Arbeit in einem Fachunterrichtsraumsystem''.</ref> Poste li esploris ĉe la Akademio pri pedagogiaj sciencoj de GDR en la Instituto pri instruadmaterialoj kaj instruejkonstruado (je [[Dresdeno]]). Fichtner instruistis inter 1971 kaj 1991 en [[Vajmaro]]; ekde 1979 li estris ĉe la Instituto pri pedagogpluklerigo. En 1994 li kunfondis la muzeon pri la [[Batalo de Jena–Auerstedt]] en Hassenhausen (Bad Kösen).<ref>[http://www.museum-hassenhausen.de/veranstaltungen.html Museum Hassenhausen]</ref> Inter 1994 kaj 2019 li estis arkivisto de la ekslernanta societo ''Pförtner-Bund''. Kiel emerita faklernejdocento kaj studirektoro li organizis ekde 2007 rondgvidadojn en Bad Kösen, sur [[Rudelsburg]] kaj sur la klostra grundo de Pforta-lernejo. Li malkovris la forgesitajn pacŝtonojn en Bad Kösen (el la tempo de la germana unuigo fare de [[Prusio]]) kaj rekonatigis ilin ekde 2001 post 130 jaroj.<ref>K. D. Fichtner: ''Friedenssteine in der Hohle bei Bad Kösen. Denkmale erinnern an drei Kriege auf deutschem Boden – Rätselraten über die Stifter der Steine – Gärtnerische Instandsetzung wünschenswert''. Naumburger Tageblatt, 22.9.2001</ref><ref>K.-D. Fichtner: ''Die Friedenssteine in der Hohle bei Bad Kösen''. Mitteldeutsche Zeitung, Bd. 12 (2001), 222, p. 21</ref> Dum multaj jaroj li vizitis la membrokunvenojn de la Societo pri [[studenta korporacio|koorporacistudenta]] historiesplorado. Fichtner estas kunedzina, havas unu filinon, unu nepon kaj du pranepojn. == Regiona historio == Ekde 1979 kaj aparte post [[Turniĝo]] Fichtner publikigis por la Vajmara instituto pri instruista pluklerigo, por "Kurstadt-Kurier" (oficiala urbogazeto), "Naumburger Tagblatt", "Mitteldeutsche Zeitung" kaj la jarlibro "Saale-Unstrut-Jahrbuch". La 174 eseoj/artikoloj temigas Bad Kösen kaj ties kuracbanumadon, salejon, Saale-ponton, laboristan konsilion, [[Romanika domo (Bad Kösen)|Romanikan domon]]. Krome temoj estadas [[Saale]] -rivero kaj [[flosigado]], [[Rudelsburg]] kaj [[Monumentoj ĉe Rudelsburg|Leona monumento]], [[Preĝejo Sankta Laŭrenco (Saaleck)]], la mezepokaj veturejoj al [[Frankonio]], la naumburg-a kvartalo Freiroda, [[Crölpa-Löbschütz]], [[Lanitz-Hassel-Tal|Lanitz-Hassel-Tal kun Spielberg]] kaj Naumburg-urbo mem. Fichter raportas pri [[Karlo Vilhelmo Ferdinando (Brunsvigo-Wolfenbüttel)]], Hassenhausen kaj la Jena-Auerbach-batalo, pri [[Johann Gottfried Borlach]], la vajmara ordenanino Jenny von Gerstenbergk, [[Theo Malade]], [[Oskar Hossfeld]], [[Hans Fischerkoesen]] kaj Therese Berbig (la edzino de [[Max Berbig]]). La plejmulto de la artikoloj estas tamen pri Schulpforte kaj relegeblas en la gimnazia gazeto.<ref>[https://kxp.k10plus.de/DB=2.1/SET=1/TTL=1/CMD?MATCFILTER=N&MATCSET=N&ACT0=&IKT0=&TRM0=&ACT3=*&IKT3=8183&ACT=SRCHA&IKT=1016&SRT=YOP&TRM=Fichtner+Klaus+Dieter&TRM3= Publicitaĵoj ĉe GVK]</ref><ref>[https://suche.thulb.uni-jena.de/Record/482556501 ''Die Ewige Lampe von Schulpforte'' (ThULB)]</ref> == Verkoj == * 1951: Betriebsbesichtigungen (Rügen) * 1952: Erfahrungen in Geologieausbildung * 1953: Haltung Turgenjews zur sozialen Frage * 1979/80: 200 Jahre Ausbildung Weimar * 1987: Die Salinenanlage Bad Kösen * pri Hassenhausen: ** 1995: Augenzeugen 1806/13 ** 1999: Episoden/Anekdoten 1806 ** 2016: 1140 Jahre * 1996: Findebuch Landesschule Pforta * ''Historisches aus Bad Kösen und Umgebung''. Kurstadt Kurier, Bd. 1; 2 (1); 2; 3 (1992; 1993; 1994; 1995), S.Nr. 1; Nr. 1, 3-11, 13; Nr. 1; Nr. 7. * ''Geschichte der Rudelsburg''. Kurstadt Kurier, Bd. 1 (1992), 1, p.&nbsp;8-9. * ''Von Zisterziensern und Gymnasiasten'', in: ''Bad Kösen [[an der Saale hellem Strande]]; Spaziergang in einer Kulturlandschaft''. Heidelberg 1993, S. 40–56. * ''Sole-, Salz- und Saalebad'', ĉe: ''Bad Kösen an der Saale hellem Strande; Spaziergang in einer Kulturlandschaft''. Heidelberg 1993, p.&nbsp;72–83. * ''Die Kurstadt'', in: ''Bad Kösen an der Saale hellem Strande; Spaziergang in einer Kulturlandschaft''. Heidelberg 1993, p.&nbsp;84–104 * ''Schulpforte: Geschichte und Geschichten'', Eldonis Pförtner Bund e.V., Schulpforte 2011. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.worldcat.org/search?qt=worldcat_org_all&q=Klaus-Dieter+Fichtner WorldCat] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Fichtner, KlausDieter}} [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Regionhistoriistoj]] geqj84m4i8hab7k3kep3y154txnzi8z 2 747889 9478605 9475035 2026-09-19T20:09:43Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9478605 wikitext text/x-wiki List of articles to check. {{Wikidata list |sparql=SELECT (wd:Q29934200 as ?item) (substr(GROUP_CONCAT(?l),1,2000000) as ?all) { hint:Query hint:optimizer "None". { SELECT (CONCAT("[[",?n,"]] · ") as ?l) { ?i wikibase:statements 0 . [ ] schema:about ?i ; schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>; schema:name ?n } } } |columns=?all|short=true|chart=y }} {| class='wikitable sortable' ! ?all |- | [[Raŭpa ŝtupiranto]] · [[Palmeros]] · [[Treviro (distrikto)]] · [[Károli Gáspár Irodalmi Társaság]] · [[Erdélyi Római Katolikus Népszövetség]] · [[Numerikaj kapabloj en Down-sindromo]] · [[Aerkamerbloko]] · [[Lunatiko (muzikgrupo)]] · [[KAM - Regionális és Antropológiai Kutatások Központja]] · [[Lingva demokratio]] · [[Dibrivka]] · [[Diferenco inter pedofilio kaj pederastio]] · [[Unio Nacia de Studentoj de Nikaragvo]] · [[Feliĉa primo]] · [[Il (dio)]] · [[Lukiana skolo]] · [[Moskva astronomia klubo]] · [[Armena Kongreso de Orientaj Armenoj]] · [[Barmoodano]] · [[Jante]] · [[Atlantika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Hindioceana sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Pacifika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Sennacia Banko]] · [[IE-Munde]] · [[Astronomiala Kayereto]] · [[Kuriero Internaciona]] · [[Ĝiĝeleoj]] · [[Severe pozitiva tradona funkcio]] · [[Misrijaoj]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Prezidanto de Rusio]] · [[Uljanovska Esperanto-klubo]] · [[Endemiaj birdoj de Okcidenta Afriko]] · [[Blovado]] · [[Dvara]] · [[Milvo]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri intelektaj posedrajtoj]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri mortpuno]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri naturaj rimedoj]] · [[Svingrajdado]] · [[Rajper]] · [[Tonsilabo]] · [[Tipoj de kotono]] · [[Iögo]] · [[Sumbaj deciduaj arbaroj]] · [[Kuniga ŝraŭbaĵo]] · [[Chupa-chupa]] · [[Volapükagased pro Nedänapükans]] · [[Festo de Pola Aviado]] · [[Homoforo]] · [[Funebro en Pollando post morto de Johano Paŭlo la 2-a]] · [[Diala Jurnaleto]] · [[Zülags]] · [[Sen:esepera]] · [[Adorado de la Sanktega Sakramento]] · [[Liro (konkurso)]] · [[Transkonduko (muziko)]] · [[Ile]] · [[Ido reformita]] · [[Breathanach]] · [[Ĉeĥa arto]] · [[Biblioteko de Esperantista Klubo en Brno]] · [[Elingvo]] · [[Esperanto-eldonaĵoj eldonitaj en Brno]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1900-1914)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1919-1938)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1939-1945)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1946-1952)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1952-1968)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1969-1989)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1990-)]] · [[Historio de la Esperanto-klubo de Prago]] · [[Klubo de Esperanto-Amikoj en Svitavy]] · [[Laborista Unuiĝo Esperantista]] · [[Nikolao (festo)]] · [[Subterejo de la reĝa palaco de Praga burgo]] · [[Historia kelaro en Litoměřice]] · [[Kafejo Fenix (Ostrava)]] · [[Karsto ĉe Hranice]] · [[Katakomboj en Český Brod]] · [[Kaverno de Paclt]] · [[Kavernoj de rokaro en Adrŝpaĥ]] · [[Kavernoj de rokaro en Klokočí]] · [[Kavernoj de rokaro en Teplice]] · [[Kavernoj en Praĥovaj rokoj]] · [[Kazematoj en Vyšehrad]] · [[Keloj de Malnova Urbo (Prago)]] · [[Keloj en kastelo en Český Krumlov]] · [[Esperanto-Rondo en IKEDA]] · [[Murlampo]] · [[Ek! (esperanto-klubo)]] · [[Monario]] · [[Administra kaj teritoria evoluo de Ostrava]] · [[Belorusa Liberiga Armeo]] · [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj]] · [[Listo pri transloĝigo de 33 municipoj de Drahana montetaro (1940 - 1945)]] · [[Regiono (politiko)]] · [[Dônage]] · [[Neŭtrala Esperanto-Centro]] · [[Nebibliaj dokumentoj de Kumrano]] · [[Nemoveblaĵa evoluigado]] · [[Neperfektaj spiritoj]] · [[Neskriba juro (Eŭropa Unio)]] · [[Ni parolas Esperante]] · [[Nia ĉiutaga pano]] · [[Nia lingvo Esperanto]] · [[Nigra Flago (Ĵurnalo)]] · [[Nigra platnaza simio]] · [[Nigra presbito]] · [[Nigra skatolo (Kio? Kie? Kiam?)]] · [[Nigrogrundoj]] · [[Nippon Esperanto-Societo]] · [[Noam Chomsky/Esperanto ne estas lingvo]] · [[Nobela titolaro]] · [[Nocio-sistemo]] · [[Nombradkanzono]] · [[Nomoj de Amerikaj landoj]] · [[Nomoj de kontinentoj]] · [[Nomoj en Asteriks]] · [[Nord-Amerika Junulara Tendumado]] · [[Nordamerikanische Wochen-Post]] · [[Nordia mitologio]] · [[Noria de Ángeles]] · [[Normlingva Esperanto]] · [[Novaĵoj el Rusio]] · [[Nove auxilia]] · [[Novesperant]] · [[Novialo-Akademio]] · [[Novilatin (Beermann)]] · [[Novilatin (Blondel)]] · [[Novkastela Esperanto-Societo]] · [[Novkreitaj ŝtatoj]] · [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] · [[Novpagana festo]] · [[Oazo de Esperanto]] · [[Obenzayet]] · [[Observatorio (bulteno)]] · [[Oficiala Jarlibro de la Esperanto-movado]] · [[Oficialaj vortoj]] · [[Oficiroj de Titanic]] · [[Ohia ortografio]] · [[Okcident-nordia lingvaro]] · [[Okcident-Siberia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Omnésio]] · [[Ondo-Esperanto]] · [[Onpu Channel]] · [[Operaciaj programoj]] · [[Operaco en Auvers-sur-Oise]] · [[Optezo]] · [[Oregon trade language]] · [[Organizo por Sociaj Asocianoj en Kimrio]] · [[Orgasma festotago]] · [[Orient-nordia lingvaro]] · [[Orientiga instruado]] · [[Origina juro (Eŭropa Unio)]] · [[Origino de la sistemo de la indulgencoj]] · [[Ormarborda Esperanto-Grupo]] · [[Pado de Historioj de la Malsupra Urbo]] · [[Pahacharhe]] · [[Palacoj en Wallenstein-strato]] · [[Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato]] · [[Pallas Kulturális Egyesület]] · [[Pannjo]] · [[Papago (muziko)]] · [[Papaj komisionoj]] · [[Paradiesische Passage]] · [[Paragvajaj ĉakaj menonitoj]] · [[Pararendzino]] · [[Parkurbo Esperanto]] · [[Parolado de Zamenhof en 1907 en la Gildohalo de Londono]] · [[Paroladvojaĝo]] · [[Parto de maŝino]] · [[Pasilogio]] · [[Pasivaj participoj]] · [[Patro parolas al siaj infanoj (privata revelacio)]] · [[Pekina Esperanto-Asocio]] · [[Pensilvanigermana literaturo]] · [[Penso kaj vivo]] · [[Perfektiga Esperanto-Kurso]] · [[Periodaj san-testoj]] · [[Permana elektra generilo]] · [[Pernambuco Esperantista]] · [[Petőfi Sándor Művelődési Egyesület]] · [[PhotoREt III]] · [[PhotoREt Pro]] · [[Pilgrimloko Hory (Česká Třebová)]] · [[Pinarbara Esperanta Grupo]] · [[Pinglohava lignoplanto]] · [[Pioniro de Esperanto]] · [[Placo de Hradčany]] · [[Plena indukto]] · [[PlusMedia Station]] · [[Pneŭmate regata direkta valvo]] · [[Podetala prezo]] · [[Societo Nyelv-Irodalom-Tanítás]] · [[Teatro Nézőpont]] · [[Teatro Oberon Csőszínház]] · [[1-a Sud-Brazila Renkontiĝo de Esperanto]] · [[11-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[Internacia Labor-Oficejo]] · [[Internacia latino]] · [[Internacia Sciencista Dokumentaro]] · [[Internacia Unio Esperantista]] · [[Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj]] · [[Internaciismo kaj purismo]] · [[Internationale Spieltage SPIEL]] · [[Interreta rolludo]] · [[Interrilatoj spirito-materio]] · [[Intertajda zono]] · [[Inversiga filmo]] · [[Io-ujo-batalo]] · [[Islama rego]] · [[Istvan Bierfaristo]] · [[Ixtlán]] · [[JAGI]] · [[Jaroj en filmo]] · [[Je la nomo de l' vivo]] · [[JEFO-Vikio]] · [[Jemanĵao]] · [[Jesuo kaj Magdalena]] · [[Jiménez (Michoacán)]] · [[Juĝa neŭropatologio]] · [[Jubilea Libro 1903 - 2003]] · [[Juda kvartalo (Maribor)]] · [[Judaj terminoj]] · [[Junto (hidraŭliko)]] · [[Jura-Esperanto]] · [[Jutlanda regionismo]] · [[Kaŝslipeto]] · [[Kaŭna Esperanto-Societo]] · [[Kakolalio]] · [[Kalopieduloj]] · [[Kanada universitata piedpilko]] · [[Kapelo de Sankta Andreo]] · [[Kapitano Ciborgo]] · [[Kapitano Pafo]] · [[Kapsulraŭpo]] · [[Kara Junula Nescio]] · [[Karbodeponejo]] · [[Karbondioksido en ekonomio]] · [[Karikaturaj bildkartoj de desegnisto Jean-Robert]] · [[Kasitoj]] · [[Kasuelo]] · [[Kataluna Esperantista Renkontiĝo]] · [[Kataluna Inform-Servo Televida]] · [[Kataluna kristnaska ciklo]] · [[Katoj kaj ĉevaloj]] · [[Katolika Nacio]] · [[Kavkornuloj]] · [[Kazo post ''kiel'']] · [[Keldârê]] · [[Kiam Parizo estis Parizo eĉ por ni esperantistoj]] · [[Kie estas la eklezio de Kristo]] · [[Kio? Kie? Kiam? (muziko)]] · [[Kirnitzschtal]] · [[Kistermelők Lapja]] · [[Klara lingvo]] · [[Klasifiko de etnoj]] · [[Klasifiko de loknomoj]] · [[Klasika araba triangulo]] · [[Klosterneuburg (urbo)]] · [[Klostronovburga Altaĵo-ŝoseo]] · [[Kodo Roosevelt]] · [[Kolombio:Esperanto-movado]] · [[Komerca utiligo de Esperanto]] · [[Komercista Esperanto-Unio]] · [[Komitato de Ĝeneva UEA 1938-1947]] · [[Komitato de IEL 1938-1947]] · [[Kompanio de Senegalo]] · [[Komputaj kodoj]] · [[Komunista Internacio (rilato al Esperanto)]] · [[Komunumoj de distrikto Mureș]] · [[Komunumoj en distrikto Arad]] · [[Komunumoj en distrikto Brașov]] · [[Komunumoj en distrikto Caraș-Severin]] · [[Komunumoj en distrikto Covasna]] · [[Komunumoj en distrikto Sibiu]] · [[Konciza historio de Esperanto en Ŝjiano]] · [[Kondiĉa probabla denseca funkcio]] · [[Kongo-kordofana lingvaro]] · [[Kongresa kuriero]] · [[Konsisto de la Esperantistaro]] · [[Konsisto kaj strukturo de materio]] · [[Konsonantoj en Esperanto]] · [[Konstanta Kongresa Sekretario]] · [[Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj]] · [[Konstruaĵoparto]] · [[Konstruita medio]] · [[Konstrukcio (tekniko)]] · [[Konsulo (Esperanto-movado)]] · [[Kontrakta juro (Eŭropa Unio)]] · [[Kontrakto de Hachette]] · [[Kontraktoj de la eŭropaj komunumoj (Eŭropa Unio)]] · [[Teatro Kiss Stúdió]] · [[Karaokeo en Esperanto]] · [[Listo de iranaj artistoj]] · [[Kantono Ferguson]] · [[Diaocha-lago]] · [[Discutindo língua portuguesa]] · [[Diservo en Esperanto]] · [[Disko (sporto)]] · [[Diskutkunvenoj de KEJ]] · [[Distililo (alkoholo)]] · [[Distingokapablo (optiko)]] · [[Dobrá nad Ondavou]] · [[Dokumentoj de Komunismo]] · [[Dokumentoj kaj materialoj]] · [[Domaša]] · [[Domkonstruado]] · [[Donkiĥoto (stereotipo)]] · [[Dorsoturnoj]] · [[Dosiano]] · [[Drop Modulation]] · [[Du Majstro-noveloj]] · [[Duonsekaj tropikoj]] · [[EBLOGO]] · [[Edelmann-Banendregt]] · [[Eduard Kruspe]] · [[Egala balotrajto en Finnlando]] · [[Ekologia socialismo]] · [[Ekstersistema radiko]] · [[Ekumena Komisiono]] · [[El la nova ĝardeno]] · [[Eldonoj de SAT]] · [[Elektrona mapo de la Muzeo de la Imperiestra Palaco]] · [[Elemento por transmisio de rotacia movo]] · [[Elo (lingvo)]] · [[Emiliano Zapata (Veracruz)]] · [[En Svislando]] · [[Enciklopedio Cigneta]] · [[Enciklopedio Simpozio]] · [[Enmurigita!]] · [[Envitra transskribado]] · [[EO Communicator]] · [[Epistoloj de Paŭlo]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (dua sezono)]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (unua sezono)]] · [[Erdélyi Gazda (Nagyenyed)]] · [[Erdélyi Gazda- Aiud]] · [[Erdélyi Kézművesek Egyesülete]] · [[Esperando]] · [[Esperant']] · [[Esperanta Evoluo]] · [[Esperanta Ligilo]] · [[Esperanta regno]] · [[Esperanta Retradio]] · [[EsperanTago]] · [[Esperantaj lokoj en Berlino]] · [[Esperantigo de vortoj el ĉina fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el araba fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el franca fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el germana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el hispana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el portugala fonto]] · [[Esperantilo]] · [[Esperantista Junularo]] · [[Esperantista Migrado Aŭtuna]] · [[Esperantista Vagabonda Klubo]] · [[Esperantista Voĉo]] · [[Esperantlingva literaturo en la reto]] · [[Esperanto de Antido]] · [[Esperanto de centraj imperioj]] · [[Esperanto en la 80-aj jaroj]] · [[Esperanto Federacio de Kvinslando]] · [[Esperanto Federacio de Viktorio]] · [[Esperanto Gento]] · [[Esperanto MUD]] · [[Esperanto-ĉeĥaj vortaroj]] · [[Esperanto-aktoro]] · [[Esperanto-arkivo]] · [[Esperanto-domo Barlaston]] · [[Esperanto-ekzameno]] · [[Esperanto-Grupo de Warwick]] · [[Esperanto-hebreaj vortaroj]] · [[Esperanto-informado]] · [[Esperanto-instruado ĉe ELTE]] · [[Esperanto-Ligo Berlin]] · [[Esperanto-Ligo de Okcidentaŭstralio]] · [[Esperanto-Ligo de Saksio-Anhalto]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Instruado]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Librejoj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Turismo]] · [[Esperanto-radio en Francio]] · [[Esperanto-Radio Jászberény]] · [[Esperanto-Societo Bazelo]] · [[Esperanto-Societo de Metropola Atlanto]] · [[Esperanto-Societo de Nov-Anglio]] · [[Esperanto-Societo de Sidnejo]] · [[Esperanto-Societo Sudharco]] · [[Esperanto-vortaro (diversaj)]] · [[Esperanto? Plenbuŝe!]] · [[EsPodkasto]] · [[Listo de Esperanto-tradukoj]] · [[Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio]] · [[Pogranda prezo]] · [[Poliglota vortaro]] · [[Enzim-efik-meĥanismoj]] · [[1234-regulo]] · [[19-a-jarcenta germana elmigrado al Parizo]] · [[2004 (planlingvo)]] · [[A History of the Esperanto League for North America, Inc.]] · [[A-karaktera radiko]] · [[Aawaaniaan]] · [[Abstrakta mondo]] · [[Acidorezistado]] · [[Adelboden Hejmletero]] · [[Ader & Borel]] · [[Administracia juĝistaro en Aŭstrio]] · [[Administracia juĝistaro en Alĝerio]] · [[Administracia juĝistaro en Belgio]] · [[Administracia juĝistaro en Benino]] · [[Administracia juĝistaro en Egiptujo]] · [[Administracia juĝistaro en Libano]] · [[Administracia juĝistaro en Luksemburgo]] · [[Administracia juĝistaro en Turkio]] · [[Administraciaj juĝistaroj]] · [[Adson de Melk]] · [[Aerkanto]] · [[Agado pro radovaporŝipoj]] · [[Aglutina karaktero de Esperanto]] · [[Ah/C-grundoj escepte de Nigrogrundoj]] · [[Ajolo]] · [[Akademiaj Korektoj]] · [[Aki katolikaj-akademiistoj-domo]] · [[Akropolo (urboparto)]] · [[Aktuala reĝo de Francio]] · [[Akvoelektra akvobaraĵo]] · [[Akvopseŭdomuelejo]] · [[Akvoverŝa festo]] · [[Albana Esperanto-Instituto]] · [[Aleksandreis]] · [[Aligatorejo]] · [[Aligramo]] · [[Allsprachendienst Esperanto GmbH]] · [[Aloisia lingvo]] · [[Alta reprezentanto pri eksterlandaj aferoj kaj sekureca politiko]] · [[Alta simulaĵo]] · [[Amatora radia komuniko]] · [[ASK IR]] · [[Ambrózia Kiadó]] · [[Amerika kosmo]] · [[Amerika lingvo]] · [[Amerikano (planlingvo)]] · [[Amerisko]] · [[Amika rondo]] · [[Amikeco Esperanto-Asocio]] · [[Amo kaj perforto en la biblia Dio]] · [[Analoj de EASP]] · [[Ando-ekvatora lingvaro]] · [[Aĉetkontrakto]] · [[Aŭksilingvo]] · [[Aŭstria Esperanto-Movado]] · [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantista]] · [[Aŭstria Ligo de Blindaj Esperantistoj]] · [[Aŭtonoma Muziknotado]] · [[Antaŭrigardilo (grafikredaktilo)]] · [[Antaŭrigardilo (tekstredaktilo)]] · [[Antido]] · [[Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis]] · [[Apokalipso (oratorio)]] · [[Aprila artikolo]] · [[Apudurba vagono]] · [[Arci Esperanto]] · [[Ardes (romano)]] · [[Argadora kalendaro]] · [[Arkaismoj de Esperanto]] · [[Arkeopterigo glisilo]] · [[Artemisia]] · [[Artistkolonio de Aleșd]] · [[Artistkolonio de Baia Sprie]] · [[Artistkolonio de Lăzarea]] · [[Artistkolonio de Valea Jiului]] · [[Artistokolonio de Baia Sprie]] · [[Artisttendaro de Baia Mare-Târgu Lăpuș]] · [[Artisttendaro de Valea Homorodului]] · [[Arumo (lingvo)]] · [[Asocia respubliko Jugoslavio]] · [[Asocio de Mongolaj Verkistoj]] · [[Asocio de Studado Internacia pri Spiritaj kaj Teologiaj Instruoj]] · [[Asocio Kordova de Esperanto]] · [[Astraĥana societo de esperantistoj]] · [[Atmosfera sorbo kaj difuzo]] · [[Aventuro (tekstaventuro)]] · [[Balotrajtisto]] · [[Bankfaka Esperanta Asocio Tutmonda]] · [[Barcelon-Provinca Esperantista Renkontiĝo]] · [[Sevila Esperanto-Asocio]] · [[Transliterumo de Esperanto]] · [[Ko’ilidel]] · [[Kontraŭdiagonala matrico]] · [[Kontraŭlika rezisto]] · [[Kontraŭpieduloj]] · [[Kontraŭuloj de Esperanto]] · [[Kontrakto de Helsinko]] · [[Kontraktoj de membroŝtatoj inter si (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj inter membroŝtatoj kaj eksteraj ŝtatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Konuoloĝio]] · [[Barĝo de la Mortintoj]] · [[Baseno de Kaŝino]] · [[Baseno Superĉiko]] · [[Batalo de Don]] · [[Baza Angla Reformita]] · [[Baza Radikaro Oficiala]] · [[Baza vortaro en mandarena lingvo]] · [[Becos Traders]] · [[Beginejaj Festoj]] · [[Belga migrado al norda Francio]] · [[Bengallingva literaturo]] · [[Berchtesgadenaj kondiĉoj]] · [[Konvencio de Montreux]] · [[Konvencioj de Vieno pri diplomatio]] · [[Kopso (kooperativo)]] · [[Korea transliterumo de esperanto]] · [[Koresponda Kurso de GDREA]] · [[Korta fotografado en Ĉinio]] · [[Kosino (Moskvo)]] · [[Kosma angla]] · [[Kosmaj planlingvoj]] · [[Kostenloser Esperanto-Kurs]] · [[Kreinto en Kabalo]] · [[Kroniko de flugoj de sovetiaj kaj rusiaj kosmonaŭtoj]] · [[Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio]] · [[Kulta libro]] · [[Kultura Esperanto-Asocio (Hungario)]] · [[Kunimperiestro]] · [[Kunlaborintoj de PIV]] · [[Kölcsey Egyesület (Carei)]] · [[Kvalitsensilo]] · [[Kvantodifinaj adjektivpronomoj]] · [[Kvintparenceco]] · [[Kyldíl]] · [[La Anima Evoluado]] · [[La Brazilaj Aruakoj]] · [[La Eta Spiru' - Salutu la Sinjorinon]] · [[La Floretoj de S. Francisko]] · [[La Herodo de Fleury]] · [[La homo; la vojaĝoj]] · [[La Instruo de Karl Marks]] · [[La Juna Batalanto]] · [[La juna verkisto]] · [[La kontribuo de la laboro ĉe la homiĝo de la simio]] · [[La Kordiego]] · [[La lasta ĉeĥo]] · [[La malgranda Svisujo]] · [[La Mortintoj kaj la mortantoj]] · [[La Panistino de la ebenaĵanoj]] · [[La pardonpetoj de la papo]] · [[La Pentroarto en la Malnova Hungarujo]] · [[La Porkino kun sep porkidoj]] · [[La Postdomo]] · [[La Samanta-Mukla-Parivarto]] · [[La senmorta kaj la senviva]] · [[La sesa raso]] · [[La skurila libro]] · [[La Suplemento de Kataluna Esperantisto]] · [[La Vojo al feliĉo]] · [[Laŭtmotiv']] · [[Laborkolektivo de biciklemaj urboj kaj komunumoj en Nordrejn-Vestfalio]] · [[Labormigradoj de aŭvernjanoj]] · [[Laborsemajno]] · [[Landa Asocio de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] · [[Landa Skolta Organizo]] · [[Landnomoj en Esperanto]] · [[Lango (tekniko)]] · [[Lasta lekcio en Gotingeno]] · [[Latinigita Populara Alfabeto]] · [[Latino semplificato]] · [[Latinulo]] · [[Latisa KKD]] · [[Lazarus-efiko]] · [[Lenga Romance]] · [[Lernejana Esperanta Frataro]] · [[Libero kaj aŭtonomio senlimaj]] · [[Libertariano]] · [[Libraro Ludovika]] · [[Libroservo]] · [[Lignopunkturo]] · [[Lignoskulptada tendaro de Cernat]] · [[Liismo]] · [[Likaĵa kondukilo]] · [[Lindóia (persono)]] · [[LinguaFest']] · [[Lingva elemento]] · [[Lingva Festivalo en Ivanovo]] · [[Lingva Komitato de 1907/priskribo]] · [[Lingva prezento]] · [[Lingvo Kosmopolita]] · [[Lingvodidaktiko]] · [[Lingvolanĉilo]] · [[Lingvolisto/1/1]] · [[Lingvolisto/1/2]] · [[Lingvolisto/1/3]] · [[Lingvolisto/1/4]] · [[Lingvolisto/1/Indekso]] · [[Literatura Klubo (libroserio)]] · [[Literaturo en la skota lingvo]] · [[Logos en la fino]] · [[Sanatorio Richmond]] · [[Sankt-Peterburga Interlingvistika Rondo]] · [[Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo]] · [[Sanmarineca Universitata Sesio]] · [[Sano (bulteno)]] · [[Sano. Strategio por ŝanĝo]] · [[Sanprotekto]] · [[Sardona-Glaĉero]] · [[Saturiĝo de la oksigeno en la sango]] · [[Scienca Fundamenta Esperanta Terminaro]] · [[Seattle Esperanto Society]] · [[Seksa konstitucio]] · [[Sektecaj trajtoj en la Esperanto-movado]] · [[Sekureca kriterio]] · [[Sekureca meĥanismo]] · [[Sekureckontrola testvalizo]] · [[Sellenger's Round]] · [[Sema legomo]] · [[Semajno de Internacia Amikeco]] · [[Seminario de Esperanto de KKE]] · [[Senbedaŭre amo rabas]] · [[Seneko Grandio]] · [[Senfina spaco]] · [[Sennacieca historio]] · [[Senutila amasbuĉado]] · [[Serio Stafeto]] · [[Serva Centro]] · [[Signalflago]] · [[Silver Birch]] · [[Simbolo de Bowers]] · [[Simboloj kaj signoj]] · [[Simia kaptilo]] · [[Simpligita angla lingvo]] · [[Singaso-sunreaktoro]] · [[Sinjoro Vento kaj Sinjorino Pluvo]] · [[Sinkronismo (historio)]] · [[Sinmortigo en beletraj verkoj]] · [[Sinonimoj en Esperanto]] · [[Sintaksa finaĵo]] · [[Skribistoj (Biblio)]] · [[Skvamoformulo]] · [[Slipara Vortaro]] · [[Slovenaj aŭtovojoj]] · [[Smultron och Sojamjölk]] · [[Sociala merkata ekonomio]] · [[Sociedad de Tasación]] · [[Societo por Mondamikiĝo]] · [[Societo Sankta Miĥaelo]] · [[Societo svisa pri odontologio kaj stomatologio]] · [[Solena veturo de aŭtomobilaj veteranoj (Mladá Boleslav)]] · [[Someșul Rece (rivero)]] · [[Somera Universitato]] · [[Sonfiguroj]] · [[Specialiĝo]] · [[Specoj de lingvo]] · [[Specoj de loknomoj]] · [[Spiralo de perforto]] · [[Spirita konsterniteco]] · [[Spirito de Vero]] · [[Sporta Esperantista Ligo]] · [[Stalin kaj Esperanto]] · [[Statistiko de Esperantujo]] · [[Statuaro de la Plej Sankta Triunuo (Jáchymov)]] · [[Statuto de UEA]] · [[Steinpeißer]] · [[Stenografa Instituto Tutmonda]] · [[Strix (gazeto)]] · [[Strukturformiĝo]] · [[Studenta Esperanto-movado]] · [[Studoj pri interlingvistiko: festlibro omaĝe al la 60-jariĝo de Detlev Blanke]] · [[Sub la signo de socia muzo]] · [[Suba Algovio]] · [[Suba Kanado]] · [[Subgubernio]] · [[Subvencio Cigno]] · [[Sud-Azia Komitato (SAK)]] · [[Sudlankaŝira Esperanto-Grupo]] · [[Sudorienta Esperanto]] · [[Sulfata akvo]] · [[Sun King Technology]] · [[Superaj spiritoj]] · [[Supereco de Esperanto super la naciaj lingvoj]] · [[Supra Algovio]] · [[Sur flugiloj de trobo kaj Esperanto]] · [[Sur nejŝaburaj aleoj]] · [[Surdorsigo]] · [[Survoje al la kosma konscio]] · [[Susticacán]] · [[Sven kaj Siv]] · [[Svisa domoasocio]] · [[Svisa fondaĵo por la fotografio]] · [[Svisaj festoj kaj kutimoj]] · [[Szentisvánbaksa]] · [[Tagblatt-Bibliotek]] · [[Tageventoj de 2004]] · [[Tageventoj de 2005]] · [[Tago de infana malarmado]] · [[TEJO-aktuale]] · [[TM5800EL 933 MHz]] · [[TRAKT]] · [[Eŭrogloto]] · [[Eŭrolingvo]] · [[Polis Könyvkiadó]] · [[Pomarba kancero]] · [[Popola labor-universitato]] · [[Populara Esperanto-Biblioteko]] · [[Por ekologia socio]] · [[Portretoj de profetoj]] · [[Poŝta Muzeo (Budapeŝto)]] · [[Poŝta Muzeo en Ópusztaszer]] · [[Poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno]] · [[Poŝtoficistoj de Titanic]] · [[Pragaj Sonoriloj]] · [[Prahomaj laboriloj]] · [[Prenita juĝisto]] · [[Prepara konferenco por internacia radiotelefonia interkonsento]] · [[Preria Paco-Parko]] · [[Principo de komplementeco]] · [[Print Image Matching (teknologio de printado)]] · [[Pro-Print Könyvkiadó]] · [[Problemo de la origino]] · [[Procezaŭtomacia terminaro]] · [[Procezo (naturscienco)]] · [[Progressiva]] · [[Proklamo de Poznano]] · [[Proklamoj de Bab]] · [[Proklamoj de Baha'u'llah]] · [[Proponoj por la esperantigo de katalunlingvaj loknomoj]] · [[Propozicio-sintakso]] · [[Propraj Nomoj en Esperanto]] · [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]] · [[Provizanto de retservoj]] · [[Pseŭdotelefono]] · [[Puŝo (fiziko)]] · [[Putonghua - vortaro en - hànyu pīnyīn]] · [[Quinto Lingo]] · [[Radiadŝirma betono]] · [[Radika Angla]] · [[Radikoj kun vira signifo]] · [[Radio Aktiva]] · [[Radio Esperanto (Radio Libertaire)]] · [[Radio Esperanto (reta)]] · [[Radio Verda]] · [[Radio-Club Espérantiste de France]] · [[Raetia lingvo]] · [[Rajtigitaj Delegitoj]] · [[Rakontoj por Geknaboj]] · [[Reĝa Muzeo por Belaj Artoj (Nederlando)]] · [[Rebato-Servo]] · [[Reciproka malinstigo]] · [[Reenkorpiĝo]] · [[Reformita Esperanto (McCoy)]] · [[Regionaj religioj]] · [[Regionaldekan]] · [[Regiono (statistiko)]] · [[Regnestro]] · [[Reguligita Angla lingvo]] · [[Rejnlando-Palatinata Esperanto-Ligo]] · [[Rekordoj de mamuloj]] · [[Rektlinia prem-multiplikilo]] · [[Relajsa aŭtomata regado]] · [[Religiaj agantoj]] · [[Religio de Amo]] · [[Religioj de Amerikaj negroj]] · [[Religioj en Oberhausen]] · [[Remo Bellini]] · [[Renkontiĝo de Calais]] · [[Respondeca pragmatismo]] · [[Restaĵa homeculo]] · [[Retejo.net]] · [[Returna kondukilo]] · [[Revista Brazileira]] · [[ReVo kaj Esperanto]] · [[Rhan]] · [[Rhein-Main-Ligo Esperantista]] · [[Rheinau-Ligo]] · [[Rikoltilo]] · [[Riverogrundo]] · [[Rokoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Ronda Tablo (Kameloto)]] · [[Rondodanco de Argenton]] · [[Ronildo Miranda]] · [[Rotacia neĝplugilo 2]] · [[Rozkrucaj monografioj]] · [[Rubenaj refrenoj]] · [[Ruhr-Espero]] · [[Rusa Ŝtatobaleto]] · [[Rusa skolo]] · [[S. Elgo]] · [[Sabatistoj]] · [[Sabima cifero]] · [[SabzAndiŝan Organizaĵo]] · [[Sakarido]] · [[Sakrado]] · [[Samopiniulo]] · [[Samseksemo kaj spiritismo]] · [[San-Min Sendependa Ĉina Mezlernejo]] · [[Sanatorio - Kurac-Hotelo Imperial]] · [[SEJM-konferenco]] · [[Pola Esperanto-Delegitaro]] · [[Berlina informilo]] · [[Betebeto]] · [[Betlehemoj de Česká Třebová]] · [[Betona strukturo]] · [[Biaphra Milhomem]] · [[Biblioteca-Museu Balaguer]] · [[Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen]] · [[Biblioteko de Davidov]] · [[Biblioteko de UEA]] · [[Biciklaj vojoj (Elba Grejsmontaro)]] · [[Bielatal (Saksa Svislando)]] · [[Bildarkivo Aŭstria]] · [[Biologia kaj Ornitologia Rondo Esperantlingva]] · [[Birada sistemo]] · [[Bird-aŭgurado]] · [[Birdoj de Svedio]] · [[Birdoprotektado]] · [[Birdoprotektanta organizaĵo]] · [[Bjørn (firmao)]] · [[Blankavostuloj]] · [[Blankbarbulo]] · [[Blankkapa presbito]] · [[Blazonaj ornamoj]] · [[Blazono de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] · [[Blinda Gardisto]] · [[Blindula Instituto Klar]] · [[Bohema Esperanto-Servo]] · [[Bohema Klubo Esperantista]] · [[Bolonja Esperanto-Grupo]] · [[Librejo Azia]] · [[Borso de laboro]] · [[Botanika terminaro]] · [[Botelvakuigilo]] · [[Brandoniano]] · [[Bratislava pordego (Komárno)]] · [[Brazila Birdsimfonio]] · [[Brazila Katolika Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Breda maturiĝo]] · [[Bretaro (projekto)]] · [[Bretona Esperanto-Koruso]] · [[Brevier-Himnoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Kristnaska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Paska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Sanktuloj]] · [[Bufintona-Barba-Bima ortografio]] · [[Bugleoj]] · [[Bulgara ekspresa lokomotivo 1D1]] · [[Bulonjo 2005]] · [[Calera]] · [[Castro (Paranao)]] · [[Cedrolando]] · [[Centra Dialekto]] · [[Centra Oficejo pri Bonfarto de Infanoj de Nepalo]] · [[Centrale Esperanto-Boekhandel]] · [[Centro pri aŭdo kaj lingvo Zuriĥo]] · [[Ceremonio de transiro]] · [[Chrodisonian]] · [[Ciferaro]] · [[Ciganaj fanfaroj]] · [[Ciganio]] · [[Cirkaj infanoj]] · [[Cirkvito-skemo]] · [[Citlaltépetl (Veracruz)]] · [[Ciucul de Jos]] · [[Civita Banko]] · [[Coatzacoalcos (Veracruz)]] · [[Cocoa Camino]] · [[Crusoe SE]] · [[Csíki Természetjáró és Természetvédő Egyesület]] · [[Cx486SRx/DRx]] · [[Danub-konfederacia plano]] · [[Datoj kaj faktoj pri la paca movado]] · [[De animo al animo]] · [[De Francisko el Asizo por vi]] · [[Debrecena Bulteno]] · [[Dehelenigo de kristanismo]] · [[Deklaracio por etnista humanismo]] · [[Dekuma klasifika sistemo por bibliotekoj]] · [[Demokratio kaj Kristanismo]] · [[Dentrada trakciilo]] · [[Derivita juro (Eŭropa Unio)]] · [[Detalisto]] · [[Deutsche Solar]] · [[DOMFABRIKO: 6000 frazeologiaj esprimoj hungaraj-Esperantaj]] · [[Eldonejo Bookart]] · [[Esperantidoj de Weisbart]] · [[Esperanto-gramatiko por komencantoj]] · [[Esperanto-mecenatoj]] · [[Loĝio Esperanto]] · [[Lokojaoj]] · [[Ludo esperanta]] · [[Lumbildmetodo]] · [[Magistra lingvo]] · [[Malbona lupo reenkarniĝinta]] · [[Malgranda Sinagogo de Satu Mare]] · [[Malgrandaj pensoj pri grandaj demandoj]] · [[Malgrandkvartala Foiro]] · [[Malnova Hyksos]] · [[Malnova Nikolaj-lernejo]] · [[Biblioteko Klimó]] · [[Eŭropa lingvo (Jago)]] · [[Eŭropa Medio-Organizaĵo]] · [[Eŭropo ĉe la Abismo]] · [[Esperanto en medicino]] · [[Esperanto en universitatoj]] · [[Esperantomondo]] · [[Esperantotur]] · [[Espero (teatro)]] · [[Espero Framasona]] · [[Espero Kristana]] · [[Esplora universitato]] · [[Estonto (klubo Linco)]] · [[Estraro de IEL 1936-1938]] · [[Estraro de IEL 1938-1947]] · [[Estraro de UEA 1909-1911]] · [[Estraro de UEA 1928-1931]] · [[Estraro de UEA 1939-1947]] · [[Estraro de UEA 1947-1950]] · [[Estraro de UEA 1950-1953]] · [[Estraro de UEA 1953-1955]] · [[Estraro de UEA 1955-1956]] · [[Estraro de UEA 1956-1959]] · [[Estraro de UEA 1959-1962]] · [[Estraro de UEA 1971-1974]] · [[Estraro de UEA 1983-1986]] · [[Estraro de UEA 1986-1989]] · [[Estraro de UEA 1989-1992]] · [[Estraro de UEA 1995-1998]] · [[Estraro de UEA 1998-2001]] · [[Etem]] · [[Etimologia internacia lingvo]] · [[Etimologio de nomoj de kantonoj de Okcidenta Virginio]] · [[Európai Idő Kiadó]] · [[Evoluintaj klasoj (Bellato)]] · [[Evoluintaj klasoj (Cora)]] · [[Fabela mondo de fantomoj]] · [[Fabrikistoj de Bekflutoj]] · [[Facila Vento]] · [[Fajrokurado]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Heraldiko]] · [[Fakaj Esperanto-vortaroj pri medicino]] · [[Fakaj verkoj en Esperanto]] · [[Fako (figure)]] · [[Fakverko:Ekologio]] · [[Fakverko:Enciklopedioj]] · [[Fakverko:Etnologio]] · [[Fakverko:Farmakologio]] · [[Fakverko:Fervojo]] · [[Fakverko:Filatelo]] · [[Fakverko:Filozofio]] · [[Fakverko:Geologio]] · [[Fakverko:Juro]] · [[Fakverko:Kemio]] · [[Fakverko:Komerco]] · [[Fakverko:Konstrutekniko]] · [[Fakverko:Ledoj, peltoj]] · [[Fakverko:Lingvistiko, terminologio]] · [[Fakverko:Medicino]] · [[Fakverko:Muziko]] · [[Fakverko:Psikologio]] · [[Fakverko:Scienco]] · [[Fakverko:Telefono]] · [[Fakverko:Zoologio]] · [[Fama Ĉefturo]] · [[Famaj kantistoj]] · [[Familia Historia Biblioteko]] · [[Familia Sancti Hieronymi]] · [[Family Pastimes]] · [[Fantascienco]] · [[FaRo]] · [[FIPS-kodo (Usono)]] · [[Hejma Evangelia Studo]] · [[Fenicoj en Brazilo]] · [[Ferenctanya]] · [[Fernando Arrabal/Bibliografio/malneto]] · [[Festivalo de Maribor]] · [[Festivalo LaSemo]] · [[Fia koincido]] · [[Fides qua fides quae]] · [[Filozofia Asocio Tutmonda]] · [[Finaĵvorto]] · [[Flagoprotokolo]] · [[Fleksebla akumulo]] · [[Floresta (Paranao)]] · [[Flugiloj de Malfacila Vento]] · [[Flugo de strigoj]] · [[Foirplaco de Karlovy Vary]] · [[Fokso-Nukso]] · [[Folihava lignoplanto]] · [[Fondaĵo Joseph Ratzinger-Benedikto la 16-a]] · [[Fonduso por Esperantologiaj Studoj]] · [[Fonetika bild-skribo]] · [[Fororkestro]] · [[Framasona Esperanto]] · [[Framasonisma loĝio Lázaro Luiz Zamenhof]] · [[Interasocia Renkontiĝo de Esperanto ĉe Mediteraneo]] · [[Interelementa rilato]] · [[Interkonsento de Kolonjo]] · [[Interkulturo]] · [[Interlingvaisto]] · [[Internacia Ekzamena Komisiono]] · [[Internacia Esperantista Farmaciista Asocio]] · [[Internacia Esperanto-Kampadejo Primoŝteno]] · [[Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno (teksto)]] · [[Internacia Esperanto-Servo]] · [[Internacia Finnugra Kongreso]] · [[Internacia Foira Esperantista Renkontiĝo]] · [[Internacia Humanitara Organizo Espero]] · [[Internacia Knabama Tago]] · [[Internacia Komerca Revuo]] · [[Esperanta Teknika Medicina Vortaro]] · [[Tageventoj de 2007]] · [[Tago de la libro]] · [[Tago de Pola Setlinto]] · [[Tago pri esperantlingvaj retotaglibroj]] · [[Taiedo di Chions]] · [[Teatra trupo de Literatura Mondo]] · [[Teatro Joakim Vujić]] · [[Teatroj en hungara lingvo en Rumanio]] · [[Telegalerio]] · [[Telegrafistoj de Titanic]] · [[Telekomunikada Spektaklejo]] · [[Temludo]] · [[Tempolinio (Freiberg3)]] · [[Tempolinio (Freiberg4)]] · [[Tempolinio de Freiberg]] · [[Teraj akompanantoj]] · [[Teritoria evoluo de Essen]] · [[Teritorio de UEA]] · [[Termofonto-Kuracbanejo Villach]] · [[Teroterapio]] · [[TerraCottem]] · [[Testa versio]] · [[Testamento de Bab]] · [[Tetrasociologio]] · [[Thália Rt.]] · [[The Mary and Dorothy]] · [[The Shiva Furnace]] · [[Tibeta problemo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/galerio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/indekso]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/listo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/malneto]] · [[Tiel diris la majstro]] · [[Tiel sonis...]] · [[Tino (planlingvo)]] · [[Tio okazis en la jaroj 2000 kaj 3000]] · [[Tjerradentra (or-kulturo)]] · [[Tolkienaj runoj]] · [[Tombo de Sankta Paŭlo]] · [[Tone (programo)]] · [[Toowoomba Esperanto-Societo]] · [[Tour de France (metiartoj)]] · [[Tradiciaj vestoj de Batz]] · [[Tradiciaj vestoj de Uzbekio]] · [[Tradiciismo]] · [[Traduki (programo)]] · [[Tradukita literaturo]] · [[Transhumanisto]] · [[Transigo de flu-kvanto]] · [[Transira Angla]] · [[Transporta aŭtokuvo]] · [[Transportadogeoteĥniko]] · [[Traperko]] · [[Tredfiksilo]] · [[Tri koboldoj]] · [[Tri koboldoj/Enhavo de la Ora Libro]] · [[Tributglaĉero]] · [[Trimoo]] · [[Trio (muzika formo)]] · [[Trobo]] · [[Trohantera indekso]] · [[Trolebusa kontakta lineo]] · [[Tuba ŝraŭbaĵo]] · [[Tukaneto]] · [[Tumultoj en Francio]] · [[Tutafrikaj koloroj]] · [[Tutarabaj koloroj]] · [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] · [[Tutmonda Kolektanto]] · [[Tutrusia konstitucianta asembleo]] · [[Unial (Weisbart)]] · [[Unikodkapabla programo]] · [[Unio de historiaj fervojoj de Svisujo HECH]] · [[Universal (Decormis)]] · [[Universala Esperanto-Asocio (libro)]] · [[Universala Framasona Ligo]] · [[Universala lingvo (Letellier)]] · [[Universala lingvo (Martinez)]] · [[Unua Esperanto-monumento de Linco]] · [[Unua societo de esperantistoj aŭstriaj en Brno]] · [[Unua Virina Grupo Esperantista]] · [[Unua-aĵoj esperantistaj]] · [[Unusilabaĵo]] · [[Francaj tradiciaj dancoj]] · [[Fratoj Lukaŝidoj]] · [[Frazosintakso]] · [[Free Esperanto Course]] · [[Fremdlingva Eldonejo (Sofio)]] · [[Freqüències]] · [[Frua Esperanto-movado en Finnlando]] · [[Fulgur Kiadó]] · [[Fulma angla]] · [[Fundamento Tonsilaba]] · [[Funelterapio]] · [[Gaciça]] · [[Gamo de Bharata]] · [[Gardanto de la Afero de Dio]] · [[Garielo Haller]] · [[Gastrolo]] · [[Geŭzomedalo]] · [[Geko-rubando]] · [[Gema simbolismo]] · [[Genealogio de Báb]] · [[Generacio Y (blogo)]] · [[Gesta Eŭfonio]] · [[Gloraj virinoj]] · [[GNIS-kodo (Usono)]] · [[Gogo kaj liaj amikoj]] · [[Gotika kino]] · [[Grafika labormedio]] · [[Grandaj urboj de Azio]] · [[Grandaj urboj de Oceanio]] · [[Grando]] · [[Gravaj personoj ligitaj al distrikto Harghita]] · [[Green Project]] · [[Greka grupo]] · [[Greklingva literaturo]] · [[Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch]] · [[Grupoj kaj tendencoj de la hispana literaturo de la 20-a jarcento]] · [[Guanabara Esperanto-Junularo]] · [[Gulivero (ludo)]] · [[Gvatemala Esperanto-Asocio]] · [[Gvatistaro de Titanic]] · [[Ha! Se mi scius]] · [[Harmonia konsumpreza indico HVPI]] · [[Havenoj de Habsburga monarkio]] · [[Hebrea Esperanto-Asocio]] · [[Hebrea transliterumo de esperanto]] · [[Hejma vortaro]] · [[Hesa Esperanto-Ligo]] · [[Hidraŭlika ŝovbloko]] · [[Hidraŭlika amplifilo]] · [[Hidraŭlika panelo]] · [[Hidraŭlika-dinamika variigilo de tordmomanto]] · [[Hidraŭlika-statika konvertilo]] · [[Hidraŭlika-statika transmisio]] · [[Hina lingvo]] · [[Hispana Esperantista Konfederacio]] · [[Hispana Opo]] · [[Hispanaj vojaĝistoj]] · [[Historio de Esperanto (verkoj)]] · [[Historio de Esperanto en Radio]] · [[Historio de Freiberg]] · [[Historio de Kroměříž]] · [[Historio de Lingva Festivalo en Ĉeboksaro]] · [[Historio de Lingvaj Festivaloj]] · [[Historio de Moskva Ŝtata Universitato]] · [[Historio de Pratempo]] · [[Historio de SAT]] · [[Hocheka lingvo]] · [[Holnap Irodalmi Társaság]] · [[Homa lingvo]] · [[Homaranisma Komunlingva Movado Kontraŭ Novliberalismo]] · [[Homeopatio kaj spiritismo]] · [[Honoraj membroj de AIS]] · [[Horloĝistaro]] · [[HP-SIR]] · [[Hungara Fervojista Esperanto-Asocio]] · [[Hungaraj varomarkoj]] · [[I-karaktera radiko]] · [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]] · [[Idala podkasto]] · [[Ideala Esperanto-Biblioteko]] · [[Ido antaŭenirigita]] · [[Ido-akademio]] · [[Ilarejo Esperantista]] · [[Ilustrita Biblioteko]] · [[Ilustrita Vortaro de Esperanto]] · [[Imagu-Filmoj]] · [[Imperativoj de la vivo]] · [[Imperatoro de AMORC]] · [[Impulso (telefonio)]] · [[Indekso de ĉina skribo laŭ radikalo]] · [[Indico (notacio)]] · [[Industri-medicina aparato]] · [[Industrio de mizero]] · [[Infanopilgrimado]] · [[Influantaj faktoroj de enzima aktiveco]] · [[Insigno de Esperanto]] · [[Instrumentotekniko]] · [[Integralo (ekzemploj)]] · [[Intelekta sensencaĵo]] · [[Intelekto aktualiga kaj intelekto potenciala]] · [[Malpeza atletiko]] · [[Malsupra Kastela Fonto]] · [[MAMŰ]] · [[Mameshitogi]] · [[Mamul-nomenklaturo]] · [[Man-ĉe-mane]] · [[Marakvariejo Ostrava]] · [[Marbirdoj kaj homoj]] · [[Marista Esperantista Ligo]] · [[Marmorta Steleo]] · [[Maroka Esperanto-Asocio]] · [[Marvell PXA168]] · [[Masko (psikologio)]] · [[Mastra telefono]] · [[Materiiĝoj en Mantes]] · [[Mediaglifoj]] · [[Medicina sondilo]] · [[Meksika Esperanto-Asocio, a.c.]] · [[Meksikaj menonitoj]] · [[Melburna Esperanto-Asocio]] · [[MP4 (sinteza sango)]] · [[Radio 3ZZZ]] · [[Eldonejo Mentor]] · [[Máté Göcsi]] · [[Meline's Bar]] · [[Mem-replikiĝo de DNA]] · [[Membroŝtato]] · [[Membronombroj de UEA]] · [[Metodo Lorenz]] · [[Mez-Voio]] · [[Meza Volgio]] · [[Micro Fine Droplet]] · [[Mikroregionoj de Alagoaso]] · [[Miksdialekto]] · [[Miksitaj lingvoj]] · [[Militliteraturo]] · [[Militrezista movado]] · [[Minoraj sokratanoj]] · [[Mitoj pri Tero]] · [[Moderna arkitekturo en Tiĉino]] · [[Mok’yorlak’ol]] · [[Monda Faktolibro]] · [[Monda libera itala]] · [[Monda Turismo]] · [[Mondezo]] · [[Mondi lingua]] · [[Mondlingvo (Weisbart)]] · [[Mongolio.info]] · [[Montara Junulara Semajnfino]] · [[Monumento de Carlo Bourlet]] · [[Monumento de Nikolaj Ovĉinikov]] · [[Monumento de Zamenhof]] · [[Moralo laika]] · [[Morecambe Bay Esperanto-Societo]] · [[Mormona estraro]] · [[Mormonaro por Paco kaj Egaleco]] · [[Motorboato Esperanto]] · [[Moviĝo de la vertebruloj]] · [[Mrštík]] · [[Muelcilindro]] · [[Muelejo de Haun]] · [[Mulo (planlingvo)]] · [[Mundelingvo (Lott)]] · [[Municipoj de Svislando]] · [[Murdo en beletro]] · [[Muscikapenoj]] · [[MusicExpress]] · [[Mustel-hundo]] · [[Muzeo Dan Andersson]] · [[Muzeo Diliĝenco]] · [[Naŭ detruitaj vilaĝoj]] · [[Nacia Esperanto-Komisiono]] · [[Nacilingvaj tradukoj el Esperanto]] · [[Naciludiloj]] · [[Naftoesploro de Hungario]] · [[Natura Floro]] · [[Naturscienca Muzeo Freiberg]] · [[Naturscienco, Mondkoncepto, Religio]] · [[Naxalitoj]] · [[Nazo-Teribo]] · [[Ne-pligrandiĝanta vico]] · [[NUN (retejo)]] · [[World English]] · [[Meĥanika prilaboro]] · [[Urbario (registro)]] · [[Urboj kaj vilaĝoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Usonaj poŝtaj mallongigoj]] · [[Vásárhelyi Találkozó]] · [[Vaginalo]] · [[Valea Feernicului]] · [[Variable Dot Size]] · [[Varmokurenta derivaĵo]] · [[Varmomaŝino]] · [[Vasváry-vilao]] · [[Vegetaĵara mapo]] · [[Veltpiĉno]] · [[Venecio, trafiko]] · [[Verband deutscher Esperantisten]] · [[Verboj transiraj kaj netransiraj]] · [[Verbotempoj de dependaj propozicioj]] · [[Verbotempoj Kompleksaj]] · [[Verda Masko]] · [[Verda Parnaso]] · [[Verda Signalo]] · [[Verdalgoj]] · [[Vespergazeto]] · [[Veterán Autó és Motor]] · [[Veturilproduktado de Hungario]] · [[Vid-ekologio]] · [[Vintraj Cikloj]] · [[Vitra altaro en Dobrá Voda]] · [[Vivanta latino]] · [[Vivoprincipo]] · [[Voĉoj de Pioniroj]] · [[Voĉoj el Japanio]] · [[Volapuka reformo de Jong]] · [[Volgia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Vortaro (programo)]] · [[Vortgrupaj gramatikoj]] · [[Vortludoj aŭ kalemburoj]] · [[Vorto-Mozaiko]] · [[Vortoj de Macue Sasaki]] · [[Vortostoko de Baza Angla]] · [[VTOL Aircraft - Ray]] · [[Wacker Siltronic]] · [[Weltsprache (Eichhorn)]] · [[Weltsprache (Volk kaj Fuchs)]] · [[Werbelliner Gewässer]] · [[Wireless Intel SpeedStep]] · [[Ysian]] · [[Zagreba metodo]] · [[Zamenhofaj Vortoj]] · [[Zenano (vesto)]] · [[Ziĝu'jŭan-parko]] · [[Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok]] · [[Ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeĥaj serioj]] · [[Ĉeĥlingvaj verkoj]] · [[Ĉeboksara Esperanto-Centro]] · [[Ĉefa fokuso]] · [[Ĉefverkoj de la mondliteraturo]] · [[Ĉekoj internaciaj]] · [[Ĉina grupo]] · [[Ĉinaj vortoj enkondukitaj el aliaj lingvoj]] · [[Ĝenova Esperanto-Rondo Studenta]] · [[Ĝermanida grupo]] · [[Ĝermolisto de Esperanto-asocioj]] · [[Ĝermolisto de fakverkoj]] · [[Ĝermolisto de hidraŭlikaj servomekanismoj]] · [[Ĝismorta duelo kaj kontraŭreformacio]] · [[Ĝisostulo]] · [[Ĥaĝi Mamsurov]] · [[Ĥuŝpuo]] · [[ŜĈKĤLando]] · [[Ŝanĝoj inter la malnovnordlanda kaj islanda lingvoj]] · [[Ŝanceliĝo]] · [[Ŝip-terminoj]] · [[Ŝipa trafiko]] · [[Ŝraŭbeciganta ŝraŭbeco]] · [[Ŝraŭbuma tubjuntilo]] · [[Ŝramanismo]] · [[Esperantista Grupo Sankta Rita]] · [[Esperanto dum la Unua Mondmilita periodo]] · [[Virinaj nomoj en Esperanto]] · [[Vortkunmeto en Esperanto]] · [[Cetacoj kaj homoj]] · [[Cogabled Volapükelas]] · [[Rund um die Welt]] · [[Afrodito-festo ĉe Gnathaena]] · [[Arbaro Mastenbos]] · [[Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana]] · [[Revuoj en Ido]] · [[Mondlingvo (Trischen)]] · [[Latinida literaturo]] · [[Pedofilia movado en Nederlando]] · [[Lingvogvidilo Esperanto-nepalio]] · [[Ŝtalo 12K18N10Т]] · [[Lofti-montaraj duonarbaroj]] · [[Internacia Dadaisma Monato]] · [[Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj]] · [[Cenzuro de pedofilio]] · [[Tavo]] · [[Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]] · [[Espoteko]] · [[Bispegulo de Fresnel]] · [[Valencia Esperanto-Asocio]] · [[Primiera bovo]] · [[Esperanto-festotagoj]] · [[Esperanto-televido]] · [[Grafika Centro Antverpeno]] · [[Meksika Esperanto-Instituto]] · [[Surskribo de Popo Tjehodrago]] · [[Malespera tabulo]] · [[Hotelo Hyangsan]] · [[Skirmantas]] · [[Leppalúði]] · [[Jasiro]] · [[Okcidenta Ĉagataja Ĥanlando]] · [[Katina Ombro-Marŝo]] · [[Herit]] · [[Universitato de Esperanto]] · [[Centra-meksikaltebenaĵa kserofitaro]] · [[Plantaro kaj bestaro de Olne]] · [[Listo de ĉinaj imperiestroj antaŭ dinastio Qin]] · [[Meksika Esperanto-Kongreso]] · [[The Brazilian cat]] · [[The leather funnel]] · [[The nightmare room]] · [[Kongreslibro]] · [[Filmstudaĵo]] · [[Breĉo]] · [[Fondaĵo Cigno]] · [[Spiritismo kaj homfaritaj religioj]] · [[Liberalitas Bavariae]] · [[Ĉajtanjo Mahaprabo]] · [[Ŝtopskatoloj por kemia industrio]] · [[Honkonga Esperanto-Asocio]] · [[Humida klimato]] · [[Indonezia Esperanto-Societo]] · [[Instituto por Oficialigo de Esperanto]] · [[Internacia Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj]] · [[Internacia komunika lingvo]] · [[Internacia Radio-Asocio]] · [[Internacia Vintra Universitato]] · [[Junto (geologio)]] · [[Junto (lingvoscienco)]] · [[Kantanta Kamparo]] · [[Kastelo Altenkirchen]] · [[Kastora Klubo de Esperanto]] · [[Kiel fariĝis nia movado?]] · [[Kindl Festsäle]] · [[Klara Rondeto]] · [[Komunia lingvo]] · [[Komunumaro Asse]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Registaro de Rusio]] · [[Korekta lenso]] · [[Koresponda servo de edukado.net]] · [[Koresponda Servo Mondskala]] · [[Koresponda Servo Universala]] · [[La Arĝentjubilea Kongreso]] · [[La Kontinuo]] · [[La Progreso (Jugoslavio)]] · [[Labora valoro]] · [[Lango (planlingvo)]] · [[Latineo]] · [[Latinesko]] · [[Lingva Festivalo en Velikij Novgorod]] · [[Lingva teritorio]] · [[Liverpola Esperanto-Rondo]] · [[Mahatmo Gandhi (libro)]] · [[Mankunigo]] · [[Misterskoloj]] · [[Mondik]] · [[Montenegra Esperanto-Ligo]] · [[Nippon Esperanto-Sya]] · [[O Cinzel]] · [[Ojropapiĉno]] · [[Pazilalio de Paic]] · [[Politika neŭtraleco]] · [[Preĝujo]] · [[Pri Esperanto]] · [[Programo de Komunista Internacio]] · [[Prolet-Esperantista Unio de Iber-Amerikaj Landoj]] · [[Radio-fonto SHGb02 + 14a]] · [[Rokokristalo]] · [[San Francisco Esperantista Regiona Organizo]] · [[Seattle Philatelic Esperanto Society]] · [[Sinua (or-kulturo)]] · [[Spezo]] · [[Stará Huta (Nová Baňa)]] · [[Subplato por seria muntado]] · [[Testo 3 sigmo]] · [[Tradiciaj vestoj de Svedio]] · [[Triurba Esperantista Asocio TORENTO]] · [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] · [[Universala Esperantia Librejo]] · [[Universala harmonio]] · [[Universala kaj analitika lingvo]] · [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj]] · [[Unumondo]] · [[Urabaa (or-kulturo)]] · [[Urba Muzeo en Subotica]] · [[Vikifilmeto]] · [[Sciencfikcia fervorularo]] · [[Internacia Konferenco por Komuna Komerca Lingvo]] · [[Aŭka lingvo]] · [[Aŭtomatigita regado]] · [[Advanis Field Research]] · [[Aliq]] · [[Aminoacida restaĵo]] · [[Antau-Projecto]] · [[Arbargardisto]] · [[Artmetio]] · [[Asocio de mondcivitanoj]] · [[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]] · [[Atingoj de socialismo]] · [[Atlo-Greka]] · [[Auxil]] · [[Bassarioj]] · [[Bildo-Televido]] · [[Bonjang]] · [[Cirkulera letero al ĉiuj Esperantistoj]] · [[DĴ Njokki]] · [[Dana Ora Marbordo]] · [[Dictionarium Museologicum]] · [[Distrikto Burgenland (ĝis 2007)]] · [[Eŭropeano]] · [[El la vivo de esperantistoj]] · [[Esperantista rondeto de blinduloj en la instituto Klar]] · [[Esperanto-Asocio por Filipinoj]] · [[Esperanto-Ligo de Malsupra Saksio]] · [[Esperanto-Toronto]] · [[Espo (esperantido)]] · [[Euraniko]] · [[Export Esperantist]] · [[F. Emil Boden]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Telekomuniko]] · [[Fakultoj de la animo]] · [[Faligpova vagono]] · [[Filipina Esperanto-Asocio]] · [[Franca Katolika Esperanto-Asocio]] · [[Franca ministerio]] · [[Fraternitato]] · [[Fremdeco]] · [[Garnier Almanako]] · [[Grafikilo]] · [[HI (buso)]] · [[Hidraŭlika ŝovmekanismo]] · [[Hidraŭlika regelemento]] · [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]] · [[Fortikaĵo kastro]] · [[Erfurter Herbstlese]] · [[Ksantipo (persona nomo)]] · [[Valburgo (persona nomo)]] · [[Vereno (persona nomo)]] · [[Québec En Alerte]] · [[Bösenberg-fontano (Erfurto)]] · [[Brazila Esperantista Junulara Kongreso]] · [[Brevier-Legaĵoj – Klarigoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Ordinara tempo]] · [[Brigito (persona nomo)]] · [[Bulteno de ISAE]] · [[Burĝaro]] · [[C-horizonto]] · [[Erfurta Lumofesto]] · [[Etimologia Leksikono de Esperanto]] · [[Etrer'aous]] · [[Evelino (persona nomo)]] · [[Evoluintaj klasoj (Accretia)]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Zoologio]] · [[Fakultato de literaturoj kristana kaj klasika]] · [[Fakverko:Biologio]] · [[Fakverko:Ekonomiko]] · [[Fakverko:Maŝinfako. Elektrotekniko]] · [[Fakverko:Politiko]] · [[Fantomo en Lubló (romano)]] · [[Izatidejo de Arnstadt]] · [[Japana miensimbolo]] · [[Java-multlingva]] · [[Jebcundamba Ĥutuktu]] · [[Jeroj]] · [[Jonastalverein]] · [[Jurisprudenco (Eŭropa Unio)]] · [[Juristoj esperantistaj]] · [[Juro (Eŭropa Unio)]] · [[La Junaj Trezorserĉantoj]] · [[Lumo de l' Espero]] · [[Lunduo]] · [[M1563S]] · [[Magdaleno (persona nomo)]] · [[Magdeburga folio]] · [[Majo (persona nomo)]] · [[Monaĥo de Sázava]] · [[Muzeo pri presado (Erfurto)]] · [[Platforma pseŭdomuelejo]] · [[Plugado]] · [[Podkasto Roĝer Borĝes]] · [[Polikseno (persona nomo)]] · [[Politika subdivido de la Germana Regno]] · [[Popolaltlernejo de Erfurto]] · [[Porta raketo]] · [[Preĝa interfratiĝo]] · [[Preao]] · [[Spiritisma Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Supertavolo (lingvoscienco)]] · [[Surpremita junto]] · [[Svisa Citro-Kultur-Centro]] · [[Svisa Espero]] · [[Administracia juĝistaro en Finnlando]] · [[Ceremonia mantelo]] · [[Chrestensenhof]] · [[Civita Unuiĝo Horní Mlýn]] · [[Crveni Barjak]] · [[Esperantisto de la Jaro/kandidatoj]] · [[Estraro de UEA 1920-1924]] · [[Estraro de UEA 1924-1928]] · [[Fakverko:Matematiko]] · [[Filipina prareligio]] · [[Filozofia doktrino de Tomaso de Akvino]] · [[Fluorata acido]] · [[Flusejo]] · [[Forstista domo de Arnstadt]] · [[Frühdrucke des Esperanto]] · [[Francezo]] · [[Kadenco (harmoniscienco)]] · [[Kalendaro de la Tutmonda Latinamerika Agendo]] · [[Kamasa lingvo]] · [[Kamerego de Arnstadt]] · [[Kamerorkestro de Ciuc]] · [[Kapitalo de d-ro L. Zamenhof]] · [[Karolina skribo]] · [[Malfacila aŭdo]] · [[Malnova burgoteatrejo]] · [[Malproksimeco (fotado)]] · [[Manjaléu]] · [[Mar-urso]] · [[Marĉburgo]] · [[Marŝo de la reĝo Malbruko]] · [[Margraflando]] · [[Marie-Valerie (vaporŝipo)]] · [[Mas-stovo]] · [[Princa kripto de Arnstadt]] · [[Pritranĉado]] · [[Privina lernopado Saale-Unstrut]] · [[Projekto RoMEo]] · [[Protestantismo:Esperanto-movado]] · [[Talmudaj rakontaĵoj pri la jerusalema Templo]] · [[Tanista domo (Arnstadt)]] · [[Teatrejo Jozefo de Alenkar']] · [[Teatro Studio M]] · [[Teatro urba de Târgu Secuiesc]] · [[Administracia juĝistaro en Italio]] · [[Borsa Palaco (Budapeŝto)]] · [[Elektodistriktoj de Kantono Sankt-Galo]] · [[Esperantigo de vortoj el angla fonto]] · [[Esperantistaj diplomatoj]] · [[Esperanto en la lernejoj]] · [[Esperanto en la tornistro]] · [[Esperanto kaj la angla komparataj]] · [[Esperanto-Federacio de Novsudkimrio]] · [[Esperanto-germanaj vortaroj]] · [[Esperanto-Grupo Essen]] · [[Esperanto-italaj vortaroj]] · [[Esperanto-Junularo de Svislando]] · [[Esperanto-Klubo de Katmando]] · [[Esperanto-Klubo de Norda Teksaso]] · [[Esperanto-Paradizo]] · [[Esperanto-Post]] · [[Esperanto-rusaj vortaroj]] · [[Esperanto-Societo Düsseldorf]] · [[Esperanto-Societo Krefeld]] · [[Esperanto-Societo Neubrandenburg]] · [[Esperanto-teatraĵoj en Hungario]] · [[Esperanto. The Aggressor Language]] · [[Esperantomobilo]] · [[Espere despere]] · [[EsperHe]] · [[Estonta Eduko]] · [[Estraro de UEA 1992-1995]] · [[Iamaj Esperanto-asocioj]] · [[Interlinguistische Informationen]] · [[Interlingvistikaj Kajeroj]] · [[Interlingvisztikai szöveggyűjtemény]] · [[Internacia artisttendaro de Jebucu]] · [[Internacia Baletkonkurso de Soloturno]] · [[Internacia premio Paŭlo la 6-a]] · [[Internacia Studumo pri Turismo kaj Kulturo]] · [[Internacia tradukreto pere de esperanto]] · [[Interniaro]] · [[Irenea (persona nomo)]] · [[IRIS-festivalo]] · [[ISOSEK]] · [[Istmo de Djimeŝo]] · [[Karpat-basenaj riveroj]] · [[Komunumoj en distrikto Hunedoara]] · [[Literatura asocio de Arnstadt]] · [[Literaturo de Brazilo en Esperanto]] · [[Literaturo de Hispanio]] · [[Llegisia]] · [[Loĝigo de homekipo de Titanic]] · [[Netraka tervojo]] · [[Petskribo por agnoskigi Esperanton ĉe Unuiĝinta Naciaro]] · [[Pi-proksimeca tago]] · [[SAT eldona fako kooperativa]] · [[Sterkovce]] · [[Stratostrukturo]] · [[Studa Renkontiĝo de Iniciatema Generacio]] · [[Studadsesioj de AIS]] · [[Sturnan]] · [[Subĉiela teatraĵo pri Vilhelmo Tell en Interlaken]] · [[Subjektivaj fontoj de la homaj rajtoj]] · [[Suflorslipeto]] · [[Tervojo]] · [[Aït Abdelmoumène]] · [[Aŭtobusa akcidento en Egiptio (2014)]] · [[Aŭtonomaj himnoj en Hispanio]] · [[Aŭtunmeza Festo]] · [[Administracia juĝistaro en Hispanio]] · [[Administracia juĝistaro en Hungario]] · [[Anĵeliko]] · [[Angliko]] · [[Anonimaj hispanaj verkoj]] · [[Antisemitismo kaj Eklezio]] · [[Anzuo]] · [[Aoro]] · [[Apartamenta komplekso de Changjon-strato]] · [[Arba kuracado]] · [[Arkeologiaj kulturoj]] · [[Arkivo de UEA]] · [[Arkta ortografio]] · [[Armena transliterumo de esperanto]] · [[Arnsberg-lernejo]] · [[Arnstein (roko)]] · [[Ars notaria]] · [[Artefarita ĉielkorpo]] · [[Artoforumo de Gotha]] · [[Artohalo de Arnstadt]] · [[Artstiloj]] · [[Asekurkompanio AOK (Erfurto)]] · [[Asocio de amikoj de svisa aerarmeo]] · [[Asocio de Esperantistaj Libro-Amikoj]] · [[Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj]] · [[Atlantyca]] · [[Bach en Arnstadt]] · [[Bach en Turingio]] · [[Distrikto Királyhelmec]] · [[Distrikto Nagyatád]] · [[Domo ĉe la ŝtona angulo (Erfurto)]] · [[Domo ĉe la Granda Arkeo de Noa kaj Kastelo de Sankta Anĝelo]] · [[Domo ĉe la pavo (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la romiano (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la vinberarbedo]] · [[Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo]] · [[Domo de familio Gudoviĉ]] · [[Domo de la granda pesilo]] · [[Domo de la nigra korno (Erfurt)]] · [[Domo Zum Ritter (Arnstadt)]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Komerco]] · [[Gvidlibro pri Pekino]] · [[Haus Zum Großen Paradies und Esel (Erfurt)]] · [[Junulargastejo de Arnstadt]] · [[Kirumb]] · [[Klerigejo Sankta Ursulo]] · [[Klonulo]] · [[Knabina salto]] · [[Kolekto por grafikaĵoj en Weimar]] · [[Komparo inter la loĝistikaj kosmoŝipoj de la Internacia Kosmostacio]] · [[Komunumoj en distrikto Sălaj]] · [[Komunumoj en distrikto Timiș]] · [[La Reĝo de Umo]] · [[Lingva Festivalo en Sankt-Peterburgo]] · [[Mägdleinschule (Arnstadt)]] · [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)]] · [[Morala ago]] · [[Moskovskij Dom Knigi]] · [[Movmalkapablo]] · [[Municipoj de Cearao]] · [[Murdoj en la Kastelo]] · [[Murkuro]] · [[Muskola malkapablo]] · [[Muzea asocio de Arnstadt]] · [[Muzeaj Leonoj]] · [[Muzeo de Geisa]] · [[Muzeo Katona József]] · [[Muzika Labirinto]] · [[Placo de repaciĝo]] · [[Polytechnikum Arnstadt]] · [[Renverseblo]] · [[Respondoj al kontraŭreligiaj paroloj]] · [[Retrosceno]] · [[Rimportreto]] · [[Riverbaraĵo Raffelberg]] · [[Rosenthal (Saksa Svislando)]] · [[SABRE-motoro]] · [[Triglis-muelejo (Arnstadt)]] · [[TSFSI]] · [[Tutmonda Esperanto-Asocio Junulara]] · [[Tutmonda Espero]] · [[Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto]] · [[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]] · [[Tutmonda Ligo Esperantista]] · [[Tutmonda Skolta Ĵamboreo]] · [[Universala lingva kodo]] · [[Universala simbola lingvo]] · [[Unuiĝinta Islama Fronto por la Savo de Afganio]] · [[Urba palaco „Templ“ (Mladá Boleslav)]] · [[Urba Teatro de Karlovy Vary]] · [[Urbodomo de Astorgo]] · [[Urbodomo de Esztergom]] · [[Urboj kaj komunumoj en la distrikto laŭ la hungara alfabetordo]] · [[Urboj kaj vilaĝoj en Baseno de Călățele]] · [[Urbokvartaloj de Karaĉio]] · [[Valoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Bach-societo de Arnstadt]] · [[Bach-tagoj]] · [[Bed- kaj balkonplanto]] · [[Das Neue Groschenblatt]] · [[Deputitaj balotoj de 2012 en Ille-et-Vilaine]] · [[Esperanta-hispana kaj hispana-esperanta vortaroj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Kunvenoj ekstergrupaj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Sciencoj]] · [[Fakverko:Sporto, skoltismo, turismo]] · [[Frua Kuba Esperanto-movado]] · [[Gapminejo Finstertal (Schmalkalden)]] · [[Hazanéző]] · [[Hedvigo (nomo)]] · [[Hejtistoj kaj ĵetistoj de Titanic]] · [[Heleno (persona nomo)]] · [[Hibridpiano]] · [[Hilelista Esperanto-Komunumo]] · [[Historio de Rusio ĝis Vladimiro la Sankta]] · [[HTML5-aj video kaj aŭdio]] · [[HVortaro]] · [[In-timo]] · [[Infinitivo kun prepozicio]] · [[Instruado en Berlino]] · [[Konj (poemo)]] · [[Konkludoj de Segedo]] · [[Konspiro (Vilius Kavaliauskas)]] · [[Konstrumetia lernejo (Germanujo)]] · [[Kremaciejo de Erfurto]] · [[Kristana animpuriĝo]] · [[Kristanaj doktrinoj]] · [[Kriterioj por esplori pri Dio]] · [[Kuniga elemento]] · [[Kuracbanloko]] · [[Kvinmilionoj]] · [[La Heredanto]] · [[La ribelo de poznana junio]] · [[La turmentego de la memmortigintoj]] · [[La virinoj de la Evangelioj]] · [[Lunduono]] · [[Memorigloko Albert Schweitzer (Weimar)]] · [[Naĝbaseno]] · [[Naĝohalo de Arnstadt]] · [[Nagyvárad Táncegyüttes]] · [[Nezaŭhtezoma]] · [[Nikilismo]] · [[Nomoj de Aziaj Landoj]] · [[Norvega-Esperanto vortaro Rian Haugen]] · [[Novigado de la evangela eklezia muziko en Germanujo post 1920]] · [[Obsedo (Karolo Piĉ)]] · [[Originaj traktatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Pado de Historioj – Strandbanejo]] · [[Palaco Redout]] · [[Palmejo de Erfurto]] · [[Schiller-migradopado]] · [[Schwanengesang (Schütz)]] · [[SEJM-konferenco 1995]] · [[Senkondiĉa elekto]] · [[Senso (birdoj)]] · [[Servista libera volo]] · [[Simila movo]] · [[Sinkronismo (psikologio)]] · [[Skriba kongreso]] · [[Skribaĵo]] · [[Skribarto]] · [[SOGELO]] · [[Solaludanto-aventuroj]] · [[Songazeto]] · [[Sonorilo kaj Kanono]] · [[Spirita juvelaro]] · [[Spiritisma sinteno pri Esperanto]] · [[Sportlokoj historiaj en Oberhof]] · [[Tradiciaj vestoj de Nederlando]] · [[Vatikana Fondaĵo Joseph Ratzinger – Benedikto la 16-a]] · [[Vepro]] · [[Verda koro de Germanujo]] · [[Verkoj pri Esperanto-historio]] · [[Vimenaĵo]] · [[Virina sacerdoteco kaj Papo Francisko]] · [[Vorteto]] · [[Vortform-riĉeco]] · [[Vortklasa finaĵo]] · [[Vortkreado]] · [[Vortsintakso]] · [[Yerti]] · [[Yklamu]] · [[Zamenhof ne esperis vane]] · [[Zamenhofa Artista Adeptaro]] · [[ZDF-studio de Turingio]] · [[Universala Ligo por Seksa Reformo]] · [[Ținutul Sării]] · [[60-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[Administracia juĝistaro en Kipro]] · [[Afrika Oficejo]] · [[Aha-tago]] · [[Aktivula Maturigo]] · [[Aktivula TrejnSeminario de SEJM]] · [[Alico (persona nomo)]] · [[Almigrado]] · [[Altebenaĵo Ali]] · [[Amoreoj]] · [[Baumbach-domo (Meiningen)]] · [[D-AMO 01]] · [[D-AMO 02]] · [[Da (prepozicio)]] · [[Dalekarla popolmuziko]] · [[Dancstudio Udvarhely]] · [[Defendo de la medio kaj Protektado de la medio]] · [[Deklaro de PSEK (1980)]] · [[Dentorela sistemo]] · [[Departemento de Esperanto Zamenhof]] · [[Dielenbächel]] · [[Diferencismo]] · [[Diplomo pri Elstara Agado]] · [[Esperanto Thionville]] · [[Esperanto-gazetoj en Germanio]] · [[Estraro de UEA 1931-1934]] · [[Estraro de UEA 1934-1936]] · [[Estraro de UEA 1962-1964]] · [[Estraro de UEA 1964-1967]] · [[Estraro de UEA 1967-1969]] · [[Estraro de UEA 1969-1971]] · [[Estraro de UEA 1974-1977]] · [[Estraro de UEA 1977-1980]] · [[Estraro de UEA 1980-1983]] · [[Fédération Espérantiste Ouvrière]] · [[Fakverko:Metaloj]] · [[Fakverko:Radiofonio]] · [[Fakverko:Teologio]] · [[G-horizonto]] · [[Galerio en la koridoro]] · [[Gastejo ĉe la maljuna cigno (Erfurto)]] · [[Gastejo Schellhorn (Arnstadt)]] · [[Gewerbeverein Arnstadt]] · [[Junulara parlamenta baloto en Germanio 2009]] · [[Kastela teatro de Arnstadt]] · [[Kastelo Bladenhorst]] · [[Katalda (persona nomo)]] · [[Katatimio]] · [[Katolikismo en Arnstadt]] · [[Kavkorno]] · [[Kebreni]] · [[Kejlo]] · [[Kial venkis Esperanto?]] · [[Kibo (Berlino)]] · [[Kinarto kaj ni]] · [[Komitato de IEL 1936-1938]] · [[Meksikaj loknomoj]] · [[Migrado de marbirdoj]] · [[Mineralkarba gudro]] · [[Moderna Humoro]] · [[Modifita germana]] · [[Molnár Dixieland Band]] · [[Monda Poŝto]] · [[Monda Skolta Konferenco]] · [[Monda Universitato]] · [[Mono-panglottus]] · [[O-karaktera radiko]] · [[Provedziĝo]] · [[Ptoliso]] · [[Pupteatro Puck, hungara sekcio]] · [[Rachovian]] · [[Radioamatora vortaro]] · [[RailLex]] · [[Rakwon Ĉiovendejo]] · [[Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno]] · [[Rav Zarruvo]] · [[Rejnromantiko]] · [[Rekta movo]] · [[Remparo de Essen]] · [[Teatro Váróterem Projekt]] · [[Telefonista telefono]] · [[Telefonlineo]] · [[Telegrafcentralo]] · [[Telegraflineo]] · [[Tell ludoj-Altdorf]] · [[Templo de Bona Volo]] · [[Tempolinio (Freiberg2)]] · [[Terem (artistgrupo)]] · [[Thüringen Tourismus]] · [[Tizba (persona nomo)]] · [[Tombejo de Saalfeld]] · [[Tombejo de Zell am See]] · [[Tradiciaj vestoj de Peruo]] · [[Transilvania Hungara Filmligo]] · [[Akerbeltz (biero)]] · [[Erfordia Latina]] · [[Écrasez l'infâme]] · [[Új Erdély (1918)]] · [[Ĉefverkoj de la ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeklibroj internaciaj]] · [[Ĉelo-transitiva]] · [[Ĉiela Torao]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Arnstadt]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Mühlhausen]] · [[Ĝardenrostilo]] · [[Ĝemelurba rozo (Erfurt)]] · [[Ĥajim Kelter]] · [[Beletraj Kajeroj]] · [[Beletristiko]] · [[Benjamena]] · [[Benzinaĉeto en grupo]] · [[Berlina Komentario pri la Fundamento de Esperanto]] · [[Berlina Komentita Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2014]] · [[BES-a Adresaro]] · [[Bibliaj Ne timu]] · [[Biblioteka Apogo Bachrich]] · [[Biblioteko de Arnstadt]] · [[Bielatal (valo)]] · [[Bismarck-domo (Erfurt)]] · [[Bismarck-monumento Riechheimer Berg]] · [[Bitlibroprezentilo]] · [[Dua libro de Makabeoj]] · [[Duopa rilato]] · [[Ekster karito, nenia savo]] · [[Ekstera movimento]] · [[Eksteraj konektiloj]] · [[Ekstereŭropa karaktero de E-a morfologio]] · [[Elba Grejsmontaro en la okuloj de pentristoj]] · [[Eldonaĵoj de KEJ]] · [[Eldonejo Corvin Déva]] · [[Eldonejo Dr. Oetker]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopédia]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopedia]] · [[Eldonejo Lector]] · [[Eldonejo Státus]] · [[Eldonejo T3]] · [[Elektitaj Prozaĵoj de Heine]] · [[Elkarîl]] · [[Emana termoanalizo]] · [[Emancipiĝo (spiritismo)]] · [[Emil-Petri-lernejo]] · [[Ensemblo Barozda]] · [[Erdélyi Gondolat Könyvkiadó]] · [[Erfurta Ateliergrupo]] · [[Erfurto en unu tago]] · [[Esperanta literaturo en la skotgaela]] · [[Esperanta seminario en Wanda]] · [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el maoria fonto]] · [[Esperantista Centra Oficejo]] · [[Esperantisto de la Jaro/Laŭreatoj]] · [[Esperanto-instruado en orienta Berlino]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Eminentuloj]] · [[Fajrobrigado profesia de Erfurto]] · [[Faka Biblioteko de Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] · [[Fakverko:Pedagogio]] · [[Franciskana lernejo (Erfurto)]] · [[Kabaredo "Das Lachgeschoss"]] · [[Laborgrupo por esploro de la historio de GDREA]] · [[Laborgrupo por Interkluba Spertŝanĝo]] · [[Lago Szelkó]] · [[Landa Skolta Asocio]] · [[Librejo Ady Endre]] · [[Libroeldonejo Koinónia]] · [[Libroj pri morto]] · [[Licencio de la Esperanto-Asocio de Britio]] · [[Lichtenberg (Hesio)]] · [[Ligilo por Vidantoj]] · [[Ligo Internacia de Esperantistoj]] · [[LinguaCamp]] · [[Lingva disciplino]] · [[Lingva labirinto]] · [[Lingva lernejo en Muzeono]] · [[Lingvaj Rajtoj - Simpozio okaze de 100-jariĝo de UEA kaj 60-jariĝo de la Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] · [[Lingvonormigo]] · [[Luther-ŝtono (Erfurto)]] · [[Paralelakordo]] · [[Pardonpeto]] · [[Parolskriboj]] · [[Pasigrafio de Maimieux]] · [[Pedagogia valoro de Esperanto]] · [[Pedagogio de Jesuo]] · [[Personigo de la biblia Saĝo]] · [[Zepelina atako 1915]] · [[Zonai kaj kompano]] · [[Instrumetodoj por Esperanto]] · [[The DIM Hypothesis]] · [[Katolikaj vegetaranoj]] · [[Pseŭdomuelejo]] · [[Fontano sur Holzmarkt (Arnstadt)]] · [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)]] · [[Jaro de Vistulo]] · [[Louisental (Erfurto)]] · [[Haus Zur Güldenen Krone (Erfurt)]] · [[Humboldt-Verein für Volksbildung]] · [[Departementa domo (Pécs)]] · [[Departementa domo (Sopron)]] · [[Departementa domo (Szentes)]] · [[Departementa domo (Szombathely)]] · [[Domo ĉe la leono nigra (Erfurt)]] · [[Domo de la gildoj (Erfurt)]] · [[Esperanto-konkurso (radioamatora)]] · [[Haus zur Narrenschelle (Erfurt)]] · [[Juri-Gagarin-monumento (Erfurt)]] · [[Metiista domo historia (Torgau)]] · [[Monumento por la Batalo de Leipzig (Heiligenstadt)]] · [[Muzeo metiista (Bakede)]] · [[Pella (Grekio)]] · [[Verda trobadoro (poeto)]] · [[Apokrifoj pri la apostolo Petro]] · [[BEJO-Ataŝeo]] · [[Bel-literatura Eldon-serio]] · [[BRINK]] · [[D-AMO 10]] · [[Elektoprinclando]] · [[Esperanto-Klubo de San-Min-o]] · [[Femura indekso]] · [[Konferencoj por Esperanto]] · [[La dubo de Sankta Jozefo]] · [[Mardukaj sigeloj]] · [[Medalo de Janoŝiko]] · [[Mezkaspia naftogasa baseno]] · [[Mirakloj de Lourdes]] · [[Nomoj de Afrikaj landoj]] · [[Administra divido de Sankta Katarino (Brazilo)]] · [[Ministerio pri agrikulturo (Hungario)]] · [[Napoleona ŝtono (Utzberg)]] · [[Popola magistrato (Antikva Romio)]] · [[Pumpostacio fervoja (Kaselo)]] · [[Teologia Altlernejo (Esztergom)]] · [[Tivoli (Erfurto)]] · [[-as]] · [[Ĝardenŝredilo]] · [[Ĥatango-Viluja naftogasa provinco]] · [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]] · [[Administra divido de Amapao]] · [[Administra divido de Cearao]] · [[Administra divido de Espirito-Santo]] · [[Administra divido de Gojaso]] · [[Administra divido de Mato-Groso]] · [[Administra divido de Parao]] · [[Administra divido de Suda Mato-Groso]] · [[Administra divido de Tokantinso]] · [[Administraj unuoj de la Centr-Afrika Respubliko]] · [[Administraj unuoj de Moldavio]] · [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]] · [[Antverpena Grupo Esperantista]] · [[Averta letero]] · [[Bahia Esperanto-grupo]] · [[Batalo ĉe Misiejo Concepción]] · [[Bit Ĥilani]] · [[CONCAFRAS-PSE]] · [[Dentrela fervojo Tanvald-Kořenov]] · [[Elektoepiskoplando]] · [[Esperantista Dokumentaro]] · [[Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko]] · [[Esperanto-Federacio de Yorkshire kaj Humberside]] · [[Esperanto-grupo en la Fokolar-Movado]] · [[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo]] · [[Esperanto-Usono]] · [[Esperanto-Vojaĝservo]] · [[Fédération Universitaire Espérantiste de France]] · [[Fasola notacio]] · [[Flosponto Evergreen Point]] · [[Gidana naftogasa distrikto]] · [[Indiga lingvo]] · [[Individuigo]] · [[Jamala naftogasa distrikto]] · [[Kernverdukotiledonoj]] · [[Kolijoj]] · [[Konto Espero]] · [[Kripoj hejmecaj de Aŭstrio]] · [[La du bibliaj rakontoj pri la kreo]] · [[Leno-Tungusa naftogasa provinco]] · [[Liberal-faŝismo]] · [[Medicina Heroldo]] · [[Metz-govio]] · [[Militkaptitejo Johannesplatz]] · [[Monda Kunagado]] · [[Mortotuko de Arquata]] · [[Mozelgovio]] · [[Muelejo de Schillingstedt]] · [[Nepo-Botuoba naftogasa distrikto]] · [[Nomado de sciencoj en Esperanto]] · [[Nord-Donecka naftogasa sektoro]] · [[Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco]] · [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] · [[Novmezurado]] · [[Parkoj en Sömmerda]] · [[Perikratona fleksejo]] · [[Plebaj magistratoj]] · [[Prezidanta baloto en Inguŝio en 2002]] · [[Princlando de Beauluna]] · [[Restreĉilo]] · [[Serio Rusa literaturo]] · [[Skandinava lingvo]] · [[Spalatindomo en Torgau]] · [[Surĥ Kotal]] · [[Tavolgaso]] · [[Transira komplekso]] · [[Ukraina Respublika Filio de la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] · [[Urbodomo de Békéscsaba]] · [[Urbodomo de Cegléd]] · [[Urbodomo de Gyula]] · [[Urbodomo de Hajdúszoboszló]] · [[Urbodomo de Mezőberény]] · [[Urbodomo de Nagykőrös]] · [[Urbodomo de Siklós]] · [[Urbodomo de Vésztő]] · [[Urbodomo de Veszprém]] · [[Urbodomo de Weißensee]] · [[Verda reto]] · [[Viadukto de Apolda]] · [[Vivo Feliĉa]] · [[Walkin’Bag]] · [[Nadim-Pur-Taza naftogasa regiono]] · [[Radikala maldekstro de Israelo]] · [[Bach-monumento (Gehren)]] · [[Ĝisprema kompresora stacio]] · [[Altlernejo Sándor Wekerle]] · [[Astraĥano-Kalmuka naftogasa distrikto]] · [[Atelier Puppenspiel]] · [[Bajkita naftogasa distrikto]] · [[Blindŝakto]] · [[Bonaj spiritoj]] · [[Demono Lucifero]] · [[Depono]] · [[Domo Happach (Heldburg)]] · [[Eŭropa regiono Niso]] · [[Ekkondensiĝa premo]] · [[Elkarniĝo]] · [[Enlumas min senlimo : itala poezio de la dudeka jarcento]] · [[Esperantigo de vortoj el sanskrita fonto]] · [[Estraro de UEA 2016-2019]] · [[Grupo Esperanto-Tigulio (GET)]] · [[Instituto por Diskonigo de Spiritismo]] · [[Jaro de la Lernanto]] · [[Könyvesház]] · [[Karboferŝtono]] · [[La lingvovendejo]] · [[Lando Kranenburg]] · [[Memzorgado]] · [[Oĥotska naftogasa provinco]] · [[Orenburga naftogasa distrikto]] · [[Pariza Societo de Spiritismaj Studoj]] · [[Penas]] · [[Premo de la maksimuma kondensiĝo]] · [[Princepiskopujo Minden]] · [[Puraj spiritoj]] · [[Remigija]] · [[ROMO]] · [[Salminejo de Erfurto]] · [[Sensavido]] · [[Separgaso]] · [[Spiritisma Esperanto-Asocio]] · [[Spiritisma Grupo Paŭlo el Tarso]] · [[Spiritisma Jarlibro]] · [[Spiritisma Vojaĝo en 1862]] · [[Sproso]] · [[Unuiĝo de Zagrebaj Esperantistoj]] · [[Urba muzeo de Bad Staffelstein]] · [[Ĝardeno de parokestro]] · [[Aŭtokodo]] · [[Aŭtomata skribado]] · [[Alianco de Libertarianaj Maldekstruloj]] · [[Bastrubandoj]] · [[Derivado]] · [[Eŭropa lingvo]] · [[Europa - Demokratie - Esperanto]] · [[Folengo]] · [[Guttenbrunn]] · [[Hírharsona]] · [[Hering]] · [[Huaniqueo]] · [[Ide]] · [[Intelekto laŭ filozofioj]] · [[Kopta evangelio laŭ Tomaso]] · [[Kritiko en Esperanto]] · [[Kurort Gohrisch]] · [[Logo: Allogaj bildhistorioj]] · [[Méhkas Diákszövetkezet]] · [[Magnevist]] · [[Ora Sekcio]] · [[Platino]] · [[Prefektejo]] · [[Program]] · [[Rami]] · [[Sekurit]] · [[Sentenco]] · [[Tanajura]] · [[Tenilo]] · [[VET]] · [[Wachberg]] · [[Palmofestoprocesio en Heiligenstadt]] · [[Ĉajvo-maro minejo]] · [[Departemento Donnersberg]] · [[Enorme alta tavolpremo]] · [[Enorme malalta tavolpremo]] · [[Espach-parko]] · [[Eternaj membroj de la Budapeŝta Operejo]] · [[Eternaj membroj de la Nacia Teatro (Budapeŝto)]] · [[Helbe-vejro]] · [[Historio de la hungara teatro]] · [[Kondiĉoj (amatora radio)]] · [[Krenela signalo]] · [[La germanlingva teatro en Hungario]] · [[La serblingva teatro en Hungario]] · [[Muzeo lerneja (Uder)]] · [[Nezahualcóyotl (komunumo)]] · [[Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo]] · [[Plena Verkaro de Zamenhof]] · [[Prokopo (persona nomo)]] · [[Prozo el Danaj-Norvegaj Aŭtoroj]] · [[Rudigero]] · [[Tavola temperaturo]] · [[Tavolakvo]] · [[Tavoldepresio]] · [[Unuversaj universoj]] · [[Urbodomo de Kunszentmiklós]] · [[Banurbo]] · [[Sambakio]] · [[Arkivo urba kaj distrikta Arnstadt]] · [[Angula domo]] · [[Jaro de la Esperanta Kulturo]] · [[Internacia Kongreso de Stenografio]] · [[Esperantista Grupo en Bangkok]] · [[Nessun altro. Antologia di Segreti di Pulcinella]] · [[Ĝenro (muziko)]] · [[Aelita]] · [[Afrika Centro Mondcivitana]] · [[Antemio (arkitekturo)]] · [[Areotektoniko]] · [[Dihok]] · [[Dinastio de Anglaj Reĝoj]] · [[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]] · [[Eneastila kolonaro]] · [[Hungara Teatro en Kassa]] · [[Imoskapo]] · [[Internacia Metodista Ligo Internacia]] · [[Jubilea Kolekto]] · [[Judikaelo (persona nomo)]] · [[Kaŭliklo]] · [[Kolonia Niĝerio]] · [[Komuna lernolibro pri Historio]] · [[Konsultejo]] · [[La esperantisto de la jaro (1887-1997)]] · [[La plej eminentaj esperantistoj]] · [[Lidérc]] · [[Literaturaj parkoj]] · [[Magistratejo Ruĝa Cervo]] · [[Malgrava Ĝeneralo]] · [[Man yuzhiruhu'lláh]] · [[Masonabelo]] · [[Memorindaj esperantistoj]] · [[Militjuro]] · [[Mitiŝĉi (stacio de Moskva metroo)]] · [[Naŭ demandoj pri lingva justeco en la fakliteraturo]] · [[Observatorio de la Universitato de Kopenhago]] · [[Pandemonio (30-a Datreveno)]] · [[Pentastila kolonaro]] · [[Pronaoso (rozkrucanoj)]] · [[Reversado]] · [[Ruffrè]] · [[Serio Originala Literaturo]] · [[Solidareca Bonvolo]] · [[Teatro de Újpest]] · [[Termoradiilo]] · [[Tirradiko]] · [[Tradicio kaj moderneco]] · [[Urbodomo de Püspökladány]] · [[Urbodomo de Tokaj]] · [[Vuktila minejo]] · [[Zakato Bahaa]] · [[Diplomateco]] · [[El verva vivo ĵurnalista]] · [[MondEtur]] · [[Ni Savu Niajn Semojn (NSNS)]] · [[Elektitaj membroj de Rondo Galilei]] · [[Esperantigo de vortoj el vjetnama fonto]] · [[Highland (administra areo)]] · [[Humanitat Nova]] · [[Kapitano Katarino]] · [[Komitatanoj A-C 1986-2020]] · [[Komitatanoj D-G 1986-2020]] · [[Komitatanoj H-J 1986-2020]] · [[Komitatanoj K-L 1986-2020]] · [[Komitatanoj M-P 1986-2020]] · [[Komitatanoj R-S 1986-2020]] · [[Komitatanoj T-Z 1986-2020]] · [[La Gajulo]] · [[Militrakonto]] · [[Moskvo en Usono]] · [[Rapida lernado de Esperanto]] · [[Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo]] · [[Vivu la teatro!]] · [[Belarta rikolto]] · [[Esperantigo de vortoj el greka fonto]] · [[Framasonismo en Kubo]] · [[Kosmoapero]] · [[Vortfarado laŭ la Analiza Skolo]] · [[Fakverko:Amatora radio]] · [[La Epoko Libro-Klubo]] · [[Prosumado]] · [[Unesko-Rezolucio 23C/11.11 de Sofio pri Esperanto 1985]] · [[Tago de Pola Scienco]] · [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] · [[Estraro de UEA 2019-2022]] · [[Fibro]] · [[Filozofia spiritualismo]] · [[Kaŝirskaja (BKL Moskvo)]] · [[Lingva Festivalo en Vladikavkaz]] · [[Monosimetria]] · [[Niĵegorodskaja (BKL Moskvo)]] · [[Pidono]] · [[Pugnorimeno]] · [[Revuo Signos]] · [[Testamentoj de Lenin]] · [[Calumnia]] · [[Dua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Esperanto-butiko Berlino]] · [[La Luma Flanko de Potenco]] · [[La mirinda libro]] · [[LADA Vesta EV]] · [[Revo lucida]] · [[Títeres desde Abajo]] · [[Tririvera Esperanto-Domo]] · [[Unua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Vollständiges Wörterbuch Esperanto-Deutsch in zwei Bänden]] · [[Ĵiĵeko, liaj ŝercoj]] · [[Elektitaj rektoroj de la Universitato Francisko Jozefo]] · [[Japana Esperanta Librokooperativo]] · [[Kanto pri donkiĥotoj]] · [[Katastrofo ĉe la Niĵnevartovska naftokolektejo]] · [[Tri satiroj]] · [[Papilioj]] · [[Izoflavonolo]] · [[SvisRaporto]] · [[Kalungao]] · [[Aktoj de Internacia Scienca Akademio Comenius]] · [[Corbières (Alpes-de-Haute-Provence)]] · [[FioCruz]] · [[Kie estas la mortintoj?: La respondo de la Biblio]] · [[Gazeto Andaluzia]] · [[Lietzensee (grupo)]] · [[Lingva strukturo de Esperanto]] · [[Pansurmetaĵo]] · [[Partoprenintoj de VikiPrintempo]] · [[Elektitaj studentoj de Pázmáneum]] · [[Florigu Egalecon inter Junuloj]] · [[La Crotz de Rodola]] · [[Malkovrado de Afriko mezepoke]] · [[Mirobalano]] · [[Rondo Takács]] · [[Senverba propozicio]] · [[Vellismo]] · [[Urbo-kampara malsameco]] · [[Fundación de Esperanto de la Comunidad Valenciana]] · [[Sociolekta Triopo de Esperanto]] · [[54-a Virtuala Esperanto-Kongreso ILEI 2021]] · [[Multilingual Environments in the Great War]] · [[Afrikaj Kongresoj de Esperanto]] · [[Afrikaj traktatoj de 1885 ĝis 1902]] · [[Afriko brilas]] · [[Afriko sub kolonia regado]] · [[Alta Protektanto]] · [[Antologia skizo de la persa literaturo]] · [[Apartamento por Edukistoj de Universitato Kim Il-sung]] · [[Bitoteko]] · [[Brazila Poliglota Klubo]] · [[Citrandarino]] · [[Conselho Federativo Nacional da FEB]] · [[CRRER]] · [[Die rationelle Sprache]] · [[Esperanto-grupo Lumradio]] · [[FLIV]] · [[Gasteg-kapelo]] · [[IKU-libro de 2020]] · [[Internacia Flughaveno Zvartnoc-Erevano]] · [[Kantoj de la Kultura Revolucio]] · [[Kluniza kongregacio]] · [[Komuna Legado okaze de la Tago de la Libro]] · [[Kungfua Kunikleto]] · [[Leĝo de Biodiverseco de Kostariko]] · [[Monda heredaĵo en Belgio]] · [[OBA-Festivalo]] · [[Oltre la soglia, uno spiraglio / Preter la sojlo, lumluko]] · [[Panĉaratro]] · [[Parque da Cultura]] · [[Porokaza noto de R$10 Brazila realo]] · [[Pri vagabondoj kaj friponoj, pri damoj kaj kavaliroj]] · [[Retpoŝta Hibrida letero]] · [[Scienca Kafejo]] · [[Steinalm]] · [[Studentoj, baldaŭ instruistoj de Universitato de Pécs]] · [[Tombejo Ĝardeno de Floroj]] · [[Tombejo Petronilo Gonçalves da Silva]] · [[Trofeo Fyne]] · [[Unu leciono pri Esperanto por ĉiu lernejano en la tuta mondo]] · [[Vivkvalito kun lupuso]] · [[Volontula Fondaĵo]] · [[Gardanteco]] · [[Hazarda esperantaĵo]] · [[Instituto de Ekonomiko kaj Internaciaj Rilatoj]] · [[Kainaj]] · [[Malnova religio de Burundo]] · [[Stacioj de exo]] · [[Surakvaj kuracistoj]] · [[Turismo per Esperanto]] · [[Varsovio cent jarojn poste]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Vieno]] · [[Amerika Esperanto-Instituto]] · [[Mara Koridoro de la Tropika Orienta Pacifiko]] · [[Paŭlistanio]] · [[Lerneja scienca kalendaro]] · [[Fi-]] · [[Gaba enerxía]] · [[La terakoto de Ŝahr-e Suĥteh]] · [[On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs]] · [[Perola Mezlernejo]] · [[Esperaĵo]] · [[Historia post Alexandrum]] · [[Loka regado kaj administrado en Kimrio]] · [[Teutsch-domo (Sibiu)]] · [[Tiofuranilfentanilo]] · [[Butila fenilkarbamato]] · [[Acetilkarbamata acido]] · [[Alilkarbamata acido]] · [[Metila etilkarbamato]] · [[Vinilkarbamata acido]] · [[Duamidino]] · [[Dutiopropionata acido]] · [[Tiopropionata acido]] · [[2-Kloro-indano]] · [[1,2-Indanoduolo]] · [[1,3-Indanoduolo]] · [[3-Etilstireno]] · [[4-Metilstireno]] · [[Etila pimelato]] · [[Fenilkarbamata acido]] · [[Metila pimelato]] · [[Hungaria familio]] · [[Dualila tioureo]] · [[Grandrapida trajno Moskvo — Adler]] · [[Flugfolio.xyz]] · [[Komitato de UEA 1962-1964]] · [[Komitato de UEA 1964-1967]] · [[Komitato de UEA 1967-1969]] · [[Plu Glosa Nota]] · [[U Glosa Jurnali]] · [[MiSimpliBio]] · [[Sejmo kaj Esperanto]] · [[Fina malvenko]] · [[Ŝablono:Fiŝlagoj de Ĉeĥio]] · [[Kontraŭesperantisto]] · [[Ĝermolisto de turkaj esperantistoj]] · [[Ŝablono:Vikipediisto bn-p]] · [[Listo de draste endanĝeritaj lingvoj]] · [[Kategorio:Tjumena provinco dum la Dua mondmilito]] · |} {{Wikidata list end}} __NOINDEX__ rl4ler91si83tv0yzxirn514ceciupi 0 753889 9478532 9450933 2026-09-19T14:43:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478532 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Persaj lecionoj''''' (originala titolo en la germana: '''''Persischstunden''''', internacia anglalingva titolo '''''Persian Lessons''''') estas drama filmo el [[Belorusio]] reĝisorita de [[Vadim Perelman]]. La filmo baziĝas esence sur la enhavo de la rakonto ''Erfindung einer Sprache'' (Invento de lingvo) de [[Wolfgang Kohlhaase]]. ''Persischstunden'' (Persaj lecionoj) sekvas Gilles, rabenido kaptita dum [[razio]] de la [[nazia|nazioj]], kiu mensogas, ke li povas paroli la [[persa]]n por eviti persekuton, sed poste trovas sin devigata instrui la lingvon al [[SS (organizaĵo)|SS-]]<nowiki/>vickomandanto. ''Persaj Lecionoj'' estis nomumita de [[Belorusio]] kiel enskribo por la [[Premio Ora Globo]] de 2021 en la kategorio Plej bona Internacia Filmo<ref>(en) Ben Dalton, ''[https://www.screendaily.com/news/in-profile-the-93-international-feature-oscar-2021-contenders/5152226.article Michael Rosser, In profile: the 93 international feature Oscar 2021 contenders]'', Screendaily, la 29-an de januaro 2021, alirite la 29-an de januaro 2022.</ref>, sed sensukcese ĉar la ĉefa lingvo de la filmo estis la germana, parte la franca kaj itala, krom la inventita "persa"<ref name=":0">(eo) [[Giorgio Silfer]], Mihok en holokaŭsta versio, [[Literatura Foiro]], n-ro 314, decembro 2021, paĝoj 352-353, </ref>, neniu el ili estante lingvo de Belorusio<ref>(de) Jochen Müller: ''[https://beta.blickpunktfilm.de/details/456585 „Persischstunden“ nicht mehr im Oscarrennen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220129140137/https://beta.blickpunktfilm.de/details/456585 |date=2022-01-29 }}.'' En: Blickpunkt:Film, la 1-an de Januaro 2021.</ref>. La filmo premieris ĉe la Berlina Filmfestivalo 2020 (eksterkonkurse). La filmo estis nomumita por la ''European Film Academy Award''. == Intrigo == {{Intrigo}} Dum la [[2-a Mondmilito|Dua Mondmilito]] (1942) en la de [[Germanio]] okupita Francio. Gilles, la filo de [[rabeno]] de [[Antverpeno]] (Belgio) kiu fakte volis fuĝi al [[Svislando]], estas arestita de [[SS (organizaĵo)|SS-soldatoj]] kaj sendita al [[ekstermejo]] en Germanio kun aliaj [[judoj]]. Unu el la kaptitoj demandas al Gilles ĉu li volas interŝanĝi iom el la manĝaĵo kontraŭ rara persa libro kun franclingva dediĉo de iu paĉjo al iu Reza. Ŝajne, pro kompato, li konsentas, kaj poste pro scivolemo, li ekscias la signifon de kelkaj vortoj de la unuaj paĝoj. Li evitas sian ekzekuton ĉar li petegas kaj ĵuras ke li estas ne juda sed plensanga [[Persoj|perso]]. Dum tio savas lin, prezentiĝas nova problemo. Pro feliĉa koincido, la SS-vickomandanto Koch (Lars Eidinger), germana oficiro respondeca pri la kuirejo por la SS-oficiroj en la koncentrejo, delonge serĉas instruiston de la [[Persa lingvo|persa]]. Koch, kiu kutimis labori kiel kuiristo en granda restoracio, planas iri al [[Teherano]] post la milito por tie malfermi restoracion, do kialo ke li intencas lerni plej eble multe da persaj vortoj. Li asignas Gilles al la kuirejo kaj vespere Gilles instruas inventitajn vortojn. Gilles devas do elpensi lingvon, kiun li ne konas, kaj devas fari ĉion eblan por certigi, ke lia mensogo ne estas malkovrita. Koch kredas al Gilles post malgranda testo. Gilles alprenas la nomon Reza Joon, kiu en la librokovrilo estas la nomo de la filo al kiu lia paĉjo donis la libron. Li parolas la francan kaj la germanan, sed en la persa li nur konas la vortojn por patrino kaj patro, kio sufiĉis por konvinki la [[SS (organizaĵo)|SS-ulon]]. Ne ĝenas lin ke Gilles diras ke li ne povas skribi la persan. Pro sia kapablo [[Kaligrafio|belskribi]] Reza ricevis plian taskon konsistanta el la kompilado de registro de ĉiuj 2 680 kaptitoj. Surbaze de iliaj nomoj Reza kreas vortojn kaj gramatikon en kiu nek ekzistas deklinacioj, nek konjugacioj permesante interparoli en la "persa". La nazio eksentas amikecon por Reza kaj trovas la inventitan lingvon eĉ tiom belsona kaj agrabla ke li mem kreas poemetojn kun rimoj en ĝi<ref name=":0" />. La historio de la filmo pensigas al ''Kiel Mihok instruis angle'': humura novelo pri la tajloro Miĥaelo Mihok, militkaptito en Siberio, kiu ruze instruas [[Esperanto|Esperanton]] al rusa leŭtenanto, kiu fakte volis lerni la anglan<ref>"Kiel Mihok instruis angle", novelo aperinta en [[Dancu Marionetoj!]], novelaro de [[Gyula Baghy|Baghy, Gyula]] ([[Julio Baghy]]) kaj en la antologio ''[[Nova Esperanta krestomatio]]''.</ref>. {{Intrigofino}} == Produktado == [[Dosiero:Babrujsk fortress and the Babrujka river.JPG|alternative=Fortikaĵo Babrujsk apud la rivero Babrujka servis kiel loko por la filmado de la filmo Persischstunden (Persaj lecionoj)|eta|Fortikaĵo Babrujsk apud la rivero Babrujka servis kiel loko por la filmado de la filmo ''Persischstunden'' (Persaj lecionoj)]] La filmo, kiu temas pri rakonto de judo, kiu postvivis SS-koncentrejon pro lingvo kiun li mem inventis, baziĝas sur la novelo ''Erfindung einer Sprache'' (Invento de lingvo) de Wolfgang Kohlhaase <ref>(en) Peter Debruge: ''[https://variety.com/2020/film/reviews/persian-lessons-review-1203511856/ 'Persian Lessons': Film Review.]'' En: ''[[Variety]]'', la 22-an de Februaro 2020.</ref> <ref>(de) Cornelia Geißler: ''[https://www.berliner-zeitung.de/kultur-vergnuegen/berlinale-lars-eidinger-ueberzeugt-im-film-persischstunden-li.76555 Berlinale Special Gala: Lars Eidinger überzeugt in „Persischstunden“.]'' En: Berliner Zeitung, la 22-an de Februaro 2020.</ref> en kiu la nederlanda studento Straat, kiu estis kaptita fare de la [[nazioj]], asertas paroli la [[Persa lingvo|persan]] kaj tial supozeble instruas la enuigitan sekurgardiston Battenbach<ref>''(de) [https://www.lr-online.de/nachrichten/kultur/das-erfinden-des-vorhandenen-37511982.html Das Erfinden des Vorhandenen.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200223090703/https://www.lr-online.de/nachrichten/kultur/das-erfinden-des-vorhandenen-37511982.html |date=2020-02-23 }}'' En: lr-online.de, la 16-an de Aprilo 2008.</ref>. Filmado okazis sur la teritorio de Belorusio, precipe en la fortikaĵo Bobrujsk, kiu dum la Dua Mondmilito servis kiel koncentrejo fare de germanaj okupaciaj trupoj<ref>(en) "B''[https://www.tracesofwar.com/sights/84414/Babruysk-Fortress.htm abruysk Fortress - Babruysk]'' - TracesOfWar.com". ''www.tracesofwar.com''</ref>. La direktoro de la filmo estas [[Vadim Perlman]]. La filmo estis produktita de la rusa firmao ''Hype Film'' kaj la germana ''LM Media'' kaj ''One Two Films'' kaj la belorusa ''"Belarusfilm".'' La filmmuziko estis komponita de Evgueni Galperine kaj Sacha Galperine. La ok-traka akustika albumo estis publikigita por elŝutado fare de ''Hype Films'' en aprilo 2021<ref>''(en) [https://filmmusicreporter.com/2021/04/21/persian-lessons-soundtrack-album-released/ 'Persian Lessons' Soundtrack Album Released.]'' En: filmmusicreporter.com, la 21-an de Aprilo 2021.</ref> == Akcepto en Germanio == En Germanio, la filmo estis aprobita de la FSK (libera memkontrola instanco de la filmindustrio) ekde la aĝo de 12 jaroj, deklarante ke la filmo funkcias kun klara bona-malbona skemo kun kelkaj emocie intensaj scenoj kaj perfortaj agoj. Tamen, estas trankviliĝo, ke la rakonto klare fokusas la rilaton inter la du viroj kaj la lernadon de la persa lingvo<ref>(de) ''[https://www.spio-fsk.de/?seitid=2737&tid=469&Vers=1&FGID=5672&tab=1 Freigabebegründung für 'Persischstunden'.]'' En: spio-fsk.de. </ref>. == Recenzoj == Kaleem Aftab skribas en la reta ''kinorevuo Cineuropa,'' ke Vadim Perlman sukcesis rakonti tre rimarkindan historion sur la fono de la [[Dua Mondmilito|Dua Mondmilito.]] Kompare kun la filmo ''[[La Vita è Bella|La vita è bella]]'' de [[Roberto Benigni]], ''Persischstunden'' ne atingas la samajn altecojn de dramo aŭ ridado elvokitaj de tiu ĉi [[Oskar-premio|Oskar-premiita]] filmo, sed la filmo neniam forgesas la gravecon de la faritaj abomenaĵoj, kiel montrite pere de la aparte barbara traktado de la samsortanoj de Gilles <ref name="CineuropaAftab">(en) Kaleem Aftab: ''[https://www.cineuropa.org/en/newsdetail/386335 Review: Persian Lessons.]'' In: cineuropa.org, la 3-an de marto 2020.</ref> Anke Westphal de ''epd Film'' klarigas, ke eĉ se oni povas konsideri ĝin banala, kiam estas vaste montrite, kiel la nazioj de malsamaj rangoj konspiras unu kontraŭ la aliaj kaj denuncas unu la aliajn pro venĝo aŭ envio, tio estas parto de la ĝenerala bildo. La ĉefmotivo de ĉi tiu filmo, tamen, estas la rememorigo de nomoj kaj konceptoj kiuj kreas identecon, de tiuj kiuj estis murditaj. La fakto, ke la nazia kuiristo kaj lia viktimo (Gilles restas lia viktimo ĝis la fino) nur povas trovi komunan bazon de interkompreniĝo en lingvo kiu fakte ne ekzistas, estas la logika fraplinio de rakonto, kiu certe ne ofertas la komfortan sekurecon de heroa rakonto de postvivanto<ref>(de) Anke Westphal: [https://www.epd-film.de/filmkritiken/persischstunden ''Kritik zu 'Persischstunden'.''] En: epd Film, la 28-an de Aŭgusto 2020.</ref>. La filmo per ĝia humuro igas la rakonton de la pluvivanto pli tragedia komedio. Ĝia ĉefa epizodo okazas, kiam Gilles elĉerpiĝas de fantazio kaj decidas fari vortojn el la nomoj de la kaptitoj: jen kiel la nomoj de holokaŭsto-viktimoj estas eternigitaj en pseŭdopersa lingvo, kiu, ironie, estas instruata al unu de la naziaj kaptitejaj ĉefuloj<ref>(ru) Vladislav Shuravin, [https://www.film.ru/articles/persidskiy-dlya-nachinayuschih Recenzo de la filmo "Persaj Lecionoj": dramo pri la holokaŭsto kaj la sava potenco de memoro], Film.ru, la 3-an de marto 2020, alirite la 3-29-an de Januaro 2022.</ref>. Kritikistoj vidis en ĉi tiu filmo novan paŝon en la evoluo de specifa ĝenro - kino pri la [[holokaŭsto]]. Samtempe ekzistas opinio ke "la humanisma mesaĝo de la filmo montriĝas pli signifa ol ĝiaj artaj meritoj"<ref>(ru) Антон Фомочкин, ''[https://www.kinoafisha.info/reviews/8328384/ «Уроки фарси»: Рецензия Киноафиши] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201204084323/https://www.kinoafisha.info/reviews/8328384/ |date=2020-12-04 }}'', Moskvo.ru, la 12-an de oktobro 2020, alirite la 29-an de januaro 2022.</ref>. Giorgio Silfer en [[Literatura Foiro]] opinias ke ''Persischstunden'' "donas elstaran lecionon, kiu psikologie superas la eminentajn ''[[La Vita è Bella|La Vita à bella]]'' de Roberto Benigni, ĝian israelidan kontraŭkanton per ''Train de vie'', kaj la malsufiĉe konatan epopeon pri Kurt Gerstein en ''Amen''"<ref name=":0" />, filmo kiu ekzamenas la politikan kaj diplomatian rilaton inter la [[Vatikano]] kaj [[Nazia Germanio]] dum la Dua Mondmilito. La filmo 'Persaj lecionoj' instruas ke la vivo daŭras nur pro feliĉa hazardo, sed ankaŭ peras la moralon ke "la homo estas animalo kun racio kaj sentoj, kiuj povas disvolviĝi aŭ retreti ĝis la maksimuma grado, depende de la cirkonstancoj"<ref name=":0" />. == Literaturo == Wolfgang Kohlhaase, Bernhard (eld): ''Erfindung einer Sprache und andere Erzählungen (Invento de lingvo kaj aliaj rakontoj),'' Eldonejo Klaus Wagenbach, Berlino 2021, ISBN 978-3-8031-3335-9 . == Noto kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la artikolo ''[[:de:Persischstunden|Persischstunden]]'' en la germana vikipedio, [[:de:Persischstunden|listo de aŭtoroj.]] {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[Dancu Marionetoj!]], novelaro de [[Julio Baghy]] == Eksteraj ligiloj == ''[https://www.berlinale.de/de/programm/programm/detail.html?film_id=202003696 Persaj Lecionoj]'' en la programo de la Berlina kinfestivalo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj pri Holokaŭsto]] [[Kategorio:Filmoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2020]] [[Kategorio:Germanaj filmoj]] [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] r749dp6vehibdbt9etrckh1mhyt23jo 0 758919 9479034 9458753 2026-09-20T11:24:53Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9479034 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=milito ekde jaro 2022|milito en ĉirkaŭ sama loko je ĉirkaŭ 100 jaroj antaŭe|Sovetia-Ukrainia Milito}} {{Aktuala evento}} {{Informkesto milito |kunpuŝiĝo = <small>Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022</small> |dosiero = 2022 Russian invasion of Ukraine.svg |komento = Mapo de la frontoj en Ukrainio (anglalingve) |daŭro = 24-a de februaro 2022 — nuntempo |loko = [[Ukrainio]] |rezulto = Okazanta |flanko1 = {{flago|Rusio}} [[Rusio]]<br> [[dosiero:Flag of Donetsk People's Republic.svg|20px]] [[Donecka Popola Respubliko]]<br> [[dosiero:Flag of the Luhansk People's Republic.svg|20px]] [[Luganska Popola Respubliko]] |flanko2 = {{flago|Ukrainio}} [[Ukrainio]] |komandanto1 = [[Vladimir Putin]] <br>[[Miĥail Miŝustin]]<br>[[Sergej Ŝojgu]]<br>[[Sergej Lavrov]] |komandanto2 = [[Volodimir Zelenskij]]<br>[[Deniso Ŝmihal]]<br>[[Oleksij Reznikov]]<br>[[Dmitro Kuleba]] |forto1 = '''Rusio''':<br> 175 000 - 190 000<ref>[https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html Russia Positioning Helicopters, in Possible Sign of Ukraine Plans] ([https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html arkivo]) ''The New York Times'', 10-a de januaro 2022</ref><ref>[https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/russia-ukraine-biden-putin Citing U.S. Intelligence, Biden Says Putin Has Decided to Invade Ukraine] ([https://web.archive.org/web/20220218063637/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news arkivo]) ''The New York Times'', 18-a de januaro 2022</ref><br> '''Donetska PR''': <br> 20 000<ref name=TMB>The military balance 2021. Abingdon, Oxon: [[International Institute for Strategic Studies]]. 2021. ISBN 978-1-03-201227-8.</ref><br> '''Luganska PR''': <br> 14 000<ref name=TMB/> |forto2 = '''Ukrainio''': <br> 209 000 (armeaj fortoj)<br> 102 000 ([[Paramilitismo|paramilitistoj]])<br> 900 000 (rezervistoj)<ref name=TMB/><br> 20 000 (fremdaj volontuloj)<ref>[https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine Ukraine crisis: 20,000 foreign volunteers in Ukraine to fight Russians, says foreign minister ][https://web.archive.org/web/20220309151250/https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3169477/ukraine-crisis-20000-foreign-volunteers-ukraine arkivo] ''South China Morning Post'', 7-a de marto 2022</ref> |perdoj1 = '''Laŭ Ukrainio (12-a de marto 2024):'''<br> 425 890 mortintoj kaj vunditoj<ref>[https://www.pravda.com.ua/eng/ "War in Ukraine. Total combat losses of the Russian forces for day 747"] ''Ukrainska Pravda'', 12-a de marto 2024</ref><br> '''Laŭ Unuiĝinta Reĝlando (3-a de marto 2024):'''<br> 355 000 mortintoj kaj vunditoj <ref>[https://twitter.com/DefenceHQ/status/1764244391630184736 "Latest Defence Intelligence update on the situation in Ukraine – 03 March 2024."] ''UK Ministry of Defence'', 3-a de marto 2024</ref> <br> '''Laŭ Usono (13-a de decembro 2023):'''<br> 315 000 mortintoj kaj vunditoj<ref>[https://www.reuters.com/world/us-intelligence-assesses-ukraine-war-has-cost-russia-315000-casualties-source-2023-12-12/ "U.S. intelligence assesses Ukraine war has cost Russia 315,000 casualties -source"] ''Reuters'', 13-a de decembro 2023</ref> <br> '''Laŭ Rusio (25-a de marto 2022):'''<br> 1351 mortintoj, 3825 vunditoj<ref>[https://english.alarabiya.net/News/world/2022/03/25/Russian-army-says-1-351-soldiers-killed-in-Ukraine Russian army says 1,351 soldiers killed in Ukraine] ''Al Arabia'', 25-a de marto 2022</ref><br> |perdoj2 = '''Laŭ Ukrainio (25-a de februaro 2024):'''<br> 31 000 mortintoj<ref>[https://apnews.com/article/ukraine-troops-killed-zelenskyy-675f53437aaf56a4d990736e85af57c4 "31,000 Ukrainian troops killed since the start of Russia’s full-scale invasion, Zelenskyy says"] ''The Associated Press'', 25-a de februaro 2024</ref><br> '''Laŭ Usono (13-a de aŭgusto 2023):'''<br> 70 000 mortintoj kaj 100 000 - 120 000 vunditoj<ref>[https://www.nytimes.com/2023/08/18/us/politics/ukraine-russia-war-casualties.html Troop Deaths and Injuries in Ukraine War Near 500,000, U.S. Officials Say] '''New York Times''', 13-a de aŭgusto 2023</ref> <br> '''Laŭ Rusio (27-a de februaro 2024):'''<br> 444 000 mortintoj<ref>[https://tass.com/politics/1752183 "Ukrainian army loses 444,000 troops during military operation — Shoigu "] ''TASS'', 27-a de februaro 2024</ref><br> }} '''La [[Rusio|rusia]] invado en [[Ukrainio]]n en 2022''' estas [[milito]] komencita la [[24-an de februaro]] [[2022]] laŭ ordono de rusia prezidento [[Vladimir Putin]], kiu nomis ĝin "''speciala [[operaco]]''". Ĉi tiu [[konflikto]] aperas el laŭgrada pliiĝo de la provoj de Rusio aneksi partojn de Ukrainio. Precipe ekde novembro 2021, post la sepjara [[Donbasa milito]], Rusio plifortigis siajn armeojn proksime de la [[Limo (geografia linio)|limo]] kun Ukrainio. Krome, la 21-an de februaro 2022, Ruslando [[:n:Rusio agnoskis sendependecon de Donecka kaj Luganska Popolaj Respublikoj|agnoskis la sendependecon]] de la secesiaj popolaj respublikoj de [[Donecka Popola Respubliko|Donecko]] kaj [[Luganska Popola Respubliko|Lugansko]].<ref>[https://www.publico.es/internacional/putin-reconoce-independencia-ejercito-donetsk-lugansk-ue-amenaza-sancion.html Putin reconoce la independencia de Donetsk y Lugansk, despliega al Ejército en la zona y la UE amenaza con sanciones], [[Público]], 21a februaro 2022, alirita la 26an de februaro 2022.</ref> Kelkajn tagojn poste, t.e. la [[24-an de februaro]] 2022, la rusiaj trupoj eniris [[Donecka baseno|Donbason]]. La invado rapide disvastiĝas en la nordo de la lando, minacante precipe la ĉefurbon [[Kievo]]n<ref>Alberto Sicilia, ''[https://blogs.publico.es/alberto-sicilia/2022/02/26/la-guerra-llega-a-las-calles-de-kiev/ La guerra llega a las calles de Kiev]'', [[Público]], 26a februaro 2022, alirita la 26an de februaro 2022.</ref>, en la oriento [[Ĥarkivo|Ĥarkiven]] kaj en la sudo al [[Ĥersono]] kaj [[Mariupolo]]. La milito kaŭzis cetere [[Fuĝo pro la rusa invado en Ukrainion|amasan fuĝon el Ukrainio]] kaj instigis senprecedencan solidarecan impeton tra Eŭropo por la ukrainia popolo<ref>Dawid Kozub, ''Poloj malfermas siajn hejmojn kaj korojn'', [[Monato (gazeto)|Monato]] 2022/06, p.11</ref><ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.abc.net.au/news/2022-03-26/chernihiv-bridge-destroyed-ukraine-city-catastrophe-humanitarian/100937860|titolo='Humanitarian catastrophe' unfolding in Chernihiv as Russian forces target food storage, thousands flee}}</ref><ref>[https://france3-regions.francetvinfo.fr/grand-est/meurthe-et-moselle/nancy/guerre-en-ukraine-un-enorme-elan-de-solidarite-s-organise-associations-et-communes-en-lorraine-se-mobilisent-pour-accueillir-des-refugies-2477848.html Guerre en Ukraine: un énorme élan de solidarité s’organise] (''Milito en Ukrainio: grandega solidareco estas organizita'') ''France3 régions'', 28-a de februaro 2022</ref>. Tiu milita operaco estas konsiderata la plej grava milito, kiun Eŭropo travivis ekde la fino de la [[Dua Mondmilito]] en 1945. Ĝi ankaŭ estas la plej dokumentita kaj raportita milito en la historio, danke al la disvastigo de [[saĝtelefono]]j kaj la elsendoj de la [[sociaj retejoj]]. == Kunteksto == [[Dosiero:Візит Зеленського до інституцій ЄС і НАТО у Брюсселі, 2019, 16 (cropped).jpg|eta|dekstre|160px|Prezidento de [[Ukrainio]] [[Volodimir Zelenskij]].]] [[Dosiero:Владимир Путин (25-10-2021) (cropped).jpg|eta|dekstre|160px|[[Prezidento de Rusio]] [[Vladimir Putin]].]] Post la [[Dissolvo de Sovetunio|disrompo de Sovetunio]] en 1991, [[Ukrainio]] kaj [[Rusio]] daŭre konservis proksimajn rilatojn. En 1994, Ukrainio jesis rezigni je sia nuklea arsenalo kaj subskribis la [[Budapeŝta Memorando|Budapeŝtan Memorandon]] certigante la teritorian integrecon de Ukrainio kaj ĝian politikan [[suvereneco]]n.<ref>[https://calhoun.nps.edu/handle/10945/57105 Yost David, «The Budapest memorandum and Russia's Intervention in Ukraine», Mémorandum] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fcalhoun.nps.edu%2Fhandle%2F10945%2F57105#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), majo 2015</ref> Kvankam Ukrainio estas agnoskita sendependa lando ekde 1991, ĝi estis vidita de rusiaj gvidantoj kiel parto de ilia influkampo pro la fakto ke ĝi estas iama konsistiga respubliko de la [[Sovetunio]]. En 2008, rusia prezidento [[Vladimir Putin]] parolis kontraŭ la membreco de la iamaj respublikoj de Sovetunio en [[NATO]]<ref>[https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia Bush-Putin row grows as pact pushes east] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2008%2Fapr%2F02%2Fnato.georgia#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''[[The Guardian]]'', 2-a de aprilo 2008</ref>. Post semajnoj da manifestacioj kadre de la movado [[Eŭromajdano]] (inter 2013 kaj 2014), [[Viktor Janukoviĉ]], la tiama por-rusia ukrainia prezidento, kaj la gvidantoj de la ukrainia parlamenta opozicio subskribis, la 21-an de februaro 2014, kompromisan interkonsenton kiu planis fruigitajn balotojn. La sekvan tagon, post la revolucia puĉo de februaro 2014, Janukoviĉ fuĝis el [[Kievo]] post voĉdono de la restintaj membroj de la [[Verĥovna Rada|ukrainia parlamento]], senigante lin de sia prezidenta posteno<ref>[https://www.lepoint.fr/monde/un-an-apres-sa-fuite-d-ukraine-l-ancien-president-ianoukovitch-toujours-porte-disparu-20-02-2015-1906558_24.php Un an après sa fuite d'Ukraine, l'ancien président Ianoukovitch toujours porté disparu] ("Jaron post fuĝo de Ukrainio, la eksa prezidanto Janukoviĉ ankoraŭ estas malaperinta") ''Le Point'', 20-a de februaro 2015</ref>. Tamen, la gvidantoj de la ruslingvaj regionoj de orienta Ukrainio deklaris, ke ili restas fidelaj al Janukoviĉ, okazis manifestacioj kaj fine secesio.<ref>[https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in "coup"] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.reuters.com%2Farticle%2Fukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Reuters'', 22-a de februaro 2014</ref>. Al tiuj eventoj sekvis la [[Aneksado de Krimeo al Rusio (2014)|aneksado de Krimeo]] fare de Rusio en marto 2014 kaj la [[Milito de Donbaso|Milito en Donbaso]], kiu komenciĝis en aprilo 2014 per la kreado de la [[Donecka Popola Respubliko|memproklamitaj popolaj respublikoj Donecko]] kaj [[Luganska Popola Respubliko|Luhansko]], subtenataj de Rusio<ref>[https://www.un.org/press/en/2014/sc11541.doc.htm Senior Official Warns Security Council of Dangerous Escalation in Ukraine, Citing ‘Deeply Alarming Reports of Russian Military Involvement] en la retejo ''UN.org'', 28-a de aŭgusto 2014</ref>, tiel markante la komencon de la [[Konflikto inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2014|rus-ukrainia konflikto]]. La 14-an de septembro 2020, la ukrainia prezidento [[Volodimir Zelenskij]], elektita en 2019 kontraŭ sia antaŭulo [[Petro Poroŝenko]], aprobis novan nacian sekurecan strategion por Ukrainio, kiu provizas "la evoluon de la karakteriza partnereco kun NATO kun la celo de NATO-membreco"<ref>[https://www.nouvelobs.com/monde/20220207.OBS54163/ukraine-pourquoi-la-russie-souhaite-la-fin-de-l-expansion-de-l-otan-en-europe-de-l-est.html Margaux Otter, «Ukraine: pourquoi la Russie souhaite la fin de l’expansion de l’Otan en Europe de l’Est»] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.nouvelobs.com%2Fmonde%2F20220207.OBS54163%2Fukraine-pourquoi-la-russie-souhaite-la-fin-de-l-expansion-de-l-otan-en-europe-de-l-est.html#& arkivo]) ''L'Obs'', 7-a de februaro 2022</ref>. La 24-an de marto 2021, Zelenskij subskribis dekreton aprobantan la ''"''strategion de malokupado kaj reintegrigo de la provizore okupata teritorio de la [[Aŭtonoma Respubliko Krimeo]] kaj la urbo Sebastopolo". En julio 2021, Putin publikigis eseon titolitan ''[[Pri la Historia Unueco de Rusoj kaj Ukrainoj]]'', en kiu li reasertis sian opinion ke rusoj kaj ukrainoj estas ''"''unu popolo''"''<ref>[http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 Vladimir Poutine, «On the Historical Unity of Russians and Ukrainians»] ([https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 arkivo]), ''en.kremlin.ru'', 12-a de julio 2021</ref>. La usona historiisto Timothy Snyder nomas la ideojn de Putin [[imperiismo]]<ref>[https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine?s=r Timothy Snyder, «How to think about war in Ukraine»] ([https://web.archive.org/web/20220119065436/https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine arkivo]</ref>. La brita ĵurnalisto Edward Lucas priskribas ilin kiel [[Historia reviziismo|historian reviziismon]]<ref>[https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb Edward Lucas, «Why Putin’s history essay requires a rewrite»] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.thetimes.co.uk%2Farticle%2Fwhy-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb arkivo]) ''The Times'', 20-a de decembro 2020</ref>. Aliaj observantoj argumentas, ke la rusia gvidantaro havas misformitan vidon de moderna Ukrainio kaj ĝia historio<ref>[https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour Andrew Roth, «Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour»] ([https://web.archive.org/web/20211208010725/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour arkivo]), ''The Guardian'', 7-a de decembro 2021</ref><ref>[https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ Peter Dickinson, Melinda Haring, Danylo Lubkivsky, Alexander Motyl, Brian Whitmore, Oleksiy Goncharenko, Yevhen Fedchenko, Brian Bonner et Taras Kuzio, «Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions»] ([https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ arkivo]) '' Atlantic Council'', 15-a de julio 2021</ref><ref>[https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims Andrew Wilson, «Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims?»], [https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims arkivo], '', Royal United Services Institute'', 23-a de decembro 2021</ref>. Rusio deklaris, ke la ebla membreco de Ukrainio en NATO kaj pligrandigo de la alianco ĝenerale minacas ĝian nacian sekurecon. Responde, Ukrainio kaj aliaj eŭropaj landoj najbaraj de Rusio akuzis Putin-on pri rusa [[iredentismo]] kaj plenumado de agresema milita politiko<ref>[https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk]( [https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm arkivo]) ''The Guardian'', 26-a de februaro 2022</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/magazine-26769481 Vladimir Putin: The rebuilding of ‘Soviet’ Russia] ([https://web.archive.org/web/20220125055134/https://www.bbc.com/news/magazine-26769481 arkivo], ''BBC'', 28-a de marto 2014</ref><ref>[https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war?] ([https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html arkivo] ''The Philadelphia Inquirer'', 11-a de januaro 2022</ref><ref>[https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1568409/lithuanian-president-russia-s-attempts-to-create-zones-of-influence-will-not-be-tolerated Lithuanian president: Russia’s attempts to create ‘zones of influence’ will not be tolerated] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lrt.lt%2Fen%2Fnews-in-english%2F19%2F1568409%2Flithuanian-president-russia-s-attempts-to-create-zones-of-influence-will-not-be-tolerated#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ''lrt.com'', 20-a de decembro 2021</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/us-nato-poland-suwalki-idUSKCN0Z61XH In push for equal NATO status, Poland asks for flashpoint troops] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.reuters.com%2Farticle%2Fus-nato-poland-suwalki-idUSKCN0Z61XH#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) '' reuters.com'', 20-a de junio 2016</ref>. Por Amélie Zami, doktoro pri [[politika scienco]] kaj fakulo pri NATO, la demando pri NATO estas preteksto por Rusio: ''"Ĝuste en 2008 NATO levis la eblecon de aliĝo al Ukrainio. Sed la organizo opinias, ke Ukrainio, sendependa ekde 1991, ankoraŭ ne estas preta. Ĝia politika sistemo, kie regas korupto, devas esti reformita. Neniu proceduro de membreco estis komencita. […] Kiam oni diras, ke Ukrainio estas en la procezo de''<ref name=":1">(ru) Isaac Chotiner, ''[https://www.geopolitika.ru/article/pochemu-dzhon-mirshaymer-obvinyaet-ssha-v-krizise-na-ukraine Почему джон миршаймер обвиняет сша в кризисе на украине?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220427214521/https://www.geopolitika.ru/article/pochemu-dzhon-mirshaymer-obvinyaet-ssha-v-krizise-na-ukraine |date=2022-04-27 }}'' (Kial John Mearsheimer kulpigas Usonon pri la krizo en Ukrainio?), Geopolitika.ru, la 7-an de marto 2022.</ref> ''aliĝo al NATO, tio estas tute malvera. Ekde 2014 [kiam Krimeo estis aneksita], Ukrainio estas parte okupaciata teritorio. Dokumentoj de NATO precizigas, ke por iĝi membroj, landoj ne devas havi internaciajn disputojn"''<ref>[https://www.lanouvellerepublique.fr/a-la-une/guerre-en-ukraine-ce-conflit-prend-l-otan-pour-pretexte Guerre en Ukraine: "Ce conflit prend l'Otan pour prétexte"] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lanouvellerepublique.fr%2Fa-la-une%2Fguerre-en-ukraine-ce-conflit-prend-l-otan-pour-pretexte#federation=archive.wikiwix.com arkivo] ''La Nouvelle République'', 24-a de Februaro 2022</ref>. [[John Mearsheimer]], usona [[politikologo]] kiu vaste verkis pri sekurecaj aferoj kaj [[internacia politiko]], ne neas la agreson de Rusio, sed lia kritiko estas direktita al EU kaj NATO. Meersheimer opinias ke se ne estus decido movi NATO orienten por inkluzivi Ukrainion, ankaŭ Krimeo kaj Donbaso estus hodiaŭ parto de Ukrainio, kaj ne estus milito en Ukrainio<ref name=":1" />. Li opinias ke Rusio konsideras nedezirinde ke Ukrainio iam estu en NATO kun la ebleco ke armilaro estu de tie direktata al Rusio, same kiel Usono trovis neakceptebla ke Sovetunio instalintus armilaron en [[Kubo]] direktita al Usono. Laŭ li estus en la intereso de Ukrainio kaj la okcidento ke Ukrainio restu [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtrala]] lando<ref name=":1" /> kaj ke la ruslingva [[minoritato]] en la orientaj provincoj ricevu ian formon de [[Aŭtonomeco|aŭtonomion]] kaj [[Lingvaj rajtoj|lingvajn rajtojn]]<ref>(en) [[John Mearsheimer]], ''[https://www.youtube.com/watch?v=JrMiSQAGOS4&t=2338s Why is Ukraine the West's Fault?] (Kial Ukrainio estas la kulpo de la Okcidento. La kaŭzo kaj konsekvencoj de la ukraina konflikto)'', YouTube, la 25-an de septembro 2015</ref>. Tamen la [[Tutmonda Koalicio por Lingvaj Rajtoj]] (GCLR<ref name=":2" />) kiu pledas kaj defendas lingvajn rajtojn por antaŭenigi pacon, prosperon kaj justecon por ĉiuj, kondamnas la lastatempan misuzon de lingvorajtaj diskursoj por false portreti la rusan invadon de Ukrainio kiel defendon de lingvaj rajtoj de ruslingvanoj<ref name=":2">(en, uk, ru) ''[https://www.coalitionforlanguagerights.org/post/statement-of-the-global-coalition-for-language-rights-on-the-conflict-in-ukraine Statement of the Global Coalition for Language Rights on the Conflict in Ukraine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220527214633/https://www.coalitionforlanguagerights.org/post/statement-of-the-global-coalition-for-language-rights-on-the-conflict-in-ukraine |date=2022-05-27 }}'' (Deklaro de la Tutmonda Koalicio por Lingvaj Rajtoj pri la Konflikto en Ukrainio), Global Coalition for Language Rights, la 3-an de marto 2022.</ref>. Rilate al la atomstatuso de Ukrainio, Mearsheimer en artikolo (1993) argumentis ke la decido de Ukrainio forlasi sian [[Nuklea armilaro|nuklean arsenalon]] estis eraro, ĉar ĝi pliigis la verŝajnecon de rusa agreso<ref>(en) John J. Mearsheimer. ''[https://www.foreignaffairs.com/articles/ukraine/1993-06-01/case-ukrainian-nuclear-deterrent The Case for a Ukrainian Nuclear Deterrent],'' ISSN 0015-7120.</ref><ref>(en) ''[https://www.nti.org/gsn/article/should-ukraine-have-gotten-rid-its-nukes/ Should Ukraine Have Gotten Rid of Its Cold War Nukes? | Analysis | NTI]''. ''www.nti.org,''</ref><ref>(en) ''John J. Mearsheimer. [https://www.foreignaffairs.com/articles/russia-fsu/2014-08-18/why-ukraine-crisis-west-s-fault Why the Ukraine Crisis Is the West's Fault] (''Kial la ukrainia krizo estas kulpo de Okcidento) ISSN 0015-7120 .</ref>. En oktobro 2021, la usonaj kaj britaj spionservoj indikis al siaj aliancanoj, inkluzive de eŭropanoj, ''"la eblecon de rusia interveno en Ukrainio"'', sen tamen kunhavi la pruvojn antaŭ la mez-novembra decido de la [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] ratifi la kreadon de kunlabora procezo inter usonaj, britaj, francaj, germanaj kaj italaj spionaj agentejoj<ref>[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/03/04/l-invasion-russe-en-ukraine-un-scenario-qui-a-divise-les-services-de-renseignement-occidentaux_6116170_3210.html Comment le scénario d’une invasion russe en Ukraine a divisé les services secrets occidentaux dès l’automne] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Farticle%2F2022%2F03%2F04%2Fl-invasion-russe-en-ukraine-un-scenario-qui-a-divise-les-services-de-renseignement-occidentaux_6116170_3210.html#federation=archive. arkivo]) ''Le Monde'', 4-a de marto 2022</ref>. Meze de januaro 2022, Rusio kaj Belorusio amasigis soldatojn por nova raŭndo de komunaj militaj ekzercoj ĉe la ukrainia limo la sekvan monaton<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/russia-belarus-plan-joint-military-drills-february-lukashenko-2022-01-17/ Russian forces arrive in Belarus for joint military drills] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.reuters.com%2Fworld%2Feurope%2Frussia-belarus-plan-joint-military-drills-february-lukashenko-2022-01-17%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Reuters'', 17-a de januaro 2022</ref>. Ĉe sociaj retoj cirkulis filmetoj montrantaj la movadon de rusiaj militfortoj kaj pezaj armiloj apud la ukrainia landlimo<ref>[https://www.francetvinfo.fr/monde/russie/vladimir-poutine/l-article-a-lire-pour-comprendre-les-tensions-entre-l-ukraine-et-la-russie%204920081.html L'article à lire pour comprendre les tensions entre l'Ukraine et la Russie] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.francetvinfo.fr%2Fmonde%2Frussie%2Fvladimir-poutine%2Fl-article-a-lire-pour-comprendre-les-tensions-entre-l-ukraine-et-la-russie_4920081.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''France TV Info'', 21-a de januaro 2022</ref>. La 11-an de februaro 2022, eŭropaj kaj usonaj gvidantoj taksis ke pli ol 100.000 rusiaj soldatoj estis amasigitaj proksime de la ukrainia limo, kiun la usonanoj taksis kiel pretiĝon de la rusia armeo por invado de Ukrainio<ref>[https://www.lesechos.fr/monde/enjeux-internationaux/ukraine-les-scenarios-dune-eventuelle-invasion-russe-1386377 Crise en Ukraine : les scénarios d'une éventuelle invasion russe] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lesechos.fr%2Fmonde%2Fenjeux-internationaux%2Fukraine-les-scenarios-dune-eventuelle-invasion-russe-1386377#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Les Echos'', 11-a de februaro 2022</ref> La 21-an de februaro 2022, Vladimir Putin disvolvigis sian vizion de historio neante la ekziston de ukraina identeco, moderna Ukrainio liaopinie ''"estis tute kreita de Rusio, pli precize de bolŝevika kaj komunista Rusio. [[Lenin]], [[Josif Stalin|Stalin]], [[Nikita Ĥruŝĉov|Ĥruŝĉov]] sinsekve formis Ukrainion elŝirante partojn de la historia teritorio de Rusio"''<ref>[https://www.franceinter.fr/emissions/geopolitique/geopolitique-du-mercredi-23-fevrier-2022 Poutine ou la dangereuse négation de l’identité ukrainienne] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.franceinter.fr%2Femissions%2Fgeopolitique%2Fgeopolitique-du-mercredi-23-fevrier-2022#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''France Inter'', 23-a de februaro 2022</ref>. Li samtage subskribis la ukazojn pri agnosko de [[Donecka Popola Respubliko|Donecka]] kaj [[Luganska Popola Respubliko|Luganska Popolaj Respublikoj]]<ref>[http://www.kremlin.ru/events/president/news/67829 Подписание документов о признании Донецкой и Луганской народных республик], ''Prezidenteco de Rusio'', 21-a de februaro 2022</ref>. Sekvis subskribo de traktatoj pri amikeco, kunlaboro kaj reciproka helpo inter ili kaj Rusio. Li deklaris, ke proksimiĝo de milita infrastrukturo de NATO al limoj de Rusio kreas neakcepteblajn minacojn, same kiel deklaro de la ukrainia prezidanto pri intenco forlasi la [[Budapeŝta memorando|Budapeŝtan memorandon]], kiu interalie malpermesas al Ukrainio posedi la [[Atombombo|nukleajn armilojn]]. Li diris ke pasis sep jaroj post subskribo de la [[Minskaj interkonsentoj]], sed la [[ukrainia registaro]] ne plenumis ilin, nek intencas plenumi. Li diris ke pro tio suferas milionoj da homoj ĉiutage bombataj kaj suferantaj pro la agoj kiuj meritas nomiĝi genocido (ref?). Li aldonis ke Rusio pretas al pliaj sankcioj, kiuj neeviteble estus starigitaj kontraŭ ĝi sendepende de tiu ĉi paŝo. Fine li anoncis la subskribon de la menciitaj dokumentoj kaj postulis ke la ukrainia registaro senprokraste ĉesigu la militadon: ''"Kaj de tiuj, kiuj kaptis kaj detenas la potencon en Kievo, ni postulas senprokraste ĉesigi la bataladon. En alia kazo la tuta respondeco pri eventuala daŭrigo de sangoverŝado tute kaj komplete kuŝos sur la konscienco de la reĝimo reganta en la teritorio de Ukrainio"''<ref>[http://www.kremlin.ru/events/president/news/67828 Обращение Президента Российской Федерации], ''Prezidenteco de Rusio'', 21-a de februaro 2022</ref>. La 24-an de februaro prezidanto de Rusio Vladimir Putin alparolis la nacion en urĝa alvoko kaj informis pri komenco de ''"speciala operaco"'' en Ukrainio. Li diris ke la cirkonstancoj postulas urĝajn rimedojn por solvi la krizon, kiu daŭras jam ok jarojn, garantii sekurecon de la loĝantoj de Donbaso kaj la nacian sekurecon de Rusio. Li memorigis ke dum jaroj Rusio vane alvokis NATO ĉesigi proksimiĝon de ĝia milita infrastrukturo al la limoj de Rusio kaj estimi ĝian sekurecon. Referencante al la traktatoj pri amikeco, kunlaboro kaj reciproka helpo, subskribitaj inter Rusio kaj Donecka kaj Luganska Popolaj Respublikoj la 21-an de februaro, li ordonis komenci ''"specialan operacon en Ukrainio"''. Li diris ke ''"la operaco ne celas okupadon de Ukrainio kaj nenio minacas ukrainajn civilulojn"''. Li alvokis la ukrainiajn militistojn lasi la armilojn kaj reveni al siaj familioj, ĉar ili ĵuris ne al la "kontraŭpopola junto", sed al la popolo de Ukrainio. Li avertis ke Rusio faros ĉion por ''"[[sennaziigo|malnaziigo]]"'' kaj ''"malmilitigo"'' de Ukrainio kaj respondecigo de kulpuloj pri krimoj kontraŭ civiluloj, inkluzive kontraŭ civitanoj de Rusio. Li aldonis ke Rusio estimas suverenecon de la eks-sovetiaj respublikoj kaj tion montras la operaco en Kazaĥio, kiu estis savita kiel ŝtato danke al helpo de Rusio. Li atentigis ke la nunaj agoj ne estas direktitaj kontraŭ Ukrainio kaj la ukraina popolo, sed sole kontraŭ la fortoj kiuj ostaĝigis ilin kaj uzas por lukti kontraŭ Rusio. Li esprimis esperon ke la armitaj fortoj de Rusio bone plenumos sian taskon kaj avertis ke ĉiu atakinta Rusion alfrontos fortan respondon<ref>[http://www.kremlin.ru/events/president/news/67843 Обращение Президента Российской Федерации], ''Prezidenteco de Rusio'', 24-a de februaro 2022</ref><ref>[https://www.rbc.ru/politics/24/02/2022/6216f2859a79474c63d4019b?from=from%20main%201 Путин объявил о специальной военной операции в Донбассе] ''RBC'', 24-a de februaro 2022</ref>. == Invado kaj rezisto == {{Ĉefartikolo|Kronologio de la invado de Rusio en Ukrainion (2022)}} === Norda fronto === Dum la unuaj tagoj de la invado, rusiaj klopodoj kapti Kievon inkludis ĉefan ofensivon de suda Belorusio laŭ la okcidenta bordo de la [[Dnepro]], kun la ŝajna celo de ĉirkaŭi la grandurbon el la okcidento. Tiu movado estis apogata per du apartaj rusiaj aksoj de antaŭeniĝo laŭ la orienta bordo de la Dnepro. Rusiaj aerportitaj trupoj provis ekpreni du esencajn flughavenojn ĉirkaŭ Kievo, sed ĉi-tiuj atakoj malsukcesis ĉirkaŭbari Kievon.<ref>[https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-4 Russian Offensive Campaign Assessment, March 4] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Funderstandingwar.org%2Fbackgrounder%2Frussian-offensive-campaign-assessment-march-4#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Institute for the study of war'', 4-a de marto 2022</ref> Komence de marto okazis pliaj etaj rusiaj progresoj laŭ la okcidenta flanko de la Dnepro, post suferado de malsukcesoj pro la ukraina defendo109,108. La 5-an de marto, granda rusa konvojo 64 kilometrojn longa renkontis multajn loĝistikajn problemojn kaj blokiĝis ĉirkaŭ tridek kilometrojn de la centro de Kievo<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine’s government] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.washingtonpost.com%2Fworld%2F2022%2F03%2F05%2Fukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Washington Post'', 5-a de marto 2022</ref>. Progresoj laŭ la akso de [[Ĉernihivo]] estis plejparte haltitaj kiam ties sieĝo komenciĝis. Rusiaj trupoj daŭre antaŭeniris en nordokcidento kaptante [[Buĉa]], Hostomel kaj Vorzel la 5-an de marto <ref>[https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html 'A family died... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb ] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fedition.cnn.com%2F2022%2F03%2F06%2Feurope%2Fukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ''CNN'', 7-a de marto 2022</ref> kvankam [[Irpin]] daŭre restis pribatalita je la 9-a de marto.<ref>[https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-08-22/h_e09d49888fcb2a07b8f1a95d6f2b0faa "Irpin can't be bought, Irpin fights": Mayor refuses Russian demand to surrender] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fedition.cnn.com%2Feurope%2Flive-news%2Fukraine-russia-putin-news-03-08-22%2Fh_e09d49888fcb2a07b8f1a95d6f2b0faa#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''CNN'', 8-a de marto 2022</ref> La 11-an de marto, la longa konvojo estis parte redeplojita, alprenante poziciojn ofertantajn arbarkovron. La 16-an de marto, ukrainaj trupoj lanĉis kontraŭofensivon por forpuŝi rusiajn trupojn alproksimiĝantajn al Kievo de pluraj ĉirkaŭaj urboj. Rusiaj trupoj trovis sin blokitaj ĉe la alproksimiĝo al Kievo pro pluraj faktoroj, inkluzive de la malegaleco en laboretoso kaj efikeco inter ukrainaj kaj rusiaj trupoj, ukraina uzo de sofistikaj porteblaj armiloj liveritaj fare de okcidentaj aliancanoj, malbona efikeco de rusa loĝistiko kaj ekipaĵo, manko de aersupereco de la rusia aerarmeo, kaj rusia armea eluziĝo dum ilia sieĝo de gravaj grandurboj<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ Russia’s war for Ukraine could be headed toward stalemate ] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.washingtonpost.com%2Fworld%2F2022%2F03%2F20%2Frussia-ukraine-military-offensive%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Washington Post'', 24-a de marto 2022</ref>. Nekapabla atingi rapidan venkon en Kievo, la rusiaj trupoj adoptis alian strategion kaj komencis uzi long-pafdistancajn armilojn, sendistingajn bombadojn kaj sieĝmilitadon<ref>[https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to ‘Plan B’] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.wsj.com%2Farticles%2Frussia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Wall Street Journal'', 20-a de marto 2022</ref>. La 25-an de marto, la ukraina kontraŭofensivo kaŭzis la reprenon de pluraj urboj, en la oriento kaj okcidento de Kievo<ref>[https://www.theguardian.com/world/live/2022/mar/25/ukraine-war-latest-news-sanctions-a-little-late-zelenskiy-tells-european-council-biden-to-visit-poland-live UK sanctions 65 more individuals and entities – as it happened] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2Flive%2F2022%2Fmar%2F25%2Fukraine-war-latest-news-sanctions-a-little-late-zelenskiy-tells-european-council-biden-to-visit-poland-live#federation=archive.wikiwix.co arkivo]), ''The Guardian'', 26-a de marto 2022</ref>. Fine, la retiriĝo de rusiaj trupoj permesis al ukrainaj trupoj rekapti la tutan okupatan teritorion norde de Kievo dum la unuaj tagoj de aprilo<ref>[https://www.leparisien.fr/international/offensive-russe-toute-la-region-de-kiev-a-ete-liberee-annoncent-les-autorites-ukrainiennes-02-04-2022-T4C7YZYIQRE5BGAFDOFX6BXBOU.php Offensive russe : toute la région de Kiev a été «libérée», annoncent les autorités ukrainiennes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130711041720/http://https/ |date=2013-07-11 }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.leparisien.fr%2Finternational%2Foffensive-russe-toute-la-region-de-kiev-a-ete-liberee-annoncent-les-autorites-ukrainiennes-02-04-2022-T4C7YZYIQRE5BGAFDOFX6BXBOU.php#federation=archive.wiki arkivo]), ''Le Parisien'', 2-a de aprilo 2022</ref>. Ukrainiaj trupoj eniris [[Buĉa]]-on la 1-an de aprilo kaj malkovris [[Masakro de Buĉa|centojn da kadavroj de mortintaj civiluloj]] sur la stratoj<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60949706 « Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region »] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.bbc.co.uk%2Fnews%2Flive%2Fworld-europe-60949706#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''BBC News'', 2-a de aprilo 2022</ref>. La 2-an de aprilo, la ukrainia vicministro pri defendo, Ganna Maliar deklaris, ke la lokoj ''"de [[Irpin]], [[Buĉa]], Hostomel kaj la tuta regiono de Kievo estis liberigitaj de la invadinto"''. Senminigaj operacioj sekvis la retiriĝon de rusiaj trupoj<ref name=parisien>[https://www.leparisien.fr/international/offensive-russe-toute-la-region-de-kiev-a-ete-liberee-annoncent-les-autorites-ukrainiennes-02-04-2022-T4C7YZYIQRE5BGAFDOFX6BXBOU.php Offensive russe : toute la région de Kiev a été «libérée», annoncent les autorités ukrainiennes] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.leparisien.fr%2Finternational%2Foffensive-russe-toute-la-region-de-kiev-a-ete-liberee-annoncent-les-autorites-ukrainiennes-02-04-2022-T4C7YZYIQRE5BGAFDOFX6BXBOU.php#federation=archive.wiki arkivo]) ''Le Parisien'', 2-a de aprilo 2022</ref>. La celo de ĉi tiu "rapida retiriĝo" de rusiaj trupoj el la regionoj de [[Kievo]] kaj [[Ĉernihivo]], en norda Ukrainio, estas redeplojo de tiuj soldatoj al la oriento kaj la sudo, laŭ la ukrainia registaro<ref name=parisien/>. Ŝlosila celo por la rusia ĉefa stabo, la malsukceso preni Kievon estas konsiderita grava armea malsukceso en ilia kampanjo<ref>[https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/russia-ukraine-kyiv-zelensky-pentagon-b2046773.html Russia ‘failed to take Kyiv’, Ukraine’s capital was ‘key objective’, Pentagon says] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.independent.co.uk%2Fnews%2Fworld%2Famericas%2Fus-politics%2Frussia-ukraine-kyiv-zelensky-pentagon-b2046773.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Independent'', 30-a de marto 2022</ref><ref>[https://www.reuters.com/world/europe/villages-near-kyiv-how-ukraine-has-kept-russias-army-bay-2022-03-29/ In villages near Kyiv, how Ukraine has kept Russia's army at bay] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.reuters.com%2Fworld%2Feurope%2Fvillages-near-kyiv-how-ukraine-has-kept-russias-army-bay-2022-03-29%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Reuters'', 30-a de marto 2022</ref>. === Orienta Fronto === Oriente, rusiaj trupoj provis kapti [[Ĥarkivo]]n, situanta malpli ol 35 kilometrojn de la rusia landlimo<ref>[https://24tv.ua/rosiya-atakuvala-ukrayinski-mista-de-vidbulisya-boyi_n1877474 Росія атакувала українські міста: де відбулися бої] ([https://web.archive.org/web/20220225025620/https://24tv.ua/rosiya-atakuvala-ukrayinski-mista-de-vidbulisya-boyi_n1877474 arkivo]) ''24 каналу '', 26-a de februaro 2022</ref>. Dum la batalado, la rusiaj tankoj venis kontraŭ forta ukrainia rezisto. La 1-an de marto, ''Denis Puŝilin'', la prezidanto de la [[Donecka Popola Respubliko]], anoncis, ke la separismaj trupoj preskaŭ ĉirkaŭis la urbon [[Volnovaĥa]]<ref>[https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-01-22/h_0e3d20b474aa007bb1e4acc0d0fba984 Russian-backed separatist leader expects his forces to surround Mariupol on Tuesday ] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.cnn.com%2Feurope%2Flive-news%2Fukraine-russia-putin-news-03-01-22%2Fh_0e3d20b474aa007bb1e4acc0d0fba984#federation=archive.wikiwix.com arkivo] ''CNN'', 1-a de marto 2022</ref>. La 2-an de marto, rusiaj trupoj estis puŝitaj reen el [[Severodonecko]] post atako al la urbo<ref>[https://galinfo.com.ua/news/rosiyske_vtorgnennya_potochna_sytuatsiya_na_luganshchyni_381541.html Російське вторгнення: поточна ситуація на Луганщині] (([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fgalinfo.com.ua%2Fnews%2Frosiyske_vtorgnennya_potochna_sytuatsiya_na_luganshchyni_381541.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''galinfo.com.ua'', 3-a de marto 2022</ref>. Laŭ la rusia Defenda Ministerio, Rusio pretis ekde la 25-a de marto eniri la duan fazon de militaj operacoj serĉante okupi la ĉefajn ukrainiajn urbojn en orienta Ukrainio<ref>[https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9mci53aWtpcGVkaWEub3JnLw&guce_referrer_sig=AQAAAH29uoWvgxU4pGrZoYy8yw9FyscKJ__Wkp-6Rx-i22EkgUCDOeH9VqhlHxSMxB2G6NOS1JZmCgPE4-01ahlpVsDh5fFyhS Reuters Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Ffinance.yahoo.com%2Fnews%2Frussia-says-first-phase-ukraine-134534902.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ''Yahoo! Finance'', 25-a de marto 2022</ref>. La 31-an de marto, PBS News raportis ke Ĥarkivo estis celita de multaj bombadoj kaj misilatakoj, la saman tagon kiam pacnegocadoj devis rekomenci en Istanbulo<ref>[https://www.pbs.org/newshour/show/civilians-endure-intense-suffering-as-russian-shelling-reduces-kharkiv-to-a-smoking-ruin Civilians endure intense suffering as Russian shelling reduces Kharkiv to ‘a smoking ruin’] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.pbs.org%2Fnewshour%2Fshow%2Fcivilians-endure-intense-suffering-as-russian-shelling-reduces-kharkiv-to-a-smoking-ruin#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''PBS'', 30-a de marto 2022</ref>. Meze de intensigita rusia bombardo de Ĥarkivo la 31-an de marto 2022, Rusio raportis helikopteran ukrainian atakon kiu celis naftoprovizan deponejon proksimume 40 kilometrojn norde de la landlimo ĉe [[Belgorodo]]<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-60952125 War in Ukraine: Russia accuses Ukraine of attacking oil depot] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130711041720/http://https/ |date=2013-07-11 }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fnews%2Fworld-europe-60952125#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ''BBC News'', 2-a de aprilo 2022</ref>. La 7-an de aprilo, la nova amasiĝo de rusiaj trupoj kaj tankdivizioj ĉirkaŭ la urboj [[Izjum]], [[Slovjansko]] kaj [[Kramatorsko]] igas ukrainajn registarajn oficistojn konsili ĉiujn loĝantojn proksime de la orienta limo de Ukrainio evakui lokojn kaj rifuĝi sin en okcidenta Ukrainio<ref>[https://edition.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.cnn.com%2F2022%2F04%2F06%2Feurope%2Fsloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo] ''CNN'', 6-a de aprilo 2022</ref>. La 11-an de aprilo, prezidanto [[Volodimir Zelenskij|Zelenskij]] anoncis, ke Ukrainio atendas novan gravan rusian ofensivon en la oriento<ref>[https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 Tens of thousands feared dead in Mariupol] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.nbcnews.com%2Fnews%2Fworld%2Flive-blog%2Frussia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''NBC News'', 11-a de aprilo 2022</ref>. Laŭ usonaj oficialuloj, Rusio prepariĝas por nova fazo de siaj armeaj operacoj ŝanĝante sian fokuson orienten, pro reprovizo kaj redeplojo de infanteria kaj kirasaj sekcioj al la frontoj de sudorienta Ukrainio<ref>[https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/10/ukraine-russia-war-zelensky/ As war enters bloody new phase, Ukraine again calls for more weapons] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.washingtonpost.com%2Fnational-security%2F2022%2F04%2F10%2Fukraine-russia-war-zelensky%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Washington Post'', 10-a de aprilo 2022</ref>. Armeaj satelitoj montras longajn rusiajn konvojojn de infanteria kaj motoraj unuoj deplojantaj suden de [[Ĥarkivo]] ĝis Izium la 11-an de aprilo, kiel parto de la rusia redeplojo de la nordoriento ĝis la sudorienta fronto<ref>[https://www.axios.com/2022/04/10/photos-russia-convoy-donbas Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region][https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.axios.com%2Fphotos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Axios'', 10-a de aprilo 2022</ref>. Ukrainaj trupoj sciigis la 14-an de aprilo ke ili detruis strategian ponton inter Ĥarkivo kaj Izjum, kiujn la rusioj uzis por redeploji sin al Izjum. La 18-an de Aprilo, 2022, Rusio lanĉis novan ofensivon en la Donbaso<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/4/18/russian-offensive-in-eastern-ukraine-has-begun-kyiv-says-liveblog Russia-Ukraine latest updates: Western leaders pledge more aid] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.aljazeera.com%2Fnews%2F2022%2F4%2F18%2Frussian-offensive-in-eastern-ukraine-has-begun-kyiv-says-liveblog#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Al Jazeera'', 18-a de aprilo 2022</ref>. En la sama tago, rusiaj trupoj kaj separismaj fortoj de LPR eniris la urbon [[Kreminno]], kaj prenis ĝin kelkajn horojn poste post kolizioj kun la ukraina armeo<ref>[https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3460421-russian-invaders-take-control-of-kreminna-in-luhansk-region-haidai.html Russian invaders have taken control of the town of Kreminna in the Luhansk region] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.ukrinform.net%2Frubric-ato%2F3460421-russian-invaders-take-control-of-kreminna-in-luhansk-region-haidai.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''UKinform.net'', 18-a de aprilo 222</ref>. La 13an de majo, [[BBC]] raportis ke rusiaj soldatoj en Ĥarkivo estis retiritaj kaj redeplojitaj al aliaj frontoj en Ukrainio, post la progresoj de ukrainiaj soldatoj en ĉirkaŭajn grandurbojn kaj Ĥarkivon mem, kiuj inkludis la detruon de strategiaj flospontoj konstruitaj fare de rusiaj soldatoj por transiri la [[Donec|Riveron Severskij-Donec]] kaj antaŭe uzita por rapida tankdeplojo en la regiono<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61378196 Ukraine war: Russia pushed back from Kharkiv - report from front line] ''BBC'', 11-a de majo 2022</ref>. La rusiaj tupoj sukcesis preni la urbojn [[Severodonecko]] la 24-an de junio<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-forces-ordered-withdraw-key-battleground-city-2022-06-25/ces-ordered-withdraw-key-battleground-city-2022-06-25/ o Sievierodonetsk falls to Russia after one of war's bloodiest fights] ''Reuters'', 25-a de junio 2022</ref> kaj [[Lisiĉansko]] la 3-a de julio<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-62030051 Ukraine confirms Russia captured eastern city Lysychansk] ([https://web.archive.org/web/20220703203847/https://www.bbc.com/news/world-europe-62030051 arkivo]) ''BBC'', 3-a de julio 2022</ref>. ==== Orienten ==== Dum la mateno de la 25-an de februaro, rusiaj trupoj avancis direkte al [[Mariupolo]] kaj renkontis ukrainajn trupojn proksime de la vilaĝo de Pavlopil, kie ili estis venkitaj. La 26-an de februaro komenciĝis sieĝo de Mariupolo. Survoje al Mariupolo, la rusiaj trupoj eniris [[Berdjansko]] antaŭ ol kapti ĝin la sekvan tagon. La 1-an de marto, rusiaj trupoj prepariĝis por atako al [[Melitopolo]] kaj aliaj proksimaj urboj. La urbestro de la urbo poste anoncis la kapton de la urbo fare de la rusioj<ref>[https://ria-m.tv/news/279120/voyska_okkupanta_gotovyat_nastuplenie_na_melitopol.html Войска оккупанта готовят наступление на Мелитополь] ([https://web.archive.org/web/20220302054411/https://ria-m.tv/news/279120/voyska_okkupanta_gotovyat_nastuplenie_na_melitopol.html arkivo]), ''RIA Melitopol'', 1-a de marto 2022</ref>. Vespere, la [[Rusa Mararmeo|Rusia Mararmeo]] lanĉis amfibian atakon sur la marbordoj de la [[Azova maro]] 70 kilometrojn okcidente de Mariupolo. La 9-an de marto 2022, la [[Aviadilatako sur la hospitalo en Mariupolo|rusia aerarmeo bombis akuŝejon]] en Mariupolo. Post nova misilatako kontraŭ Mariupolo, la ukrainia registaro anoncis la 14-an de marto la morton de pli ol 2 500 civiluloj ekde la komenco de la sieĝo. La 18-an de marto, Mariupolo estis tute ĉirkaŭita kaj batalado atingis la urbocentron, malhelpante klopodojn evakui civilulojn<ref>[https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-14-22/h_3db1542de366d188c4e7979e7b5ecc95 Ukraine puts death toll in Mariupol bombardment at more than 2,500] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.cnn.com%2Feurope%2Flive-news%2Fukraine-russia-putin-news-03-14-22%2Fh_3db1542de366d188c4e7979e7b5ecc95#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''CNN'', 14-a de aprilo 2022</ref>. La 20-an de marto, teatrejo en la urbo, kie rifuĝis ĉirkaŭ 400 homoj, estis [[Rusa aviadatako al teatro de Mariupolo|detruita de rusia bombado]]. En la sama tago, ĉar rusiaj trupoj daŭrigis sian sieĝon de la urbo, la rusia registaro postulis plenan kapitulacon, kiun pluraj ukrainiaj registaroficistoj rifuzis<ref>[https://www.cbsnews.com/news/ukraine-mariupol-russia-surrender-reject/ Ukraine rejects Russian demand to surrender port city of Mariupol in exchange for safe passage] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.cbsnews.com%2Fnews%2Fukraine-mariupol-russia-surrender-reject%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''CBS News'', 20-a de marto 2022</ref>. La 24-an de marto, rusiaj trupoj eniris centran Mariupolon kiel parto de la dua fazo de la invado. La 27-an de marto, laŭ ukrainia vicĉefministro Olga Stefaniŝina, la loĝantoj de Mariupolo havis nek aliron al akvo, nek al nutraĵoj kaj pli ol 85% de la tuta urbo estas detruitaj<ref name=thehill>[https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore/ Ukrainian official: Mariupol ‘simply does not exist anymore’ ] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fthehill.com%2Fhomenews%2Fsunday-talk-shows%2F599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The hill'', 27-a de marto 2022</ref>. Dum telefona interparolo inter [[Emmanuel Macron]] kaj [[Vladimir Putin]] la 29-an de marto, ĉi-lasta deklaris, ke la bombado de Mariupolo finiĝos en la okazo de kompleta kapitulaco de la ukrainiaj trupoj, pro la progresinta stato de ruiniĝo de la urbo<ref name=thehill/>.<br> La sieĝo finiĝis la 16-an de majo 2022, post la kapitulaco de la pluĉeestintaj soldatoj de la [[Azov-bataliono]] de la Azovstal Fer- kaj Ŝtalfabrikejo, la Rusa Militministerio deklaris ke la ukrainoj "kapitulacis"<ref>[https://www.rbc.ru/politics/17/05/2022/628387f09a79477b17a88c5c Минобороны показало кадры сдачи в плен украинских военных с «Азовстали» ] ''РБК'' 17-a de majo 2022 </ref>, vorto kiun Ukrainiaj aŭtoritatoj evitis uzi. La [[Unuiĝintaj Nacioj]] deklaris ke ĝi konfirmis la mortojn de 1,348 civiluloj, sed asertis ke la vera mortnombro estis verŝajne miloj pli alta, kaj aldonis ke 90% de la loĝkonstruaĵoj de la grandurbo estis difektitaj aŭ detruitaj<ref>[https://www.ohchr.org/ru/statements/2022/06/high-commissioner-updates-human-rights-council-mariupol-ukraine Верховный комиссар представила Совету по правам человека обновленную информацию о ситуации в Мариуполе, Украина] ''[[UN]]'', 16-a de junio 2022</ref>. ==== Norden ==== Rusia taĉmento avancis norden el [[Krimeo]], alproksimiĝis al la atomcentralo de [[Zaporiĵo]] la 26an de februaro. Du tagojn poste, la sieĝo de [[Enerhodar]] komenciĝis<ref>[https://www.news.com.au/breaking-news/ukraine-pounded-and-exodus-mounts-as-russia-seizes-key-city/news-story/4c2bd269029008ba09ab2cab3a5a32b7 Fury over Russian attack on Ukraine nuclear plant] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.news.com.au%2Fbreaking-news%2Fukraine-pounded-and-exodus-mounts-as-russia-seizes-key-city%2Fnews-story%2F4c2bd269029008ba09ab2cab3a5a32b7#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''News.com.au'', 5-a de marto 2022</ref>. La centralo estis trafita de rusia bombado, kaŭzante fajron. Laŭ la [[Internacia Atomenergia Organizo]], tio ne kaŭzis ajnan damaĝon al esencaj ekipaĵoj, la centralo registris neniujn radiadajn likojn<ref>[https://www.abc.net.au/news/2022-03-04/latest-on-where-fighting-is-happening-in-ukraine/100881052 Russia-Ukraine war latest: Russia takes control of Zaporizhzhia nuclear power plant; Kyiv, Kharkiv, Chernihiv, Mariupol under assault] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.abc.net.au%2Fnews%2F2022-03-04%2Flatest-on-where-fighting-is-happening-in-ukraine%2F100881052#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''ABC News'', 3-a de marto 2022</ref>. La 4-an de marto la nuklea centralo falis sub rusian kontrolon. Tria rusia taĉmento moviĝis nordokcidenten, kie ĝi kaptis pontojn tra la [[Dnepro]]. La 2-an de marto rusiaj trupoj venkis en strategia batalo ĉe [[Ĥersono]]. Ĝi restis, ĝis la 6-a de aprilo 2022, la nura grava ukrainia urbo sub la rusia kontrolo. Ĝi ne estas fortranĉita de la cetera Ukrainio, civitanoj trapasantaj kun filtrado laŭ la bonvolo de la rusiaj okupantoj. Ĝia rekonkero fare de la Ukraina Ŝtato reprezentas dilemon, konsiderante la eblajn sekvojn, kiujn la batalado havus sur la civilaj loĝantaroj, kaj tial ne ŝajnas esti prioritato<ref>[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/03/31/reprendre-ou-non-kherson-seule-ville-passee-sous-controle-russe-le-dilemme-du-pouvoir-ukrainien_6119879_3210.html Reprendre ou non Kherson, seule ville passée sous contrôle russe : le dilemme du pouvoir ukrainien] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Farticle%2F2022%2F03%2F31%2Freprendre-ou-non-kherson-seule-ville-passee-sous-controle-russe-le-dilemme-du-pouvoir-ukrainien_6119879_3210.html#federation=archive arkivo]) ''Le Monde'', 31-a de marto 2022</ref>. ==== Okcidenten ==== Rusiaj trupoj ekde la 24-a de februaro avancis al [[Mikolajiv (Oblasto Lviva)|Mikolajiv]] kaj atakis du tagojn poste, antaŭ esti forpuŝitaj fare de ukrainiaj trupoj<ref>[https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.ukrinform.net%2Frubric-ato%2F3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''UKInform'', 4-a de marto 2022</ref>. La 22an de aprilo, la rusia generalo Rustam Minnekayev, parolante dum defendministeria [[gazetarkonferenco]], indikis ke Rusio planus etendi sian Mikolajiv-Odesan fronton post la sieĝo de Mariupol pli okcidenten en Ukrainion por inkludi la separisman regionon de [[Ĉednestrio]] sur la limo de Ukrainio kun Moldavio<ref name=DW>[https://www.dw.com/en/russia-eyes-route-to-trans-dniester-what-do-we-know/a-61559127 Russia eyes route to Trans-Dniester: What do we know?] ''Deutsche Welle'', 22-a de aprilo 2022</ref>. La Ministerio pri Defendo de Ukrainio respondis al tiu ĉi anonco priskribante la intencojn de Rusio kiel [[imperiismo]]n, asertante ke ĝi kontraŭdiris antaŭajn rusiajn asertojn ke Rusio ne havas teritoriajn ambiciojn super Ukrainio kaj ke Rusio koncedis ke ''"la celo de la "dua fazo" de la milito ne estas venko super la mitaj nazioj, sed simple la okupo de orienta kaj suda Ukrainio"''<ref name=DW/>. La 24an de aprilo, Rusio rekomencis siajn misilatakojn al [[Odeso]] detruante armeajn instalaĵojn kaj kaŭzante du dekduojn da civilviktimoj. La 27an de aprilo, ukrainiaj fontoj indikis ke eksplodoj detruis du rusiajn elsendoturojn en Ĉednestrio, kiuj estis uzitaj ĉefe por redissendi rusan televidprogramadon<ref>[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/26/7342125/ New explosions in Transnistria: antennas broadcasting Russian radio channel destroyed] ''Ukrainska pravda'', 26-a de aprilo 2022</ref>. Fine de aprilo, Rusio rekomencis misilatakojn sur kurejoj en Odeso, detruante kelkajn el ili, en plia provo malfortigi la transportinfrastrukturon de Ukrainio<ref>[https://news.yahoo.com/russian-missile-strike-damaged-runway-185425783.html?fr=yhssrp%20catchall&guccounter=1&guce%20referrer=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnLw&guce%20referrer%20sig=AQAAAJnztaS82Htx-DEwDEi75YBkrJmj%20fsBxJ5erk%204xwaKVNazNJ3QhpmMdK-a4s1ysEjGROiK%20WdO Close this content INSIDER A Russian missile strike damaged the runway of an airport in Odesa, rendering it unusable, Ukraine says] ''Yahoo News'', 30-a de aprilo 2022</ref>. Dum la semajno de la 10-a de majo, ukrainaj soldatoj komencis armeajn atakojn por forpeli rusiajn trupojn instalintajn sin sur [[Serpento-insulo]] en Nigra Maro proksimume 200 km for de Odeso<ref>[https://www.dw.com/en/ukraine-and-russia-fight-intense-battles-for-snake-island/a-61800180 Ukraine and Russia fight intense battles for Snake Island] ''Deutsche Welle'', 14-a de majo 2022</ref>. === Mara milito === La 24-an de februaro la Ŝtata Limgardista Servo de Ukrainio anoncas, ke okazas atako al la [[Serpento-insulo]] fare de ŝipoj de la Rusia Mararmeo. La raketkrozŝipo [[Moskva (misila krozoŝipo)|Moskva]], flagŝipo de la rusia floto en Nigra Maro<ref name=obs>[https://www.nouvelobs.com/guerre-en-ukraine/20220414.OBS57109/le-moskva-navire-amiral-de-la-flotte-russe-gravement-endommage-en-mer-noire-l-ukraine-evoque-des-missiles.html Le « Moskva », navire amiral de la flotte russe, « gravement endommagé » en mer Noire] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.nouvelobs.com%2Fguerre-en-ukraine%2F20220414.OBS57109%2Fle-moskva-navire-amiral-de-la-flotte-russe-gravement-endommage-en-mer-noire-l-ukraine-evoque-des-missiles.html#federation=archive.wi arkivo]) ''L'obs'', 14-a de aprilo 2022</ref>, kaj la patrolŝipo ''Vassilij Bikov'' bombardas la insulon per siaj ferdekkanonoj<ref>[https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island] ([https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island arkivo]) ''The Marine Executive'', 24-a de februaro 2022</ref>. Kiam la ''Moskva'' kontaktis la garnizonon de la insulo per radio kaj postulis ĝian kapitulacon, la ukrainiaj soldatoj respondis: "[[Rusa militŝipo, forfikiĝu]]." Post tiu interŝanĝo, ĉiu kontakto estis perdita kun la Serpento-insulo kaj la dektri-soldata garnizono estis kaptita<ref>[https://www.jpost.com/breaking-news/article-698897 Ukrainian navy confirms Snake Island soldiers alive, taken by Russia] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jpost.com%2Fbreaking-news%2Farticle-698897#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Jerusalem Post'', 28-a de februaro 2022</ref>. Post la bombado, taĉmento de rusiaj soldatoj surteriĝis kaj prenis la kontrolon de la insulo<ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death Ukraine soldiers told Russian officer ‘go fuck yourself’ before they died on island] ([https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death arkivo]) ''The Guardian'', 25-a de februaro 2022</ref> La 28-an de februaro, [[Turkio]] alvokas la [[Konvencio de Montreux|Konvencion de Montreux]] de 1936 kaj fermas la markolon al rusiaj batalŝipoj ne registritaj en la hejmhavenoj de la Nigra Maro kaj ne revenantaj al siaj devenhavenoj, rifuzante la trairejon de kvar rusiaj mararmeaj ŝipoj en la turka markolo<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.reuters.com%2Fworld%2Fmiddle-east%2Fturkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Reuters'', 28-a de februaro 2022</ref>. La 1-an de marto, la tagon post la Batalo de [[Berdjansko]], Rusio kaptas almenaŭ ok ukrainajn batalŝipojn<ref>[https://www.navyrecognition.com/index.php/naval-news/naval-news-archive/2022/march/11526-list-of-ukrainian-navy-ships-would-have-been-destroyed-or-captured-by-russian-armed-forces.html List of Ukrainian Navy ships would have been destroyed or captured by Russian armed forces] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220324150958/https://www.navyrecognition.com/index.php/naval-news/naval-news-archive/2022/march/11526-list-of-ukrainian-navy-ships-would-have-been-destroyed-or-captured-by-russian-armed-forces.html |date=2022-03-24 }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.navyrecognition.com%2Findex.php%2Fnaval-news%2Fnaval-news-archive%2F2022%2Fmarch%2F11526-list-of-ukrainian-navy-ships-would-have-been-destroyed-or-captured-by-russian-armed-forces.html#fed arkivo]) ''Naval Recognition'', 19-a de marto 2022</ref>. La 3-an de marto, la fregato Hetman Sahajdachnij, la flagŝipo de la ukraina mararmeo, estis dronigita en la haveno de [[Mikolajivo]] por malhelpi ĝian kapton fare de rusiaj trupoj.<ref>[https://mil.in.ua/uk/news/fregat-ukrayiny-getman-sagajdachnyj-vyvedenyj-z-ladu/ Фрегат України "Гетьман Сагайдачний" виведений з ладу] ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fmil.in.ua%2Fuk%2Fnews%2Ffregat-ukrayiny-getman-sagajdachnyj-vyvedenyj-z-ladu%2F arkivo]) ''Armitaj fortoj de Ukrainio'', 4-a de marto 2022</ref> La 24-an de marto, Ukrainio anoncis la detruon en la okupata haveno [[Berdjansko|Berdjansk]] de la rusian amfibian militŝipon ''Saratov''<ref>[https://www.bfmtv.com/international/asie/russie/l-ukraine-affirme-avoir-detruit-un-navire-russe-pres-de-marioupol_AD-202203240256.html L'UKRAINE AFFIRME AVOIR DÉTRUIT UN NAVIRE RUSSE PRÈS DE MARIOUPOL] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.bfmtv.com%2Finternational%2Fasie%2Frussie%2Fl-ukraine-affirme-avoir-detruit-un-navire-russe-pres-de-marioupol_AD-202203240256.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''BFMTV'', 24-a de marto 2022</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/24/ukraine-sinks-orsk-russian-ship-moscow-accused-forcible-deportations-mariupol Ukraine sinks Russian ship as Moscow accused of forcible deportations from Mariupol] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2022%2Fmar%2F24%2Fukraine-sinks-orsk-russian-ship-moscow-accused-forcible-deportations-mariupol#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Guardian'', 24-a de marto 2022</ref> kaj la difektigon de alteriĝoŝipon.<ref>[http://www.opex360.com/2022/03/24/la-marine-ukrainienne-pretend-avoir-detruit-le-navire-de-debarquement-russe-orsk/ La marine ukrainienne prétend avoir détruit le navire de débarquement russe « Orsk »] '[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.opex360.com%2F2022%2F03%2F24%2Fla-marine-ukrainienne-pretend-avoir-detruit-le-navire-de-debarquement-russe-orsk%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''opex360.com'', 24-a de marto 2022</ref> Nokte de la 14-a de aprilo, la ukrainaj aŭtoritatoj anoncas, ke la rusia krozŝipo [[Moskva (misila krozoŝipo)|Moskva]] estas brulanta kaj evakuita de sia ŝipanaro, ĝi estus trafita de Neptune-misiloj sed laŭ la Rusia Militministerio, la krozŝipo estis "grave difektita" de eksplodo de municio kaŭzita de fajro.<ref name=obs/> Dum remorkado al rusia haveno, la grava damaĝo suferita de la ŝipo, aldonita al la malbona vetero, kaŭzis la sinkon de la militŝipo la 14-an de aprilo, laŭ gazetara komuniko de la Rusia Defendministerio.<ref>[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/04/14/ukraine-le-moskva-vaisseau-amiral-de-la-flotte-russe-en-mer-noire-gravement-endommage_6122107_3210.html Le « Moskva », vaisseau amiral de la flotte russe en mer Noire, a coulé] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Farticle%2F2022%2F04%2F14%2Fukraine-le-moskva-vaisseau-amiral-de-la-flotte-russe-en-mer-noire-gravement-endommage_6122107_3210.html#federation=archive.wikiwix.c arkivo)]''Le Monde'', 14-a de aprilo 2022</ref> La 2-an de majo, Ukrainio asertis ke "du rusiajn Raptor-klasajn patrolŝipojn" estis dronigitaj per Bajraktar batalspavoj, proksime de la [[Serpento-insulo]]. Rusio ne konfirmis tiujn perdojn.<ref>[https://www.cnews.fr/monde/2022-05-02/guerre-en-ukraine-kiev-affirme-avoir-detruit-deux-patrouilleurs-russes-en-mer-noire GUERRE EN UKRAINE : KIEV AFFIRME AVOIR DÉTRUIT DEUX PATROUILLEURS RUSSES EN MER NOIRE] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.cnews.fr%2Fmonde%2F2022-05-02%2Fguerre-en-ukraine-kiev-affirme-avoir-detruit-deux-patrouilleurs-russes-en-mer-noire#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''CNews'', 2-a de majo 2022</ref> La 6-an de majo, la ukraina ĝenerala stabo asertis esti trafinta proksime de la Insulo de Serpentoj, la antaŭan vesperon, la rusian fregaton ''Admiralo Makarov'', per misiloj R-360 Neptune.<ref>[https://www.lavoixdunord.fr/1175821/article/2022-05-06/guerre-en-ukraine-la-fregate-russe-amiral-makarov-aurait-ete-touchee-par-des Guerre en Ukraine : la frégate russe Amiral Makarov aurait été touchée par des missiles] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lavoixdunord.fr%2F1175821%2Farticle%2F2022-05-06%2Fguerre-en-ukraine-la-fregate-russe-amiral-makarov-aurait-ete-touchee-par-des#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Le Voix du Nord'', 6-a de majo 2022</ref> La 30-an de junio 2022, Rusio sciigis ke ĝi retiris soldatojn de la [[Serpento-insulo]] en ''"gesto de bonvolo"'' post kiam armeaj celoj estis kompletaj<ref>[https://www.rbc.ru/politics/30/06/2022/62bd60f99a794772a54cb7a8 Минобороны объявило о выводе войск с острова Змеиный] ''РБК'', 30-a de junio 2022</ref>. Laŭ Ukrainio, hasta retiriĝo de rusiaj trupoj sekvis serion de ruinigaj atakoj sur la strategie grava insulo kaj ajna ŝipo alportanta soldatojn kaj armilojn<ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/jun/30/ukraine-forces-reportedly-recapture-snake-island-in-strategic-win This article is more than 1 month old Ukraine pushes Russian forces from strategic Snake Island] ''The Guardian'', 30-a de junio 2022</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61992491 Snake Island: Why Russia couldn't hold on to strategic Black Sea outcrop] ''BBC'', 30-a de junio 2022</ref>. Samtage ''[[Reuters]]'' raportis ke ''"Novaj armiloj senditaj fare de la Okcidento igis la rusian garnizonon eĉ pli vundebla, aparte HIMARS, raketsistemo liverita fare de Usono kiun Ukrainio komencis lanĉi la lastan semajnon.'' La rezigno de Rusio pri la insulo estis ''"prognozebla"'' rezulto de NATO-armilliveroj al Ukrainio, diris Rob Lee de la usona Eksterpolitika Esplorinstituto.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/russia-steps-up-attacks-ukraine-after-landmark-nato-summit-2022-06-30/ Russia abandons Black Sea outpost of Snake Island in victory for Ukraine] ''Reuters'', 30-a de junio 2022</ref> === Popola rezistado === Ukrainiaj civiluloj aktive partoprenis en la rusia invado, volontulante por teritoriaj defendaj brigadoj, farante [[brulbotelo]]jn, disdonante manĝaĵojn, konstruante barikadojn kiel [[Ĉeĥa erinaco|ĉeĥaj erinacoj]]<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.washingtonpost.com%2Fworld%2F2022%2F02%2F28%2Fukraine-russia-kyiv-defense%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Washington Post'', 28-a de februaro 2022</ref> kaj helpante transporti rifuĝintojn<ref>[https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion The other members of Ukraine’s resistance] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.vox.com%2F22956752%2Fukraine-resistance-volunteers-russia-invasion arkivo]) ''VOX'', 3-a de marto 2022</ref>, helpadante la ukrainiajn armeajn fortojn per ĉiuj siaj eblaj rimedoj<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/04/19/esperantistoj-helpas-defendi-odeson/#comment-8701 Esperantistoj helpas defendi Odeson], ''Libera folio'', 19-a de aprilo 2022</ref>. Respondante al voko de la transportagentejo de Ukrainio, Ukravtodor, civiluloj malmuntis aŭ modifis vojsignojn, konstruis improvizitajn barojn kaj blokis vojojn. Sociaj amaskomunikiloj raportas spontaneajn stratprotestojn kontraŭ rusiaj trupoj en okupataj teritorioj. En kelkaj kazoj, homoj fizike blokis rusiajn armeajn veturilojn, foje devigante ilin retiriĝi<ref>[https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds ] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.rferl.org%2Fa%2Fukraine-civil-resistance-russian-aggression%2F31728966.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Radio Free Europe/Radio Liberty'', 28-a de februaro 2022</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson.] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2022%2F03%2F05%2Fworld%2Feurope%2Fkherson-protests-ukraine.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The New York Times'', 5-a de marto 2022</ref>. La respondo de rusiaj soldatoj al senarma civila rezisto varias de malemo minaci manifestacianojn<ref>[https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130711041720/http://https/ |date=2013-07-11 }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.yesmagazine.org%2Fdemocracy%2F2022%2F03%2F01%2Fukraine-civilian-resistance#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Yes!'', 1-a de marto 2022</ref> al avertaj pafoj, aŭ rekte en la homamason<ref>[https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fedition.cnn.com%2Feurope%2Flive-news%2Fukraine-russia-putin-news-03-05-22%2Fh_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''CNN'', 5-a de marto 2022</ref>. Oni raportas amasajn arestojn de ukrainiaj manifestaciantoj, kaj la ukrainiaj amaskomunikiloj raportas pri devigitaj malaperoj, imitaj ekzekutoj, ostaĝoj, eksterjuĝaj ekzekutoj kaj seksa perforto faritaj de la rusia armeo<ref>[https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin’s occupying force in Kherson and elsewhere] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.economist.com%2Feurope%2Fordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere%2F21808101#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Economist'', 9-a de marto 2022</ref>. Laŭ la [[Instituto por la Esplorado pri Milito]], rusiaj okupaciadminstracioj daŭre alfrontis defiojn subpremante ukrainian rezistadon kaj trovante partiajn subtenantojn malgraŭ ĉiam pli drakonaj okupaciaj rimedoj kaj provoj subaĉeti ukrainiajn civilulojn<ref>[https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-7 Russian Offensive Campaign Assessment, June 7] ''Institute for the Study of War''</ref>. === Militkrimoj === La politika reĝimo en Rusio, kiu estis formita en la unua kvarono de la 21-a jarcento sub Putin, por multaj krimoj kontraŭ la homaro inkluzive de siaj propraj civitanoj estis nomita [[Raŝismo]] ({{Lang-ru|Рашизм}}, {{Lang-en|Rashism}}) emfazante la agreseman politikon. Kelkaj esploristoj opinias ke li estas kombinaĵo de du totalismaj reĝimoj, nazia kaj sovetia, citante la fakton ke Putin estas iama KGB-kolonelo kaj ke lia plej ŝatata verkisto [[Ivan Iljin]] estis rusa nazio kaj postulis la detruon de aliaj popoloj. Unu el ĝiaj simboloj estas la latinaj literoj Z kaj V, kiuj estas ofte uzataj en propagando kaj milita ekipaĵo, kaj ili ankaŭ estas simbolo de la invado ekde 2022 <ref>Laruelle M. Accusing Russia of fascism (англ.) // Russia in Global Affairs. — 2020. — Iss. 18, no. 4. — P. 100—123.</ref><ref>Garaev D. The Methodology of the ‘Russian World’and ‘Russian Islam:’New Ideologies of the Post-Socialist Context (англ.) // The Soviet and Post-Soviet Review. — 2021. — Iss. 48, no. 3. — P. 367—390.</ref> <ref>Лариса Дмитрівна Якубова. Рашизм: звір з безодні. — Akademperiodyka, 2023. — 315 с. </ref> <ref>Tsygankov, Daniel Beruf, Verbannung, Schicksal: Iwan Iljin und Deutschland // Archiv fuer Rechts- und Sozialphilosophie. — Bielefeld, 2001. — Vol. 87. — 1. Quartal. — Heft 1. — S. 44—60.</ref>. [[File:2022 Russian Invasion vehicle marking Z.svg|thumb|180px|la ĉefa simbolo de la rusa invado]] Ekde la komenco de la rusia invado de Ukrainio en 2022, la rusia militistaro kaj aŭtoritatoj plenumis [[militkrimo|militkrimojn]], kiel ekzemple konsciaj atakoj kontraŭ civilaj celoj, inkluzive de malsanulejoj, medicinaj instalaĵoj kaj la energia reto<ref>[https://www.hrw.org/news/2022/05/02/ukraine-russian-forces-fired-civilian-vehicles "Ukraine: Russian Forces Fired On Civilian Vehicles"]. Human Rights Watch. 2-a de Majo 2022. </ref>; arbitraj atakoj kontraŭ dense loĝataj areoj; forkapto, torturo kaj murdo de civiluloj; devigitaj deportadoj; seksa perforto; detruo de [[kultura heredaĵo]]; kaj mortigo kaj torturo de ukrainaj militkaptitoj<ref>[https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/02/russian-military-commits-indiscriminate-attacks-during-the-invasion-of-ukraine "Russian military commits indiscriminate attacks during the invasion of Ukraine"] ([https://web.archive.org/web/20220225151333/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/02/russian-military-commits-indiscriminate-attacks-during-the-invasion-of-ukraine arkivo]). Amnesty International, 25-a de Februaro 2022.</ref>. La 2-an de marto 2023, la Prokuroro de la [[Internacia Puna Kortumo]] (IPK) malfermis plenan enketon pri pasintaj kaj nunaj procesigoj de [[militkrimo]]j, [[Krimoj kontraŭ la homeco|krimoj kontraŭ la homaro]] aŭ [[genocido]] faritaj en Ukrainio fare de iu ajn persono ekde la 21-a de novembro 2013, starigis retan metodon por ke homoj kun pruvoj povu komenci kontakton kun enketistoj, kaj sendis teamon de enketistoj, advokatoj kaj aliaj profesiuloj al Ukrainio por komenci kolekti pruvojn<ref>[https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=20220228-prosecutor-statement-ukraine "Statement of ICC Prosecutor, Karim A.A. Khan QC, on the Situation in Ukraine: "I have decided to proceed with opening an investigation.""]. www.icc-cpi.int. 28-a de Februaro 2022</ref>. Du aliaj sendependaj internaciaj agentejoj ankaŭ esploras malobservojn de [[homaj rajtoj]] kaj de [[internacia humanitara juro]] en la areo: la Sendependa Internacia Enketa Komisiono pri Ukrainio, establita de la [[Konsilio pri Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj|Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]] la 4-an de marto 2022, kaj la Misio de UN pri Monitorado de Homaj Rajtoj en Ukrainio, deplojita de la Oficejo de la [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]]. Ĉi-lasta komencis monitori malobservojn de homaj rajtoj fare de ĉiuj partioj en 2014 kaj dungas preskaŭ 60 observantojn de UN pri homaj rajtoj. La 7-an de aprilo 2022, Unuiĝintaj Nacioj suspendis Rusion de la Konsilio de UN pri Homaj Rajtoj<ref>Nichols, Michelle . [https://www.reuters.com/world/un-vote-suspending-russia-human-rights-council-over-ukraine-2022-04-07/ "U.N. suspends Russia from human rights body, Moscow then quits"]. Reuters, 7-a de Aprilo 2022. </ref>. Antaŭ la fino de oktobro, la oficejo de la ukraina prokuroro dokumentis 39 347 supozeblajn rusiajn militkrimojn, identigis pli ol 600 suspektatojn, kaj komencis procedojn kontraŭ proksimume 80 el ili<ref>Egan, Lauren [https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-prosecute-russian-war-crimes-investigation-kharkiv-burial-rcna31006 "She was sure her son's death was a war crime. But the investigation is more painful than she expected"]. NBC News, 31 de Majo 2022.</ref>. La 17-an de marto 2023, la Internacia Kortumo eldonis arestordonojn kontraŭ [[Vladimir Putin]] kaj [[Maria Lvova-Belova]] pro kulpo pri implikiĝo en la militkrimo de infanforkaptoj dum la invado de Ukrainio<ref>[https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and "Situation in Ukraine: ICC judges issue arrest warrants against Vladimir Vladimirovich Putin and Maria Alekseyevna Lvova-Belova"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230317151628/https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and |date=2023-03-17 }}. International Criminal Court. 17-a de Marto 2023</ref>. Akuzoj kontraŭ la Armetrupoj de Ukrainio inkluzivis mistraktadon kaj ekzekutojn de rusiaj militkaptitoj<ref>[https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation "The situation of human rights in Ukraine in the context of the armed attack by the Russian Federation"], 24 February to 15 May 2022 (Report). OHCHR. 29-a de Junio 2022.</ref>. [[Dosiero:Stalinobus2.jpg|thumb|270px|Un exemplo de novstalinismo en Rusio post la disfalo de Sovetunio. Laŭ publikaj opinisondoj faritaj de 2010 ĝis 2022, la sintenoj rilate al Stalin kaj liaj politikoj en Rusio ŝanĝiĝis draste al pozitivaj, kaj liaj monumentoj, kiuj estis malkonstruitaj dum la malstaliniga epoko, estas rekonstruataj ĉie.]] En la okupataj teritorioj, la Rusio komencis amase detrui ukrainlingvan literaturon de edukaj institucioj, muzeoj kaj bibliotekoj kiuj ne kontentigis la normojn de [[Propagando en Rusio|rusia propagando]]. En februaro 2023, [[Universitato Yale]] publikigis raporton titolitan ''"Sistema Programo de Rusio por Reedukado kaj Adopto de Ukrainaj Infanoj"'', kiu, kune kun diversaj NRO-oj, establis ''"la skalon, ĉenon de komando, loĝistikan kompleksecon kaj zorgeman orkestradon"'', establante la ekziston de almenaŭ 43 tendaroj kie almenaŭ 6,000 ukrainaj neplenaĝuloj estis malliberigataj, ĝenerale submetataj al porrusia propagando kun la deklarita celo de ''"reedukado"''. Kelkaj, ''"supozeble orfoj"'', estis adoptataj perforte<ref>« [https://reliefweb.int/report/ukraine/russias-systematic-program-re-education-adoption-ukraines-children Russia’s systematic program for the re-education & adoption of Ukraine’s children] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Freliefweb.int%2Freport%2Fukraine%2Frussias-systematic-program-re-education-adoption-ukraines-children arkivo]), ĉe reliefweb.int </ref><ref>« [https://www.lemonde.fr/international/article/2023/02/16/des-milliers-d-enfants-ukrainiens-dans-des-camps-de-reeducation-en-russie%206162040%203210.html Russie : des milliers d’enfants ukrainiens « rééduqués »] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/20230219195204/https://www.lemonde.fr/international/article/2023/02/16/des-milliers-d-enfants-ukrainiens-dans-des-camps-de-reeducation-en-russie_6162040_3210.html arkivo]), Le Monde.fr,‎ 16-a de februaro 2023</ref><ref>« [https://www.20minutes.fr/monde/ukraine/4024107-20230216-guerre-ukraine-plus-6-000-enfants-detenus-camps-russes-selon-etude-universite-yale Plus de 6.000 enfants ukrainiens détenus dans des camps russes] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.20minutes.fr%2Fmonde%2Fukraine%2F4024107-20230216-guerre-ukraine-plus-6-000-enfants-detenus-camps-russes-selon-etude-universite-yale arkivo]), ĉe www.20minutes.fr, 16-a de februaro 2023</ref> Estas konataj kazoj de torturado<ref>« [https://www.lemonde.fr/international/article/2022/09/26/a-izioum-on-n-avait-plus-la-force-d-avoir-peur%206143151%203210.html Dans les ruines d’Izioum, ville ukrainienne libérée et suppliciée] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/20221001121443/https://www.lemonde.fr/international/article/2022/09/26/a-izioum-on-n-avait-plus-la-force-d-avoir-peur_6143151_3210.html arkivo]), Le Monde.fr,‎ 26-a de septembro 2022</ref> de eĉ ukrainaj neplenaĝuloj<ref>« [https://www.nytimes.com/2022/04/03/world/europe/ukraine-war-russia-trostyanets.html "This is true barbary: Life under russian occupation" (Jen vera barbareco: Vivo sub rusa okupado) en la retejo de la usona gazeto ''[[The New York Times]]'' 2022-04-03</ref> fare de rusia armea personaro. La artikolo de rusa [[politika strategiisto]] Timofej Sergejcev, "[[Kion Rusio devus fari kun Ukrainio]]" ({{Lang-ru|Что Россия должна сделать с Украиной ?}}), estis nomita ''"rusa manlibro pri genocido"'' fare de la usona historiisto Timothy Snyder <ref>[https://snyder.substack.com/p/russias-genocide-handbook Russia's genocide handbook]</ref> <ref>[https://kanaldim.tv/ru/eto-nastoyashhij-konczlager-21-filtraczionnyj-lager-sozdali-okkupanty-na-donetchine/ Это настоящий концлагерь: 21 фильтрационный лагерь создали оккупанты на Донетчине]</ref>. Ĝis nun, la ekzisto de 21 tendaroj de ĉi tiu tipo estas konata, la adresoj kaj lokoj de kelkaj en la okupata parto de la Donecka regiono estas konataj <ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61208404 'You can't imagine the conditions' - Accounts emerge of Russian detention camps]</ref> <ref>[https://www.huffpost.com/entry/filtration-camps-russia-ukraine-war_n_624ac8b9e4b0e44de9c485ea Mariupol Women Report Russians Taking Ukrainians To 'Filtration Camps']</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/jun/12/ukrainians-who-fled-to-georgia-reveal-details-of-russias-filtration-camps Ukrainians who fled to Georgia reveal details of Russia’s ‘filtration camps’]</ref>. Genocido de etnaj ukrainoj dum la milito estas oficie agnoskita en [[Pollando]], [[Estonio]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Ĉeĥio]], [[Irlando]] kaj [[Kanado]]<ref>{{Cite web |date=2022-03-23 |title=Sejm określił działania Rosji w Ukrainie mianem ludobójstwa i zbrodni wojennych |url=https://wiadomosci.onet.pl/kraj/sejm-okreslil-dzialania-rosji-w-ukrainie-mianem-ludobojstwa-i-zbrodni-wojennych/820t6sw |access-date=2022-04-17 |website=Onet Wiadomości |language=pl |archive-date=2022-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414105053/https://wiadomosci.onet.pl/kraj/sejm-okreslil-dzialania-rosji-w-ukrainie-mianem-ludobojstwa-i-zbrodni-wojennych/820t6sw |deadlink=no }}</ref> <ref name="автоссылка2">{{Cite web |url=https://www.euronews.com/my-europe/2022/04/21/massive-war-crimes-estonia-accuses-russia-of-genocide-in-ukraine |title='Massive war crimes': Estonia accuses Russia of genocide in Ukraine {{!}} Euronews |access-date=2022-04-21 |archive-date=2022-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430000913/https://www.euronews.com/my-europe/2022/04/21/massive-war-crimes-estonia-accuses-russia-of-genocide-in-ukraine |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/world/canada-lawmakers-vote-unanimously-label-russias-acts-ukraine-genocide-2022-04-27/ |title=Canada lawmakers vote unanimously to label Russia’s acts in Ukraine as 'genocide' {{!}} Reuters<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2022-04-28 |archive-date=2022-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220428065108/https://www.reuters.com/world/canada-lawmakers-vote-unanimously-label-russias-acts-ukraine-genocide-2022-04-27/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.currenttime.tv/a/seym-litvy-ukraina-rossiya-genotsid/31842657.html|title=Сейм Литвы признал Россию "осуществляющим терроризм" государством, а действия РФ – геноцидом украинского народа|date=2022-05-10|publisher=[[Настоящее время (телеканал)]]|accessdate=2022-05-10|archive-date=2022-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511033848/https://www.currenttime.tv/a/seym-litvy-ukraina-rossiya-genotsid/31842657.html|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2022/05/11/7345551|title=Сенат Чехии признал геноцидом преступления России в Украине|date=2022-05-11|publisher=[[Украинская правда]]|accessdate=2022-05-11|archive-date=2022-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511155613/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2022/05/11/7345551/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://caliber.az/ru/post/84416/|title=Ирландия признала войну России против Украины геноцидом - ФОТО|website=caliber.az|date=2022-06-02|access-date=2022-06-02|archive-date=2022-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921124821/https://caliber.az/ru/post/84416/|deadlink=no}}</ref>. Raporto de 30 juraj akademiuloj konkludis, ke Rusio kulpas pri instigado al genocido en Ukrainio per agoj malpermesitaj de la [[Konvencio pri la prevento kaj puno de genocido]]. La raporto plue deklaris, ke ekzistas grava risko de plia genocido, kio ekigas devon por eksterlandaj partioj al ago<ref>Julian Borger (27-a de Majo 2022). "[https://www.theguardian.com/world/2022/may/27/russia-guilty-inciting-genocide-ukraine-expert-report Russia is guilty of inciting genocide in Ukraine, expert report concludes]". The Guardian. "[https://newlinesinstitute.org/wp-content/uploads/English-Report.pdf Independent Legal Analysis of the Russian Federation's Breaches of the Genocide Convention in Ukraine and the Duty to Prevent]" (PDF). New Lines Institute for Strategy and Policy; Raoul Wallenberg Centre for Human Rights. 27-a de Majo 2022.</ref><ref>"[https://wiadomosci.onet.pl/kraj/sejm-okreslil-dzialania-rosji-w-ukrainie-mianem-ludobojstwa-i-zbrodni-wojennych/820t6sw Sejm określił działania Rosji w Ukrainie mianem ludobójstwa i zbrodni wojennych]". Onet Wiadomości. 23-a de marto 2022.</ref>. === Bildoj === <gallery mode="packed"> Dosiero: VOA video of Eastern Ukraine during 2022 Russian invasion.webm|Orienta Ukrainio, 24-a de februaro 2022 Dosiero: Kharkiv downtown street destroyed by Russian bombardment.jpg|[[Ĥarkivo]], 1-a de marto 2022 Dosiero:Shelling of Kharkiv regional state administration, 01 March 2022.webm|[[Ĥarkivo]], 1-a de marto 2022 Dosiero: Battle of Hostomel, 04.03.2021, Damaged Russian BMD-2.jpg|Batalado en Hostomel, norde de Kievo, 4-a de marto 2022 Dosiero: Lyceum 25, Zhytomyr, after an airstrike during Russian invasion (5).jpg|Liceo numero 25 en urbo [[Ĵitomir]] post rusia aviadila atako, 4-a marto 2022 Dosiero: Destruction of Russian tanks by Ukrainian troops in Mariupol (3).jpg|Rusia tanko detruita fare de ukrainiaj soldatoj proksime de Mariupolo, 7-a de marto 2022 Dosiero: Mariupol Drama Theatre Destroyed 1.jpg|Mariupola Drama [[Rusa aviadatako al teatro de Mariupolo|Teatrejo detruita per rusia aviadila atako]], 16-a de marto 2022 Dosiero: Mykolaiv Regional State Administration after Russian shelling, 29.03.2022 (01).jpg|[[Mikolajivo|Mikolajiva]] regiona ŝtata administraciejo post rusia misilatako matene de la 29-a de marto 2022. Dosiero: DestroyedcarinBucha.png|Mortigita civilulo en aŭto verŝajne surveturita de tanko, [[Buĉa]], 2-a de aprilo 2022 Dosiero: The city of Bucha after liberation from the Russians 01.jpg| Pafmortigitaj civiluloj en [[Buĉa]], 3-a de aprilo 2022 Dosiero: Caesar 1.jpg|Ukrainaj artileriistoj uzantaj [[haŭbizo]]n CAESAR, liveritan fare de Francio, 28-a de majo 2022 Dosiero: Removal of air-dropped bomb FAB-500 from 9-storey house in Kharkiv (03).jpg|Forigo de neeksplodita rusia bombo FAB-500, kiu estis ĵetita sur 9-etaĝan loĝkonstruaĵon en [[Ĥarkivo]], 23-a de junio 2022. Dosiero: Kyiv after shelling on 26 June 2022 (01).jpg|Kieva loĝkonstruaĵo post misilatako, 26-a de junio 2022 Dosiero: Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1).webm|Incendio en superbazaro de [[Kremenĉuk]] post misila rusia atako, 27-a de junio 2022 </gallery> == Informdissendo kaj amaskomuniko == La milito ankaŭ estas milito de informo por kontroli kaj gajni la [[Publika opinio|publikan opinion]] kaj de la mondo, kaj de la ukrainianoj, kaj de la rusianoj. La plenumado de ĝusta informado renkontas misinformadon kaj disvastigon de falsnovaĵoj en sociaj retoj<ref>[https://abcnews.go.com/International/wireStory/sorting-fact-disinformation-russian-attack-ukraine-83106752 Sorting fact, disinformation after Russian attack on Ukraine] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fabcnews.go.com%2FInternational%2FwireStory%2Fsorting-fact-disinformation-russian-attack-ukraine-83106752#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''ABC News'', 26-a de februaro 2022</ref>. Kvankam misinformado venas el ambaŭ flankoj, la proporcioj kaj rimedoj multe diferencas, kaj iliaj temoj estas nesimetriaj: rusia misinformado konsistas el retoriko bazita sur [[Historia reviziismo|reviziismo]] interalie celanta malstabiligi okcidentajn diskursojn eĉ pri enlandaj politikoj, kaj trovas perantojn tutmonde, kio donas al ĝi pli sisteman kaj organizitan karakteron<ref>[https://www.franceinter.fr/emissions/antidote/antidote-du-vendredi-18-mars-2022 Guerre en Ukraine : la nouvelle stratégie de la diplomatie russe sur les réseaux sociaux], ''France Inter'', 18-a de marto 2022</ref>. Ukrainia misinformado celas pligrandigi la homajn dramojn, la katastrofojn, aŭ la heroecon de la rezistado per misaranĝado de la faktoj, kaj trovas internacian eĥon pelitan de publika emocio, kio estas pli amatoreca misinformado. Inter ĉi tiuj du partoj, ekzistas ankaŭ triaj partioj kiuj enmetas mistifikojn, cele al populareco aŭ humuro<ref>[https://www.lemonde.fr/international/live/2022/03/10/guerre-en-ukraine-l-ukraine-et-la-russie-sont-pretes-a-travailler-avec-l-aiea-pour-garantir-la-securite-des-sites-nucleaires-ukrainiens%206116865%203210.html Avez-vous constaté que les fausses informations favorisent un côté plutôt que de l'autre ? Y a-t-il un belligérant qui ment plus que l'autre ?] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Flive%2F2022%2F03%2F10%2Fguerre-en-ukraine-l-ukraine-et-la-russie-sont-pretes-a-travailler-avec-l-aiea-pour-garantir-la-securite-des-sites-nucleaires-ukrainiens arkivo]) ''Le Monde'', 10-a de marto 2022</ref>. En la apo [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]] estas kanalo nomata Ukraine Now, kiu dissendas informojn en dek lingvoj. La 3-an de marto, [[Fondumo Vikimedio]] publikigis deklaron dirinte ke ''"la Vikimedia Fondumo staras kun siaj komunumoj tutmonde defendante liberan scion antaŭ minacoj de la rusia registaro"'' <ref>[[foundationsite:news/2022/03/03/wikimedia-foundation-stands-with-communities-defending-free-knowledge/|The Wikimedia Foundation stands with its communities around the world in defending free knowledge in the face of threats from the Russian government]]</ref>. === En Rusio === La 24-an de februaro, la Rusa Agentejo pri Monitorado de Komunikadoj, ''Roskomnadzor'', devigas naciajn amaskomunikilojn, kiam kovras la konflikton en Ukrainio, ''"uzi informojn kaj datumojn ricevitajn nur de oficialaj rusaj fontoj"''<ref>[https://www.rfi.fr/ru/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F/20220224-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%BE%D1%82-%D0%A1%D0 « Российские власти потребовали от СМИ транслировать только официальные данные о войне в Украине »]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.rfi.fr%2Fru%2F%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2581%25D0%25B8%25D1%258F%2F20220224-%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2581%25D0%25B8%25D0%25B9%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5-% arkivo]) ''rfi.fr'', 24-a de februaro 2022</ref>. La 26-an de februaro, Roskomnadzor ordonas al dek ruslingvaj amaskomunikiloj forigi siajn publikaĵojn raportantajn civilulojn mortigitajn de la rusia armeo en Ukrainio aŭ enhavantajn la esprimojn ''"invado"'', ''"ofensivo"'' aŭ ''"militdeklaro"''<ref>[https://www.currenttime.tv/a/roskomnadzor-potreboval-smi-udalit-materialy-o-voyne-v-ukraine/31724623.html Роскомнадзор требует от десятка русскоязычных СМИ удалить материалы о войне в Украине под угрозой блокировки] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.currenttime.tv%2Fa%2Froskomnadzor-potreboval-smi-udalit-materialy-o-voyne-v-ukraine%2F31724623.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Настоящее время'', 26-a de februaro 2022</ref><ref>[https://www.20minutes.fr/monde/3242755-20220226-guerre-ukraine-medias-russes-doivent-supprimer-termes-invasion-declaration-guerre Guerre en Ukraine : Les médias russes doivent supprimer les termes « d’invasion » et de « déclaration de guerre »] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.20minutes.fr%2Fmonde%2F3242755-20220226-guerre-ukraine-medias-russes-doivent-supprimer-termes-invasion-declaration-guerre#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''20minutes.fr'', 26-a de februaro 2022</ref>. En Rusio, la invado estas do oficiale nomita ''"speciala armea operaco"'', ruse ''специальная военная операция''. La 1-an de marto, du sendependaj amaskomunikiloj, akuzitaj pro elsendo de falsaj informoj, estis blokitaj: la reta televidkanalo ''[[Doĵd]]'' kaj la radiostacio ''Eĥo de Moskvo''<ref>[https://tass.ru/obschestvo/13944375?utm%20source=fr.wikipedia.org&utm%20medium=referral&utm%20campaign=fr.wikipedia.org&utm%20referrer=fr.wikipedia.org Совет директоров "Эха Москвы" принял решение о ликвидации радиостанции] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Ftass.ru%2Fobschestvo%2F13944375#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''TASS'', 3-a de marto 2022</ref>. La 4-an de marto, Vladimir Putin subskribis leĝon unuanime aprobitan de la [[Dumao]], kiu severe limigas sinesprimliberecon kaj aliron al informoj. La leĝo antaŭvidas ĝis 15 jarojn da malliberejo por ĉiu, kiu publikigas ''"malverajn informojn"'' pri la rusia armeo. Ĝi koncernas individuojn same kiel la rusian kaj eksterlandan amaskomunikilaron. La rusia sendependa amaskomunikilaro ''Znak'' sekve fermis sian retejon. La [[NRO]] [[Raportistoj sen limoj]] opiniis, ke la rusia gvidanto ''"klare metas sian landon sub glason"'', la vicolisto de RSF lokas Rusion en la 150-a loko el 180 ŝtatoj por [[Gazetarlibereco|gazetara libereco]]<ref>[https://www.francetvinfo.fr/monde/russie/guerre-en-ukraine-cinq-questions-sur-la-loi-de-censure-votee-en-russie-qui-condamne-toute-information-mensongere-sur-l-armee%204992688.html Guerre en Ukraine : cinq questions sur la loi de censure votée en Russie, qui condamne toute "information mensongère" sur l'armée] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.francetvinfo.fr%2Fmonde%2Frussie%2Fguerre-en-ukraine-cinq-questions-sur-la-loi-de-censure-votee-en-russie-qui-condamne-toute-information-mensongere-sur-l-armee_4992688.html#federation=arch arkivo]) ''France Info'', 5-a de marto 2022</ref>. Pluraj aliaj rusiaj amaskomunikiloj, inkluzive de ''[[Novaja gazeta|Новая газета]]'', la ĵurnalo de la Nobel-premiito pri paco [[Dmitrij Muratov]], anoncis la forigon aŭ modifon de sia enhavo rilata al la konflikto en Ukrainio por protekti sin kontraŭ ebla procesigo laŭ la nova leĝo <ref>[https://meduza.io/news/2022/03/04/novaya-gazeta-udalit-materialy-pro-voynu-iz-za-zakona-kotoryy-predusmatrivaet-do-15-let-za-feyki-o-deystviyah-rossiyskoy-armii «Новая газета», Republic и Itʼs My City удалят материалы про войну из-за закона про «фейки» о действиях российской армии] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fmeduza.io%2Fnews%2F2022%2F03%2F04%2Fnovaya-gazeta-udalit-materialy-pro-voynu-iz-za-zakona-kotoryy-predusmatrivaet-do-15-let-za-feyki-o-deystviyah-rossiyskoy-armii#federation=archive.wikiwix.co arkivo]), '' Meduza'', 4-a de marto 2022</ref>. La 4-an de marto, la rusiaj aŭtoritatoj blokis la socian reton [[Facebook]] kaj limigis la aliron al [[Twitter|Tvitero]]<ref>[https://www.lefigaro.fr/secteur/high-tech/le-regulateur-russe-ordonne-le-blocage-de-facebook-dans-le-pays-20220304 La Russie ordonne le blocage de Facebook et «restreint l'accès» à Twitter] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Fsecteur%2Fhigh-tech%2Fle-regulateur-russe-ordonne-le-blocage-de-facebook-dans-le-pays-20220304#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Le Figaro'', 4-a de marto 2022</ref>. La 18-an de marto, Vladimir Putin aperis unuafoje publike ekde la komenco de la invado kadre de organizado de grava mitingo-koncerto en la Luzhniki-stadiono en Moskvo, festante la okan datrevenon de la [[Aneksado de Krimeo al Rusio (2014)|aneksado de Krimeo]]. Nomita de la aŭtoritatoj "Por mondo sen Naziismo" (ruse: "Zа мир без нацизма"), la evento bonvenigis 203 000 por-Kremlaj subtenantojn, inkluzive de 95 000 en la ĉirkaŭaĵo, laŭ la rusia ministrejo pri enlandaj aferoj<ref>[https://www.franceinter.fr/monde/nous-allons-realiser-tous-nos-plans-declare-vladimir-poutine-dans-un-stade-plein "Nous allons réaliser tous nos plans", déclare Vladimir Poutine dans un stade plein] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.franceinter.fr%2Fmonde%2Fnous-allons-realiser-tous-nos-plans-declare-vladimir-poutine-dans-un-stade-plein#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''France Inter'', 18-a de marto 2022</ref>. === En Eŭropa Unio === La 27-an de februaro 2022, la [[Prezidanto de la Eŭropa Komisiono]] [[Ursula von der Leyen]] anoncis la malpermeson de [[Russia Today|RT-kanaloj]] kaj [[Sputnik (amaskomunikilo)|Sputnik]] tra la Eŭropa Unio<ref>[https://www.francetvinfo.fr/replay-radio/info-medias/guerre-en-ukraine-japprouve-les-mesures-prises-par-la-commission-europeenne-assure-jean-luc-hees-ancien-membre-du-comite-dethique-de-rt-france%204964781.html Guerre en Ukraine : "J’approuve les mesures prises par la commission européenne", assure Jean-Luc Hees, ancien membre du comité d’éthique de RT France] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.francetvinfo.fr%2Freplay-radio%2Finfo-medias%2Fguerre-en-ukraine-japprouve-les-mesures-prises-par-la-commission-europeenne-assure-jean-luc-hees-ancien-membre-du-comite-dethique-de-rt-franc arkivo]) ''franceinfo'', 28-a de februaro 2022</ref>. == Krizo de rifuĝintoj == La milito kaŭzis gravan rifuĝan kaj humanitaran krizon ene de Eŭropo ne viditan ekde la [[1990-aj jaroj|1990-aj]] [[Jugoslavaj Militoj]]<ref>[https://www.britishfuture.org/protecting-ukrainian-refugees-what-can-we-learn-from-kosovo/ Protecting Ukrainian refugees: What can we learn from the response to Kosovo in the 90s?] ''British Future'', 7-a de marto 2022</ref><ref>[https://thesoufancenter.org/intelbrief-2022-march-4/ IntelBrief: China Seeks to Balance Its Interests as Russia’s War on Ukraine Intensifies] ''The Sofan Center'', 4-a de marto 2022</ref>; UN priskribis ĝin kiel la plej rapide kreskantan tian krizon ekde [[Dua Mondmilito|2-a Mondmilito]]<ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/06/ukraine-fastest-growing-refugee-crisis-since-second-world-war Ukraine has fastest-growing refugee crisis since second world war, says UN] ''The Guardian'', 8-a de marto 2022</ref>. Pro la daŭra armea amasiĝo en Rusio laŭ la ukrainia limo, multaj najbaraj registaroj kaj helporganizoj prepariĝis por amasa delokiĝo en la semajnoj antaŭ la invado. En decembro 2021, la ukrainia defendministro taksis ke invado povus devigi el tri ĝis kvin milionojn da homoj fuĝi de siaj hejmoj<ref>[https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ Russia's Invasion of Ukraine May Trigger a Refugee Crisis. Here's How the World Is Preparing] {{Webarchiv|url=https://ghostarchive.org/archive/20220226/https://time.com/6150856/ukraine-refugees-russia-invasion-preparation/ |date=2022-02-26 }} ([https://ghostarchive.org/archive/aBBY2 arkivo]) ''Time magazine'', 26-a de februaro 2022</ref>. Laŭ la [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Rifuĝintoj]], en la unua tago de la batalo, miloj da ukrainoj transiris la landlimon al najbaraj landoj - ĉefe [[Moldavio]] kaj [[Rumanio]], kaj ĉirkaŭ 100 000 ukrainiaj loĝantoj fuĝis de siaj hejmoj pro la batalado. La [[26-an de februaro]] la pollanda landlima polico anoncis, ke pli ol 46 000 homoj transpasis la landlimon. En la tria tago de la batalado, la agentejo anoncis, ke oni taksis, ke la nombro da rifuĝintoj estos 4 milionoj. Usono kaj eŭropaj landoj mobiliziĝis por la rifuĝintoj. Ukrainianoj, estante loĝantoj de Eŭropo, ne estas postulataj havi [[vizo]]n por eniri EU-teritoriojn tiel ke landoj ne povas deporti ilin al aliaj cellokoj. La leĝo permesas al ili resti ene de la unio dum 90 tagoj. En la unua semajno de la invado, UN raportis ke pli ol miliono da rifuĝintoj fuĝis el Ukrainio; tio poste pliiĝis al pli ol 3,1 milionoj la 15-an de marto<ref>[https://data2.unhcr.org/en/situations/ukraine Refugees fleeing Ukraine (since 24 February 2022)] ''data2.unhcr.org.'', 15-a de marto 2022</ref><ref>[https://www.standard.co.uk/news/uk/host-ukraine-refugee-scheme-uk-london-russia-war-apply-b987910.html What is the Homes for Ukraine refugees scheme and how do you apply?] ''Evening Standar'', 15-a de marto 2022</ref>. Plej multaj rifuĝintoj estis virinoj, infanoj, maljunuloj aŭ handikapuloj<ref>[https://www.motherjones.com/politics/2022/03/refugees-fleeing-ukraine-russian-invasion/ More Than 1.5 Million Refugees Have Fled Ukraine] ''[[Mother Jones (magazino)|Mother Jones]]''; 6-a de marto 2022</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/25/ukraine-refugees-poland-russia-war-invasion-europe/ "Ukrainian families torn apart as women and children flee but men are ordered back to the fight"] ''The Daily Telegraph'', 3-a de marto 2022</ref><ref>[https://www.abc.net.au/news/2022-02-26/thousands-flee-ukraine-into-eu-men-told-to-stay-and-fight/100863936 Thousands of refugees flee Ukraine into neighbouring EU countries as men are told to stay and fight] ''ABC News'', 26-a de februaro 2022</ref>. La plej multaj viraj ukrainiaj ŝtatanoj en aĝo de 18 ĝis 60 estis malpermesitaj pri elirejo de Ukrainio kadre de deviga militservo<ref>[https://apnews.com/article/russia-ukraine-volodymyr-zelenskyy-kyiv-europe-united-nations-edc6df79755195b29473cfd6d38b1ebb Russia hits Ukraine fuel supplies, airfields in new attacks] ([https://ghostarchive.org/archive/XKrof arkivo]), ''Associated Press'', 27-a de februaro 2022</ref>, krom viraj ŝtatanoj se ili respondecis pri la financa subteno de tri aŭ pli da infanoj, ununuraj patroj, aŭ estis la gepatro/kuratoro de infanoj kun handikapoj<ref>[https://www.theguardian.com/global-development/2022/mar/09/ukraine-urged-to-take-humane-approach-as-men-try-to-flee-war Ukraine urged to take ‘humane’ approach as men try to flee war] ''The Guardian'', 9-a de marto 2022</ref>. Multaj ukrainiaj viroj, inkluzive de adoleskantoj, ĉiukaze elektis resti en Ukrainio por aliĝi al la rezisto kontraŭ la rusia invado<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=SqP5Yx57aeo Men, some in their teens, join Ukraine's resistance fighters ] ([https://web.archive.org/web/20220306020105/https://www.youtube.com/watch?v=SqP5Yx57aeo arkivo]) ''DW News'', 5-a de marto 2022</ref>. Okazis enfluo de pli ol 66.200 ukrainiaj viroj al Ukrainio, kiuj revenis de eksterlande por batali. Dua krizo de rifuĝintoj kaŭzita de la invado kaj de la subpremo de la rusia registaro estis la fuĝo de ĝis 200.000 rusiaj politikaj rifuĝintoj, al landoj kiel la [[Baltio|baltaj ŝtatoj]] kaj [[Turkio]]. Kelkaj el tiuj alfrontis diskriminacion pro esti rusiano<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/3/8/we-are-refugees-russians-flee-rising-authoritarianism ‘We are refugees’: Russians flee rising authoritarianism] '' www.aljazeera.com'', 13-a de marto 2022</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-60697763 Russia faces brain drain as thousands flee abroad] ''BBC News'', 13-a de marto 2022</ref>. La 14-an de marto, [[BBC News]], fidante je datenoj de la UN-Alta Komisiono por Rifuĝintoj, raportis ke la totala nombro de rifuĝintoj tiam superis 2,8 milionojn da homoj, la plimulto de kiuj transiris la limon al Pollando. La BBC-raporto disponigis la nombron da rifuĝintoj serĉantaj rifuĝon en specifaj landoj, deklarante ke [[Pollando]] ricevis 1.720.227 rifuĝintojn, [[Hungario]] 255.291, [[Slovakio]] 204.862, [[Moldavio (lando)|Moldavio]] 106.994, [[Rumanio]] 84.671 (kiel je la 8-a de marto), [[Rusio]] 131.366 kaj [[Belorusio]] 1226. La EU aktivigis la Provizoran Protektan Direktivon unuafoje en sia historio, donante al ukrainiaj rifuĝintoj la rajton vivi kaj labori en la Eŭropa Unio dum tri jaroj<ref>[https://www.bbc.com/news/world-60555472 How many refugees have fled Ukraine and where are they going?] ''BBC News'', 14-a de marto 2022</ref>. Turkio estis alia signifa celloko, registrante 20.550 ukrainiajn rifuĝintojn la 7-an de marto, laŭ deklaroj de la turka Enlanda Ministerio<ref>[https://www.hurriyetdailynews.com/over-20-000-ukrainians-arrive-in-turkey-says-top-official-172036 Over 20,000 Ukrainians arrive in Turkey, says top official] ''Over 20,000 Ukrainians arrive in Turkey, says top official'', 8-a de marto 2022</ref>. <gallery mode="packed" caption=""> Dosiero: Volunteer help the refugee in Przemyśl Główny train station 20220228.jpg|Pola volontulo helpas rifuĝinton en la stacio de [[Przemyśl]], 28-a de marto 2022 Dosiero: Ukrajnai menekültek (5).jpg|Volontuloj kaj rifuĝintoj en helpocentro, Hungario, 1-a de marto 2022 Dosiero: Refugee center in Manej Athletics Center, Chișinău, Moldova - mar 2022 - 02.jpg|Helpocentro por rifuĝintoj en [[Kiŝinevo]], 3-a de marto 2022 </gallery> Pluraj observantoj atentigis ke ukrainaj rifuĝintoj estis bonvenigataj en Eŭropo, speciale en Pollando, dum rifuĝintoj el Afganio, Irako kaj aliaj landoj, grandparte detruitaj de eŭropaj invadoj, estis rifuzataj. La plej evidenta klarigo estas ke ukrainaj rifuĝintoj estas blankuloj kaj kristanoj dum la rifuĝintoj el Azio kaj Afriko apartenas al aliaj rasoj kaj religioj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/03/12732/ | titolo = Milito en Ukrainio montras la rasismon de amaskomunikiloj kaj politikistoj kontraŭ arabaj militviktimoj | titolo-aldono = Blankaj kaj bluokulaj homoj, "civilizitaj", ne kiel tiuj el Sirio kaj Irako | alirdato = 2023-10-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Dahlia Kholaif | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-03-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824065902/https://eo.globalvoices.org/2022/03/12732/ | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref>. == Reagoj tra la mondo == === Internaciaj institucioj === [[Dosiero:United Nations General Assembly resolution ES-11 L.1 vote.svg|eta|Mapo de la voĉdono de la [[Rezolucio de Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj ES-11/1|rezolucio ES-11/1]]. Verde: poraj voĉdonoj, flave: sindetenaj, ruĝe: kontraŭaj, blue: neesprimitaj.|280x280ra]] * [[dosiero:Flag of the United Nations.svg|20px]] La 21-an de februaro 2022, la ĝenerala sekretario de UN, [[António Guterres]], konsideras la agnoskon de la separismaj respublikoj fare de Moskvo kiel ''"malobservo de la teritoria integreco kaj suvereneco de Ukrainio"''. Ĝi estas ''"nekongrua kun la principoj de la Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj"''<ref>[https://www.lepoint.fr/monde/ukraine-l-annonce-de-vladimir-poutine-ereinte-le-monde-entier-22-02-2022-2465687%2024.php Ukraine : l’annonce de Vladimir Poutine fustigée par le monde entier]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (''Ukrainio: la Anonco de Putin tutmonde vortatakita'') ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lepoint.fr%2Fmonde%2Fukraine-l-annonce-de-vladimir-poutine-ereinte-le-monde-entier-22-02-2022-2465687_24.php#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Le Point'', 22-a de februaro 2022</ref>. La 25-an de februaro 2022, la projekto de rezolucio konsiderata de la [[Sekureca Konsilio de UN]] kondamnanta la rusian armean atakon en Ukrainio kaj postulanta tujan retiriĝon de rusiaj trupoj, estas malakceptita ĉar Rusio uzis sian rajton vetoi. La 27-an de februaro 2022, la Sekureca Konsilio adoptis rezolucion 2623 (2022) por kunvoki urĝan specialan sesion de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Asembleo]], por esplori la situacion en Ukrainio: bezonante nur plimulton de naŭ voĉoj, sen ebleco de vetoo, la Konsilio adoptis la rezolucion per 11 favoraj voĉoj, unu kontraŭvoĉdono (Rusio), kun la sindetenoj de Hindio, Ĉinio kaj Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj. Ĝis la 28-a de februaro 2022, okazis nur 11 krizaj specialaj sesioj en la historio de UN<ref>[https://news.un.org/fr/story/2022/02/1115192 Conseil de sécurité : projet de résolution déplorant « l’agression » contre l’Ukraine rejeté en raison du veto russe] (''Sekureca Konsilio: projekto de rezolucio bedaŭranta "agreson" kontraŭ Ukrainio malakceptita pro rusia vetoo'') ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fnews.un.org%2Ffr%2Fstory%2F2022%2F02%2F1115192#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ĉe ''ONU Info'', 25-a de februaro 2022)</ref>. La 2-an de marto 2022, la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Rezolucio de Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj ES-11/1|voĉdonis pri rezolucio]] kiu ''"postulas al Rusio tuje ĉesi uzi forton kontraŭ Ukrainio"'' kaj ke ĝi ''"retiru tuje, tute kaj senkondiĉe ĉiujn siajn militfortojn"''. La teksto ankaŭ ''"bedaŭras" "en la plej fortaj terminoj la agreson de Rusio kontraŭ Ukrainio"'' kaj asertas ''"sian alligitecon al suvereneco, sendependeco, unueco kaj teritoria integreco"'' de Ukrainio. 141 landoj voĉdonis favore al la rezolucio, 5 kontraŭe, 35 sindetenis. La kvin kontraŭintaj landoj estas [[Rusio]], [[Belorusio]], [[Nord-Koreio]], [[Sirio]] kaj [[Eritreo]]<ref>[https://www.geo.fr/geopolitique/lassemblee-generale-de-lonu-exige-de-la-russie-la-fin-de-la-guerre-en-ukraine-208620 L'Assemblée générale de l'ONU "exige" de la Russie la fin de la guerre en Ukraine], ''Géo'', 3-a de marto 2022</ref>. * [[dosiero:Flag of NATO.svg|20px]] La ĝenerala sekretario de [[NATO]] [[Jens Stoltenberg]] diris, ke la armea alianco daŭre sendos armilojn al Ukrainio, inkluzive de aerdefendaj sistemoj. Krome, la ebleco ke [[Finnlando]] kaj [[Svedio]] aliĝo al NATO estis levita, kondukante al minacoj de "politikaj kaj armeaj sekvoj" de [[Kremlo]]. * [[dosiero:OECD Logo.svg|20px]] La [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo]] anoncis, ke ĝi oficiale malakceptas la peton de Rusio aliĝi al la organizo. * [[dosiero:Konsilio europo.png|20px]] La [[Konsilio de Eŭropo]] suspendis la partoprenon de Rusio en la organizaĵo ekde la 25-a de februaro<ref>[https://www.ouest-france.fr/monde/guerre-en-ukraine/guerre-en-ukraine-le-conseil-de-l-europe-suspend-la-russie-de-l-organisation-d414a9b2-9654-11ec-8a8c-4c622ba3ed85 Guerre en Ukraine. Le Conseil de l’Europe « suspend » la Russie de l’organisation] (''Milito en Ukrainio. La Konsilio de Eŭropo "suspendas" Rusion de la organizo '') ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.ouest-france.fr%2Fmonde%2Fguerre-en-ukraine%2Fguerre-en-ukraine-le-conseil-de-l-europe-suspend-la-russie-de-l-organisation-d414a9b2-9654-11ec-8a8c-4c622ba3ed85#& arkivo]) ''Ouest France'', 25-a de februaro 2022</ref>. === Ŝtatoj === ==== Afriko ==== * [[dosiero:Flag of the African Union.svg|20px]] La prezidanto de la [[Afrika Unio]] [[Macky Sall]] kaj Komisiona Prezidanto Moussa Faki urĝas ambaŭ partiojn tuj starigi batalhalton kaj malfermi politikajn intertraktadojn senprokraste sub la egido de Unuiĝintaj Nacioj<ref name=bbcafriko/>. * {{flago|Libio}} La [[Libio|libia]] ministro pri eksteraj aferoj Najla Mangoush kondamnis la rusian armean intervenon en Ukrainio kiel malobservon de internacia juro kaj alvokis Moskvon ''"al trankvilo kaj retiriĝo el la lando"''<ref>[https://www.aa.com.tr/en/middle-east/libya-condemns-russian-military-operation-in-ukraine/2513252 Libya condemns Russian military operation in Ukraine] ''www.aa.com.tr'', 24-a de februaro 2022</ref> * {{flago|Sud-Afriko}} La [[Sud-Afriko|sudafrika]] prezidanto Cyril Ramaphosa postulis mediacion inter la du partioj sub la egido de la [[Sekureca Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]]<ref name=bbcafriko>[https://www.bbc.com/afrique/monde-60492387 Guerre Ukraine - Russie : quelle réaction des pays africains ?] ''bbc.com'', 24-a de februaro 2022</ref>. ==== Ameriko ==== * {{flago|Brazilo}} La prezidanto de [[Brazilo]] [[Jair Bolsonaro]] diris, ke Brazilo ''"daŭros neŭtralece"'' kaj ne ''"aliĝos flanken"'' koncerne la rusian invadon de Ukrainio. Li precizigis: ''"Ni helpos laŭ niaj eblecoj en la serĉado de solvo. Ni volas pacon, sed ni ne volas alporti konsekvencojn ĉi tien."''<ref>[https://www.bfmtv.com/international/guerre-en-ukraine-bolsonaro-dit-que-le-bresil-restera-dans-la-neutralite%20AD-202202280028.html Guerre en Ukraine: Bolsonaro dit que le Brésil restera "dans la neutralité"] (''Prezidanto Jair Bolsonaro diris, ke Brazilo "daŭros neŭtralece"'') ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.bfmtv.com%2Finternational%2Fguerre-en-ukraine-bolsonaro-dit-que-le-bresil-restera-dans-la-neutralite_AD-202202280028.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo], ''BFM TV'', 28-a de februaro 2022</ref> * {{flago|Usono}} La prezidanto de [[Usono]] [[Joe Biden]] denuncis la 24-an de februaro ''"nepravigeblan atakon pri kiu respondecas nur Moskvo"''<ref>[https://www.europe1.fr/international/guerre-en-ukraine-joe-biden-denonce-une-attaque-injustifiee-dont-seule-moscou-est-responsable-4095794 Guerre en Ukraine : Joe Biden dénonce une attaque injustifiée, dont seule Moscou est responsable] (''Milito en Ukrainio: Joe Biden denuncas nepravigeblan atakon, pri kiu respondecas nur Moskvo'') ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.europe1.fr%2Finternational%2Fguerre-en-ukraine-joe-biden-denonce-une-attaque-injustifiee-dont-seule-moscou-est-responsable-4095794 arkivo]) ''Europe1'', 24-a de februaro 2022</ref>. * {{flago|Venezuelo}} La prezidanto de [[Venezuelo]] [[Nicolás Maduro|Nicolas Maduro]], kies lando aĉetadas armilojn de Rusio, subtenas Rusion, dirinte ''"Venezuelo estas kun Putin, ĝi estas kun Rusio"''.<ref>[https://fr.euronews.com/2022/02/23/nicolas-maduro-le-venezuela-est-avec-poutine-il-est-avec-la-russie Nicolas Maduro : "le Venezuela est avec Poutine, il est avec la Russie !"] (''Prezidanto Nicolas Maduro: "Venezuelo estas kun Putin, ĝi estas kun Rusio"'') '' Euronews'', 23-a de februaro 2022</ref> ==== Azio ==== * {{flago|Barato}} La ĉefministro de [[Barato]] [[Narendra Modi]] postulis tujan finon de perforto en Ukrainio dum telefonvoko kun Vladimir Putin la 24-an de februaro. La barata registaro, aliflanke, sindetenis de prenado de starpunkto pri la afero<ref>[https://thewire.in/diplomacy/modi-appeals-for-cessation-of-violence-in-call-with-putin-first-indian-reaction-to-russian-attack Modi Appeals for 'Cessation of Violence' in Call With Putin, First Indian Reaction to Russian Attack] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fthewire.in%2Fdiplomacy%2Fmodi-appeals-for-cessation-of-violence-in-call-with-putin-first-indian-reaction-to-russian-attack#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Wire (India)'', 25-a de februaro 2022</ref>. * {{flago|Ĉinio}} La ĉina ambasadoro ĉe Unuiĝintaj Nacioj Zhang Jun la 24-an de februaro urĝis ĉiujn partiojn ekzerci sinregon kaj eviti eskaladiĝon de streĉitecoj, kaj diris al la Sekureca Konsilio de UN, ke la eliro al paca solvo ne estas tute fermita kaj ne devus esti tia<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/world-reaction-russia-ukraine-attack/ World leaders react to Russia’s attack on Ukraine: ‘A dark day for Europe’] (''Mondaj gvidantoj reagas al la atako de Rusio kontraŭ Ukrainio: "Malluma tago por Eŭropo"'') ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.washingtonpost.com%2Fworld%2F2022%2F02%2F24%2Fworld-reaction-russia-ukraine-attack%2F arkivo], ''washingtonpost.com'', 24-a de februaro 2022</ref>. Ĉinio ne prenas oficialan pozicion, sed ekskludas la uzon de la termino "invado" kaj kontentas sekvi la situacion kiel indikis Hua Chunying, proparolanto de la ĉina Ministerio pri Eksteraj Aferoj<ref>[https://www.leparisien.fr/international/guerre-en-ukraine-la-chine-ne-condamne-pas-la-russie-et-appelle-a-faire-preuve-de-retenue-24-02-2022-J55QVKCO5BEDBA5JVY6LYMUE24.php Guerre en Ukraine : la Chine ne condamne pas la Russie et appelle «à faire preuve de retenue»] (''Milito en Ukrainio: Ĉinio ne kondamnas Rusion kaj instigas al "sinregado"'') ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.leparisien.fr%2Finternational%2Fguerre-en-ukraine-la-chine-ne-condamne-pas-la-russie-et-appelle-a-faire-preuve-de-retenue-24-02-2022-J55QVKCO5BEDBA5JVY6LYMUE24.php#federation=archive.wikiw arkivo]) ''leparisien.fr'', 24-a de februaro 2022</ref>. * {{flago|Irano}} La ministro pri eksteraj aferoj de [[Irano]] Hossein Amir Abdollahian juĝis ke ''"la ukrainia krizo havas siajn radikojn en provokoj de NATO"'' sed ''"ne [konsideras] militon kiel solvon"'' * {{flago|Israelo}} Jair Lapid, [[ministro pri eksteraj aferoj]] de [[Israelo]] deklaris ke ''"estas ankoraŭ tempo por ĉesi kaj reveni al la intertrakta tablo"''<ref>[https://www.ouest-france.fr/monde/guerre-en-ukraine/carte-guerre-en-ukraine-entre-condamnation-et-soutien-les-reactions-pays-par-pays-5206acea-9573-11ec-9ce0-a8acd3395b1a Guerre en Ukraine : entre condamnation et soutien, les réactions pays par pays] ([[Guerre en Ukraine : entre condamnation et soutien, les réactions pays par pays|arkivo]]) ''Ouest-France'', 24-a de februaro 2022</ref>. * {{flago|Japanio}} La ĉefministro de [[Japanio]] [[Fumio Kiŝida]] anoncis al ĵurnalistoj: ''"Ĉi tiu invado de Rusio skuis la fundamentojn de la internacia ordo [...]"''. La ĉefministro aldonis, ke Japanio "forte denuncas Rusion kaj kunlaboros kun la internacia komunumo, inkluzive de Usono, por tuj respondi al la krizo"'', kaj ke li imagas pluajn sankciojn kontraŭ Rusio.<ref>[https://www.asahi.com/ajw/articles/14556852 Kishida slams ‘invasion,’ vows to consider more tough sanctions ] (''Kiŝida kritikas "invadon", ĵuras konsideri pli severajn sankciojn '') [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.asahi.com%2Fajw%2Farticles%2F14556852#federation=archive.wikiwix.com arkivo], ''The Asahi Shimbun'', 24-a de februaro 2022</ref> * {{flago|Turkio}} La prezidanto de [[Turkio]] [[Recep Tayyip Erdoğan]] asertis ''"(rifuzi) ĉi tiun neakcepteblan operacon"'' kiun li priskribis kiel ''"baton al regiona paco kaj stabileco"'' * {{flago|Sirio}} La [[Sirio|siria]] prezidanto [[Baŝar al-Asad]] salutis la rusian invadon kiel ''"korekton de historio"'' kaj akuzis okcidentajn naciojn uzi ''"malpurajn metodojn por subteni teroristojn en Sirio kaj naziojn en Ukrainio"''. ==== Eŭropo ==== [[Dosiero:Ukraine_solidarity_protest_Berlin_Pariser_Platz_with_lighted_Brandenburg_Gate_2022-02-24_07.jpg|eta|La [[Brandenburga pordego|Brandenburga Pordego]] en [[Berlino]] estas prilumita kun la koloroj de la ukrainia flago kiel signo de solidareco]] * {{flago|Eŭropa Unio}} La 25-an de februaro, [[Josep Borrell]], vicprezidanto de la Eŭropa Komisiono publikigis gazetan artikolon, en kiu li deklaris: ''La amplekso de la invado montras, ke la intenco de Vladimir Putin estas okupi la landon, detrui demokration kaj instali marionetan registaron en Kievo. Do temas pri la supervivo de Ukrainio kiel sendependa ŝtato: tre grava minaco al eŭropa sekureco. La sekurecaj zorgoj esprimitaj de Rusio estis klare preteksto celanta antaŭ ĉio protekti la rusian reĝimon kontraŭ demokratia kontaĝo. Kio klarigas tiun ĉi agreson ja estas nek la defendo de ruslingvaj malplimultoj, nek la eventuala membreco de Ukrainio en [[NATO]], nek la imagita disvastigo de nukleaj armiloj ĉe la landlimoj de Rusio. La kerno de la afero kuŝas en la ĉiam pli aŭtoritata naturo de la reĝimo de Vladimir Putin, en lia profunda konvinko ke la etendo de libereco kaj demokratio al liaj limoj prezentus ekzistecan minacon al lia potenco. Estas por li fajfi la finon de la demokratia paŭzo de Ukrainio, ja antaŭpripensita ago.''<ref>[https://www.lemonde.fr/idees/article/2022/02/25/josep-borrell-il-s-agit-pour-vladimir-poutine-de-siffler-la-fin-de-la-recreation-democratique-en-ukraine%206115279%203232.html Josep Borrell : « Il s’agit pour Vladimir Poutine de siffler la fin de la récréation démocratique en Ukraine »] ''Le Monde'', 25-a de februaro 2022</ref>. Unuafoje en sia historio, [[Eŭropa Unio]] decidis propranome havigi armilojn al militanta lando, ĉi-foje al Ukrainio kadre de la rusia invado<ref>Politiko [https://www.politico.eu/article/eu-ukraine-russia-funding-weapons-budget-military-aid/ senprecedence EU konsentas doni €500M en armiloj, helpon al ukraina militistaro]</ref>. * {{flago|Francio}} La Prezidanto de la Franca Respubliko, [[Emmanuel Macron]], en [[Twitter|Tvitero]] kondamnis la rusian agadon nome de Francio kaj esprimis sian solidarecon kun Ukrainio<ref name=20minutes>[https://www.20minutes.fr/monde/3241295-20220224-conflit-ukraine-russie-france-otan-principales-reactions-operation-militaire-russe Guerre en Ukraine : D'Emmanuel Macron à l'Otan, les principales réactions à l'« opération militaire » russe] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.20minutes.fr%2Fmonde%2F3241295-20220224-conflit-ukraine-russie-france-otan-principales-reactions-operation-militaire-russe#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''20 minutes'', 24-a de februaro 2022</ref>. La saman tagon, li alparolis la francojn en televido, priskribante tiun invadon kiel ''"la plej gravan atakon kontraŭ paco kaj stabileco en Eŭropo dum jardekoj"''. Li opinias, ke ''"ni faris ĉion por eviti (militon), ĝi estas tie, kaj ni estas pretaj" kaj certigas, ke "ni respondos sen malforteco kaj kun memregemo"'' al tiu ĉi militakto kiu havos ''"profundajn sekvojn, daŭrantajn efikojn al niaj vivoj”''. Ĝi ankaŭ elvokas la revenon de la ''"fantomoj de la pasinteco"''<ref>[https://www.bfmtv.com/international/asie/russie/ukraine-macron-assure-que-nous-repondrons-sans-faiblesse-a-cet-acte-de-guerre-de-la-russie_AV-202202240357.html Ukraine: Macron assure que "nous répondrons sans faiblesse" à "cet acte de guerre" de la Russie] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.bfmtv.com%2Finternational%2Fasie%2Frussie%2Fukraine-macron-assure-que-nous-repondrons-sans-faiblesse-a-cet-acte-de-guerre-de-la-russie_AV-202202240357.html arkivo]), ''BFM TV'', 24-a de februaro 2022</ref>. * {{flago|Germanio}} La 24-an de februaro, la germana kanceliero [[Olaf Scholz]] kondamnis la rusiajn agojn deklarante precipe, ke temas pri ''"okulfrapa malobservo"'' de internaciaj rajtoj<ref name=20minutes/>. La eksa kanceliero [[Angela Merkel]] akuzis Rusion pri agreso kontraŭ Ukrainio. La 27-an de februaro 2022, la milito en Ukrainio decidigis la germanan kancelieron, ion kio ĝis tiam Germanio neniam akceptis, anoncante ''"grandan kreskon de la elspezo de ''[[Bundeswehr]]''"'' kaj tial tute rekonsiderante sian militan kaj eksterlandan politikon<ref>Pierre Mennerat, « [https://legrandcontinent.eu/fr/2022/02/28/le-jour-ou-la-politique-etrangere-allemande-a-change/ Le jour où la politique étrangère allemande a changé] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Flegrandcontinent.eu%2Ffr%2F2022%2F02%2F28%2Fle-jour-ou-la-politique-etrangere-allemande-a-change%2F#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ĉe ''Le Grand Continent'', 28-a de februaro 2022</ref>. * {{flago|Grekio}} La ĉefministro de [[Grekio]] [[Kiriakos Mitsotakis]] nomis la rusian invadon ''"okulfrapa kaj neprovokita malobservo de internacia juro"'' kaj ''"provo revizii historion per armita forto"''<ref>[https://www.lepoint.fr/monde/les-principales-reactions-a-l-operation-militaire-russe-en-ukraine-24-02-2022-2466041%2024.php Invasion russe en Ukraine : condamnations occidentales et turque, l'Iran sceptique, la Chine compréhensive]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lepoint.fr%2Fmonde%2Fles-principales-reactions-a-l-operation-militaire-russe-en-ukraine-24-02-2022-2466041_24.php#federation=archive.wikiwix.com arkivo] ''Le Point'', 24-a de februaro 2022</ref> * {{flago|Svislando}} Por la unua fojo ekde la [[Viena kongreso|Viena Kongreso]] en [[1815]], la [[Svisa Federacio|Svisa Federacia Konsilio]] sciigis ke ĝi malobservas sian [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralecon]] kaj trudos sankciojn al rusiaj firmaoj kaj [[Oligarkio|oligarkoj]]<ref>Reuters [https://www.reuters.com/world/europe/neutral-swiss-adopt-sanctions-against-russia-2022-02-28/ Neŭtrala svislando aliĝas al EU-sankcioj kontraŭ Rusio en rompo kun pasinteco]</ref>. * {{flago|Unuiĝinta Reĝlando}} Britia ĉefministro [[Boris Johnson]] diris la 24-an de februaro, ke rusia prezidanto Vladimir Putin ''"elektis la vojon de sangoverŝado kaj detruo lanĉante ĉi tiun senprovokan atakon"''<ref name=20minutes/>. Li promesis ''"ekskludi rusiajn bankojn de la britia financa sistemo"''<ref>[https://www.bfmtv.com/international/boris-johnson-nous-allons-pouvoir-exclure-les-banques-russes-du-systeme-financier-britannique_VN-202202240531.html Boris Johnson: "Nous allons pouvoir exclure les banques russes du système financier britannique"], ''BFM TV'', 24-a de januaro 2022</ref>. ==== Oceanio ==== * {{flago|Mikronezio}} La [[Federacio de Mikronezio|Federaciaj Ŝtatoj de Mikronezio]] interrompis siajn diplomatiajn ligojn kun Rusio<ref>[https://outremers360.com/bassin-pacifique-appli/pacifique-les-etats-federes-de-micronesie-premier-pays-a-rompre-ses-relations-diplomatiques-avec-la-russie] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Foutremers360.com%2Fbassin-pacifique-appli%2Fpacifique-les-etats-federes-de-micronesie-premier-pays-a-rompre-ses-relations-diplomatiques-avec-la-russie arkivo], ''Outremers.com'', 26-a de februaro 2022</ref>. === Internaciaj organizaĵoj === La [[Internacia Olimpika Komitato]] unue instigis ''"ĉiujn internaciajn sportfederaciojn prokrasti aŭ nuligi siajn sportajn aranĝojn nuntempe planitajn en Rusio aŭ Belorusio"'' kaj ''"ne montri la rusian aŭ belorusian nacian flagon kaj ne ludi la rusian aŭ belorusian himnon en la kadro de internaciaj sporteventoj "''. Poste, la 28-an de februaro, la IOK instigis ilin malpermesi rusiajn kaj belorusiajn atletojn kaj oficialulojn dum ĉiuj iliaj internaciaj konkursoj, kaj prenis klaran pozicion por Ukrainio kaj ĝia "olimpika komunumo", kio estis historia decido por la laŭzana institucio, kiu ĝis tiam, dum sia tuta historio, konservis striktan politikan neŭtralecon. La du internaciaj futbalaj federacioj [[UEFA]] kaj [[FIFA]], la eŭropa kaj la monda, decidis kune la 28-an de februaro suspendi la rusiajn klubojn kaj la nacian teamon de ĉia konkurso ''"ĝis nova avizo"'', kio fakte kondukas al ĝia nepartopreno en la finaj matĉoj por la kvalifiko por la [[Futbala Mondpokalo 2022|Monda Pokalo 2022]] kaj sekve ĝia foresto de la konkurso, kiu okazos en [[Kataro]]<ref>[https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Les-clubs-et-la-selection-russes-suspendus-la-russie-devrait-manquer-la-coupe-du-monde/1319729 Les clubs et la sélection russes suspendus, la Russie devrait manquer la Coupe du monde ] (''Rusiaj kluboj kaj naciteamo suspenditaj, Rusio devus maltrafi la Mondan Pokalon'') ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lequipe.fr%2FFootball%2FActualites%2FLes-clubs-et-la-selection-russes-suspendus-la-russie-devrait-manquer-la-coupe-du-monde%2F1319729#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ''L'équipe.fr'', 28-a de februaro 2022</ref> La 25-an de februaro, [[Formula One Group]] sciigas la nuligon de la 2022-a rusia Grandpremio<ref>[https://www.theguardian.com/sport/2022/feb/25/russian-grand-prix-set-for-switch-turkey-after-ukraine-invasion-motor-sport-formula-one-f1 F1 could have faced driver boycott had Russian GP not been cancelled], ''The Guardian'', 25-a de februaro 2022</ref>, antaŭ rompi ĝian kontrakton kun la Grandpremio-reklamanto, signifante ke dum la venontaj jaroj ĝi ne plu ĉeestos en Rusio<ref>[https://fr.motorsport.com/f1/news/f1-sotchi-igora-drive-rupture/8661559/ La F1 n'ira plus à Sotchi ni à Igora Drive], ''Motorsport.com'', 3-a de marto 2022</ref>. La [[Internacia Federacio de Ĵudo]] anoncis, ke ĝi decidis rifuzi al la rusia prezidanto Vladimir Putin la titolon de honora prezidanto de la organizo, kiun li ricevis en [[2010]]. La reguliga organo de la [[Eŭropa Radio kaj Televido Unio]] decidis suspendi Rusion de [[Eurovision|Eŭrovision]] 2022. === Esperanto-asocioj === [[Dosiero:Kp200-sentema-epizodo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri la invado. Reago en la unuaj tagoj de la invado.]] [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] faris deklaron pri la milito kiu vokis por paco sed substrekis ke "''UEA ne prenas politikajn poziciojn"'' kaj ne menciis la nomojn de Ukrainio aŭ Rusio.<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/02/28/kritiko-kontrau-deklaro-de-uea-pri-ukrainio/ Kritiko kontraŭ deklaro de UEA pri Ukrainio] ''Libera Folio'', 28-a de februaro 2022</ref> [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] deklaris ke "''kiel organizo dediĉita al libereco kaj la respekto de homaj rajtoj, TEJO kondamnas la invadon de Ukrainio iniciatitan de la registaro de Rusio."''<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/02/27/tejo-kondamnas-la-invadon-de-ukrainio/ TEJO kondamnas la invadon de Ukrainio] ''Libera Folio'', 27-a de februaro 2022</ref> Kvar eks-prezidantoj de la [[Rusia Esperantista Unio]] sendis deklaron al [[Libera Folio]] protestante kontraŭ la milito.<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/02/27/rusaj-esperantistoj-kontrau-la-milito/ Rusiaj esperantistoj kontraŭ la milito] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220228104715/https://www.liberafolio.org/2022/02/27/rusaj-esperantistoj-kontrau-la-milito/ |date=2022-02-28 }} ''Libera Folio'', 27-a de februaro 2022</ref> Sed post unu tago, ili forstrekis kelkajn frazojn kiuj kritikis la rusian registaron el la deklaro<ref>[https://sezonoj.ru/2022/03/reu-6/ Deklaro de kvin (eks)gvidantoj de REU: du versioj] ''La Ondo de Esperanto'', 4-a de marto 2022</ref> kaj pro ilia peto Libera Folio kaŝis la artikolon. La prezidanto de la Rusia Esperantista Unio, Aleksandr Lebedev deklaris, ke ilia opinio reprezentas nek REU nek ĝian membraron, kiu laŭ li, havas la malan opinion. Li diris, ke li "''plene kaj senkondiĉe subtenas la specialan operacon de la rusia armeo, kiu okazas nun en Ukrainio"'' kaj se REU deklarus kontraŭ la milito, li demisius kaj batalus por nuligi la deklaron.<ref>[https://sezonoj.ru/2022/03/reu-7/ Distanciĝo de la antaŭnelonga deklaro de kelkaj personoj pri la eventoj en Ukrainio] ''La Ondo de Esperanto'', 6-a de marto 2022</ref> [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] nuligis sian planitan kongreson en Moskvo kaj deklaris: "''Ni kondamnas la teruran agreson de la nuntempa registaro en Rusio kontraŭ la ukraina popolo."''<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/03/04/deklaro-de-sat-kontrau-la-milito-en-ukrainio/ Deklaro de SAT kontraŭ la milito en Ukrainio] ''Libera Folio'', 4-a marto 2022</ref> [[E@I]] anoncis ke ĝi "''forte kondamnas la nunan agreson de Rusio en Ukrainio. Ĝi estas nepravigebla krimo''".<ref>[https://ikso.net/pacon-al-ukrainio-pacon-al-la-mondo/ Pacon al Ukrainio, pacon al la mondo!] E@I, 4-a de marto 2022</ref> La [[Internacia Jurista Esperanto-Asocio]] anoncis ke ĝi: "''kondamnas la ĵusan agreson realigitan de Rusio kontraŭ Ukrainio, ĉar ĉi tiu agado tute ne kongruas kun la principoj de Unuiĝintaj Nacioj''".<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/03/04/deklaro-de-juristoj-pri-la-agreso-de-rusio/ Deklaro de juristoj pri la agreso de Rusio] ''Libera Folio'', 4-a de marto 2022</ref> La [[Silezia Esperanto-Asocio]] diris ke "''ni, kiel paciga organizaĵo, devas kategorie kondamni agadon de Vladimiro Vladimiroviĉ Putin, kiu, senkaŭze, komencis batalon kontraŭ sendependa Ukrainio''."<ref>[https://sea-vroc.eu/2022/02/25/rezolucio-de-silezia-esperanto-asocio-pri-atako-de-rusa-armeo-kontrau-sendependa-ukrainio/ Rezolucio de Silezia Esperanto-Asocio pri atako de rusa armeo kontraŭ sendependa Ukrainio] SEA 25-a de februaro 2022</ref> Grupo de esperantistaj artistoj, inkluzive [[Georgo Handzlik]], [[JoMo]], [[Martin Wiese]], [[Ĵomart kaj Nataŝa]], [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto]] kaj [[La Perdita Generacio]] faris komunan filmeton por denunci la militon.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=WrWLIoz6-P8 Esperanto-Artistoj estas kontraŭ la milito] ''Youtube'', 4-a de marto 2022</ref> [[Esperanto-Ligo en Israelo]] diris ke "''Ni konstatas, ke ju pli longe daŭras la milito, des pli grandaj kaj kruelaj estas la damaĝo kaj la krimoj kontraŭ la civila loĝantaro. Tial ankaŭ ni vokas al ĉesigo de la milito kiel eble plej rapide.''" <ref>Libera Folio "[https://www.liberafolio.org/2022/03/13/eli-kondamnas-la-rusian-invadon-de-ukrainio/ ELI kondamnas la rusian invadon de Ukrainio]" la 14-an de marto 2020</ref> La Senato de la [[Esperanta Civito]] unuanime aprobis deklaron laŭ kiu ĝi decidas "''firme malaprobi la konduton de la rusia registaro kaj esprimi solidarecon al la viktimoj en Ukrainio kaj al la disidentoj en Rusio''".<ref>[https://esperantio.net/index.php?id=4491 &#91;HeKo 784 4-C, 16 mar 22&#93;] esperantio.net</ref> === Firmaoj === La 26-an de februaro, la firmaestro de [[Tesla]] kaj [[SpaceX]] [[Elon Musk]] anoncis, ke li aktivigis la [[Starlink]]-reton super Ukrainio, tiel liverante altrapidan interreton al la lando kaj malfaciligante ĝin por rusiaj ciberatakoj. Ĝi ankaŭ klarigis, ke pli da terminaloj estas ekspeditaj. Multaj ĉiuspeciaj tutmondaj firmaoj deklaris, ke ili ĉesigas siajn aktivaĵojn rilate al Rusio kaj Belorusio, ekzemple [[BP (firmao)|BP]]<ref>[https://www.washingtonpost.com/business/2022/02/27/bp-russia-rosneft-ukraine/ BP to ‘exit’ its $14 billion stake in Russian oil giant in stark sign that Western business is breaking ties over Ukraine invasion] ''Washington Post'', 27-a de februaro 2022</ref> kaj [[Shell]]<ref>[https://edition.cnn.com/2022/02/28/business/shell-russia-gazprom/index.html Shell follows BP out of Russia as oil companies abandon Putin], ''CNN'', 28-a de februaro 2022</ref>, [[Airbus]] kaj [[Boeing]]<ref>[https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-03-01/card/boeing-ends-support-for-russian-airlines-jbEhOPygkIQgGRs0N3x2 Boeing Ends Support for Russian Airlines] ''WSJ'' 2-a de marto 2022</ref>, [[Walt Disney Company|Disney]], [[Paramount Global]], [[Sony]], kaj [[Warner]]<ref>[https://www.bbc.com/news/business-60566286 Ukraine conflict: Disney, Warner, Sony halt release of films in Russia] ''BBC News'', 1-a de marto 2022</ref><ref>[https://variety.com/2022/film/news/paramount-sonic-the-lost-city-russia-1235192858/ Paramount Halts ‘The Lost City,’ ‘Sonic the Hedgehog 2’ Release in Russia ], ''[[Variety]]'', 2-a de marto 2022</ref>, [[Mastercard]] kaj [[Visacard]]<ref>[https://www.cnbc.com/2022/03/01/visa-mastercard-block-russian-financial-institutions-after-sanctions.html Visa and Mastercard block Russian banks from their networks after sanctions] ''CNBC'', 2-a de marto 2022</ref>, [[Honda]], [[Mazda]]<ref>[https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Honda-and-Mazda-to-halt-exports-to-Russia Honda and Mazda to halt exports to Russia] ''Nikei Asia'', 2-a de marto 2022</ref>, [[Toyota]]<ref>[https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-03-02/card/toyota-shuts-factory-sales-to-russia-indefinitely-ZGmqTSg5tFRU1kuD0Pv9 Toyota Shuts Factory, Sales to Russia Indefinitely], ''The Wall Street Journal'', 2-a de marto 2022</ref>, [[BMW]], [[Mercedes-Benz]], [[Volkswagen]], kaj [[Volvo (firmao)|Volvo]]<ref>[https://www.autocar.co.uk/car-news/business-tech%2C-development-and-manufacturing/car-industry-reacts-russian-invasion-ukraine Car industry reacts to Russian invasion of Ukraine] ''Autocar'', 3-a de marto 2022</ref>, [[Dell]]<ref>[https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-03-01/card/dell-halts-sales-in-russia-fvpuoKHYCV3WKSKjOGLy Dell Halts Sales in Russia], ''The Wall Street journal'', 1-a de marto 2022</ref>, [[IKEA]]<ref>[https://www.reuters.com/business/ikea-temporarily-closes-its-stores-russia-halts-sourcing-russia-belarus-2022-03-03/ IKEA temporarily closes stores in Russia, flags bigger price hikes], ''Reuters'', 3-a de marto 2022</ref> ktp. Eĉ la kompanio de alkoholaĵoj [[Diageo]], la fabrikanto de [[vodko Smirnoff]] kaj [[Guinness]], haltigis eksportaĵojn al Ukrainio kaj Rusio <ref>Reuters: [https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-diageo/smirnoff-vodka-maker-diageo-pauses-exports-to-ukraine-and-russia-idUSKCN2L00XS?feedType=RSS&feedName=businessNews Smirnoff vodkoproduktanto Diageo paŭzas eksportaĵojn al Ukrainio kaj Rusio]</ref>. === Kontraŭmilitaj protestoj === ==== Protestoj en Rusio ==== :''Vidu ankaŭ:'' [[Blanka-blua-blanka flago]] [[Himno de Libera Rusio]] [[Dosiero:Protests_against_war_in_Ukraine_in_Moscow_(24_February_2022)_2_(cropped).jpg|eta|Manifestacianoj en Moskvo, 24 februaro 2022]] Protestoj kaj manifestacioj en Rusio estis renkontitaj kun amasarestoj kaj pliigita amaskomunikila [[cenzuro]] <ref>Stewart, Briar; Seminoff, Corinne; Kozlov, Dmitry (24 February 2022). "[https://www.cbc.ca/news/world/russia-protest-arrests-1.6362938 More than 1,700 people detained in widespread Russian protests against Ukraine invasion]".</ref>. Laŭ ''[[Le Monde]]'', la 21-an de februaro, la opinio de la loĝantaro de Moskvo, estis markita de granda indiferenteco, kiu tendencis al ''"subteno sen granda entuziasmo"''<ref>[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/02/23/en-russie-le-soutien-sans-enthousiasme-de-la-population-a-vladimir-poutine_6114964_3210.html Crise en Ukraine : le soutien sans enthousiasme de la population de Russie à Vladimir Poutine] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Farticle%2F2022%2F02%2F23%2Fen-russie-le-soutien-sans-enthousiasme-de-la-population-a-vladimir-poutine_6114964_3210.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Le Monde'', 23-a de februaro 2022</ref> al la prezidento Putin. Vespere de la 24-a de februaro okazis manifestacioj kontraŭ la milito en kvindek tri rusiaj urboj<ref name=guard1>[https://www.theguardian.com/world/2022/feb/24/we-dont-want-this-russians-react-to-the-ukraine-invasion Thousands join anti-war protests in Russia after Ukraine invasion] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2022%2Ffeb%2F24%2Fwe-dont-want-this-russians-react-to-the-ukraine-invasion#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''The Guardian'', 24-a de februaro 2022</ref>. En la placo Puŝkin en Moskvo kolektiĝis kelkmil homoj, kaj mil en Sankt-Peterburgo<ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20220224-thousands-in-russia-protest-ukraine-war-hundreds-detained Thousands in Russia protest Ukraine war, hundreds detained] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Fen%2Flive-news%2F20220224-thousands-in-russia-protest-ukraine-war-hundreds-detained#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''France 24'', 24-a de februaro 2022</ref>. La rusia polico arestis minimume 1 700 el ili, pro tio, ke tiuj manifestacioj estis kontraŭleĝaj. La 26-an de februaro 2022, 3 000 rusiaj manifestaciantoj estis arestitaj<ref>[https://www.lesoir.be/426780/article/2022-02-26/plus-de-3000-manifestants-anti-guerre-arretes-depuis-jeudi-en-russie Plus de 3.000 manifestants anti-guerre arrêtés depuis jeudi en Russie] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lesoir.be%2F426780%2Farticle%2F2022-02-26%2Fplus-de-3000-manifestants-anti-guerre-arretes-depuis-jeudi-en-russie#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''[[Le Soir]]'', 26-a de februaro 2022</ref>. Rusiaj famuloj ekparolis: la 24-an de februaro, kantistoj [[Valerij Meladze]] kaj [[Sergej Lazarev]], same kiel la internacia futbalisto [[Fjodor Smolov]] publikigas mesaĝon por la fino de la milito en sia socia reto<ref name=guard1/>. La opozicia gazeto [[Novaja gazeta|Novaja Gazeta]] de la Nobel-premio pri paco [[Dmitrij Muratov]] prenis starpunkton kontraŭ la milito kaj publikigis sian numeron en la [[Rusa lingvo|rusa]] kaj [[Ukraina lingvo|ukraina]]<ref>[https://www.courrierinternational.com/article/vu-de-moscou-ce-nest-pas-notre-guerre-lance-la-presse-dopposition-en-russie “Ce n’est pas notre guerre”, lance la presse d’opposition en Russie] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.courrierinternational.com%2Farticle%2Fvu-de-moscou-ce-nest-pas-notre-guerre-lance-la-presse-dopposition-en-russie#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Courrier International'', 24-a de februaro 2022</ref>. La 25-an de februaro 664 rusiaj sciencistoj publikigis rubrikon en kiu ili postulis tujan ĉesigon de ĉiuj militagoj direktitaj kontraŭ Ukrainio, asertante: ''"Ni, rusiaj sciencaj esploristoj kaj ĵurnalistoj, esprimas ĉi tie nian fortan proteston kontraŭ la militagoj lanĉitaj de la armitaj fortoj de nia lando sur la teritorio de Ukrainio. Ĉi tiu fatala decido kaŭzos la morton de tre granda nombro da homoj. Ĝi subfosas la fundamentojn de la kolektiva sekureca sistemo. La respondeco por komenci ĉi tiun novan militon en Eŭropo kuŝas tute sur Rusio. Ĉi tiu milito ne havas racian pravigon. Provoj manipuli la situacion en la Donbaso kaj uzi ĝin kiel pretekston por lanĉi militajn operacojn trompas absolute neniun. Estas evidente, ke Ukrainio ne prezentas minacon al nia lando. La milito kontraŭ ĝi estas maljusta kaj absurda."''<ref>[https://www.lemonde.fr/idees/article/2022/02/25/appel-de-664-chercheurs-et-scientifiques-russes-nous-exigeons-l-arret-immediat-de-tous-les-actes-de-guerre-diriges-contre-l-ukraine%206115263%203232.html Appel de 664 chercheurs et scientifiques russes : « Nous exigeons l’arrêt immédiat de tous les actes de guerre dirigés contre l’Ukraine »] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fidees%2Farticle%2F2022%2F02%2F25%2Fappel-de-664-chercheurs-et-scientifiques-russes-nous-exigeons-l-arret-immediat-de-tous-les-actes-de-guerre-diriges-contre-l-ukraine_6115263_ arkivo]) ''Le Monde'', 25-a de februaro 2022</ref> La 3-an de marto, manifestacioj kontraŭ la rusia ofensivo daŭre okazis en ĉefaj rusiaj urboj malgraŭ la multnombraj arestoj (ĉirkaŭ 6 400 arestitoj). La manifestacioj estas organizitaj per ĉifritaj kaj necenzuritaj tujmesaĝiloj en Interreto, kiel [[Telegram (aplikaĵo)|Telegramo]] aŭ [[Signal (aplikaĵo)|Signal]]. La firmaego [[Lukoil]], la dua plej granda naftokompanio de Rusio, "senrezerve" kondamnis la invadon de Ukrainio<ref>[https://www.ouest-france.fr/monde/guerre-en-ukraine/guerre-en-ukraine-le-geant-petrolier-russe-loukoil-appelle-a-arreter-rapidement-le-conflit-arme-f1ac0844-9b09-11ec-9b84-e19eae6be2d1 Guerre en Ukraine. Le géant pétrolier russe Loukoïl appelle à « arrêter rapidement » le conflit armé] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.ouest-france.fr%2Fmonde%2Fguerre-en-ukraine%2Fguerre-en-ukraine-le-geant-petrolier-russe-loukoil-appelle-a-arreter-rapidement-le-conflit-arme-f1ac0844-9b09-11ec-9b84-e19eae6be2d1#federatio arkivo]) ''Ouest-France'', 3-a de marto 2022</ref>. La 14-an de marto, en rusia ŝtata televida kanalo, en elsendo pri la invado de Rusio en Ukrainion, televida ĵurnalistino [[Marina Ovsjannikova]] aperis kun afiŝo: "Ne al la milito, ĉesigu la militon, ne kredu la propagandon, jen oni mensogas al vi, rusoj estas kontraŭ milito". Kelkajn sekundojn poste la elsendo estis ĉesigita<ref>[https://www.courrierinternational.com/article/video-une-employee-de-la-television-russe-dit-non-la-guerre-un-acte-de-defiance Une employée de la télévision russe dit non à la guerre : “Un geste de défi extraordinaire”] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.courrierinternational.com%2Farticle%2Fvideo-une-employee-de-la-television-russe-dit-non-la-guerre-un-acte-de-defiance#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Courrier International'', 15-a de marto 2022</ref>. La 16-an de marto, [[Olga Smirnova]], ĉefa baletistino de la [[Bolŝoj-baleto|Bolŝoj]], anoncis, ke ŝi forlasas Rusion al la Nacia Baleto de Nederlando: ''"Neniam mi pensis, ke mi hontus pri Rusio"''<ref>[https://www.newsru.co.il/world/17mar2022/smirnova_106.html « Прима-балерина Большого театра Ольга Смирнова покинула Россию после антивоенного заявления »] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.newsru.co.il%2Fworld%2F17mar2022%2Fsmirnova_106.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Newsru.co.il'', 17-a de marto 2022</ref><ref>[https://www.radiofrance.fr/francemusique/olga-smirnova-danseuse-star-du-bolchoi-rejoint-le-dutch-national-ballet-1748179 Olga Smirnova, danseuse star du Bolchoï, rejoint le Dutch National Ballet] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Ffrancemusique%2Folga-smirnova-danseuse-star-du-bolchoi-rejoint-le-dutch-national-ballet-1748179#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''France Musique'', 16-a de marto 2022</ref>. ==== Protestoj ekster Rusio ==== Protestoj en subteno de Ukrainio estis okazigitaj tutmonde<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2022/02/27/worldwide-protests-in-support-of-ukraine-a76621 Worldwide Protests in Support of Ukraine] ''The Moscow Times'', 27-a de februaro 2022</ref><ref>[https://edition.cnn.com/2022/02/26/world/gallery/ukraine-protests-global/index.html The world rallies in support of Ukraine] ''CNN''</ref>. Ekzemple, en Prago, ĉirkaŭ 80 000 homoj protestis en [[Venceslaa Placo]]<ref>[https://english.radio.cz/thousands-prague-demonstrate-support-ukraine-demand-end-violence-8743284 "Thousands in Prague demonstrate in support of Ukraine, demand end to violence"] ([https://web.archive.org/web/20220301050445/https://english.radio.cz/thousands-prague-demonstrate-support-ukraine-demand-end-violence-8743284 arkivo]) ''Radio Praha'', 27-a de februaro 2022</ref>. La 26-an de februaro, pluraj kamionistoj de la Liberec-konvojoj en Ĉikago protestis solidarece kun Ukrainio, kontraŭ la invado<ref>[https://jalopnik.com/truckers-protest-in-support-of-ukraine-as-second-americ-1848601245/amp Truckers Protest In Support Of Ukraine As Second American 'Freedom Convoy' Falls Apart] ''Jalopnok'', 28-a de februaro 2022</ref>. La 27an de februaro, pli ol 100,000 homoj kolektiĝis en [[Berlino]] por protesti kontraŭ la invado de Rusio<ref>[https://www.dw.com/en/anti-war-rally-draws-at-least-100000-in-berlin/a-60934518 Anti-war rally draws at least 100,000 in Berlin] ''Deutsche Welle'', 27-a de februaro 2022</ref>. Dum la Belorusia konstitucia referendumo en 2022, manifestacianoj en Minsko kantis "Ne al milito" ĉe balotejoj<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/launchpad-russias-assault-ukraine-belarus-holds-referendum-renounce-non-nuclear-2022-02-27/ Belarus referendum approves proposal to renounce non-nuclear status - agencies] ([https://ghostarchive.org/archive/iZYHM arkivo]) ''Reuters'', 28-a de februaro 2022</ref>. La 28an de februaro, anstataŭ la tradicia Kolonja Karnavala parado, pli ol 250,000 homoj (anstataŭ la antaŭviditaj 30,000) kolektiĝis en [[Kolonjo]] en pacmarŝo por protesti kontraŭ la rusia invado<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/rosenmontag-friedensdemo-101.html Friedensdemo statt jeckem Treiben] ([https://ghostarchive.org/archive/cRFtw arkivo]) ''Tagessschu'', 28-a de februaro 2022</ref>. Same kiel la protestoj, ekzistis ankaŭ raportitaj kazoj de kontraŭ-rusa sento kaj diskriminacio kontraŭ la rusa diasporo kaj ruslingvaj enmigrintoj de post-sovetiaj ŝtatoj kiel rezulto de la milito<ref>[https://www.washingtonpost.com/nation/2022/03/03/anti-russian-sentiment-us/ As Ukraine war intensifies, some Russian speakers far from Moscow are feeling hostility] ''The Washington Post'', 3-a de marto 2022</ref><ref>[https://www.themoscowtimes.com/2022/03/04/russians-abroad-blamed-for-a-regime-they-sought-to-escape-a76762 Russians Abroad: Blamed for a Regime They Sought to Escape] ([https://web.archive.org/web/20220306231213/https://www.themoscowtimes.com/2022/03/04/russians-abroad-blamed-for-a-regime-they-sought-to-escape-a76762 arkivo]) ''The Moscow Times'', 6-a de marto 2022</ref><ref>[https://www.csmonitor.com/USA/Society/2022/0310/Russian-Americans-face-misdirected-blame-for-war-in-Ukraine Russian Americans face misdirected blame for war in Ukraine] ''The Monitor'', 10-a de marto 2022</ref>. <gallery mode="packed"> Dosiero:Anti-war meeting in Minsk, Belarus — people shouting No to war (27 February 2022).webm|Kontraŭmilitaj sloganadoj "Ne al milito!" en [[Minsko]], [[Belorusio]], 27-a de februaro 2022 Dosiero: Checking out the pro-Ukraine rally. (51908557385).jpg|Solidarece al Ukrainio en [[Toronto]], [[Kanado]], 27-a de februaro 2022 Dosiero: Protesta en la Embajada de Rusia en Bogotá.jpg|Protestoj antaŭ la rusia ambasadorejo en [[Bogoto]], [[Kolombio]], 26-a de februaro 2022 Dosiero: Tallinn Ukraina toetusmeeleavaldus 3.jpg|Manifestacio en [[Talino]], [[Estonio]], 26-a de februaro 2022 Dosiero: Almaty Ukraine protest March62022.png|Manifestacio en [[Almato]], [[Kazaĥio]], 10-a de aprilo 2022 Dosiero: Ukraine solidarity protest Taipei, Taiwan March 13th 2022 (51941287616).jpg| Manifestacio en [[Tajpejo]], [[Tajvano]], 13-a de marto 2022 Dosiero: Ukraine Berlin.jpg| Karikaturo de Putin provanta gluti Ukrainion (skribite: "Sufokiĝu!"), [[Berlino]], [[Germanio]], 13-a de marto 2022 </gallery> == Sankcioj == Okcidentaj landoj kaj aliaj ([[Japanio]], [[Sudkoreio]], [[Tajvano]], [[Aŭstralio]]) estis trudintaj limigitajn sankciojn al Rusio kiam ĝi rekonis la sendependecon de Donbaso. Kun la komenco de atakoj la 24an de februaro, granda nombro da aliaj landoj komencis apliki sankciojn kun la celo kripligi la rusan ekonomion. La sankcioj estis vastaj, celantaj individuojn, bankojn, entreprenojn, monajn interŝanĝojn, banktranspagojn, eksportadojn kaj importadojn<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/eu-launch-new-sanctions-against-russia-over-barbaric-attack-ukraine-2022-02-24/ EU targets Russian economy after 'deluded autocrat' Putin invades Ukraine] ([https://web.archive.org/web/20220226002323/https://www.reuters.com/world/europe/eu-launch-new-sanctions-against-russia-over-barbaric-attack-ukraine-2022-02-24/ arkivo]) ''Reuters'', 26-a de februaro 2022</ref><ref>[https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-putin-lavrov/31723682.html Western Countries Agree To Add Putin, Lavrov To Sanctions List] ([https://web.archive.org/web/20220226005425/https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-putin-lavrov/31723682.html arkivo]) '' Radio Free Europe/Radio Liberty'', 26-a de februaro 2022</ref><ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-02-25/chinese-state-banks-restrict-financing-for-russian-commodities China State Banks Restrict Financing for Russian Commodities] ([https://web.archive.org/web/20220225234148/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-02-25/chinese-state-banks-restrict-financing-for-russian-commodities arkivo]) ''[[Bloomberg News]]'', 25-a de februaro 2022</ref>. La sankcioj inkludis fortranĉi gravajn rusajn bankojn de [[SWIFT]], la tutmonda mesaĝreto por internaciaj pagoj, kvankam ekzistus ankoraŭ limigita alirebleco por certigi la daŭran kapablon pagi por gassendaĵoj<ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/02/sanctions-boycotts-west-response-russian-invasion-ukraine Sanctions and boycotts: how the west has responded to the invasion of Ukraine] ''The Guardian'', 2-a de marto 2022</ref>. La 27-an de februaro, en komuna agado, Eŭropa Unio, Unuiĝinta Reĝlando, Usono kaj Kanado anoncis, ke ili malebligos al la Centra Banko de Rusia Federacio uzi siajn havaĵojn eksterlande<ref>[https://www.ft.com/content/073a37d5-4daf-49ed-b5bc-a4682ef1aa88 West to impose sanctions on Russian central bank and cut some lenders from Swift] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcontent%2F073a37d5-4daf-49ed-b5bc-a4682ef1aa88#federation=archive.wikiwix.com arkivo]), ''Financial Times'', 27-a de februaro 2022</ref>, kiu tenas 630 miliardojn da usonaj dolaroj en valutaj rezervoj<ref>[https://www.politico.com/newsletters/morning-money/2022/02/28/the-west-declares-economic-war-on-russia-00012208 The West declares economic war on Russia] ([https://ghostarchive.org/archive/MrY56 arkivo]) ''Politico'', 28-a de februaro 2022</ref>, por malhelpi ĝin kompensadi la efikojn de sankcioj<ref>[https://ghostarchive.org/archive/BHhit artikolo "West to impose sanctions on Russian central bank and cut some lenders from Swift"] (angle: "Okcidento trudos sankciojn al la rusa centra banko kaj forigos iujn pruntedonantojn de [[Swift]]"), arkivigita, el ''[[Financial Times]]'', 26-a de februaro 2022</ref><ref>[https://www.ft.com/content/8b99b33b-92b0-42f4-ac02-ecbc9fae4c4c EU leaders agree more Russia sanctions, but save some for later] ([https://ghostarchive.org/archive/uVvpB arkivo]) ''Financial Times'', 26-a de februaro 2022</ref> kaj implikis la [[Nord Stream]] gasdukton<ref>[https://www.ft.com/content/60e42ac2-03d8-4faf-ad88-9f92982420f5 Scholz takes heat off Germany with decision to freeze Nord Stream 2 project] ([https://ghostarchive.org/archive/J6Vqs arkivo]) ''Financial Times'', 26-a de februaro 2022</ref>. Antaŭ la 1-a de marto, la totalsumo de rusaj aktivaĵoj frostigitaj per sankcioj sumiĝis al mil miliardoj da usonaj dolaroj<ref>[https://edition.cnn.com/2022/03/01/business/russia-economy-sanctions/index.html The West's $1 trillion bid to collapse Russia's economy] ''CNN'', 1-a de marto 2022</ref>. Gravaj multnaciaj kompanioj, de [[Apple]] ĝis [[IKEA|Ikea]], [[ExxonMobil]], [[General Motors]], memdecidis apliki sankciojn al Rusio, agante kiel internaciaj leĝdevigantoj nome de ŝtatoj. Ukrainaj kaj okcidentaj registaroj eksplicite instigis la tutmondan privatan sektoron por helpi konfirmi internacian juron, kaj la EU, UK kaj Aŭstralio ankaŭ alvokis sur tutmondaj ciferecaj platformoj forigi por-rusan propagandon. Multnaciaj kompanioj retiriĝis de Rusio por plenumi sankciojn kaj komercajn limigojn truditaj de hejmŝtatoj, sed ankaŭ memvole, preter tio, kio estis postulata de leĝo, por eviti la ekonomiajn kaj reputaciajn riskojn asociitajn kun konservado de komercaj ligoj kun Rusio<ref>[https://www.ejiltalk.org/piercing-the-states-corporate-veil-using-private-actors-to-enforce-international-norms/ Piercing the State’s Corporate Veil: Using Private Actors to Enforce International Norms]''EJIL: Talk!'', 17-a de marto 2022</ref><ref>[https://edition.cnn.com/2022/03/03/business/business-go-beyond-russian-sanctions/index.html Why many businesses are getting tougher on Russia than sanctions require] ''CNN'', 17-a de marto 2022</ref>. Pluraj landoj kiuj estas historie neŭtralaj, kiel [[Svislando]] kaj [[Singapuro]]<ref>[https://ww.nytimes.com/2022/02/28/world/europe/switzerland-russian-assets-freeze.html "Switzerland says it will freeze Russian assets, setting aside a tradition of neutrality"] ([https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://ww.nytimes.com/2022/02/28/world/europe/switzerland-russian-assets-freeze.html arkivo]) ''''New York Times'', 1-a de marto 2022</ref><ref>[https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Singapore-to-impose-banking-trade-restrictions-on-Russia Singapore to impose banking, trade restrictions on Russia] {{Webarchiv|url=https://ghostarchive.org/archive/20220302020316/https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Singapore-to-impose-banking-trade-restrictions-on-Russia |date=2022-03-02 }}([https://ghostarchive.org/archive/BHhit arkivo]) ''Nikkei Asia'', 28-a de februaro 2022</ref>, enkondukis sankciojn<ref>[https://www.reuters.com/business/wealth-hub-monaco-also-clamping-down-russian-assets-following-ukraine-invasion-2022-02-28/ Monaco clamps down on Russian assets after Ukraine invasion] ([https://ghostarchive.org/archive/w6wZ4 arkivo]) ''Reuters'', 28-a de februaro 2022</ref><ref>[https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3168648/ukraine-invasion-singapore-impose-unilateral-sanctions-russia Ukraine invasion: Singapore to impose unilateral sanctions on Russia in ‘almost unprecedented’ move] ([https://web.archive.org/web/20220228150510/https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3168648/ukraine-invasion-singapore-impose-unilateral-sanctions-russia arkivo]) ''South China Morning Post'', 28-a de februaro 2022</ref>. Kelkaj landoj ankaŭ aplikis sankciojn al Belorusiaj organizaĵoj kaj individuoj, kiel ekzemple prezidanto [[Aleksandro Lukaŝenko]], pro implikiĝo de [[Belorusio]] en la invado<ref>[https://www.reuters.com/business/japan-govt-cbank-executives-meet-ukraine-crisis-jolts-markets-2022-02-28/ Japan joins sanctions on Russian central bank, says 'Japan is with Ukrain] ([https://ghostarchive.org/archive/HJT1t arkivo]) ''Reuters'', 28-a de februaro 2022</ref>. Sekvante sankciojn kaj kritikojn de iliaj rilatoj kun rusia komerco, bojkotmovado komenciĝis kaj multaj firmaoj kaj organizaĵoj elektis forlasi rusiajn aŭ belorusiajn merkatojn libervole. La bojkotoj influis multajn konsumvarojn, distron, edukadon, teknologion kaj sportajn organizojn<ref>[https://news.err.ee/1608512327/supermarket-chains-removing-russian-origin-products-from-shelves Supermarket chains removing Russian-origin products from shelves] ([https://ghostarchive.org/archive/eLPPr arkivo]) ''Eesti Rahvusringhääling'', 25-a de februaro 2022</ref>. Usono starigis eksportkontroladojn, limigis rusian aliron al altteknologiaj komponentoj, kaj aparataraj kaj programaraj, faritaj per iuj partoj aŭ intelekta propraĵo de Usono. La sankcio postulis, ke iu ajn persono aŭ firmao, kiu volis vendi teknologion, duonkonduktaĵojn, ĉifradan programaron, laserojn aŭ sensilojn al Rusio, petu licencon, kiu defaŭlte estas rifuzita. La sankcioj pritemis la ŝipkonstruadon, aerokosmon, kaj defendindustriojn<ref>[https://www.economist.com/business/2022/02/25/america-has-targeted-russias-technological-fabric America has targeted Russia’s technological fabric] ([https://ghostarchive.org/archive/TY3cI arkivo]) ''The economist'', 25-a de februaro 2022</ref>. Kiel efiko de la sankcioj, rusiaj elitoj translokis financojn kun centoj da milionoj da dolaroj de sankciantaj landoj, kiel la [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj [[Svislando]], al landoj kiuj ne trudis sankciojn, kiel la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]<ref>[https://www.reuters.com/markets/europe/fearing-wests-wrath-russias-rich-look-stash-wealth-dubai-2022-03-10/ Russia's rich look to stash wealth in Dubai] ''Reuters'', 10-a de marto 2022</ref>. [[Moldavio]] ankaŭ enkondukis sankciojn kontraŭ Rusio.<ref> https://newsmaker.md/rus/novosti/moldova-prisoedinilas-v-chetyrem-iz-shesti-paketov-sanktsiy-es-protiv-rossii/</ref> == Rusofobio == La milito estigis ondon de rusofobio, speciale en Eŭropo, kie pluraj rusiaj civitanoj, eĉ delonge loĝantaj eksterlande, estis insultataj, iliaj posedaĵoj damaĝataj, rusiaj kultaj eventoj nuligataj, ĉio rilata al Rusio kaj la rusoj bojkotata ktp. Tio koncernis ĉiujn rusparolantojn, sendepende de ilia etna aparteno kaj politikaj vidpunktoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/08/13411/ | titolo = En Ĉeĥio “privataj sankcioj” kreskigas rusofobion | titolo-aldono = Tavoloj de historia rusofobio nun kuniĝas | alirdato = 2023-10-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823110759/https://eo.globalvoices.org/2022/08/13411/ | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref>. Iuj eŭropaj intelektuloj rezistis tiun ĉi ondon de ksenofobio, argumentante ke ĝi baziĝas sur la sama etnocentrismo kiel ĉiuj aliaj formoj de ksenofobio. {{Citaĵo |teksto = Por mi la pozicio argumentanta ke estas io toksa en ĉiu vere kultura [[DNA]] de la rusoj estas danĝere proksima al etnocentrismo. Tio latente implicas ke certaj civilizoj havas antaŭkondiĉojn por demokratio dum la aliaj ne. Sed kiam [[Francisco Franco|Franco]] estis gvidanta Hispanion kaj [[Mussolini]] Italion, [[Hitler]] Germanion, [[Jozef Tiso|Tiso]] Slovakion, [[Miklós Horthy|Horthy]] Hungarion kaj [[Ante Pavelić|Pavelić]] Kroation, iu povus havi “legitimon” verki pri la eŭropa malebleco vivi demokratie, same kiel pri la “tokseco” de nia kulturo kiu taŭgis nur por engaĝi la mondon en du mondmilitojn kaj antaŭ tio fari kelkajn terurajn genocidojn en aliaj kontinentoj. |aŭtoro = Daniel Majling, slovaka verkisto |verko = Intervjuo al [[Tutmondaj Voĉoj]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/08/13300/ | titolo = “Roosyan Klassiks”: intervjuo kun slovaka verkisto Daniel Majling pri kultaj rusiaj aŭtoroj kaj la aktuala nuligo-kulturo | titolo-aldono = Mi ne pensas ke Dostojevskij estas pli toksa ol Nietzsche | alirdato = 2023-10-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Filip Noubel | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824064144/https://eo.globalvoices.org/2022/08/13300/ | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> |origina teksto = Postoj, že v samotnej kultúrnej DNA Rusov je niečo toxické, má podľa mňa nebezpečne blízko k etnocentrizmu. Latentne to v sebe obsahuje predpoklad, že niektoré civilizácie v sebe majú predispozície pre demokraciu a iné nie. Aj ja som čítal Huntingtona, ale v čase, keď bol v Španielsku Franco, v Taliansku Mussolini, v Nemecku Hitler, na Slovensku Tiso, v Maďarsku Horthy, v Chorvátsku Pavelič atď., mohol niekto rovnako „legitímne“ písať o európskej neschopnosti žiť v demokracii a o toxickosti našej kultúry, ktorá bola dobrá len na to, aby zavliekla svet do dvoch svetových vojen a predtým ešte vykonala na iných kontinentoch niekoľko príšerných genocíd. }} En Ukrainio, post unu jaro da milito, kun la subteno de sciencistoj kaj ĵurnalistoj el la tuta mondo, inkluzive de kontraŭmilitaj rusaj, estis kreita dokumenta filmo, "La Anatomio de Rašismo" ({{Lang-uk|Анатомія рашизму}}) ricevis kelkajn premiojn tra la mondo <ref>[https://novynarnia.com/2023/05/17/anatomiya-rashyzmu/ Анатомія рашизму”: Суспільне мовлення презентувало цикл фільмів про основу російсько-української війни. ВІДЕО]</ref>. == Negocoj al batalhalto == La unua raŭndo de intertraktadoj komenciĝis en Belorusio la 28-an de februaro 2022. La 3-an de marto okazis alia interparolo, kiu rezultigis provizoran interkonsenton por establi vojojn por evakuado de civiluloj kaj provizi [[Humanitara helpo|humanitaran helpon]]. == Bibliografio == Kalle Kniivilä, ''[https://www.liberafolio.org/2024/01/09/ukrainio-vekigis/ Lando kiu vekiĝis, Rakontoj el Ukrainio]''. eld. Mondial 2023, 169 paĝoj, ISBN 9781595694522. Krom en Esperanto, ankaŭ havebla en la lingvoj finna kaj sveda.{{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Politika krizo en Ukrainio (2013-2014)]] * [[Donbasa Milito]] * [[Elementaj principoj de milita propagando]] * [[Pavel Kuŝnir]] * [[Donecka Popola Respubliko]] * [[Luganska Popola Respubliko]] * [[Konflikto inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2014]] * [[Aneksado de Krimeo al Rusio (2014)]] * [[Budapeŝta Memorando]] * [[La bazaj principoj de milita propagando]] * [[Propagando en Rusio]] * [[Historio de Ukrainio]] * [[Kontrolaj kaj filtraj kampadejoj]] * [[Ĉednestrio]], specife la milito inter Moldavio kaj Rusio en 1992 * [[Dua Ĉeĉenia milito]] * [[Unua Ĉeĉena milito]] * [[Kartvelio#Milito de Sud-Osetio en 2008|Milito de Sud-Osetio en 2008]] * [[Rusa militŝipo, forfikiĝu (poŝtmarko)]] * [[Babij Jar#Memorceremonio de la Babij Jar Masakro 2016|Memorceremonio de la Babij Jar Masakro 2016]] * [[Donbaso (filmo)]] * [[Julija Mendel]] (n. en 1986), ukraina ĵurnalistino kaj gazetara sekretariino de [[V. Zelenskij]] en 2019 ĝis 2021 <!--bv. lasi, por eviti orfecon de la teksto --> == Eksteraj ligiloj == * (en, uk) [https://www.mil.gov.ua/en/ Ministerio pri Defendo de Ukrainio] * (angla) [[metawiki:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2022/eo|Kultura Diplomatia Monato de Ukrainio 2022]] * (angla) [[John Mearsheimer]]: [https://www.youtube.com/watch?v=ppD_bhWODDc prelego pri la krizo en Ukrainio] (2022) * [[Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)| ]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Ukrainio]] [[Kategorio:Propagando en Rusio]] i1e5mf0xieoeqnlqrn822ybz4sshumu 0 761729 9478629 8637515 2026-09-19T21:55:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478629 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo Patrono de Hungaroj | larĝo de informkesto = | dosiero = | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Hajdú-Bihar]] | diocezo = [[Debrecen]]-[[Nyíregyháza]] | unio = | dekanujo = [[Berettyóújfalu]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = [[filio]] de [[Püspökladány]] | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Kaba]] | geo = | konsekro = [[1990]] | konsekrinto = [[Endre Gyulay]] | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = [[1989]] | finigo = [[1990]] | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = | adreso = | ttt = | commons = }} La '''[[preĝejo]] [[Patrono]] de [[Hungaroj]]''' (hungare Magyarok Nagyasszonya) estas eklezia [[konstruaĵo]] en [[urbo]] [[Kaba]] ([[Hungario]]). == Historio == La unua mencio pri katolika [[kirko]] de Kaba okazis en [[1220]]. Laŭ priskribo el [[1569]] ĝi estis ĉirkaŭita per defenda muro kaj remparo. En 1660 la [[turkoj]] parte detruis ĝin. La revenintaj loĝantoj (tiutempe jam kalvinanoj) uzis la kirkon (ankaŭ nun). La sporadaj katolikoj eklezie apartenis al [[Báránd]]. Katolika grupo de Kaba estis fondita en [[1944]]. Iam estis konstruita [[kapelo]] en Kaba, kiu estis malkonstruita en 1989 kaj pli nova estis konstruita kaj konsekrita en 1990. En 1993 la diocezo transprenis la taskojn. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola en [[korto]], kiu kuŝas ĉe stratangulo. La konstruaĵo ne havas turon kaj similas al loĝdomo. Ĉe la malantaŭa parto kruce etendiĝas ia konstruaĵparto, eble pastra loĝejo kaj administrejo. En la korto troviĝas la ŝtala kaj alta [[sonorilostablo]] farita en 1982, sed ties [[sonorilo]] en [[1842]]. == Fontoj == * [https://miserend.hu/templom/1596 hungare kun fotoj] * [http://kaba.hu/egyhazak/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220319203319/http://kaba.hu/egyhazak/ |date=2022-03-19 }} * [http://lexikon.katolikus.hu/K/Kaba.html] {{Unua}} [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Kaba|Kaba]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco Patrono de Hungaroj|Kaba]] lw6pbk3u0o2tzplxt5vx3nvg697h8ym 0 764696 9479031 7505873 2026-09-20T11:18:26Z ThomasPusch 1869 9479031 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Heniĉesk (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=UA-65|situo sur mapo2=Ukrainio}} '''Heniĉesk''' ({{Lang-uk|Генічеськ}}) estas urbo en rajono Heniĉesk, [[Ĥersona provinco]], [[Ukrainio]]. Ĝi havis {{Unuo|19253}} loĝantojn en 2021. == Konataj lokuloj == * [[Julija Mendel]] (n. en 1986), ukraina ĵurnalistino, gazetara agentino kaj politika strategiistino == Vidu ankaŭ == * [[Heniĉesk (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Ĥersona provinco]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://genichesk-rda.gov.ua/}} [[Kategorio:Heniĉesk| ]] [[Kategorio:Urboj en Ĥersona provinco]] ag1uuit4abj23gfme068jwf9w0378a0 0 764715 9478540 9366430 2026-09-19T15:00:10Z ThomasPusch 1869 9478540 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Hella Maria Wuolijoki''', ĝis 1908 '''Ella Maria Murrik''', ŝiaj verkistaj [[Plumonomo|plumnomoj]] estas interalie la viraj nomoj '''Juhani Tervapää''' kaj '''Felix Tuli''' (n. la 22-an de julio 1886 en Helme, Livlando – m. la 2-an de julio 1954 en [[Helsinko]]) estis finna-estona [[Verkisto|verkistino]], [[Dramverkisto|dramverkistino]], politikisto, direktoro de radio kaj negocistino.<ref name="free">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Hella+Wuolijoki Hella Wuolijoki in the Free Online Encyclopedia]</ref> <ref name="ents">Wuolijoki, Hella. Eesti Entsüklopeedia 10. Estonian Encyclopaedia Publishers, Tallinn, 1998</ref> Ŝi estis parlamentano de la Demokratia Popola Alianco (kunlabora organizo de komunistoj kaj maldekstraj socialistoj) en 1946–47. Ĝenerala direktoro de la ŝtata radiokompanio ŝi estis de aprilo 1945 ĝis junio 1949, kiam ŝi estis eksigita. Naskiĝinta en Estonio, Wuolijoki studis kaj sian vivverkon faris en Finnlando. Homo de paradoksoj, “ekstreme maldekstra” Wuolijoki estis ankaŭ sukcesa komercisto kaj terkulturisto kaj antaŭ ĉio elstara dramverkistino, interalie kreis la furoran serion “Niskavuori”, kiu gajnis lokon en la panteono de la finna teatro kaj filmo. Dum la [[vintra milito]] 1939-40, ŝi helpis per siaj kontaktoj en pactraktado. Dum la t. n. [[daŭriga milito]] 1941-44, kiam Finnlando aliancis kun Germanio, ŝi pro la militrezistado estis kondamnita en malliberejon pro “ŝtatperfido”. En ŝia verkaro de pli ol dudek eroj inter 1912 kaj 1953 tri unuaj estas estonlingvaj<ref>(eo) [[Tuomo Grundström]]: Prezentiĝo kaj prezentoj, [[La Ondo de Esperanto]], p. 18, n-ro 1, 2022</ref>. == Persone == Ŝia pli juna fratino, Salme Dutt, estis influa membro de la ''Communist Party of Great Britain'' ([[Komunista Partio de Granda Britio]]). Wuolijoki estis la [[Avo|avino]] de [[Erkki Tuomioja]] (n. 1946), la ministro pri eksterlandaj aferoj de Finnlando inter [[2011]] kaj [[2015]]. == Elektita bibliografio == * ''Enkä ollut vanki'' (Mi neniam estis kaptito), 1945 * ''Vastamyrkky'' (Antidoto: komedio), 1946 * Lernejanino en Dorpat. La jaroj 1901-1904: Mia monologo en la tiama dramo ''Koututyttönä Tartossa'',1946 * ''Sõjalaul'' (Milita kanto), 2007 * ''La Virinoj de Niskavuori'' kaj kvar aliaj teatraĵoj en la sama serio, sub la pseŭdonimo Juhani Tervapää,1936. . == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Wuolijoki, H}} [[Kategorio:Finnaj politikistoj]] [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] sk45u2lf0ccfo3phoqfrfm983nf5yzx 0 765545 9478993 9408847 2026-09-20T10:33:29Z AsepTisch 248287 Fix 9478993 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Muzeo | nomo = <small>Muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy</small> | bildo = | bildograndeco = 310 | bildoteksto = | latitudo = 50.116806 | longitudo = 18.978028 | regiono-ISO = PL | lando = Pollando | regiono = [[Silezia provinco]]| | urbo = [[Tychy]] | kolektoj = moderna Arto | verkoj = direktoro<br />Henryk Jan Dominiak | surfaco = 6,15 m² | malfermdato = {{dato|16|aprilo|2013}} | vizitantoj = | adreso = Żwakowska 8/66<br />43-100 Tychy | url = [https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/ Oficiala retejo] | tersituo = Pollando | tipo1 = reliefo }} [[Dosiero:MAL124 Czterej jeźdźcy Apokalipsy 50 x 77 mm. Artysta malarz Paweł Brodzisz olej - alkid na miedzi 2025. Eksponat Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach.png|eta|''[[Rajdantoj de la Apokalipso|Kvar Rajdantoj de l' Apokalipso]]'', la pentraĵo de [[Paweł Brodzisz]]<br />olepentrado dimensioj 50&nbsp;x&nbsp;77&nbsp;mm, ekspoziciaĵo de la muzeo<ref name=czterej-jezdzcy-apokalipsy>{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/mal124-czterej-jezdzcy-apokalipsy/.|titolo=Kvar Rajdantoj de l' Apokalipso.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=31-an de januaro 2025 }}</ref>.]] La '''Muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy''' ({{l-pl|Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach}}) estas muzeo de [[moderna arto]] en [[Tychy]] (jen [[pole]], [[germane]] almenaŭ de 1526 ĝis 1922 ''Tichau''). La muzeo estis fondita en 2013 fare de Henryk Jan Dominiak. Temas pri la plej malgranda muzeo en la mondo (6.15 m²)<ref name=guide>{{Citaĵo el la reto|url=https://tychy.naszemiasto.pl/czy-w-tychach-jest-najmniejsze-muzeum-swiata-ma-tylko-615/ar/c13-2309286|titolo=Servo – Tychy Nia Urbo - Novaĵoj, informoj kaj eventoj – Ĉu Tychy estas la plej malgranda muzeo en la mondo? Ĝi estas nur 6.15 m².|publisher=tychy.naszemiasto.pl |date=8-a de junio 2014 }}</ref>. La muzeo estas kondiĉigita de kaj kontrolita fare de la Ministerio de Kulturo kaj Nacia Heredaĵo<ref name=guide2>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gov.pl/web/bip/spis-podmiotow|titolo=Serĉo de entoj – Listo de entoj.|publisher=gov.pl |date=14 aprilo 2020 }}</ref>. La 22-an de oktobro 2013, la regularo de la Muzeo estis interkonsentita kun la ministro de kulturo kaj nacia heredaĵo, [[Bogdan Zdrojewski]]. Ĝi nun havas 4 sekciojn: * Sekcio de Pentraĵo, desegnaĵo kaj grafiko – ({{lang-en|Painting, drawing and graphics|ligilo=ne}}); * Sekcio pri skulptaĵo kaj ceramikaĵo – ({{lang-en|Sculpture and ceramics|ligilo=ne}}); * Sekcio de veksilologio, heraldiko, simboleco kaj emblemoj – ({{lang-en|vexillology, heraldry, symbolism and emblems|ligilo=ne}}); * Blanka armila fako – ({{lang-en|Melee weapons|ligilo=ne}}). == Aktiveco == === Ekspozicioj === ; La familio de la kolektoj eniĝis en la muzea stokregistro: {| style="border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; width=60%;" rules=all cellpadding=3 |- style="background: #C8D8FF;" !width=5% align=center| Fako !width=5% align=center| Kampo !width=5% align=center| Nombro de ekspoziciaĵoj !width=5% align=center| La sumo de la ekspoziciaĵoj !width=5% align=center| La sumo de la ekspoziciaĵoj<br />(2013–2022) |- |style="background: #eeeeee;" align=center| '''I''' |style="background: #eeeeee;" align=center| ''[[pentrado]]''<br />''[[desegno]]''<br />''[[grafikaj artoj]]'' |style="background: #eeeeee;"| {{0|00}}98<br />{{0}}165<br />{{0|00}}28 |style="background: #eeeeee;"| {{0}}291 |rowspan=4 style="background: #eeeeee;" align=center| '''942'''<ref name=guide3>{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/k-02-sprawozdanie-z-dzialalnosci-muzeum-gus/|titolo=K-02 Raporto pri la agado de la muzeo – Statistika Oficejo de GUS en Krakovo.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=la 12-an de februaro 2019 }}</ref><br />rikolta grandeco de la 15-a de januaro 2022 |- style="background: #eeeeee;" |align=center| '''II''' |align=center| ''[[skulptaĵo]]''<br />''[[ceramiko]]'' | {{0|00}}49<br />{{0|000}}7 | {{0|00}}56 |- style="background: #eeeeee;" |align=center| '''III''' |align=center| ''[[veksilologio]]''<br />''[[heraldiko]]''<br />''[[simboloj]]''<br />''[[emblemo]]'' | {{0}}207<br />{{0|000}}0<br />{{0|00}}75<br />{{0|00}}74<br />{{0}}238 | {{0}}594 |- style="background: #eeeeee;" |align=center| '''IV''' |align=center| ''[[Blanka armilo]]'' | {{0|000}}1 | {{0|000}}1 |} La substantiva enhavo de la tabelo baziĝas sur detala listo de movebla arto aŭ scienco inkluzivita en la inventaraĵoj en la oficiala retejo de la unuo en la periodo (2013–2022). ; Grafiko de la kolektitaj ekspoziciaĵoj en nombroj: <timeline> ImageSize = width:500 height:370 PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:1200 ScaleMajor = unit:year increment:200 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:50 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:25 align:left bar:2013 from:0 till:170 bar:2014 from:0 till:371 bar:2015 from:0 till:490 bar:2016 from:0 till:773 bar:2017 from:0 till:785 bar:2018 from:0 till:785 bar:2019 from:0 till:785 bar:2020 from:0 till:785 bar:2021 from:0 till:918 bar:2022 color:cobar2 from:0 till:942 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:2013 at: 170 text: 170 shift:(-11,5) bar:2014 at: 371 text: 371 shift:(-11,5) bar:2015 at: 490 text: 490 shift:(-11,5) bar:2016 at: 773 text: 773 shift:(-11,5) bar:2017 at: 785 text: 785 shift:(-11,5) bar:2018 at: 785 text: 785 shift:(-11,5) bar:2019 at: 785 text: 785 shift:(-11,5) bar:2020 at: 785 text: 785 shift:(-11,5) bar:2021 at: 918 text: 918 shift:(-11,5) bar:2022 at: 934 text: 942 shift:(-11,5) </timeline> Grafika formo de la kresko de la grandeco de la muzea kolekto, preparita surbaze de datumoj prezentitaj en januaro ĉiujare por la pasinta jaro al la Centra Statistika Oficejo, surbaze de plenigo de la K-02-formularo. Raporto pri la agado de la muzeo kaj paramuzeo por la jaroj (2013–2022). == Bildoj de la muzea kolekto == Ekde la komenco, t.e. la 16-an de aprilo 2013, la muzeo registris 942 muzeajn pecojn pro sia konto pri heterogena temo. La 22-an de oktobro 2013 oni dividis la aron en kvar sekciojn. === Sekcio de pentraĵo, desegnaĵo kaj grafiko === La plej malnova ekspoziciaĵo venas de 1993, la plej juna de 2022. La plej malgrandaj estas montritaj sur stabloj faritaj el tradiciaj alumetoj. Ili estas akompanataj de platoj kun priskribo de la movebla posedaĵo. En ĉi tiu sekcio, la nombro da ilustraĵoj estas kompletigita ĝis hodiaŭ. ; Subaro de bildoj (meza elemento – 98 objektoj de intereso<ref name=guide4>{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/zestaw-nazbieranego-malarstwa/|titolo=Aro de kolektita pentraĵo.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=1-a de junio 2020 }}</ref>: Ĉi tiu segmento en granda mezuro, de 98 ĝis 92, estas reprezentita per miniaturoj. Ĉiuj artaĵoj faritaj mane, malkaŝantaj polan kaj brazilan arton, devenas de la 21-a jarcento, krom 3 sekcoj de multkoloraj, alternaj strioj de agatoj, kies kreado estas taksita antaŭ ĉirkaŭ 270 milionoj da jaroj, kaj estis kreitaj en malsuprsileziaj geodoj. Dudimensiaj reprezentadoj de realeco aŭ vizio aperis sur kanvaso, kartono, fibrotabulo, malgrandaj ceramikaj kaheloj, sur naturaj: mineraloj (zoisito, sodalito) kaj metamorfa roko kiel arbarverda marmoro. La inspiro por ilia formado estis la regno de plantoj de la genro: maizfloro, [[gerbero]], epuro, [[lilio]] (planto), papavo, [[rozo]] kaj sunfloro. La temo de la pejzaĝo estis difinita grandskale (pejzaĝpentraĵo): veduto (gastejo, vojdeponejo, belfrido, [[kapelo]], preĝejo (konstruaĵo), grenmuelilo, [[sinagogo]], [[kastelo]]), mara pentrarto (marina), pejzaĝo kun stabo. La nudo estas esenca motivo por fokuso en ĉi tiu ligo – antaŭ ĉio, la Nokturno (pentraĵo). La simpla parto de la pentraĵo estas la temo de la besta regno de la jena genro: [[ĉevalo]], [[leopardo]]. Poste la bestoj de la ordo: [[krokodiloj]], skvamoj kaj [[testudoj]]. La amasiĝo de vidoj de la konstelacio situanta en la ĉiela ekvatoro fariĝis limigita. <gallery> Dosiero:Bitwa pod Cedynią 42x15 mm. Artysta Paweł Brodzisz 2022. Eksponat Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach.png|''Batalo de [[Cedynia]]'', la pentraĵo de [[Paweł Brodzisz]]<br />dimensioj 15&nbsp;x&nbsp;42&nbsp;mm<ref name=cedynia4>{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/mal100-bitwa-pod-cedynia/|titolo=Batalo de Cedynia.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=2-a de noviembre 2024 }}</ref><ref name=dzial-malarstwa-rysunku-grafiki4>{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/2015/12/17/dzial-malarstwa-rysunku-grafiki/|titolo=Sekcio de Pentraĵo, Desegnaĵo kaj Grafiko.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu|date=2-a de noviembre 2024|alirdato=2024-11-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20241202101319/https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/2015/12/17/dzial-malarstwa-rysunku-grafiki/|arkivdato=2024-12-02}}</ref> Dosiero:Bitwa pod Racławicami 132x77 mm. Artysta Wojciech Łuka 13.7.2023. Eksponat Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach.jpg|''[[Batalo de Racławice]]'', pentraĵo de Wojciech Łuka<br />dimensioj 77&nbsp;x&nbsp;132&nbsp;mm<ref name=racławice4>{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/mal101-bitwa-pod-raclawicami/|titolo=Batalo de Racławice.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=2-a de noviembre 2024 }}</ref><ref name=dzial-malarstwa-rysunku-grafiki4 /> </gallery> ; Subaro de desegnaĵoj (la plej granda elemento konsistiganta la kernon de la kolekto – 165 eroj<ref name=guide5>{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/indeks-zmasowanych-rysunkow/|titolo=Amas Desegnoj Indekso.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=30 majo 2020 }}</ref>: La muzeo prezentas riĉan kolekton de ebenaj reflektoj de impresoj aŭ imagoj formitaj sur papero kaj kartono per krajono (grafito) aŭ inko (nigra, kolora). Kune kun la konsisto de linioj faritaj sur ebeno, kies randoj formas rektangulojn aŭ kvadratojn, aperas tiuj kun rando nomita desegna tondas aŭ ajna kurblinio kun varia kurso. Ĉi tie, la aktivigo de la formo de perceptebla formo, atingebla kaj klara mesaĝo, kiel en subaro de pentrarto, estis la sama besta regno de la jena genro: [[homo]], [[ĉevalo]], [[lupo]], [[leporo]], rutilo, [[stegosaŭro]], [[tiranosaŭro]], [[triceratopo]], [[brakiosaŭro]], [[pteranodonto]]. El la sama regno de la ordo: libeloj, papilioj kaj ardeoj (specioj de griza ardeo). Estas verkoj kiuj reflektas la regnon de plantoj de la sekva genro: [[kverko]], [[saliko]] kaj [[tritiko]]. <gallery> Dosiero:Adam Mickiewicz 22x28 mm. Artysta Anna Januszewicz-Pitlok 2022. Eksponat Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach 2.png|''[[Adam Mickiewicz]]''<br />dimensioj 22&nbsp;x&nbsp;28&nbsp;mm Dosiero:Józef Ignacy Kraszewski 11x16 mm. Artysta Anna Januszewicz-Pitlok 2022. Eksponat Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach.png|''[[Józef Ignacy Kraszewski]]''<br />dimensioj 11&nbsp;x&nbsp;16&nbsp;mm </gallery> ; Subaro de grafikaĵoj (la plej malgranda elemento – 28 fizikaj aferoj<ref name=guide6>{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/grafika-obszarem-wyjatkowej-pedanterii-plastycznej/|titolo=Grafikoj kiel areo de escepta arta pedanteco.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=2 junio 2020 }}</ref>: La muzeo akiris sufiĉe ekscentrajn grafikojn faritajn per la uzo de tradiciaj teknikoj konataj kiel: laborrenkontiĝografiko (akvaforto kaj akvotinto), kaŭĉukkuprogravuro, komputila teknologio (komputila grafiko), aŭ kun la uzo de diversaj proceduroj (propra tekniko). Ili estis realigitaj sur manfarita papero, simpla aŭ kartono – la artistoj registris la regnon de bestoj de la jena genro: homo, phasianus aŭ bildoj kreitaj en siaj imagoj. Nuntempe, la instalaĵo havas 19 miniaturojn en tiu aro – la plej malnova estas datita al 1999. === Sekcio pri skulptaĵo kaj ceramiko === Ĝi estas loko de unupersonaj difinitaj tridimensiaj formoj. Ili diferencas en materialo kaj celo. La plej frua laboro de la skulptisto venas de 1983, la malplej jaroj de 2015. ; Subaro de skulptaĵoj (la plej granda elemento – 49 percepteblaj verkoj de individuecoj precipe talentaj<ref name=guide7>{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/specyfikacja-zmagazynowanej-rzezby/|titolo=Specifo de la stokita skulptaĵo.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=30 majo 2020 }}</ref>: La kolono de la ekspozicio, en komune videbla maniero, ebligas kontakton kun plen-plasta skulptaĵo en la nombro da 41 pecoj, kies spektado kaj admiro videblas de ĉiu flanko. La escepto estas 6 argilaj maskoj kaj 2 reliefoj. Ĉi tie, la vizitanto povas inspekti/admiri unuflanke. La maskoj kaj unu el la reliefoj estas karakterizitaj per granda konvekseco / elstaranta preter la fonebeno (tial nomita ''reliefo'') – tiel ili estas kompareblaj al plena ĉizado. La dua reliefo en la kolekto estas plata (ofte referita kiel ''bareliefo''). Ĉe tiu ekspoziciaĵo en la muzeo, la figuroj varias en grandeco de miniaturo – 41 unikaj ĝis tradiciaj altecoj – 8 maloftaĵoj. Por skulptado – plejparte argilo, artistoj uzis alojon de [[arĝento | arĝento]] fajneco de 925 kaj [[oro | oro]] de fajneco de 585, ŝtaldraton kaj plastan mason, kaj eĉ paperon kaj bestan oston. Aldone, ili uzis la jenajn mineralojn por konstrumaterialoj: akvamarino, [[alabastro]], [[ametisto]], [[krizoprazo]], karoito, [[diamanto]], heliodoro, [[jado]], purpurito, serpentino, sodalito, [[safiro]], [[smeraldo]], turmalino kaj zoisito. Ili uzis simile: rubeno – altvalora ŝtono, lapislazulo – metamorfa roko, muska opalo – mineraloido, aŭ neĝa obsidiano – efusiva roko. La skulptistoj establis en siaj verkoj la regnon de bestoj de la jena genro: homo, [[elefanto]] kaj [[Aquila (genro)|vera aglo]]. En 25 kazoj, ili malaprobis la tradiciojn de akademiismo kaj naturalismo, kreante nuntempan abstraktan skulptaĵon. Ekzemploj estas la mini-konstrua klaso: kastelo, monaĥejo, religia centro, [[fortikaĵo]], novgotika fortikaĵo, grandbieno aŭ la ruinoj de falantaj muroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Dominiak Henryk Jan, Biografia Indekso laŭ la kodo de Okupaciaj Grupoj: Arto, kulturo kaj muzeoj, [w:] ''Britishpedia, Enciklopedio de Personecoj de la Respubliko de Pollando'', BPH – British Publishing House Ltd, t. III., 2017, enciklopedia paĝo 245. {{ISBN|978-1-912100-36-1}}. * Dominiak Henryk Jan, Biografia Indekso laŭ la kodo de Okupaciaj Grupoj: Arto, kulturo kaj muzeoj, [w:] ''Britishpedia, Enciklopedio de Personecoj de la Respubliko de Pollando'', BPH – British Publishing House Ltd, t. VII., 2021, enciklopedia paĝo 251. {{ISBN|978-1-912100-46-0}}. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/ oficiala retejo] ({{pl}}) [[Kategorio:Muzeoj en Tychy]] [[Kategorio:Silezia provinco]] [[Kategorio:Artmuzeoj en Pollando]] 551qfa06owe5ffyvwdunh8d79lxtly1 0 767215 9478885 8624544 2026-09-20T09:02:33Z Sj1mor 12103 9478885 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Dionis TANASOGLU''' (naskiĝinta la {{daton|7|7|1922}} en Chiriet-Lunga, [[Gagauzio]], mortinta la {{daton|23|8|2006}}<ref>[https://authorities.loc.gov/]</ref>) estis [[moldavio|moldavia]] poeto, verkisto kaj turkologo de [[gagauzoj|gagauza etno]]. Li skribis en sia gepatra lingvo, kunlaboris kun muzikistoj kaj kantistoj. Li publikigis plurajn librojn kaj artikolojn pri gagauziaj kaj turkaj historioj kaj literaturoj, kaj en 1985 publikigis li la verkon ''Uzun Kervan'', la debutan romanon en la gagauza.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://gagauzinfo.md/index.php?newsid=26618 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200613141922/https://gagauzinfo.md/index.php?newsid=26618 |arkivdato=2020-06-13 }}</ref> Fine li estis [[rektoro]] en [[Komrat]]. == Vivo == Estante filo de kamparano li frekventis agrikulturan lernejon antaŭ foriro al [[Bilhorod-Dnistrovskij|Cetatea Albă]] kie li eniris la pedagogian kolegion kaj ricevis muzikan kaj filologian edukojn. Post ekzameniĝado en 1943 li eklernentis ĉe porsuboficira instituto de la Rumania armeo. Post la [[Dua mondmilito]] li diplomiĝis ĉe la Historipedagogia instituto je [[Kiŝinevo]] kaj studis aktoradon je [[Leningrado]]. Tiam li ankaŭ diplomiĝis pri [[turkologio]] ĉe la universitato de [[Baku]]. Kiam li studentis en Kiŝinevo li komencis verki poezion kaj prozon kaj kolekti gagauzajn folkloraĵojn. Kune kun Nicolai kaj Vasili Arabadji, li metis la fundamentojn por la kreado de alfabeto por la gagauza [[cirila alfabeto|cirilalfabete]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://gagauzinfo.md/index.php?newsid=26618 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200613141922/https://gagauzinfo.md/index.php?newsid=26618 |arkivdato=2020-06-13 }}</ref>. Kiel rezulto, en 1957, la Supera Soveto de [[Moldava Soveta Socialisma Respubliko]] adoptis leĝon pri apliko de cirila skribsistemo. Sekve malfermiĝis lernejoj kaj estiĝis radielsendoj en la gagauza kaj gazetpresado. La ĉefa direkto de lia agado en tiu tempo estis la organizado kaj gvidado de kursoj por la trejnado de lernigantoj por la gagauza. Samtempe kiel redaktoro li laboris pri la folklora-poezia kolekto ''Bucaktan seslär'' (1959). Li skribis la teatraĵojn ''Bucaktan Yalin'' kaj ''Oglala hem Lianka'', kiuj ludis gravan rolon en reklamado de la gagauza identeco. Dum kelkaj jaroj li instruis ĉe la ''Instituto de arto de Moldavio''; tiam li ankaŭ iĝis la unua [[rektoro]] de la [[Komrata universitato]]. == Honoroj == La teatro de [[Ceadîr-Lunga]]<ref>[https://gagauz-teatr.com/index.php/nash-teatr/6-iz-istorii-gagauzskogo-natsionalnogo-teatra]</ref> kaj mezlernejo en lia naskiĝurbo<ref>[http://guogagauzii.md/teoreticheskij-litsej-im-d-tanasoglu-s-kiriet-lunga]</ref> portas la nomon de Tanasoglu. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://gagauz.online/ru/2022-ci-yil-gagauziyada-dionis-tanasoglu-yili-aciklandi/ Biografio kaj foto]{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Fonto == {{Tradukita | lingvo = ro | artikolo = Dionis Tanasoglu | revizio = 14193607 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tanasoglu, Dionis}} [[Kategorio:Gagauzaj verkistoj]] [[Kategorio:Universitatestroj]] [[Kategorio:Moldavaj poetoj]] [[Kategorio:Moldavaj dramistoj]] [[Kategorio:Moldavaj verkistoj]] [[Kategorio:Moldaviaj aktoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj poetoj]] [[Kategorio:Sovetiaj dramistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj aktoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj filologoj]] nc9gsoep14aqfat0fe4fioe0rh36qag 0 794901 9478923 9379892 2026-09-20T09:24:25Z Sj1mor 12103 9478923 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Friedrich Wilhelm DÖRING''' (ankaŭ ''Doering''; naskiĝinta la {{Daton|9|2|1756}} en [[Elsterberg]], mortinta la {{Daton|27|11|1837}} en [[Gotao]]) estis [[germanio|germana]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. == Vivo == Estante filo de frue mortinta pastoro li ricevis kune kun [[Karl August Böttiger]] stipendion por [[Landesschule Pforta]]. Tie li ĝuis specialan apogon fare de [[Friedrich Gottlieb Barth]]. En 1778 Döring ekstudentis ĉe la [[Universitato de Lepsiko]] pri filozofio, filologio kaj teologio. Paralele li laboris kiel privata edukisto en la domoj de [[Carl Gottfried von Winkler]] kaj de la ĉambrulo Christoph August Lebrecht von Bodenhausen. Magistriĝo sukcesis en 1781, doktoriĝo samjare. En 1782 li vokitis, anstataŭonte rektorece [[Johann Gottlob Thierbach]], al la liceo de [[Gubin]].<ref>[https://maerkischer-bote.de/damals-wars/erster-direktor-des-einstigen-gubener-gymnasiums-war-ehrenbuerger-der-stadt-216511 "Erster Direktor des einstigen Gubener Gymnasiums war Ehrenbürger der Stadt"], Märkischer Bote, 24.6.2022 - gimnazia historio</ref> Tie li ankaŭ ekverkistis; pro diversaj nebonaĵoj li post du jaroj jam foriris post kiam li peris al sia amiko el junulaj tagoj, Karl August Böttiger, la postenon de lernejestro. En 1784 Döring venis al la [[Katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala gimnazio de Naumburg]]. Sed ankaŭ tie li restis nur du jarojn. En 1786 li iris al [[Ernestinum (Gotha)|Ernestinum]]-gimnazio post la subita morto de [[Friedrich Andreas Stroth]]. Tiun ĉi lernejon li bonege gvidis zorgante pri kapabla instruistaro: tiutempe la institucio gotaa taksitis unu el la plej bonaj lernejoj de tuta Germanujo. Instruistis tiem ekz. [[Friedrich Jacobs]], [[Johann Friedrich Salomon Kaltwasser]] kaj [[Johann Kaspar Friedrich Manso]], [[Valentin Rost]] kaj [[Ernst Friedrich Wüstemann]]. Döring mem pleje instruadis la [[latina lingvo|latinan lingvon]]. == Honoroj == Döring diverse honoritis pro siaj meritoj: en 1791 li nomumitis saksia-gotaa eklezikonsilisto, en 1831 festitis la 50-a datreveno de la doktoriĝo kaj en 1832 lia rektoreco. En 1833 li ricevis la titolon de supera konsistorikonsilisto; krome, laŭ insisto de la loka duko, oni aljuĝis al li la kavalira kurco la [[saksio|saksia]] ''Zivilverdienstorden''. Laŭditis ankaŭ la latinlingvaj [[odo]]j de Döring. La filologo kaj historiisto [[Christian Ferdinand Schulze]] estis lia adopta filo, la teologo [[Friedrich Ludwig Andreas Regel]] lia bofilo. == Verkoj == * ''Erklärende Anmerkungen zu den auserlesenen Reden des Cicero.'' Schul-Buchhandlung, Braunschweig 1797. * ''Anleitung zum Übersetzen aus dem Deutschen ins Lateinische''. 4 Bände, Geistinger, Wien 1821. ;Eldonoj * [[Cicerono]]: ''Auserlesene Reden des Cicero'' (=Encyclopädie der latainischen Classiker, 3). Schul-Buchhandlung, Braunschweig 1797. * [[Horacio]]: ''Opera omnia.'' 2 volumoj, Hahn, Leipzig 1814 ss. * [[Tito Livio]]: ''Opera omnia.'' 7 volumoj, Ettinger, Gotha 1816–1819 (komencite de [[Friedrich Andreas Stroth]]). * Horacio: ''Chrestomathia Horatiana et P. Virgilii Maronis Bucolica.'' Hammerich, Altona 1835. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * ''Conversations-Lexikon der neuesten Zeit und Literatur.'' 1. Band, Brockhaus, Leipzig 1832, p.&nbsp;712. * ''Nekrolog Friedrich Wilhelm Döring.'' Ĉe: ''Intelligenzblatt der [[Allgemeine Literatur-Zeitung|Jenaischen allgemeinen Literatur-Zeitung]].'' 3/1838 (februaro), kol. 17–22. * [Art. „Doering, Friedrich Wilhelm“ de [[Friedrich August Eckstein]] ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, volumo 5 (1877), p.&nbsp;289–291 ([https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:D%C3%B6ring,_Friedrich_Wilhelm&oldid=- tie chi interrete]) * Max Schneider: ''Die Lehrer des Gymnasium illustre zu Gotha.'' Parto 2, Engelhard-Reyher, Gotha 1902, p.&nbsp;6-7, nr. 162 ([http://digital.bib-bvb.de/view/bvbmets/viewer.0.6.1.jsp?folder_id=0&dvs=1496994135841~967&pid=11096759&locale=de&usePid1=true&usePid2=true# interrete]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/100109551 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Doring, Friedrich Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la latina lingvo]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] s3i6blms1h6iwj1w6s82jvxyeix5odn 0 806061 9478942 8915831 2026-09-20T09:48:23Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9478942 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | bildo = I Like a Place with Benches (6315511083) (cropped).jpg | ŝtato = {{Usono}} | titolo de administra unuo1 = [[Subŝtatoj de Usono|Subŝtato]] | administra unuo1 = {{Kalifornio}} | titolo de administra unuo2 = [[County|Kantono]] | administra unuo2 = [[kantono Los-Anĝeleso]] | horzono= [[pacifika tempa zono|pacifika tempo]]: [[UTC-8]] /<br/>[[somera tempo]] [[UTC-7]] | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | regiono-ISO = US-CA | situo sur mapo2=Usono Metropola Los-Anĝeleso | tipo1 = reliefo | Mapo en angulo= <!-- funkcias sen valoro --> | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- por eviti tro longan nombron de la informo el vikidatumoj --> | zomo = 10 }} '''{{lang|en|San Gabriel}}''' estas urbo de [[Usono]]. Ĝi situas en la [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Kalifornio]] kaj en la [[kantono Los-Anĝeleso]]. Laŭ la stato de la censo {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La loĝloko ricevis urbajn rajtojn en {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}, kiam misiejo ''San Gabriel Arcángel'', do katolika fondaĵo konsekrita honore al la [[ĉefanĝelo Gabrielo]], estis establita fare de la sanktulo [[Junípero Serra]]. Tra la hispanaj kaj meksikaj periodoj, San Gabriel ludis gravan rolon en la evoluo de Los-Anĝeleso kaj la kalifornia socio. Pro la eminenteco de la misiejo en la historio de la regiono, ĝi ofte estas nomita la "naskiĝloko de la Los-Anĝelesa regiono".<!-- == Geografio == ''San Gabriel'' havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. -- la informo el vikidatumoj pri p47 ankoraŭ ne kompletas --> Ĝis la urbocentra artista distrikto de [[Los-Anĝeleso]] estas 15 kilometroj sudokcidenten. {| |[[Dosiero:Mission District, San Gabriel, California (14338375537).jpg|eta|maldekstra|256ra|{{centre|la urbodomo}}]] |[[Dosiero:San Gabriel, CA, USA - panoramio (173) (cropped).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|intertempe en la urbo estas ne nur katolikaj kirkoj: jen [[Serba Ortodoksa Eklezio|serbe ortodoksa]]}}]] |} {{Projektoj}} == Konataj lokuloj == * [[Erin Schuman]] (n. en 1963), psikologino, neŭrobiologino kaj scienca esploristino == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) {{ĝermo|Kalifornio}} {{urboj de la kantono Los-Anĝeleso}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Kalifornio]] [[Kategorio:Kantono Los-Anĝeleso (Kalifornio)]] 0d08tf2rtnwrt6doykk38ncurbasstc 0 806982 9478708 8878554 2026-09-20T05:47:50Z Sj1mor 12103 9478708 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto libro}}'''Pupohejmo''' estas teatraĵo de [[Henrik Ibsen]]. La verko, [[norvege]] publikigita en 1879, estas nomita en la norvega originalo '''''Et dukkehjem''''' (laŭvorte '''pupohejmo''', kiel la esperanta traduko, dum tradukoj al aliaj eŭropaj lingvoj parte elektis malpli simplajn titolojn). La titolo priskribas la rigidecon kaj enfermiĝon el kiuj la [[protagonisto]], la junulino ''Nora'', eksplodas ĉe la fino. Kaj ŝia patro kaj ŝia edzo ''Torvald Helmer'' traktas ŝin, konforme al tiutempaj sociaj konvencioj, kiel havaĵon kiu estas altvalora por ili, sed al kiu ili ne permesas havi propran vivon. La teatraĵo havis sian [[premiero|unuan prezentadon]] la 21-an de decembro 1879 en [[Kopenhago]] ĉe la Reĝa Teatro (''Det Kongelige Teater''). La germanlingva premiero okazis en 1880 en [[Hamburgo]]. Por tiuj prezentoj, la fino devis esti ŝanĝita en konsidero de la nuntempa vido de la [[socia institucio]] [[geedziĝo]]. Estis celite ke ''Nora'' finfine forlasos ''Torvald Helmer'' kaj la infanojn. En ĉi tiuj prezentoj tamen ''Nora'' restis pro la infanoj. La unua germana prezentado kun la origina fino de Ibsen ankoraŭ povis okazi samjare en 1880 en [[Munkeno]]. == En Esperanto == [[Dosiero:Sceneja libreto Pupohejmo de Kia Koincido.png|eta|maldekstra|180ra|{{centre|kovrilo de la sceneja libreto "Pupohejmo" de 1991}}]][[Dosiero:A Doll's House (6794029330).jpg|eta|280ra|{{centre|jen sceno kun Nora kaj Torvald el universitata prezento en Ohio, Usono, de 2012}}]]110 jarojn pli poste, la teatraĵo ankaŭ alvenis en la Esperantlingva mondo: la german-nederland-brita ensemblo [[Kia Koincido]] de junaj esperantistoj profesiece ekprezentis la esperantlingvan teatran version en la [[UK 1991]] en [[Bergen]], [[Norvegio]] - poste sekvis multaj pliaj surscenigoj en aliaj eŭropaj landoj. La teksto estis speciala versio de la teatra ensemblo (aparte redaktita fare de [[Judith Jackson]], [[Thomas Bormann]], [[Saskia Idzerda]] kaj [[Martin Haase]]), farita surbaze de antaŭaj tradukoj de [[Odd Tangerud]] kaj [[Jens Larsen]].<ref name="sceneja libreto">el la 20-paĝa sceneja libreto de Kia Koincido (plus kvarpaĝa kovrilo), titolita simple "Pupohejmo", red. Thomas Bormann, eldonita en [[Mannheim]] 1991</ref> La premiero de la 3-akta prezento en la urba halo de Bergen daŭris 150 minutojn, kutima daŭro por la teatraĵo. La esperanta teatra ensemblo en sia sceneja libreto jene enkondukis en la temon: {{Citaĵo|Ibsen verkis "Pupohejmon" en 1879. Li volis kritiki la multajn pupohejmojn en la tiama socio. Virinoj, plene dependaj de siaj edzoj, estis kaptitaj en "pupohejmoj". Pupohejmoj ekzistas ankoraŭ hodiaŭ, eble kun alia aspekto. Ia dramo de Ibsen celas prezenti problemon el nuntempo. Tio validas por 1879, kaj ankaŭ por hodiaŭ. Tial [[Kia Koincido]] ne ludas en kostumoj de 1879, kaj vi trovos kelketajn modernigojn en la teksto, kaj, ekzemple, elektrajn kandelojn sur la [[Kristnaska arbo]].|sceneja libreto "Pupohejmo" de Kia Koincido, Mannheim 1991, paĝo 2}} == Ludis ĝin == * [[Tara Fitzgerald]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teatraĵoj]] [[Kategorio:Kia Koincido]] 5eawppubwvx3060k1llpxn3rvmjswjl 0 818482 9478911 8027671 2026-09-20T09:10:21Z Sj1mor 12103 9478911 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dato de naskiĝo = [[1910]] | dato de morto = [[1983]] }} '''Anselm Peter SCHWAB''' (naskiĝinta la {{daton|3|6|1910}} en [[Bergheim (Flachgau)|Bergheim]], mortinta la {{daton|23|5|1983}} en [[Salcburgo]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] [[benediktanoj|benediktano]], pastro kaj apoganto de la t.n. [[liturgio|liturgia]] movado. Frokulo li estis ĉe la [[Arkiabatejo Sankta Petro]]. == Vivo== Estante filo de masonisto li frekventis la salcburgan benediktanan gimnazion ekde 1922 kaj trapasis la abiturientan ekzamenon ĉe [[Kollegium Borromaeum Salzburg]] en 1930. Baldaŭ poste li iĝis monaĥo kaj faris la [[voto]]jn en aŭgusto 1931 respektive en septembro 1934. Post fino de la teologistudoj ĉe la [[Salcburga universitato]] li ordiniĝis sacerdoto en julio 1936 en la [[Katedralo de Salcburgo]]. De septembro 1936 ĝis majo 1939 li studis [[klasika filologio|klasikan filologion]] ĉe la [[Universitato de Innsbruck]], kion pli malfrue malebligis la [[nazioj]]. Ĝis 1946 Schwab estis helpa pastro en [[Abtenau]] kaj kapelano ĉe la prepostejo de Wieting ([[Klein Sankt Paul]]) kaj en sia salcburga klostro. En februaro 1946 ekeblis la daŭrigo de la filologistudo kaj doktoriĝo sukcesis en majo 1949. == Agadoj == Jam somere de 1948, do antaŭ la doktoriĝo, Schwab nomumigis prioro de la pilgrimejo [[Maria Plain]] kiun oficon li plenumis ĝismorte. Inter 1952 kaj 1972 li posteulis [[Adalbero Raffelsberger]], ĉefo de la Aŭstria Liturgia Instituto kaj eldonisto de la periodaĵo "Heiliger Dienst". Ekde 1949 li redaktis ĉiun latinlingvan mortanoncon por la salcburgaj konventaj mortintoj.<ref>Gerald Hirtner: ''Netzwerk der Tugendhaften neuzeitliche Totenroteln als historische Quelle'', St. Ottilien 2014, ISBN 978-3-8306-7678-2, p. 189</ref> == Catholica Unio == En julio 1953 Schwab iĝis krome ĝenerala sekretario de "Catholica Unio" (pontifika instituto de la kongregacio por la [[orienta Eŭropo|orienteŭropaj]] eklezioj). Eĉ la sidejo lokiĝis al Maria Plain. Ĝis 1960 Schwab gravegis por la menciita instituto.<ref>Gottfried Glaßner: "Ostkirchenarbeit und ostkirchliche Initiativen im Vorfeld der Gründung der Salzburger Sektion der Stiftung PRO ORIENTE." Ĉe: ''Ostkirchliches Christentum in Salzburg''. Salzburg 2006, p. 67–68</ref> == Verkoj == * Studien zur Kosmologie der Naassener (Innsbruck: disertaĵo nepresita, 1949). * Die Überwindung der Daseinsangst durch die christliche Heilsordnung in Spätantike und Gegenwart. Ĉe: ''Heiliger Dienst'' 5 (1951), p. 15–19, 108–113. * Das Taufbecken. Ĉe: Der Dom zu Salzburg. Symbol und Wirklichkeit. Hg. zur Vollendung des Wiederaufbaues 1959 (Salzburg: Österreichisches Borromäuswerk 1959), p. 34–36. * artikolserio ĉe [https://permalink.obvsg.at/AC02805710 ''Rupertibote''] pri la nova paska liturgio (de papo [[Pio la 12-a]]). * Zur 10. Wiederkehr des Todestages von P. Adalbero Raffelsberger O.S.B. Ĉe: ''Heiliger Dienst'' 3 (1962), p. 69–72. * Votiva Planidis Gaudia. Ĉe: ''Maria Plain 1674–1974. Festschrift'' (=Studien und Mitteilungen zur Geschichte des Benediktinerordens und seiner Zweige. 84), p. 240–248. == Fontoj == * mortanonco, Archiv der Erzabtei St. Peter in Salzburg, Hs. A 616, 1983 V 24. * votfara registro de Friedrich Hermann, Archiv der Erzabtei St. Peter in Salzburg, Akt 3122, nr. 578. *{{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Anselm Peter Schwab | revizio = 210120705 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schwab, Anselm}} [[Kategorio:Aŭstraj teologoj]] [[Kategorio:Benediktanoj]] [[Kategorio:Ekumenismo]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1910]] [[Kategorio:Mortintoj en 1983]] [[kategorio:Aŭstraj klasikaj filologoj]] myfzpjig5y75wv88z32qu1ymok8ua7n 0 821799 9478666 9428381 2026-09-20T03:59:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478666 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} (dekstre) |naskonomo = }} '''[[Petro (persona nomo)|Péter]] Feledy''' [feledi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Feledy Péter''' estis [[Hungario|hungara]] televida [[prezentisto]], [[ĵurnalisto]], [[redaktoro]], [[prokuroro]]. Lia [[edzino]] estis [[Sarolta Monspart]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM118699 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm2951897/ usona filma datenaro</ref> naskiĝis la {{daton|4|februaro|1943}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1961. Li akiris juran diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1968]], poste li estis prokuroro. En [[1971]] li venkis en amatora konkurso pri televidaj ĵurnalistoj, tial li forlasis la juran terenon kaj iĝis kolego en la [[Hungara Televizio]]. Post jaroj li ricevis altajn postenojn. Li edziĝis en 1981, lia edzino naskis en la sama jaro, krome li havis filon ekde 1971. Li ricevis [[premio]]jn en 1982 kaj 2001. == Liaj filmoj (elekto) == * ''Titkolt örökség'' (raportisto, 2006) * ''Adalékok az Ellenzéki Kerekasztal történetéhez'' (prezentisto, 1994) * ''Communitas fidelissima - Szentpéterfa'' (prezentisto, [[filmomuntisto]], 1993) * ''Végtisztesség'' (prezentisto, 1989) * ''A céltábla bűvöletében'' (raportisto, 1980) == Fontoj == * [https://archivum.mtva.hu/photobank/item/MTI-FOTO-Rk85M1R5M3J6QzFObjJIbFQ4L21Ddz09 hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.dunavolgyipeter.hu/televizio_torteneti_interjuk/interjuk/dr__feledy_peter:_az_orom_es_buszkeseg_a_ket_dominans_erzes__ha_az_elmult_evtizedekre_gondolok__ intervjuo kun foto] * [http://www.tvmt.hu/FeledyPeter.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230330135839/http://tvmt.hu/FeledyPeter.htm |date=2023-03-30 }} * [https://port.hu/adatlap/szemely/feledy-peter/person-268209 produktoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Feledy Peter}} [[Kategorio:Hungaraj prezentistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj prokuroroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} dct9olqbaz5mqb3f8kh2j1cggu67yqz 0 823180 9478567 9468232 2026-09-19T16:32:47Z ThomasPusch 1869 9478567 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Kalle Päätalo''' (n. la [[11-an de novembro]] [[1919]] en [[Taivalkoski]] – m. la [[20-an de novembro]] [[2000]] en [[Tampere]]) estis finna verkisto. Li estas konata speciale pri siaj serioj ''Koillismaa'' kaj ''Iijoki'', kiu estas aŭtobiografia serio, kaj li publikigis 39 romanojn, du novelkolektojn kaj unu dramon. Li prenis siajn ĉeftemojn el [[Laponio]]<ref>''Bra Böcker's Lexicon, 1979.''</ref>. Päätalo estis naskita en Taivalkoski, gubernio Oulu, en malbonaj kondiĉoj. Lia patro, arbohakisto, suferis pro mensproblemoj de tempo al tempo, kaj Kalle devis subteni sian familion de la aĝo de 14 en la profesio de sia patro. Samtempe, li revis pri kariero kiel verkisto kaj legis fervore. Li estis tre influita fare de la verko ''Martin Eden'' de [[Jack London]] kaj la gvidlibro de [[Mika Waltari]] por aspirantaj verkistoj. Lia militservo en la [[Vintra Milito]] kaj la Daŭriga Milito estis interrompita, ĉar li estis pafvundita. Post la militoj, li translokiĝis al [[Tampere]], li studis en teknika lernejo por fariĝi konstruentreprenisto kaj verkis novelojn kiuj estis publikigitaj en diversaj revuoj. Li estis geedzita dufoje kaj per la dua geedziĝo li havis du filinojn. Päätalo debutis kiel verkisto en 1958 per romano pri konstruejo en Tampere. En sia dua romano, Nia ĉiutaga pano, kiu estas la unua libro en la kvinparta serio ''Koillisma'', li turnis sin al sia hejmregiono. Ekde tiam Päätalo fariĝis sendependa verkisto, kaj de 1962 ĝis sia morto li publikigis unu libron jare. En 1971, li publikigis la unuan volumon de la 26-parta serio "Radikoj en la Banko de Rivero II", verŝajne la plej longa aŭtobiografia rakonto en la mondo (entute proksimume 17 000 paĝoj). La serio mapas la vivon de Päätalo de frua infanaĝo ĝis la apero de sia unua infano, kaj en la sama tempo ofertas interesan sciojn pri la historio de Finnlando dum periodo de proksimume kvar jardekoj de la vidpunkto de individuo. Kvankam la unuaj libroj de Päätalo ricevis pozitivajn recenzojn, la kritika sinteno al lia skribo baldaŭ fariĝis negativa kiam lia populareco restis plata. Kelkaj trovis la malrapidecon de lia rakonto kaj ĝian ŝajnan okupitecon pri detaloj enuiga, dum liaj sennombraj adorantoj, plejparte inter sia propra generacio, estis fascinitaj per la riĉeco de detaloj, la detalema rekonstruo de la pasinteco. Aliaj fortoj de la stilo de Päätalo estas lia absoluta sincereco al la leganto - li ŝajnis lasi nenion pri sia vivo nedirita, sed lia verkado neniam estas nur sensacia - kaj lia lerta maniero paroli la [[finna]]n, precipe la gepatran lingvon. Lastatempe, multaj kritikistoj komencis vidi liajn verkojn en nova lumo kaj ili altiris la atenton de pli junaj legantoj ankaŭ. En rekono de lia kariero, Päätalo ricevis la Pro Finlandia medalon kaj la titolon de profesoro en 1978, kaj la titolon de honordoktoro de la Universitato de Oulu en 1994. Konata kiel la "reĝo de represaĵoj" pro la fenomena sukceso de lia libro, Päätalo publikigis 39 romanojn, du novelaron kaj unu teatraĵon dum sia vivo, kun pli da noveloj publikigitaj postmorte. Kvar el liaj libroj estis ilustritaj, kaj ĉiuj kvin partoj de la ''Koillismaa'' serio estis tradukitaj en la anglan fare de Richard Impola. Romanoj de Päätalo rakontas ofte pri arbaraj kaj konstruaj laboroj. Li havis multe sperton pri tiaj laboroj. Esencaj personoj en la romanoj estas ofte malriĉuloj, kiuj batalas por ricevi rajtojn. {{Projektoj}} == Referencoj == [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] <references />{{Bibliotekoj}} 23kj1ba7ui4b5cpjduoo5da68i4prmh 9478569 9478567 2026-09-19T16:34:26Z ThomasPusch 1869 9478569 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Kalle Päätalo''' (n. la [[11-an de novembro]] [[1919]] en [[Taivalkoski]] – m. la [[20-an de novembro]] [[2000]] en [[Tampere]]) estis finna verkisto. Li estas konata speciale pri siaj serioj ''Koillismaa'' kaj ''Iijoki'', kiu estas aŭtobiografia serio, kaj li publikigis 39 romanojn, du novelkolektojn kaj unu dramon. Li prenis siajn ĉeftemojn el [[Laponio]]<ref>''Bra Böcker's Lexicon, 1979.''</ref>. Päätalo estis naskita en Taivalkoski, gubernio Oulu, en malbonaj kondiĉoj. Lia patro, arbohakisto, suferis pro mensproblemoj de tempo al tempo, kaj Kalle devis subteni sian familion de la aĝo de 14 en la profesio de sia patro. Samtempe, li revis pri kariero kiel verkisto kaj legis fervore. Li estis tre influita fare de la verko ''Martin Eden'' de [[Jack London]] kaj la gvidlibro de [[Mika Waltari]] por aspirantaj verkistoj. Lia militservo en la [[Vintra Milito]] kaj la Daŭriga Milito estis interrompita, ĉar li estis pafvundita. Post la militoj, li translokiĝis al [[Tampere]], li studis en teknika lernejo por fariĝi konstruentreprenisto kaj verkis novelojn kiuj estis publikigitaj en diversaj revuoj. Li estis geedzita dufoje kaj per la dua geedziĝo li havis du filinojn. Päätalo debutis kiel verkisto en 1958 per romano pri konstruejo en Tampere. En sia dua romano, Nia ĉiutaga pano, kiu estas la unua libro en la kvinparta serio ''Koillisma'', li turnis sin al sia hejmregiono. Ekde tiam Päätalo fariĝis sendependa verkisto, kaj de 1962 ĝis sia morto li publikigis unu libron jare. En 1971, li publikigis la unuan volumon de la 26-parta serio "Radikoj en la Banko de Rivero II", verŝajne la plej longa aŭtobiografia rakonto en la mondo (entute proksimume 17 000 paĝoj). La serio mapas la vivon de Päätalo de frua infanaĝo ĝis la apero de sia unua infano, kaj en la sama tempo ofertas interesan sciojn pri la historio de Finnlando dum periodo de proksimume kvar jardekoj de la vidpunkto de individuo. Kvankam la unuaj libroj de Päätalo ricevis pozitivajn recenzojn, la kritika sinteno al lia skribo baldaŭ fariĝis negativa kiam lia populareco restis plata. Kelkaj trovis la malrapidecon de lia rakonto kaj ĝian ŝajnan okupitecon pri detaloj enuiga, dum liaj sennombraj adorantoj, plejparte inter sia propra generacio, estis fascinitaj per la riĉeco de detaloj, la detalema rekonstruo de la pasinteco. Aliaj fortoj de la stilo de Päätalo estas lia absoluta sincereco al la leganto - li ŝajnis lasi nenion pri sia vivo nedirita, sed lia verkado neniam estas nur sensacia - kaj lia lerta maniero paroli la [[finna]]n, precipe la gepatran lingvon. Lastatempe, multaj kritikistoj komencis vidi liajn verkojn en nova lumo kaj ili altiris la atenton de pli junaj legantoj ankaŭ. En rekono de lia kariero, Päätalo ricevis la Pro Finlandia medalon kaj la titolon de profesoro en 1978, kaj la titolon de honordoktoro de la Universitato de Oulu en 1994. Konata kiel la "reĝo de represaĵoj" pro la fenomena sukceso de lia libro, Päätalo publikigis 39 romanojn, du novelaron kaj unu teatraĵon dum sia vivo, kun pli da noveloj publikigitaj postmorte. Kvar el liaj libroj estis ilustritaj, kaj ĉiuj kvin partoj de la ''Koillismaa'' serio estis tradukitaj en la anglan fare de Richard Impola. Romanoj de Päätalo rakontas ofte pri arbaraj kaj konstruaj laboroj. Li havis multe sperton pri tiaj laboroj. Esencaj personoj en la romanoj estas ofte malriĉuloj, kiuj batalas por ricevi rajtojn. {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Paatalo, Kalle }} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] s9z9todr461jz7xhj8xzqych3w90sbi 0 824935 9478912 9468149 2026-09-20T09:10:26Z Sj1mor 12103 9478912 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Eugenio d'Ors Rovira''' kaj en kataluna ''Eugeni d'Ors i Rovira'' ([[Barcelono]], 28-a de septembro [[1881]] - [[Vilanova i la Geltrú]], 25-a de septembro 1954) estis hispana verkisto, eseisto, ĵurnalisto, desegnisto, filozofo kaj artokritikisto. Li verkis kaj en hispana kaj en kataluna. == Biografio kaj kariero == Li studis [[juro]]n, doktorecon, ĵurnalistiĝis, kaj famiĝis per la pseŭdonimo de «Xenius», sed uzis ankaŭ tiujn de «Octavio», «Octavi de Romeu»,<ref>[https://www.elespanol.com/el-cultural/ «El álter ego de Eugenio d’Ors. Círculo de Bellas Artes. Alcalá, 42. Madrid. Hasta el 11 de enero».] El Cultural. 19a de decembro 2002. Konsultita la 23an de julio 2017.</ref>​ «Joan de Deu Politeu», «El Guaita», «Miler» kaj «Xan», kaj kiel tradukisto tiun de «Pedro Llerena». Li kunlaboris en la tiamaj literaturaj revuoj kiel ''Quatre gats'', ''La Creu del Montseny'', ''Pèl & Ploma'' kaj ''Auba'', krom pri kritiko de arto en ''El Poble Català'' inter 1904 kaj 1905. Li partoprenis en la [[babilrondo]]j de la barcelona kafejo de ''Els Quatre Gats'', al kiuj venis famaj artistoj kiel [[Picasso]], sed li preferis la stetikon de la [[klasika arto]] de Grekio kaj Romo unuflanke kaj pri la tradiciismo katalunista, la rurismo kaj la folkloro. Laŭ Javier Varela Tortajada, D'Ors montris ekkariere signalojn «de ekstremisma naciismo».<ref>Varela, 1999, pp. 49-50.</ref>​ Li edziĝis en 1906 kaj samjare instaliĝis en Parizo kie laboris kiel ĵurnalisto kaj trempiĝis en la tiama kulturo de tiama Eŭropo (ĉefe pri filozofio) ĝis 1910. La geedzoj divorcos antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito]]. Li partoprenis en [[politiko]] inter 1917 kaj 1919 kiel Direktoro de Publika Instruado de la ''Mancomunidad de Cataluña''. Tio rezultis en grava politika polemiko en la katalunaj instancoj, liaj retiriĝo kaj foriro el Katalunio. En 1920 li setliĝis en Madrido. En 1921 li veturis al Argentino, por prelegoj. En 1923 li pluigis sian verkadon de glosoj, nun ne en kataluna sed en hispana en [[ABC]], kaj tio pliigis sian famon. En tiuj jaroj li verkis siajn plej konatajn verkojn: nome ''Tres horas en el Museo del Prado'' (1922), la dramo ''Guillermo Tell'' (1926), ''La vida de Goya'' (1928). En 1927 li estis elektita membro de la ''Real Academia Española'', kaj samjare li revenis portempe al Parizo kiel reprezentanto de Hispanio en la Internacia Instituto de Intelektula Kunlaborado. Ankaŭ la jaroj de Francio estis fruktodonaj ĉefe pri arto: ''Paul Cézanne'' (1930), ''Pablo Picasso'' (1930) kaj ''Du Baroque'' (1935). Kiam startis la [[Hispana Enlanda Milito]], li estis en Parizo. En 1937 li revenis al Hispanio en la frankisma teritorio, dum liaj tri filoj militis en la frankisma armeo. Ekde tiam li partoprenis en altaj postenoj por la frankismaj propagando kaj kultura agado.<ref>Julio Rodríguez Puértolas (2008). ''Historia de la literatura fascista española'' I. Akal, p. 150</ref> == Verkoj == * La muerte de Isidro Nonell. (1905) Madrid: Ediciones "El Banquete", 1905. * La ben plantada. (1911) Barcelona: Edicions 62 i "la Caixa", 1992, Traduko: Barcelona: Planeta, 1982. * La Filosofía del hombre que trabaja y que juega (1914). Madrid: Libertarias/Prodhufi, 1995. * Flos Sophorum. Ejemplario de la vida de los grandes sabios. Barcelona: Seix Barral, 1914. * De la amistad y del diálogo. (1914) Madrid: Publicaciones de la Residencia de Estudiantes, 1919. * Aprendizaje y heroísmo. Madrid: Publicaciones de la Residencia de Estudiantes, 1915. * Una Primera Lección de Filosofía. (1917) Madrid: La Lectura, 1926. * Oceanografia del Tedi. Barcelona: Quaderns d'Estudis, 1918 / Barcelona: Selecta, 1948 / Barcelona: Edicions 62, 1988 / Barcelona: Quaderns Crema, 1994. * Grandeza y servidumbre de la inteligencia. Madrid: Publicaciones de la Residencia de Estudiantes, 1919. * La vall de Josafat. Madrid: Athenea, 1921 / Madrid: Espasa Calpe, 1946. (Trad. Rafael Marquina.) * Tres horas en el Museo del Prado. Itinerario estético. (1922) Madrid: Editorial América Ibérica, 1992. * Introducción a la filosofía. Buenos Aires: Agencia General de librería y publicaciones, 1921. * Cuando ya esté tranquilo. Madrid: Renacimiento, 1930. * Introducción a la vida angélica. Buenos Aires: Editoriales Reunidas, 1939 / Madrid: Tecnos, 1986. * Gnómica. Madrid: 1941. * Epos de los Destinos. Madrid: Editora Nacional, 1943. * La civilización en la historia. La Historia del Mundo en 500 palabras. Madrid: Ediciones Españolas, 1943. * Lo barroco. Madrid: Aguilar, 1944 / Madrid: Tecnos, 1993. * Mis salones. Madrid: Aguilar, 1945. * Estilos del pensar. Madrid: Ediciones y Publicaciones Españolas, 1945. * Index Sum. Madrid: Aguilar, 1946. * El secreto de la filosofia. Barcelona: Aguilar, 1947. * Obra catalana completa (1906-1910) Barcelona: Selecta, 1950. * La verdadera historia de Lidia de Cadaqués. Barcelona: José Janés, 1954. * La ciencia de la cultura. Madrid: Rialp, 1964. * Cartas a Tina. Barcelona: Plaza & Janés, 1967. * Glosari (1915-1917) Barcelona: Quaderns Crema, 1990. * Papers anteriors al Glosari (1887-1906) Barcelona: Quaderns Crema, 1994. * Novísimo Glosario (1944-1945) Madrid: Aguilar, 1946. * Nuevo Glosario (1920-1943) Madrid: Aguilar, 1947. * El apasionado mundo del atado de zapatillas. Madrid: Ediciones y Publicaciones Españolas, 1975. * Ricardo Parellada, eld. (2009). Las aporías de Zenón de Elea y la noción moderna del espacio-tiempo (1a eldono). Encuentro. p.&nbsp;144. ISBN 9788474909555. * Confesiones y recuerdos. Editorial Pre-Textos. 2000. * La vida breve. Editorial Pre-Textos. 2003. * Els fenòmens de l'atenció. (eld. Víctor Pérez Flores kun prologo de Xavier Pla) Santa Coloma de Queralt: Obrador Edèndum, 2017 sumario [pdf]. === Poezio === * De la ermita al Finisterre. Granada: Comares, 1998. === Teatro === * Guillermo Tell, 1926. * El nou Prometeu encadenat. Barcelona: Edicions 62, 1966. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * González Cuevas, Pedro Carlos (1997). «Las derechas españolas ante la crisis del 98». Studia historica. Historia contemporánea (Salamanca: Universidad de Salamanca) (15): 193-219. ISSN 0213-2087. * Varela, Javier (julio-diciembre de 1999). «El sueño imperial de Eugenio D'Ors». Historia y Política (Centro de Estudios Políticos y Constitucionales) (2): 39-82. ISSN 1575-0361. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Vikicitaro|Eugenio d'Ors}} * [http://www.unav.es/gep/dors/indice.htm Eugenio d'Ors] * [http://www.ensayistas.org/filosofos/spain/Ors/ Eugenio d'Ors (1881-1954)] * [http://www.bnc.cat/esl/Fondos-y-colecciones/Busca-Fondos-y-colecciones/Ors-i-Rovira-Eugeni-d-Xenius Fondo Eugeni d'Ors i Rovira en la Biblioteca de Cataluña] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Eugenio d'Ors|revizio=150641869}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Ors, Eugenio d'}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunaj verkistoj]] 79izn8a8crte8h3nlqamczj2j23kprh 0 827731 9478937 8787553 2026-09-20T09:41:26Z ThomasPusch 1869 /* Famaj instruistoj */ 9478937 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Scientia Corde Manu et Mente''<br />Scio per Koro, Mano kaj Menso |lando = Aŭstralio |situo = |establita = |speco = Publika esplora universitato |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = AU-NSW |situo sur mapo = Aŭstralio Sidnejo |zomo = 12 |retejo = }} La '''Universitato de Novsudkimrio''' (angle: The '''University of New South Wales''', [[Akronimo|mallongigita]] : '''UNSW''' ; markita kiel '''UNSW Sidnejo''') estas aŭstralia [[Publika universitato|publika]] [[esplora universitato]], situanta en la urbo [[Sidnejo]], en la ŝtato [[Novsudkimrio]], fondita en [[1949]]. La universitato inkluzivas ses [[fakultato]]jn, tra kiuj ĝi ofertas bakalaŭrojn, magistron kaj magistron. La ĉefa [[kampuso]] situas en [[Kensington]] [[Antaŭurbo|Park]] en la urbo Sidnejo sur areo de 380 [[hektaro]]j, proksimume sep kilometrojn de la [[Sidneja Centra Kvartalo|ĉefa komerca centro de Sidnejo]]. La Fakultato de Kreiva Arto situas en la antaŭurbo de [[Paddington (Novsudkimrio)|Paddington]] en Sidnejo kaj la Kanbera kampuso situas en la Australian Defence Force Academy (La universitato havas strategian planon nomitan, "Strategy 2025" <ref>UNSW, About Us, UNSW's 2025 Strategy, [https://www.2025.unsw.edu.au/sites/default/files/uploads/unsw_2025strategy_201015.pdf Strategic Plan]</ref> por poziciigi sin kiel la "tutmonda universitato en Aŭstralio" <ref>UNSW, About Us, UNSW's 2025 Strategy, [https://www.2025.unsw.edu.au/sites/default/files/UNSW_2025_Strategy_In_Action.pdf 2025 Strategy: In Action]</ref> kaj agadplano por financa inkluzivo <ref>UNSW, About Us, [https://www.unsw.edu.au/sites/default/files/uploads/Financial%20Inclusion%20Action%20Plan_v7.pdf UNSW's 2025 Strategy]</ref>. == Historio == La originoj de la universitato povas esti atribuitaj al la Lernejo de Mekanika Arto de Sidnejo establita en [[1833]] kaj la Teknika Kolegio de Sidnejo establita en [[1878]] kiuj estis establitaj por renkonti la bezonojn de la [[industria revolucio]]. Tiu bezono pliiĝis dum la [[Dua Mondmilito]], bezono kiu kaŭzis la transformon de [[altlernejo]]j en [[universitato]]jn. Proksimume 46 [[Inĝenierarto|inĝenierstudentoj]] studis en la unua ciklo. En [[1960]] la Fakultatoj de Arto kaj [[Medicino]] estis establitaj kaj en [[1971]] la Fakultato de [[Jurisprudenco|Juro]] estis establita. == Rangigo kaj akademia reputacio == Akademia rangotabelo: La universitato estas kvara en [[Aŭstralio]] kaj 43a en la mondo laŭ la [[QS-rangotabelo de mondaj universitatoj]] por [[2020]], 70-a en la Times World University Rankings por [[2022]] kaj 94-a en la akademia rangotabelo de mondaj universitatoj en 2019. Akademia reputacio: La universitato estis vicigita 37-a en la mondo pro akademia reputacio en la QS World University Rankings por [[2019]]. La universitato estas inter la 100 tutmondaj programoj por [[magistro]] pri [[entrepren-ekonomiko|komerca administrado]] (Tutmonda MBA) en la ranking Financial Times Global MBA [[2018]].<ref>UNSW, About Us, The University, [https://www.unsw.edu.au/about-us/university/reputation Reputation]</ref> == Fakultatoj, lernejoj kaj esplorcentroj == Aktuale en 2022, la universitato inkluzivas 6 [[fakultato]]jn, kaj proksimume 63,000 studentoj studas tie. La fakultatoj estas: * '''Fakultato de Arto, Dezajno kaj Arkitekturo''' : Lernejo de Arto kaj Dezajno; Lernejo de Arto kaj Amaskomunikilaro; la lernejo por la konstruita medio; la Lernejo de Eduko; la Lernejo de Homaroj kaj Lingvoj; Lernejo de Sociaj Sciencoj. * '''Fakultato de Inĝenieristiko''' <ref>UNSW, [https://www.engineering.unsw.edu.au/ Engineering]</ref> : La Aŭstralia Diplomiĝinto Lernejo de Inĝenieristiko; Diplomiĝinta Lernejo de Biomedicina Inĝenierado; la Lernejo de Kemia Inĝenierado; la Lernejo de Civila kaj Media Inĝenierado; la Lernejo de Komputado kaj Inĝenieristiko; Lernejo de Elektra kaj Komunika Inĝenierado; la Lernejo de Mekanika kaj Manufacturing Engineering; la Lernejo de Mineraloj kaj Energy Resources Engineering; Fotovoltaeca kaj Renewable Energy Engineering School. * '''Fakultato de Medicino''' <ref>UNSW, [https://med.unsw.edu.au/ Medicine]</ref> : Lernejo de Klinika Medicino; la Lernejo de Sansciencoj; Lernejo de Medicinaj Sciencoj; Lernejo de Populacio-Sano; Lernejo de Optometrio kaj Viziosciencoj. * '''Fakultato de Sciencoj''' <ref>UNSW, [https://www.science.unsw.edu.au/ Science]</ref> : Aviada Lernejo; la Lernejo de Biologiaj, Teraj kaj Mediaj Sciencoj; la Lernejo de Bioteknologio kaj Biomolecular; la Lernejo de Kemio; Lernejo de Materiala Scienco kaj Inĝenieristiko; la Lernejo de Matematiko kaj Statistiko; Lernejo de Optometrio kaj Viziosciencoj; la Lernejo de Fiziko; Lernejo de Psikologio. * '''Fakultato de Juro kaj Justeco''' <ref>UNSW, [https://www.law.unsw.edu.au/ Law]</ref> : Lernejo de Publika kaj Tutmonda Juro; Lernejo de Juro, Socio kaj Kriminologio; Privata kaj komerca jurstudo. * '''Fakultato de Komercadministracio''' <ref>UNSW, [https://www.business.unsw.edu.au/ Business School]</ref> : La Aŭstralia Diplomiĝinto Lernejo de Administrado; la Lernejo de Kontado, Revizio kaj Impostado; la Lernejo de Bankado kaj Financo; la Lernejo de Ekonomiko; la Lernejo de Informa Sistemo-Administrado kaj Teknologio; la Lernejo de Administrado kaj Administrado; la Lernejo de Merkatado; La Lernejo de Risko kaj Aktuarial. * '''Australian Defence Force Academy en Kanbero''' {{Refn|UNSW, [https://www.defence.gov.au/adfa/ ADFA]}} * [[Frank Louis]] Centro por Kankro-Esplorado <ref>UNSW, [https://lowycancerresearchcentre.unsw.edu.au/ Lowy Cancer Research Centre]</ref> == Konataj instruistoj == * [[István János Angyal]] == Konataj studentoj == * [[Stephanie Wehner]] (n. en 1977), fizikistino, informadikistino kaj scienca esploristino == Bibliografio == * {{Cite book|last=Willis|first=A.H.|title=The University of New South Wales: The Baxter Years|year=1983|isbn=0-86840-057-2}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.unsw.edu.au Universitato de Nova Sud-Kimrio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Edukado en Sidnejo]] [[Kategorio:Universitatoj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Novsudkimrio]] dbybxfjnz9ey36r7qqspptg9m57ims6 9478938 9478937 2026-09-20T09:44:30Z ThomasPusch 1869 /* Konataj instruistoj */ 9478938 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Scientia Corde Manu et Mente''<br />Scio per Koro, Mano kaj Menso |lando = Aŭstralio |situo = |establita = |speco = Publika esplora universitato |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = AU-NSW |situo sur mapo = Aŭstralio Sidnejo |zomo = 12 |retejo = }} La '''Universitato de Novsudkimrio''' (angle: The '''University of New South Wales''', [[Akronimo|mallongigita]] : '''UNSW''' ; markita kiel '''UNSW Sidnejo''') estas aŭstralia [[Publika universitato|publika]] [[esplora universitato]], situanta en la urbo [[Sidnejo]], en la ŝtato [[Novsudkimrio]], fondita en [[1949]]. La universitato inkluzivas ses [[fakultato]]jn, tra kiuj ĝi ofertas bakalaŭrojn, magistron kaj magistron. La ĉefa [[kampuso]] situas en [[Kensington]] [[Antaŭurbo|Park]] en la urbo Sidnejo sur areo de 380 [[hektaro]]j, proksimume sep kilometrojn de la [[Sidneja Centra Kvartalo|ĉefa komerca centro de Sidnejo]]. La Fakultato de Kreiva Arto situas en la antaŭurbo de [[Paddington (Novsudkimrio)|Paddington]] en Sidnejo kaj la Kanbera kampuso situas en la Australian Defence Force Academy (La universitato havas strategian planon nomitan, "Strategy 2025" <ref>UNSW, About Us, UNSW's 2025 Strategy, [https://www.2025.unsw.edu.au/sites/default/files/uploads/unsw_2025strategy_201015.pdf Strategic Plan]</ref> por poziciigi sin kiel la "tutmonda universitato en Aŭstralio" <ref>UNSW, About Us, UNSW's 2025 Strategy, [https://www.2025.unsw.edu.au/sites/default/files/UNSW_2025_Strategy_In_Action.pdf 2025 Strategy: In Action]</ref> kaj agadplano por financa inkluzivo <ref>UNSW, About Us, [https://www.unsw.edu.au/sites/default/files/uploads/Financial%20Inclusion%20Action%20Plan_v7.pdf UNSW's 2025 Strategy]</ref>. == Historio == La originoj de la universitato povas esti atribuitaj al la Lernejo de Mekanika Arto de Sidnejo establita en [[1833]] kaj la Teknika Kolegio de Sidnejo establita en [[1878]] kiuj estis establitaj por renkonti la bezonojn de la [[industria revolucio]]. Tiu bezono pliiĝis dum la [[Dua Mondmilito]], bezono kiu kaŭzis la transformon de [[altlernejo]]j en [[universitato]]jn. Proksimume 46 [[Inĝenierarto|inĝenierstudentoj]] studis en la unua ciklo. En [[1960]] la Fakultatoj de Arto kaj [[Medicino]] estis establitaj kaj en [[1971]] la Fakultato de [[Jurisprudenco|Juro]] estis establita. == Rangigo kaj akademia reputacio == Akademia rangotabelo: La universitato estas kvara en [[Aŭstralio]] kaj 43a en la mondo laŭ la [[QS-rangotabelo de mondaj universitatoj]] por [[2020]], 70-a en la Times World University Rankings por [[2022]] kaj 94-a en la akademia rangotabelo de mondaj universitatoj en 2019. Akademia reputacio: La universitato estis vicigita 37-a en la mondo pro akademia reputacio en la QS World University Rankings por [[2019]]. La universitato estas inter la 100 tutmondaj programoj por [[magistro]] pri [[entrepren-ekonomiko|komerca administrado]] (Tutmonda MBA) en la ranking Financial Times Global MBA [[2018]].<ref>UNSW, About Us, The University, [https://www.unsw.edu.au/about-us/university/reputation Reputation]</ref> == Fakultatoj, lernejoj kaj esplorcentroj == Aktuale en 2022, la universitato inkluzivas 6 [[fakultato]]jn, kaj proksimume 63,000 studentoj studas tie. La fakultatoj estas: * '''Fakultato de Arto, Dezajno kaj Arkitekturo''' : Lernejo de Arto kaj Dezajno; Lernejo de Arto kaj Amaskomunikilaro; la lernejo por la konstruita medio; la Lernejo de Eduko; la Lernejo de Homaroj kaj Lingvoj; Lernejo de Sociaj Sciencoj. * '''Fakultato de Inĝenieristiko''' <ref>UNSW, [https://www.engineering.unsw.edu.au/ Engineering]</ref> : La Aŭstralia Diplomiĝinto Lernejo de Inĝenieristiko; Diplomiĝinta Lernejo de Biomedicina Inĝenierado; la Lernejo de Kemia Inĝenierado; la Lernejo de Civila kaj Media Inĝenierado; la Lernejo de Komputado kaj Inĝenieristiko; Lernejo de Elektra kaj Komunika Inĝenierado; la Lernejo de Mekanika kaj Manufacturing Engineering; la Lernejo de Mineraloj kaj Energy Resources Engineering; Fotovoltaeca kaj Renewable Energy Engineering School. * '''Fakultato de Medicino''' <ref>UNSW, [https://med.unsw.edu.au/ Medicine]</ref> : Lernejo de Klinika Medicino; la Lernejo de Sansciencoj; Lernejo de Medicinaj Sciencoj; Lernejo de Populacio-Sano; Lernejo de Optometrio kaj Viziosciencoj. * '''Fakultato de Sciencoj''' <ref>UNSW, [https://www.science.unsw.edu.au/ Science]</ref> : Aviada Lernejo; la Lernejo de Biologiaj, Teraj kaj Mediaj Sciencoj; la Lernejo de Bioteknologio kaj Biomolecular; la Lernejo de Kemio; Lernejo de Materiala Scienco kaj Inĝenieristiko; la Lernejo de Matematiko kaj Statistiko; Lernejo de Optometrio kaj Viziosciencoj; la Lernejo de Fiziko; Lernejo de Psikologio. * '''Fakultato de Juro kaj Justeco''' <ref>UNSW, [https://www.law.unsw.edu.au/ Law]</ref> : Lernejo de Publika kaj Tutmonda Juro; Lernejo de Juro, Socio kaj Kriminologio; Privata kaj komerca jurstudo. * '''Fakultato de Komercadministracio''' <ref>UNSW, [https://www.business.unsw.edu.au/ Business School]</ref> : La Aŭstralia Diplomiĝinto Lernejo de Administrado; la Lernejo de Kontado, Revizio kaj Impostado; la Lernejo de Bankado kaj Financo; la Lernejo de Ekonomiko; la Lernejo de Informa Sistemo-Administrado kaj Teknologio; la Lernejo de Administrado kaj Administrado; la Lernejo de Merkatado; La Lernejo de Risko kaj Aktuarial. * '''Australian Defence Force Academy en Kanbero''' {{Refn|UNSW, [https://www.defence.gov.au/adfa/ ADFA]}} * [[Frank Louis]] Centro por Kankro-Esplorado <ref>UNSW, [https://lowycancerresearchcentre.unsw.edu.au/ Lowy Cancer Research Centre]</ref> == Konataj instruistoj == * [[István János Angyal]] (1914-2012, angle ''Stephen John Angyal'' ĝis 1933 ''Engel'') == Konataj studentoj == * [[Stephanie Wehner]] (n. en 1977), fizikistino, informadikistino kaj scienca esploristino == Bibliografio == * {{Cite book|last=Willis|first=A.H.|title=The University of New South Wales: The Baxter Years|year=1983|isbn=0-86840-057-2}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.unsw.edu.au Universitato de Nova Sud-Kimrio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Edukado en Sidnejo]] [[Kategorio:Universitatoj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Novsudkimrio]] 8p8wy5ehxozsa8572dafbuu9bmxgigh 9478939 9478938 2026-09-20T09:45:10Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9478939 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Scientia Corde Manu et Mente''<br />Scio per Koro, Mano kaj Menso |lando = Aŭstralio |situo = |establita = |speco = Publika esplora universitato |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = AU-NSW |situo sur mapo = Aŭstralio Sidnejo |zomo = 12 |retejo = }} La '''Universitato de Novsudkimrio''' (angle: The '''University of New South Wales''', [[Akronimo|mallongigita]] : '''UNSW''' ; markita kiel '''UNSW Sidnejo''') estas aŭstralia [[Publika universitato|publika]] [[esplora universitato]], situanta en la urbo [[Sidnejo]], en la ŝtato [[Novsudkimrio]], fondita en [[1949]]. La universitato inkluzivas ses [[fakultato]]jn, tra kiuj ĝi ofertas bakalaŭrojn, magistron kaj magistron. La ĉefa [[kampuso]] situas en [[Kensington]] [[Antaŭurbo|Park]] en la urbo Sidnejo sur areo de 380 [[hektaro]]j, proksimume sep kilometrojn de la [[Sidneja Centra Kvartalo|ĉefa komerca centro de Sidnejo]]. La Fakultato de Kreiva Arto situas en la antaŭurbo de [[Paddington (Novsudkimrio)|Paddington]] en Sidnejo kaj la Kanbera kampuso situas en la Australian Defence Force Academy (La universitato havas strategian planon nomitan, "Strategy 2025" <ref>UNSW, About Us, UNSW's 2025 Strategy, [https://www.2025.unsw.edu.au/sites/default/files/uploads/unsw_2025strategy_201015.pdf Strategic Plan]</ref> por poziciigi sin kiel la "tutmonda universitato en Aŭstralio" <ref>UNSW, About Us, UNSW's 2025 Strategy, [https://www.2025.unsw.edu.au/sites/default/files/UNSW_2025_Strategy_In_Action.pdf 2025 Strategy: In Action]</ref> kaj agadplano por financa inkluzivo <ref>UNSW, About Us, [https://www.unsw.edu.au/sites/default/files/uploads/Financial%20Inclusion%20Action%20Plan_v7.pdf UNSW's 2025 Strategy]</ref>. == Historio == La originoj de la universitato povas esti atribuitaj al la Lernejo de Mekanika Arto de Sidnejo establita en [[1833]] kaj la Teknika Kolegio de Sidnejo establita en [[1878]] kiuj estis establitaj por renkonti la bezonojn de la [[industria revolucio]]. Tiu bezono pliiĝis dum la [[Dua Mondmilito]], bezono kiu kaŭzis la transformon de [[altlernejo]]j en [[universitato]]jn. Proksimume 46 [[Inĝenierarto|inĝenierstudentoj]] studis en la unua ciklo. En [[1960]] la Fakultatoj de Arto kaj [[Medicino]] estis establitaj kaj en [[1971]] la Fakultato de [[Jurisprudenco|Juro]] estis establita. == Rangigo kaj akademia reputacio == Akademia rangotabelo: La universitato estas kvara en [[Aŭstralio]] kaj 43a en la mondo laŭ la [[QS-rangotabelo de mondaj universitatoj]] por [[2020]], 70-a en la Times World University Rankings por [[2022]] kaj 94-a en la akademia rangotabelo de mondaj universitatoj en 2019. Akademia reputacio: La universitato estis vicigita 37-a en la mondo pro akademia reputacio en la QS World University Rankings por [[2019]]. La universitato estas inter la 100 tutmondaj programoj por [[magistro]] pri [[entrepren-ekonomiko|komerca administrado]] (Tutmonda MBA) en la ranking Financial Times Global MBA [[2018]].<ref>UNSW, About Us, The University, [https://www.unsw.edu.au/about-us/university/reputation Reputation]</ref> == Fakultatoj, lernejoj kaj esplorcentroj == Aktuale en 2022, la universitato inkluzivas 6 [[fakultato]]jn, kaj proksimume 63,000 studentoj studas tie. La fakultatoj estas: * '''Fakultato de Arto, Dezajno kaj Arkitekturo''' : Lernejo de Arto kaj Dezajno; Lernejo de Arto kaj Amaskomunikilaro; la lernejo por la konstruita medio; la Lernejo de Eduko; la Lernejo de Homaroj kaj Lingvoj; Lernejo de Sociaj Sciencoj. * '''Fakultato de Inĝenieristiko''' <ref>UNSW, [https://www.engineering.unsw.edu.au/ Engineering]</ref> : La Aŭstralia Diplomiĝinto Lernejo de Inĝenieristiko; Diplomiĝinta Lernejo de Biomedicina Inĝenierado; la Lernejo de Kemia Inĝenierado; la Lernejo de Civila kaj Media Inĝenierado; la Lernejo de Komputado kaj Inĝenieristiko; Lernejo de Elektra kaj Komunika Inĝenierado; la Lernejo de Mekanika kaj Manufacturing Engineering; la Lernejo de Mineraloj kaj Energy Resources Engineering; Fotovoltaeca kaj Renewable Energy Engineering School. * '''Fakultato de Medicino''' <ref>UNSW, [https://med.unsw.edu.au/ Medicine]</ref> : Lernejo de Klinika Medicino; la Lernejo de Sansciencoj; Lernejo de Medicinaj Sciencoj; Lernejo de Populacio-Sano; Lernejo de Optometrio kaj Viziosciencoj. * '''Fakultato de Sciencoj''' <ref>UNSW, [https://www.science.unsw.edu.au/ Science]</ref> : Aviada Lernejo; la Lernejo de Biologiaj, Teraj kaj Mediaj Sciencoj; la Lernejo de Bioteknologio kaj Biomolecular; la Lernejo de Kemio; Lernejo de Materiala Scienco kaj Inĝenieristiko; la Lernejo de Matematiko kaj Statistiko; Lernejo de Optometrio kaj Viziosciencoj; la Lernejo de Fiziko; Lernejo de Psikologio. * '''Fakultato de Juro kaj Justeco''' <ref>UNSW, [https://www.law.unsw.edu.au/ Law]</ref> : Lernejo de Publika kaj Tutmonda Juro; Lernejo de Juro, Socio kaj Kriminologio; Privata kaj komerca jurstudo. * '''Fakultato de Komercadministracio''' <ref>UNSW, [https://www.business.unsw.edu.au/ Business School]</ref> : La Aŭstralia Diplomiĝinto Lernejo de Administrado; la Lernejo de Kontado, Revizio kaj Impostado; la Lernejo de Bankado kaj Financo; la Lernejo de Ekonomiko; la Lernejo de Informa Sistemo-Administrado kaj Teknologio; la Lernejo de Administrado kaj Administrado; la Lernejo de Merkatado; La Lernejo de Risko kaj Aktuarial. * '''Australian Defence Force Academy en Kanbero''' {{Refn|UNSW, [https://www.defence.gov.au/adfa/ ADFA]}} * [[Frank Louis]] Centro por Kankro-Esplorado <ref>UNSW, [https://lowycancerresearchcentre.unsw.edu.au/ Lowy Cancer Research Centre]</ref> == Konataj instruistoj == * [[István János Angyal]] (1914-2012, angle ''Stephen John Angyal'' ĝis 1933 ''Engel'') == Konataj studentoj == * [[Stephanie Wehner]] (n. en 1977), fizikistino, informadikistino kaj scienca esploristino == Bibliografio == * {{Cite book|last=Willis|first=A.H.|title=The University of New South Wales: The Baxter Years|year=1983|isbn=0-86840-057-2}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.unsw.edu.au oficiala retejo de la Universitato de Nova Sud-Kimrio] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Edukado en Sidnejo]] [[Kategorio:Universitatoj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Novsudkimrio]] h2fk1y7xtwd4yf5r6dx0wu43urmg7na 0 836122 9478646 9064635 2026-09-20T01:33:38Z Saguescabe 190129 La bildo estas malĝusta ĉar ĝi prezentas brigadgeneralon Francisco de Lima e Silva. 9478646 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big>'''João Bráulio Muniz<br>(1796-1835)<br>'''</font></big></big></span> |dosiero = |priskribo =Bildo de João Bráulio Muniz (1796-1835), brazila ŝtatestro |dato de naskiĝo =[[1796]] |loko de naskiĝo =[[São Luís (Maranjo)|São Luis]], [[Maranjo]] |dato de morto =[[20-a de septembro]] [[1835]] |loko de morto =[[Rio-de-Ĵanejro]], [[Brazilo]] | alma_mater =Fakultato de Olinda<br>[[Universitato de Koimbro]] }} <big>'''João Bráulio Muniz (1796-1835)'''</big> ([[São Luís (Maranjo)|São Luis]], [[Maranjo]], [[1796]] - [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Brazilo]], [[20-an de septembro]] [[1835]]) estis brazila ĵurnalisto, advokato, ŝtatestro kiu, kune kun [[Francisco de Lima e Silva]] (1785-1853) kaj [[José da Costa Carvalho]] (1796-1860), li partoprenis en la Permanenta Triobla Regeco, kiu administris la brazilan imperion dum la malpliaĝeco de [[Petro la 2-a (Brazilo)|Petro la 2-a]]. [[Dosiero:O_Farol_Paulistano.jpg|eta|300px|maldekstre|<center>La ĵurnalo, "O Farol Paulistano" estis fondita en la 7-a de februaro 1827 kaj estis eldonita ĝis 1831. [[José da Costa Carvalho]] ankaŭ kontribuis por la eldonado de la ĵurnalo.<center>]] ==Vivo== Li estis membro de riĉe aristokrata familio kaj unu el la politikaj gvidantoj kiuj regis Brazilon dum la malpliaĝeco de la estonta imperiestro Dom Petro la 2-a. Diplomiĝis pri Juro ĉe la Fakultato de Olinda, li komencis okupiĝi pri la kariero kiel advokato antaŭ ol eniri en la politikon. Li estis membro de la Ĝenerala Asembleo. Li atingis grandan respekton inter siaj kunuloj de la Liberala Partio. La 17-an de junio 1831, li estis elektita al la Permanenta Triobla Regeco, kiu anstataŭigis la provizoran<ref>La Provizora Triobla regeco daŭris de la 7-a de aprilo ĝis la 17-a de julio 1831.</ref>. Li fondis unu el la unuaj gazetoj en Brazilo, "Astréa", kaj "Farol Paulistano" kune kun sia amiko kaj ankaŭ politikisto, [[José da Costa Carvalho]]. Muniz estis kolego de Costa Carvalho kaj [[Bernardo Pereira de Vasconcelos]] ĉe la Fakultato de Juro de la [[Universitato de Koimbro]]. Liaj restaĵoj estas entombigitaj en la Capela dos Terceiros do Carmo, en San-Paŭlo. ==Vidu ankaŭ== {{Div col|cols = 3}} * [https://dspace.stm.jus.br/handle/123456789/50421 José Joaquim de Lima e Silva (1746-1821)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230907141156/https://dspace.stm.jus.br/handle/123456789/50421 |date=2023-09-07 }} * [[José Bonifácio de Andrada e Silva]] (1763-1838) * [[José Saturnino da Costa Pereira]] (1771-1852) * [[Hipólito da Costa]] (1774-1823) * [[Nicolau Pereira de Campos Vergueiro]] (1778-1859) * [[José Joaquim de Lima e Silva]] (1787-1855), frato de la Duko de Kaŝiaso * [[Paulo Barbosa da Silva]] (1790-1868) * [[Rafael Tobias de Aguiar]] (1795-1857) * [[José da Costa Carvalho]] (1796-1860) * [[Markizino de Santos]] (1797-1867) * [[Evaristo da Veiga]] (1799-1837) * [[Thomas Davatz]] (1815-1888) * [[Deodoro da Fonseca]] (1827-1892) * [[Joaquim Maria Machado de Assis|Machado de Assis]] (1839-1908) * [https://portal.tcu.gov.br/centro-cultural-tcu/museu-do-tribunal-de-contas-da-uniao/tcu-a-evolucao-do-controle/min-francisco-augusto-de-lima-e-silva-1893-1894.htm Francisco Augusto de Lima e Silva] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230907141156/https://portal.tcu.gov.br/centro-cultural-tcu/museu-do-tribunal-de-contas-da-uniao/tcu-a-evolucao-do-controle/min-francisco-augusto-de-lima-e-silva-1893-1894.htm |date=2023-09-07 }} (1893-1894) {{Div col end}} ==Verkaro== * == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Regantoj|M]] [[Kategorio:Brazilaj politikistoj|M]] [[Kategorio:Brazilaj ĵurnalistoj|M]] qi0216kf2jlon7zi3y6lnya0uesq2d3 0 837209 9478586 9040957 2026-09-19T17:18:29Z Arbarulo 135469 9478586 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Tri koloroj: Blua''''' (en franca: ''Trois couleurs: Bleu'', en pola: ''Trzy kolory: Niebieski'') estas [[drama filmo]] de [[1993]] reĝisorita kaj kunverkita de pola [[Krzysztof Kieślowski]]. Ĝi estas la unua de tri filmoj kiuj formas parton de la trilogio ''Tri koloroj'', kiu temas pri la idealoj de la [[Franca Revolucio]] nome libero, egalo kaj frateco, reprezentataj per la tri koloroj de la [[Flago de Francio]], sekvita de [[Tri koloroj: Blanka]] kaj [[Tri koloroj: Ruĝa]]. Laŭ Kieślowski, la temo de la filmo estas [[libero]], specife la emocia libero, anstataŭ la plej ofta socia aŭ politika signifo.<ref> Insdorf, Anne, et al. "A Look at Blue". (Featurette) DVD. The Criterion Collection. Three Colors: Blue. 15a de Novembro, 2011. </ref> La agado okazas en Parizo, kaj la filmo sekvas la historion de virino kies edzo kaj filino mortas en aŭtakcidento. Subite liberigita el siaj familiaj ligoj, ŝi klopodas izoliĝi kaj vivi aparte de siaj iamaj devoj. Tamen, ŝi malkovras, ke ŝi ne povas eviti la homajn konektojn.<ref> Kieślowski, Krzysztof. ''Kieślowski on Kieślowski''. Danusia Stok. London: Faber kaj Faber, 1998, p. 212. </ref> Post sia publikigo, Blua ricevis kritikajn laŭdojn kaj kelkajn premiojn, kiel la [[Ora Leono]] kaj Pokalo Volpi por la Plej Bona Aktorino en la [[Festivalo de Venecio]]. Ĝi restas unu el la plej famaj verkoj de Kieślowski.<ref>[https://web.archive.org/web/20140708173650/https://www.theyshootpictures.com/kieslowskikrzysztof.php "Krzysztof Kieslowski's Acclaimed Films".] They Shoot Pictures, Don't They. Arkivita el la originalo la 8an de Julio, 2014. Alirita la 22an de Oktobro, 2016. </ref> == Intrigo == {{Intrigo}} ''Trois Couleurs: Bleu'' estas kompleksa psikologia studo pri [[libero]] (reprezentata per la [[blua]] koloro). La agado okazas en [[Parizo]], kie Julie, edzino de fama komponisto Patrice de Courcy, travivas aŭtakcidenton, en kiu ŝi perdas sian edzon kaj sian filinon, Anna. Dum konvalesko, ŝi klopodas memmortigi sin, malsukcese. Kiam ŝi elhospitaliĝas, Julie decidas izoliĝi tute for de la ekstera mondo kaj de la memoroj de sia iama vivo akompanata de sia familio: ŝi vendas sian domon, siajn vestaĵojn kaj ĉiujn siajn posedaĵojn, distanciĝas for de siaj amikoj, reprenas sian fraŭlan familinomon (Vignon), fermas sin en apartamenteto en la urbo dirinte tion al neniu kaj detruas la skizon de la lasta komisio farita al sia edzo, nome klasika peco nefinita kiu estis ludota por la celebro de la kreado de la [[Eŭropa Unio]]. Spite al siaj memdetruaj deziroj, Parizo pelas Julie fronti aspektojn de la pasinteco kiuj malhelpas ŝin daŭrigi antaŭen. Ŝi enamiĝas al Olivier Benoît, la helpanto de sia edzo (kiu ĉiam estis aminta ŝin sekrete) kaj malkovras, ke ŝia edzo Patrice havis amantinon, nome Sandrine, kiu estas graveda de li. {{Intrigofino}} == Geaktoraro kaj roluloj == * [[Juliette Binoche]]: Julie Vignon-de Courcy * Benoît Régent: Olivier Benoit * Charlotte Very: Lucille * Emmanuelle Riva: Madame Vignon (patrino de Julie) * Florence Pernel: Sandrine == Simboleco kaj interpretado == {{Sen fontoj|sekcio = jes |dato = 2026}} La muziko en la filmo estas centra ĉeftemo kiel esprimo de la emocia mondo de Julie, kaj pli precize, esprimo de la eksplodo de emocio spite al ŝia provo izoli sin emocie. Foje, ŝajnas ke la muziko funkcias kiel dialogo inter Julie kaj la roluloj kun kiuj ŝi estas rilata, aŭ kiel sia propra interna dialogo. La nefinita [[simfonio]] forlasita fare de ŝia edzo havas profundan rakonton kaj simbolan rolon dum la verkaĵo, kiu reflektas la [[Funebro|funebron]] kaj resanigprocezon de Julie. Plie, plurajn fojojn dum la filmo, Jolie vidiĝas en [[naĝejo]]. La akvo (kiu ofte simbolas emocion), permesas al Julie [[Plonĝado|plonĝi]] en certa signifo sub realeco, al la emociaj lokoj kiujn ŝi provas eviti, kaj trovi iom da komforto en stato de [[flosado]] (en unu el la scenoj, Julie vidiĝas en la akvo en [[feta pozicio]]). Alia elemento kiu transdonas la emocian staton de Julie estas la [[televido]], kiam komence de la filmo Julie spektas la [[Entombigo|entombigon]] de siaj edzo kaj filino sur televidekrano, simulante specon de emocia dispartigo inter ŝi kaj [[realeco]]. Alia uzo de televido okazas kiam Julie vizitas sian patrinon, kiu suferas de [[Alzheimer-malsano]], kaj vivas tute izolite de la mondo kaj homoj, kaj pasas la tempon spektante televidon, kiu ĉi-kaze estas nur reprezento de la [[realo]] kaj ne la realo mem. La mens-emocia stato de la patrino de Julie ŝajnas esti la stato kiun Julie povas atingi, kaj tiun mensstato kiun ŝi alfrontas dum la filmo. Krome, la bildoj projekciitaj en televido estas de homoj kiuj faras [[Paraŝuto|paraŝutadon]] aŭ [[Bungee jumping|bungee]], Situacio kiu simulas la provon de Julie ellasi vivon, kaj fali. Sed kiel en la bungea salto, Julie ankaŭ estas ligita al homa fadeno kiu tiras ŝin supren, savante ŝin de perdo. La filmo levas malfacilan demandon: se homo perdis ĉion, kio estis al li kara, ĉion, kion li amis, ĉu li povos rekomenci? Ĉu nia bezono kiel homoj por emocio kaj homa ligo estas instigo kiu povas esti venkita? La respondo, kiun la filmo donas al ĉi tiu demando, estas, ke ĉi tiu bezono ne povas esti venkita, kaj ke ĝi estas tiu, kiu permesos al ni resaniĝi. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category}} * {{IMDb title}} {{Vikicitaro}} * {{IMDb title|0108394}} * [http://www.criterion.com/current/posts/2067-three-colors-a-hymn-to-european-cinema ''Three Colors: A Hymn to European Cinema''] eseo de Colin MacCabe ĉe Criterion Collection * [http://www.criterion.com/current/posts/2066-blue-i-bare-necessities ''Blue: Bare Necessities''] eseo de Nick James ĉe Criterion Collection * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Three Colours: Blue|revizio=1175494814}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Polaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1992]] [[Kategorio:Adulto en fikcio]] [[Kategorio:Amaferaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri geedzeco]] [[Kategorio:Filmoj pri muziko kaj muzikistoj]] [[Kategorio:Filmoj pri adultoj]] ng00l9njl4ba0w3nuu51pn5ivgs0ey1 9478587 9478586 2026-09-19T17:19:44Z Arbarulo 135469 /* Eksteraj ligiloj */ 9478587 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Tri koloroj: Blua''''' (en franca: ''Trois couleurs: Bleu'', en pola: ''Trzy kolory: Niebieski'') estas [[drama filmo]] de [[1993]] reĝisorita kaj kunverkita de pola [[Krzysztof Kieślowski]]. Ĝi estas la unua de tri filmoj kiuj formas parton de la trilogio ''Tri koloroj'', kiu temas pri la idealoj de la [[Franca Revolucio]] nome libero, egalo kaj frateco, reprezentataj per la tri koloroj de la [[Flago de Francio]], sekvita de [[Tri koloroj: Blanka]] kaj [[Tri koloroj: Ruĝa]]. Laŭ Kieślowski, la temo de la filmo estas [[libero]], specife la emocia libero, anstataŭ la plej ofta socia aŭ politika signifo.<ref> Insdorf, Anne, et al. "A Look at Blue". (Featurette) DVD. The Criterion Collection. Three Colors: Blue. 15a de Novembro, 2011. </ref> La agado okazas en Parizo, kaj la filmo sekvas la historion de virino kies edzo kaj filino mortas en aŭtakcidento. Subite liberigita el siaj familiaj ligoj, ŝi klopodas izoliĝi kaj vivi aparte de siaj iamaj devoj. Tamen, ŝi malkovras, ke ŝi ne povas eviti la homajn konektojn.<ref> Kieślowski, Krzysztof. ''Kieślowski on Kieślowski''. Danusia Stok. London: Faber kaj Faber, 1998, p. 212. </ref> Post sia publikigo, Blua ricevis kritikajn laŭdojn kaj kelkajn premiojn, kiel la [[Ora Leono]] kaj Pokalo Volpi por la Plej Bona Aktorino en la [[Festivalo de Venecio]]. Ĝi restas unu el la plej famaj verkoj de Kieślowski.<ref>[https://web.archive.org/web/20140708173650/https://www.theyshootpictures.com/kieslowskikrzysztof.php "Krzysztof Kieslowski's Acclaimed Films".] They Shoot Pictures, Don't They. Arkivita el la originalo la 8an de Julio, 2014. Alirita la 22an de Oktobro, 2016. </ref> == Intrigo == {{Intrigo}} ''Trois Couleurs: Bleu'' estas kompleksa psikologia studo pri [[libero]] (reprezentata per la [[blua]] koloro). La agado okazas en [[Parizo]], kie Julie, edzino de fama komponisto Patrice de Courcy, travivas aŭtakcidenton, en kiu ŝi perdas sian edzon kaj sian filinon, Anna. Dum konvalesko, ŝi klopodas memmortigi sin, malsukcese. Kiam ŝi elhospitaliĝas, Julie decidas izoliĝi tute for de la ekstera mondo kaj de la memoroj de sia iama vivo akompanata de sia familio: ŝi vendas sian domon, siajn vestaĵojn kaj ĉiujn siajn posedaĵojn, distanciĝas for de siaj amikoj, reprenas sian fraŭlan familinomon (Vignon), fermas sin en apartamenteto en la urbo dirinte tion al neniu kaj detruas la skizon de la lasta komisio farita al sia edzo, nome klasika peco nefinita kiu estis ludota por la celebro de la kreado de la [[Eŭropa Unio]]. Spite al siaj memdetruaj deziroj, Parizo pelas Julie fronti aspektojn de la pasinteco kiuj malhelpas ŝin daŭrigi antaŭen. Ŝi enamiĝas al Olivier Benoît, la helpanto de sia edzo (kiu ĉiam estis aminta ŝin sekrete) kaj malkovras, ke ŝia edzo Patrice havis amantinon, nome Sandrine, kiu estas graveda de li. {{Intrigofino}} == Geaktoraro kaj roluloj == * [[Juliette Binoche]]: Julie Vignon-de Courcy * Benoît Régent: Olivier Benoit * Charlotte Very: Lucille * Emmanuelle Riva: Madame Vignon (patrino de Julie) * Florence Pernel: Sandrine == Simboleco kaj interpretado == {{Sen fontoj|sekcio = jes |dato = 2026}} La muziko en la filmo estas centra ĉeftemo kiel esprimo de la emocia mondo de Julie, kaj pli precize, esprimo de la eksplodo de emocio spite al ŝia provo izoli sin emocie. Foje, ŝajnas ke la muziko funkcias kiel dialogo inter Julie kaj la roluloj kun kiuj ŝi estas rilata, aŭ kiel sia propra interna dialogo. La nefinita [[simfonio]] forlasita fare de ŝia edzo havas profundan rakonton kaj simbolan rolon dum la verkaĵo, kiu reflektas la [[Funebro|funebron]] kaj resanigprocezon de Julie. Plie, plurajn fojojn dum la filmo, Jolie vidiĝas en [[naĝejo]]. La akvo (kiu ofte simbolas emocion), permesas al Julie [[Plonĝado|plonĝi]] en certa signifo sub realeco, al la emociaj lokoj kiujn ŝi provas eviti, kaj trovi iom da komforto en stato de [[flosado]] (en unu el la scenoj, Julie vidiĝas en la akvo en [[feta pozicio]]). Alia elemento kiu transdonas la emocian staton de Julie estas la [[televido]], kiam komence de la filmo Julie spektas la [[Entombigo|entombigon]] de siaj edzo kaj filino sur televidekrano, simulante specon de emocia dispartigo inter ŝi kaj [[realeco]]. Alia uzo de televido okazas kiam Julie vizitas sian patrinon, kiu suferas de [[Alzheimer-malsano]], kaj vivas tute izolite de la mondo kaj homoj, kaj pasas la tempon spektante televidon, kiu ĉi-kaze estas nur reprezento de la [[realo]] kaj ne la realo mem. La mens-emocia stato de la patrino de Julie ŝajnas esti la stato kiun Julie povas atingi, kaj tiun mensstato kiun ŝi alfrontas dum la filmo. Krome, la bildoj projekciitaj en televido estas de homoj kiuj faras [[Paraŝuto|paraŝutadon]] aŭ [[Bungee jumping|bungee]], Situacio kiu simulas la provon de Julie ellasi vivon, kaj fali. Sed kiel en la bungea salto, Julie ankaŭ estas ligita al homa fadeno kiu tiras ŝin supren, savante ŝin de perdo. La filmo levas malfacilan demandon: se homo perdis ĉion, kio estis al li kara, ĉion, kion li amis, ĉu li povos rekomenci? Ĉu nia bezono kiel homoj por emocio kaj homa ligo estas instigo kiu povas esti venkita? La respondo, kiun la filmo donas al ĉi tiu demando, estas, ke ĉi tiu bezono ne povas esti venkita, kaj ke ĝi estas tiu, kiu permesos al ni resaniĝi. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category}} * {{IMDb title}} {{Vikicitaro}} * {{IMDb title|0108394}} * [http://www.criterion.com/current/posts/2067-three-colors-a-hymn-to-european-cinema "Three Colors: A Hymn to European Cinema"] eseo de Colin MacCabe ĉe Criterion Collection * [http://www.criterion.com/current/posts/2066-blue-i-bare-necessities "Blue: Bare Necessities"] eseo de Nick James ĉe Criterion Collection * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Three Colours: Blue|revizio=1175494814}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Polaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1992]] [[Kategorio:Adulto en fikcio]] [[Kategorio:Amaferaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri geedzeco]] [[Kategorio:Filmoj pri muziko kaj muzikistoj]] [[Kategorio:Filmoj pri adultoj]] 04xm6jpyi8xcb0p6bogqy6bw269v99c 0 837778 9478607 9315586 2026-09-19T20:35:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478607 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Pravieniškės}} {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Pravieniškės | origina nomo = Pravieniškių geležinkelio stotis | dosiero = PravieniskiuGS.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo ''Pravieniškės'' | lando = Litovio | loko = [[Pravieniškės]] | latitudo = 54.9017 | longitudo = 24.2208 | regiono-ISO = LT | zomo = 14 | situo sur mapo = | ŝanĝebla mapo = | nomo de trafikanto = [[Litovaj fervojoj]] | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 3 | nombro de kajoj = 2 | malfermo = 1862 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Pravieniškės''' estas fervoja stacio en [[Pravieniškės]], en [[Litovio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Pravieniškės]] * [[Listo de fervojaj stacioj en Litovio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|www.litrail.lt}} * [https://railwayz.info/photolines/station/1231 Railwayz.info]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/18626-Pravenishkes.html Pravieniškės en retejo tochka-na-karte] {{Litovaj fervojoj}} {{ĝermeto|Litovio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pravieniseės (stacidomo)}} [[Kategorio:Pravieniškės]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1862]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Litovio]] s5p4rwr7ifn92uqn1wt946vy0ucstud 0 840592 9478683 9315585 2026-09-20T05:21:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478683 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Radviliškis}} {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Radviliškis | origina nomo = Radviliškio geležinkelio stotis | dosiero = 620M-018, Radviliškis station.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo ''Radviliškis'' | lando = Litovio | loko = [[Radviliškis]] | latitudo = 55.805600 | longitudo = 23.536700 | regiono-ISO = LT | zomo = 14 | situo sur mapo = | ŝanĝebla mapo = | nomo de trafikanto = [[Litovaj fervojoj]] | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 4 | nombro de kajoj = 3 | malfermo = 1871 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Radviliškis''' estas fervoja stacio en [[Radviliškis]], en [[Litovio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Radviliškis]] * [[Listo de fervojaj stacioj en Litovio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|www.litrail.lt}} * [https://railwayz.info/photolines/station/1255 Railwayz.info] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230930134726/https://railwayz.info/photolines/station/1255 |date=2023-09-30 }} * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/1768-Radvilishkis.html Radviliškis en retejo tochka-na-karte] {{Litovaj fervojoj}} {{ĝermeto|Litovio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Radviliskis (stacidomo)}} [[Kategorio:Radviliškis]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1871]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Litovio]] e3mzj5jscamv8lqy3n9mio0te6unb4n 0 840770 9478613 9247311 2026-09-19T21:11:30Z ThomasPusch 1869 9478613 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |bildo=<!-- el vikidatumoj --> |bildo-larĝeco= 300px |lando = {{Finnlando}} |provinco = {{Uusimaa}} |komunumo = [[Espoo]] |regiono-ISO=FI-18 |zomo=13 |tipo1=reliefo |Mapo en angulo= }} '''Tapiola''' estas urboparto de [[Espoo]] en [[Finnlando]]. Ĝin konstruigis plejparte loĝeja fondaĵo en la [[1950-aj jaroj|1950-aj]] kaj [[1960-aj jaroj]]. Ĝi estas ĝardenoplena areo kun grava komerca, kultura kaj scienca aktivecoj. Tie estas proksimume 12 000 loĝantoj. En Tapiola situas la komerca centro, la urba teatrejo kaj la muzeo de Espoo. La areo ricevis sian nomon ''Tapiola'' okaze de nomelekta konkurso. Tapiola estas precipe konata pri sia tipa arkitekturo. Grandan parton de Tapiola planis la arkitektoj Aarne Ervi kaj Otto-Iivari Meurman. Najbara urboparto de Tapiola estas interalie Otaniemi, kaj sudokcidente de ĝi situas [[Haukilahti]]. == Konataj lokuloj == * [[Eeva Kilpi]] (1928-2026), finna verkistino {{ĝermo|Finnlando}} [[Kategorio:Espoo]] [[Kategorio:Urbopartoj de Espoo]] g1nkgbb446hnst45uh4xphtpbyxzx39 0 841249 9478905 9269175 2026-09-20T09:09:32Z Sj1mor 12103 9478905 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[File:WE-Zöllnerstr16.jpg|thumb|domo de Muthesius en Vajmaro, Zöllnerstraße 16; planis ĝin lia frato [[Hermann Muthesius]]]] '''Karl MUTHESIUS''' (naskiĝinta la {{daton|16|1|1859}} en [[Wolferstedt]], mortinta la {{daton|18|2|1929}} en [[Vajmaro]]) estis [[germanio|germana]] pedagogo kaj pedagogiseminaria direktoro. En 1884 li nuptis Bianca Zeuner, kiu naskis du filojn kaj filinon. ==Vivo== Estante filo de masonisto, Karl frekventis la bazlernejon kaj la porinstruistan seminarion en Vajmaro. Post anis li dum du jaroj en la pedagogia seminario de [[Karl Volkmar Stoy]] (ano de la skolo de [[Johann Friedrich Herbart]]) ĉe la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]]. En 1881 li fariĝis, sen finekzameniĝo universitata, profesoro ĉe la porinstruista instituto de Vajmaro. En 1905/06 Muthesius estis samloke distrikta lernejkonsilisto kaj de 1906 eĉ lernejestro. Post kiam la socialdemokratia ministro Greil koncentrigis la porinstruistaĵojn en [[Jena]] ĉe la altlerneja instituto pri edukado, Muthesius retiriĝis en la 1923-a jaro. ==Graveco== Inter 1890 kaj 1920 Muthesius nombriĝis inter la literature kaj politike plej aktivaj bazlernejaj pedagogoj en tuta Germanujo. Li agadis fruktodone en la en 1871 fondita societo "Deutscher Lehrerverein" kaj ties buroo "Erziehungswissenschaftliche Hauptstelle", post 1914 en la komisiono "Deutscher Ausschuß für Erziehung und Unterricht". Amikoj liaj estis i.a. [[Georg Kerschensteiner]] kaj [[Eduard Spranger]] kaj post 1902, kiam ekis ankaŭ en Turingio la reformpedagogia movado, multaj admiris liajn ideojn. Unue li orientiĝis pri la [[friedrich Schiller|ŝileraj]] ideoj pri estetika edukado. Alproksimiĝinte al la metilernejaj konceptoj de Kerschensteiner proponis Muthesius pli malfrue kombinon inter spirita kaj praktika instruadoj ekde la unuaj klasoŝtupoj. Okaze de parolado antaŭ la kolektiĝinta germania instruistaro en [[Kenigsbergo]] en la jaro 1904-a li pledis por unuigota tutinstruista trejnsistemo, do sen la klara distingo laŭ lerneja tipo. Por tio ankaŭ la universitatoj malfermu sin disponigante siajn strukturojn kaj spacojn. Per la ĉefverko ''Die Berufsbildung des Lehrers'' (1913) li skizis imponan sistemon ĝeneralan rilate al la klerigo de instruontoj. Okaze de la Regna lernejkunveno de 1920 Muthesius, estante nur raportisto, substrekegis modelon de nura universitata trejniĝo de estontaj elementarlernejaj instruistoj. Sed sole [[Hamburgo]], [[Brunsviko]] kaj [[Turingio]] sekvis liajn ideojn, dume la resto de Germanujo favoris la malon, eĉ Spranger mem. Ĉar ili jesis la tradiciajn seminariojn kaj iliajn horartabulojn. Muthesius paralele ankaŭ popularscience prezentis novajn formojn kaj deploris la ĝistiaman malkongruon inter enlerneje lernotaĵoj kaj la veraj bezonoj ĉiutagaj de ekster la lernejaj kokonoj. Ekde 1915 li, kun iomete patriotismaj tonoj, favoris tutgermanan unuigitan lernejsistemon kaj estis por plia influo de la [[berlino|berlinaj]] aŭtoritatoj ĉi-koncerne. Laŭ li la junularo engaĝiĝu por la bonfaro de ĉiuj kaj ne malfermu la okulojn antaŭ socialaj problemoj. Krome li priesploris literaturhistorie la klasikulojn [[Johann Wolfgang von Goethe]], Friedrich Schiller kaj [[Johann Gottfried Herder]]. Ties ideojn konatigi enpopole estis unu el liaj streboj. ==Honoroj== *Honora doktoreco pri filozofio fare de la berlina universitato, 1927 ==Aliaj verkoj (elekto)== *Die Spiele der Menschen, 1899; *Kindheit u. Volkstum, 1899; *Schulaufsicht u. Lehrerbildung, 1902; *Univ. u. Volksschullehrerbildung, 1904; *Grundsätzliches z. Volksschullehrerbildung, 1911; *Schule u. soz. Erziehung, 1912; *Das Bildungswesen im neuen Dtld., 1915; *Die Einheit d. dt. Lehrerstandes, 1917; *Die Zukunft d. Volksschullehrerbildung, 1919. – Schrr. z. d. Klassikern: Schillers Briefe üb. d. ästhet. Erziehung des Menschen, 1897; *Goethe, e. Kinderfreund, 1903; *Herders Familienleben, 1904; *Altes u. Neues aus Herders Kinderstube, 1905; *Goethe u. Pestalozzi, 1908; *Goethe u. Karl Alexander, 1910; *Goethe u. d. Handwerk. 1927. ==Fonto== *Tenorth, Heinz-Elmar, "Muthesius, Karl". Ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 18 (1997), p. 650-651 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd117204218.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117204218 ligiloj ĉe DDB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231030081348/https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117204218 |date=2023-10-30 }} {{DEFAULTSORT:Muthesius, Karl}} [[kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1859]] [[kategorio:Mortintoj en 1929]] [[kategorio:Literaturhistoriistoj]] [[kategorio:Progresema eduko]] c6fjtnyqlsh9llmva8v25fr1oc2apy8 0 842825 9478907 9268699 2026-09-20T09:09:50Z Sj1mor 12103 9478907 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}[[File:Seidel-Saal in Sulzbach-Rosenberg.jpg|thumb|okazigeja salono en la historia presejo de Seidel en Sulzbach-Rosenberg]] '''Johann Esaias von SEIDEL''' (naskiĝinta la {{daton|28|4|1758}} en [[Ortenburg (Bavario)|Ortenburg]], mortinta la {{daton|20|11|1827}} en [[Sulzbach-Rosenberg|Sulzbach]]) estis [[germanio|germana]] presisto, eldonisto kaj publicisto. Li antaŭenigis la reformojn de [[Maximilian Joseph von Montgelas|Montgelas]] kaj la [[ekumenismo]]n. En 1790 li nuptis Rosina Friederike Harweig, kun kiu li havis du filojn kaj du filinojn. ==Vivo== Estante filo de pastoro li venis ĉ. 1765/66 al Sulzbach kie la onklo Georg Abraham Lichtenthaler tenadis presejon. Post lernejaj kaj lernoknabaj jaroj surloke kaj en [[regensburg|Ratisbono]] (kie li frekventis [[latina lernejo|latinan lernejon]] kaj gimnazion kaj trejniĝis ĉe la firmaoj de Lichtenthaler kaj Rotermundt) li iĝis afergvidanto de la onkla entrepreno en 1780. En 1785 li aĉetis ĝin kaj en 1790/97 du aliajn presejojn en Sulzbach (Holst, Gallwitz). Malgraŭ malfacilaĵoj li sukcesis reflorigi la jam de 1664 ekzistantan, intertempe ŝanceliĝantan presadtradicion. Li flegis multajn kontaktojn, eĉ kun la bavaraj reĝoj [[Maksimiliano la 1-a Jozefo (Bavario)|Maksimiliano la 1-a Jozefo]], [[Ludoviko la 1-a (Bavario)|Ludoviko la 1-a]] kaj kun grafo de Montgelas. Ili ĉiuj apogis lin; tamen ne realiĝis liaj ambiciaj planoj por starigo de centra presa kaj eldona instituto en [[Munkeno]] nek kreo tria germana librofoiro en [[Nurenbergo]] (apud Frankfurto kaj Lepsiko). En 1800 Seidel fondis en [[Amberg]] la unuan arto-/librovendejon de [[Supra Palatinato]], kaj en 1801/03 li transprenis similajn ejojn en Munkeno kaj Nurenbergo. En 1807 li unuigis ĉiujn-ĉi en instituto kiun li fondis en la tre kaduka - kaj tiel de Seidel savita! - Burgo Sulzbach. Ĝin ekprizorgis de 1827 liaj filoj, de 1854 [[Friedrich Pustet]].<ref>Pustet tamen translokis ĝin en 1862 en pli malgrandajn ĉambrojn de ĉe la centra urba foirejo kaj retiriĝis el Sulzbach jam en 1864. De 1877 kontinuigis la tenadon Dietrich Wotschack kaj ties filo Hans. Post ties morto ekposedantis la familio Wotschack (ĝis la jaro 2006-a).</ref> ==Graveco== En la frua 19-a jarcento Seidel taksiĝis la plej grava eldonisto de Bavarujo. Estante tolerema li iĝis pontokonstruanto inter [[raciismo]] kaj [[romantikismo]], protestantoj kaj katolikoj, nordaj kaj sudaj germanoj. Li ege poris modernigon de la bavaria librofara metio, forigon de cenzuro, plifaciligon de komercado, [[kopirajto]]n, profesiigon de uloj laborantoj en la librokomerco kaj laŭbezonajn regionajn kunaranĝojn. En la multflanka gamo plej gravis religiaj libroj de ĉiu speco: en 1810 aperis en lia interkonfesia entrepreno la unua ekumenisma eldono de la [[Biblio]]. Jaron pli malfrue oni komisiis al li la preson de la unua protestantisma kantolibro valida por tuta Bavarujo. La plej gravaj verkistoj kiuj publikigis aferojn ĉe Seidel estis: [[Johann Christoph von Aretin]], [[Johann Georg von Aretin]], [[Franz von Baader]], [[Klemens Alois von Baader]], [[Bernhard Bolzano]], [[Clemens Brentano]], [[Melchior Diepenbrock]], [[Leander van Eß]], [[Johann Gottlieb Fichte]], [[Immanuel Hermann Fichte]], [[Franz Volkmar Reinhard]], [[Johann Michael Sailer]] kaj [[Johann Heinrich Wilhelm Witschel]]<ref>Ties verko ''Morgen- und Abendopfer'' de 1803 estis ĝis ĉ. 1925 la plej multe legata protestantisma edifa meditadverko).</ref>. Seidel presis por "Bayerische Hof- und Staatsbibliothek kaj por "Bayerische Akademie der Wissenschaften" katalogojn kaj skribaĵojn. En 1822, post incendio, li helpis la judan presejon de Sulzbach. Pro tio li devis rezigni pri la alloga oferto presi ''Bayerisches Wörterbuch'' de [[Johann Andreas Schmeller]]. Post lia morto kontinue ĝuis popularecon (ĝis 1932) la kalendaro ''Sulzbacher Kalender'' (en pli ol 24 diversaj varioj). ==Honoroj== *bayerischer Kronrat (1790) *Zivilverdienstorden der bayerischen Krone (1822/23?) *bayerische goldene Zivilverdienstmedaille (1823?) ==Verkoj== *Frohe Gefühle bey der höchst beglückten Rückkehr Maximilian Josephs, 1801 *Rechnung über die für Sulzbachs Abgebrannte eingesammelten milden Beiträge, 1825 *Kalenderprogramme (i.a. por ''Gemeinnütziger Hauskalender'' - en 1866 eldono de 60 miloj) *Münchener Hauskalender (en 1880 eldono de 18.500 ekzempleroj) *Kalender für katholische Christen (en 1860 eldono de 14.000 ekzempleroj) *postlasitaĵoj: leteroj (1813–27) kaj aliaĵoj (ekz. skizo pri novorganizo de la bavaria libromerkato) - troviĝantaj en la eldoneja arkivo en Sulzbach-Rosenberg ==Fonto== *Lommer, Markus, "Seidel von Rosenthal, Johann Esaias". Ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 24 (2010), p. 174-175 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd117469408.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Seidel, Johann Esaias von}} [[kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1758]] [[kategorio:Mortintoj en 1827]] 5hzggf1ce2f6lmjx19wwjrwqhbw2zne 0 851352 9478638 9461574 2026-09-19T23:58:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478638 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Paroĥa preĝejo Sankta Stefano la 1-a (Hungario) | larĝo de informkesto = | dosiero = | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Jász-Nagykun-Szolnok]] | diocezo = [[Vác]] | unio = | dekanujo = [[Szolnok]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = loke | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Újszász]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = [[Antal Weber]] | stilo = [[novromaniko]] | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = 28 m ([[kampanilo]]) | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = 5052, Újszász, Szent István tér 1. | ttt = | commons = }} La '''paroĥa [[preĝejo]] [[Stefano la 1-a (Hungario)]]''' estas sakrala [[konstruaĵo]] en [[urbo]] [[Újszász]] ([[Hungario]]). == Historio == La unua mencio pri paroĥo okazis [[1332]], la [[kirko]] estis konsekrita en 1347. Dum dominado de la [[turkoj]] pri la preĝejo mankas informoj, la kontinua historio estas sciata ekde 1787. Tiam Újszász estis filio de [[Zagyvarékas]], sed en 1807 Újszász ricevis paroĥan rangon. Tiutempe ekzistis ankaŭ kapelo aŭ kirko, sed en 1740 [[preĝdomo]], en 1807 preĝejo konstruiĝis. La aspekto videbla nun okazis en [[1885]]. Aŭstra majstro kreis la ĉefaltaron, la [[orgeno]] estis kreita en 1889 en [[Salzburg]], pli frue malgranda orgeno funkciis. En [[1944]] dum la mondomilito la lignaĵoj bruldetruiĝis, post 2 jaroj la kirko iĝis funkcikapabla. La plej grava restaŭrado okazis en 1991. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola en [[korto]]. La [[fasado]] estas malsimetria, dekstre la kvadrata [[turo]] altiĝas. En la meza parto [[Arko (geometrio)|arka]] arkadserio reliefas, antaŭe [[krucifikso]] estas videbla. En la malantaŭa parto la meza parto reliefas. Tie estas 3 arkadoj, pli supre 3 [[fenestro]]j, la plej supre ronda fenestro. La nuna ĉefaltara [[bildo]] estas pentraĵo de Ágoston Muszély. Apud la ĉefaltaro 2 pentritaj statuoj pri [[Stefano la 1-a (Hungario)]] [[Emeriko de Hungario]] videblas. Ankaŭ 3 flankaj altaraj troviĝas en la navo. [[Kermeso]] okazas la 20-an de [[aŭgusto]]. == Fontoj == * [https://miserend.hu/templom/1153 hungare kun fotoj] * [https://ujszasz.hu/vallas/katolikus/1786-az-ujszaszi-romai-katolikus-plebania-es-templom-rovid-tortenete hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240118120707/https://ujszasz.hu/vallas/katolikus/1786-az-ujszaszi-romai-katolikus-plebania-es-templom-rovid-tortenete |date=2024-01-18 }} * [http://www.zounuk.hu/hu/wiki/romai-katolikus-templom-ujszasz hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240118120707/http://www.zounuk.hu/hu/wiki/romai-katolikus-templom-ujszasz |date=2024-01-18 }} * [http://ujszasz.vaciegyhazmegye.hu/tortenet.html datenoj hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240118120708/http://ujszasz.vaciegyhazmegye.hu/tortenet.html |date=2024-01-18 }} * [https://lexikon.katolikus.hu/U/%C3%9Ajsz%C3%A1sz.html datenoj hungare] {{Unua}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Stefano de Hungario|Ujszasz]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Újszász|Ujszasz]] cqhafisrp931cy63lqjuqkohfmjhwep 0 853752 9478807 8986475 2026-09-20T08:23:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478807 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Melbourne_Skyline_from_Rialto_Crop_-_Nov_2008.jpg|centra|eta|800x800ra|180-grado panorama vido de Melburn, kiel vidita de la observejo de la Rialto]] {{Informkesto konstruaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AU-VIC |situo sur mapo = Melburno |tipo1 = reliefo |zomo=13 }} La '''Rialto-Turoj''' ({{Lang-en|'''Rialto Towers'''}}, ankaŭ nomita ''Rialto Centro'' aŭ ''La Rialto'') estas [[nubskrapulo]] situanta en [[Melburno]], [[Aŭstralio]]. La 63 etaĝoj kaj 251 m alta konstruaĵo estis dezajnitaj fare de Gerard de Preu kaj Partneroj kaj konstruitaj inter 1982 kaj 1986. Post ilia inaŭguro, la Rialto-Turoj estis nelonge la plej alta konstruaĵo ekster [[Nordameriko]], sed ili devis prirezigni la titolon post nur unu monato al la OUB Centro en Singapuro. Estis la nura tempo ke la plej alta konstruaĵo ekster Nordameriko estis en Aŭstralio, ĉar tiu titolo estis kutime tenita fare de eŭropaj aŭ aziaj nubskrapuloj. La Rialto-Turoj konsistas el du nubskrapuloj: pli malgranda norda turo kiu staras 185 m alta kaj la pli granda suda turo. La konstruaĵo atingas sian oficialan altecon de 251 metroj kun malgranda lifta maŝinejo kiu leviĝas 4 m super la ĉeftegmento de la suda turo. La anteno kiu estis aldonita poste altiĝas eĉ pli alte, nome 270 m, sed ne estas parto de la arkitekturo de la konstruaĵo. La observejo sur la supra etaĝo restis neuzata dum preskaŭ 8 jaroj antaŭ ol ĝi estis malfermita al publiko la 19-an de julio 1994. La Rialto-Turoj estas la kvina plej alta nubskrapulo en Melburno kaj la sesa plej alta en Aŭstralio. En la tuja najbareco, sur la alia flanko de la Yarra Rivero, en la Southbank-distrikto estas la [[Eŭreka Turo]], kiu estas la dua plej alta loĝkonstruaĵo en Aŭstralio. Rialto Towers enhavis la unuan publikan observferdekon en Melburna nubskrapulo, kiu funkciigis inter 1994 kaj 31 decembron 2009 <ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/video/2009/10/23/2722902.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091202194354/http://www.abc.net.au/news/video/2009/10/23/2722902.htm|archive-date=2009-12-02|title=Rialto Observation Deck to close|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]}}</ref>. Ĝi ankaŭ estis la loko de la unua vertikala kuro de Melburno. Kiam kompletigite ĝi estis la 23-a plej alta konstruaĵo en la mondo kaj la dua plej alta ekster Usono (post la [[First Canadian Place]] en [[Toronto]], [[Kanado]]). == Galerio == <gallery> <!--Dosiero:Rialto_Tower_August_2007.JPG|alternative=August 2007|aŭgusto 2007--> Dosiero:Rialto_Tower.jpg|alternative=March 2010|marto 2010 Dosiero:Rialto_Towers_in_Aug._2015_(cropped).jpg|alternative=August 2015|aŭgusto 2015 </gallery> [[Dosiero:Rialto_view_night.jpg|eta|767x767ra|Panorama vido de la Rialto je nokto, montranta la [[Melburna Urba Centro|Melburna urbocentro]] kaj [[Southbank, Viktorio|Southbank]] iluminitaj]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://rialto.com.au/}} * [http://www.melbourne360rialto.com.au/ Observejo de Melburno] * [http://www.walkingmelbourne.com/building280.html Piedirada profilo de Melburno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190513060419/http://www.walkingmelbourne.com/building280.html |date=2019-05-13 }} * [https://web.archive.org/web/20060526194812/http://www.supersprint.com.au/Default.aspx?Menu=269&Content=2839&Template=1 Rialto resume] * [https://web.archive.org/web/20110218133217/http://www.grollogroup.com.au/grollo-property/development/rialto/ Grollo Grupo, kiu konstruis kaj posedas la Rialto Turoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Nubskrapuloj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Melburno]] bibm1sdpa6twlhdr45kiyzb7e69y3sd 0 855680 9478749 9435768 2026-09-20T06:26:31Z Sj1mor 12103 9478749 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Benito Antonio MARTÍNEZ OCASIO''' (naskita la [[10-a de marto|10-an de marto]] [[1994]] en [[Bayamón]], [[Porto-Riko]]), konata sub [[Artistnomo|la artista nomo]] '''Bad Bunny''' (Malbona [[Kuniklo|Kunikleto]]), estas [[Porto-Riko|portorika]] [[Repo|repisto]], [[kantisto]] kaj [[aktoro]] . kantverkisto, profesia luktisto kaj aktoro<ref name="gq.com">{{cite web|last1=Chocano|first1=Carina|title=The World's Newest Superhero: Bad Bunny|url=https://www.gq.com/story/bad-bunny-june-cover-profile|website=[[GQ]]|date=May 24, 2022|access-date=11 September 2022|archive-date=September 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220911033537/https://www.gq.com/story/bad-bunny-june-cover-profile|url-status=live}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|url=https://www.gq.com/story/bad-bunny-good-times-profile|title=Good Times With Bad Bunny|last=Herrera|first=Isabelia|work=[[GQ]]|date=March 20, 2019|access-date=February 29, 2020|archive-date=March 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200307235710/https://www.gq.com/story/bad-bunny-good-times-profile|url-status=live}}</ref>. Moknomita la "Reĝo de Latina Trap" , Bad Bunny estas konsiderata unu el la plej influaj artistoj en la ĝenro kaj helpis popularigi [[Hispana lingvo|hispanlingvan]] [[Repo|repon]] tutmonde. Li estas agnoskita kiel unu el la plej bonaj latinaj repistoj de ĉiuj tempoj. Lia dua sola albumo, ''YHLQMDLG'' (2020), fariĝis lia plej sukcesa hispanlingva albumo, atingante la duan lokon en ''la Billboard 200.'' Li sekvis ĝin per la kompilaĵo ''Las que no iban a salir'' (2020). Li estas la unua ne-anglalingva prezentisto por esti la plej influa artisto de la jaro ĉe [[Spotify]] kaj gvidis tiun liston de [[2020]] ĝis [[2022]].<ref>{{cite web|title=Bad Bunny Says His 'Mission' Wasn't Going Worldwide: I Didn't Create Music 'for the Gringo Audience'|url=https://people.com/music/bad-bunny-says-his-mission-wasnt-going-worldwide/|access-date=2022-09-11|website=Peoplemag|language=en|archive-date=September 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220911013351/https://people.com/music/bad-bunny-says-his-mission-wasnt-going-worldwide/|url-status=live}}</ref> Li tenas la duan plej grandan alfluantan jaron de ajna artisto en la historio de Spotify, produktante pli ol 18.5 miliardajn "riveretojn" en 2022 <ref>{{cite web|title=Taylor Swift Beats Out Bad Bunny in 2023's Spotify Wrapped|url=https://www.nytimes.com/2023/11/29/style/spotify-wrapped-taylor-swift-bad-bunny.html|access-date=2023-12-23|website=New York Times|language=en|archive-date=December 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231224043904/https://www.nytimes.com/2023/11/29/style/spotify-wrapped-taylor-swift-bad-bunny.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Drake Congratulates Bad Bunny on Breaking Spotify Streaming Record: 'My Guy Is Moving Different'|url=https://www.complex.com/music/drake-congratulates-bad-bunny-all-time-record-biggest-streaming-year-spotify|access-date=2022-09-11|website=Complex|language=en|archive-date=September 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220911013414/https://www.complex.com/music/drake-congratulates-bad-bunny-all-time-record-biggest-streaming-year-spotify|url-status=live}}</ref>. Aktuale en decembro 2023, lia albumo ''Un Verano Peko Ti'' estas la plej alfluita albumon en Spotify kun pli ol 14 miliardaj riveretoj. En septembro 2025, Bad Bunny estis anoncita kiel la ĉefa artisto por la duontempa spektaklo de la [[Super Bowl]] de 2026. Post lia prezento en la Super Bowl de 2026 , Yahoo! kaj [[YouGov]] faris balotenketon de 1 704 usonaj plenkreskuloj demandante: "Kiu reprezentas Usonon pli bone? Bad Bunny aŭ Donald Trump?" La prezentisto venkis la aktualan usonan prezidenton je 42% kontraŭ 39%, kaj la nombroj estis eĉ pli altaj inter nigraj kaj latinamerikanaj balotantoj<ref>Medonchak, [https://www.fair.org.ua/bad-bunny-obiishov-trampa-v-opytuvanni-pislia-superboulu/ Bad Bunny обійшов Трампа в опитуванні після Супербоулу] (Bad Bunny ĉirkaŭas Trump post la Super Bowl). Fair.org.ua, la 16-an de februaro 2026. Alirdato: la 20-an de februaro 2026.</ref>. == Biografio == Martinez studis ĉe la [[Universitato de Porto-Riko]] en [[Arecibo]]. Bad Bunny atingis grandan popularecon en [[SoundCloud]] kaj estis signita al la muzikeldonejo ''Hear This Music'' kun la eldono de la unuopaĵo "''Diles''" en 2016. La unuopaĵo estas konsiderita lia granda sukceso kaj kondukis Beniton al rapida sukceso en la latin-amerika urba muzika scenejo. Dum intervjuo, la kantisto deklaris ke li faras muzikon ekde [[2008]]. Li estas konata pro siaj kunlaboroj kun aliaj ĉefaj artistoj en la urba muzika scenejo. Kune kun Cardi B kaj J Balvin, li publikigis la unuopaĵon "''I Like It''", kiu atingis numeron unu en la ''Billboard Hot 100'' en rekorda tempo. Li poste publikigis la unuopaĵon "''Mía''", en kiu Drake estas elstara artisto. Lia debutalbumo, ''X 100pre'' (hispane: "''Por cienPre''", eterne), estis publikigita en decembro 2018 kaj havas kunlaborojn kun artistoj Diplo, Drake, [[Ricky Martin]] kaj El Alfa, inter aliaj. De 2020 ĝis 2022 kaj 2025, li estis la plej aŭskultata artisto ĉe Spotify. En 2023, li atingis la duan lokon, kaj en 2024, li atingis la trian lokon. == Diskografio == === Albumoj === * 2017: ''El Conejo Malo'' * 2018: ''[[:en:X_100pre]]'' * 2019: Up Next (Live From Apple Piazza Liberty) * 2019: ''[[:en:Oasis]]'' * 2020: ''[[:en:YHLQMDLG]]'' * 2020: ''Las que no iban a salir'' * 2020: ''[[:en:El_Último_Tour_Del_Mundo]]'' * 2022: ''[[:en:Un_Verano_Sin_Ti]]'' * 2023: ''[[:en:Nadie_Sabe_Lo_Que_Va_a_Pasar_Mañana]]'' * 2025: ''[[:en:Debí Tirar Más Fotos]]'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Allmusic}} * {{IMDb nomo|9559545}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Martínez Ocasio, Benito Antonio}} [[Kategorio:Artistnomoj]] [[Kategorio:Portorikaj kantistoj]] [[Kategorio:Hispanlingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1994]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] byutxy3xzhkflgywj4l0mz19gyhwjq4 0 859001 9478896 8794246 2026-09-20T09:06:16Z ThomasPusch 1869 9478896 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [roŝka], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Roska Botond''' estas [[Hungario|hungara]] [[neŭrologo]], altlerneja [[instruisto]], ekstera membro de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2022]]). Lia [[patro]] estis [[Tamás Roska]], lia patrino estis [[Zsuzsanna Esztó]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM2425623/40dd09cf-ea59-49a5-be69-4d91e30bc1f2/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1969|12|17}}<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} inter 1985-1989 studis [[violonĉelo]]n en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]], poste manvundo finis lian muzikan karieron. Li akiris matematikan diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1995]], samtempe medicinan diplomon en [[Universitato Semmelweis]]. Ekde 1995 li studis neŭrobiologion en [[Universitato de Kalifornio en Berkelio]], kie li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en 2002, poste li esploris genetikon kaj virologion 3 jarojn en [[kampuso]] de [[Universitato Harvard]] en [[Bostono]]. Ekde 2005 li vivis en [[Bazelo]], kie li havis postenon en [[:de:Friedrich Miescher Institute for Biomedical Research]]. En 2010 li instruis en [[Universitato de Bazelo]], post 4 jaroj li profesoriĝis, en 2018 li partoprenis en fondo de instituto pri videsploro. Lia edzino naskis trifoje. Li ricevis precipe eksterlandajn [[premio]]jn inter 1997-2020. Li ricevis la [[Wolf-Premio pri Medicino|Wolf-Premion pri Medicino]]<ref>https://wolffund.org.il/botond-roska/</ref> en 2024 kune kun [[José-Alain Sahel]]. En 2020 li honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Elektitaj kontribuoj (ĉiam kunaŭtoro) == * ''Optogenetic approaches to restoring visual function in retinitis pigmentosa'' (2011) * ''Restoring vision'' (2018) == Fontoj == * [https://magyarnemzet.hu/belfold/2019/08/roska-botond-neurobiologus-kapta-a-magyar-szent-istvan-rend-kituntetest biografio hungare kun foto] * [https://hegyvidek.hu/elet-a-hegyvideken/diszpolgaraink/dr-roska-botond hu biografio hungare kun video] * [https://mta.hu/data/dokumentumok/egyeb_dokumentumok/2022/tagok_2022_NET-2.pdf aprezo kun foto (legebla pli malsupre)] * [https://semmelweis.hu/hirek/files/2019/11/RoskaBotond-Laudatio_HU.pdf biografio hungare] * [https://www.mvgyosz.hu/wp-content/uploads/2020/11/Roska-Botond-m%C3%A9ltat%C3%A1s-2019.pdf datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalstrio|Biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Roska Botond}} [[Kategorio:Hungaraj neŭrologoj]] [[Kategorio:Svisaj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri medicino]] 4bara41pfu1wj0firz6vq2xr9rvfwst 9478897 9478896 2026-09-20T09:07:30Z ThomasPusch 1869 /* Biografio */ 9478897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [roŝka], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Roska Botond''' estas [[Hungario|hungara]] [[neŭrologo]], altlerneja [[instruisto]], ekstera membro de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2022]]). Lia [[patro]] estis [[Tamás Roska]], lia patrino estis [[Zsuzsanna Esztó]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM2425623/40dd09cf-ea59-49a5-be69-4d91e30bc1f2/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1969|12|17}}<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} inter 1985-1989 studis [[violonĉelo]]n en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]], poste manvundo finis lian muzikan karieron. Li akiris matematikan diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1995]], samtempe medicinan diplomon en [[Universitato Semmelweis]]. Ekde 1995 li studis neŭrobiologion en [[Universitato de Kalifornio en Berkelio]], kie li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en 2002, poste li esploris genetikon kaj virologion 3 jarojn en [[kampuso]] de [[Universitato Harvard]] en [[Bostono]]. Ekde 2005 li vivis en [[Bazelo]], kie li havis postenon en [[:de:Friedrich Miescher Institute for Biomedical Research]]. En 2010 li instruis en [[Universitato de Bazelo]], post 4 jaroj li profesoriĝis, en 2018 li partoprenis en fondo de instituto pri videsploro. Lia edzino naskis trifoje. Li ricevis precipe eksterlandajn [[premio]]jn inter 1997-2024. Interalie, en 2020 li honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. En 2024 li ricevis la [[Wolf-Premio pri Medicino|Wolf-Premion pri Medicino]]<ref>https://wolffund.org.il/botond-roska/</ref> en kune kun [[José-Alain Sahel]]. == Elektitaj kontribuoj (ĉiam kunaŭtoro) == * ''Optogenetic approaches to restoring visual function in retinitis pigmentosa'' (2011) * ''Restoring vision'' (2018) == Fontoj == * [https://magyarnemzet.hu/belfold/2019/08/roska-botond-neurobiologus-kapta-a-magyar-szent-istvan-rend-kituntetest biografio hungare kun foto] * [https://hegyvidek.hu/elet-a-hegyvideken/diszpolgaraink/dr-roska-botond hu biografio hungare kun video] * [https://mta.hu/data/dokumentumok/egyeb_dokumentumok/2022/tagok_2022_NET-2.pdf aprezo kun foto (legebla pli malsupre)] * [https://semmelweis.hu/hirek/files/2019/11/RoskaBotond-Laudatio_HU.pdf biografio hungare] * [https://www.mvgyosz.hu/wp-content/uploads/2020/11/Roska-Botond-m%C3%A9ltat%C3%A1s-2019.pdf datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalstrio|Biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Roska Botond}} [[Kategorio:Hungaraj neŭrologoj]] [[Kategorio:Svisaj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri medicino]] b9mapn412iusm7dr75mg5pux2iu1d5m 9478898 9478897 2026-09-20T09:07:51Z ThomasPusch 1869 /* Biografio */ 9478898 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [roŝka], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Roska Botond''' estas [[Hungario|hungara]] [[neŭrologo]], altlerneja [[instruisto]], ekstera membro de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2022]]). Lia [[patro]] estis [[Tamás Roska]], lia patrino estis [[Zsuzsanna Esztó]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM2425623/40dd09cf-ea59-49a5-be69-4d91e30bc1f2/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1969|12|17}}<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} inter 1985-1989 studis [[violonĉelo]]n en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]], poste manvundo finis lian muzikan karieron. Li akiris matematikan diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1995]], samtempe medicinan diplomon en [[Universitato Semmelweis]]. Ekde 1995 li studis neŭrobiologion en [[Universitato de Kalifornio en Berkelio]], kie li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en 2002, poste li esploris genetikon kaj virologion 3 jarojn en [[kampuso]] de [[Universitato Harvard]] en [[Bostono]]. Ekde 2005 li vivis en [[Bazelo]], kie li havis postenon en [[:de:Friedrich Miescher Institute for Biomedical Research]]. En 2010 li instruis en [[Universitato de Bazelo]], post 4 jaroj li profesoriĝis, en 2018 li partoprenis en fondo de instituto pri videsploro. Lia edzino naskis trifoje. Li ricevis precipe eksterlandajn [[premio]]jn inter 1997-2024. Interalie, en 2020 li honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. En 2024 li ricevis la [[Wolf-Premio pri Medicino|Wolf-Premion pri Medicino]]<ref>https://wolffund.org.il/botond-roska/</ref> en kune kun [[José-Alain Sahel]]. == Elektitaj kontribuoj (ĉiam kunaŭtoro) == * ''Optogenetic approaches to restoring visual function in retinitis pigmentosa'' (2011) * ''Restoring vision'' (2018) == Fontoj == * [https://magyarnemzet.hu/belfold/2019/08/roska-botond-neurobiologus-kapta-a-magyar-szent-istvan-rend-kituntetest biografio hungare kun foto] * [https://hegyvidek.hu/elet-a-hegyvideken/diszpolgaraink/dr-roska-botond hu biografio hungare kun video] * [https://mta.hu/data/dokumentumok/egyeb_dokumentumok/2022/tagok_2022_NET-2.pdf aprezo kun foto (legebla pli malsupre)] * [https://semmelweis.hu/hirek/files/2019/11/RoskaBotond-Laudatio_HU.pdf biografio hungare] * [https://www.mvgyosz.hu/wp-content/uploads/2020/11/Roska-Botond-m%C3%A9ltat%C3%A1s-2019.pdf datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalstrio|Biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Roska Botond}} [[Kategorio:Hungaraj neŭrologoj]] [[Kategorio:Svisaj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri medicino]] 1tftkwcqxgeq8cp0njxj542r0y3icut 0 872467 9478649 9465700 2026-09-20T01:46:16Z Arbarulo 135469 9478649 wikitext text/x-wiki [[File:Educational Management Mindmap.jpg|thumb|alt=Konceptomapo pri edukeja mastrumado|Resumo pri edukeja mastrumado en la angla lingvo]] '''Edukeja mastrumado''' estas la mastrumado de [[eduko|eduka]] sistemo, per kiu grupo kombinas homajn kaj materiajn rimedojn por kontroli, plani, strategii, kaj efektivigi ĝiajn strukturojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nie.edu.sg/higher-degrees/masters-by-coursework/master-of-arts-educational-management|title=Master of Arts (Educational Management) {{!}} National Institute of Education (NIE), Singapore|website=www.nie.edu.sg|language=en|access-date=2018-10-18}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Connolly|first1=Michael|last2=James|first2=Chris|last3=Fertig|first3=Michael|date=2017-12-20|title=The difference between educational management and educational leadership and the importance of educational responsibility|journal=Educational Management Administration & Leadership|volume=47|issue=4|language=en|pages=504–519|doi=10.1177/1741143217745880|s2cid=148809630|issn=1741-1432|url=https://researchportal.bath.ac.uk/en/publications/97b65da5-70a6-4b8b-91f6-97d58d198526 }}</ref> La eduka sistemo konsistas el la profesiularo de diversaj eduk-rilataj institucioj, interalie ministrejoj, regulaj estraroj, agentejoj, sindikatoj, kaj edukejoj. Tiu profesiularo konsistas el politikistoj, lernejestroj, instruistoj, neinstruaj laboristoj, mastrumistoj, kaj aliaj homoj kunlaborantaj.<ref>{{Cite web|url=https://www.rand.org/topics/educational-administration.html|title=Educational Administration|website=www.rand.org|language=en|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://learn.org/articles/What_is_Educational_Management.html|title=What Is Educational Management?|access-date=2018-10-17|language=en}}</ref> Iliaj mastrumaj planoj dependas de informoj pri la eduka sistemo, kiujn multaj ŝtatoj kolektas kaj disponebligas per [[edukmastruma informosistemo]].<ref>Abdul-Hamid, Husein. 2014. "What Matters Most for Education Management Information Systems: A Framework Paper." [https://documents1.worldbank.org/curated/en/543401468329077038/pdf/SABER-What-matters-for-most-education-management-information-systems-a-framework-paper.pdf]</ref> [[Mastrumado]] - t.e. planado, organizado, efektivigado, kritikado, taksado, kaj integrigado - necesas en ĉiu nivelo de la institucio. Esplorado pri eduka mastrumado devas temigi la dinamikan interagadon inter edukaj gvidantoj, iliaj sekvantoj, kaj la pli vasta komunumo por plibonigi la rezultojn de instruado kaj lernado.<ref>{{Cite journal |last1=Lemos |first1=Monica |last2=Liberali |first2=Fernanda |date=2019-11-04 |title=The creative chain of activities towards educational management transformation: Findings from an intravention case study |journal=International Journal of Educational Management |language=en |volume=33 |issue=7 |pages=1718–1732 |doi=10.1108/IJEM-08-2017-0219 |issn=0951-354X|doi-access=free }}</ref> ==Taskoj== === Evoluigo de studplanoj === La evoluigo de [[studplano]]j konsistas el "la dezajnado kaj evoluigado de integraj planoj de lernado, kaj la taksado de planoj, iliaj efektivigoj, kaj la rezultoj de la lerna travivaĵo".<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.flinders.edu.au/teaching/teaching-strategies/curriculum-development/a-curriculum-process.cfm|title=A Curriculum Development Process|website=www.flinders.edu.au|language=en|access-date=2018-10-04|archive-date=2010-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20101012105158/http://www.flinders.edu.au/teaching/teaching-strategies/curriculum-development/a-curriculum-process.cfm|url-status=dead}}</ref> Ĝi dezajnas kaj kritikas studplanojn, stimulas instruajn kaj taksajn strategiojn konformajn al la studplanoj, verkas specialajn studplanajn programojn, starigas klarajn kaj observeblajn celojn, kaj kreas utilajn taksajn [[kriteriaro (eduko)|kriteriarojn]].<ref>{{Cite book|title=The skilful teacher: Building your teaching skills|last1=Saphier|first1=J|last2=Haley|first2=M|last3=Gower|last4=R|publisher=Research For Better Teaching|year=2008|location=Acton, MA}}</ref> Oni povas priskribi la evoluigon de studplanoj kiel tripaŝan procezon konsistantan el la studplano planita, la liverita, kaj la spertita.<ref name=":0" /> Ĝin povas strukturi pedagogiajn alirojn elpensitajn de teoriistoj kaj esploristoj, ekzemple [[John Dewey]], [[Lev Vigockij]], [[Jean Piaget]], [[Jerome Bruner]], kaj [[Albert Bandura]].<ref>{{Cite book|title=Nurturing Early Learners: A Curriculum Framework for Kindergartens in Singapore|publisher=Ministry of Education, Singapore|year=2012|location=Singapore}}</ref> ====Infanĝardeno==== La evoluigo de infanĝardenaj studplanoj sekvas plurajn skolojn.<ref name=":2">{{Cite book|title=Who Am I in the Lives of Children? An Introduction to Early Childhood Education|last1=Feeney|first1=Stephanie|last2=Moravcik|first2=Eva|last3=Nolte|last4=Sherry|publisher=Pearson Education|year=2013|isbn=978-981-45-2689-0|location=Singapore}}</ref> [[Margaret McMillan|Margaret]] kaj [[Rachel McMillan]] estis sociaj reformistoj en Anglujo, kiuj dediĉis sian vivon al solvado de malriĉeco<ref>{{Cite news|url=http://www.mcmillannurseryschool.co.uk/?p=2078|title=History of the McMillan Sisters|date=2015-01-15|work=McMillan Nursery School|access-date=2018-10-17|language=en-US}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240527175830/https://www.mcmillannurseryschool.co.uk/?p=2078 |date=2024-05-27 }}</ref> kaj fondis la Subĉielan [[Infanĝardeno|Vartlernejon]] kaj Trejnejon en [[Londono]]. Ili celis havigi aman prizorgon, sanservojn, nutraĵon, kaj korpan bonfarton al infanoj.<ref>{{Cite journal|last=Betty|first=Liebovich|date=2014|title=The Contributions of the McMIllan Sisters to Early Years Education in England.|journal=FORUM: For Promoting 3-19 Comprehensive Education|volume=56|issue=3|pages=529|doi=10.15730/forum.2014.56.3.529|url=https://journals.lwbooks.co.uk/forum/vol-56-issue-3/abstract-6152/ }}</ref> Oni helpis gepatrojn prizorgi siajn infanojn kaj interagi kun ili, donante al ili [[pedagogio|pedagogiajn]] modelojn. La pedagogiaj principoj de la Vartlernejo retroviĝas en edukaj kadroj, laŭ kiuj instruistoj vartu kaj instruu lernoplanon, kiu esploras la mondon, estetikon, muzikon kaj moviĝon, kaj legokapablon.<ref name=":2" /> [[John Dewey]] elpensis la teorion de [[progresema eduko]].<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/John-Dewey|title=John Dewey {{!}} American philosopher and educator|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-10-17|language=en}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/John-Dewey|title=John Dewey {{!}} American philosopher and educator|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-10-18|language=en}}</ref> Laŭ tiu filozofio, oni devas instrui al infanoj kiel pensi. Dewey kontraŭis taksadon, ĉar ili ne povas mezuri ĉu infano estas edukita.<ref>{{Cite news|url=https://www.thoughtco.com/progressive-education-how-children-learn-today-2774713|title=Progressive Education - How Children Learn|work=ThoughtCo|access-date=2018-10-18}}</ref> La lerna komunumo devas proponi lernoportunojn interesajn kaj signifhavajn, kiuj preparu homojn por vivo en demokratia socio. La infanoj lernas per farado, kunlaborado, kaj problemsolvado, kun gvidado de la instruisto. Projektoj en lernoplano de Dewey stimulas esploradon, sintrovadon, kaj sensajn spertojn, kiuj liveras tutisman travivaĵon, fokusiĝas al la interesoj de la infanoj, kaj konvenas al ilia kreskevolua nivelo.<ref>{{Cite web|url=https://www.naeyc.org/resources/topics/12-principles-of-child-development|title=12 Principles of Child Development and Learning that Inform Practice {{!}} NAEYC|website=www.naeyc.org|language=en|access-date=2018-10-18}}</ref> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Lernogradoj]] 7j3j73hqyj5wu6xtf0kun6memauw76w 0 874178 9478913 9273928 2026-09-20T09:10:35Z Sj1mor 12103 9478913 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Viktor CHRISTIAN''' (naskiĝinta la {{Daton|30|3|1885}} en [[Vieno]], mortinta la {{daton|28|5|1963}} en [[Walchsee]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] orientalisto, fakulo pri [[ŝemida lingvaro]], etnologo kaj arkeologo. Inter 1930-1934 kaj inter 1936-1945 li estis estro de la katedro pri ŝemida filologio kaj orientala arkeologio. Estante membro de [[bärenhöhle (antisemitismo)|Bärenhöhle]] kaj kaŝa [[nazioj|nazio]] li ege gravis post [[Anschluss]] pri politika novorientigo de la fakultato pri filozofio de la [[universitato de Vieno]]. Kiam li dekanis inter 1938 kaj 1943, li respondecis pri diversaj forsendoj de judaj kolegoj. Li estris la instituton ''Lehr- und Forschungsstätte für den Vorderen Orient'' de la [[sS (organizaĵo)|SS-]]esplorsocieto ''Deutsches Ahnenerbe'' estante mem SS-majoro.<ref>SS-numero 354.121; kp. Bundesarchiv R 9361-III/520162</ref><ref>Ernst Klee: ''Das Personenlexikon zum Dritten Reich'', Frankfurt am Main 2007, p. 92</ref> Inter 1943 kaj 1945 li estis vicrektoro, en aprilo 1945 komisiita rektoro de la universitato. == Vivo== Estante filo de supera ofickalkulisto, Christian de 1904 studis ĉe la viena altlernejo unue historion kaj geografion. En la tria semestro li aliorientiĝis pri malnovaj orientalaj lingvoj. Liaj akademiaj instruistoj jenas: [[Joseph von Karabacek]], [[David Heinrich Müller]], [[Rudolf Geyer]], [[Ernst Sellin]], [[Maximilian Bittner]], [[Hermann Junker]] kaj [[Bedřich Hrozný]].<ref>Gerd Simon: ''[https://homepages.uni-tuebingen.de/gerd.simon/ChrChristian.pdf Chronologie Viktor Christian.]'' Universität Tübingen, januaro 2006, p. 4–5.</ref> Christian aliĝis al la [[studenta korporacio]] ''Wiener akademische Burschenschaft Teutonia''.<ref>''Verzeichnis der Alten Herren der Deutschen Burschenschaft.'' Überlingen am Bodensee 1920, p. 257.</ref> Li doktoriĝis en julio 1910 post defendo de la tezo ''Die Namen der assyrisch-babylonischen Keilschriftzeichen''.<ref>akto en la universitata arkivo, [http://scopeq.cc.univie.ac.at/Query/detail.aspx?ID=210070 PH RA 2599].</ref> Poste li profundigis la sciojn en [[Berlino]] ĉe [[Friedrich Delitzsch]] (asiriologio), [[Adolf Erman]] (egiptologio) kaj [[Felix von Luschan]] (etnologio). Ekde 1911 li volontulis kaj poste scienchelpistis en la etnografia sekcio de la [[Naturhistoria Muzeo (Vieno)]] sub la gvidado de [[Franz Heger]]). De 1915 estis li volontulo en la [[Unua mondmilito]] batalante en [[Transilvanio]] kaj [[Volinio]] antaŭ ol veni en junio 1916 al [[Turkujo]]. De julio 1917 estis li ĉe la artileria komandejo en [[Konstantinopolo]]. En 1917 lin edzigis Margarete Tilgner, kiu naskis kvin infanojn. En 1919, en la rango de supera leŭtenanto, li revenis Vienon. == Kariero altlerneja ĝis 1938== En 1919 li posteulis Franz Heger, kaj en 1921 li promociiĝis je kuratoro. En 1922 li fariĝis estro de la etnografia kolekto de la Naturhistoria Muzeo, el kiu poste naskiĝis la viena Etnologia Muzeo (nun parto de [[Weltmuseum Wien]]). Paralele Christian preparis sian habilitiĝon ĉe Rudolf Geyer verkante la laboraĵon ''Untersuchungen zur Paläographie des vorderen Orientes''. En la 23.1.1923 li ekrajtis universitate docentadi pri ŝemidaj lingvoj, speciale pri kojnoskribo. En la 1.4.1924 li farigiĝ eksterorda profesoro kaj samtempe forlasis la muzean servon. Inter 1929 kaj 1942 estis li prezidanto de Viena Antropologia Societo. Li iĝis honora membro de la Reĝa Antropologia Instituto de [[Londono]]. En la 1.11.1930 li iĝis sekvanto de Rudolf Geyer, orda profesoro pri malnova ŝemida filologio kaj orientala arkeologio. Tio eblis ĉar du aliaj - [[Nikolaus Rhodokanakis]] kaj [[Enno Littmann]] - rifuzis sekvi la saman vokiĝon. En februaro 1933 Christian krome fariĝis estro de la Orientala instituto de la universitato. Politike li estis sufiĉe dekstra, kiel [[Anton Pfalz]], [[Walter Steinhauser]], [[Richard Wolfram]], [[Otto Höfler]], [[Eberhard Kranzmayer]] aŭ [[Richard Meister]]. Sed kontraŭe al ili, Christian post la [[Dua mondmilito]] ne plu povis daŭrigi akademian karieron. De 1932 Christian ankaŭ membris ĉe ''Kampfbund für deŭtsche Kultur'', ligo kiun fondis [[Alfred Rosenberg]], kaj de la instruista unuiĝo ''Nationalsozialistischer Lehrerbund''. En majo 1933 li iĝis membro de [[NSDAP]]. Post la murdo de kanceliero [[Engelbert Dollfuß]], Christian intertempe jam ne rajtis docenti. Sed tio ebligis al li fari jam planitan esplorvojaĝon al Sirio, Palestino kaj Irako; la monon liveris la tantiemoj por artihistoria libro ĵus verkita de li (Propyläen-Verlag). En oktobro 1935 li iĝis membro de [[Vaterländische Front]], maljesis ian nacisocialisman agadon kaj kompense renomumiĝis profesoro en marto 1936. Favorantoj de li estis ekz. ĉefrabeno [[Benjamin Murmelstein]] kaj arkiepiskopo [[Theodor Innitzer]]. Post la maldungigo de [[Wilhelm Koppers]] kaj ĝis la dungigo de [[Hermann Baumann]] en januaro 1940, Christian ankaŭ estis afergvidanto de la universitata Instituto pri etnologio.<ref>Andre Gingrich: "Viktor Christian und die Völkerkunde in Wien 1938–1945: Universität, Anthropologische Gesellschaft und Akademie der Wissenschaften", ĉe: Andre Gingrich, Peter Rohrbacher (eld.): ''Völkerkunde zur NS-Zeit aus Wien (1938–1945): Institutionen, Biographien und Praktiken in Netzwerken''. Verlag der ÖAW, Wien 2021, p. 373–424, konkrete p. 377</ref> Tiutempe observeblis intelekta neniiĝo de la katolika etnologiskolo de la [[familio de Steyl|misiistoj de Steyl]] kun ilia doktrino pri kulturareoj ''(Kulturkreis)'' laŭ la patroj [[Wilhelm Schmidt]] kaj Wilhelm Koppers kaj la sudeostazia fakulo [[Robert von Heine-Geldern]] ankaŭ estis fifamigata fare de Christian koncerne lian originon.<ref>Peter Rohrbacher: [https://www.derstandard.de/story/2000089914455/vertriebener-pionier-der-wiener-ethnologie-robert-heine-geldern-v "Vertriebener Pionier der Wiener Ethnologie: Robert Heine-Geldern"] - ĉe: ''[[Der Standard]]'', 24.10.2018</ref> Aliaflanke Christian estis por la restado de lia apoginto [[Josef Weninger]], kies edzino [[Margarete Weninger]] estis juda laŭ la [[Nurenbergaj leĝoj]]. En majo 1939 Christian iĝis orda membro de la [[aŭstra Akademio de Sciencoj|Viena akademio de sciencoj]], kie li i.a. troviĝis en la estraro de komisionoj arabaj. Christian ankaŭ engaĝiĝis en la akirado de konfiskitaj libroj por la Orientala Instituto (ekz. el bibliotekoj de [[Ludwig Feuchtwanger]], [[Samuel Krauss]] kaj [[Norbert Jokl]]<ref>Katharina Kniefacz: [https://geschichte.univie.ac.at/de/personen/viktor-christian Viktor Christian, o. Univ.-Prof. Dr. phil."] ĉe: ''650 plus – Geschichte der Universität Wien.''</ref> aŭ de judaj komunumoj el [[Kittsee]], [[Lackenbach]] kaj [[Frauenkirchen]].<ref>Stefan Alker, Christina Köstner: "Erwerbungspolitik an der Universitätsbibliothek Wien während der NS-Zeit – Bericht der Provenienzforschung". Ĉe: ''Zeitschrift für Bibliothekswesen und Bibliographie. Sonderband: NS-Raubgut in Bibliotheken: Suche, Ergebnisse, Perspektiven''. Wien 2008, p. 102-103</ref> Christian estis kuneldonanto de la periodaĵo "Zeitschrift für Rassenkunde". == Verkoj (elekto) == * ''Die Namen der assyrisch-babylonischen Keilschriftzeichen''. Leipzig 1913 * kun [[Heinrich Balcz]], [[Karl Beth]] k.a.: ''Die Religionen der Erde in Einzeldarstellungen''. Wien 1929 * ''Die sprachliche Stellung des Sumerischen''. Paris 1932 * ''Altertumskunde des Zweistromlandes''. volumo 1, Leipzig 1938–1940 * ''Untersuchungen zur Laut- und Formenlehre des Hebräischen''. Wien 1953 * ''Beiträge zur sumerischen Grammatik''. Wien 1957 * ''Die Herkunft der Sumerer''. Wien 1961 == Literaturo == * [[Franz Heinrich Weißbach]]: "Christian, Viktor". Ĉe: ''Reallexikon der Assyriologie'', 2/1938, p. 93 * [[Kurt Schubert]], [[Johannes Botterweck]], [[Johann Knobloch]] (eld.): ''Vorderasiatische Studien. Festschrift für Prof. Dr. Viktor Christian, gewidmet von seinen Kollegen und Schülern zum 70. Geburtstag''. Wien 1956. * [[Adolf Grohmann]]: "Viktor Christian". Ĉe: ''Almanach der Österreichischen Akademie der Wissenschaften für das Jahr 1963''. Wien 1964, p. 421–436 * [[Ernst Friedrich Weidner|Ernst Weidner]]: ''Viktor Christian''. Ĉe: ''Archiv für Orientforschung''. Band 21, 1966, p. 258s. * [[Gerd Simon]]: ''Tödlicher Bücherwahn. Der letzte Wiener Universitätsrektor im 3. Reich und der Tod seines Kollegen Norbert Jokl''. Universität Tübingen, Tübingen 1994 ([http://homepages.uni-tuebingen.de/gerd.simon/buecherwahn.pdf teksto PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131016102359/http://homepages.uni-tuebingen.de/gerd.simon/buecherwahn.pdf |date=2013-10-16 }}). * Wolfdieter Bihl: ''Orientalistik an der Universität Wien. Forschungen zwischen Maghreb und Ost- und Südasien. Die Professoren und Dozenten''. Böhlau, Wien/Köln/Weimar 2009, p. 116-117 * Irene Maria Leitner: "Bis an die Grenzen des Möglichen: Der Dekan Viktor Christian und seine Handlungsspielräume an der Philosophischen Fakultät 1938–1943". Ĉe: Mitchell G. Ash, Wolfram Nieß, Ramon Pils (eld.): ''Geisteswissenschaften im Nationalsozialismus. Das Beispiel der Universität Wien''. Göttingen 2010, p. 49–78 ([http://www.univie.ac.at/igl.geschichte/ash/Texte_fuer_Lehrveranstaltungen/Leitner_ViktorChristian.pdf interrete]) == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|116509171}} * [https://geschichte.univie.ac.at/de/personen/viktor-christian viena universitathistorio kaj personoj] * [https://www.lexikon-provenienzforschung.org/christian-viktor ''Lexikon Provenienzforschung''] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Christian, Viktor}} [[Kategorio:Aŭstraj orientalistoj]] [[Kategorio:Etnologoj]] [[Kategorio:Profesoroj]] [[Kategorio:SS-membroj]] [[Kategorio:Aŭstraj arkeologoj]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] [[Kategorio:Rektoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1885]] [[Kategorio:Mortintoj en 1963]] [[Kategorio:Muzeologoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[kategorio:Paleografio]] [[kategorio:Kojnoskribo]] c2hiulp7hjw2f0qlxv8uctw3eyi6ywu 1 875007 9478468 9478450 2026-09-19T12:07:43Z Sj1mor 12103 /* Nomo */ 9478468 wikitext text/x-wiki == Nomo == Kial cifereca? ĉu ne nombra aŭ numera<ref>(PIV: '''numer/o''': 1 Cifero aŭ numeralo, montranta la vicon de iu objekto inter aliaj: numero de paĝo, domo, bileto.)</ref>? Notindas ke en multaj aliaj lingvoj ĉiuj ja nomiĝas nombra! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:25, 22 jun. 2024 (UTC) ==Revizio== Mi pliigis la artikolon pere de aŭtomataj tradukoj de la angla versio poste reviziitaj de mi mem. Tamen necesas revizio fare de fakulo, ĉefe por kongruigi tiun version kun iama redakto, ekzemple ripete aŭ iteracie, ciferece, cifere, nombre, numere ktp. Tio tuŝas aliajn similtemajn artikolojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:53, 19 sep. 2026 (UTC) 2u9aqcqh34arozqm31cavxk12z83r5o 9478529 9478468 2026-09-19T14:41:28Z Filozofo 3592 /* Nomo */ Respondo 9478529 wikitext text/x-wiki == Nomo == Kial cifereca? ĉu ne nombra aŭ numera<ref>(PIV: '''numer/o''': 1 Cifero aŭ numeralo, montranta la vicon de iu objekto inter aliaj: numero de paĝo, domo, bileto.)</ref>? Notindas ke en multaj aliaj lingvoj ĉiuj ja nomiĝas nombra! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:25, 22 jun. 2024 (UTC) :La difino citita ĉi-supre klare montras, ke la epiteto "numera" tute ne taŭgas. :Pri "nombra" ne estas tiel klare. Fakte, la celata termino "havas plurajn aspektojn/facetojn, kaj ĉiu el la du eblaj epitetoj ("cifereca" kaj "nombra") reflektas malsamajn el ili. :Notindas, ke historiaj terminoj en gentaj lingvoj havas konvencian, iom arbitran karakteron. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 19 sep. 2026 (UTC) ==Revizio== Mi pliigis la artikolon pere de aŭtomataj tradukoj de la angla versio poste reviziitaj de mi mem. Tamen necesas revizio fare de fakulo, ĉefe por kongruigi tiun version kun iama redakto, ekzemple ripete aŭ iteracie, ciferece, cifere, nombre, numere ktp. Tio tuŝas aliajn similtemajn artikolojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:53, 19 sep. 2026 (UTC) q2v3fejbaj1sovpjr02gxegkg1fbm46 9478531 9478529 2026-09-19T14:42:12Z Filozofo 3592 /* Nomo */ Korektis mistajpon 9478531 wikitext text/x-wiki == Nomo == Kial cifereca? ĉu ne nombra aŭ numera<ref>(PIV: '''numer/o''': 1 Cifero aŭ numeralo, montranta la vicon de iu objekto inter aliaj: numero de paĝo, domo, bileto.)</ref>? Notindas ke en multaj aliaj lingvoj ĉiuj ja nomiĝas nombra! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:25, 22 jun. 2024 (UTC) :La difino citita ĉi-supre klare montras, ke la epiteto "numera" tute ne taŭgas. :Pri "nombra" ne estas tiel klare. Fakte, la celata termino havas plurajn aspektojn/facetojn, kaj ĉiu el la du eblaj epitetoj ("cifereca" kaj "nombra") reflektas malsamajn el ili. :Notindas, ke historiaj terminoj en gentaj lingvoj havas konvencian, iom arbitran karakteron. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 19 sep. 2026 (UTC) ==Revizio== Mi pliigis la artikolon pere de aŭtomataj tradukoj de la angla versio poste reviziitaj de mi mem. Tamen necesas revizio fare de fakulo, ĉefe por kongruigi tiun version kun iama redakto, ekzemple ripete aŭ iteracie, ciferece, cifere, nombre, numere ktp. Tio tuŝas aliajn similtemajn artikolojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:53, 19 sep. 2026 (UTC) 02s2syk2jj34rpes4k8cw0fb0k5set9 0 875204 9478914 8787130 2026-09-20T09:11:32Z Sj1mor 12103 9478914 wikitext text/x-wiki {{informkesto gravulo}} '''Kurt SMOLAK''' (naskiĝinta la {{Daton|5|4|1944}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] [[klasika filologio|klasika filologo]]. == Vivo == Estante disĉiplo de [[Rudolf Hanslik]], [[Albin Lesky]] kaj [[Herbert Hunger]], li doktoriĝis en 1969 post defendo de tezo pri la kristanisma latinlingva klerigaĵo ''Apotheosis'' de [[Prudencio]]. De 1969 laboris li asistante ĉe la Instituto pri klasika filologio de la [[universitato de Vieno]] kie li habilitiĝis en la 1977-a jaro. Post la eldono kaj unua komento de la latinlingva poezifragmento ''Versus Agrestii episcopi de fide'' el la 5-a jarcento p.K. li fariĝis eksterorda profesoro (1981). La adiaŭa prelego okazis en la 25.6.2009. Estis li de 1992 koresponda membro de [[Aŭstra Akademio de Sciencoj]], de 1999 orda membro kaj de 2001 pluse estro de la komisiono pri la [[patroj de la Eklezio]] ''(Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum)''. Krome anis li ĉe: Komisiono pri antikva literaturo kaj latina tradicio, Komisiono pri bizancaj studoj, konsilio de la Historia instituto de Romo Akademia instituto pri mezepoka historio, Akademia eldonadkomisiono. Li reprezentis aŭstrajn filogojn specialiĝintajn pri mezepokaj latinaĵoj kaj membris ĉe Viena Katolika Akademio. Li estis vica prezidanto de ''Centro internazionale per la poesia cristiana greca e latina'' en [[Macerata]] kaj de 2000 membro de la roma societo ''Academia Latinitati Fovendae''. Fokusoj esploraj liaj kuŝas en ĉiuj neklasikaj latinliteraturaj sekcioj kaj en la frua [[bizanca imperio|bizanca]] poemfarado. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|108490270}} * [https://kphil.ned.univie.ac.at/fileadmin/user_upload/i_klassische_philologie/Smolak.pdf biografio sur altlerneja paĝaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/108490270?isThumbnailFiltered=false&query=kurt+Smolak&rows=20&offset=0&viewType=list ligiloj ĉe DDB] *[http://www.youtube.com/watch?v=l6IMOkj-kA8&feature=relmfu latinlingva prelego de Smolak] (okaze de la kunveno ''Humanitas'', en Napolo 2007) {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Smolak, Kurt}} [[Kategorio:Klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Profesoroj]] [[Kategorio:Universitato de Vieno]] [[Kategorio:Bizancaj studoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1944]] [[kategorio:Aŭstraj filologoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] smhiyiqaclf02hqjaclf4cc3rjm5n4m 0 878019 9478915 9315641 2026-09-20T09:16:35Z Sj1mor 12103 9478915 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Harald LÖNNECKER''' (naskiĝita la {{daton|28|7|1963}} en [[Hanovro]], mortinta la {{Daton|6|7|2022}} en [[großefehn|Großefehn-Spetzerfehn]])<ref>[https://traueranzeigen.nwzonline.de/traueranzeige/harald-loennecker "Traueranzeigen von Harald Lönnecker"]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ĉe: ''nordwest-trauer.de'', 9.7.2022</ref>) estis [[germanio|germana]] juristo, historiisto kaj arkivisto kun fokuso pri la historio de [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]]. Lia avo estis la aŭtomobila pioniro [[August Lönnecker]]. == Vivo == Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe hanovra gimnazio kaj soldatado ĉe la [[mararmeo]], Lönnecker studis historion, jursciencojn, protestantisman teologion, geografion, eŭropan [[etnologio]]n, klasikan filologion, muziksciencojn kaj germanistikon en [[Marburg]], [[Gießen]], [[Heidelberg]], [[Freiburg]] kaj [[Frankfurto ĉe Majno]]. Li fariĝis asesoro tribunala kaj magistriĝis pri filozofio. En 1989 li doktoriĝis ĉe [[Peter Rück]] en Marburg post defendo de la tezo ''Das Notariat in Hessen. Dargestellt nach den Quellen im Hessischen Staatsarchiv zu Marburg.''. En 1992 li malkovris la arkivon de la kantema korporaciaro ''Deutsche Sängerschaft'' kuntentis ĝin kaj esploris science la enhavon.<ref>''Burschenschaftliche Blätter,'' 2/2013, p. 88</ref> Frukto de liaj laboroj tieaj estis habilitiĝo kun la tezo ''Scharnier zwischen Macht und Musik, Politik und Kultur. Sängervereinigungen an den Hochschulen des deutschen Spraĉgebiets ca. 1815–1914'' (en 2015 februare)<ref>[https://www.tu-chemnitz.de/phil/fakultaet/habil.php habilitiĝlaboraĵoj] en Chemnitz</ref> Post deĵorado ĉe la Heslanda Ŝtata Arkivo en [[Darmstadt]] kaj ĉe Milithistoria Esplorinstituto kaj ĉe [[Konrad-Adenauer-fondaĵo]], Lönnecker estris de 1995 la arkivon kaj la bibliotekon de ''Deutsche Burschenschaft'' kaj ''Gesellschaft für burschenschaftliche Geschichtsforschung'' en la Federacia Arkivo je [[Koblenz]]. Ĉe la [[Universitato de Paderborn]] li docentis pri moderna historio. Ĝenerale li okupiĝis pri ĝenerala scienca kaj altlerneja historioj, pri la evoluo de politikaj partioj kaj societoj, pri la disvolviĝo de amaskomunikiloj, pri muzika kaj historiografia historioj, pri jurhistorio kaj ŝtatsciencoj, pri arkivologio kaj historiaj helpsciencoj. Ĉe la universitato de [[Rostock]] li doktoriĝis en julio 2013 ĉe la juristo [[Ralph Weber]] post defendo de la tezo ''»… der deutschen Studentenschaft und unserem Rechtsleben manchen Anstoß geben« – Zwischen Verein und Verbindung, Selbsthilfeorganisation und Studienvereinigung. Juristische Zusammenschlüsse an deutschen Hochschulen ca. 1870–1918''. La Teknika Universitato Chemnitz nomumis lin en 2015 privata docento ĉe la Instituto pri Eŭropa Historio. En februaro 2021 li fariĝis eksterorda profesoro ĉe la en 2018 fondita Instituto pri Eŭropstudoj kaj Historisciencoj.<ref>''Forschung und Lehre,'' jarkolekto 28 (2021), kajero 9, p. 764.</ref><ref>''Burschenschaftliche Blätter,'' jarkolekto 136 (2021), kajero 1, p. 43</ref><ref>''Deutsche Sängerschaft. Gegr. 1895 als Akademische Sängerzeitung,'' jarkolekto 126 (2021), kajero 2, p. 21</ref><ref>[https://www.tu-chemnitz.de/phil/iesg/ institutaj paĝoj de TU Chemnitz]</ref> Günter Cerwinka laŭdegis Lönnecker ĉefe pro ties konoj rilataj al la historio de universitat(an)oj.<ref>G. Cerwinka en recenzo pri Asche, Matthias/Klenke, Dietmar (eld.): ''Von Professorenzirkeln, Studentenkneipen und akademischem Networking. Universitäre Geselligkeiten von der Aufklärung bis zur Gegenwart'' (=Abhandlungen zum Studenten- und Hochschulwesen, 19), Köln/Weimar/Wien 2017. La recenzo aperis je ''Zeitschrift des Historischen Vereines für Steiermark'', 108/2017, p. 209</ref> Harald Lönnecker forpasis post mallonga malsano en la aĝo de 58 jaroj. Li estis edziĝinta.<ref>[https://studentenhistoriker.eu/?p=4503 "Studentenhistoriker aller Couleur trauern um Professor Harald Lönnecker"] - ĉe: ''studentenhistoriker.eu''</ref> Li membris ĉe multaj faksocietoj kaj diversaj studentaj korporacioj (en Marburg, Lepsiko, Kaselo, Saarbrücken, Brunsviko). Honorofice li kuratoris en Paderborn ĉe Instituto pri Germana Studenta Historio (IDS) kaj konsilistis en la fondaĵo ''Dokumentations- und Forschungszentrum des Deutschen Chorwesens – Sängermuseum Feuchtwangen'' en [[Feuchtwangen]]. == Verkoj (elekto) == * ''„… freiwillig nimmer von hier zu weichen …“. Die Prager deutsche Studentenschaft 1867–1945.'' Volumo 1: ''Verbindungen und Vereine des deutschnationalen Spektrums'' (=Abhandlungen zum Studenten- und Hochschulwesen, 16). SH-Verlag, Köln 2008, ISBN 978-3-89498-187-7 * ''Zwischen Völkerschlacht und Erstem Weltkrieg: Verbindungen und Vereine an der Universität Leipzig im 19. Jahrhundert.'' Gesellschaft für burschenschaftliche Geschichtsforschung, Koblenz 2008. ISBN 978-3-9807164-6-8 * ''„Das Thema war und blieb ohne Parallel-Erscheinung in der deutschen Geschichtsforschung“. Die Burschenschaftliche Historische Kommission (BHK) und die Gesellschaft für burschenschaftliche Geschichtsforschung e.&nbsp;V. (GfbG) (1898/1909–2009). Eine Personen-, Institutions- und Wissenschaftsgeschichte'' (=Darstellungen und Quellen zur Geschichte der deutschen Einheitsbewegung im neunzehnten und zwanzigsten Jahrhundert, 18). Universitätsverlag Winter, Heidelberg 2009, ISBN 978-3-8253-5672-9 * ''„… Das einzige, was von mir bleiben wird“. Die Burschenschaft Ghibellinia zu Prag in Saarbrücken 1880–2000.'' Burschenschaft Ghibellinia zu Prag in Saarbrücken, Saarbrücken 2009, ISBN 978-3-00-028568-4 * ''„... der deutschen Studentenschaft und unserem Rechtsleben manchen Anstoß geben“ – Zwischen Verein und Verbindung, Selbsthilfeorganisation und Studienvereinigung. Juristische Zusammenschlüsse an deutschen Hochschulen ca. 1870–1918'' (=Rostocker Rechtsgeschichtliche Reihe, 13). Shaker Verlag, Aachen 2013, ISBN 978-3-8440-2166-0 == Literaturo == * "Lönnecker, Harald." Ĉe: [[Friedhelm Golücke]]: ''Verfasserlexikon zur Studenten- und Universitätsgeschichte'' (=Abhandlungen zum Studenten- und Hochschulwesen, 13), SH-Verlag, Köln 2004, ISBN 3-89498-130-X, p. 204–207 * "Lönnecker, Harald." Ĉe: Klaus Oldenhage (eld.): ''200 Jahre burschenschaftliche Geschichtsforschung – 100 Jahre GfbG – Bilanz und Würdigung'' (=Jahresgabe der Gesellschaft für burschenschaftliche Geschichtsforschung, 2009). Koblenz 2009, ISBN 3-9807164-8-1, p. 142 * Werner Grütter: ''Ein Freund der Sängerschaften'' ''Harald Lönnecker.'' Ĉe ''Deutsche Sängerschaft'', jarkolekto 117 (2012), kajero 4, p. 16 * "Lönnecker, Harald." Ĉe: Michael Nagel, Moshe Zimmermann (eld.): ''Judenfeindschaft und Antisemitismus in der deutschen Presse über fünf Jahrhunderte. Five hundred Years of Jew-Hatred and Anti-Semitism in the German Press: Manifestations and Reactions'', vol. II (=Die jüdische Presse – Kommunikationsgeschichte im Europäischen Raum/The European Jewish Press – Studies in History and Language, 15; =Presse und Geschichte – Neue Beiträge, 74). Bremen 2013, ISBN 978-3-943245-11-0, p. 1051 * "Deutsche Sängerschaft ehrt Harald Lönnecker. Ehrenband der Sängerschaft Normannia Danzig für hervorragende Verdienste." Ĉe: ''Studenten-Kurier. Zeitschrift für Studentengeschichte, Hochschule und Korporationen'', kajero 4 (2013), p. 30 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|13185027X}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/13185027X?isThumbnailFiltered=false&query=Harald+L%C3%B6nnecker&rows=20&offset=0&viewType=list ligiloj ĉe DDB] * [http://www.clio-online.de/forscherinnen=10709 Lönnecker ĉe Clio-online] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lonnecker, Harald}} [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Arkivistoj]] [[Kategorio:Historiistoj de studenta kulturo]] o58wu2wbkf4pjpgtyjfxa01tr1modoh 0 881567 9478642 9470493 2026-09-20T01:09:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478642 wikitext text/x-wiki En armitaj konfliktoj, '''la rilatumo de viktimoj inter ne-engaĝitaj kaj armitaj''' ('''civila viktimproporcio''', '''civila mortoproporcio''' aŭ '''civila-al-batala mortproporcio''' ktp.) estas la [[rilatumo]] inter la viktimoj el la civila [[loĝantaro]] kaj tiuj el la batalantaro (kaj soldatoj ([[Militisto|militistoj]]), kaj milicistoj ([[soldulo]]) kaj armiluloj). La indekso povas validi por viktimoj en unu areno de batalo aŭ por viktimoj en batalado kiel tuto. Kelkaj kalkuloj inkluzivas mortojn pro [[malsato]] kaj [[Epidemio|epidemioj]]. Ekde la 1980-aj jaroj, oni ofte asertis, ke 90 procentoj de la viktimoj de modernaj militoj estas civiluloj <ref>Kahnert, M., D. Pitt, et al., Eds. (1983). ''Children and War: Proceedings of Symposium at Siuntio Baths, Finland, 1983.'' Geneva and Helsinki, Geneva International Peace Research Institute, IPB and Peace Union of Finland, p. 5, which states: "Of the human victims in the First World War only 5% were civilians, in the Second World War already 50%, in Vietnam War between 50 - 90 % and according to some information in Lebanon 97%. It has been appraised that in a conventional war in Europe up to 99% of the victims would be civilians."</ref><ref>[[Graça Machel]], [http://www.unicef.org/graca/a51-306_en.pdf "The Impact of Armed Conflict on Children", Report of the expert of the Secretary-General, 26 Aug 1996, p. 9.]</ref><ref>Mary Kaldor, [https://books.google.com/books?id=XVgVstFi0XUC&q=90+per+cent ''New and Old Wars: Organized Violence in a Global Era'', Polity Press, Cambridge, 1999, p. 107.]</ref><ref>[[Howard Zinn]], Moises Samam, Gino Strada. ''Just war'', Charta, 2005, p. 38.</ref>. Tiuj asertoj estis ripetitaj en akademiaj publikaĵoj ĝis 2014 <ref>{{Cite journal|year=2014|last1=James|first1=Paul|author-link1=Paul James (academic)|title=Faces of Globalization and the Borders of States: From Asylum Seekers to Citizens|url=https://www.academia.edu/7773440|journal=Citizenship Studies|volume=18|issue=2|page=219|doi=10.1080/13621025.2014.886440|s2cid=144816686}}</ref>. Tamen, kvankam tiu aserto estas vera rilate certajn militojn, ĝi ne estas vera kiel ĝeneraligo rilate al la vasta plimulto de modernaj militoj <ref>Adam Roberts, [http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/00396338.2010.494880 "Lives and Statistics: Are 90% of War Victims Civilians?", ''Survival'', London, vol. 52, no. 3, June–July 2010, pp. 115–35.] Print edition ISSN 0039-6338. Online ISSN 1468-2699.</ref>. Laŭ [[monografio]] de [[Universitato de Upsalo]] (1991) [[Rifuĝinto|rifuĝintoj]] kaj forlokitoj ankaŭ estas inkluditaj en la nombro da viktimoj <ref>Ahlstrom, C. and K.-A. Nordquist (1991). ''Casualties of conflict: report for the world campaign for the protection of victims of war.'' Uppsala, Department of Peace and Conflict Research, [[Upsala Universitato]] .</ref>. La monografio de Ruth Leger Seward (1991) deklaras ke "en la 1980-aj jaroj, la civila mortoprocento saltis al 74 procentoj, kaj en 1990, ĝi ŝajnas estinti proksima al 90 procentoj." <ref>Sivard, R. L. (1991). ''World Military and Social Expenditures 1991.'' Washington DC, World Priorities, Inc. Vol. 14, pp 22-25.</ref> Ampleksa ekzameno de civilaj militmortoj dum historio estis farita fare de William Eckhart ([[:en:William_Eckhardt_(lawyer)|en]]), en kiu Eckhart diris:<blockquote>Averaĝe, duono de militmortoj okazis inter civiluloj, el kiuj kelkaj estis mortigitaj nur pro milit-rilata malsato... La civila procento de milit-rilataj mortoj restis ĉe proksimume 50% de jarcento ĝis jarcento. (p. 97) <ref>[http://sdi.sagepub.com/content/20/1/89.full.pdf Eckhardt, W. "Civilian deaths in wartime." ''Security Dialogue'' 20(1): 89-98.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151028205008/http://sdi.sagepub.com/content/20/1/89.full.pdf |date=2015-10-28 }} Also at</ref></blockquote> == La Meksika Revolucio (1910-1920) == Kvankam estas laŭtakse ke pli ol miliono da homoj mortis en la [[Meksika revolucio|Meksika Revolucio]], la plej granda parto de ili mortis pro [[malsano]] kaj malsato kiel nerekta rezulto de la milito. Laŭ Eckhardt, la mortoj kiuj okazis rekte de la bataloj estas proksimume 250,000, de kiuj 125,000 mortoj estis de la civila loĝantaro kaj 125,000 mortoj de batalistoj, kiuj kreis 1:1 rilatumon inter la mortoj en la bataloj <ref>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat2.htm Twentieth Century Atlas&nbsp;– Death Tolls]. Users.erols.com. Retrieved 2010-11-28.</ref><ref>[http://www.hist.umn.edu/~rmccaa/missmill/mxrev.htm Missing Millions: The human cost of the Mexican Revolution, 1910–1930]. Hist.umn.edu. Retrieved 2010-11-28.</ref>. == Unua Mondmilito == Laŭtakse 7 milionoj da batalistoj sur ambaŭ flankoj mortis dum 1-a Mondmilito, kune kun laŭtakse 10 milionoj da nebatalantoj, inkluzive de 6.6 milionoj da civiluloj <ref>Urlanis, Boris, ''War and Population'', pp. 209 and 268, rounded off.</ref>. La rilatumo de civilulviktimoj en tiu takso estas proksimume 59%. Boris Orlanis atentigis, ke mankas datumoj pri la perdo de civilaj vivoj en la [[Otomana Regno]], sed taksas, ke temas pri 8,6 milionoj da [[Soldato|soldatoj]] mortigitaj kaj ĉirkaŭ 6 milionoj da civiluloj mortigitaj kaj mortaj en la aliaj militantaj landoj. La rilatumo de civilulviktimoj en tiu takso estas proksimume 42%. La plej multaj civilaj mortoj rezultiĝis el malsato, [[tifo]] aŭ [[hispana gripo]] prefere ol bataloperacioj. La relative malalta proporcio de civilulviktimoj en ĉi tiu milito ŝuldiĝas al la fakto ke la [[Fronto|frontlinioj]] sur la ĉefa batalfronto - la [[Okcidenta Fronto (Unua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]] - estis senmovaj dum la plej granda parto de la milito, tiel ke civiluloj povis eviti la batalzonojn. [[Kemia armilo|Kemiaj armiloj]] estis vaste uzitaj fare de ĉiuj flankoj dum la konflikto, kaj la [[vento]] ofte portis toksan gason en proksimajn urbojn kie civiluloj havis neniun aliron al [[Gasmasko|gasmaskoj]] aŭ avertsistemoj. Estas laŭtakse ke inter 100,000-260,000 civilaj viktimoj estis trafitaj per la uzo de kemiaj armiloj dum la konflikto, kaj dekoj de miloj pli mortis pro la efikoj de tiaj armiloj en la jaroj post la fino de la konflikto <ref>{{cite book|title=Handbook of Chemical and Biological Warfare Agents, Second Edition|author=D. Hank Ellison|date=August 24, 2007|pages=567–570|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-0-8493-1434-6}}</ref><ref>{{cite book|title=War Made New: Weapons, Warriors, and the Making of the Modern World|author=Max Boot|date=August 16, 2007|pages=245–250|publisher=Gotham|isbn=978-1-5924-0315-8}}</ref>. [[Germanio]] suferspertis 750,000 civilulmortojn dum kaj post la milito, pro malsato kaŭzita de la [[blokado]] ([[d:Q2906848|d]]) fare de la [[Triopa Entento]]. [[Rusio]] kaj [[Turkio]] suferspertis civilulviktimojn en la milionoj en la [[Rusia Enlanda milito|Rusa Enlanda Milito]] kaj la invado de [[Anatolio]] respektive <ref name="neiberg_pp68-70">Neiberg, Michael S. (2002): ''Warfare in World History'', [https://books.google.com/books?id=PLQ9N1f7HnAC&dq=%22civilian+casualties%22+%22world+war+i%22&pg=PA68 pp. 68-70], Routledge, {{ISBN|978-0-415-22954-8}}.</ref>. [[Armenio]] suferis ĝis 1,5 milionoj da civiluloj mortigitaj en la [[Armena genocido]] <ref>Urlanis, Boris, ''War and Population'', p. 278</ref>. == Dua Mondmilito == Laŭ la plej multaj fontoj, Dua Mondmilito estis la plej mortiga milito en mondhistorio, kun ĉirkaŭ 70 milionoj da mortoj en ses jaroj. La rilatumo de viktimoj inter civiluloj kaj batalistoj en Dua Mondmilito varias de 3:2 ĝis 2:1, aŭ de 60% ĝis 67% <ref name="sadowski_p134">Sadowski, p. 134. Vidu la artikolon [[Kvanto de viktimoj de la dua mondmilito]] por detala rompo de viktimoj laŭ kriterioj.</ref>. La alta proporcio de civilaj viktimoj en tiu milito ŝuldiĝis, inter aliaj aĵoj, al la kreskanta efikeco kaj mortigeco de strategiaj armiloj kiuj estis uzitaj por la celoj de trafado de industriaj aŭ loĝantaraj centroj de la [[malamiko]], kaj al malsato kaŭzita de ekonomia damaĝo. Enkadre de tiu ĉi temo notindas ke, laŭtakse 2,1 ĝis 3 milionoj da [[baratanoj]] mortis en la [[Bengala Malsatego de 1943]] en [[Brita Hindio|Hindio]] dum Dua Mondmilito. Konsiderinda nombro da civiluloj en tiu milito estis intencite mortigita fare de la [[Akso Berlino-Romo-Tokio|Akso-landoj]] kiel rezulto de [[genocido]] kiel elstara ekzemplo estas la [[holokaŭsto]], en kiu ĉirkaŭ 6 milionoj da [[judoj]] estis mortigitaj, aŭ en aliaj [[Etna purigado|etnaj purigaj]] kampanjoj <ref name="neiberg_pp68-702">[[Michael S. Neiberg|Neiberg, Michael S.]] (2002): ''Warfare in World History'', [https://books.google.com/books?id=PLQ9N1f7HnAC&dq=%22civilian+casualties%22+%22world+war+i%22&pg=PA68 pp. 68-70], Routledge, {{ISBN|978-0-415-22954-8}}.</ref>. == Korea milito == La meza tutsumo de koreaj civilaj mortoj en la [[Korea milito]] estas taksita je 2,730,000. La tutsumo de nordkoreaj batalantmortoj estas taksita je 213,000 kaj la nombro da ĉinaj batalantmortoj estas taksita je pli ol 400,000. Krome, la nombro da mortoj inter la batalantoj de la [[Korea Respubliko]] estas proksimume 134 000 mortintoj, dum la nombro da mortintoj inter la batalantoj flanke de [[Unuiĝintaj Nacioj]] estas proksimume 49 000 mortintoj aŭ malaperintaj (40 000 mortintoj kaj 9 000 malaperintoj). Totalaj mortoj de tiu milito estas taksitaj je 793,000. La mortoproporcio inter civilaj batalantoj en milito estas proksimume 2:1 aŭ 67%. Unu fonto taksas ke 20% de la totala loĝantaro de [[Nord-Koreio]] mortis en la milito <ref name="deane_p149">Deane, p. 149.</ref>. == Vjetnama Milito == Post la [[Vjetnama milito]], la vjetnama registaro taksis la nombron da civiluloj mortigitaj en la milito je 2 milionoj, kaj la mortnombro de la Vjetnama Popola Armeo kaj la [[Viet Cong|Vietcong]] je 1.1 milionoj <ref name="shenon">[http://www.virtual.vietnam.ttu.edu/star/images/232/2322414020.pdf "20 Years After Victory"]{{Dead link|date=July 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, Philip Shenon, clipping from the Vietnam Center and Archive website.</ref>. Laŭ ĉi tiuj datumoj, la proporcio de mortoj inter civiluloj kaj batalantoj estas proksimume 2:1, aŭ 67%. Tiuj figuroj ne inkludas civilulojn mortigitajn en [[Kamboĝo]] kaj [[Laoso]]. Tamen, ĉe la plej malsupra takso de 411,000 civiluloj <ref>{{cite web|url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF|title=Table 6.1A - Vietnam Democide Estimates Sources and Calculations|publisher=University of Hawaii|access-date=2014-01-05}}</ref> mortigitaj dum la milito (inkluzive de civiluloj mortigitaj en Kamboĝo kaj Laoso) la civila-al-batala mortproporcio estas proksimume 1:3, aŭ 25%. Ĉe la plej malalta takso de vjetnamaj armeaj mortoj, 400,000, la rilatumo estas proksimume 1:1. == Unua Libana Milito == En 1982, [[Israelo]] lanĉis la [[Libana milito de 1982|Unuan Libanan Militon]], kun la deklarita celo forpeli la [[OLP]] de ĝiaj nordaj limoj <ref name="Sorenson">{{cite book|last=Sorenson|first=David S.|title=Global Security Watch--Lebanon: A Reference Handbook|year=2010|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-0-313-36578-2|pages=22–23}}</ref>. La milito kulminis per sepsemajna israela maramea, aera kaj artileria bombado de la libana ĉefurbo [[Bejruto]], al fino kun internacie mediaciita kompromiso en kiu la fortoj estis OLP sekura transiro al eliro de la lando <ref name="hartley_pp91-92">Hartley ''et al.'', pp. 91-92.</ref>. Laŭ la [[Internacia Ruĝa Kruco]], nur antaŭ la fino de la unua semajno de la milito, proksimume 10,000 homoj estis mortigitaj, inkluzive de 2,000 batalistoj, kaj 16,000 vunditaj, civil-batalanta mortproporcio de 4:1 <ref name="layoun_p134">Layoun ''et al'', p. 134.</ref>. Libanaj registarfontoj poste taksis ke antaŭ la fino de la sieĝo de Bejruto totalo de proksimume 18,000 estis mortigita, proksimume 85% el ili civiluloj <ref>Washington Post, November 16, 1984</ref><ref name="The 1982 Israeli invasion of Lebanon">{{cite journal|title=The 1982 Israeli invasion of Lebanon: the casualties|doi=10.1177/030639688302400404|date=1983-04-01|volume=24|issue=4|journal=Race & Class|pages=340–343|s2cid=220910633}}</ref>. Tio estas, viktimproporcio inter civiluloj kaj la militistaro de proksimume 6:1. Laŭ Richard A. Gabriel, inter 1,000 kaj 3,000 civiluloj estis mortigitaj en la suda kampanjo <ref name="Gabriel">Gabriel, Richard, A, ''Operation Peace for Galilee, The Israeli-PLO War in Lebanon'', New York: Hill & Wang. 1984, p. 164, 165, {{ISBN|0-8090-7454-0}}</ref>. Ĝi deklaras ke 4,000 ĝis 5,000 pliaj civiluloj mortis pro la agoj de ĉiuj militantaj partioj dum la sieĝo de Bejruto, kaj ke proksimume 2,000 siriaj soldatoj estis mortigitaj dum la kampanjo en Libano kaj 2,400 pliaj OLP-gerilbatalantoj ankaŭ estis mortigitaj, kaj de tiuj 1,000 OLP batalantoj estis mortigitaj dum la sieĝo <ref name="Gabriel" />. Laŭ Gabriel, la rilatumo de civilaj mortoj al batalistoj dum la sieĝo estis proksimume 6 ĝis 1 sed tiu rilatumo inkludas civilulmortojn de ĉiuj agoj de ĉiuj flankoj. == Ĉeĉenaj militoj == Laŭ taksoj, dum la [[Unua Ĉeĉenia milito|unua ĉeĉena milito]], proksimume 4,000 [[Separismo|separismaj]] batalantoj kaj proksimume 40,000 civiluloj mortis, donante civil-batalantan rilatumon de 10:1. La nombroj por la dua ĉeĉena milito estas 3 000 batalantoj kaj 13 000 civiluloj, proporcio de 4,3:1. La kombinita proporcio por la du militoj estas 7.6:1. Kvankam la nombroj da viktimoj en ĉi tiu konflikto ne estas fidindaj <ref>{{cite book|first=Christoph|last=Zürcher|title=The post-Soviet wars: rebellion, ethnic conflict, and nationhood in the Caucasus|page=100|url=https://books.google.com/books?id=C0DTtKEktdEC|isbn=9780814797099|date=November 2007|publisher=NYU Press}}</ref>. Taksoj de civilaj viktimoj dum la unua ĉeĉena milito intervalas de 20,000 ĝis 100,000, kun la ceteraj nombroj simile nefidindaj. La taktikoj uzitaj de rusaj trupoj en ambaŭ militoj estis forte kritikitaj fare de homrajtaj grupoj, kiuj akuzis ilin je sendistinga bombado kaj senŝeligado de civilaj areoj kaj aliaj krimoj <ref name="hrw1996">[https://www.hrw.org/legacy/reports/1996/WR96/Helsinki-16.htm "Russian Federation - Human Rights Developments"], [[Human Rights Watch]] report, 1996.</ref><ref>[http://web.amnesty.org/web/ar2001.nsf/webeurcountries/RUSSIAN+Federation?OpenDocument Russian Federation 2001 Report] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071114000000/https://web.archive.org/web/20071114184928/http://www.web.amnesty.org/web/ar2001.nsf/webeurcountries/RUSSIAN%2BFEDERATION?OpenDocument |date=2007-11-14 }} [[Amnesty International]]</ref>. == NATO en Jugoslavio == En 1999, [[NATO]] intervenis en la [[Kosova Milito|Kosovo-militon]] kun bombada kampanjo kontraŭ jugoslavaj fortoj, kiuj faris kampanjon de [[etna purigado]]. La bombado daŭris proksimume du monatojn kaj duonon, ĝis ĝi devigis la retiron de la jugoslava armeo de [[Kosovo]]. Taksoj de la nombro da viktimoj kiel rezulto de la bombado varias multe depende de la fonto. NATO neoficiale taksis ke 5,000 malamikaj batalantoj estis mortigitaj en la bombado. La jugoslava registaro, tamen, asertis ke 638 el ĝiaj sekurecaj taĉmentoj estis mortigitaj en Kosovo la bombado <ref name="larson_p71">Larson, p. 71.</ref>, kaj inter 1 200 kaj 5 000 civiluloj <ref name="larson_p65">Larson, p. 65.</ref>. Laŭ datumoj de NATO, la proporcio de civilaj viktimoj al batalantoj en la bombadoj estis proksimume 1:10, laŭ jugoslavaj registaraj datumoj, aliflanke, la proporcio estis inter 4:1 kaj 10:1 Laŭ la plej konservativaj taksoj de ĉi-supraj fontoj, la proporcio estis ĉirkaŭ 1:1 <ref>Michael Oren, [http://www.boston.com/bostonglobe/editorial_opinion/oped/articles/2009/09/24/un_report_a_victory_for_terror/ UN report a victory for terror], ''[[Boston Globe]]'', 24-09-2009</ref>. == Afgania milito == Laŭ la Watson Instituto por Internaciaj kaj Publikaj Aferoj en [[Universitato Brown]], en januaro 2015, ĉirkaŭ 92,000 homoj estis mortigitaj en la Afgania milito, de kiuj pli ol 26,000 estis civiluloj, kun civila al batalisto-proporcio de 1:2.5 <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://costsofwar.org/article/afghan-civilians |titolo="Afghan Civilians {{!}} Costs of War |alirdato=2024-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130616010655/http://costsofwar.org/article/afghan-civilians |arkivdato=2013-06-16 }}</ref>. == Iraka milito == Laŭ takso de John Sloboda, (2010) Usono kaj koaliciaj fortoj mortigis almenaŭ 28,736 batalistojn same kiel 13,807 civilulojn en la [[Iraka milito|Iraka Milito]], indikante civilulon al batalanto viktimproporcio de 1:2 <ref name="katz">{{cite news|first=Yaakov|last=Katz|url=http://www.jpost.com/International/Article.aspx?ID=193196&R=R1|title=Analysis: Lies, leaks, death tolls & statistics|newspaper=The Jerusalem Post|date=2010-10-29}}</ref>. Tamen, entute, irakaj nombraddatenoj de kadavroj ekde la 20-a de marto 2003 ĝis la 14-an de marto 2013 indikas ke el la 174,000 mortigitaj, nur 39,900 estis batalistoj, rezultigante civilulviktiprocenton de 77% <ref>{{cite web|title=The War in Iraq: 10 years and counting|url=https://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/ten-years/|website=Iraq Body Count|access-date=13 July 2014}}</ref>. == Usonaj dronaj atakoj en Pakistano == Oni scias, ke estas malfacile determini la procenton de civilaj viktimoj rezultantaj de usonaj dronaj atakoj en [[Pakistano]]. Usono mem taksas la nombron da civiluloj mortigitaj en dronatakoj en la lastaj du jaroj je ne pli ol 20 ĝis 30, ege malalta totalo laŭ proparolanto de la [[Center for Civilians in Conflict|NRO CIVIC]] ([[d:Q5027802|d]]) <ref name="mcclatchy_10dec2010">[http://www.mcclatchydc.com/2010/12/10/105104/pakistanis-protest-civilian-deaths.html "Pakistanis protest civilian deaths in U.S. drone attacks"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101212000000/https://web.archive.org/web/20101212135429/http://www.mcclatchydc.com/2010/12/10/105104/pakistanis-protest-civilian-deaths.html |date=2010-12-12 }}, Saeed Shah, mcclatchy.com, 2010-12-10.</ref>. Aliflanke, Daniel L. Biman sugestas ke, la mortigo de civiluloj konsistigas homan tragedion kaj kreas gravajn politikajn problemojn, inkluzive de damaĝado de la [[legitimeco]] de la pakistana registaro kaj psikologia distancigo-malamo de la pakistana popolo de Usono <ref>Daniel L. Byman, [http://www.brookings.edu/research/opinions/2009/07/14-targeted-killings-byman Do Targeted Killings Work?], Brookings 14-07-2009</ref>.  Daŭranta studo de la New America Foundation ([[d:Q7005306|d]]) trovas ke nebatalantaj viktimprocentoj komenciĝis ekstreme alta sed malkreskis akre dum tempo, de proksimume 60% (3 el 5) en 2004-2007 ĝis malpli ol 2% (1 el 50) en 2012. La studo taksas la totalan nemilitistan viktimprocenton ekde 2004 je 15-16%, aŭ 1:5 rilatumo, de la totalo inter 1,908 kaj 3,225 homoj mortigitaj en Pakistano per virabelatakoj ekde 2004 <ref>[http://counterterrorism.newamerica.net/drones "The Year of the Drone: An Analysis of U.S. Drone Strikes in Pakistan, 2004-2012"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110830000000/https://web.archive.org/web/20110830213657/http://counterterrorism.newamerica.net/drones |date=2011-08-30 }}, New America Foundation. Retrieved 2012-10-24.</ref>. == La milito kontraŭ la Islama Ŝtato == La 2014 milito de la tutmonda koalicio kontraŭ la [[Islama Ŝtato]] kaŭzis 50,000 viktimojn de ISIS- batalantoj antaŭ la fino de 2016 <ref>[[CNN]], [http://edition.cnn.com/2016/12/09/politics/isis-dead-us-military/ Military: 50,000 ISIS fighters killed] la 9an de decembro 2016</ref>. Airwars kalkulis ke 8,200-13,275 civiluloj estis mortigitaj en koaliciaj aviadilaj atakoj, plejparte antaŭ la fino de koaliciaj aviadilaj atakoj, precipe kun alta indico dum la Mosula batalo de 2017 <ref>{{cite web|url=https://airwars.org/conflict/coalition-in-iraq-and-syria/|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511004312/https://airwars.org/conflict/coalition-in-iraq-and-syria/|archive-date=2024-05-11|title=US-led Coalition in Iraq & Syria}}</ref>. Enketo de [[Associated Press]] trovis ke de la pli ol 9,000 mortintoj, inter 42% kaj 60% estis civiluloj <ref name="b789">{{cite web|last1=Hinnant|first1=Lori|last2=Michael|first2=Maggie|last3=Abdul-Zahra|first3=Qassim|last4=George|first4=Susannah|title=Mosul is a graveyard: Final IS battle kills 9,000 civilians|website=AP News|date=21 December 2017|url=https://apnews.com/article/middle-east-only-on-ap-islamic-state-group-bbea7094fb954838a2fdc11278d65460|access-date=14 May 2024}}</ref>. == La israela-palestina konflikto == Taksoj koncerne civilulaj viktimoj en la [[israel-palestina konflikto]] estas malsamaj. Raporto de la [[Unuiĝintaj Nacioj-Oficejo por la Kunordigo de Humanitaraj Aferoj]] (OCHA) de 2007, deklaras ke "ekde septembro 2000, 5,848 homoj estis mortigitaj en la konflikto - 4,228 estis [[palestinanoj]], 1,024 estis [[israelanoj]] kaj 63 estis [[Eksterlandano|eksterlandanoj]]." La raporto trovis ke de tiuj mortigitaj dum tiu periodo, 69% de la israelanoj estis civiluloj, dum la raporto taksis ke 59% de la palestinaj mortaj estis civiluloj <ref name="Ocha report">{{Cite web|date=2007-08-31|title=Israeli-Palestinian Fatalities Since 2000 - Key Trends|url=http://www.ochaopt.org/content/israeli-palestinian-fatalities-2000-key-trends-august-2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801005739/https://www.ochaopt.org/content/israeli-palestinian-fatalities-2000-key-trends-august-2007|archive-date=2021-08-01|access-date=2023-10-19|website=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|language=en}}</ref>. === Israelaj aviadilaj atakoj sur la [[Gaza Sektoro]] === La estro de la [[Shin Bet]] raportis al la israela kabineto ke el la 810 palestinanoj mortigitaj en [[Gazao]] en 2006 kaj 2007, 200 estis civiluloj (proporcio de proksimume 1:3; sed la gazeto ''[[Haaretz]]'' taksis ke tio estis subtakso de civilaj viktimoj). Laŭ la ''organizaĵo'' [[B'Tselem]], 816 palestinanoj estis mortigitaj en Gazao dum tiu dujara periodo, el kiuj 360 estis civiluloj <ref name="HzBR">{{cite news|title=Haaretz probe: Shin Bet count of Gaza civilian deaths is too low|author=Barak Ravid|work=Haaretz|date=14 January 2008}}</ref>. Ĵurnalisto Amos Harel skribis en "Haaretz" ''ke'' la proporcio inter armeaj celoj kaj civiluloj estis 1:1 en 2002- 2003, kiam duono de la viktimoj en la aviadilaj atakoj sur la Gaza Sektoro estis civiluloj. Li atribuis tion al praktiko de la israela aerarmeo, eĉ kiam ili intence kaŝis en dense loĝitaj lokoj, la proporcio pliboniĝis al 1:28 fine de 2005, kio signifas ke unu civilulo estis mortigita por ĉiu 28 batalantoj. Tamen, ĝi falis al 1:10 en 2006. En 2007 la proporcio estis la plej malalta iam ajn, pli ol 1:30 <ref name="Harel_pinpoint">[http://www.haaretz.com/print-edition/news/pinpoint-attacks-on-gaza-more-precise-1.236163 "Pinpoint attacks on Gaza more precise"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120129043129/http://www.haaretz.com/print-edition/news/pinpoint-attacks-on-gaza-more-precise-1.236163 |date=2012-01-29 }}. Amos Harel, ''Haaretz'', 30 December 2007</ref>. Datumoj montrantaj plibonigon de 1:30 en 2002 ankaŭ estis cititaj ''[[Jerusalem Post]]'' ĵurnalisto, Yaakov Katz <ref name="katz" /> tamen, en operacioj en Gazao ekde 2008, la proporcio falis denove, al 3:1 dum Operation Protective Edge <ref name="statspage">[http://212.150.54.123/casualties_project/stats_page.cfm "ICT Middleastern Conflict Statistics Project"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070703000000/https://web.archive.org/web/20070703000000/http://212.150.54.123/casualties_project/stats_page.cfm |date=2007-07-03 }}. Short summary page with "Breakdown of Fatalities: September 27, 2000 through January 1, 2005." International Policy Institute for Counter-Terrorism. Full report: [http://212.150.54.123/articles/articledet.cfm?articleid=439 "An Engineered Tragedy"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928000000/https://web.archive.org/web/20070928000000/http://212.150.54.123/articles/articledet.cfm?articleid=439 |date=2007-09-28 }}. Statistical Analysis of Casualties in the Palestinian – Israeli Conflict, September 2000 – September 2002. International Policy Institute for Counter-Terrorism. Article is here {{Citaĵo el la reto |url=http://www.eretzyisroel.org/~jkatz/mostly.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2024-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150305000000/https://web.archive.org/web/20150305182911/http://www.eretzyisroel.org/~jkatz/mostly.html |arkivdato=2015-03-05 }} also.</ref> <ref name="OCHA2015">[http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/annual_humanitarian_overview_2014_english_final.pdf ''Fragmented Lives: Humanitarian Overview, 2014''] [[OCHA]] March 2015.</ref>. Yigil Levy, israela sociologo kiu skribas por "Haaretz ''",'' analizis fine de 2023 la indicojn de civilaj viktimoj en kvin israelaj aeroperacioj: Amud Enan ; Operacio Gardisto de la Muroj ; Operacio Tagiĝo ; Operacio Ŝildo kaj Sago ; kaj la unuaj du monatoj de la Milito de Feraj Glavoj, surbaze de la raportoj de la Informo-Centro pri Inteligenteco kaj Terorismo de Meir Amit. Li kalkulis la civilajn mortoprocentaĵojn por tiuj jene: 40%, 40%, 42%, 33%, kaj 61% <ref name="BBC_Sharp">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7811386.stm ''Gaza conflict: Who is a civilian?'']. Heather Sharp, BBC, 5 January 2009</ref> <ref name="h080">{{cite web|last=Levy|first=Yagil|title=The Israeli Army Has Dropped the Restraint in Gaza, and the Data Shows Unprecedented Killing|website=Haaretz.com|date=9 December 2023|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-12-09/ty-article-magazine/.highlight/the-israeli-army-has-dropped-the-restraint-in-gaza-and-data-shows-unprecedented-killing/0000018c-4cca-db23-ad9f-6cdae8ad0000|archive-url=https://archive.today/20240229162951/https://www.haaretz.com/israel-news/2023-12-09/ty-article-magazine/.highlight/the-israeli-army-has-dropped-the-restraint-in-gaza-and-data-shows-unprecedented-killing/0000018c-4cca-db23-ad9f-6cdae8ad0000#selection-953.354-953.424|archive-date=29 February 2024|url-status=live|access-date=14 May 2024}}</ref>. ==== Operacio de Gisa Plumbo (2012) ==== Pluraj analizistoj provis kalkuli la rilatumon de civilaj viktimoj de la Israela Defendo-Trupoj en Operacio Cast Lead. Ĉiuj rimarkis, ke la proporcio signife diferencas depende de la datumoj uzataj pri la tuta nombro de viktimoj kaj ilia identeco. La ĉefaj datenoj estas tiuj publikigitaj de la IDF, plejparte konfirmitaj de la Hamas, kiu kontrolas Gazaon, unuflanke kaj tiuj publikigitaj de B'Tselem, aliflanke, identigis 709 aktivulojn el totalo de 1,171 mortintoj en Gazao <ref>{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/hamas-admits-600-700-of-its-men-were-killed-in-cast-lead-1.323776|title=Hamas admits 600-700 of its men were killed in Cast Lead Israel News|journal=Haaretz|date=2010-11-09|access-date=2014-01-05}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150726055022/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/hamas-admits-600-700-of-its-men-were-killed-in-cast-lead-1.323776 |date=2015-07-26 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/s/afp/20101101/wl_mideast_afp/israelpalestiniansconflictgazahamastoll|title=Hamas says 300 fighters killed in Gaza war|date=2010-11-02|publisher=Yahoo News|archive-url=https://web.archive.org/web/20101106061603/http://news.yahoo.com/s/afp/20101101/wl_mideast_afp/israelpalestiniansconflictgazahamastoll|archive-date=2010-11-06}}</ref>, kun aliaj 162 ne Ilia statuso povus esti konfirmita (300 estis identigitaj kiel civiluloj <ref>"[http://dover.idf.il/IDF/English/News/today/09/03/2602.htm Majority of Palestinians Killed in Operation Cast Lead: Terror Operatives] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520054835/http://dover.idf.il/IDF/English/News/today/09/03/2602.htm |date=2011-05-20 }}," IDF Research Department</ref><ref>Ben-Dror Yemini's article translated from ''Maariv'', "[http://www.solomonia.com/blog/archive/2009/07/ben-dror-yemini-how-many-civilians-were/index.shtml How Many Civilians Were Killed in Gaza?]"</ref> kaj B'Tselem asertas ke 1,391 palestinanoj estis mortigitaj, el kiuj 759 ne partoprenis en la terorisma agado dum 350 ja partoprenis en tiu agado) <ref name="BTselem_explanation2">B'Tselem, [http://www.btselem.org/statistics/casualties_clarifications ''Explanation of statistics on fatalities'']. Accessed March 2014</ref>. Aldone 248 estis policanoj kiuj estis mortigitaj ene de policejoj, kaj estas ne konata ĉu 32 kiuj estis mortigitaj fakte partoprenis la terorisman agadon <ref>[http://www.btselem.org/gaza_strip/castlead_operation Operation Cast Lead, 27 Dec. '08 to 18 Jan. '09], [[B'Tselem]]</ref><ref name="btselem">[http://www.btselem.org/statistics/fatalities/during-cast-lead/by-date-of-event Fatalities during Operation Cast Lead], [[B'Tselem]]</ref>. La Goldstone-raporto pri la operacio konkludis ke dum ekzistis individuaj policistoj en Gazao kiuj estis membroj de batalemaj grupoj, la Gazaa Polictrupo estis civila polictrupo kaj "ne povas esti dirite ke ili prenis rektan parton en la malamikecoj kaj tiel faris. ne perdu ilian civilan imunecon de rekta atako kiel civiluloj." <ref name="UNFFMGCReport_pdf">{{cite news|url=http://image.guardian.co.uk/sys-files/Guardian/documents/2009/09/15/UNFFMGCReport.pdf|title=Report of the United Nations Fact Finding Mission on the Gaza Conflict|publisher=United Nations Human Rights Council|access-date=September 15, 2009|location=London}}</ref> Ĵurnalisto Jacob Katz deklaras en la "Jerusalem ''Post"'' ke la proporcio estas 1:3 laŭ israelaj datenoj kaj 60% civitanoj (3:2) laŭ B'Tselem-datenoj. Katz priskribas la rilatumon de civilaj viktimoj de la IDF en Operation Cast Lead kaj en la jaro antaŭanta ĝin kiel malalte <ref name="katz2">{{cite news|first=Yaakov|last=Katz|url=http://www.jpost.com/International/Article.aspx?ID=193196&R=R1|title=Analysis: Lies, leaks, death tolls & statistics|newspaper=The Jerusalem Post|date=2010-10-29}}</ref>. Katz diras ke pli ol 81% de la 5,000 misiloj kiujn la IDF pafis en la Gaza Sektoro dum la operacio estis inteligentaj bomboj, procento kiun li diras estas senprecedenca en moderna militado <ref name="katz3">{{cite news|first=Yaakov|last=Katz|url=http://www.jpost.com/International/Article.aspx?ID=193196&R=R1|title=Analysis: Lies, leaks, death tolls & statistics|newspaper=The Jerusalem Post|date=2010-10-29}}</ref>. Ĵurnalisto kaj komentisto Evelyn Gordon skribis en ''Komentario'' ke la proporcio de civilaj viktimoj en Operation Cast Lead estis 39 procentoj (2:3), uzante nur preparajn israelajn taksojn, sed 56 aŭ 74 procentoj estis civiluloj laŭ B'Tselem, depende de ĉu la 248 Hamas-policistoj estas konsideritaj batalantoj aŭ civiluloj kaj 65 aŭ 83 procentoj; laŭ la [[Palestina Centro por Homaj Rajtoj]] ([[d:Q2688159|d]]), Ĉiuj ĉi tiuj proporcioj, eĉ laŭ la pli striktaj, estas pli malaltaj ol la kutima rilatumo de viktimoj inter civiluloj kaj batalantoj en militoj aliloke, kiel donitaj de la Ruĝa Kruco, kaj deklaras ke la komparo montras ke la IDF sukcesas redukti damaĝon al civiluloj en nekutima maniero <ref>{{cite web|first=Evelyn|last=Gordon|url=http://www.commentarymagazine.com/blogs/index.php/evelyn-gordon/377631|title=WikiLeaks and the Gaza War|work=Commentary|date=2010-10-25}}</ref>. 13 israelanoj estis mortigitaj en la operacio, inkluzive de 10 IDF-soldatoj (4 estis mortigitaj fare de IDF), kiu donas rilatumon de civilaj viktimoj al la palestinaj trupoj de 24% aŭ 3:10 <ref name="btselem2">[http://www.btselem.org/statistics/fatalities/during-cast-lead/by-date-of-event Fatalities during Operation Cast Lead], [[B'Tselem]]</ref>. ==== Operacio Solida Klifo (2014) ==== Raportoj de viktimoj en Operation Tzuk Eitan estis elsenditaj per gamo da fontoj. Plej multaj amaskomunikiloj uzis datumojn provizitajn de la administrado de la terorisma organizaĵo Hamas en Gazao, aŭ de neregistaraj organizaĵoj <ref>{{cite news|last=Farhi|first=Paul|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/reporters-grapple-with-politics-erratic-sources-in-reporting-israeligaza-death-toll/2014/08/04/c02ab282-1c10-11e4-ae54-0cfe1f974f8a_story.html|title=Reporters grapple with politics, erratic sources in reporting Israeli/Gaza death toll|newspaper=The Washington Post|date=4 August 2014|access-date=12 August 2014}}</ref>. Malsamaj metodaroj rezultigis multfacetajn raportojn kaj sur la tutsumo de mortaj kaj sur la rilatumo de civilulviktimoj <ref name="BBCdisputeCasualties">{{Cite news|last=Reuben|first=Anthony|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-28688179|title=Caution needed with Gaza casualty figures|journal=BBC News|date=11 August 2014|access-date=12 August 2014}}</ref>. Laŭ la ĉefaj taksoj, inter 2 125 <ref name="MFA-report-fatalities">[http://mfa.gov.il/ProtectiveEdge/Documents/PalestinianFatalities.pdf Annex: Palestinian Fatality Figures in the 2014 Gaza Conflict] from report [http://mfa.gov.il/ProtectiveEdge/Documents/2014GazaConflictFullReport.pdf The 2014 Gaza Conflict: Factual and Legal Aspects], [[Israel Ministry of Foreign Affairs]], 14 June 2015</ref> kaj 2 310 <ref name="Ma'an2015Jan">[http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=751290 'Ministry: Death toll from Gaza offensive topped 2,310,'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150111000000/https://web.archive.org/web/20150111023729/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=751290 |date=2015-01-11 }} [[Ma'an News Agency]] 3 January 2015.</ref> gazanoj estis mortigitaj kaj inter 10 626 <ref name="Ma'an2015Jan" /> kaj 10 895 <ref name="PCHR">{{cite web|url=http://www.pchrgaza.org/portal/en/index.php?option=com_content&view=article&id=10491:statistics-victims-of-the-israeli-offensive-on-gaza-since-08-july-2014&catid=145:in-focus|title=Statistics: Victims of the Israeli Offensive on Gaza since 8 July 2014|publisher=Pchrgaza.org|access-date=27 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626164255/http://www.pchrgaza.org/portal/en/index.php?option=com_content&view=article&id=10491:statistics-victims-of-the-israeli-offensive-on-gaza-since-08-july-2014&catid=145:in-focus|archive-date=26 June 2015|url-status=dead}}</ref> vunditaj (inkluzive de 3,374 infanoj, de kiu pli ol 1,000 estis lasita porĉiame handikapita <ref>[http://www.dci-palestine.org/sites/default/files/operationprotectiveedge.awarwagedonchildren.160415.pdf ''Operation Protective Edge: A war waged on Gaza's children,''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150420234058/http://www.dci-palestine.org/sites/default/files/operationprotectiveedge.awarwagedonchildren.160415.pdf |date=2015-04-20 }} [[Defense for Children International|Defence for Children International-Palestine]], Ramallah, 16 April 2015.</ref>). Aliflanke, 66 israelaj soldatoj, 5 israelaj civiluloj <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-28904028 Israeli child 'killed by rocket fired from Gaza'], BBC</ref>, kaj 1 tajlanda laboristo <ref name="OCHA">{{cite web|url=http://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_sitrep_04_09_2014.pdf|title=Occupied Palestinian Territory: Gaza Emergency|date=4 September 2014|access-date=4 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140913014525/http://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_sitrep_04_09_2014.pdf|archive-date=13 September 2014|url-status=dead}}</ref> estis mortigitaj, kaj 469 IDF-soldatoj kaj 261 israelaj civiluloj estis vunditaj <ref name="OPE-Israeli-wounded">{{cite news|last=Hartman|first=Ben|title=50 days of Israel's Gaza operation, Protective Edge – by the numbers|url=http://www.jpost.com/Operation-Protective-Edge/50-days-of-Israels-Gaza-operation-Protective-Edge-by-the-numbers-372574|date=28 August 2014|work=Jerusalem Post}}</ref>. La Gaza Ministerio de Sano, la Unuiĝintaj Nacioj, kaj pluraj homrajtaj organizaĵoj raportis ke 75-69% de la palestinaj viktimoj estis civiluloj <ref name="PCHR" /><ref name="jihad121">{{cite web|url=http://www.timesofisrael.com/islamic-jihad-121-of-our-fighters-killed-in-gaza/|title=Islamic Jihad: 121 of our fighters killed in Gaza|work=The Times of Israel|access-date=30 September 2014}}</ref>; Israelaj oficialuloj taksis ke proksimume 50% de la mortintoj estis civiluloj <ref name="yahooDisputeCasulaties">{{cite news|last1=Laub|first1=Karin|last2=AlHou|first2=Yousur|title=In Gaza, dispute over civilian vs combatant deaths|url=https://news.yahoo.com/gaza-dispute-over-civilian-vs-combatant-deaths-181755421.html|access-date=29 August 2014|publisher=Yahoo News|agency=Associated Press|date=8 August 2014}}</ref>. Laŭ tiuj datumoj, la proporcio de viktimoj inter civiluloj kaj teroristoj inter la palestinanoj estas inter 1:1 kaj 3:1. En marto 2015, OCHA raportis ke 2,220 palestinanoj estis mortigitaj en la konflikto, inkluzive de 1,492 civiluloj, 605 armitaj kaj 123 de nekonata statuso, donante al israelaj trupoj 3:1 rilatumo <ref name="OCHA2015" />. ==== Milito de Feraj Glavoj (2023-2024) ==== La 7-an de oktobro 2023, la terorisma organizaĵo Hamas gvidis atakon kontraŭ Israelo en kiu 1,140 israelanoj estis mortigitaj, el kiuj 695 israelaj civiluloj estis murditaj en kelkaj amasmasakrokazaĵoj, inkluzive de la masakro ĉe la Nova festivalo, en kiu 347 civiluloj estis murditaj, kaj 17 policanoj estis mortigitaj, en kio estis la plej granda atako en la historio de la Ŝtato de Israelo kaj unu el la plej grandaj en la mondo. 373 soldatoj kaj 71 eksterlandanoj ankaŭ estis mortigitaj <ref>{{cite news|title=Israel social security data reveals true picture of Oct 7 deaths|date=15 December 2023|url=https://www.france24.com/en/live-news/20231215-israel-social-security-data-reveals-true-picture-of-oct-7-deaths|work=[[France 24]]}}</ref>, rilatumo de 2:1 inter civiluloj kaj batalistoj. Dum la batalado en la Gaza Sektoro, la IDF raportis ke pli ol 300 soldatoj estis mortigitaj (en aŭgusto 2024). Ĝis julio 2024, pluraj raportoj de novaĵagentejoj kaj NRO-oj citas pli ol 40,000 homojn mortigitajn de Israelo en Gazao ekde la 7-a de oktobro 2023, krom 10,000 kadavroj mankantaj sub [[Ruino|ruinoj]] <ref>https://www.aljazeera.com/news/2024/8/15/israel-kills-more-than-40000-palestinians-in-gaza-16456-of-them-children </ref>. La Palestina Sanministerio taksis por la plej granda parto de la konflikto ke proksimume 70% de la mortintoj estis virinoj kaj infanoj <ref>https://english.wafa.ps/Pages/Details/144733?__cf_chl_tk=KPxZssrq4UFFGusbgijyjUR8CnwLOvi3DRvhZKAY1OI-1724263236-0.0.1.1-4052 </ref><ref>https://apnews.com/article/women-children-gaza-war-victims-un-inequality-f0f89a724543b99c2c22439e7af09405 </ref>; Ĉi tiuj nombroj estis konfirmitaj de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj la [[Monda Organizaĵo pri Sano|Monda organizaĵo pri Sano]] <ref>https://abcnews.go.com/Politics/grim-milestone-40000-killed-gaza-hamas-run-health/story?id=112844979 </ref><ref>https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-death-toll-how-many-palestinians-has-israels-campaign-killed-2024-07-25/ </ref><ref>https://apnews.com/article/gaza-death-toll-hamas-war-israel-40000-32a79e03c8eb62669412dab23d03219e </ref>. Tamen, konsiderante la urba batalareo kaj la fakto ke la terorisma organizaĵo Hamas uzas la civilan loĝantaron kiel homan ŝildon, la rilatumo inter la nombro de teroristoj mortigitaj kaj la civiluloj estas unu el la plej malaltaj en modernaj militoj. Krome, laŭ IDF-datumoj, la proporcio inter teroristoj kaj civiluloj estas malpli ol 1:1 [https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-ratio-of-hamas-combatants-to-gazan-civilians-killed-in-ongoing-war-is-about-11/#:~:text=Netanyahu%20says%20the%20ratio%20of,the%20Call%20Me%20Back%20podcast][https://www.npr.org/2024/02/01/1228462647/what-does-hamas-have-left] Laŭ usonaj fontoj, nur 30-35% de Hamas estis detruita <ref>https://www.newarab.com/news/only-30-35-hamas-fighters-killed-gaza-war-report#:~:text=%22Although%20Hamas'%20communications%20and%20military,indicates%2C%22%20the%20report%20says {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240919160754/https://www.newarab.com/news/only-30-35-hamas-fighters-killed-gaza-war-report#:~:text=%22Although%20Hamas'%20communications%20and%20military,indicates%2C%22%20the%20report%20says |date=2024-09-19 }}.</ref>, ĉar la 7-an de oktobro, Hamas havis 20 000 policajn fortojn kaj 30 000 armetrupojn. Entute ĉiuj estas 50,000. 30% de ĉi tiu forto faras la nombron de mortintaj teroristoj minimume 15,000, kio estas proporcio de 2,4:1 inter teroristoj kaj civiluloj. == Vidu ankaŭ == * Kroma difekto (angle [[:en:Collateral_damage|Collateral damage]]) * [[Nesimetria milito|Nesimetria militfarado]] * [[Teorio de la justa milito]] ** Distingeco (juro) ** [[Principo de proporcieco|Proporcieco (juro)]] ** Milita neceso == Referencoj == {{Referencoj}}   [[Kategorio:Civiluloj dum militoj]] [[Kategorio:Kontraŭterorisma milito]] [[Kategorio:Milito]] h83gggpgqm5304y3t9o4w9wld4ss4g4 0 883448 9478751 9394719 2026-09-20T06:27:15Z Sj1mor 12103 9478751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Brita Humanisma Asocio''' ({{lang-en|British Humanist Association}}, akronime '''BHA''', Ekde 2017 konata kiel '''Humanistoj UR''' ({{Lang-en|Humanists UK}}) <ref>[http://www.politics.co.uk/opinion-formers/bha-british-humanist-association/article/british-humanist-association-becomes-humanists-uk "British Humanist Association becomes Humanists UK", ''Politics.co.uk'', 22 May 2017]. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170523000000/https://web.archive.org/web/20170523145551/http://www.politics.co.uk/opinion-formers/bha-british-humanist-association/article/british-humanist-association-becomes-humanists-uk |date=2017-05-23 }}. Retrieved 23 May 2017.</ref>) estas publika [[neprofitcela organizaĵo]] kiu funkcias en [[Britio]] kaj celas reprezenti "homojn kiuj serĉas vivi bonan vivon sen religiaj kredoj aŭ [[Superstiĉo|superstiĉoj]]" <ref name="bhaAbout">{{cite web|url=https://humanism.org.uk/about|title=About Us: The British Humanist Association|access-date=13 May 2011}}</ref>. La BHA apogas kaj evoluigas humanismon kiel vivpozicio kaj faras publikajn kampanjojn en la lokoj de humanitarismo, sekularismo kaj homaj rajtoj. La organizaĵo havas nacian reton de kunlaborantaro kiu elfaras humanismajn, nereligiajn ceremoniojn, inkluzive de entombigojn, geedziĝon, [[Registrita partnereco|civilan partnerecon]] kaj nomceremoniojn <ref>{{cite web|url=https://humanism.org.uk/ceremonies|title=Humanist Ceremonies &#124; Non-Religious Ceremonies & Celebrations|publisher=Humanism.org.uk|access-date=14 October 2013}}</ref>. La BHA estas membro de la [[Internacia Humanista kaj Etika Unio|Internacia Humanisma kaj Etika Unio]] kaj la [[Eŭropa Humanisma Federacio]]. Aktuale en 2022, la Asocio havas 70 regionajn kaj specialinteresajn grupojn aligitaj kaj entute proksimume {{Unuo|40000}} longdaŭraj aktivaj membroj kaj multe pli da portempaj subtenantoj <ref name="AboutUs">{{cite web|url=https://humanism.org.uk/about/|title=About Us|work=Humanists UK|access-date=9 February 2021}}</ref> <ref name="NI2">{{cite web|url=https://humanism.org.uk/2017/05/11/humanists-celebrate-vision-of-a-more-secular-northern-ireland/|title=Humanists celebrate vision of a more secular Northern Ireland|work=Humanists UK|access-date=3 July 2017|date=11 March 2017}}</ref><ref name="Wales2">{{cite web|url=https://humanism.org.uk/2016/11/30/nearly-a-million-welsh-adults-have-a-humanist-approach-to-life-yougov-research-shows/|title=Nearly a million Welsh adults have a humanist approach to life, YouGov research shows|date=30 November 2016|access-date=3 July 2017|work=Humanists UK, [[YouGov]]}}</ref>. == Celoj == La celoj de la BHA estas la jenaj <ref>[https://humanism.org.uk/about/our-aims/ British Humanist Association: Our aims]. Retrieved 2 November 2013</ref>: * Promocio de laika [[humanismo]], tio estas, nereligia ideologia vivmaniero, kies ĉefaj principoj estas engaĝiĝo al homa bonfarto, kaj mondkoncepto bazita sur logiko kaj sperto. * La promocio de edukado, kaj precipe la studo kaj disvastigo de scio pri humanismo, same kiel pri arto kaj scienco el humanisma vidpunkto. * Antaŭenigo de egaleco kaj nediskriminacio kaj protekto de homaj rajtoj, precipe en kazoj rilataj al religio aŭ kredo. * Antaŭenigi interkompreniĝon inter homoj, kiuj tenas religiajn kaj nereligiajn kredojn, por antaŭenigi harmonian kunlaboron en la socio. * Konstruante la asocion kiel organizon reprezentantan ĉiujn nereligiulojn en Britio. == Historio == La Brita Humanistma Asocio estis fondita en 1896 fare de Stanton Coit, usonano kiu enmigris al Britio, kiel unio de ĉiuj etikaj societoj aktivaj en tiu tempo en Britio, kaj estis nomita "La Unio de Etikaj Societoj". La prezidanto de la asocio en 1967, la filozofo Alfred Jules Eyre, ŝanĝis la nomon de la asocio al la nuna nomo "The British Humanist Association". En la 1960-aj jaroj, la asocio batalis por la nuligo de la leĝo de 1780 malpermesanta la malfermon de distrolokoj dimanĉe, la nuligo de la leĝo de 1944 kiu postulis religian edukadon en lernejoj, kaj apogis leĝproponojn kiuj antaŭenigis [[liberecon de esprimo]], la reduktado kaj finfine elimino de [[malriĉeco]], kaj la redukto de [[Privilegio|privilegioj]] donitaj al religiemaj grupoj. En tiu tempo, la membroj de la asocio komencis fari humanismajn ceremoniojn sen religia tono, kiel geedziĝoj, entombigoj kaj nomigo de [[bebo]]. Ili ankaŭ okazigis civiluniajn ceremoniojn por [[Samseksemo|samseksemuloj]] kaj [[lesbaninoj]], en tempo kiam tiaj ceremonioj ankoraŭ ne estis rekonitaj laŭleĝe. La asocio ankaŭ antaŭenigis kampanjojn por redukti sociajn breĉojn, apogis la rajton al [[aborto]] kaj deziris krei " [[Malferma socio|malferman socion]] " <ref>{{cite web|title=Towards an Open Society|url=https://heritage.humanists.uk/towards-an-open-society/|work=Humanist Heritage|publisher=Humanists UK|accessdate=5 May 2021}}</ref>. Ĝi batalis kontraŭ religia [[Prediko|predikado]] en la ŝtatradiokanalo ([[BBC]]) kaj sukcesis meti ĝia oficialan reprezentanton en la konsilio de la aŭtoritato <ref name="auto">{{Cite web|url=https://humanism.org.uk/campaigns/human-rights-and-equality/broadcasting/|title=Broadcasting}}</ref>. == Asociaj kampanjoj == === Sekulara edukado === La asocio kontraŭstaras religiajn lernejojn en Britio, pri kiuj ili asertas, ke malutilas la socian koherecon kaj ne reprezentas la tutan loĝantaron. La asocio provis nuligi leĝon de 1944 kiu postulis religian edukadon en lernejoj, argumentante ke lernejaj studentoj devus havi la ŝancon pripensi filozofiajn kaj moralajn demandojn, kaj apogas [[Plurismo|plurismon]] en edukado kie ĉiuj lernas pri la kredoj de la alia, inkluzive de humanismaj pensadoj <ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/religion/10342489/Faith-schools-protests-dragging-children-into-ideological-battleground-bishop.html|title=Faith schools protests dragging children into ideological 'battleground' – bishop|date=30 September 2013|access-date=5 November 2013|work=The Telegraph|first=John|last=Bingham|location=London}}</ref><ref>{{cite web|url=https://humanism.org.uk/campaigns/religion-and-schools/faith-schools|title='Faith' schools » British Humanist Association|publisher=Humanism.org.uk|access-date=14 October 2013}}</ref>. La asocio kontraŭas la instruadon de [[kreismo]] en lernejoj, kaj en 2011 lanĉis reklaman kampanjon sub la titolo "Instruu [[Evolucio (teorio)|evolucion]], ne kreismon" <ref>{{cite web|url=http://evolutionnotcreationism.org.uk/|title=Teach evolution, not creationism!|access-date=2 November 2013}}</ref>. Post la kampanjo, la Edukministerio en la UK nuligis financadon de [[Publika lernejo|publikaj lernejoj]] kiuj traktis kreismon kiel sciencan fakton <ref>{{cite web|url=http://www.politics.co.uk/opinion-formers/bha-british-humanist-association/article/bha-government-changes-rules-to-require-free-schools-to-teac|title=BHA: Government changes rules to require Free Schools to teach evolution|date=30 November 2012|work=British Humanist Association|publisher=politics.co.uk|access-date=2 November 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103133137/http://www.politics.co.uk/opinion-formers/bha-british-humanist-association/article/bha-government-changes-rules-to-require-free-schools-to-teac|archive-date=3 November 2013|df=dmy-all}}</ref>. === Konstitucia reformo === Aldone al reklamado de ateisma vivstilo kaj nereligio, la asocio ankaŭ apogas sekularismon en la [[apartigo de eklezio kaj ŝtato]]. Same kiel la Nacia Sekulara Asocio, ĝi celas igi Brition laika lando, kiun ili difinas kiel "landon kie ekzistas apartigo inter publikaj institucioj kaj religiaj institucioj, kaj en kiu ĉiuj civitanoj estas traktataj egale sendepende de sia religia aŭ nereligiaj kredoj." La asocio montras al la fortaj rilatoj inter eklezio kaj ŝtato en Britio: * La [[Reĝo de Britio]] estas la estro de la [[Anglikana Eklezio]]. * La Anglikana Eklezio kaj la [[Eklezio de Skotlando]] havas oficialan statuson en brita juro. * 26 Anglikanaj episkopoj estas membroj pro sia pozicio en la [[Ĉambro de lordoj|Lordĉambro]] kiel spiritaj Lordoj. * Laŭ ili, ekzistas ankaŭ religia [[diskriminacio]] en la [[eduka sistemo]] kaj [[Publika servo|publikaj servoj]]. === Etikaj aferoj === La asocio apogas gamon da etikaj temoj, inkluzive de: * La rajto de la individuo [[Eŭtanazio|fini sian vivon digne]]. La asocio provis pasigi leĝojn en parlamento apogante tiun aliron, kaj disponigis juran asistadon en pluraj kazoj kie la "rajto morti" estis diskutita en la tribunaloj. * La rajto al artefarita [[aborto]]. * Esplorado pri fetaj [[Stamĉelo|stamĉeloj]] por medicinaj celoj. * [[Besta bonfarto]]. * [[Samseksa edz(in)eco]] * [[Esprimlibereco]]. Danke al kampanjo de la asocio, leĝo malpermesanta " [[Blasfemo|blasfemon]] " estis nuligita, kaj humanismaj leĝoj estis promulgitaj anstataŭe, malpermesante diskriminacion kaj antaŭenigante egalecon inter civitanoj <ref>{{cite web|title=Fair Admissions Campaign|url=https://humanism.org.uk/campaigns/schools-and-education/faith-schools/fair-admissions-campaign/|publisher=British Humanist Association|access-date=2 November 2013}}</ref>. === Antaŭenigante ateismon === [[Dosiero:Ariane_Sherine_and_Richard_Dawkins_at_the_Atheist_Bus_Campaign_launch.jpg|eta|Brita verkistino Ariane Sherine kaj BHAa Vicprezidanto [[Richard Dawkins]] ĉe lanĉo de la aŭtobusa kampanjo]] En 2008-2009, la asocio gvidis reklamkampanjon por antaŭenigi ateismon uzante buson nomitan "La Ateisma Buso" kaj portanta sloganojn kiel "Verŝajne ne ekzistas Dio, do ĉesu maltrankviliĝi kaj ĝuu la vivon." La buso kreskigis konscion pri ateismo kaj eĉ akiris donacojn entute {{Unuo|155000}} [[Pundo|pundojn]] [[Sterlingo|sterlingojn]]. La kampanjo renkontis multe da opozicio de religiaj organizoj, plejparte kristanaj. En 2011, la asocio kontraŭbatalis la indikon de religio en la [[popolnombrado]] farita en Britio, kaj instigis partoprenantojn por indiki ke ili ne estis religiemaj. Laŭ la rezultoj de la censo, proksimume 25% de tiuj prilaboritaj (14 milionoj da britoj) deklaris ke ili ne estis religiemaj. Ĉi tiu nombro estas preskaŭ duobla ol tiu, kiu estis en 2000, kaj laŭ la asocio, "[[Kristano|Kristanoj]] povas esti [[malplimulto]] en 2018". En 2014, la asocio lanĉis plurajn retajn reklamajn kampanjojn, ĉefe en videoj, kaj ankaŭ publikigis afiŝojn en la [[Londona metroo]], kiuj inkluzivas humanismajn citaĵojn de [[Virginia Woolf]], [[George Eliot]], [[Bertrand Russell]], [[Jawaharlal Nehru]] kaj aliaj. Tiuj afiŝoj poste estis ankaŭ publikigitaj en [[Busa stacidomo|busstacidomoj]] en [[Birmingham]], [[Manĉestro]], [[Liverpool]] kaj aliaj britaj grandurboj. === Kromaj agadoj === En 2015, la asocio establis junularan movadon nomitan "BHA's junula alo" kiu aktivas en pluraj urboj de Britio. La asocio sponsoras filozofiajn diskutojn kadre de la festivalo "HowTheLightGetsIn" (aludante al fama linio de kanto de [[Leonard Cohen]]), festivalo pri filozofio kaj muzika festivalo okazigita unufoje jare en Britio, kies celo estas "preni filozofion el akademiularo kaj en la vivojn de homoj." == Prezidantoj == * Jim Al-Khalili (ekde 2013) * Polly Toynbee (2007-2013) * Linda Smith (2004-2006) * Claire Rayner (1999-2004) * Hermann Bondi (1981-1999) * James Hemming (1977-1980) * H. J. Blackham (1974-1977) * George Melly (1972-1974) * Edmund Leach (1970-1972) * [[A. J. Ayer]] (1965-1970) * [[Julian Huxley]] (1963-1965) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://humanism.org.uk/ Oficiala retejo] * [https://web.archive.org/web/20110716154408/http://www.bishopsgate.org.uk/content.asp?CategoryID=1240 Arkivoj de la BHA ĉe Bishopsgate Biblioteko] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1896]] [[Kategorio:Humanismaj organizoj]] [[Kategorio:Britaj humanistoj]] [[Kategorio:Sekularismo]] 3i5msx64r3eg3k9yk42t5ipvkfnmjok 1 885001 9479047 8877133 2026-09-20T11:45:16Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Diskuto:Kozelsk]] al [[Diskuto:Kozelsko]] 8877133 wikitext text/x-wiki == tajperaro == "Dum la jaroj 1446 - 1494 Kozelsk, post disfalo de la [[Ora Hordo]], kiel unu el '''superokaaj''' princlandoj, fariĝis mallongtempe parto de la [[Granda Duklando de Litovio]]. ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:46, 6 okt. 2024 (UTC) :Temas pri supra fluo de la rivero Oka, do mi klarigis la aferon en la teksto. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:02, 7 okt. 2024 (UTC) gkpd84fo3k1bq0z55gfwhmqw9t1regn 0 888630 9478610 9470468 2026-09-19T20:54:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478610 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} La '''Premioj Latinaj Grammy''' (en la angla, '''''Latin Grammy Awards''''') estas la latina versio de la [[Grammy Award|Grammy-Premio]] aljuĝita fare de la Latina Akademio de Artoj kaj Sciencoj de Registrado. Ili rekonas la artan kaj teknikan elstarecon de surbendigita muziko, tra interkolega voĉdonado, por muzikaj produktadoj kantataj en [[Hispana lingvo|la hispana]], [[Portugala lingvo|la portugala]] aŭ en lingvoj, dialektoj aŭ idiomaj esprimoj rekonitaj en [[Iberameriko|Latin-Ameriko]]. Ĝi kovras [[Latinameriko|Latin-Amerikon]], [[Hispanio|Hispanion]], [[Portugalio|Portugalion]] kaj la latinan loĝantaron de [[Kanado]] kaj [[Usono]] . La unua evento estis okazigita en 2000 en [[Usono]] sur la televidreto [[Columbia Broadcasting System|CBS]]. Ĝi estis la unua hispanlingva televidprogramo elsendita en pinttempo de usona reto. La statueto tre similas al la usona versio, nur la bazo de ĉi tiu estas brilruĝa, sed la gramofono estas ankaŭ ora. La [[statueto]] de la "Premio al la Muzika elstareco" havas ruĝan bazon identan al la originalo, sed la gramofono estas kuprokolora. En 2005, la elsendo de la ceremonio pasis de CBS al [[Univision]], kie la ceremonio estas tute en la hispana. Ekde tiu jaro, ĉiuj ĝisnunaj eldonoj estas elsenditaj ĉe [[Univision]]. <ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=.|url=https://hispanicprwire.com/the-latin-recording-academyr-y-univision-anuncian-nueva-alianza-multianual-para-destacar-lo-mejor-de-la-musica-latina/|alirdato=2024-11-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230206195057/https://hispanicprwire.com/the-latin-recording-academyr-y-univision-anuncian-nueva-alianza-multianual-para-destacar-lo-mejor-de-la-musica-latina/|arkivdato=2023-02-06}}</ref> En novembro 2023, ĝi estis okazigita en [[Sevilo]], [[Hispanio]], markante la unuan fojon kiam la premioj estis okazigitaj ekster Usono. Voĉdonantaj membroj loĝas en malsamaj regionoj de [[Usono]], kaj ankaŭ en regionoj de [[Iberameriko|Latin-Ameriko]] . Por esti elektebla por nomumo, la kanto aŭ albumo devas esti registritaj en almenaŭ 60% hispana aŭ portugala (antaŭe ĝi estis 51% ĝis 2024) kaj publikigita en Nordameriko, Mezameriko, Sudameriko, karibaj nacioj, Hispanio aŭ Portugalio. <ref name="definitions">{{Citaĵo el la reto|titolo="Difino"|url=https://www.latingrammy.com/en/awards/latin-grammy-awards-category-definitions|alirdato=2024-11-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20240216191750/https://www.latingrammy.com/en/awards/latin-grammy-awards-category-definitions|arkivdato=2024-02-16}}</ref> <ref name="lgeligibility">{{Citaĵo el la reto|titolo=.|url=http://www.latingrammy.com/files/MEMBERSHIP_REGISTRATION__es_0.pdf|alirdato=2024-11-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140929170946/http://www.latingrammy.com/files/MEMBERSHIP_REGISTRATION__es_0.pdf|arkivdato=2014-09-29}}</ref> La kvalifika periodo estas de la 1-a de junio ĝis la 30-a de majo por la respektivaj premiokategorioj de la ceremonio. Registradoj kiuj eniras por la unua fojo estas reviziitaj por determini al kiu kategorio ili apartenas. Post kiam nomumbalotoj estas senditaj de Akademianoj, la voĉoj estas entabeligitaj kaj la kvin registradoj en ĉiu kategorio kun la plej alta nombro da voĉoj estas la kandidatoj. Finaj balotoj estas senditaj al balotantoj, kaj gajnintoj estas determinitaj kaj poste anoncitaj vive ĉe la festo de disdonado. Premioj estas kutime disdonitaj la trian ĵaŭdon en novembro. <ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=.|url=https://www.latingrammy.com/es/proceso-del-latin-grammy}}{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Kronologio == {| class="wikitable" style="width:100%" ! width="5%" |Jaro ! width="20%" |Urbo ! width="20%" |Loko ! width="20%" |Prezentanto ! width="15%" |Persono de la Jaro ! width="1%" |Ref. |- | align="center" |2000 | rowspan="3" align="center" |[[Los-Anĝeleso]], [[Usono|Usono]] | rowspan="1" align="center" |[[Staples Center]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Kubo}} [[Gloria Estefan]]<br /><br />{{flago|Usono}} [[Jennifer Lopez]]<br /><br />{{flago|Usono}} [[Jimmy Smits]]<br /><br />{{flago|Hispanio}} [[Antonio Banderas]]<br /><br />{{flago|Kubo}} [[Andy García]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Kubo}} [[Emilio Estefan]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2000|url=https://www.univision.com/shows/latin-grammy/latin-grammy-2000-asi-fue-la-primera-edicion-de-los-premios-fotos}}</ref> |- | align="center" |2001 | rowspan="1" align="center" |Conga Room | rowspan="1" align="center" |{{flago|Usono}} [[Jimmy Smits]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} Paul Rodríguez | rowspan="1" align="center" |{{flago|Hispanio}} [[Julio Iglesias]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2001|url=https://www.univision.com/shows/latin-grammy/latin-grammy-2001-no-hubo-gala-pero-si-premios-fotos}}</ref> |- | align="center" |2002 | rowspan="1" align="center" |Kodak Theatre | rowspan="1" align="center" |{{flago|Kubo}} [[Gloria Estefan]]<br /><br />{{flago|Usono}} [[Jimmy Smits]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Vicente Fernández]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2002|url=https://www.nytimes.com/2002/09/19/us/latin-grammys-return-with-the-focus-on-the-music.html}}</ref> |- | align="center" |2003 | rowspan="1" align="center" |[[Miamo]], [[Usono|Usono]] | rowspan="1" align="center" |American Airlines Arena | rowspan="2" align="center" |{{flago|Usono}} [[George Lopez]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Brazilo}} [[Gilberto Gil]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2003|url=https://variety.com/2003/music/markets-festivals/juanes-big-winner-at-latin-grammys-1117891903/}}</ref> |- | align="center" |2004 | rowspan="2" align="center" |[[Los-Anĝeleso]], [[Usono|Usono]] | rowspan="2" align="center" |Shrine Auditorium | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Carlos Santana]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2004|url=https://www.eluniverso.com/2004/09/02/0001/1065/EA8D94F366004A42BCFC617FE6E31124.html/}}</ref> |- | align="center" |2005 | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} Rebecca de Alba<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Eduardo Santamarina]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[José José]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2005|url=https://www.abc.es/estilo/gente/abci-juanes-y-alejandro-sanz-triunfan-grammy-latinos-200511040300-612045494984_noticia.html}}</ref> |- | align="center" |2006 | rowspan="1" align="center" |[[Novjorko]], [[Usono|Usono]] | rowspan="1" align="center" |[[Madison Square Garden]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Lucero]]<br /><br />{{flago|Portoriko}} [[Víctor Manuelle]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Portoriko}} [[Ricky Martin]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2006|url=https://www.emol.com/noticias/magazine/2006/11/03/234836/la-Kolombiona-shakira-arrasa-en-los-premios-grammy-latinos.html}}</ref> |- | align="center" |2007 | rowspan="1" align="center" |[[Lasvegaso|Las Vegas]], [[Usono|Usono]] | rowspan="1" align="center" |Mandalay Bay Events Center | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Lucero]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Eugenio Derbez]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Domingo}} [[Juan Luis Guerra]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2007|url=https://www.reuters.com/article/espectaculos-entretenimiento-grammy-lati-idLTAN0929279920071109}}</ref> |- | align="center" |2008 | rowspan="1" align="center" |[[Houston (Teksaso)|Houston]], [[Usono|Usono]] | rowspan="1" align="center" |Toyota Center | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Patricia Manterola]]<br /><br />{{flago|Ĉilio}} [[Cristián de la Fuente]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Kubo}} [[Gloria Estefan]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2008|url=https://elpais.com/cultura/2008/11/14/actualidad/1226617202_850215.html}}</ref> |- | align="center" |2009 | rowspan="11" align="center" |[[Lasvegaso]], [[Usono|Usono]] | rowspan="5" align="center" |Mandalay Bay Events Center | rowspan="2" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Lucero]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Eugenio Derbez]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Juan Gabriel]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2009|url=https://www.lavanguardia.com/20091106/53818628832/la-gala-de-los-premios-grammy-latino-2009-celebrada-en-las-vegas.html}}</ref> |- | align="center" |2010 | rowspan="1" align="center" |{{flago|Hispanio}} [[Plácido Domingo]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2010|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias/2010/11/101111_eeuu_grammy_latino_premio_mf}}</ref> |- | align="center" |2011 | rowspan="2" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Lucero]]<br /><br />{{flago|Ĉilio}} [[Cristián de la Fuente]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Kolombio}} [[Shakira]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2011|url=https://elpais.com/cultura/2011/11/11/actualidad/1320966002_850215.html}}</ref> |- | align="center" |2012 | rowspan="1" align="center" |{{flago|Brazilo}} [[Caetano Veloso]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2012|url=https://www.reuters.com/article/oesen-musica-grammylatinos-idESMAE8AF00820121116}}</ref> |- | align="center" |2013 | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Lucero]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Omar Chaparro]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Blanca Soto]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Hispanio}} [[Miguel Bosé]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2013|url=https://www.chicagotribune.com/hoy/ct-hoy-8377178-grammy-latino-2013-los-ganadores-story.html}}</ref> |- | align="center" |2014 | rowspan="2" align="center" |MGM Grand Garden Arena | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Eugenio Derbez]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Jacqueline Bracamontes]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Hispanio}} [[Joan Manuel Serrat]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2014|url=https://elcomercio.pe/luces/musica/grammy-latino-2014-grandes-triunfadores-noche-180737-noticia/}}</ref> |- | align="center" |2015 | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Jacqueline Bracamontes]]<br /><br />{{flago|Portoriko}} [[Roselyn Sánchez]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Brazilo}} [[Roberto Carlos]]<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.latintimes.com/latin-grammys-2015-roberto-carlos-will-be-person-year-awards-show-322977}} (en inglés)</ref> | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2015|url=https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/musica/premios-grammy-latinos-2015-todos-los-ganadores-nid1847025/}}</ref> |- | align="center" |2016 | rowspan="1" align="center" |T-Mobile Arena | rowspan="1" align="center" |{{flago|Portoriko}} [[Roselyn Sánchez]]<br /><br />{{flago|Argentino}} [[Sebastián Rulli]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Portoriko}} [[Marc Anthony]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2016|url=https://www.lavanguardia.com/musica/20161118/411955996346/ganadores-grammy-latino-2016.html}}</ref> |- | align="center" |2017 | rowspan="3" align="center" |MGM Grand Garden Arena | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Jaime Camil]] <br /><br />{{flago|Portoriko}} [[Roselyn Sánchez]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Hispanio}} [[Alejandro Sanz]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2017|url=https://elpais.com/cultura/2017/11/17/actualidad/1510888724_744623.html}}</ref> |- | align="center" |2018 | rowspan="1" align="center" |{{Flago|Meksikio}} [[Carlos Rivera]] <br /><br />{{Flago|Meksikio}} [[Ana de la Reguera]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Maná]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2018|url=https://www.lavanguardia.com/cultura/20181116/452966203750/grammy-latinos-ganadores-2018-rosalia-jorge-drexler-malamente-telefonia.html}}</ref> |- | align="center" |2019 | rowspan="1" align="center" |{{flago|Portoriko}} [[Ricky Martin]] | rowspan="1" align="center" |{{flago|Kolombio}} [[Juanes]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2019|url=https://www.rollingstone.com/music/music-latin/latin-grammys-2019-winners-list-912915/}}</ref> |- | align="center" |2020 | rowspan="1" align="center" |[[Miamo]], [[Usono|Usono]] | rowspan="1" align="center" |American Airlines Arena | align="center" |{{flago|Portoriko}} [[Víctor Manuelle]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Yalitza Aparicio]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Ana Brenda Contreras]] | rowspan="1" align="center" |Ne havigita pro la [[pandemio de KOVIM-19]]<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=.|url=https://cnnespanol.cnn.com/2020/08/18/los-latin-grammy-2020-se-llevaran-a-cabo-en-miami-y-estos-son-los-cambios-que-tendran-debido-a-la-pandemia/}}</ref> | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2020|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-55016812}}</ref> |- | align="center" |2021 | rowspan="2" align="center" |[[Lasvegaso|Las Vegas]], [[Usono|Usono]] | rowspan="1" align="center" |MGM Grand Garden Arena | align="center" |{{flago|Portoriko}} [[Roselyn Sánchez]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Carlos Rivera]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Ana Brenda Contreras]] | align="center" |{{flago|Panamo}} [[Rubén Blades]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2021|url=https://www.latingrammy.com/es/news/los-latin-grammys-regresan-a-las-vegas|alirdato=2024-11-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230317061818/https://www.latingrammy.com/es/news/los-latin-grammys-regresan-a-las-vegas|arkivdato=2023-03-17}}</ref> |- | align="center" |2022 | align="center" |Michelob Ultra Arena | align="center" |{{flago|Italio}} [[Laura Pausini]]<br /><br />{{flago|Portoriko}} [[Luis Fonsi]]<br /><br />{{flago|Brazilo}} [[Anitta]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Thalía]] | align="center" |{{flago|Meksikio}} [[Marco Antonio Solís]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2022|url=https://www.vogue.mx/alfombra-roja/articulo/latin-grammy-2022}}</ref> |- | align="center" |2023 | align="center" |[[Sevilo]], [[Hispanio|Hispanio]] | align="center" |[[Fibes]] | align="center" |{{flago|Kolombio}} [[Sebastián Yatra]]<br /><br />{{flago|Meksikio}} [[Danna Paola]]<br /><br />{{flago|Portoriko}} [[Roselyn Sánchez]]<br /><br />{{flago|Hispanio}} [[Paz Vega]] | align="center" |{{flago|Italio}} [[Laura Pausini]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2023|url=https://www.vogue.mx/alfombra-roja/articulo/latin-grammy-2023}}</ref> |- | align="center" |2024 | align="center" |[[Miamo]], [[Usono|Usono]] | align="center" |Kaseya Center | align="center" |{{flago|Argentino}} [[María Becerra]]<br /><br />{{flago|Kolombio}} [[Juliana Velásquez]]<br /><br />{{flago|Brazilo}} [[Luísa Sonza|Luisa Sonza]] | align="center" |{{flago|Kolombio}} [[Carlos Vives]] | align="center" |<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Premioj de la jaro 2024|url=https://grammy.com/news/2024-latin-grammys-date-announcement-miami-25th-awards}}</ref> |} == Kategorioj == Kiel en la kazo de la [[Grammy Award|Grammy-Premio]], premioj estas donitaj en kvar ĝeneralaj kategorioj, kaj plie aliaj specialigitaj laŭ muzika ĝenro. Nuntempe, 53 kategorioj estas aljuĝitaj trans diversaj muzikĝenroj, inkluzive de la ĉefaj kvar. <ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Kategorioj|url=https://www.latingrammy.com/es/las-categorías-del-latin-grammy®}}{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Specialaj premioj === Aldone al la konkurencivaj kategorioj, la akademio prezentas specialajn premiojn ĉiujare: <ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Speciala premio|url=https://www.latingrammy.com/es/premios-especiales|alirdato=2024-11-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220131200708/https://www.latingrammy.com/es/premios-especiales|arkivdato=2022-01-31}}</ref> * Persono de la Jaro * Premio al la Muzika Elstareco - donita al artistoj kiuj faris kreivajn kontribuojn de escepta arta signifo al la kampo de registrado dum siaj karieroj. * Premio de la Plenuma Konsilio: Prezentita al individuoj kiuj faris signifajn kontribuojn - ekskludante kantadon - al la kampo de registrado dum siaj karieroj. == Rekordoj == La puertorika repisto [[Residente (artisto)|Residente]] (inkluzive de tiuj kiujn li gajnis estante parto de la muzika grupo [[Calle 13]]), la dominika kantisto Juan Luis Guerra, kaj la kolombia [[Juanes]] estas la viraj artistoj kun la plej multaj premioj gajnitaj (27 venkoj por ĉiu). La meksika kantisto [[Natalia Lafourcade]] estas la artisto kun la plej multaj premioj (17 entute), sekvata de la kolombia kantisto [[Shakira]] kun 14 venkoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} 4q5srtgn16u6sl172rpr4uf4nq9kq3e 0 903975 9478903 9422691 2026-09-20T09:09:07Z Sj1mor 12103 9478903 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo de dosiero = Margarete Schütte-Lihotzky, 1997.}} [[File:Frankfurter-kueche-vienna.JPG|thumb|moderna [[kuireja ŝrankaro]] laŭ frankfurta modelo]] [[File:Kindergarten von M. Schütte-Lihotzky.jpg|thumb|infanvartejo en sovetia Magnitogorsk (centre, ene de la ruĝa kadro)]] [[File:Klagenfurt Suedbahnguertel 24 ehem Verlags-und Druckereigebaeude Volkswille 25092012 999.jpg|thumb|Klagenfurt, iama komunista eldoneja centro]] '''Margarete SCHÜTTE-LIHOTZKY''' (naskiĝinta la {{Daton|23|1|1897}} en [[Vieno]], mortinta samloke la {{Daton|18|1|2000}}) estis [[aŭstrio|aŭstra]] arkitektino. Edzinigis ŝin la arkitekto [[Wilhelm Schütte]]. ==Vivo== Ŝi estis la unua virino en sia lando studante arkitekturon i.a. ĉe [[Oskar Strnad]] kaj [[Heinrich Tessenow]]. Influis ŝin krome [[Adolf Loos]]. En 1918/19 ŝi faris staĝon ĉe [[Robert Oerley]] kaj Vermeer antau studvojaĝo al [[Nederlando]]. Deĵorante inter 1920 kaj 1926 ŝi ege gravis por novaj setladoj kaj sociala loĝejfaro. En 1921 ŝi kun [[Ernst Egli]] kreis porinfanan hejmon de la setlejo ''Eden''; samjare, sub la gvidado de Adolf Loos, engaĝiĝis ŝi ĉe la porveterana kooperativo ''Erste gemeinnützige Siedlungsgenossenschaft für Kriegsinvalide''. Inter 1922 kaj 1925 gravas ŝia agado en la tutnacia ligo ''Österreichischer Verband für Siedlungs- und Kleingartenwesen'' (pri loĝejoj kaj etĝardenoj). Inter 1926 kaj 1930 ŝi deĵoris en [[Frankfurto ĉe Majno]] ĉe [[Ernst May]] kie oni fokusiĝis pri dommastraj faciligoj. Inter 1930 kaj 1933 ŝi kun aliaj frankfurtaj grupanoj arkitekture radiis pri porlaboristaj loĝejoj, lernejoj kaj infanĝardenoj en Sovetio: inter 1931/32 ŝi asistantis ĉe la moskva altlernejo en la Instituto pri familiplanado. Studvojaĝoj al [[Ĥinujo]] kaj [[Japanujo]] sekvis en 1934 antaux ol kunlaborado ĉe la moskva Akademio pri arkitekturo (kun fokuso pri mebloj); en 1936/37 ŝi Moskve evolupolitike akvitis. Poste estis ŝi en Parizo gastdocentante inter 1938 kaj 1941 en [[Istanbulo]]. Dum la [[Dua Mondmilito]] ŝi do laboris ekzile en [[Turkujo]] kie ŝi renkontis aliajn aŭstrajn kontraŭfaŝistojn. Dum restado en Vieno en 1941 [[Gestapo]] arestis ŝin kaj en [[Berlino]] oni kondamnis ŝin je punlaboreja restado por 15 jaroj. Inter 1945 kaj 1947 Schütte-Lihotzky laboris en la urboplanada direkcio de [[Sofio]]; poste ŝi liberprofesiulis arkitekture kaj fakliterature en sia naskiĝurbo. En 1956 ŝi vojaĝis Ĥinujon, en 1961 [[Kubo]]n: la kubanoj vokis ŝin en la 1963-a jaro por krei porinfanaĵojn. En 1966 ŝi ekspertistis Berline ĉe ''Deutsche Bauakademie'' (tie ŝi planis t.n. [[konstruludilo|konstruludilan]] metodon en publika utiligdomkonstruado). De 1945 ŝi ree Viene laboris en propra ateliero; pro ŝato de komunismo ŝi apenaŭ ricevis publikajn mendojn. ==Honoroj== Dum la 1980-a jaroj la aŭstroj re-ekkonis elstarecon de sia kuncivitanino. Sekve ŝi fariĝis honora doktoro ĉe kvar universitatoj kaj ricevis ŝtatan premion pri sciencoj kaj artoj ktp. Ŝi mem ekde la 1960-aj jaroj pasigis la somerajn monatojn en [[Radstadt]] kie ŝi konstruis domon por la fratino. Nuntempe centre de Radstadt troviĝas placo nomita por ŝi. Uwe Bolius filmigis ŝian vivon. En la kvina viena urbodistrikto (Margareten, Franzensgasse 16) oni malfermis muzeon ''Margarete Schütte-Lihotzky-Zentrum''. Viene loĝdombolokaro, strato kaj parko portas ŝian nomon: Margarete-Schütte-Lihotzky-Hof (21-a distrikto), Schütte-Lihotzky-Weg (11-a distrikto), Margarete-Schütte-Lihotzky-Park (5-a distrikto). Krome: 1917, Max-Mauthner-Preis (por kuireja plano); 1919, Lobmeyr-Preis (projekto de kulturpalaco); 1922, Medaille der Gemeinde Wien (bronze); 1923, Ehrenmedaille der Gemeinde Wien (arĝente); 1977, Joliot-Curie-medalo de la Monda pacmovado; 1980, Preis der Stadt Wien für Architektur 1985, Prechtl-Medaille der Technischen Universität Wien; 1987, Ehrenmedaille für Verdienste um die Befreiung Österreichs; 1988, Österreichischer Staatspreis für Wissenschaft und Kunst; 1989, IKEA-Preis (ne akceptite); 1992, Ehrenmedaille der Stadt Wien (ore); 1993, Ehrenring der Bundeskammer der Architekten und Ingenieurkonsulenten: 1993, Österreichisches Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst. == Konstruaĵoj (elekto) == * Siedlung Heuberg, Vieno XVII., du eroj (asistante al Adolf Loos), 1921–1924 * Otto-Haas-Hof, Vieno XX., Winarskystraße 16–20 (kun Adolf Loos, Franz Schuster kaj Karl Dirnhuber), 1924–1926<ref>[https://www.wienerwohnen.at/hof/226/Winarskyhof.html "Otto-Haas-Hof"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250312062030/https://www.wienerwohnen.at/hof/226/Winarskyhof.html |date=2025-03-12 }} - ĉe: ''wienerwohnen.at''</ref> * Reihenhäuser, Vieno XIII., Woinovichgasse 2 kaj 4 (Werkbundsiedlung), 1930–1932 * infanĝardeno je [[Magnitogorsk]], 1930-aj jaroj * Gemeindebau Barthgasse 5–7, Vieno III., 1949/50 * Kindergarten am Kapaunplatz, Vieno XX., 1952 * ejo de la Globus-eldonejo, Vieno XX., Höchstädtplatz 3, 1954–1956, kun Wilhelm Schütte, Fritz Weber kaj Karl Franz Eder<ref>Karl Schwanzer, Günther Feuerstein (eld.): ''Wiener Bauten 1900 bis heute'', Österreichisches Bauzentrum, Wien 1964, p. 53, n-ro 217a</ref> * Gemeindebau Schüttelstraße 3, Vieno II., 1956–1959 * infanvartejo, Vieno XI., Rinnböckstraße 47, 1961–1963 * Volxhaus (popoldomo), malposte presejo de la KPÖ-organo "Volkswille", Südbahngürtel 24, [[Klagenfurt]], 1948/49 ==Skribaĵoj (elekto)== *''Warum ich Architektin wurde'' (kun K. Zogmayer), Residenz, Salcburgo 2004 *''Erinnerungen aus dem Widerstand. Das kämpferische Leben einer Architektin von 1938-1945'', eldonejo Promedia, 1994 *''Auf Frauen bauen. Architektur aus weiblicher Sicht'' (kun A. Zieher kaj U. Schreiber), eldonejo Pustet, 1999 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://www.schuette-lihotzky.at/de/ hejmpaĝo de ''MSL-Zentrum''] *[https://deu.archinform.net/arch/3128.htm registro biografia de arkitektoj] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118762141 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schutte}} [[kategorio:Aŭstraj arkitektoj]] [[kategorio:Virinoj]] [[kategorio:Radstadt]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1897]] [[kategorio:Mortintoj en 2000]] [[kategorio:Aŭstraj komunistoj]] pyv2f7ter7g46ro91evj3989isryo0z 0 904422 9478802 9144133 2026-09-20T07:56:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478802 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=IS-1|zomo=9}} '''Reykjanesbær''' ( [ˈreicjaːnɛsˌpair̥], {{Audio-nohelp|Reykjanesbær pronunciation.ogg|Aŭdigo}}) estas municipo sur la [[duoninsulo]] Reykjanesskagi en sudokcidenta [[Islando]]. Ĝi estis kreita en 1994 tra la fuzio de la urboj [[Keflavík]] ( ''Keflavíkurbær'' ) kaj Njarðvík ( ''Njarðvíkurbær'' ) kun la kampara municipo de Hafnir ( ''Hafnahreppur'' ). La plej granda urbo en la municipo estas Keflavík kun 8 169 loĝantoj <ref>{{cite web|url=https://www.reykjanesbaer.is/is/english|title=Reykjanesbær municipality|website=reykjanesbaer.is|access-date=December 1, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830150627/https://www.reykjanesbaer.is/is/english|archivedate=2017-08-30}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.citypopulation.de/php/iceland-admin.php?adm1id=2|title=Suðurnes|website=citypopulation.de/|access-date=December 1, 2019}}</ref>. == Galerio == <gallery> Dosiero:Church_Hafnir_Iceland_2004.jpg|Preĝejo de Hafnir (''Kirkjuvogskirkja'') Dosiero:Keflavík_(1).jpg|Strato en Keflavík Dosiero:Keflavik_Kirche.jpg|Preĝejo de Keflavik Dosiero:Keflavik_town_from_the_harbor.jpg|Haveno de Keflavík Dosiero:SSJ100_Keflavik_runways_(5160518757).jpg|Elaera vido de Internacia Aerhaveno Keflavík </gallery> === Njardvik === <gallery> Dosiero:Viking_world_museum.JPG|Vikinga Monda Muzeo Dosiero:Njarðvíkurkirkja_-_panoramio_(1).jpg|Malnova preĝejo en Njarðvík Dosiero:Reykjanes_July_2014_02-23.jpg|Sólubrekkusogur Arbar </gallery> <!-- Dosiero:Reykjanesbær_hiticeland_town_center.jpg|Keflavik urbocentro Dosiero:Reykjanesbær_water_reserve_hiticeland.jpg|Malnova akvujo --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.reykjanesbaer.is/is/english/ Reykjanes retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240624032505/https://www.reykjanesbaer.is/is/english |date=2024-06-24 }} * [http://www.rnb.is/ Municipa administra retejo] ( islande) * [http://www.nat.is/travelguideeng/hafnir.htm Informoj pri la loko Hafnir] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090417202940/http://www.nat.is/travelguideeng/hafnir.htm |date=2009-04-17 }} * [http://visitreykjanes.is/en Retejo Vizitu Reykjanes] {{PlurajLingvokodoj|en}} * [http://hiticeland.com/towns_and_villages_in_iceland/reykjanesb%C3%A6r Pli da informo kaj fotoj pri Reykjanesbær ĉe Hit Iceland (Alfrapu Islando)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221127081507/http://hiticeland.com/towns_and_villages_in_iceland/reykjanesb%C3%A6r |date=2022-11-27 }} {{Bibliotekoj}} pkh9y5cm655e23gviveaktdxxknh4ds 4 907453 9478602 9461468 2026-09-19T18:45:44Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9478602 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?speakers ?sitelinks WHERE { # Get items that are languages (more direct approach) {?item wdt:P31 wd:Q34770} UNION # language {?item wdt:P31 wd:Q33742} UNION # natural language {?item wdt:P31 wd:Q1288568} # modern language # Get number of speakers and sitelinks ?item wdt:P1098 ?speakers . ?item wikibase:sitelinks ?sitelinks . FILTER(?sitelinks > 2) # Exclude languages with Esperanto Wikipedia articles MINUS { ?article schema:about ?item . ?article schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/> . } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "eo,en" . } } ORDER BY DESC(?speakers) LIMIT 30 |columns=label:nomo (propono),?speakers:parolantoj,?sitelinks:nombro de ligiloj,item:vikidatuma ero |thumb=200 |links=red |summary= }} {| class='wikitable sortable' ! nomo (propono) ! parolantoj ! nombro de ligiloj ! vikidatuma ero |- | [[moderna persa lingvo]] | 96308080 | 11 | [[:d:Q56356571|Q56356571]] |- | [[svahila]] | 82300000<br/>16010110 | 10 | [[:d:Q3197533|Q3197533]] |- | [[sudĉina lingvo]] | 73100000 | 66 | [[:d:Q7033959|Q7033959]] |- | [[Irana persa lingvo]] | 52800000 | 15 | [[:d:Q3513637|Q3513637]] |- | [[niĝeria piĝino]] | 47500000 | 24 | [[:d:Q33655|Q33655]] |- | [[hunana lingvo]] | 37300000 | 38 | [[:d:Q13220|Q13220]] |- | [[raĝastana lingvo]] | 36000000<br/>19972883<br/>12370010 | 61 | [[:d:Q13196|Q13196]] |- | [[sudana araba lingvo]] | 31900000 | 22 | [[:d:Q56573|Q56573]] |- | [[maroka araba lingvo]] | 27500000 | 50 | [[:d:Q56426|Q56426]] |- | [[N’Ko]] | 27000000 | 21 | [[:d:Q18546266|Q18546266]] |- | [[nordlevant-araba]] | 24600000 | 11 | [[:d:Q22809485|Q22809485]] |- | [[Saʽidi Arabic]] | 22400000 | 20 | [[:d:Q56592|Q56592]] |- | [[avadhia]] | 22000000 | 71 | [[:d:Q29579|Q29579]] |- | [[norda paŝtua]] | 20900000 | 7 | [[:d:Q12642194|Q12642194]] |- | [[magaha lingvo]] | 20700000 | 67 | [[:d:Q33728|Q33728]] |- | [[Kongu Tamil]] | 20000000 | 4 | [[:d:Q6429269|Q6429269]] |- | [[Tajvana lingvo]] | 18000000 | 43 | [[:d:Q36778|Q36778]] |- | [[chhattisgarhi]] | 16300000 | 58 | [[:d:Q33158|Q33158]] |- | [[madura lingvo]] | 15000000 | 60 | [[:d:Q36213|Q36213]] |- | [[Niĝera fulfulde]] | 14500000 | 7 | [[:d:Q36129|Q36129]] |- | [[marvari]] | 14000000 | 57 | [[:d:Q56312|Q56312]] |- | [[Sylheti]] | 13980000 | 199 | [[:d:Q2044560|Q2044560]] |- | [[sud-azerbajĝana lingvo]] | 13800000 | 15 | [[:d:Q3449805|Q3449805]] |- | [[chittagonien]] | 13000000 | 38 | [[:d:Q33173|Q33173]] |- | [[Dakni]] | 12800000 | 25 | [[:d:Q669431|Q669431]] |- | [[sud-levantena araba dialekto]] | 11600000 | 10 | [[:d:Q55633582|Q55633582]] |- | [[tunizia araba lingvo]] | 11600000 | 39 | [[:d:Q56240|Q56240]] |} {{Wikidata list end}} tutta34f012b9ya7jkj1s1l3jeladpp 0 908526 9478957 9139876 2026-09-20T10:05:50Z Sj1mor 12103 9478957 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo = Palazzo di Propaganda Fide Rome.jpg |priskribo de bildo= la "palaco pri la propagando de kredo" en [[Vatikanurbo]] |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = VA |zomo = 14 |estro1 = posteno vakas, unua prefekto de 2022 ĝis 2025 estis [[papo Francisko]] <!--{{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}} <small>(ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}})</small>--> |estro1_tipo = nuna prefekto }} La '''[[Dicasterium]]<ref>prononcata {{prononco|dikasTErium}}; esperantlingva nomo por tiu termino ŝajne ankoraŭ ne ekzistas. Laŭ la vikipediaj reguloj rekomendindas ''ne'' inventi iujn hipotezajn esperantlingvajn nomojn kiel "dikasterio", "dikastero", "dikastrio", "dikastro" por tiu vorto, sen citi fidindan kaj kontroleblan eksteran referencon por tiu eventala nova vorto.</ref> por evangelizado''' ({{lang-la|''Dicasterium pro evangelizatione''}}) ekde la 5-a de junio 2022 oficiale tiel nomata, estas centra institucio de la [[Katolika Eklezio]], unu el 16 institucioj en la [[Roma kurio]]. Ĝia celo estas la kunordigo de [[Misiado|misia agado]] favore al la [[katolikismo]]. Ĝin fondis la katolika [[papo Francisko]] en junio 2022, kiu ankaŭ estis la unua prefekto, do gvidanto de la institucio, ĝis li mortis la 21-an de aprilo 2025. La institucio havas sian sidejon en la ''Palazzo di Propaganda Fide'' en [[Romo]], la "palaco pri la propagando de kredo" kreita ekde 1622 en baroka stilo, kiu estas inter la [[Eksterteritoriaj zonoj de la Apostola Seĝo]] kaj tial tamen apartenas al [[Vatikanurbo]] kvankam ĝi situas ekster ĝia teritorio. La institucio eliris el la antaŭa ''Kongregacio por la disvastigo de la kredo'' ({{l-la|Congregatio de Propaganda Fide}}) de 1622, ekde 1967 nomita ''[[Kongregacio por la evangelizado de la popoloj]]'' ({{l-la|Congregatio pro Gentium Evangelizatione}}), kaj la ''Pontifika konsilio por antaŭenigi la novan evangelizadon'' ({{l-la|Pontificium Consilium de Nova Evangelizatione Promovenda}}) de 2010. {{projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|katolikismo}} [[Kategorio:Katolikismo]] [[Kategorio:Roma kurio]] 96ssby5yixt7pwd1wpo3yhm0890iyr1 0 910445 9478933 9110717 2026-09-20T09:34:08Z Sj1mor 12103 9478933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] Hamar,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Hamar Imre,''' [[ĉine]] '''郝淸新''' estas [[Hungario|hungara]] [[ĉinologo]], altlerneja [[instruisto]], koresponda membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (2025). {{Paĝonomo}}<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q17151863 wikidata</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM118263;jsessionid=4268CD8F8ABAF77494C7C77A2754A1B7 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1967|4|1}} en [[Veszprém (urbo)]] (laŭ alia informo en [[Győr]])<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1985, poste li akiris diplomon en [[Pekina Lingva kaj Kultura Universitato]] en [[1991]], en la sekva jaro gradon MA en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], plian diplomon en [[:en:Shandong Normal University]] en [[1993]]. Inter 1992-1996 li havis [[stipendio]]n, inter 1993-1996 li estis aspiranto, samtempe li instruis en Universitato Loránd Eötvös. Li instruis ankaŭ en [[:hu:A Tan Kapuja Buddhista Főiskola]] (1991-1996) kaj [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Attila József]] (1994-1997). En 1997 li akiris gradon [[Ph.D.]], kiu valoris kandidatiĝon (CSc) en Hungara Scienca Akademio. En la studjaro 1997 li estis [[asistanto]], en la sekva jaro [[lektoro]], en 2001 [[docento]], en 2002 katedrestro, en 2008 [[profesoro]] en Universitato Loránd Eötvös. En la jaroj 2007 kaj 2008 li estis institutestro en ambaŭ institutoj. En la studjaro 2008 li estis gastoprofesoro en [[Universitato de Virginio]]. Lia scienca tereno estis la ĉinaj religioj kaj filozofioj, [[budhismo]] kaj [[Tibeto]]. Lia edzino naskis gefilojn en 1995 kaj 1996. Li ricevis hungaran [[premio]]n en 2010, en la sekva jaro ĉinan premion. == Elektitaj kontribuoj == * ''Tibeti buddhista filozófiai és a buddhista logika.'' (kunaŭtoro, 1994, 1995) * ''Változások a huayan hagyományban a 8-9. században'' ([[disertaĵo]], 1997) * ''Kínai–magyar szótár.'' ([[vortaro]] kun [[Huba Bartos]], 1998) * ''Buddha megjelenése a világban'' (disertaĵo, 2004) * ''Creating Huayan Lineage: Miraculous Stories about the Avataṃsaka-sūtra.'' (2012) == Fontoj == * [https://kinaisite.webnode.page/hamar-imre-sinologus/ biografio hungare kun foto] * [https://terebess.hu/keletkultinfo/lexikon/hamar.html biografio hungare kun foto] * [https://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=HAMAR%20Imre%20ifj biografio hungare kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hamar Imre}} [[Kategorio:Hungaraj ĉinologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj budhologoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 3jg3niw5cnp4t78n7v1xuzwinhcge92 0 911158 9478904 9254611 2026-09-20T09:09:17Z Sj1mor 12103 9478904 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gero P. WEISHAUPT''' (naskiĝinta la {{daton|27|2|1964}} en [[Aachen|Akeno]]) estas [[germanio|germana]] teologo, fakulo pri [[kanona juro]] kaj [[latina lingvo|latinisto]]. == Vivo == Post studoj, inter 1982 kaj 1988, de filozofio kaj teologio ĉe la [[Bonna universitato]] kaj en la dioceza porpastra seminario en [[Kerkrade]] li fariĝis diakono kaj ordiniĝis en 1989 sacerdoto,. Poste li plenumis diversajn animzorgadajn funkciojn. En 1988 li iĝis ankaŭ advokato ĉe la tribunalo de la episkoplando de [[Roermond]]. En 1996 li fariĝis licenciulo post tri jaroj da studoj ĉe la [[universitato de Münster]] estante disĉiplo de [[Klaus Lüdicke]]. En la 1.10.1996 li nomumiĝis dioceza juĝisto. Doktoriĝo pri kanona juro sukcesis en 2006 ĉe la [[Pontifika Gregoria Universitato]]. Zorganto pri lia faklaboraĵo estis [[Gianpaolo Montini]]. Inter 2004 kaj 2006 Weishaupt estis kunlaboranto en la Papa komisiono pri la kulturaĵoj ekleziaj kaj privata sekretario de ties estro [[Mauro Piacenza]]. En aprilo 2004 li ekpretis verki latinaĵojn por [[Vatikana Radio]].<ref>[https://www.vaticannews.va/de/vatikan/news/2021-07/nuntii-latini-die-xx-mensis-iulii-mmxxi.html "Nuntii Latini"] - de julio 2021</ref> En la 1.6.2006 Weishaupt ekaktivis kiel defendanto de la geedza ligiteco kaj ekleziadvokato por la [['s-Hertogenbosch|Dukboska]] episkopujo kaj en septembro kiel docento pri kanonta juro ĉe la porpastra seminario en Roermond. Inter julio 2008 kaj septembro 2013 juĝovikario episkopa por Dukbosko. En novembro 2009 li ekverkis por la interreta katolika novaĵpaĝaro ''Kathnews''. Inter septembro 2012 kaj junio 2015 Weishaupt docentis pri kanona juro ĉe la dioceza trejnejo por estontaj diakonoj en la regiono de Dukbosko. De septembro 2012 li estas juĝisto de la Interdioceza punjuĝejo de la nederlanda ekleziprovinco. Inter decembro 2000 ĝis novembro 2012 li ankaŭ aktivis kiel malhonorofica dioceza juĝisto je [[Kolonjo]]. De septembro 2015 li instruas pri kanona juro kaj eklezia dokumentaro ĉe la Teologia instituto de la episkopujo de Roermond kaj pluse li klarigis latinlingvajn ekleziajn tekstojn ĉe la altlernejo en [[monaĥejo Heiligenkreuz]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210415053824/https://www.hochschule-heiligenkreuz.at/lehrende/dr-gero-p-weishaupt/ prezento de la docentaro]</ref> Post kiam Weishaupt komparis atakojn kontraŭ arkiepiskopo [[Rainer Maria Woelki]] fare de la kolonja radiostacio ''Domradio'' kun la [[agitado]] de propagandoministro [[Joseph Goebbels]] en [[Naziisma Germanio]], abdikigis lin kiel diocezan ĉefjuĝiston la diocez-administranto [[Rolf Steinhäuser]].<ref>[https://www.erzbistum-koeln.de/news/Administrator-beurlaubt-Dioezesanrichter/ "Administrator beurlaubt Diözesanrichter"] - ĉe: ''erzbistum-koeln.de,'' 25.2.2022</ref> == Skribaĵoj (elekto) == * (tradukistece) [[Ulrich Nersinger]]: Pontificia Cohors Helvetica (1506–2006). Nova et Vetera, Bonn 2005, ISBN 3-936741-50-6 * ''Die Parteiaussagen im Ehenichtigkeitsprozeß im Spiegel der moralischen Gewißheit. Die Natur der „anderen Elemente“ des can. 1536 § 2 in Verbindung mit can. 1679'' (=Dissertationes theologicae, 1). Nova et Vetera, Bonn 2007, ISBN 3-936741-49-2 * ''Päpstliche Weichenstellungen. Das Motu Proprio Summorum Pontificium Papst Benedikts XVI. und der Begleitbrief an die Bischöfe. Ein kirchenrechtlicher Kommentar und Überlegungen zu einer Reform der Reform,'' Verlag für Kultur und Wiss., Bonn 2010, ISBN 978-3-86269-003-9 * ''Die Instruktion Universae Ecclesiae. Ein kirchenrechtlicher Kommentar,'' Benedetto-Verlag, Aadorf 2013, ISBN 978-3-905953-41-1 *"Das Messopfer im kirchlichen Gesetzbuch. Kontinuität und Wandel", ĉe: ''Forum Katholische Theologie'' 4 (2013), p. 262-287 *"Die Feier der Heiligen Eucharistie in der Gemeinde im Widerstreit von Gehorsam und Gestaltung", ĉe: ''[[Una Voce]]-Korrespondenz'' 3 (2013) p. 220-243 *"Karlsjubiläum. 600 Jahre gotische Chorhalle des Aachener Domes, Heiligtumsfahrt", ĉe: ''Una Voce-Korrespondenz'' 1 (2014) p. 140-143 *"Neue Eheprozessnormen setzen hohes Ethos des Richters voraus", ĉe: ''Theologisches'' 11/12 (2015) kol. 516-518 == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|1045108049}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/1045108049 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.pro-missa-tridentina.org/upload/dv10/DV10_09_Weishaupt.pdf pri la apostola konstitucio ''Veterum sapientia''] - ĉe: ''pro-missa-tridentina.org'' *[https://www.hochschule-heiligenkreuz.at/wp-content/uploads/2016/03/WEISHAUPT-Lebenslauf-Publikationen-2016.pdf lista karierotabelo ĝis 2016] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Weishaupt, Gero P}} [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Germanio]] [[Kategorio:Kanona juro]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1964]] [[Kategorio:Juĝistoj]] [[kategorio:Germanaj latinistoj]] 3t8s6c9vy7xog6bv1fz2066x76mld1e 0 911183 9478909 9463115 2026-09-20T09:10:09Z Sj1mor 12103 9478909 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Werner HOLZER''' (naskiĝinta la {{Daton|21|10|1926}} en [[Zweibrücken]], mortinta la {{daton|14|11|2016}}<ref>[https://www.nzz.ch/feuilleton/medien/werner-holzer-frueherer-chefredaktor-der-frankfurter-rundschau-gestorben-ld.128571 "Früherer Chefredaktor der 'Frankfurter Rundschau' gestorben"] - ĉe: ''nzz.ch,'' 15.11.2016</ref><ref>Richard Meng: "Ein Weltbürger im besten Sinne. Werner Holzer, fast zwei Jahrzehnte Chefredakteur der FR, ist im Alter von 90 Jahren gestorben" - ĉe: ''Frankfurter Rundschau,'' 16.11.2016, p. 20–21</ref>) estis [[germanio|germana]] ĵurnalisto kaj publicisto. Inter 1973 kaj 1991 li ĉefredaktoris ĉe la socialdemokratia taggazeto [[Frankfurter Rundschau]] (FR). == Vivo == Holzer soldatante por [[Wehrmacht]] vundiĝis grave kaj saviĝis fare de soldato de la [[Ruĝa Armeo]].<ref>Werner D'Inka: "Ein Journalist mit Leib und Seele. Früherer Chefredakteur Werner Holzer gestorben" - ĉe: ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]],'' 16.11.2016</ref> En [[Bavarujo]] trapasis li la abiturientan ekzamenon studonte ĉe la [[universitato de Munkeno]] historion, filozofion kaj ĵurnalistikon. Lia kariero ĵurnalista ekis ĉe "Mannheimer Morgen". Poste li ĉefmoderiganto estis je la kulturpolitika munkena periodaĵo "Der Ruf". De 1948/49 Holzer laboris en Munkeno por [[Süddeutsche Zeitung]] (SZ) kaj la klaĉgazeto "Abendzeitung". Inter 1950 kaj 1953 li helpis krei artikol-liveran servon pri [[Usono]] antaŭ ol ekdeĵori por FR. Tie li ĉefmoderigantis ĝis 1964 kaj pli malfrue iĝis speciala korespondanto por SZ, FR kaj la [[zuriko|zurika]] [[Tages-Anzeiger]]. Fokuso de li estis reporteraĵoj el kaj pri la [[Tria mondo]] kun taksadoj historiaj kaj aktualaj pri la rilatoj inter tiaj junaj nacioj kaj malnovaj industriigitaj. Perspektivojn novajn malfermi lia ja helpegis. Post la morto de la FR-eldonisto [[Karl Gerold]] li lin posteulis kaj sukcesis plialtigi la eldonkvanton de FR. Post pensiiĝo en januaro 1992, Holzer plue de tempo al tempo verkis artikolojn; postanto de li ĉefredaktorece iĝis [[Roderich Reifenrath]]. Holzer aktivis ankaŭ por radiofonio kaj televido verkante, moderigante, komentante. En 1993 li kun [[Wibke Bruhns]] moderigis novaĵelsendon ĉe la privata kanalo "VOX". De 1986 Holzer prezidantis por anoj de la [[bonn|bonna]] kultursocieto ''Inter Nationes'' kaj membris ĉe la germana [[PEN-klubo internacia|PEN-klubo]]. === Instituto kaj premio === Lia filo [[Philip Holzer]] (* 1966) de 2020 anis je la kontrolkomisionoo de la piedpilka klubo [[Eintracht Frankfurt]]. Li ankaŭ fondis la ''Werner-Holzer-Instituton'', kune kun [[Michel Friedman]], [[Thomas Kaspar]], [[Katrin Eigendorf]], [[Mirjam Wenzel]], [[Chistian Seifert]] kaj Maria Tolski.<ref>[https://www.werner-holzer-institut.com/mission instituta sinprezento]</ref> Memore al Werner Holzer ili de 2022 aljuĝas la premion ''Werner-Holzer-Preis'' por elstara internacia politikĵurnalismo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://werner-holzer-preis.com/ |titolo=premiĵuria paĝaro |alirdato=2025-05-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250527051522/https://werner-holzer-preis.com/ |arkivdato=2025-05-27 }}</ref> Inter la premi-gajnantoj menciindas ekz. [[Paul Ronzheimer]]. == Honoroj == * 1961: Eŭropa Corinta-Ulisse-literaturpremio por ''Das nackte Antlitz Afrikas'' * 1965: Theodor-Wolff-premio pro reporterado el [[Usono]] * 1968: premio ''Deutscher Journalistenpreis'' por laborado pri [[Vjetnamio]] * 1976: komendatora ordeno de la Itala Respubliko * 1979: meritordeno germana ''Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland'' (unua klaso) * 1988: honorplakedo [[frankfurto ĉe Majno|frankfurta]] ''Ehrenplakette der Stadt Frankfurt am Main'' * 1992: honora prezidanteco je ''Frankfurter Presseclub'' * 2015: honora ĵurnalisma premio heslanda ''Hessischer Journalistenpreis''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://hessischer-journalistenpreis.de/preistraeger/fluechtlinge-in-hessen/ |titolo="Die Preisträger des Wettbewerbs 2015: Flüchtlinge in Hessen" |alirdato=2025-05-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230922210606/https://hessischer-journalistenpreis.de/preistraeger/fluechtlinge-in-hessen/ |arkivdato=2023-09-22 }}</ref> == Verkoj (elekto) == * ''Das nackte Antlitz Afrikas,'' Nest Verlag, Frankfurt am Main 1961 * ''Europa: woher – wohin?'' - Ner-Tamid, Frankfurt am Main 1963, du volumoj: ** partoj I+II: ''Die Deutschen und die Franzosen'' (=Vom Gestern zum Morgen, 17/18; serio speciale presita n-ro 17) * ''26 mal Afrika'' (=Panoramen der modernen Welt), Piper, München 1967 * ''Vietnam oder die Freiheit zu sterben,'' Piper, München 1968 * ''Bei den Erben Ho Tschi Minhs'' (=SVM-Tatsachen). Süddeutscher Verlag, München 1971, ISBN 3-7991-5853-7 * ''20 mal Europa, Panorama eines halben Kontinents'' (=Panoramen der modernen Welt). Piper, München 1972, ISBN 3-492-01945-5 * (eldonistece kun Rainer Münz) ''Trendwende? Sprache und Ethnizität im Burgenland,''.Passagen-Verlag, Wien 1993, ISBN 3-85165-051-4 * ''Was kostet die Welt? Amerikanische Träume, transatlantische Zweifel,'' eldonis Wilhelm von Sternburg. Aufbau-Taschenbuch 8523, Aufbau, Berlin 1998, ISBN 3-7466-8523-0 == Literaturo == * [https://www.munzinger.de/register/portrait/biographien/holzer%20werner/00/17920 "Holzer, Werner"] - ĉe: ''Internationales Biographisches Archiv'' 12/1993, 15.3.1993 (Munzinger-Archiv) == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|110988530X}} * [https://www.imdb.com/de/name/nm1030116/?reasonForLanguagePrompt=browser_header_mismatch informoj ĉe IMDb] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/110988530X ligiloj ĉe DDB] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Holzer, Werner}} [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Germanaj redaktoroj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1926]] [[Kategorio:Mortintoj en 2016]] [[Kategorio:Zweibrücken]] 0kxh67mf9wszzs74hyiemdir30jhh7s 0 911971 9478510 9474641 2026-09-19T13:34:43Z Crosstor 3176 /* P */ 9478510 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): * Vi trovos la studentojn inter A-K en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (A-K)]] *{{EnhavTabelo|alf=L}} == L == {{Div col|cols = 3}} * [[László L. Lőrincz]] * [[László L. Menyhért]] * [[Lajos Labádi]] * [[János Lackfi]] * [[Miklós Lackó]] * [[Dezső Laczkó]] * [[Miklós Laczkovich]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[László Ladányi (jezuito)]] * [[Sándor Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[Gábor Lajta]] * [[László György Lajtha]] * [[Ferenc Lakits]] * [[János Lakos]] * [[Frigyes Lám]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Kornél Lánczos]] * [[Sándor Láng]] * [[Judit Lannert]] * [[Ede Jacobi Lányi]] * [[Viktor Géza Lányi]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Lajos Lassú]] * [[Samu Lasz]] * [[Andor László]] * [[András László (budhisto)]] * [[Elek László]] * [[Géza László]] * [[János László]] * [[Sándor László-Bencsik]] * [[Lajos Latkóczy]] * [[Éva Lax]] * [[György Lázár (urbestro)]] * [[Lajos Lazarovits]] * [[Ágost Lechner]] * [[Gyula Lechner]] * [[Ferenc Ledényi]] * [[Béla Lederer]] * [[Emma Léderer]] * [[Miksa Léderer]] * [[Sándor Lederer (oficisto)]] * [[Béla Leffler]] * [[Béla Norbert Legányi]] * [[György Legeza]] * [[Erzsébet Légrády]] * [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]] * [[Joachim Leimdörfer]] * [[Ödön Lénárd]] * [[Antal Lepold]] * [[Ferenc Lénárd]] * '''[[Philipp Lenard]]''' * [[Ágota Lénárt]] * [[Adalbert Béla Lengyel]] * [[Árpád Lengyel]] * [[Árpád Lengyel (naĝisto)]] * [[Balázs Lengyel]] * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[Emil Lengyel]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[József Lenz]] * [[Antal Leszler]] * [[Katalin Lévai]] * [[Imre Lévay]] * [[Ernő Levius]] * [[Esztella Levko]] * [[Lajos Lévy]] * [[István Lichteneckert]] * [[Mór Liebmann]] * [[Aurél Liffa]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Arisztid Lindenmayer]] * [[Ildikó Lipcsey]] * [[István Lipka]] * [[Tamás Lipták]] * [[Pál Lipták (antropologo)]] * [[István Lipthay]] * [[Ödön Literáty]] * [[György Litván]] * [[Miklós Locsmándi]] * [[Alajos Loczka]] * [[József Loczka]] * [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]] * [[Menyhért Lónyay]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Zsuzsa Lőrincz]] * [[Lajos Lőrincze]] * [[Ernő Lorsy]] * [[József Lőte]] * [[Rozi Lovas]] * [[Gyula Lovass]] * [[Sándor Lovassy]] * [[László Lovász]] * [[Pál Lővei]] * [[József Lovrich]] * [[Lipót Lőw]] * [[Tibor Lőw]] * [[Sámuel Löwinger]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[Döme Lugosi]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[István Lukács]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[László György Lukács]] * [[László Lukács (monaĥo)]] * [[Tamás Lukács]] * [[János Lukácsy]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 3}} * [[Sándor M. Kiss]] * [[Klára M. Rásky]] * [[Béla Machik]] * [[Lukács Mácsay]] * [[Valér Ignác Maczki]] * [[Gyula Madarassy-Beck]] * [[János Madarassy]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Andor Máday]] * [[István Máday]] * [[Izidor Máday]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Imre Magyar (kuracisto)]] * [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]] * [[Elek Magyar]] * [[Gábor Magyar (piaristo)]] * [[Ince Magyarász]] * [[Zoltán Magyary]] * [[Antal Mailáth]] * [[György Mailáth (1854–1924)]] * [[István Majer]] * [[Balázs Major]] * [[Ervin Major]] * [[György Major]] * [[György Majtényi]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Béla Makkai]] * [[Pál Makó]] * [[Ferenc Maksay]] * [[Mihály Malán]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[György Mándy]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Mangold]] * [[Károly Mannheim]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Sándor Marberger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Csaba Marczinka]] * [[Veronika Marék]] * [[Ede Margalits]] * [[Antal Margittai]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[József Máriáss]] * [[Béla Máriássy]] * [[Sándor Máriássy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Tivadar Márk]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Hugó Márki]] * [[Dezső Markó]] * [[Jenő Markó]] * [[György Markos]] * [[Mátyás Antal Markovics]] * [[Pál Markovics]] * [[Györgyi Markovits]] * [[András Márkus (informatikisto)]] * [[Dezső Márkus]] * [[Gábor Márkus (kuracisto)]] * [[László Márkus (reĝisoro)]] * [[Károly Maróthy]] * [[Miklós Martin]] * [[Boldizsár Marcell Marton]] * [[Attila Marosvári]] * [[Jenő Márton]] * [[József Marton (pastro)]] * [[Lajos Márton (arkeologo)]] * [[Lajos Marton (teologo)]] * [[Miksa Marton]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Ernő Massány]] * [[Endre Masznyik]] * [[Áron Máthé]] * [[Gábor Máthé]] * [[Károly Mathia]] * [[Elek Matolay]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[Tamás Matolcsy]] * [[Jolán Mátrai]] * [[László Mátrai]] * [[Michal Matunák]] * [[Péter Matuska]] * [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]] * [[Béla Mauritz]] * [[Ferenc Kolos Mayer]] * [[Ferenc Mayer-Lambert]] * [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]] * [[Engelbert Nándor Mázy]] * [[János Meczner]] * [[Ferenc Medgyessy]] * [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] * [[László Medura]] * [[Endre Medvigy]] * [[Béla Meliórisz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[Tibor F. Mérei]] * [[Gusztáv Merényi]] * [[Oszkár Merényi]] * [[István Méri]] * [[László Mérő]] * [[László Meskó]] * [[Endre Mester]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Gábor Mészáros (ginekologo)]] * [[Gyula Mészáros (turkologo)]] * [[Károly Mészáros (advokato)]] * [[Klára Mészáros]] * [[Tamás Meszerics]] * [[Artúr Meszlény]] * [[Barna Mezey]] * [[Ferenc Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]] * [[Béla Mihályffy]] * [[Sándor Mihalik]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Lajos Mikes]] * [[László Miklós (ginekologo)]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Tibor Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]] * [[Zsuzsanna Mikó]] * [[Tibor Mikola]] * [[Jakab Ferdinánd Miller]] * [[Károly Minich]] * [[István Miskolczy]] * [[Attila Mispál]] * [[Miklós Mitrovits]] * [[Ferenc Mitták]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[Lajos Mocsáry]] * [[László Móczár]] * [[Aladár Mód]] * [[Péter Módos (verkisto)]] * [[József Mogyoródi]] * [[Lívia Mohás]] * [[Sándor Mohay]] * [[Mária Mohayné Katanics]] * [[Gyula Mokos]] * [[Domokos Moldován]] * [[Ferenc Moldoványi]] * [[Ákos Molnár (advokato)]] * [[András Molnár (arkivisto)]] * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Attila Dávid Molnár]] * [[Csaba Molnár]] * [[Ferenc Molnár (subministro)]] * [[Gyula Molnár (advokato)]] * [[Imre Molnár (muzikologo)]] * [[Imre Molnár (sociologo)]] * [[János Molnár (apotekisto)]] * [[Jenő Molnár (advokato)]] * [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] * [[László Molnár (aktoro)]] * [[Szulpic Dezső Molnár]] * [[Viktor Molnár (1850-1918)]] * [[Zsolt Molnár]] * [[István Monok]] * [[Sarolta Monspart]] * [[László Monszpart]] * [[Károly Móra]] * [[Edit Moravcsik]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Géza Moravcsik]] * [[Virág Móricz]] * [[Zoltán Morlin]] * [[Mária Anna Móró]] * [[Emilián Pál Mórocz]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Győző Morvay]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Pál Mudrony]] * [[Soma Mudrony]] * [[András Muhi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] * [[Vilmos Müller]] * [[Ernő Munkácsi]] * [[Aurél Münnich]] * [[Károly Murai]] * [[Károly Muraközy]] * [[Viktor Mutschenbacher]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 3}} * [[László Nádasy]] * [[László Nádori]] * [[Alajos Nagy]] * [[Andor Nagy]] * [[Antun Nagy]] * [[Csongor István Nagy]] * [[István Nagy-Luttenberger]] * [[József Béla Nagy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[László Nagy (historiisto)]] * [[László Nagy (psikologo)]] * [[László Nagy (skoltestro)]] * [[Mária Nagy]] * [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Péter István Nagy]] * [[Péter Tibor Nagy]] * [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[Tamás Nagy]] * [[Tamás Nagy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Naményi]] * [[Lajos Naményi (psikiatro)]] * [[István Nánay]] * [[Miksa Natter-Nád]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[György Nébald]] * [[János Nedeczey]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[Lívia Nemes]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[János Nemeskéri]] * [[István Nemeskürty]] * [[Albert Németh]] * [[Antal Németh]] * [[Dezső Németh]] * [[György Amadé Németh]] * [[Gyula Németh]] * [[István Németh]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Norbert Németh (tibetologo)]] * [[Romuáld János Németh]] * [[Ferenc Némethy]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Pál Nessi]] * [[Emil Neszmélyi]] * [[György Neubauer]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Ede Neumann]] * [[János Neumann]] * [[Károly Neumann]] * [[Kornél Neuschloss]] * [[Imre Niedermann]] * [[Gábor Nógrádi]] * [[Gergely Nógrádi]] * [[László Nógrády]] * [[Tibor Nónay]] * [[Jenő Noszky (1880)]] * [[Béla Novák]] * [[Eszter Novák]] * [[Zoltán Novotni]] * [[Antal Nyáry]] * [[Ferenc Nyáry]] * [[János Nyilasi]] * [[Judit Nyilassy]] * [[Géza Nyiredi]] * [[Ferencné Nyitrai]] * [[Gyula Nyúl]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] {{Div col end}} == O == {{Div col|cols = 2}} * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Ferenc Obál (pli aĝa)]] * [[Adolf Oberschall]] * [[Magda Oberschall]] * [[Teréz Oborni]] * [[Borbála Obrusánszky]] * [[Imre Ódor]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Lajos Oláh]] * [[Lajos Olasz]] * [[Miklós Olgyay]] * [[János Ölvedi]] * [[Eszter Ónodi]] * [[Péter Oravecz]] * [[Balázs Orbán (politikisto)]] * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[Viktor Orbán]] * [[Szilveszter Ördögh]] * [[Nándor Óriás]] * [[Ede Ormos]] * [[Balázs Orosz]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[László Orosz (instruisto)]] * [[Szonja Oroszlán]] * [[László Őrsy]] * [[László Országh]] * [[Oszkár Országh]] * [[András Ortutay]] * [[Noémi Orvos-Tóth]] * [[Károly Orzovenszky]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Andrea Osvárt]] * [[Péter Oszkó]] * [[Szilárd Oszlaczky]] * [[András Osztovits]] * [[László Ottlik]] * [[Ferenc Óvári]] * [[Kelemen Ováry]] * [[Pál Őz]] * [[Sándor Őze]] * [[Nóra Özer]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[István Ozsváth]] {{Div col end}} == P == {{Div col|cols = 3}} * [[Péter P. Müller]] * [[Sándor P. Szabó]] * [[György Paál]] * [[János Pach]] * [[Péter Paczolay]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Mihály Padisák]] * [[Alajos Paikert (politikisto)]] * [[Dezső Pais]] * [[Zsolt Pákay]] * [[András Pál (astronomo)]] * [[Csaba Pál (biologo)]] * [[Gyula Pál]] * [[Pál Palásthy]] * [[Géza Pálffy (historiisto)]] * [[György Pálinkás (juĝisto)]] * [[Károly Sándor Pallai]] * [[György Pallavicini]] * [[Sándor Palló]] * [[Endre Palócz]] * [[András Pálóczi Horváth]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Ervin Pamlényi]] * [[Miklós Páncsics]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Leó Valentin Pantocsek]] * [[Dávid Pap]] * [[Gábor Pap (arthistoriisto)]] * [[János Dezső Pap]] * [[József Pap (advokato)]] * [[Melinda Pap]] * [[Miklós Pápa]] * [[Ferenc Papcsák]] * [[Gábor Zsigmond Papp]] * [[Ferenc Papp (geologo)]] * [[Sándor Papp (historiisto)]] * [[Zoltán Papp (politikisto)]] * [[Pál Pariss]] * [[János Parti]] * [[Béla Pártos]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Iván Pasteiner]] * [[Edith Pásztor]] * [[Dóra Pásztory]] * [[Raphael Patai]] * [[Vidor János Pataki]] * [[Arnold Pataky]] * [[Márta Pataki]] * [[András Patay-Horváth]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ferenc Patek]] * [[Károly Patthy]] * [[Arnold Árpád Pauer]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[Oszkár Paulinyi]] * [[Gábor Pávai Vajna]] * [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]] * [[György Péczely]] * [[Gábor Péli]] * [[János Pelle (verkisto)]] * [[Dóra Perczel-Forintos]] * [[László Perédy]] * [[László Perendy]] * [[József Perényi]] * [[Mihály Perlaky]] * [[Géza Perneczky]] * [[Miklós Persányi]] * [[Ferenc Persay]] * [[Rezső Pertorini]] * [[Katalin Petényi]] * [[György Péter (statistikisto)]] * [[Rózsa Péter]] * [[Gábor Peterdy]] * [[Attila Péterfalvi]] * [[Károly Pétery]] * [[Imre Pethes]] * [[Iván Pető]] * [[József Petrétei]] * [[Lajos Petri]] * [[György Petrovics]] * [[Gedeon Petz]] * [[József Petzelt]] * [[Klára A. Pfeifer]] * [[Gyula Pikler]] * [[Judit Pinczési]] * [[Kálmán Pintér]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Ignác Pivár]] * [[Ambrus Pleidell]] * [[Soma Plichta]] * [[Béla Plósz]] * [[István Pluhár]] * [[Éva Pócs]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[Ödön Gábor Pogány]] * [[Zoltán Pogátsa]] * [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]] * [[Attila Pók]] * [[József Pokoly]] * [[Zoltán Pokorni]] * [[Imre Polányi]] * [[Karl Polanyi]] * [[Anikó Polgár]] * [[István Polgár (obstetrikisto)]] * [[Tibor Polgár]] * [[János Pollák]] * [[Miksa Pollák]] * [[Ferenc Pollmann]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Béla Pomogáts]] * [[Elemér Pongrácz]] * [[Kálmán Pongrácz]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Péter Popper]] * [[Péter Pór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Tivadar Posewitz]] * [[Ferenc Potzner]] * [[Károly Posztóczky]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Mihály Praznovszky]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[Lajos Pressing]] * [[Marian Lajos Prikkel]] * [[Csilla Prileszky]] * [[János Prileszky]] * [[Pál Pritz]] * [[Artúr Probstner]] * [[János Probstner]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Sándor Prokopp]] * [[Antal Prónai]] * [[Dezső Prónay]] * [[Pál Pruzsinszky]] * [[Ferenc Puhr]] * [[Miklós Puky]] * [[István Pukli]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Andor Pünkösti]] * [[Béla Purjesz]] * [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Árpád Pusztai]] * [[Gyula Putnoky]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == Q == * [[Pál Quittner]] == R == {{Div col|cols = 3}} * [[Imre Rábai]] * [[Jenő Radetzky]] * [[Andrej Ľudovít Radlinský]] * [[Béla Radnai (patologo)]] * [[Béla Radnai (stenografisto)]] * [[Sándor Radnóti]] * [[Zsuzsa Radnóti]] * [[György Radó]] * [[István Radó]] * [[Sándor Radó (psikanalizisto)]] * [[Erzsébet Radó-Révész]] * [[Ignác Rados]] * [[Ferenc Raffay]] * [[János Rainer M.]] * [[Iván Raisz]] * [[Imre Rajczy]] * [[Kálmán Rajkai]] * [[Márton Rajki]] * [[Ferenc Rajna]] * [[András Rajnai]] * [[Sándor Rajki]] * [[István Rákóczi]] * [[Ferenc Rákos]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Vilmos Rappensberger]] * [[Károly Ráth (urbestro)]] * [[János Rathmann]] * [[István Ratkó]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Benő Rátóti]] * [[László Rátz]] * [[Károly Rauss]] * [[Tamás Rávnay]] * [[Viktor Alfonz Récsei]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[Antal Reguly]] * [[Zsigmond Reichard]] * [[István Reiman]] * [[Béla Reinitz]] * [[János Reisinger]] * [[János Reisinger (piaristo)]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Gábor Reisz]] * [[Lajos Rell]] * [[Antal Reményi]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[Béla Rerrich (pli juna)]] * [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]] * [[Antal Réthly]] * [[Béla Réthy]] * [[Pál Réthy]] * [[József Révai (piaristo)]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[Andor Révész]] * [[György Révész (reĝisoro)]] * [[Mihály T. Révész]] * [[Vidor Révész]] * [[Román Rezek]] * [[László Rhorer]] * [[József Ribáry]] * [[Ede Richter]] * [[Gedeon Richter]] * [[Hugó Richter]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Marcell Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Imre Ritter]] * [[Zoltán Rockenbauer]] * [[Mihály Racsmány]] * [[Tibor Riskó]] * [[Ferenc Rogács]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Gedeon Róka]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[János Romhányi]] * [[József Romhányi (kuracisto)]] * [[Erzsébet Róna]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[György Rónay]] * [[János Ranolder]] * [[Szilárd Rökk]] * [[Botond Roska]] * [[Lipót Rottenbiller]] * [[Lillian Rotter]] * [[József Rötth]] * [[Vitál János Rózsa]] * [[Pál Rubányi]] * [[András Rubovszky]] * [[György Rubovszky]] * [[Imre Ruff]] * [[Pál Ruffy]] * [[Jakab Rupp]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[István Rusznák]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[József S. Szabó]] * [[Margit S. Sárdi]] * [[Edit S. Vincze]] * [[Éva Saáry]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Károly Sajó]] * [[Pál Salacz]] * [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]] * [[Gergely Salát]] * [[Jakab Salgó]] * [[István Salusinszky]] * [[István Sályi]] * [[Mihály Samu]] * [[István Sándor (bibliografo)]] * [[János Sándor (fizikisto)]] * [[János Sándor (ministro)]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[László Sári]] * [[János Sarkady]] * [[Miklós József Sárkány]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Tamás Sárközy]] * [[Andor Sas]] * [[István Sas]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Ferenc Sávoly]] * [[Gábor Schein]] * [[András Schiffer]] * [[Ernő Schiffer]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[Zsigmond Schiller]] * [[György Schirilla (advokato)]] * [[Aladár Schleicher]] * [[Ádám Schmidt]] * [[János György Schmidt]] * [[József Schmidt (politikisto)]] * [[Miklós Schneider]] * [[János Schnell]] * [[Aladár Schnierer]] * [[József Schnitzler]] * [[Miklós Schöffer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[Gyula Schöpflin]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Tibor Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[Vilmos Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Konstantin Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Pál Schweitzer]] * [[Pál Schweitzer (esteto)]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Ferenc Sebes]] * [[Géza Sebestyén]] * [[Gyula Sebestény]] * [[Zsolt Semjén]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[Enikő Sereghyné Zengő]] * [[Jenő Serényi]] * [[László Serényi]] * [[Iván Seres]] * [[Ákos Seress]] * [[Miklós Seszták]] * [[Antal Sigray]] * [[István Síklaki]] * [[Ferenc Siklér]] * [[Albert Siklós]] * [[István Simicskó]] * [[György Simon]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Róbert Simon]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Sándor Simonyi-Semadam]] * [[Jenő Sipőcz]] * [[Lajos Sipos]] * [[Csaba Skultéty]] * [[Lajos Smidt]] * [[Iván Soltész]] * [[Katalin Soltész]] * [[Ede Solymos]] * [[Sándor Sólymos]] * [[József Solymosi]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Tamás Somló]] * [[Ádám Somorjai]] * [[Pál Somssich]] * [[Rezső Soó]] * [[Mihály Pál Soós]] * [[Péter Soós]] * [[László Solymosy]] * [[Katalin Sólyom]] * [[Sándor Somogyi]] * [[Aladár Sövény]] * [[Ferenc Sövényházy]] * [[Ervin Sövényi]] * [[Glicér Spányik]] * [[René Spitz]] * [[Andor Sponer]] * [[Ignác Stáhly]] * [[Gábor Staudt]] * [[Sarolta Steinberger]] (la unua ina studento-kuracisto en la universitato) * [[Xavér Ferenc Stéger]] * [[Miklós Hubert Steiner]] * [[Jakab Steinherz]] * [[Béla Stenczer]] * [[Ferdinánd Károly Stipsics]] * [[András Stipsicz]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Béla Stoll]] * [[Kálmán Stoll]] * [[Adolf Strausz]] * [[Balázs Sudár]] * [[Ottó Süpek]] * [[Magdolna Supka]] * [[Antal Sujánszky]] * [[Enikő Sütő]] * [[Ilona Sz. Jónás]] * [[György Szabad]] * [[László Szabados (naĝisto)]] * [[Alajos Szabó]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[Csaba Szabó (arkivisto)]] * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Éva Zsuzsanna Szabó]] * [[Imre Flóris Szabó]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Mária Szabó (orientalisto)]] * [[Miklós Szabó (operkantisto)]] * [[Rebeka Szabó]] * [[Róbert Szabó (astronomo)]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Zoltán Szabó (politikisto)]] * [[Zoltán Szabó (verkisto)]] * [[Zoltán Szabó G.]] * [[Alajos Szabóky]] * [[Anna Szabolcsi]] * [[Bence Szabolcsi]] * [[Lajos Szabolcsi]] * [[József Szájer]] * [[Ádám Szakál]] * [[Ágnes Szakály]] * [[Sándor Szakály]] * [[Péter Szakáts]] * [[Annamária Szalai]] * [[Emil Szalai]] * [[Tibor Szalai]] * [[Zoltán Szalai]] * [[Imre Szalay (muzeologo)]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[József Szalay (juristo)]] * [[Miklós Szalay (inĝeniero)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[István Szamota]] * [[Erika Szántó]] * [[György Szántó (kuracisto)]] * [[Iván Szántó]] * [[Tibor Szántó]] * [[Gyula Szapáry]] * [[Pál Szapáry]] * [[Manó Szaplonczay]] * [[István Szappanos]] * [[István Szára]] * [[Félix Szarvas]] * [[Pál Szarvas]] * [[Anna Mária Szász]] * [[Ottó Szász]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (biologo)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[Nándor Száva]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[Győző Szebehely]] * [[László Szebellédy]] * [[János Szeberényi]] * [[Ágnes Széchenyi]] * [[Andor Szécsény]] * [[Ferenc Szécsi]] * [[Noémi Szécsi]] * [[Rezső Szegedy]] * [[Elemér Szeghalmi]] * [[Katalin Szegvári]] * [[György Székely (arkeologo)]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[György Székely (kemiisto)]] * [[György Székely (teatrohistoriisto)]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Kinga Székely]] * [[Ottokár Lajos Székely]] * [[Endre Szekér]] * [[Gyula Szekfű]] * [[János Károly Széky]] * [[Péter Széky]] * [[Gusztáv Szelényi]] * [[Klára Széles]] * [[László Szelestei Nagy]] * [[László Szelestey]] * [[István Szeli]] * [[Ignác Széll]] * [[Jenő Széll]] * [[Kálmán Széll]] * [[László Szemere]] * [[Miklós Szemere (diplomato)]] * [[Endre Szemerédi]] * [[Réka Szemerkényi]] * [[Imre Szemes]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szénási]] * [[Béla Szende]] * [[Gábor Szendi]] * [[Andor Szenes]] * [[Andrea Szenes]] * [[Béla Szenes]] * [[József Szendi]] * [[András József Szennay]] * [[Imre Szente]] * [[Lajos Szente]] * [[Anzelm Kálmán Szentes]] * [[Móric Szentkirályi]] * [[Albert Szent-Györgyi]] * [[András Szent-Györgyi]] * [[Márton Szentiványi (jezuito)]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Tibor Szentmártony]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[István Szentpáli]] * [[Imre Szentpétery]] * [[Győző Szépligeti]] * [[János Szerb]] * [[Zoltán Szerémy]] * [[Károly Szerencsés]] * [[Tibor Szervét]] * [[Péter Sziámi Müller]] * [[Archimédesz Szidiropulosz]] * [[Gábor Szigethy]] * [[András Szigeti]] * [[László Sziklay]] * [[Zoltán Szilády]] * [[Áron Szilágyi]] * [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]] * [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]] * [[Márton Szilágyi]] * [[Béla Szilárd]] * [[Jenő Szilárd]] * [[László Szilassy]] * [[Jenő Szili]] * [[József Szili]] * [[Katalin Szili]] * [[György Szilvásy]] * [[Géza Szilvay]] * [[Pál Szily]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Oszkár Szimán]] * [[Jenő Szimon]] * [[Artúr Szirtes]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Zoltán Szitnyai]] * [[Imre Szivák]] * [[Endre Szkárosi]] * [[István Szlávik (radiologo)]] * [[Miklós Szmrecsányi]] * [[Lajos Szodoray]] * [[László Szögi]] * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Béla Miklós Szőke]] * [[Ágnes Szokolszky]] * [[István Szokolszky]] * [[Hugó Szolcsányi]] * [[János Szolnoki]] * [[Lipót Szondi]] * [[Ottó Szőnyi]] * [[Zsuzsa Szőnyi]] * [[Tamás Szontagh]] * [[Miklós Szontagh (1882)]] * [[Pál Szontagh (entreprenisto)]] * [[György Endre Szőnyi]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Viktor Sztankovics]] * [[Jenő Sztojanovits]] * [[Hiador Sztripszky]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[István Szűcs (piaristo)]] * [[Jenő Szűcs]] * [[Lajos Szűcs (politikisto)]] * [[László Szűcs (geografo)]] * [[Miklós Szuhay]] * [[Csaba Szummer]] * [[Gyula Szutrély]] * [[István György Szűts]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 3}} * [[József Takács]] * [[Lajos Takács (meteologiisto)]] * [[Marianna Takács]] * [[Marika Takács]] * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Vera Takács]] * [[Barna Tálas]] * [[Miklós Tállyai Róth]] * [[Lajos Tamás]] * [[Gábor Tánczos (instruisto)]] * [[Harald Tangl]] * [[László Tápay-Szabó]] * [[Ferenc Tarányi]] * [[Éva Tardos]] * [[Gábor Tardos]] * [[János Tardy]] * [[Gábor Tari (geofizikisto)]] * [[György Tarján]] * [[Róbert Tarján]] * [[Tamás Tarján]] * [[Tibor Tarján]] * [[Csaba Tasnádi]] * [[Edit Tasnádi]] * [[András Tasnádi Kubacska]] * [[Ferenc Telbisz]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Pál Teleki]] * [[Mária Telkes]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Judit Temes]] * [[Rezső Temesváry]] * [[Győző Temesy]] * [[József Tersztyánszky]] * [[Teodóra Tomcsányi]] * [[Gyula Térfy]] * [[Lajos Terkán]] * [[Lajos Terray]] * [[Ödön Téry]] * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Lajos Thaisz]] * [[Károly Than]] * [[Gyula Theisz]] * [[Árpád Thewrewk]] * [[István Thomán]] * [[Lajos Thury]] * [[Antal Tibád]] * [[Mátyás Tibor]] * [[Miklós József Tihanyi]] * [[Imre Timkó (episkopo)]] * [[Imre Timkó (geologo)]] * [[Ákos Timon]] * [[István Tisza]] * [[László Tisza]] * [[Zoltán Toborffy]] * [[Can Togay]] * [[Zsolt Tokaji]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Péter Tölgyessy]] * [[Gyula Tolmár]] * [[Gábor Tolnay]] * [[Attila Tomaji]] * [[Jenő Tomasz]] * [[András Tombor]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Vince Tomek]] * [[Iván Tomits]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[József Torgyán]] * [[József Törköly]] * [[Károly Tormay]] * [[Aurél Török]] * [[Béla Török]] * [[Ferenc Török (pentatlonisto)]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[Bálint Tóth (poeto)]] * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Endre Tóth (reĝisoro)]] * [[Géza Tóth]] * [[György Tóth (astronomo)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[József Tóth (advokato)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[Ker. János Tóth]] * [[Krisztina Tóth (poeto)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (biologo)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Rezső Tóth]] * [[Zoltán József Tóth]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Ernő Traeger]] * [[Ignác Tragor]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Balázs Trencsényi]] * [[József Trikál]] * [[László Tringer]] * [[Mátyás Triznya]] * [[László Trócsányi]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Zsolt Trócsányi]] * [[János Tüdős]] * [[Lajos Turczel]] * [[Béla Turpinszky]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[László Tüske]] * [[Anna Tüskés]] * [[Gábor Tüskés]] * [[Tibor Tüskés]] * [[Ödön Tuszkai]] * [[Bence Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Béla Udvaros]] * [[Ferenc Ugróczy]] * [[Jenő Uhlyárik]] * [[Károly Újhelyi]] * [[Mária Zsuzsanna Ujhelyi]] * [[Sándor Újhelyi]] * [[Gábor Ujváry]] * [[Júlia Ungár]] * [[Emil Unger]] * [[Tamás Ungvári]] * [[Krisztián Ungváry]] * [[László Urai]] * [[Géza Uray]] * [[Katalin Uray-Kőhalmi]] * [[József Urbán]] * [[Róbert Urbán]] * [[Diána Ürge-Vorsatz]] * [[Andor Urszinyi]] == V == {{Div col|cols = 3}} * [[Jenő Vácz]] * [[Elemér Vadász]] * [[Eszter Vágó]] * [[Ferenc Vágó]] * [[Szabolcs Vajay]] * [[György Vajda (arabisto)]] * [[György Mihály Vajda]] * [[Károly Vajda (filologo)]] * [[László Vajda (etnologo)]] * [[Zsuzsanna Vajda]] * [[Anna Valachi]] * [[Dezső Valló]] * [[Gábor Vályi]] * [[Endre Vámos]] * [[Péter Vámos]] * [[Ferenc Vámossy]] * [[László Vándorfi]] * [[Margit Vanek]] * [[Jenő Vángel]] * [[Károly Váradi]] * [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]] * [[Imre Várady (politikisto)]] * [[Károly Várady (advokato)]] * [[László Várady (apotekisto)]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varannai]] * [[Béla Várdai]] * [[Bálint Varga (instruisto)]] * [[Andrea Varga-Damm]] * [[Benedek Varga]] * [[Edith Varga]] * [[Endre Gábor Varga]] * [[Ilona Varga (historiisto)]] * [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[János Varga (advokato)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Katalin Varga (verkisto)]] * [[László Varga (piaristo)]] * [[László Varga (politikisto)]] * [[Rudolf Varga]] * [[Tamás Varga]] * [[Tibor Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Lajos Vargyas]] * [[Péter Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Béla Varságh]] * [[Zoltán Vass (psikologo)]] * [[Asztrik Várszegi]] * [[Imre Vas (pulmonologo)]] * [[Miklós Vasvári]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Zsófia Vári]] * [[Judit Vas]] * [[Bertalan Vass]] * [[Géza Vasy]] * [[Endre Vázsonyi]] * [[János Vázsonyi]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Veczkó]] * [[István Vedres]] * [[Lajos Végvári]] * [[Imre Vejkey]] * [[Béla Vekerdi]] * [[Tamás Vekerdy]] * [[József Vekerdi]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Gábor Verő]] * [[András O. Vértes]] * [[József O. Vértes]] * [[Károly Vértesi]] * [[Jenő Vértesy]] * [[Szilvia Vetter]] * [[Erzsébet Vezér]] * [[József Viber]] * [[Ágnes Vida]] * [[József Vida]] * [[Charles Vidor]] * [[József Vigh]] * [[Gyula Vigh]] * [[Károly Vigh]] * [[Judit Vihar]] * [[Szaniszló Béla Villányi]] * [[István Vincze]] * [[László Vinkler]] * [[Teréz Virág]] * [[Beatrix Visy]] * [[Aladár Visnya]] * [[Ferenc Viosz]] * [[Soma Visontai]] * [[Károly Vissy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Miklós Vitéz]] * [[Imre Vízkelety]] * [[László Vízvári]] * [[Ferenc Völgyesi]] * [[Gabriella Völgyesi]] * [[Lajos Völgyesi]] * [[Pál Völner]] * [[Avgustin Ivanoviĉ Voloŝin]] * [[István Vörös (poeto)]] * [[Márton Vörös]] * [[Béla Vörösmarty]] * [[Mihály Vörösmarty]] * [[Éva Voszka]] {{Div col end}} == W == {{Div col|cols = 2}} * [[Dániel Wágner (1800)]] * [[Károly Wagner (jezuito)]] * [[Lajos Wagner]] * [[Mór Wahrmann]] * [[Eszter Waldapfel]] * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Arthur Weber]] * [[Ármin Weisz]] * [[Sándor Wekerle]] * [[Béla Wenckheim]] * [[Emília Weiss]] * [[János Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[Adolf Vilmos Werner]] * [[Gyula Werner]] * [[Vilmos Wessetzky]] * [[Gyula Weszelszky]] * [[Ödön Weszely]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Salamon Widder]] * [[István Winkler]] * [[Lajos Winkler]] * [[Aurél Wintner]] * [[Péter Wintermantel]] * [[József Wodetzky]] * [[Gyula Wojtilla]] * [[Vilmos Wolf]] * [[Carl Wolff (bankisto)]] * [[Károly Wolff (politikisto)]] * [[Antal A. Wonaszek]] {{Div col end}} == Z == {{Div col|cols = 2}} * [[László Z. Karvalics]] * [[Alfréd Zách]] * [[Károly Zafféry]] * [[András Zakar (pastro)]] * [[Polikárp Ferenc Zakar]] * [[Béla Zalányi]] * [[Alajos Zambra]] * [[Gergely Attila Zaránd]] * [[Imre Zárday]] * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Sámuel Zay]] * [[Péter Závada]] * [[Zsolt Zétényi]] * [[Edmund Zichy]] * [[Ferenc Zigány]] * [[Gyula Zimányi]] * [[Magdolna Zimányi]] * [[János Zlinszky]] * [[László Zolnay]] * [[Vilmos Zolnay]] * [[Imre Zoltán]] * [[László Zoltán]] * [[Irén Lajos Zoltvány]] * [[Vilmos Zorn]] * [[Sándor Zsarnay]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Dénes Zsigmondy]] * [[Péter Zsoldos]] * [[Zoltán Zubornyák]] * [[Aladár Zubriczky]] * [[Kázmér Antal Zsilinszky]] * [[Klára Zsindelyné Tüdős]] * [[Zsuzsanna Zsuráfszkyné Vincze]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]] * [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]] qoc95xutm3zmd3hkzvsb28hk81091f0 9478512 9478510 2026-09-19T13:40:17Z Crosstor 3176 /* R */ 9478512 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): * Vi trovos la studentojn inter A-K en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (A-K)]] *{{EnhavTabelo|alf=L}} == L == {{Div col|cols = 3}} * [[László L. Lőrincz]] * [[László L. Menyhért]] * [[Lajos Labádi]] * [[János Lackfi]] * [[Miklós Lackó]] * [[Dezső Laczkó]] * [[Miklós Laczkovich]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[László Ladányi (jezuito)]] * [[Sándor Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[Gábor Lajta]] * [[László György Lajtha]] * [[Ferenc Lakits]] * [[János Lakos]] * [[Frigyes Lám]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Kornél Lánczos]] * [[Sándor Láng]] * [[Judit Lannert]] * [[Ede Jacobi Lányi]] * [[Viktor Géza Lányi]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Lajos Lassú]] * [[Samu Lasz]] * [[Andor László]] * [[András László (budhisto)]] * [[Elek László]] * [[Géza László]] * [[János László]] * [[Sándor László-Bencsik]] * [[Lajos Latkóczy]] * [[Éva Lax]] * [[György Lázár (urbestro)]] * [[Lajos Lazarovits]] * [[Ágost Lechner]] * [[Gyula Lechner]] * [[Ferenc Ledényi]] * [[Béla Lederer]] * [[Emma Léderer]] * [[Miksa Léderer]] * [[Sándor Lederer (oficisto)]] * [[Béla Leffler]] * [[Béla Norbert Legányi]] * [[György Legeza]] * [[Erzsébet Légrády]] * [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]] * [[Joachim Leimdörfer]] * [[Ödön Lénárd]] * [[Antal Lepold]] * [[Ferenc Lénárd]] * '''[[Philipp Lenard]]''' * [[Ágota Lénárt]] * [[Adalbert Béla Lengyel]] * [[Árpád Lengyel]] * [[Árpád Lengyel (naĝisto)]] * [[Balázs Lengyel]] * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[Emil Lengyel]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[József Lenz]] * [[Antal Leszler]] * [[Katalin Lévai]] * [[Imre Lévay]] * [[Ernő Levius]] * [[Esztella Levko]] * [[Lajos Lévy]] * [[István Lichteneckert]] * [[Mór Liebmann]] * [[Aurél Liffa]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Arisztid Lindenmayer]] * [[Ildikó Lipcsey]] * [[István Lipka]] * [[Tamás Lipták]] * [[Pál Lipták (antropologo)]] * [[István Lipthay]] * [[Ödön Literáty]] * [[György Litván]] * [[Miklós Locsmándi]] * [[Alajos Loczka]] * [[József Loczka]] * [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]] * [[Menyhért Lónyay]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Zsuzsa Lőrincz]] * [[Lajos Lőrincze]] * [[Ernő Lorsy]] * [[József Lőte]] * [[Rozi Lovas]] * [[Gyula Lovass]] * [[Sándor Lovassy]] * [[László Lovász]] * [[Pál Lővei]] * [[József Lovrich]] * [[Lipót Lőw]] * [[Tibor Lőw]] * [[Sámuel Löwinger]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[Döme Lugosi]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[István Lukács]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[László György Lukács]] * [[László Lukács (monaĥo)]] * [[Tamás Lukács]] * [[János Lukácsy]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 3}} * [[Sándor M. Kiss]] * [[Klára M. Rásky]] * [[Béla Machik]] * [[Lukács Mácsay]] * [[Valér Ignác Maczki]] * [[Gyula Madarassy-Beck]] * [[János Madarassy]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Andor Máday]] * [[István Máday]] * [[Izidor Máday]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Imre Magyar (kuracisto)]] * [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]] * [[Elek Magyar]] * [[Gábor Magyar (piaristo)]] * [[Ince Magyarász]] * [[Zoltán Magyary]] * [[Antal Mailáth]] * [[György Mailáth (1854–1924)]] * [[István Majer]] * [[Balázs Major]] * [[Ervin Major]] * [[György Major]] * [[György Majtényi]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Béla Makkai]] * [[Pál Makó]] * [[Ferenc Maksay]] * [[Mihály Malán]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[György Mándy]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Mangold]] * [[Károly Mannheim]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Sándor Marberger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Csaba Marczinka]] * [[Veronika Marék]] * [[Ede Margalits]] * [[Antal Margittai]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[József Máriáss]] * [[Béla Máriássy]] * [[Sándor Máriássy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Tivadar Márk]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Hugó Márki]] * [[Dezső Markó]] * [[Jenő Markó]] * [[György Markos]] * [[Mátyás Antal Markovics]] * [[Pál Markovics]] * [[Györgyi Markovits]] * [[András Márkus (informatikisto)]] * [[Dezső Márkus]] * [[Gábor Márkus (kuracisto)]] * [[László Márkus (reĝisoro)]] * [[Károly Maróthy]] * [[Miklós Martin]] * [[Boldizsár Marcell Marton]] * [[Attila Marosvári]] * [[Jenő Márton]] * [[József Marton (pastro)]] * [[Lajos Márton (arkeologo)]] * [[Lajos Marton (teologo)]] * [[Miksa Marton]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Ernő Massány]] * [[Endre Masznyik]] * [[Áron Máthé]] * [[Gábor Máthé]] * [[Károly Mathia]] * [[Elek Matolay]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[Tamás Matolcsy]] * [[Jolán Mátrai]] * [[László Mátrai]] * [[Michal Matunák]] * [[Péter Matuska]] * [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]] * [[Béla Mauritz]] * [[Ferenc Kolos Mayer]] * [[Ferenc Mayer-Lambert]] * [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]] * [[Engelbert Nándor Mázy]] * [[János Meczner]] * [[Ferenc Medgyessy]] * [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] * [[László Medura]] * [[Endre Medvigy]] * [[Béla Meliórisz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[Tibor F. Mérei]] * [[Gusztáv Merényi]] * [[Oszkár Merényi]] * [[István Méri]] * [[László Mérő]] * [[László Meskó]] * [[Endre Mester]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Gábor Mészáros (ginekologo)]] * [[Gyula Mészáros (turkologo)]] * [[Károly Mészáros (advokato)]] * [[Klára Mészáros]] * [[Tamás Meszerics]] * [[Artúr Meszlény]] * [[Barna Mezey]] * [[Ferenc Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]] * [[Béla Mihályffy]] * [[Sándor Mihalik]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Lajos Mikes]] * [[László Miklós (ginekologo)]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Tibor Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]] * [[Zsuzsanna Mikó]] * [[Tibor Mikola]] * [[Jakab Ferdinánd Miller]] * [[Károly Minich]] * [[István Miskolczy]] * [[Attila Mispál]] * [[Miklós Mitrovits]] * [[Ferenc Mitták]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[Lajos Mocsáry]] * [[László Móczár]] * [[Aladár Mód]] * [[Péter Módos (verkisto)]] * [[József Mogyoródi]] * [[Lívia Mohás]] * [[Sándor Mohay]] * [[Mária Mohayné Katanics]] * [[Gyula Mokos]] * [[Domokos Moldován]] * [[Ferenc Moldoványi]] * [[Ákos Molnár (advokato)]] * [[András Molnár (arkivisto)]] * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Attila Dávid Molnár]] * [[Csaba Molnár]] * [[Ferenc Molnár (subministro)]] * [[Gyula Molnár (advokato)]] * [[Imre Molnár (muzikologo)]] * [[Imre Molnár (sociologo)]] * [[János Molnár (apotekisto)]] * [[Jenő Molnár (advokato)]] * [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] * [[László Molnár (aktoro)]] * [[Szulpic Dezső Molnár]] * [[Viktor Molnár (1850-1918)]] * [[Zsolt Molnár]] * [[István Monok]] * [[Sarolta Monspart]] * [[László Monszpart]] * [[Károly Móra]] * [[Edit Moravcsik]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Géza Moravcsik]] * [[Virág Móricz]] * [[Zoltán Morlin]] * [[Mária Anna Móró]] * [[Emilián Pál Mórocz]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Győző Morvay]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Pál Mudrony]] * [[Soma Mudrony]] * [[András Muhi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] * [[Vilmos Müller]] * [[Ernő Munkácsi]] * [[Aurél Münnich]] * [[Károly Murai]] * [[Károly Muraközy]] * [[Viktor Mutschenbacher]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 3}} * [[László Nádasy]] * [[László Nádori]] * [[Alajos Nagy]] * [[Andor Nagy]] * [[Antun Nagy]] * [[Csongor István Nagy]] * [[István Nagy-Luttenberger]] * [[József Béla Nagy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[László Nagy (historiisto)]] * [[László Nagy (psikologo)]] * [[László Nagy (skoltestro)]] * [[Mária Nagy]] * [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Péter István Nagy]] * [[Péter Tibor Nagy]] * [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[Tamás Nagy]] * [[Tamás Nagy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Naményi]] * [[Lajos Naményi (psikiatro)]] * [[István Nánay]] * [[Miksa Natter-Nád]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[György Nébald]] * [[János Nedeczey]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[Lívia Nemes]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[János Nemeskéri]] * [[István Nemeskürty]] * [[Albert Németh]] * [[Antal Németh]] * [[Dezső Németh]] * [[György Amadé Németh]] * [[Gyula Németh]] * [[István Németh]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Norbert Németh (tibetologo)]] * [[Romuáld János Németh]] * [[Ferenc Némethy]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Pál Nessi]] * [[Emil Neszmélyi]] * [[György Neubauer]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Ede Neumann]] * [[János Neumann]] * [[Károly Neumann]] * [[Kornél Neuschloss]] * [[Imre Niedermann]] * [[Gábor Nógrádi]] * [[Gergely Nógrádi]] * [[László Nógrády]] * [[Tibor Nónay]] * [[Jenő Noszky (1880)]] * [[Béla Novák]] * [[Eszter Novák]] * [[Zoltán Novotni]] * [[Antal Nyáry]] * [[Ferenc Nyáry]] * [[János Nyilasi]] * [[Judit Nyilassy]] * [[Géza Nyiredi]] * [[Ferencné Nyitrai]] * [[Gyula Nyúl]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] {{Div col end}} == O == {{Div col|cols = 2}} * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Ferenc Obál (pli aĝa)]] * [[Adolf Oberschall]] * [[Magda Oberschall]] * [[Teréz Oborni]] * [[Borbála Obrusánszky]] * [[Imre Ódor]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Lajos Oláh]] * [[Lajos Olasz]] * [[Miklós Olgyay]] * [[János Ölvedi]] * [[Eszter Ónodi]] * [[Péter Oravecz]] * [[Balázs Orbán (politikisto)]] * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[Viktor Orbán]] * [[Szilveszter Ördögh]] * [[Nándor Óriás]] * [[Ede Ormos]] * [[Balázs Orosz]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[László Orosz (instruisto)]] * [[Szonja Oroszlán]] * [[László Őrsy]] * [[László Országh]] * [[Oszkár Országh]] * [[András Ortutay]] * [[Noémi Orvos-Tóth]] * [[Károly Orzovenszky]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Andrea Osvárt]] * [[Péter Oszkó]] * [[Szilárd Oszlaczky]] * [[András Osztovits]] * [[László Ottlik]] * [[Ferenc Óvári]] * [[Kelemen Ováry]] * [[Pál Őz]] * [[Sándor Őze]] * [[Nóra Özer]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[István Ozsváth]] {{Div col end}} == P == {{Div col|cols = 3}} * [[Péter P. Müller]] * [[Sándor P. Szabó]] * [[György Paál]] * [[János Pach]] * [[Péter Paczolay]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Mihály Padisák]] * [[Alajos Paikert (politikisto)]] * [[Dezső Pais]] * [[Zsolt Pákay]] * [[András Pál (astronomo)]] * [[Csaba Pál (biologo)]] * [[Gyula Pál]] * [[Pál Palásthy]] * [[Géza Pálffy (historiisto)]] * [[György Pálinkás (juĝisto)]] * [[Károly Sándor Pallai]] * [[György Pallavicini]] * [[Sándor Palló]] * [[Endre Palócz]] * [[András Pálóczi Horváth]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Ervin Pamlényi]] * [[Miklós Páncsics]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Leó Valentin Pantocsek]] * [[Dávid Pap]] * [[Gábor Pap (arthistoriisto)]] * [[János Dezső Pap]] * [[József Pap (advokato)]] * [[Melinda Pap]] * [[Miklós Pápa]] * [[Ferenc Papcsák]] * [[Gábor Zsigmond Papp]] * [[Ferenc Papp (geologo)]] * [[Sándor Papp (historiisto)]] * [[Zoltán Papp (politikisto)]] * [[Pál Pariss]] * [[János Parti]] * [[Béla Pártos]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Iván Pasteiner]] * [[Edith Pásztor]] * [[Dóra Pásztory]] * [[Raphael Patai]] * [[Vidor János Pataki]] * [[Arnold Pataky]] * [[Márta Pataki]] * [[András Patay-Horváth]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ferenc Patek]] * [[Károly Patthy]] * [[Arnold Árpád Pauer]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[Oszkár Paulinyi]] * [[Gábor Pávai Vajna]] * [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]] * [[György Péczely]] * [[Gábor Péli]] * [[János Pelle (verkisto)]] * [[Dóra Perczel-Forintos]] * [[László Perédy]] * [[László Perendy]] * [[József Perényi]] * [[Mihály Perlaky]] * [[Géza Perneczky]] * [[Miklós Persányi]] * [[Ferenc Persay]] * [[Rezső Pertorini]] * [[Katalin Petényi]] * [[György Péter (statistikisto)]] * [[Rózsa Péter]] * [[Gábor Peterdy]] * [[Attila Péterfalvi]] * [[Károly Pétery]] * [[Imre Pethes]] * [[Iván Pető]] * [[József Petrétei]] * [[Lajos Petri]] * [[György Petrovics]] * [[Gedeon Petz]] * [[József Petzelt]] * [[Klára A. Pfeifer]] * [[Gyula Pikler]] * [[Judit Pinczési]] * [[Kálmán Pintér]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Ignác Pivár]] * [[Ambrus Pleidell]] * [[Soma Plichta]] * [[Béla Plósz]] * [[István Pluhár]] * [[Éva Pócs]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[Ödön Gábor Pogány]] * [[Zoltán Pogátsa]] * [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]] * [[Attila Pók]] * [[József Pokoly]] * [[Zoltán Pokorni]] * [[Imre Polányi]] * [[Karl Polanyi]] * [[Anikó Polgár]] * [[István Polgár (obstetrikisto)]] * [[Tibor Polgár]] * [[János Pollák]] * [[Miksa Pollák]] * [[Ferenc Pollmann]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Béla Pomogáts]] * [[Elemér Pongrácz]] * [[Kálmán Pongrácz]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Péter Popper]] * [[Péter Pór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Tivadar Posewitz]] * [[Ferenc Potzner]] * [[Károly Posztóczky]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Mihály Praznovszky]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[Lajos Pressing]] * [[Marian Lajos Prikkel]] * [[Csilla Prileszky]] * [[János Prileszky]] * [[Pál Pritz]] * [[Artúr Probstner]] * [[János Probstner]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Sándor Prokopp]] * [[Antal Prónai]] * [[Dezső Prónay]] * [[Pál Pruzsinszky]] * [[Ferenc Puhr]] * [[Miklós Puky]] * [[István Pukli]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Andor Pünkösti]] * [[Béla Purjesz]] * [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Árpád Pusztai]] * [[Gyula Putnoky]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == Q == * [[Pál Quittner]] == R == {{Div col|cols = 3}} * [[Imre Rábai]] * [[Jenő Rácskay]] * [[István Rácz (instruisto)]] * [[Jenő Radetzky]] * [[Andrej Ľudovít Radlinský]] * [[Béla Radnai (patologo)]] * [[Béla Radnai (stenografisto)]] * [[Aladár Radnóti]] * [[Sándor Radnóti]] * [[Zsuzsa Radnóti]] * [[György Radó]] * [[István Radó]] * [[Sándor Radó (psikanalizisto)]] * [[Erzsébet Radó-Révész]] * [[Ignác Rados]] * [[Béla Radványi]] * [[Ferenc Raffay]] * [[János Rainer M.]] * [[Iván Raisz]] * [[Imre Rajczy]] * [[Kálmán Rajkai]] * [[Márton Rajki]] * [[Ferenc Rajna]] * [[András Rajnai]] * [[Sándor Rajki]] * [[István Rákóczi]] * [[Ferenc Rákos]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Vilmos Rappensberger]] * [[Károly Ráth (urbestro)]] * [[János Rathmann]] * [[István Ratkó]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Benő Rátóti]] * [[László Rátz]] * [[Károly Rauss]] * [[Tamás Rávnay]] * [[Viktor Alfonz Récsei]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[Antal Reguly]] * [[Zsigmond Reichard]] * [[István Reiman]] * [[Béla Reinitz]] * [[János Reisinger]] * [[János Reisinger (piaristo)]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Gábor Reisz]] * [[Ede Reiszig (pli juna)]] * [[Lajos Rell]] * [[Antal Reményi]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[Béla Rerrich (pli juna)]] * [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]] * [[Antal Réthly]] * [[Béla Réthy]] * [[Pál Réthy]] * [[József Révai (piaristo)]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[Andor Révész]] * [[György Révész (reĝisoro)]] * [[Mihály T. Révész]] * [[Vidor Révész]] * [[Román Rezek]] * [[László Rhorer]] * [[József Ribáry]] * [[Ede Richter]] * [[Gedeon Richter]] * [[Hugó Richter]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Marcell Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Imre Ritter]] * [[Zoltán Rockenbauer]] * [[Mihály Racsmány]] * [[Tibor Riskó]] * [[Ferenc Rogács]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Gedeon Róka]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[János Romhányi]] * [[József Romhányi (kuracisto)]] * [[Erzsébet Róna]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[György Rónay]] * [[János Ranolder]] * [[Szilárd Rökk]] * [[Botond Roska]] * [[Lipót Rottenbiller]] * [[Lillian Rotter]] * [[József Rötth]] * [[Vitál János Rózsa]] * [[Pál Rubányi]] * [[András Rubovszky]] * [[György Rubovszky]] * [[Imre Ruff]] * [[Pál Ruffy]] * [[Jakab Rupp]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[István Rusznák]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[József S. Szabó]] * [[Margit S. Sárdi]] * [[Edit S. Vincze]] * [[Éva Saáry]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Károly Sajó]] * [[Pál Salacz]] * [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]] * [[Gergely Salát]] * [[Jakab Salgó]] * [[István Salusinszky]] * [[István Sályi]] * [[Mihály Samu]] * [[István Sándor (bibliografo)]] * [[János Sándor (fizikisto)]] * [[János Sándor (ministro)]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[László Sári]] * [[János Sarkady]] * [[Miklós József Sárkány]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Tamás Sárközy]] * [[Andor Sas]] * [[István Sas]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Ferenc Sávoly]] * [[Gábor Schein]] * [[András Schiffer]] * [[Ernő Schiffer]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[Zsigmond Schiller]] * [[György Schirilla (advokato)]] * [[Aladár Schleicher]] * [[Ádám Schmidt]] * [[János György Schmidt]] * [[József Schmidt (politikisto)]] * [[Miklós Schneider]] * [[János Schnell]] * [[Aladár Schnierer]] * [[József Schnitzler]] * [[Miklós Schöffer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[Gyula Schöpflin]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Tibor Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[Vilmos Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Konstantin Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Pál Schweitzer]] * [[Pál Schweitzer (esteto)]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Ferenc Sebes]] * [[Géza Sebestyén]] * [[Gyula Sebestény]] * [[Zsolt Semjén]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[Enikő Sereghyné Zengő]] * [[Jenő Serényi]] * [[László Serényi]] * [[Iván Seres]] * [[Ákos Seress]] * [[Miklós Seszták]] * [[Antal Sigray]] * [[István Síklaki]] * [[Ferenc Siklér]] * [[Albert Siklós]] * [[István Simicskó]] * [[György Simon]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Róbert Simon]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Sándor Simonyi-Semadam]] * [[Jenő Sipőcz]] * [[Lajos Sipos]] * [[Csaba Skultéty]] * [[Lajos Smidt]] * [[Iván Soltész]] * [[Katalin Soltész]] * [[Ede Solymos]] * [[Sándor Sólymos]] * [[József Solymosi]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Tamás Somló]] * [[Ádám Somorjai]] * [[Pál Somssich]] * [[Rezső Soó]] * [[Mihály Pál Soós]] * [[Péter Soós]] * [[László Solymosy]] * [[Katalin Sólyom]] * [[Sándor Somogyi]] * [[Aladár Sövény]] * [[Ferenc Sövényházy]] * [[Ervin Sövényi]] * [[Glicér Spányik]] * [[René Spitz]] * [[Andor Sponer]] * [[Ignác Stáhly]] * [[Gábor Staudt]] * [[Sarolta Steinberger]] (la unua ina studento-kuracisto en la universitato) * [[Xavér Ferenc Stéger]] * [[Miklós Hubert Steiner]] * [[Jakab Steinherz]] * [[Béla Stenczer]] * [[Ferdinánd Károly Stipsics]] * [[András Stipsicz]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Béla Stoll]] * [[Kálmán Stoll]] * [[Adolf Strausz]] * [[Balázs Sudár]] * [[Ottó Süpek]] * [[Magdolna Supka]] * [[Antal Sujánszky]] * [[Enikő Sütő]] * [[Ilona Sz. Jónás]] * [[György Szabad]] * [[László Szabados (naĝisto)]] * [[Alajos Szabó]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[Csaba Szabó (arkivisto)]] * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Éva Zsuzsanna Szabó]] * [[Imre Flóris Szabó]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Mária Szabó (orientalisto)]] * [[Miklós Szabó (operkantisto)]] * [[Rebeka Szabó]] * [[Róbert Szabó (astronomo)]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Zoltán Szabó (politikisto)]] * [[Zoltán Szabó (verkisto)]] * [[Zoltán Szabó G.]] * [[Alajos Szabóky]] * [[Anna Szabolcsi]] * [[Bence Szabolcsi]] * [[Lajos Szabolcsi]] * [[József Szájer]] * [[Ádám Szakál]] * [[Ágnes Szakály]] * [[Sándor Szakály]] * [[Péter Szakáts]] * [[Annamária Szalai]] * [[Emil Szalai]] * [[Tibor Szalai]] * [[Zoltán Szalai]] * [[Imre Szalay (muzeologo)]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[József Szalay (juristo)]] * [[Miklós Szalay (inĝeniero)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[István Szamota]] * [[Erika Szántó]] * [[György Szántó (kuracisto)]] * [[Iván Szántó]] * [[Tibor Szántó]] * [[Gyula Szapáry]] * [[Pál Szapáry]] * [[Manó Szaplonczay]] * [[István Szappanos]] * [[István Szára]] * [[Félix Szarvas]] * [[Pál Szarvas]] * [[Anna Mária Szász]] * [[Ottó Szász]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (biologo)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[Nándor Száva]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[Győző Szebehely]] * [[László Szebellédy]] * [[János Szeberényi]] * [[Ágnes Széchenyi]] * [[Andor Szécsény]] * [[Ferenc Szécsi]] * [[Noémi Szécsi]] * [[Rezső Szegedy]] * [[Elemér Szeghalmi]] * [[Katalin Szegvári]] * [[György Székely (arkeologo)]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[György Székely (kemiisto)]] * [[György Székely (teatrohistoriisto)]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Kinga Székely]] * [[Ottokár Lajos Székely]] * [[Endre Szekér]] * [[Gyula Szekfű]] * [[János Károly Széky]] * [[Péter Széky]] * [[Gusztáv Szelényi]] * [[Klára Széles]] * [[László Szelestei Nagy]] * [[László Szelestey]] * [[István Szeli]] * [[Ignác Széll]] * [[Jenő Széll]] * [[Kálmán Széll]] * [[László Szemere]] * [[Miklós Szemere (diplomato)]] * [[Endre Szemerédi]] * [[Réka Szemerkényi]] * [[Imre Szemes]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szénási]] * [[Béla Szende]] * [[Gábor Szendi]] * [[Andor Szenes]] * [[Andrea Szenes]] * [[Béla Szenes]] * [[József Szendi]] * [[András József Szennay]] * [[Imre Szente]] * [[Lajos Szente]] * [[Anzelm Kálmán Szentes]] * [[Móric Szentkirályi]] * [[Albert Szent-Györgyi]] * [[András Szent-Györgyi]] * [[Márton Szentiványi (jezuito)]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Tibor Szentmártony]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[István Szentpáli]] * [[Imre Szentpétery]] * [[Győző Szépligeti]] * [[János Szerb]] * [[Zoltán Szerémy]] * [[Károly Szerencsés]] * [[Tibor Szervét]] * [[Péter Sziámi Müller]] * [[Archimédesz Szidiropulosz]] * [[Gábor Szigethy]] * [[András Szigeti]] * [[László Sziklay]] * [[Zoltán Szilády]] * [[Áron Szilágyi]] * [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]] * [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]] * [[Márton Szilágyi]] * [[Béla Szilárd]] * [[Jenő Szilárd]] * [[László Szilassy]] * [[Jenő Szili]] * [[József Szili]] * [[Katalin Szili]] * [[György Szilvásy]] * [[Géza Szilvay]] * [[Pál Szily]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Oszkár Szimán]] * [[Jenő Szimon]] * [[Artúr Szirtes]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Zoltán Szitnyai]] * [[Imre Szivák]] * [[Endre Szkárosi]] * [[István Szlávik (radiologo)]] * [[Miklós Szmrecsányi]] * [[Lajos Szodoray]] * [[László Szögi]] * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Béla Miklós Szőke]] * [[Ágnes Szokolszky]] * [[István Szokolszky]] * [[Hugó Szolcsányi]] * [[János Szolnoki]] * [[Lipót Szondi]] * [[Ottó Szőnyi]] * [[Zsuzsa Szőnyi]] * [[Tamás Szontagh]] * [[Miklós Szontagh (1882)]] * [[Pál Szontagh (entreprenisto)]] * [[György Endre Szőnyi]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Viktor Sztankovics]] * [[Jenő Sztojanovits]] * [[Hiador Sztripszky]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[István Szűcs (piaristo)]] * [[Jenő Szűcs]] * [[Lajos Szűcs (politikisto)]] * [[László Szűcs (geografo)]] * [[Miklós Szuhay]] * [[Csaba Szummer]] * [[Gyula Szutrély]] * [[István György Szűts]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 3}} * [[József Takács]] * [[Lajos Takács (meteologiisto)]] * [[Marianna Takács]] * [[Marika Takács]] * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Vera Takács]] * [[Barna Tálas]] * [[Miklós Tállyai Róth]] * [[Lajos Tamás]] * [[Gábor Tánczos (instruisto)]] * [[Harald Tangl]] * [[László Tápay-Szabó]] * [[Ferenc Tarányi]] * [[Éva Tardos]] * [[Gábor Tardos]] * [[János Tardy]] * [[Gábor Tari (geofizikisto)]] * [[György Tarján]] * [[Róbert Tarján]] * [[Tamás Tarján]] * [[Tibor Tarján]] * [[Csaba Tasnádi]] * [[Edit Tasnádi]] * [[András Tasnádi Kubacska]] * [[Ferenc Telbisz]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Pál Teleki]] * [[Mária Telkes]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Judit Temes]] * [[Rezső Temesváry]] * [[Győző Temesy]] * [[József Tersztyánszky]] * [[Teodóra Tomcsányi]] * [[Gyula Térfy]] * [[Lajos Terkán]] * [[Lajos Terray]] * [[Ödön Téry]] * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Lajos Thaisz]] * [[Károly Than]] * [[Gyula Theisz]] * [[Árpád Thewrewk]] * [[István Thomán]] * [[Lajos Thury]] * [[Antal Tibád]] * [[Mátyás Tibor]] * [[Miklós József Tihanyi]] * [[Imre Timkó (episkopo)]] * [[Imre Timkó (geologo)]] * [[Ákos Timon]] * [[István Tisza]] * [[László Tisza]] * [[Zoltán Toborffy]] * [[Can Togay]] * [[Zsolt Tokaji]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Péter Tölgyessy]] * [[Gyula Tolmár]] * [[Gábor Tolnay]] * [[Attila Tomaji]] * [[Jenő Tomasz]] * [[András Tombor]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Vince Tomek]] * [[Iván Tomits]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[József Torgyán]] * [[József Törköly]] * [[Károly Tormay]] * [[Aurél Török]] * [[Béla Török]] * [[Ferenc Török (pentatlonisto)]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[Bálint Tóth (poeto)]] * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Endre Tóth (reĝisoro)]] * [[Géza Tóth]] * [[György Tóth (astronomo)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[József Tóth (advokato)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[Ker. János Tóth]] * [[Krisztina Tóth (poeto)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (biologo)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Rezső Tóth]] * [[Zoltán József Tóth]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Ernő Traeger]] * [[Ignác Tragor]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Balázs Trencsényi]] * [[József Trikál]] * [[László Tringer]] * [[Mátyás Triznya]] * [[László Trócsányi]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Zsolt Trócsányi]] * [[János Tüdős]] * [[Lajos Turczel]] * [[Béla Turpinszky]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[László Tüske]] * [[Anna Tüskés]] * [[Gábor Tüskés]] * [[Tibor Tüskés]] * [[Ödön Tuszkai]] * [[Bence Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Béla Udvaros]] * [[Ferenc Ugróczy]] * [[Jenő Uhlyárik]] * [[Károly Újhelyi]] * [[Mária Zsuzsanna Ujhelyi]] * [[Sándor Újhelyi]] * [[Gábor Ujváry]] * [[Júlia Ungár]] * [[Emil Unger]] * [[Tamás Ungvári]] * [[Krisztián Ungváry]] * [[László Urai]] * [[Géza Uray]] * [[Katalin Uray-Kőhalmi]] * [[József Urbán]] * [[Róbert Urbán]] * [[Diána Ürge-Vorsatz]] * [[Andor Urszinyi]] == V == {{Div col|cols = 3}} * [[Jenő Vácz]] * [[Elemér Vadász]] * [[Eszter Vágó]] * [[Ferenc Vágó]] * [[Szabolcs Vajay]] * [[György Vajda (arabisto)]] * [[György Mihály Vajda]] * [[Károly Vajda (filologo)]] * [[László Vajda (etnologo)]] * [[Zsuzsanna Vajda]] * [[Anna Valachi]] * [[Dezső Valló]] * [[Gábor Vályi]] * [[Endre Vámos]] * [[Péter Vámos]] * [[Ferenc Vámossy]] * [[László Vándorfi]] * [[Margit Vanek]] * [[Jenő Vángel]] * [[Károly Váradi]] * [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]] * [[Imre Várady (politikisto)]] * [[Károly Várady (advokato)]] * [[László Várady (apotekisto)]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varannai]] * [[Béla Várdai]] * [[Bálint Varga (instruisto)]] * [[Andrea Varga-Damm]] * [[Benedek Varga]] * [[Edith Varga]] * [[Endre Gábor Varga]] * [[Ilona Varga (historiisto)]] * [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[János Varga (advokato)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Katalin Varga (verkisto)]] * [[László Varga (piaristo)]] * [[László Varga (politikisto)]] * [[Rudolf Varga]] * [[Tamás Varga]] * [[Tibor Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Lajos Vargyas]] * [[Péter Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Béla Varságh]] * [[Zoltán Vass (psikologo)]] * [[Asztrik Várszegi]] * [[Imre Vas (pulmonologo)]] * [[Miklós Vasvári]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Zsófia Vári]] * [[Judit Vas]] * [[Bertalan Vass]] * [[Géza Vasy]] * [[Endre Vázsonyi]] * [[János Vázsonyi]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Veczkó]] * [[István Vedres]] * [[Lajos Végvári]] * [[Imre Vejkey]] * [[Béla Vekerdi]] * [[Tamás Vekerdy]] * [[József Vekerdi]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Gábor Verő]] * [[András O. Vértes]] * [[József O. Vértes]] * [[Károly Vértesi]] * [[Jenő Vértesy]] * [[Szilvia Vetter]] * [[Erzsébet Vezér]] * [[József Viber]] * [[Ágnes Vida]] * [[József Vida]] * [[Charles Vidor]] * [[József Vigh]] * [[Gyula Vigh]] * [[Károly Vigh]] * [[Judit Vihar]] * [[Szaniszló Béla Villányi]] * [[István Vincze]] * [[László Vinkler]] * [[Teréz Virág]] * [[Beatrix Visy]] * [[Aladár Visnya]] * [[Ferenc Viosz]] * [[Soma Visontai]] * [[Károly Vissy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Miklós Vitéz]] * [[Imre Vízkelety]] * [[László Vízvári]] * [[Ferenc Völgyesi]] * [[Gabriella Völgyesi]] * [[Lajos Völgyesi]] * [[Pál Völner]] * [[Avgustin Ivanoviĉ Voloŝin]] * [[István Vörös (poeto)]] * [[Márton Vörös]] * [[Béla Vörösmarty]] * [[Mihály Vörösmarty]] * [[Éva Voszka]] {{Div col end}} == W == {{Div col|cols = 2}} * [[Dániel Wágner (1800)]] * [[Károly Wagner (jezuito)]] * [[Lajos Wagner]] * [[Mór Wahrmann]] * [[Eszter Waldapfel]] * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Arthur Weber]] * [[Ármin Weisz]] * [[Sándor Wekerle]] * [[Béla Wenckheim]] * [[Emília Weiss]] * [[János Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[Adolf Vilmos Werner]] * [[Gyula Werner]] * [[Vilmos Wessetzky]] * [[Gyula Weszelszky]] * [[Ödön Weszely]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Salamon Widder]] * [[István Winkler]] * [[Lajos Winkler]] * [[Aurél Wintner]] * [[Péter Wintermantel]] * [[József Wodetzky]] * [[Gyula Wojtilla]] * [[Vilmos Wolf]] * [[Carl Wolff (bankisto)]] * [[Károly Wolff (politikisto)]] * [[Antal A. Wonaszek]] {{Div col end}} == Z == {{Div col|cols = 2}} * [[László Z. Karvalics]] * [[Alfréd Zách]] * [[Károly Zafféry]] * [[András Zakar (pastro)]] * [[Polikárp Ferenc Zakar]] * [[Béla Zalányi]] * [[Alajos Zambra]] * [[Gergely Attila Zaránd]] * [[Imre Zárday]] * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Sámuel Zay]] * [[Péter Závada]] * [[Zsolt Zétényi]] * [[Edmund Zichy]] * [[Ferenc Zigány]] * [[Gyula Zimányi]] * [[Magdolna Zimányi]] * [[János Zlinszky]] * [[László Zolnay]] * [[Vilmos Zolnay]] * [[Imre Zoltán]] * [[László Zoltán]] * [[Irén Lajos Zoltvány]] * [[Vilmos Zorn]] * [[Sándor Zsarnay]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Dénes Zsigmondy]] * [[Péter Zsoldos]] * [[Zoltán Zubornyák]] * [[Aladár Zubriczky]] * [[Kázmér Antal Zsilinszky]] * [[Klára Zsindelyné Tüdős]] * [[Zsuzsanna Zsuráfszkyné Vincze]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]] * [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]] s5o3mwwwna4tezc5g4reaigq6dqj8xo 0 913248 9478575 9186750 2026-09-19T16:40:17Z ThomasPusch 1869 {{orfa|Finnlando}} 9478575 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} {{Informkesto verkisto}} '''Tapio KOIVUKARI''' (naskita la 20-an de aŭgusto [[1959]] en [[Raŭmo]], do nun {{aĝo|1959|8|20}}-jara) estas finna verkisto kaj tradukisto. Li havas magistran diplomon pri [[teologio]] kaj loĝis en [[Islando]] de 1989 ĝis 1993. Tapio Koivukari publikigis romanojn, novelojn, aŭdlibrojn, poemojn, kaj ankaŭ tradukis verkojn de islandaj aŭtoroj en la finnan. Kiel [[solinfano]], li kreskis en ia dukultura hejmo, ĉar lia patro estis el [[Raŭmo]] kaj lia patrino estis el [[Karelio]]. == Verkado == La ĉefa verko de Koivukari estas insula trilogio, konsistanta el la partoj ''Luodetuulen maa (Luodetuulen maa)'', ''Misä aallot murtuvat (Misä aallot murtuvat)'' kaj ''Sumun lokikirja (Sumun lokikirja)''. La ĉefroluloj estas Aaron kaj Fiina Havström kaj iliaj posteuloj en multaj generacioj. La eventoj okazas ĉefe sur la insuloj Kuuskajaskari kaj Santkari apud la marbordo de Raŭmo, kaj ankaŭ en Petäjässi en Raŭmo. La profesioj estas [[fiŝkaptisto]], [[piloto]], [[maristo]], [[Kontrabando|kontrabandisto]], ŝargisto kaj [[Ŝipkonstruado|ŝipkonstruisto]]. La tempoperiodo etendiĝas de la [[Milito de Alando|Oolan-milito]] (kiu estas priskribita retrospektive en [[Alando]], de kie la familio devenas) ĝis la mezo de la 1960-aj jaroj. La rakonto enhavas iom da [[raŭma dialekto]] kaj sved-derivitaj dialektoj, kiuj ĉefe rilatas al marveturado. La verko de Koivukari, ''La Revo-Predikanto'', ricevis la Runeberg-Premion en 2016.  La verko estas sendependa daŭrigo de la verko ''Käåykaartilaiset.'' Ĝi priskribas la vilaĝon Nihtamo en norda Finnlando en 1949, kie nova reviviĝo-movado naskiĝas sub la influo de 13-jaraĝa evangeliisto, Tuulikki. La fono de la rakonto estas milito kaj religia angoro. La maro kaj la marbordo ankaŭ ludas gravan rolon en ĉi tiu verko. La poemaro de Koivukari, ''Se paatt men jo,'' estis publikigita en 2025 kaj estas la dua poemaro post la surprize publikigita debuta ''Viäläk teils se paatt o''. La verko, verkita en norma finna lingvo, estas ŝutita per raŭma dialekto, kaj glosaro ĉe la fino de la libro helpas homojn el aliaj regionoj kompreni la tekston. Jarkko Tontti skribas ''en Parnaso'', ke "la poemaro ''pm'' estas escepte originala verko en la kampo de Mykyrunouden." == Verkaro == === Romanoj === * ''Saariston samurait''. Helsinki: Like kustannus, 1988. <nowiki>ISBN 951-8929-01-7</nowiki>. * ''Odinnin korppi''. Helsinki: Like kustannus, 1990. <nowiki>ISBN 951-8929-37-8</nowiki>. * ''Meren yli, kiven sisään''. Helsinki: Johnny Kniga, 2007. <nowiki>ISBN 978-951-0-33281-8</nowiki>. * ''Ariasman. Kertomus valaanpyytäjistä''. Helsinki: Johnny Kniga, 2011. <nowiki>ISBN 978-951-0-38092-5</nowiki>. * ''Käpykaartilaiset. Helsinki'': Johnny Kniga, 2013. <nowiki>ISBN 978-951-0-39945-3</nowiki>. * ''Unissasaarnaaja''. Helsinki: Johnny Kniga, 2015. <nowiki>ISBN 978-951-0-40718-9</nowiki>. === Novelaroj === * ''Mansikkapellot, iankaikkisesti''. Helsinki: Like, 1994. <nowiki>ISBN 951-578-188-4</nowiki>. * ''Tosi tarinoita (ja muita outoja ilmiöitä)''. Helsinki: Like, 1998. <nowiki>ISBN 951-578-563-4</nowiki>. * ''Maista, niin muistat''. Helsinki: Johnny Kniga, 2008. <nowiki>ISBN 978-951-0-34498-9</nowiki>. {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Koivukari, Tapio}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] 7obwa3os9fd3r2wv5au2x148u9jacym 0 913272 9478806 9144160 2026-09-20T08:21:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478806 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |koloro = pink |nomo = ''Rhynchopsitta'' |dosiero = Thick-billed Parrot 2.jpg | dosiero larĝo=250px |priskribo de dosiero = [[Dikbeka arao]] |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]] |ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Psitakoformaj |superfamilio = ''[[Psittacoidea]]'' |familio = ''[[Psittacidae]]'', [[Papagedoj]] |subfamilio = ''[[Arinae]]'' |tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]'' |genro = '''''Rhynchopsitta''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854 | subdividoj = Subspecioj | subdividoj = }} La '''dikbekaj araoj''' estas fortaj brilverdaj neotropikaj papagoj kun pezaj nigraj bekoj de la genro ''Rhynchopsitta'', kiu inkluzivas dikbekajn arao-similajn papagojn. La genro konsistas el du ekzistantaj specioj, nome la [[Dikbeka arao]] kaj la [[Maronfrunta arao]], same kiel formortinta specio el la malfrua Plejstoceno en [[Meksiko]]. La du ekzistantaj taksonoj antaŭe estis konsiderataj samspeciaj; ili fariĝis maloftaj kaj estas limigitaj al kelkaj malgrandaj areoj en norda Meksiko. La teritorio de la dikbeka papago antaŭe etendiĝis en la sudokcidentan Usonon; provoj pri reenkonduko ĝis nun malsukcesis. ==Aspekto== La du vivantaj specioj havas similan ĝeneralan aspekton, la ĉefaj diferencoj kuŝas en iliaj relativaj grandecoj kaj brileco de koloroj. Ambaŭ estas plejparte verdaj, kun ruĝaj aŭ kaŝtanbrunaj markoj sur la frunto, antaŭkrono, larĝa superokula strio, kaj plumoj sur la kurbo de la flugilo, la karpa rando kaj la femuroj. Iliaj okulringoj estas flavaj, kun la piedoj kaj [[beko]] malhelgrizaj ĝis nigraj. Junuloj havas palan bekon paliĝantan al griza ĉe la bazo,<ref>{{cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw |author-link=Joseph Forshaw |title=Parrots of the World; an Identification Guide |url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors |url-access=registration |others=Illustrated by Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |page=plate 74 |no-pp=yes |year=2006 }}</ref> blankecajn okulringojn, kaj ruĝan frunton, sed mankas la malhelruĝaj strioj super la okulringoj. La [[Maronfrunta arao]] estas ĝenerale malhelverda kun kaŝtanbrunaj kapmarkoj kaj longas inter 40 cm kaj 45 cm, dum la [[Dikbeka arao]] longas ĉirkaŭ 38 cm kun pli helaj koloroj.<ref name =BirdLife-1584> Thick-billed Parrot - BirdLife Species Factsheet </ref><ref name=forshaw>{{cite book | first= Joseph M.| last= Forshaw|author2=Cooper, William T. |year= 1981|orig-year=1973, 1978|edition=corrected second| title= Parrots of the World|publisher=David & Charles, Newton Abbot, London|isbn=0-7153-7698-5}}</ref> ==Taksonomio== La genron priskribis la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]]; la nomo deriviĝis el la vortoj de [[Antikva greka]] nome ''rinĥos'' "beko", kaj ''psitta'' "papago". La du vivantaj taksonoj estis konsideritaj subspecioj de unusola specio,<ref name=forshaw/> before being split.<ref name = zoonomen>{{cite web | url =http://www.zoonomen.net/avtax/psit.html |title = Zoological Nomenclature Resource: Psittaciformes (Version 9.020) |date =2009-03-01|publisher = www.zoonomen.net }}</ref> *''Rhynchopsitta'' <small>Bonaparte, 1854</small> ** ''Rhynchopsitta pachyrhyncha'' <small>([[William Swainson|Swainson]], 1827)</small> ([[Dikbeka arao]]) ** ''Rhynchopsitta terrisi'' <small>Moore, 1947</small> ([[Maronfrunta arao]]) ** [[Formorto|†]]''Rhynchopsitta phillipsi'' <small>Rea, 1997</small> - formortinta ''Rhynchopsitta phillipsi'', pli granda prahistoria parenco, estis priskribita el fosilioj de la malfrua [[Plejstoceno]] trovitaj en [[Nuevo León]], [[Meksiko]].<ref>{{cite book|last=Rea|first=A.M.|title=The indeterminate parrot of Nuevo Leon|publisher=Horizon|location=Albuquerque, NM|year=1997|series=The era of Alan R. Phillips: A festschrift|pages=167–176}}</ref> Ĝi ne estis praulo de la vivanta specio, ĉar ankaŭ ostoj de ili estis trovitaj en la kaverno San Josecito kiam la restaĵoj de ''R. phillipsi'' estis retrovitaj. La prahistoria specio havis klaran bekoformon kaj eble [[Simpatrio|troviĝis kune]] kun la Maronfrunta arao en la nordo de la [[Sierra Madre Oriental]].<ref>{{cite journal|last=Arroyo-Cabrales|first=Joaquín|author2=Johnson, Eileen|year=2003|title=Catálogo de los ejemplares tipo procedentes de la Cueva de San Josecito, Nuevo León, México|journal=Revista Mexicana de Ciencias Geológicas|volume=20|issue=1|pages=79–93|url=http://satori.geociencias.unam.mx/20-1/(6)Arroyo.pdf}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110717081100/http://satori.geociencias.unam.mx/20-1/(6)Arroyo.pdf |date=2011-07-17 }}</ref> Eble ĝia beko estis adaptita al manĝado de specio de [[pino]] kiu malaperis pro [[klimata ŝanĝo]] fine de la [[lasta glaciepoko]], kaŭzante ĝian [[formorto]]n. ==Ekologio== Ambaŭ ekzistantaj specioj troviĝas je altoj inter 1500 kaj 3000 m super marnivelo en Meksiko en izolitaj insul-similaj arbaraj vivejoj en la [[Orienta Sierra Madre]],<ref name=forshaw/><ref name=MPB>{{cite book|last=Enkerlin-Hoeflich|first=Ernesto C. |author2=Noel F.R. Snyder |author3=James W. Wiley |title=Behavior of Wild ''Amazona'' and ''Rhynchopsitta'' Parrots with Comparative Insights from Other Psittacines|editor=Andrew U. Luescher|publisher=Blackwell Publishing|year=2006|series=Manual of Parrot Behavior|isbn=978-0-8138-2749-0}}</ref> kaj estas foje nomataj ''neĝpapagoj'' pro sia alt-altituda vivejo.<ref name=SDZOO/> Ili montras laŭsezonajn migradpadronojn,<ref name=forshaw/><ref name=SDZOO/> ĝenerale reproduktiĝante en la nordaj partoj de sia teritorio kaj travintrante en la suda.<ref name =BirdLife-1584/><ref name=BNAO>{{cite web|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/406|title=Thick-billed Parrot (Rhynchopsitta pachyrhyncha)|last=Snyder|first=N. F. |author2=E. C. Enkerlin-Hoeflich |author3=M. A. Cruz-Nieto|year=1999|work=The Birds of North America Online|editor=A. Poole|publisher=Ithaca: Cornell Lab of Ornithology|access-date=2009-03-07}}</ref> La dikbeka arao nestas en arbaj kavaĵoj,<ref name =BirdLife-1584/><ref name=MPB/> dum la Maronfrunta arao estas klifkavaĵa reproduktulo.<ref name=MPB/> Tiuj araoj ripozas nokte en grandaj grupoj, dum ili manĝas dumtage en pli malgrandaj grupoj super granda areo.<ref name=forshaw/> Ili manĝas ĉefe pinsemojn, kiujn ili eltiras sisteme forigante la konusojn de la bazo ĝis la supro.<ref name=forshaw/><ref name=SDZOO/> Ili manĝas ankaŭ aliajn semojn kiel [[glano]]jn, same kiel pli molajn manĝaĵojn kiel [[frukto]]jn, [[arboŝelo]]n, [[nektaro]]n, alian vegetaĵan materialon kaj [[insekto]]jn.<ref name=forshaw/><ref name=SDZOO>{{cite web|url=http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-thick-billed_parrot.html|title=Birds: Thick-billed Parrot |publisher=San Diego Zoo's Animals Bytes|access-date=2009-03-07}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} * {{Cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw |author-link=Joseph Forshaw |title=Parrots of the World; an Identification Guide |others=Illustrated by Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |year=2006 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors }} * Juniper & Parr (1998). ''A Guide to the Parrots of the World''. Pica Press, East Sussex. {{ISBN|1-873403-40-2}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Rhynchopsitta pachyrhyncha}} {{Commons|Rhynchopsitta pachyrhyncha}} * [http://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm AvianWeb - Konservostatuso de araoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210213223951/https://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm |date=2021-02-13 }} * [http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm CITES birdoregularo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051212173804/http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm |date=2005-12-12 }} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papagoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] dx5ot00orcgwbc5zdme4c4wjtwbwz1m 0 913395 9478694 9129166 2026-09-20T05:39:04Z Sj1mor 12103 9478694 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Simon]] Hevesi''' [ŝimon heveŝi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Hevesi Simon''' estis [[Hungario|hungara]] ĉef[[rabeno]], altlerneja [[instruisto]], [[teologo]]. Lia familia nomo ĝis 1905 estis ''Handler'', lia [[filo]] estis [[Ferenc Hevesi]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://www.geni.com/people/Simon-Hevesi/6000000070155215771 bazaj informoj</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=667992&date=2025-06-27 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM58082 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1868|3|22}} en [[Aszód]], li mortis {{mortotago|1943|2|1}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} studis en [[Juda Universitato (Budapeŝto)|Tutlanda Rabena Instituto]] precipe de [[Vilmos Bacher]], krome li doktoriĝis en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1892]], fine li rabeniĝis en la instituto post 2 jaroj. Post siaj studoj li estis rabeno en [[Kassa]], ekde 1897 en [[Lugoj|Lugos]], ekde 1905 en Budapeŝto, kie li estis altigita ĉefrabeno en 1921, gvida rabeno post 6 jaroj. Evidente li instruis en la instituto. Lia edzino naskis 3 filojn en 1895, 1898 kaj 1904. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998. == Elektitaj kontribuoj == * ''Sir ha-Sirim'' (1892) * ''Jób könyve.'' (tradukaĵo, 1904) * ''Versek. Elbeszélő költemények.'' (1904) * ''Jób könyvének problémája'' (1905) * ''Der Grundgedanke des Buches Hiob.'' (1914) * ''Etika a Talmudban'' (kunaŭtoro, 1920) * ''Kant Immanuel'' (1925) * ''Dalalat Alhairin'' (1928) == Memorigiloj == * bronza medalo (1925) == Fontoj == * [https://mazsihisz.hu/kozossegeink/nagy-elodeink/nagy-elodeink-dr-hevesi-simon-1868-1943 biografio hungare kun foto] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06315.htm biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0371.html biografio hungare] * [https://www.milev.hu/jahrzeiten/svat-26-hevesi-simon-forabbi biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hevesi Simon}} [[Kategorio:Hungaraj rabenoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj teologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} sqoewqkintae44fave8vmk6lz6ydgze 0 913426 9478710 9129507 2026-09-20T05:48:18Z Sj1mor 12103 9478710 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Robert King MERTON''' (naskita kiel Meyer ''Robert Schkolnick'' la 4-an de julio 1910  en [[Filadelfio]], [[Pensilvanio]]; mortis la 23-an de februaro 2003 en [[Novjorko]]) estis usona sociologo. Li estis la 47-a prezidanto de la Usona Sociologia Asocio. <ref>{{Cite web|date=June 8, 2009|title=Robert K. Merton|url=https://www.asanet.org/about/governance-and-leadership/council/presidents/robert-k-merton|access-date=October 19, 2021|website=American Sociological Association|language=en}}</ref> Merton estas konata pro sia kritiko de la abstrakta teoriado de Parsons, pro la evoluigo de [[paradigmo]] por funkcia analizo, kaj pro siaj "teorioj de la meza gamo". Aldone al sia doktora [[disertaĵo]], Merton publikigis plurajn verkojn pri la sociologio de scienco. Merton provis superi la statikan naturon de la struktura funkciismo de [[Talcott Parsons|Parsons]] per emfazo de la dinamiko de sociaj procezoj. Li kreis, interalie, la mem-plenuman profetaĵon, fokusgrupon, rolmodelon, Mateo- efikon ( kun la forta kontribuo de sia edzino), neintencitajn sekvojn, kaj sciokomunismon, kaj memorigis la [[parabolo]]<nowiki/>n pri "irado sur la ŝultroj de gigantoj ". Merton famiĝis pro sia pozicio, ke al sociologio mankis empiria bazo por disvolvi grandajn teoriojn''.'' Sekve, li pledis por fokusiĝi sur ''meznivelaj teorioj'', kie teoriogenerado povus esti ligita al empiriaj fundamentoj. <ref name="Bearman">{{cite book|editor-last1=Hedström|editor-first1=Peter|editor-last2=Bearman|editor-first2=Peter|first=Michael|last=Biggs|chapter=Self-fulfilling prophecies|title=The Oxford handbook of analytical sociology|date=2009|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-921536-2|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=Tqf718wB2CUC&q=-CTI+Biggs+prophecies}}</ref><ref name="Hedström">{{cite book|last1=Hedström|first1=Peter|last2=Swedberg|first2=Richard|title=Social mechanisms : an analytical approach to social theory|date=1998|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-59687-9|edition=Repr.|url=https://books.google.com/books?id=-iUmQRcYSIEC&pg=PA18|access-date=March 12, 2018}}</ref> <ref name="SFP-48">{{Citation|last=Merton|first=Robert K.|title=The Self Fulfilling Prophecy|journal=[[Antioch Review]]|volume=8|issue=2|pages=193–210|year=1948|doi=10.2307/4609267|issn=0003-5769|jstor=4609267}}</ref> == Sociologio de scienco == Merton estas konsiderata unu el la fondintoj kaj ĉefaj reprezentantoj de la sociologio de scienco. Ekzemple, lia doktora disertaĵo (1936) traktis la rolon de [[Protestantismo]] en la kreado de la [[scienca revolucio]]. Analoge al la tezo de [[Max Weber|Weber]], ke Protestantismo havis certajn karakterizaĵojn, kiuj antaŭenigis la aperon de [[kapitalismo]], Merton lanĉis la tezon, ke io simila ankaŭ validis por la apero de moderna scienco. Laŭ Merton, frapa nombro da protestantaj landoj kaj homoj ludis rolon en tiu procezo. Ĉi tio poste fariĝis konata kiel la tezo de Merton. Meze de la 1930-aj jaroj, Merton estis maltrankviligita de la fenomeno de [[Nacisocialismo]] kaj, aparte, de la volemo de germanaj sciencistoj meti sin je la servo de la nazia reĝimo. Tial, en prelego de 1937 ("Scienco kaj la Socia Ordo") kaj eseo de 1942 ("Scienco kaj Demokrata Socia Strukturo"), li provis intelekte defendi la aŭtonomecon de scienco kontraŭ "kontraŭintelektaj" kaj "maletikaj" ŝtataj kaj partiaj atakoj kaj portretis sciencon kiel socian institucion kapablan reguli sin per siaj propraj etikaj principoj. Oni povas supozi, ke scienco organizita tiamaniere estas plej sukcesa en demokratiaj kaj liberalaj socioj, kaj rilate al sciokreado kaj rilate al konservado de si kiel duonaŭtonoma [[socia institucio]]. Tiele li ankaŭ priskribis aron da normoj, kiujn li kredis funkcii en la institucio de scienco, la tiel nomataj CUDOS- normoj. Ĉi tiu akronimo rilatas al kvar idealoj, kiujn, laŭ Merton, sciencistoj subtenas: * ''Komunismo'' (poste ankaŭ ''komunumismo'' ): inventoj estas kundividataj kaj intelekta propraĵo devas esti cedita kontraŭ rekono. * ''Universalismo'' : Sciencaj proponoj estu juĝataj laŭ universalaj kaj nepersonaj kriterioj, sen ke raso, klaso, sekso, religio aŭ nacieco ludu rolon. * ''Malinteresiĝo'' : Sciencistoj estas rekompencitaj pro konduto laŭ manieroj, kiuj estas ekstere vidataj kiel sindonemaj. * ''Organizita skeptiko'' : Ĉiuj sciencaj ideoj devus esti submetitaj al rigora testado fare de la scienca komunumo. Krome, Merton enkondukis plurajn aliajn ideojn, [[hipotezo]]<nowiki/>jn kaj [[koncepto]]<nowiki/>jn en la sociologion de scienco. Unu ekzemplo estas la koncepto de ''forviŝo per enkorpigo'', rilatante al la fakto, ke koncepto povas fariĝi tiel populara, ke la nomo de ĝia kreinto estas forgesita. Li ankaŭ skribis pri la fenomeno de samtempaj [[malkovro]]<nowiki/>j kaj [[invento]]<nowiki/>j, la Mateo-efiko en scienco. Li studis kelkajn el ĉi tiuj fenomenoj kune kun sia kolegino kaj pli posta edzino Harriet Zuckerman, kies nomo ofte estas forgesita en tiu kunteksto. Ŝi laŭdire estis trafita de la Matilda-efiko. Per sia laboro, Merton baldaŭ inspiris kelkajn aliajn sociologojn studi sciencon kiel socian fenomenon. La ĉefaj reprezentantoj de ĉi tiu "Mertoniana sociologio de scienco" estas Bernard Barber, Joseph Ben-David, Warren O. Hagstrom, Norman W. Storer kaj Harriet Zuckerman. Ekde la 1970-aj jaroj, Merton ankaŭ estis konstanta fonto por pli lastatempaj sociologoj de scienco, kontraŭ kiuj ili reagas. La tiel nomata sociologio de scienca scio, kun aŭtoroj kiel David Bloor, Michael Mulkay, Barry Barnes kaj Steve Woolgar, ofte priskribas sian propran esplorprogramon kiel kontrastantan al tiu de Merton. Dum, laŭ ili, Merton dediĉis sin nur al la studo de sciencistoj, ilia konduto kaj iliaj institucioj, sed preterlasis la sciencan scion mem, ĉi tiuj sociologoj ekfokusiĝis al la socia konstruado de scienca scio. === Anomia teorio === Merton estas ankaŭ la fondinto de krimologie signifa krimteorio, la tiel nomata anomia teorio (unue formulita en 1938). Li supozas kontraŭdiron inter la kulturaj celoj de socio, kiuj estas agnoskitaj kiel legitimaj (kiel konsumo rilate al statusaj simboloj ) kaj la neegala distribuado de la rimedoj (kiel [[mono]], [[Influisto|influo]], rilatoj) per kiuj tiuj celoj estas atingotaj. En tia situacio, anomio ekestas, al kiu, laŭ Merton, oni povas respondi laŭ kvin manieroj. * [[Konformismo|Konformeco]]: Kulturaj celoj estas akceptitaj kaj la juraj rimedoj por atingi ilin estas haveblaj. * [[Novigo|Novigado]]: Kulturaj celoj estas akceptitaj, la rimedoj por atingi ilin ne haveblas kaj estas anstataŭigitaj per kontraŭleĝaj rimedoj (konsekvenco: krimo ). * Ritismo: Kulturaj celoj estas akceptitaj, sed individuaj estas reduktitaj tiel ke juraj rimedoj sufiĉas por atingi ilin. * Retiro: Kulturaj celoj same kiel juraj rimedoj estas malakceptitaj (sekvo: mem- aŭ ekstera ekskludo ). * [[Ribelo]]: Kulturaj celoj kaj juraj rimedoj estas forlasitaj kaj anstataŭigitaj per novaj. === Serendipeco === La disvastiĝo de la termino *[[Serendipo|serendipity]]*, precipe en sciencaj rondoj, ŝuldiĝas plejparte al la laboro de Merton. En 1949, li enkondukis sian koncepton de la *serendipity pattern* en empiria esplorado en sia verko ''*Social Theory and Social Structure – Toward the Codification of Theory and Research'' * – kiel la observadon de neantaŭvidita, anomalia kaj strategia fakto, kiu fariĝas la okazo por la disvolviĝo de nova teorio.  Laŭ Riccardo Campa, Merton verkis neeldonitan manuskripton kune kun EG Barber, kiun li kompletigis en 1958, sed jam menciis plurajn fojojn antaŭe – inkluzive de en sia verko ''On the Shoulder of Giants'' (1965). == Publikaĵoj == * 1938. "Science, Technology and Society in Seventeenth Century England." ''[[:en:Osiris_(journal)|Osiris]]'' 4(2):360–632.<ref>Merton, Robert K. 1938. "Science, Technology and Society in Seventeenth Century England." ''Osiris'' 4(2):360–62. Bruges: St. Catherine Press. {{doi|10.1086/368484}}.</ref><ref>Merton, Robert K. 2001 [1938]. "Science, Technology and Society in Seventeenth Century England." New York: Howard Fertig, 2001, {{ISBN|978-0-86527-434-1}}.</ref> * 1938. "Social Structure and Anomie." ''[[:en:American_Sociological_Review|American Sociological Review]]'' 3:672–82.<ref>Merton, Robert K. 1938. "[https://web.archive.org/web/20070221105257/http://www.d.umn.edu/cla/faculty/jhamlin/2111/Readings/MertonAnomie.pdf Social Structure and Anomie]." ''American Sociological Review'' 3:672–82.</ref> * 1942. "The Normative Structure of Science"<ref>Merton, Robert K. 1979 [1942]. "The Normative Structure of Science." In ''The Sociology of Science: Theoretical and Empirical Investigations''. Chicago: [[University of Chicago Press]]. {{ISBN|978-0-226-52092-6}}. Version [http://www.panarchy.org/merton/science.html available to read via Panarchy.org].</ref> * 1949. ''[[:en:Social_Theory_and_Social_Structure|Social Theory and Social Structure]]'' (revised and expanded in 1957 and 1968) * 1965. ''On the Shoulders of Giants: A [[:en:Tristram_Shandy|Shandean]] Postscript'' * 1973. ''The Sociology of Science'' * 1976. ''Sociological Ambivalence'' * 1979. ''The Sociology of Science: An Episodic Memoir'' * 1985. "George Sarton: Episodic Recollections by an Unruly Apprentice." ''[[:en:Isis_(journal)|Isis]]'' 76(4):470–86.<ref>Merton, Robert K. 1985. "George Sarton: Episodic Recollections by an Unruly Apprentice." ''Isis'' 76(4):470–86. {{doi|10.1086/353958}}. {{ISSN|0021-1753}}. {{JSTOR|233022}}.</ref> * 1996. ''On Social Structure and Science'', edited by [[:en:Piotr_Sztompka|Piotr Sztompka]] * 2004. ''The Travels and Adventures of Serendipity: A Study in Sociological Semantics and the Sociology of Science'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://garfield.library.upenn.edu/merton/rkmpublications.html Robert K. Merton Elektita Eldonoj] — indikigita de E. Garfield, [[Universitato de Pensilvanio]]. {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Merton, Robert K. }} [[Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Leterverkistoj]] gs70h468f747yte5pctwe9dnkps4ry0 0 913470 9478653 9143829 2026-09-20T02:35:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478653 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro = pink |nomo = Puertorika konuro |dosiero = Aratinga chloroptera maugei 2.jpg | dosiero larĝo=250px |priskribo de dosiero = Bildo de la 19-a jarcento |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]] |ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Psitakoformaj |superfamilio = ''[[Psittacoidea]]'' |familio = ''[[Psittacidae]]'', [[Papagedoj]] |subfamilio = ''[[Arinae]]'' |tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]'' |genro = ''[[Psittacara]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Puertorika konuro''', ''P. maugei'' |dunomo = ''Psittacara maugei'' |dunomo aŭtoritato = [[Charles de Souancé|Souancé]], 1856 |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |sinonimo = ''Aratinga chloroptera maugei''<br>''Psittacara chloroptera maugei'' |statuso = EX | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = | subdividoj = Subspecioj | subdividoj = }} La '''Puertorika konuro''' aŭ '''Puertorika papago''' (''Psittacara maugei'') estis jam [[formortinta]] specio de birdoj en la subfamilio ''[[Arinae]]'' de la familio ''[[Psittacidae]]'', de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estis [[endemio]] de la insulo [[Mona]] kaj eble ankaŭ de la ĉeftera [[Puertoriko]]. == Aspekto == [[Dosiero:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.110079 - Aratinga chloroptera maugei (Souancé, 1856) - Puerto Rico Parakeet - specimen - video.webm|maldekstre|thumb|Filmeto de specimeno RMNH 110079, [[Naturalis]]]] Tiu birdo estis simila al la [[Hispaniola konuro]] (''Psittacara chloropterus''), de kiu ĝi estis iam konsiderata subspecio (kelkaj fontoj, kiel la [[IUCN]], ankoraŭ sekvas tiun taksonomion.)<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Psittacara chloropterus'' |volume=2020 |page=e.T22685695A179413764 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22685695A179413764.en |access-date=18a de Novembro 2021}}</ref> Iliaj plumoj estis svage verdaj, kaj la ruĝaj markoj de flugiloj estis pli etendaj.<ref name="ENC" /><ref>{{Cite journal | doi = 10.1676/14-020.1| title = History, morphology, and fossil record of the extinct Puerto Rican Parakeet ''Psittacara maugei'' Souancé| journal = The Wilson Journal of Ornithology| volume = 127| pages = 1–12| year = 2015| last1 = Olson | first1 = S. L. }}</ref> == Ekologio == Tiu birdo manĝis ĉefe [[semo]]jn, [[frukto]]jn, nuksojn kaj berojn. Ili eble manĝis ankaŭ foliburĝonojn kaj florojn. Reproduktado okazis en arbotruoj, malnovaj truoj de pegoj kaj arbaj [[termito|termitejoj]].<ref name="ENC" /> == Kutimaro == La Puertorika konuro estis tre sociema birdo, notinda pro sta laŭta, konstanta [[Birdokanto|voĉo]]. Kvankam la birdo estis normale memzorga, evitante kontakton kun homoj, tio malpliiĝis dum manĝado. Ĉar la birdo ofte manĝis en farmoj kultivaĵojn kiel [[maizo]], tio helpis etendan ĉasadon.<ref name="ENC" /> == Formorto== La lasta birdo estis vidita en 1882, fare de W. W. Brown, kiu kolektis la specimenon kiu nun estas en la [[Muzeo Field]] en [[Ĉikago]].<ref name="NAT">{{cite web | url = http://nlbif.eti.uva.nl/naturalis/detail?lang=uk&id=48 | title = Puerto Rico Parakeet | publisher = Nationaal Natuurhistorisch Museum | accessdate = 2008-12-13 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110608010003/http://nlbif.eti.uva.nl/naturalis/detail?lang=uk&id=48 | archivedate = 2011-06-08 }}</ref> La dato de formorto ne estas bone registrita. Oni registris kiel ankoraŭ vivanta en 1905, sed kiel [[formortinta]] en 1950.<ref name="BIO">{{cite book | title = Biogeography of the West Indies: Patterns and Perspectives | author = Charles Arthur Woods, Florence Etienne Sergile | publisher = CRC Press | year = 2001 | isbn = 0-8493-2001-1 | pages = 182}}</ref> Oni kredas, ke ĉasado fare de homoj estis la ĉefa kaŭzo de la formorto.<ref name="ENC">{{cite book | title = The Encyclopedia of Vanished Species | last = Day | first = David | year = 1989 | publisher = Mclaren Publishing Limited | place = Hong Kong | isbn = 0-947889-30-2}}</ref> [[James Bond (ornitologo)|James Bond]] notis, ke la birdo ŝajne ne timis pafojn, kio faris ĝin aparte vundebla pro ĉasado. Bond atribuis la formorto de la specio al granda nombro de kolomboĉasistoj kiuj veturis al la insulo Mona.<ref name="NAT" /><ref name="BONDJAMESBOND">{{cite journal |title = The Birds of Mona Island |last=Bond |first=James |author-link=James Bond (ornitologo) |publisher=[[Academy of Natural Sciences of Philadelphia]] | journal = Notulae Naturae | date = 15a de Majo, 1946 | issue = 176 | isbn = 1-60483-176-6 | url = https://books.google.com/books?id=W0hamB3itZgC }}</ref> Eble ankaŭ [[senarbarigo]] de la insulo ludis rolon en la formorto.<ref name="NAT" /> Ankoraŭ ekzistas tri specimenoj de la birdo. Krom tiu de la [[Muzeo Field]], ankaŭ la [[Naturalis]] en [[Leiden]] kaj la [[Nacia Muzeo de Natura Historio de Parizo]] en [[Parizo]] posedas po unu haŭtaĵon.<ref name="NAT" /> Kvankam oni supozas, ke la specio eble ekzistis ankaŭ en Puertoriko, ĉiujn ekzistantajn specimenojn oni kolektis en la insulo Mona.<ref name="BIO" /> La specimeno de la Nacia Muzeo de Natura Historio de Parizo estas la [[tipa specimeno]].<ref name="BONDJAMESBOND" /> == Referencoj == {{Referencoj|2}} * {{Cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw |author-link=Joseph Forshaw |title=Parrots of the World; an Identification Guide |others=Illustrated by Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |year=2006 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors }} * Juniper & Parr (1998). ''A Guide to the Parrots of the World''. Pica Press, East Sussex. {{ISBN|1-873403-40-2}} * Howell, Steven N. G. & Webb, Sophie (1995): ''A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America''. Oxford University Press, Oxford & New York. {{ISBN|0-19-854012-4}} * National Geographic ''Field Guide to the Birds of North America'' {{ISBN|0-7922-6877-6}} * National Audubon Society ''The Sibley Guide to Birds'', de David Allen Sibley, {{ISBN|0-679-45122-6}} *{{cite book | author = David Sibley | title = The Sibley Guide to Birds | publisher = Knopf | year = 2000 | isbn = 0-679-45122-6 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/sibleyguidetobir00sibl_0 }} *''Handbook of the Birds of the World Vol 4'', Josep del Hoyo editor, {{ISBN|84-87334-22-9}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Psittacara maugei}} {{Commons|Psittacara maugei}} * [http://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm AvianWeb - Konservostatuso de araoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210213223951/https://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm |date=2021-02-13 }} * [http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm CITES birdoregularo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051212173804/http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm |date=2005-12-12 }} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papagoj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] [[Kategorio:Formortintaj birdoj]] [[Kategorio:Porto-Riko]] 6cc4ku4w88ahh6wsc0fafm8o88ysd7o 0 913574 9478696 9133657 2026-09-20T05:39:53Z Sj1mor 12103 9478696 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1872|10|22}} |loko de naskiĝo = {{Aŭstrio-Hungario}}, {{Hungara reĝlando}} [[Pest (urbo)]] |dato de morto = {{mortotago|1931|7|13}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}} [[Budapeŝto]] }} ''{{Paĝonomo}}''' [mikŝa vejs], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Weisz Miksa''' estis [[Hungario|hungara]] [[rabeno]], [[teologo]], mezlerneja kaj altlerneja [[instruisto]]. Lia [[pseŭdonimo]] estis ''Menor''. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=671742&date=2025-06-29 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM38365 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1872|10|22}} en [[Pest (urbo)]], li mortis {{mortotago|1931|7|13}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li frekventis [[mezlernejo]]jn en kalvinana [[gimnazio]], poste en [[Juda Universitato (Budapeŝto)|Tutlanda Rabena Instituto]] en Budapeŝto. En 1894 li doktoriĝis kaj rabeniĝis, poste li instruis en juda lernejo. Li zorgis ankaŭ pri la lerneja biblioteko, krome li rearanĝis la diservojn, eĉ li multe kontribuis. En 1909 li estis elektita rabeno en Budapeŝto, krome li estis [[inspektoro]] en judaj mezlernejoj kaj li portis postenon en juda asocio. Ekde 1917 li instruis en la Rabena Insituto. Li edziĝis en 1902, lia edzino naskis 2 filojn en 1903 kaj 1906. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Machzor Vitry szerkesztése és szerzője.'' (1895) * ''Izrael története. A honfoglalástól a birodalom bukásáig.'' (lernolibro, 1902) * ''[[Mózes Bloch]].'' (1910) * ''Etika a talmudban'' (kunaŭtoro, 1920) * ''Geniza Fragmente der Bibliothek D. Kaufmann S. A. im Besitze der ung. Akademie der Wissenschaften. I.'' (1924) == Fontoj == * [https://collections.milev.hu/exhibits/show/donors/weiszmiksa datenoj kun bildo] * [https://www.arcanum.com/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/w-7870D/weisz-miksa-7877A/ biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/04000/04093/html/szocikk/15371.htm juda leksikono] * [https://adt.arcanum.com/hu/view/MagyarTarsadalomLexikonja_1930/?pg=614&layout=s&query=%22rabbi%22 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Weisz Miksa}} [[Kategorio:Hungaraj rabenoj]] [[Kategorio:Hungaraj teologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj inspektoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 3lcrvyo1wwar0w7av4fu9gcdiotg4yp 0 913745 9478689 9384356 2026-09-20T05:37:43Z Sj1mor 12103 9478689 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1860|1|10}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Pozdišovce|Pazdics]] |dato de morto = {{mortotago|1927|8|11}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}} [[Budapeŝto]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [mOzeŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Feldmann Mózes''' estis [[Hungario|hungara]] [[rabeno]], altlerneja [[instruisto]]. Lia konata filo estis [[Sándor Feldmann]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM54052/358036ef-2d4f-4ebf-9bfe-c789c53b98ff/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=816974&date=2025-07-01 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1860|1|10}} en [[Pozdišovce|Pazdics]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Pozdišovce]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1927|8|11}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li studis en [[jeŝivo]]j de [[Szikszó]] kaj [[Mattersburg|Nagymarton]]. Li edziĝis kaj translokiĝis al sia bopatro al [[Galánta]] en 1882. Li estis elektita rabeno en tiu loko, samtempe li transprenis gvidadon de la jeŝivo. En 1921 li estis ĉefrabeno en Budapeŝto, samtempe li instruis en [[Juda Universitato (Budapeŝto)|Tutlanda Rabena Instituto]]. Liaj kontribuoj restis en manuskriptoj. Lia edzino naskis dek gefilojn. == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/11414.htm biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250701081008/http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/11414.htm |date=2025-07-01 }} * [https://www.facebook.com/rabbikepzo/posts/az-egyetem-egykori-tan%C3%A1raira-eml%C3%A9kezvefeldmann-m%C3%B3zes-1860-janu%C3%A1r-10-pazdics-1927/877165040863328/ facebook] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Feldmann Mozes}} [[Kategorio:Hungaraj rabenoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} nny0k2k5ev923677f6vjev76sk2dt8i 0 916192 9478925 9157399 2026-09-20T09:26:51Z Sj1mor 12103 9478925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Ladislao|László]] Harsányi''' [lAslO harŝAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Harsányi László''' estis [[Hungario|hungara]] krimmedicina [[kuracisto]], [[patologio|patologo]], [[histologio|histologo]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM57569 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1926|10|21}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1992|3|15}} (laŭ wikidata {{mortotago|1992|3|25}}) en [[Pécs]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en luterana [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1945, poste li akiris medicinan diplomon en [[Universitato Semmelweis|Medicina Universitato de Budapeŝto]] en [[1951]], post 4 jaroj krimmedicinan [[licenco]]n, en 1957 patologian-histologian licencon. Lia ĉefinstruisto estis [[Gyula Incze]]. Inter 1946–1949 li praktikadis en anatomia [[instituto]], inter 1949–1955 en krimmedicina instituto, poste li estis [[asistanto]] (1956–1964), [[lektoro]] (1964–1968), [[docento]] (1968–1977). En 1977 li translokiĝis al Pécs, kie li estis institutestro kun rango [[profesoro]] de krimmedicina instituto (1977–1992). Jam ekde 1956 li estis krimmedicina kuracisto en juĝejo de Budapeŝto, ekde la sekva jaro ankaŭ en laboratorio de la tutlanda policejo. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1966 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li edziĝis en 1954, poste 2 gefiloj naskiĝis. Li ricevis [[premio]]n en 1989. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az arteria és vena epigastrica inferior topographiája a haspunctio szempontjából.'' (1951) * ''A csontvázleletek életkorának meghatározási módszereiről és azok alkalmazhatóságáról.'' (kunaŭtoro, 1957) * ''A csontváz orvosszakértői vizsgálatának egyes kérdései.'' ([[disertaĵo]], 1965) * ''Fejezetek az igazságügyi fogorvostan köréből.'' (studenta lernolibro, kunaŭtoro, 1968) * ''Orvosszakértői személyazonosítás.'' ([[monografio]], kunaŭtoro, 1968) * ''Újabb szempontok a vér alkoholtartalmának megállapításánál és véleményezésénél.'' (kunaŭtoro, 1978) * ''Már 12 éve halott volt…'' (kunaŭtoro, 1986) * ''Alkoholizmus és öngyilkosság.'' (kunaŭtoro, 1995) == Fontoj == * [https://epa.oszk.hu/03100/03120/00052/pdf/EPA03120_anthropologiai_kozelemenyek_34_157.pdf biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/harsanyi-laszlo-250f1 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Harsanyi Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj krimmedicinaj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ciaqlhhodx3a6whgjldfbp35g8kup8z 0 916723 9478570 9369615 2026-09-19T16:35:25Z ThomasPusch 1869 {{orfa|Finnlando}} 9478570 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} {{informkesto homo}} '''Esteri Karilas''' estis finna kristana verkistino kaj tradukisto de kristana literaturo. Ŝi naskiĝis la 30-an de junio 1890 en [[Kuopio]] kaj mortis en aĝo de 81 jaroj la 11-an de februaro 1972 en [[Helsinko]]. Edzo de ŝi estis [[Yrjö Karilas]]. Ili ricevis kvar infanojn. == Verkoj == * Esteri Karilas: ''Isänmaan tytär: Hilda Käkikosken elämäkerta'' (Filino de gepatra lando: Biografio de Hilda Käkikoski), 1934 * Esteri Karilas: ''Kodin perintö: kertomuksia'' (La heredo de la hejmo: rakontoj), 1944 * Esteri Karilas kaj Anna-Lea Tiilikainen: ''Kuin kuvastimesta;'' (Kiel el spegelo), 1950 * Esteri Karilas kaj Anna-Lea Tiilikainen: ''Äidin rakkaus'', 1950 * ''Uusi herätys: Billy Grahamin sanoma'' (nova reviviĝo: deklaro de [[Billy Graham]]; redaktintaj Esteri kaj [[Yrjö Karilas]] 1954. {{bibliotekoj}} <br/> {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Karilas, Esteri}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] 9jml5a9o0sngwcei5jz9f4ygeyke7vl 0 919518 9478951 9179264 2026-09-20T10:00:52Z Sj1mor 12103 9478951 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | teritorio <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Prago 16 | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = urba parto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Prago 16 | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Radotín, gymnázium, škola a kostel sv. Petra a Pavla.jpg | dosiero_priskribo = Konstruaĵoj de lernejoj kaj preĝejo de sankta Petro kaj Paŭlo el ponteto trans Berounka <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Praha-16 flag.svg | blazono = Praha-16 CoA.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = urba parto | regiono_tipo = Statuso | distrikto = Prago 16 | distrikto_tipo = Administra distrikto | komunumo = Prago 5 | komunumo_tipo = Administrado | municipo = Prago | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 1 576 | montaro = Hořovica montetaro | orogenezo = Praga plataĵo | orogenezo_tipo = Plataĵo <!-- *** Situo *** --> | situo = Prago 16 | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 59 | lat_s = 03 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 21 | long_s = 28 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 9.31 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Radotín <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 153 00 | areo_kodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 11 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo2 = Prague municipal district Praha 16.svg | mapo2_priskribo = Prago 16 | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Prague 16 | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Prago 16''' estas urba parto situanta en sudokcidenta parto de [[Prago]], en la urba distrikto [[Prago 5]], kaj ĝia teritorio estas kreata de la katastra teritorio [[Radotín]]. Ĝi ligas al identeco de iama municipo (en la jaroj 1967–1974 de la urbo) Radotín kaj ĝia loka nacia komitato. La mem-administra parto estiĝis la 24-an de novembro 1990 sub la nomo '''Prago-Radotín''', la 1-an de januaro 2002 ĝi estis alinomita al la hodiaŭa nomo Prago 16. == Administra distrikto Prago 16 == Post la alligo al Prago en la jaro 1974 Radotín fariĝis konsisto de distrikto Prago 5. En la jaro 1990 Radotín fariĝis mem-administra urba parto Prago-Radotín. La 1-an de julio 2001 estis surbaze de nova statuto de la ĉefurbo Prago la urba parto komisiita per plenumado de la ŝtata administrado por la administra distrikto Prago 16 ensumiganta ankaŭ pluaj kvar urbaj partoj. Al la 1-a de januaro 2002 la urba parto akiris la nuntempan nomon Prago 16. La ofico de urba parto Prago 16 estas komisiita per plenumado de disvastigita agadeco de la ŝtata administrado ankaŭ por urbaj partoj [[Prago-Lochkov]], [[Prago-Lipence]], [[Prago-Velká Chuchle]] kaj [[Prago-Zbraslav]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Radotín, z Hradiště-Závisti.jpg|Prago, Zbraslav kaj Radotín, belvido de altano sur Hradiště-Závist. Radotín, Václava Balého, úřad městské části.jpg|Ofico de urba parto </gallery> {{Prago}} [[Kategorio:Prago 16| ]] [[Kategorio:Urbaj partoj de Prago]] tra0b2wj6rh3078xjekcoslws0iwj2q 1 929748 9478592 9477956 2026-09-19T17:45:05Z Goren 4701 /* Mistajpo */ Respondo 9478592 wikitext text/x-wiki == Mistajpo == "Kymmenen riivinrautaa, 2001 (Dek raspsentaj virinoj)" la Guglotradukilo diras "Dek feraj stangoj"! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:24, 15 dec. 2025 (UTC) : Fakte. {{re|Goren}} Estas suspekto ke nia de 2023 forbarita finna kolego, kiu foje utile kontribuis kaj foje tre malsaĝe, plantis tiun tradukon "Dek raspsentaj virinoj". Kion ajn signifu "raspaj sentoj": Ĉu vi, nun estante en Finnlando, povas el neŭtrala perspektivo komenti pri plej trafa traduko de la finna titolo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:26, 18 sep. 2026 (UTC) ::Mi devas agnoski, mia nivelo de la suoma lingvo ankoraŭ estas tre malalta, do mi ne scias ĉu mi povas fruktodone kontribui. Laŭlitere la vorto ''riivinrauta'' ĉi tie uzata signifas gratilon, t.e. kuirejan ilon, kaj, laŭ miaj scioj, en figura senco oni uzas ĝin por malbela, maljuna kaj malafabla virino, simile kiel en aliaj lingvoj oni povas nomi iun virinon "sorĉistino" aŭ iel tiel. Sen vidi la romanon aŭ almenaŭ scii eĉ malprecize pri kio ĝi temas mi ne povas aserti, kiu traduko pli adekvatas. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:45, 19 sep. 2026 (UTC) 8i964qchgm7t2s6r1f4vsq2m1ue3kq4 0 934772 9478533 9300217 2026-09-19T14:43:41Z ThomasPusch 1869 9478533 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Eeva Tikka''' (naskita la 31-an de julio 1939 en [[Ristiina]]) estas [[Finnlando|finna]] verkistino kiu verkis ''Hiljainen kesä'',<ref>[http://nordicwomensliterature.net/writer/tikka-eeva informoj pri ŝi en la retejo ''Nordic Women's Literature'']</ref> por kiu ŝi ricevis la [[premion]] "Dankon por la Libro" en [[1980]].<ref>{{Cite web |url=http://www.kirjakauppaliitto.fi/data/pdf/file-50ed58c97be1f.pdf|title=Organizo de la Asocio de Librovendistoj de Finnlando (Kirjakauppalliitto r.y.) en formato [[PDF]]|access-date=2015-06-11|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002936/http://www.kirjakauppaliitto.fi/data/pdf/file-50ed58c97be1f.pdf|url-status=dead}}</ref> Ŝi verkas romanojn, novelojn, rakontojn kaj poemojn. En siaj romanoj, ŝi ŝatas priskribi homajn rilatojn kaj naturon. Tikka fariĝis magistro pri filozofio en 1968. Ŝi laboris de 1968–1981 kiel instruisto pri biologio kaj geografio en diversaj lernejoj. Ŝi debutis en 1973 per la romano ''Kuin vaahteran lehtä iholla'' kaj de tiam publikigis serion da romanoj kun mitaj trajtoj, ''Tunturisusi'' (1975), ''Punainen härkä'' (1977), ''Hiljainen kesä'' (1979) kaj ''Jyrkänparras'' (1981). En 1984, eldoniĝis ''Aluminikihlat'' la novelaro, en kiu Tikka prezentas homojn alfrontantajn diversajn vivŝanĝajn etapojn, kaj ''Satuja'', rakontojn por infanoj. Inter ŝiaj pli postaj verkoj estas la romanoj ''Aurinkoratsastus'' (1986) kaj ''Pojan paluu'' (1993), kiuj prezentas malfacilajn familiajn situaciojn. En la linio de poeziokolektoj oni povas mencii ''Kalliomaalaas'' (1987), ''Enkeli astuu virtaan'' (1991) kaj ''Odotus ja ilo'' (2003). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Tikka, Eeva}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 2pzc0nhwa4k3ygnfhewx0bx5nxr8il9 9478534 9478533 2026-09-19T14:44:04Z ThomasPusch 1869 9478534 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Eeva Tikka''' (naskita la 31-an de julio 1939 en [[Ristiina]]) estas [[Finnlando|finna]] verkistino kiu verkis ''Hiljainen kesä'',<ref>[http://nordicwomensliterature.net/writer/tikka-eeva informoj pri ŝi en la retejo ''Nordic Women's Literature'']</ref> por kiu ŝi ricevis la [[premio]]n "Dankon pro la Libro" en [[1980]].<ref>{{Cite web |url=http://www.kirjakauppaliitto.fi/data/pdf/file-50ed58c97be1f.pdf|title=Organizo de la Asocio de Librovendistoj de Finnlando (Kirjakauppalliitto r.y.) en formato [[PDF]]|access-date=2015-06-11|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002936/http://www.kirjakauppaliitto.fi/data/pdf/file-50ed58c97be1f.pdf|url-status=dead}}</ref> Ŝi verkas romanojn, novelojn, rakontojn kaj poemojn. En siaj romanoj, ŝi ŝatas priskribi homajn rilatojn kaj naturon. Tikka fariĝis magistro pri filozofio en 1968. Ŝi laboris de 1968–1981 kiel instruisto pri biologio kaj geografio en diversaj lernejoj. Ŝi debutis en 1973 per la romano ''Kuin vaahteran lehtä iholla'' kaj de tiam publikigis serion da romanoj kun mitaj trajtoj, ''Tunturisusi'' (1975), ''Punainen härkä'' (1977), ''Hiljainen kesä'' (1979) kaj ''Jyrkänparras'' (1981). En 1984, eldoniĝis ''Aluminikihlat'' la novelaro, en kiu Tikka prezentas homojn alfrontantajn diversajn vivŝanĝajn etapojn, kaj ''Satuja'', rakontojn por infanoj. Inter ŝiaj pli postaj verkoj estas la romanoj ''Aurinkoratsastus'' (1986) kaj ''Pojan paluu'' (1993), kiuj prezentas malfacilajn familiajn situaciojn. En la linio de poeziokolektoj oni povas mencii ''Kalliomaalaas'' (1987), ''Enkeli astuu virtaan'' (1991) kaj ''Odotus ja ilo'' (2003). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Tikka, Eeva}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] d02mxwf6k8x4r3lm42fqrao841z6qiq 9478535 9478534 2026-09-19T14:45:14Z ThomasPusch 1869 9478535 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Eeva Tikka''' (naskita la 31-an de julio 1939 en [[Ristiina]]) estas [[Finnlando|finna]] verkistino kiu verkis ''Hiljainen kesä'',<ref>[http://nordicwomensliterature.net/writer/tikka-eeva informoj pri ŝi en la retejo ''Nordic Women's Literature'']</ref> por kiu ŝi ricevis la [[premio]]n "Dankon pro la Libro" en [[1980]].<ref>{{Cite web |url=http://www.kirjakauppaliitto.fi/data/pdf/file-50ed58c97be1f.pdf|title=listigo de la Organizaĵo de la Asocio de Librovendistoj de Finnlando (Kirjakauppalliitto r.y.) en formato [[PDF]]|access-date=2015-06-11|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002936/http://www.kirjakauppaliitto.fi/data/pdf/file-50ed58c97be1f.pdf|url-status=dead}}</ref> Ŝi verkas romanojn, novelojn, rakontojn kaj poemojn. En siaj romanoj, ŝi ŝatas priskribi homajn rilatojn kaj naturon. Tikka fariĝis magistro pri filozofio en 1968. Ŝi laboris de 1968–1981 kiel instruisto pri biologio kaj geografio en diversaj lernejoj. Ŝi debutis en 1973 per la romano ''Kuin vaahteran lehtä iholla'' kaj de tiam publikigis serion da romanoj kun mitaj trajtoj, ''Tunturisusi'' (1975), ''Punainen härkä'' (1977), ''Hiljainen kesä'' (1979) kaj ''Jyrkänparras'' (1981). En 1984, eldoniĝis ''Aluminikihlat'' la novelaro, en kiu Tikka prezentas homojn alfrontantajn diversajn vivŝanĝajn etapojn, kaj ''Satuja'', rakontojn por infanoj. Inter ŝiaj pli postaj verkoj estas la romanoj ''Aurinkoratsastus'' (1986) kaj ''Pojan paluu'' (1993), kiuj prezentas malfacilajn familiajn situaciojn. En la linio de poeziokolektoj oni povas mencii ''Kalliomaalaas'' (1987), ''Enkeli astuu virtaan'' (1991) kaj ''Odotus ja ilo'' (2003). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Tikka, Eeva}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] jss4fhr26ll6mg7cmdi2vu97v0pvxol 9478536 9478535 2026-09-19T14:45:43Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9478536 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Eeva Tikka''' (naskita la 31-an de julio 1939 en [[Ristiina]]) estas [[Finnlando|finna]] verkistino kiu verkis ''Hiljainen kesä'',<ref>[http://nordicwomensliterature.net/writer/tikka-eeva informoj pri ŝi en la retejo ''Nordic Women's Literature'']</ref> por kiu ŝi ricevis la [[premio]]n "Dankon pro la Libro" en [[1980]].<ref>{{Cite web |url=http://www.kirjakauppaliitto.fi/data/pdf/file-50ed58c97be1f.pdf|title=listigo de la Organizaĵo de la Asocio de Librovendistoj de Finnlando (Kirjakauppalliitto r.y.) en formato [[PDF]]|access-date=2015-06-11|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002936/http://www.kirjakauppaliitto.fi/data/pdf/file-50ed58c97be1f.pdf|url-status=dead}}</ref> Ŝi verkas romanojn, novelojn, rakontojn kaj poemojn. En siaj romanoj, ŝi ŝatas priskribi homajn rilatojn kaj naturon. Tikka fariĝis magistro pri filozofio en 1968. Ŝi laboris de 1968–1981 kiel instruisto pri biologio kaj geografio en diversaj lernejoj. Ŝi debutis en 1973 per la romano ''Kuin vaahteran lehtä iholla'' kaj de tiam publikigis serion da romanoj kun mitaj trajtoj, ''Tunturisusi'' (1975), ''Punainen härkä'' (1977), ''Hiljainen kesä'' (1979) kaj ''Jyrkänparras'' (1981). En 1984, eldoniĝis ''Aluminikihlat'' la novelaro, en kiu Tikka prezentas homojn alfrontantajn diversajn vivŝanĝajn etapojn, kaj ''Satuja'', rakontojn por infanoj. Inter ŝiaj pli postaj verkoj estas la romanoj ''Aurinkoratsastus'' (1986) kaj ''Pojan paluu'' (1993), kiuj prezentas malfacilajn familiajn situaciojn. En la linio de poeziokolektoj oni povas mencii ''Kalliomaalaas'' (1987), ''Enkeli astuu virtaan'' (1991) kaj ''Odotus ja ilo'' (2003). == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Tikka, Eeva}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] ay6nk5ywsm2wl1eps8hnihgwli8gapj 0 936023 9478522 9314340 2026-09-19T13:52:08Z ThomasPusch 1869 9478522 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Tapio NOUSIAINEN''' estis finna [[juristo]] (doktoro) kaj kristana verkisto ([[Libera Eklezio de Finnlando]]), kiu naskiĝis la 7-an de majo 1914 kaj mortis 67-jaraĝa la 30-an de oktobro 1981. Li ekkredis malfrue, sed iĝis konata kristana efikanto. Li pensis kristanajn aferojn speciale el finna vidpunkto. Li skribis libron ''Leipää ja suolaa'', kiu estas nova "libro de Psalmoj" laŭ finna vidpunkto en 1973. ''Leipää ja suolaa'', laŭvorte (pano kaj salo) li donas "panon" pri tiuj ne-kredantoj, kiuj ne havas spiritan panon kaj "salon" por tiuj kredantoj, kies spirita vivo lacis, novan salon. En sia libro ''Yksi ainoa elämä'' li provas detale konsili por ekkredi. Tiu libro estas ankaŭ tradukita al la estona kaj al la rusa. Pri li estas biografio ''Hautaan kätketty aarre'' (trezoro kaŝita en tombo). Li klarigis, ke la du plej teruraj "kristanaj" grupoj estas [[mormonoj]] kaj [[atestantoj de Jehovo]], kiuj inkludas belan parolon pri Kristo sed ene teruran eraran instruon. Li apogis la unuecon de la kristanoj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] q4ib31i75lzifjo20rxo9ygdnrbd0mw 9478523 9478522 2026-09-19T13:52:49Z ThomasPusch 1869 9478523 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Tapio NOUSIAINEN''' estis finna [[juristo]] (doktoro) kaj kristana verkisto ([[Libera Eklezio de Finnlando]]), kiu naskiĝis la 7-an de majo 1914 en [[Pielavesi]] kaj mortis 67-jaraĝa la 30-an de oktobro 1981 en [[Kuopio]]. Li ekkredis malfrue, sed iĝis konata kristana efikanto. Li pensis kristanajn aferojn speciale el finna vidpunkto. Li skribis libron ''Leipää ja suolaa'', kiu estas nova "libro de Psalmoj" laŭ finna vidpunkto en 1973. ''Leipää ja suolaa'', laŭvorte (pano kaj salo) li donas "panon" pri tiuj ne-kredantoj, kiuj ne havas spiritan panon kaj "salon" por tiuj kredantoj, kies spirita vivo lacis, novan salon. En sia libro ''Yksi ainoa elämä'' li provas detale konsili por ekkredi. Tiu libro estas ankaŭ tradukita al la estona kaj al la rusa. Pri li estas biografio ''Hautaan kätketty aarre'' (trezoro kaŝita en tombo). Li klarigis, ke la du plej teruraj "kristanaj" grupoj estas [[mormonoj]] kaj [[atestantoj de Jehovo]], kiuj inkludas belan parolon pri Kristo sed ene teruran eraran instruon. Li apogis la unuecon de la kristanoj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] bjbt49u0gsvu5v089487v7xj43tzn78 9478524 9478523 2026-09-19T13:54:38Z ThomasPusch 1869 9478524 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = [[Pielavesi]] <!-- laŭ informo de fi.wiki --> | loko de morto = [[Kuopio]] <!-- laŭ informo de fi.wiki --> }} '''Tapio NOUSIAINEN''' estis finna [[juristo]] (doktoro) kaj kristana verkisto ([[Libera Eklezio de Finnlando]]), kiu naskiĝis la 7-an de majo 1914 en [[Pielavesi]] kaj mortis 67-jaraĝa la 30-an de oktobro 1981 en [[Kuopio]]. Li ekkredis malfrue, sed iĝis konata kristana efikanto. Li pensis kristanajn aferojn speciale el finna vidpunkto. Li skribis libron ''Leipää ja suolaa'', kiu estas nova "libro de Psalmoj" laŭ finna vidpunkto en 1973. ''Leipää ja suolaa'', laŭvorte (pano kaj salo) li donas "panon" pri tiuj ne-kredantoj, kiuj ne havas spiritan panon kaj "salon" por tiuj kredantoj, kies spirita vivo lacis, novan salon. En sia libro ''Yksi ainoa elämä'' li provas detale konsili por ekkredi. Tiu libro estas ankaŭ tradukita al la estona kaj al la rusa. Pri li estas biografio ''Hautaan kätketty aarre'' (trezoro kaŝita en tombo). Li klarigis, ke la du plej teruraj "kristanaj" grupoj estas [[mormonoj]] kaj [[atestantoj de Jehovo]], kiuj inkludas belan parolon pri Kristo sed ene teruran eraran instruon. Li apogis la unuecon de la kristanoj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] sueg0ahj3oh9pt2robd8gfv3izzi84z 0 939064 9479022 9388643 2026-09-20T11:01:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9479022 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rosa María ARQUIMBAU Cardil''' ([[Barcelono]], 27-a de marto [[1909]] - 28-a de februaro [[1992]]) estis kntaluna [[verkistino]] kaj ĵurnalistino. ==Biografio== Ĵurnalistino kaj verkistino ekde juna aĝo, ŝi kontribuis per rakontoj kaj notoj al tiamaj revuoj kaj komencis kiel kolumnisto por diversaj maldekstraj gazetoj kaj semajnaĵoj. En 1929, nur 19-jaraĝa, libro de noveloj titolita "La Virino kun la Parolantaj Okuloj" estis publikigita. Jaron poste, ŝi produktis serion de sociaj raportoj por la revuo ''Imatges''. Ŝi kontribuis per kolumno titolita "Filmoj kaj Sodo" al la semajngazeto ''La Rambla'', ofte komentante ironie pri la ŝanĝoj observitaj ĉe virinoj dum tiu periodo. Ŝi estas asociita kun [[sufrageto]]j kiel [[Carmen Karr]], [[Clara Campoamor]] kaj [[Victoria Kent]] en Hispanio en 1933.<ref>[https://www.elmundo.es/cataluna/2016/02/29/56d43931268e3ea55f8b45e4.html «Místicas y 'salonnières'».] [[El Mundo]]. Konsultita la 25an de marto 2016. </ref> Ŝi partoprenis en la kampanjo por kolekti virinajn subskribojn favore al la Kataluna Statuto kaj antaŭenigis la grupiĝon de katalunaj virinoj favore al virina [[balotrajto]]. Ŝi estis prezidantino de la "Front únic femení esquerrista" (Unuiĝinta Maldekstra Virina Fronto) kaj membro de [[Esquerra Republicana]] (Respublikana Maldekstro de Katalunio).<ref>[https://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1932/06/04/pagina-7/33196848/pdf.html?search=Frente%20%C3%BAnico%20femenino%20izquierdista "Frente único femenino izquierdista",] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230812003232/https://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1932/06/04/pagina-7/33196848/pdf.html?search=Frente%20%C3%BAnico%20femenino%20izquierdista |date=2023-08-12 }} en [[La Vanguardia]] de 4a de junio 1932, pri "Front únic femení esquerrista".</ref> Dum la [[Hispana Dua Respubliko|Respubliko]], ŝi publikigis ''Història d'una noia i vint braçalets'' (1934) kaj ''Es rifa un home'' (1935); kaj en 1938 ŝi premieris la teatraĵon ''Maria la Roja'', kiun ŝi mem priskribis kiel raporton, ĉar la agado okazis en virina malliberejo en Parizo. Marĝenigo kaj silento malhelpis ŝin krei kaj profesian laboron ĝis 1957, kiam ŝi publikigis la komedion ''L'inconvenient de dir-se Martines''. Alia periodo de silento sekvis ĝis la komenco de la 1970-aj jaroj, kun ''La pau és un interval'' (1970) kaj ''Quaranta anys perduts'' (1971).<ref>[https://www.adpc.cat/06_Period/docum/06_ArquimbauRM.htm ŝlipo de Rosa M. Arquimbau en l'Associació de Dones Periodistes] ADPC</ref> ==Verkoj== === Noveloj kaj romanoj === * ''Tres contes breus'' (Conservatori de Bones Lletres de Barcelona, 1928) novelaro. * La dona dels ulls que parlaven i altres contes (Col·lecció Balagué, sèrie Fèmina, vol. 1, Barcelona: Editorial Lux, 1930) - novelaro. * ''Al marge'' (1931) - "nouvelle" (novelo) * ''Història d'una noia i vint braçalets '' ([[Barcelona]]: Librería Catalonia, 1934) - romano * ''Home i Dona'' (Volumen 116, [[Barcelona]]: Quaderns Literaris, 1936) - romano * ''La pau és un interval'' ([[Barcelona]]: Editorial Pòrtic, 1970) - romano * ''Quaranta anys perduts'' (Biblioteca catalana de novel·la, vol. LXVII, [[Barcelona]]: Club Editor, 1971) - romano * ''Adéu si te'n vas'', nepublikigita, 1934. <ref>[http://www.dbd.cat/index.php?option=com_biografies&view=biografia&id=81 Ŝlipo de Maria Rosa Arquimbau en el Diccionari Biogràfic de Dones] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110705201920/http://www.dbd.cat/index.php?option=com_biografies&view=biografia&id=81 |date=2011-07-05 }} {{Wayback|url=http://www.dbd.cat/index.php?option=com_biografies&view=biografia&id=81 |date=20110705201920 }} i el [http://ccuc.cbuc.cat:2082/search~S23*cat?/aArquimbau%2C+Rosa+Maria%2C+1910-1992/aarquimbau+rosa+maria+1910+1992/-3%2C-1%2C0%2CB/exact&FF=aarquimbau+rosa+maria+1910+1992&1%2C13%2C Catàleg Col·lectiu de les Universitats de Catalunya]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> === Teatraĵoj === * ''Es rifa un home! Apunte satírico en un acto'', ''La Escena Catalana'' No. 414, XVIII, 2a época, Barcelona (premierita la 7an de februaro 1935 en la “Sala Empordanesa” de Barcelona). * ''Amunt i crits'' (1936), premierita la 18an de decembro 1936 en la Teatro Romea de Barcelona, far Compañía Vila-Daví * ''Les dones sàvies''(1936), premierita la 18an de decembro 1936 en la Teatro Romea de Barcelona, far Compañía Vila-Daví * ''Maria la Roja'' (premierita la 4an de novembro 1938 en la Teatre Català de la Comèdia de Barcelona, far Compañía del Teatro Catalán de la Comedia) * ''L'inconvenient de dir-se Martines'', Premio Joan Santamaria (Colección Biblioteca Gresol No. 029), [[Barcelona]]: Nereida, 1957, pp. 87-108 (''Premio Joan Santamaria'' 1957). ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Trad|es|Rosa María Arquimbau|172424456}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Arquimbau, Rosa Maria}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Katalunaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 6xbhic0vzmzmcmpwv9jxahbl6fr41ii 0 939190 9478692 9455026 2026-09-20T05:38:32Z Sj1mor 12103 9478692 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[file:StoryoftheCongoFreeState 314.jpg|eta|misiejo de la Blankaj Patroj en [[Tanganjiko]], malpost 1905]] '''Blankaj Patroj''' (latine: ''Patres Albi'' aŭ ''Societas Missionariorum Africae'', mallongigo ''MAfr'') estas [[katolika Eklezio|romkatolika]] ordeno. La mallongigo ''SMA'' kovras nur en 1856 en [[Liono]] fondita afrikmisia societo, ''Societas Missionum ad Afros''. ==Historio== Frataro laika kaj sacerdota por la misiado en [[Afriko]] estis ekigita en 1868 fare de lia arkiepiskopa moŝto de [[Alĝero]], [[Charles Martial Lavigerie]]: ĝia estro li estis ĝis la 1892-a jaro. La membroj alprenu vestaĵojn kaj lingvojn kaj respektu la kulturon de la afrikanoj por sukcesi en la misiado. Ilia nomo ne rilatas al la haŭtkoloro de eŭropanoj sed al ilia froko farita laŭ nordafrika [[burnuso]].<ref>[https://www.afrikamissionare.de/de/startseite.html germanlingva hejmpaĝo de la afriko-misiistoj]</ref> La unua ĝenerala kapitulo elektis por si la formon de klerika insistucio kies anoj ĵuris kunlaboron ĝismorte. Konfirmo fare de la [[Apostola Seĝo]] estis en la 1908-a jaro (kun antaŭa provizora aprobo en 1885). En 1874 ĝi ricevis kiel kutiman preĝejon Sankta Anno en [[Jerusalemo]]. Ekis ilia misia agado en [[Alĝerio]] kaj en 1875 ankaŭ en Tunizio. La probo de 1876 transdezerte atingi la hodiaŭan [[Malio]]n fiaskis pro murdo de tri ekleziuloj fare de [[tuaregoj]]. En 1878 oni starigis misiejojn en Eosta Afriko kaj en 1894 en (la nunaj) Malio, [[Burkino]] kaj [[Gvineo]]. En 1874 estis fonditaj filioj en Francujo, en 1884 en [[Belgujo]], en 1894 en [[Germanujo]] kaj en 1901 en [[Kanado]]. En 1971 la Blankaj Patroj forlasis la portugalan enafrikan provincon de [[Mozambiko]] por protesti kontraŭ la brutaleco de portugalaj aŭtoritatoj. Laŭ informo de la tiama ordenestro [[Theoz van Asten]] jam ne eblis por la trideko da misiistoj aŭtentike agadi. Per tio ili ankaŭ nedirekte akuzis la silenton de la episkoparoj mozambika kaj portugala; volonta retiriĝo de ordenaro el lando, sen ekstera kaŭzo, estis ĝis tiam ununura en la historio de katolika misiado.<ref>Michael Traber: "Zum Rückzug der Weißen Väter aus Mocambique" - ĉe: ''Orientierung. Katholische Blätter für weltanschauliche Information,'' 31, 1971, n-ro 12, p. 137–139</ref> La Blankaj Patroj donis ankaŭ gravajn impulsojn por la dialogo inter [[islamo]] kaj [[kristanismo]]: en 1926 ili fondis en [[Tunizo]] Instituton por arabaj kaj islamaj studoj, kiu estis translokita en 1964 al [[Romo]] eknomiĝonte ''Pontificio Istituto di Studi Arabi e d'Islamistica''.<ref>[[Karl Suso Frank]]: "Weiße Väter" ĉe: Walter Kasper (eld.): ''[[Lexikon für Theologie und Kirche]],'' tria eldono, volumo 10. Herder, Freiburg im Breisgau 2001, kol. 1051</ref> En 1978 fondiĝis CIBEDO, Kristan-islama renkontiĝa kaj dokumentada loko en [[Frankfurto ĉe Majno]] kiu en 1998 ekpretis servi al la [[germana episkoparo]].<ref>"Kirchisch wird nicht mehr verstanden" - ĉe: ''Kontinente,'' 5, 2015, p. 16-17</ref> Inter la 19 martiroj beatigitaj en decembro 2018 en [[Orano]], estis ankaŭ kvar anoj de la Blankaj Patroj.<ref>[https://www.vaticannews.va/de/vatikan/news/2018-12/algerien-seligsprechung-tibhirine-terrorismus-islamismus-becciu.html "Algerien: Seligsprechung als Signal gegen Terrorismus"] - ĉe: ''vaticannews.va,'' 7.12.2018</ref> Ili estis mortigitaj fine de 1994 en [[Tizi Uzu]]. Chessel, la plej juna de la kvaro, postlasis per la edifa kaj meditiga teksto ''Misio en febleco''. Ĉi teksto similas al aĵoj publikigitaj fare de [[trapistoj]] el [[Tibhirine]] antaŭ ilia kidnapiĝo kaj posta murdiĝo (en printempo 1996). Ili estis beatigitaj en 2018. Ilian vivon postspuras la en 2010 farita filmo ''[[Des hommes et des dieux (filmo)|Des hommes et des dieux]]''.<ref>Kp. Armand Veilleux: "Die Begegnung mit dem Anderen inmitten der Gewalt. Die Botschaft der sieben Mönche von Tibhirine" - ĉe: ''CIBEDO-Beiträge.'' 1/2019, p. 1–13</ref> == Amaskomunikiloj == Dekomence la Blankaj Patroj estis konsciaj pri la grava rolo de amaskomunikiloj. Kardinalo Lavigerie mem utiligis ilin por konatigi siajn paroladojn malpor la sklaveco. En 1893 aperis en Germanujo la unua numero de la organo ''Afrikabote,'' alinomiĝonte en 1957 ''Afrika''. En 1967 ĝi kunfandis kun ''Kontinente'', periodaĵo publikigata en [[Aachen]] fare de 24 ordenoj. Ĝis 2014 aperis, danke al la engaĝiĝo de Hans B. Schering, ''Miteinander'', speciala numeraro por amikoj de la ordeno en [[Germanlingvio]]. Per tio estu honorata ankaŭ la intereso de iamaj lernintoj de ordenaj lernejoj en [[Haigerloch]], [[Schierling (Supra Palatinato)|Zaitzkofen (Schierling)]], [[Amberg]], [[Linz am Rhein]], [[Rietberg]] kaj [[Großkrotzenburg]]<ref>[https://klepfer.alfred-epple.de/anf1.html "Die Veteranen der Afrikamission"] - ĉe: ''die klepfer.'' Website ehemaliger Schüler der Weißen Väter und ihrer Weggefährten.</ref> kaj iliaj publikiĝoj ĉi-teme.<ref>Hans Freise: ''Lebenswege hinterlassen Spuren.'' Books on Demand, ISBN 978-3-7347-9954-9</ref><ref>Wolfgang Kŭr: [http://abschied-von-der-weichsel.de/Abschied_von_der_Weichsel_10.pdf "Abschied von der Weichsel. Erinnerungen eines Flüchtlingsjungen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231207005720/http://abschied-von-der-weichsel.de/Abschied_von_der_Weichsel_10.pdf |date=2023-12-07 }} - ĉe: ''abschied-von-der-weichsel.de'' (PDF)</ref> Eldonas la Blankaj Patroj du sciencajn periodaĵojn: de 1937 (en Tunizo) ''IBLA. Revue de l’Institut des Belles Lettres Arabes'' kun orientiĝo etnologia/etnografia kaj de 1957 (en [[Jerusalemo]]) ''Proche-Orient chrétien''. == Sidejoj == [[file:Cypress Grove House.jpg|thumb|''Cypress Grove House'' – filio en [[Irlando]]]] [[file:Kapelle des Afrikanums (Köln-Bilderstöckchen) (2).jpg|eta|la kapelo de ''Afrikanum'' en [[Kolonjo]]; funkciis ĝis 2019]] En 2024 aktivis la Blankaj Patroj en 22 landoj de Afriko kaj en 13 alikontinente.<ref>[https://www.afrikamissionare.de/de/unsere_mission.html "Unsere Mission"] - ĉe: ''afrikamissionare.de,'' 3.5.2024</ref>. Ordenaj domoj troviĝas en Eŭropo (Belgujo, Germanujo, Francujo, Britio, Irlando, Italujo, Luksemburgo, Nederlando, Polujo, Svislando), en Ameriko (Kanado, Meksiko, Usono, Brazilo) kaj Azio (Ĥindujo, Filipinoj). Patrojn respektive fratojn havas ĉi ordeno 1110, laŭ stato de majo 2024. En majo 2016 estis elektito [[Stan Lubungo]] el [[Zambio]] posteulo de [[Richard Baawobr]] ([[Ganao]]); li reelektiĝis en majo 2022. En 1869 estis fondita virina branĉo ''Sœurs Missionnaires de Notre-Dame d’Afrique'' (SMNDA). == Literatur == * [[Heinz Gstrein]]: ''Der Karawanenkardinal. Charles Lavigerie, Kardinalerzbischof von Algier und Carthago, Primas von Afrika sowie Gründer der Weißen Väter,'' St. Gabriel, Mödling 1982 * Franz Gieringer, Horst Hohmann, Harald Schmautz, Franz Oberreuter: ''Gefragt und Gefordert,'' Bonifatius, Paderborn 1991, ISBN 3-87088-697-8. * Hans Vöcking: ''Fasziniert von Afrika. Die Afrikamissionare Weiße Väter in Deutschland,'' Herder, Freiburg 2018, ISBN 978-3-451-38289-5 * Joe Eberle, Alois Schmid (eld.): ''Geburtsstunden. 150 Jahre Weiße Väter. Eine Chronik der deutschen Provinz,'' Parzellers Buchverlag, ISBN 978-3-7900-0523-3. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.peresblancs.org/ hejmpaĝo internacia] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Katolikaj misiistoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj ordenoj kaj kongregacioj]] [[Kategorio:Aperis en 1868]] sh1juow5xn0rnngig59yaxg0uw4qe2j 9478699 9478692 2026-09-20T05:43:53Z Sj1mor 12103 9478699 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[file:StoryoftheCongoFreeState 314.jpg|eta|misiejo de la Blankaj Patroj en [[Tanganjiko]], malpost 1905]] '''Blankaj Patroj''' (latine: ''Patres Albi'' aŭ ''Societas Missionariorum Africae'', mallongigo ''MAfr'') estas [[katolika Eklezio|romkatolika]] ordeno. La mallongigo ''SMA'' kovras nur en 1856 en [[Liono]] fondita afrikmisia societo, ''Societas Missionum ad Afros''. ==Historio== Frataro laika kaj sacerdota por la misiado en [[Afriko]] estis ekigita en 1868 fare de lia arkiepiskopa moŝto de [[Alĝero]], [[Charles Martial Lavigerie]]: ĝia estro li estis ĝis la 1892-a jaro. La membroj alprenu vestaĵojn kaj lingvojn kaj respektu la kulturon de la afrikanoj por sukcesi en la misiado. Ilia nomo ne rilatas al la haŭtkoloro de eŭropanoj sed al ilia froko farita laŭ nordafrika [[burnuso]].<ref>[https://www.afrikamissionare.de/de/startseite.html germanlingva hejmpaĝo de la afriko-misiistoj]</ref> La unua ĝenerala kapitulo elektis por si la formon de klerika institucio kies anoj ĵuris kunlaboron ĝismorte. Konfirmo fare de la [[Apostola Seĝo]] estis en la 1908-a jaro (kun antaŭa provizora aprobo en 1885). En 1874 ĝi ricevis kiel kutiman preĝejon Sankta Anno en [[Jerusalemo]]. Ekis ilia misia agado en [[Alĝerio]] kaj en 1875 ankaŭ en Tunizio. La probo de 1876 transdezerte atingi la hodiaŭan [[Malio]]n fiaskis pro murdo de tri ekleziuloj fare de [[tuaregoj]]. En 1878 oni starigis misiejojn en Eosta Afriko kaj en 1894 en (la nunaj) Malio, [[Burkino]] kaj [[Gvineo]]. En 1874 estis fonditaj filioj en Francujo, en 1884 en [[Belgujo]], en 1894 en [[Germanujo]] kaj en 1901 en [[Kanado]]. En 1971 la Blankaj Patroj forlasis la portugalan enafrikan provincon de [[Mozambiko]] por protesti kontraŭ la brutaleco de portugalaj aŭtoritatoj. Laŭ informo de la tiama ordenestro [[Theoz van Asten]] jam ne eblis por la trideko da misiistoj aŭtentike agadi. Per tio ili ankaŭ nedirekte akuzis la silenton de la episkoparoj mozambika kaj portugala; volonta retiriĝo de ordenaro el lando, sen ekstera kaŭzo, estis ĝis tiam ununura en la historio de katolika misiado.<ref>Michael Traber: "Zum Rückzug der Weißen Väter aus Mocambique" - ĉe: ''Orientierung. Katholische Blätter für weltanschauliche Information,'' 31, 1971, n-ro 12, p. 137–139</ref> La Blankaj Patroj donis ankaŭ gravajn impulsojn por la dialogo inter [[islamo]] kaj [[kristanismo]]: en 1926 ili fondis en [[Tunizo]] Instituton por arabaj kaj islamaj studoj, kiu estis translokita en 1964 al [[Romo]] eknomiĝonte ''Pontificio Istituto di Studi Arabi e d'Islamistica''.<ref>[[Karl Suso Frank]]: "Weiße Väter" ĉe: Walter Kasper (eld.): ''[[Lexikon für Theologie und Kirche]],'' tria eldono, volumo 10. Herder, Freiburg im Breisgau 2001, kol. 1051</ref> En 1978 fondiĝis CIBEDO, Kristan-islama renkontiĝa kaj dokumentada loko en [[Frankfurto ĉe Majno]] kiu en 1998 ekpretis servi al la [[germana episkoparo]].<ref>"Kirchisch wird nicht mehr verstanden" - ĉe: ''Kontinente,'' 5, 2015, p. 16-17</ref> Inter la 19 martiroj beatigitaj en decembro 2018 en [[Orano]], estis ankaŭ kvar anoj de la Blankaj Patroj.<ref>[https://www.vaticannews.va/de/vatikan/news/2018-12/algerien-seligsprechung-tibhirine-terrorismus-islamismus-becciu.html "Algerien: Seligsprechung als Signal gegen Terrorismus"] - ĉe: ''vaticannews.va,'' 7.12.2018</ref> Ili estis mortigitaj fine de 1994 en [[Tizi Uzu]]. Chessel, la plej juna de la kvaro, postlasis per la edifa kaj meditiga teksto ''Misio en febleco''. Ĉi teksto similas al aĵoj publikigitaj fare de [[trapistoj]] el [[Tibhirine]] antaŭ ilia kidnapiĝo kaj posta murdiĝo (en printempo 1996). Ili estis beatigitaj en 2018. Ilian vivon postspuras la en 2010 farita filmo ''[[Des hommes et des dieux (filmo)|Des hommes et des dieux]]''.<ref>Kp. Armand Veilleux: "Die Begegnung mit dem Anderen inmitten der Gewalt. Die Botschaft der sieben Mönche von Tibhirine" - ĉe: ''CIBEDO-Beiträge.'' 1/2019, p. 1–13</ref> == Amaskomunikiloj == Dekomence la Blankaj Patroj estis konsciaj pri la grava rolo de amaskomunikiloj. Kardinalo Lavigerie mem utiligis ilin por konatigi siajn paroladojn malpor la sklaveco. En 1893 aperis en Germanujo la unua numero de la organo ''Afrikabote,'' alinomiĝonte en 1957 ''Afrika''. En 1967 ĝi kunfandis kun ''Kontinente'', periodaĵo publikigata en [[Aachen]] fare de 24 ordenoj. Ĝis 2014 aperis, danke al la engaĝiĝo de Hans B. Schering, ''Miteinander'', speciala numeraro por amikoj de la ordeno en [[Germanlingvio]]. Per tio estu honorata ankaŭ la intereso de iamaj lernintoj de ordenaj lernejoj en [[Haigerloch]], [[Schierling (Supra Palatinato)|Zaitzkofen (Schierling)]], [[Amberg]], [[Linz am Rhein]], [[Rietberg]] kaj [[Großkrotzenburg]]<ref>[https://klepfer.alfred-epple.de/anf1.html "Die Veteranen der Afrikamission"] - ĉe: ''die klepfer.'' Website ehemaliger Schüler der Weißen Väter und ihrer Weggefährten.</ref> kaj iliaj publikiĝoj ĉi-teme.<ref>Hans Freise: ''Lebenswege hinterlassen Spuren.'' Books on Demand, ISBN 978-3-7347-9954-9</ref><ref>Wolfgang Kŭr: [http://abschied-von-der-weichsel.de/Abschied_von_der_Weichsel_10.pdf "Abschied von der Weichsel. Erinnerungen eines Flüchtlingsjungen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231207005720/http://abschied-von-der-weichsel.de/Abschied_von_der_Weichsel_10.pdf |date=2023-12-07 }} - ĉe: ''abschied-von-der-weichsel.de'' (PDF)</ref> Eldonas la Blankaj Patroj du sciencajn periodaĵojn: de 1937 (en Tunizo) ''IBLA. Revue de l’Institut des Belles Lettres Arabes'' kun orientiĝo etnologia/etnografia kaj de 1957 (en [[Jerusalemo]]) ''Proche-Orient chrétien''. == Sidejoj == [[file:Cypress Grove House.jpg|thumb|''Cypress Grove House'' – filio en [[Irlando]]]] [[file:Kapelle des Afrikanums (Köln-Bilderstöckchen) (2).jpg|eta|la kapelo de ''Afrikanum'' en [[Kolonjo]]; funkciis ĝis 2019]] En 2024 aktivis la Blankaj Patroj en 22 landoj de Afriko kaj en 13 alikontinente.<ref>[https://www.afrikamissionare.de/de/unsere_mission.html "Unsere Mission"] - ĉe: ''afrikamissionare.de,'' 3.5.2024</ref>. Ordenaj domoj troviĝas en Eŭropo (Belgujo, Germanujo, Francujo, Britio, Irlando, Italujo, Luksemburgo, Nederlando, Polujo, Svislando), en Ameriko (Kanado, Meksiko, Usono, Brazilo) kaj Azio (Ĥindujo, Filipinoj). Patrojn respektive fratojn havas ĉi ordeno 1110, laŭ stato de majo 2024. En majo 2016 estis elektito [[Stan Lubungo]] el [[Zambio]] posteulo de [[Richard Baawobr]] ([[Ganao]]); li reelektiĝis en majo 2022. En 1869 estis fondita virina branĉo ''Sœurs Missionnaires de Notre-Dame d’Afrique'' (SMNDA). == Literatur == * [[Heinz Gstrein]]: ''Der Karawanenkardinal. Charles Lavigerie, Kardinalerzbischof von Algier und Carthago, Primas von Afrika sowie Gründer der Weißen Väter,'' St. Gabriel, Mödling 1982 * Franz Gieringer, Horst Hohmann, Harald Schmautz, Franz Oberreuter: ''Gefragt und Gefordert,'' Bonifatius, Paderborn 1991, ISBN 3-87088-697-8. * Hans Vöcking: ''Fasziniert von Afrika. Die Afrikamissionare Weiße Väter in Deutschland,'' Herder, Freiburg 2018, ISBN 978-3-451-38289-5 * Joe Eberle, Alois Schmid (eld.): ''Geburtsstunden. 150 Jahre Weiße Väter. Eine Chronik der deutschen Provinz,'' Parzellers Buchverlag, ISBN 978-3-7900-0523-3. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.peresblancs.org/ hejmpaĝo internacia] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Katolikaj misiistoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj ordenoj kaj kongregacioj]] [[Kategorio:Aperis en 1868]] n3jme5v79cuvzdx4wnmmoa0d2qfj9gj 0 940017 9478709 9380403 2026-09-20T05:48:12Z Sj1mor 12103 9478709 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AT|zomo=13}} La '''Gimnazio de Feldkirch''' (germane: ''Bundesgymnasium und Bundesrealgymnasium Feldkirch'', mallongigo: ''BG/BRG Feldkirch'') estas ŝtata lernejo en [[Feldkirch]], (Aŭstrujo, Rebberggasse 25-27). Dum la lerneja jaro 2022/23 instruadis 73 instruistoj 740 lernantojn. Lernejestris tiam Christoph Prugger. == Historio == Unua mencio de [[latina lernejo]] (kiu situas proksime de la [[Bludenz]]-pordego, aperis en 1438. En 1648 la [[jezuitoj]] instigis la urban konsilantaron starigi propran gimnazion. Startis, post du jaroj da konstruado, la docentado en aprilo 1649, de du instruistoj por 30 lernantoj. Pro fajrego de 1697, dum kiu estis damaĝita ankaŭ la nova lernejo, necesis translokiĝo al la iama malsanulejo en la kvartalo Levis. Sub [[maria Tereza de Aŭstrio|Maria Tereza]] malfondiĝo estis minacanta. Kandidatoj tiamaj devis trapasi antaŭan ekzameniĝon (pri religio, legado, belskribado, latina gramatiko, kalkulado), esti atingintaj la aĝon de almenaŭ 10 jaroj kaj povi prezenti notatestilon de iu ''Hauptschule''. Post la enkonduko de kotizoj en 1785 multaj forlasis ĉi lernejon pro kio la kotizsistemo ĉesis. En 1793 estis reenkondukita la vergo kiel punrimedo. Ĉirkaŭ la jaro 1780 ekzistis tri klasoj gramatikaj (kun jenaj objektoj: religio, la latina lingvo, la helena, historio, geografio, aritmetiko, alĝebro, geometrio, natursciencoj, fiziko, la germana, kaligrafio, kantado) kaj du humanismaj (kun fokuso pri poetiko kaj retoriko). [[file:Feldkirch Bundesgymn1.JPG|eta|la urbokerna ''kesto'' (moknomo) gastigis gimnazianojn inter 1860 kaj 1973]] En 1809 estis transloĝiĝo al la priorejo (kie nuntempe troviĝas burooj de la Urbaj servoj), kaj la unua sekulara gimnazia instruisto ĉegimnazia ekdeĵoris en 1838. Dek unu jarojn pli malfrue kreiĝis posteno de propra rektoro; en novembro 1860 nova ejo apud la preĝejo de la [[Ordeno de Sankta Johano|ordeno de la Hospitalistoj]] eklernejis. Perfortite deponi la ĉi-lernejan kontrolon, la jezuitoj fondis novan lernejon nome [[stella Matutina (Feldkirch)|Stella Matutina]] (kiu baldaŭ ekfamiĝis). En 1869 la rektoro estis jam laiko kaj en 1910 lernantis tie la unua knabino. Dum la [[Unua Mondmilito]] la lernejo servis kiel rezerva [[lazareto]] kaj en 1923 ĝi ekmomiĝis ''Federacia gimnazio''. Konstrulaboroj por nova gimnazio ekis en 1970 en la necentra kvartalo ''Altenstadt'' kaj en aŭtuno 1973 tie startis la instruado. En 2001 estis novaj eroj alkonstruitaj. ==Detaloj== === Horaro kaj kantino === Kutime oni ekigas kvin kursojn (de 10-jaraĝuloj) en ĉiu lerneja jaro. La matenaj lecionoj komenciĝas je la 8:00 horo kaj finiĝas je la 12:40. Fundamente la lernantoj de la 1-a ĝis 4-a klasoj havas po du tagojn por semajno kun posttagmeza instruado. En la lerneja manĝejo ''AQUA-Mühle'' ofertatas abunda manĝeĵaro kaj malmultekosta tagmeza bufedo kun tri diversaj menuoj. === COOL-klasoj === En ĉiu klasoŝtupo ekzistas t.n. ''COOL-klasoj'' gvidataj laŭ la principoj de kunlabora malferma lernado“. Instruistoj aranĝas parton de la instruado per taskoj, en kiuj la lernantoj plenumas la donitajn laborojn laŭ individua ritmo. Klas-konsilaj horoj aparte gravas por tiaj specialaj klasoj. === Helpado kaj interesapogo === Por lernantoj intertempe kriziĝantaj same kiel por tiuj kun specialaj interesoj kaj fortoj ekzistas ĉe la lernejo subtenaj programoj: subteninstruado, help-projektoj, lingvokonkursoj, laborrondoj (ekz. por trapasi la anglalingvan lingvoekzamenon ''Cambridge Certificate''), matematika olimpiko, artoj (ekz.''Kunstkubus''), sportoj (retpilko, piedpilko kaj grimpo). Posttagmeze inter la 13:30 kaj 16:10 oni havas zorgadon, kiu inkluzivas lernotempon por fari la hejmtaskojn. === Specialaj fakoj kaj projektoj === En la kadro de la ok devig-elektaj fakhoroj en la superaj klasoj eblas pliprofundigho lau tri fokusaroj: 1. Lingvo, arto kaj kulturo / 2. Tekniko kaj ciferecigo / 3. Ekologio kaj daŭripovo La plimultaj lernantoj travivas du ski-semajnojn. La pli aĝaj havas someran sportsemajnon, semajnon por viziti la ĉefurbon [[Vieno]] kaj projektsemajno. Kadre de Erasmus+ malfermiĝas individuaj aŭ klasaj aliroj ene de Eŭropo. La sesa klasoŝtupo devigas la lernantojn engaĝiĝi en iu [[socia institucio]]. Ekde la 3-a klasoŝtupo oni povas elekti kiel duan fremdlingvon la francan aŭ la hispanan.<ref>La angla estas deviga unua por ĉiuj; Esperantokursoj ne ekzistas; iama instruado de la helena ne plu faratas.</ref> Tria lingvo estas la latina ekde la 5-a klasoŝtupo (por la gimnazianoj, ne por la anoj de la realisma branĉo). === Ekipado === Ĉi lernejo disponas pri: *specialaj ĉambroj por muziko, bilda edukado, metioj, fiziko, kemio kaj biologio *tri sporthaloj kaj vastaj eksteraj sportejoj *kvin informadikaj salonoj *sendrata interreta aliro en la tuta lerneja konstruaĵo *biblioteko kiel ŝatata labora kaj renkonta loko == Instruistoj (elekto) == * [[Anton Schmutzer]] (1864–1936), muzikisto * [[Franz Kabelka]] (* 1954), verkisto * [[Harald Walser]] (* 1953), politikisto * [[Josef Wichner]] (1852–1923), verkisto * [[Norbert Grebmer]] (1929–1983), pentristo * [[Rainer Gögele]] (* 1956), politikisto * [[Reinhold Bilgeri]] (* 1950), muzikisto * [[Werner Nagel]] (* 1937), filologo ==Lernintoj (elekto)== {{div col|2}} * [[Adolf Concin]] (* 1956), deputito landparlamenta * [[Barbara Schöbi-Fink]] (* 1961), politikistino * [[Carl Heinz Bobleter]] (1912–1984), diplomato * [[Carl Lampert]] (1894–1944), pastro kaj martiro * [[Erwin Kräutler]] (* 1939), episkopo * [[Georg Sporschill]] (* 1946), animzorganto * [[Hans Jörg Schelling]] (* 1953), ministro * [[Hans Sigl]] (* 1969), aktoro * Hans Steiner (1884–1964), svisa juĝisto kaj politikisto * [[Jan Hendrik Schön]] (* 1970), fizikisto<ref>[https://www.jugendheim-lech.at/JB_FFG/Jahresbericht2002.pdf#page=18 "Jahresbericht Bundesgymnasium/Bundesrealgymnasium Feldkirch 2001/2002"] (jarraporto por 2001/02)</ref> * [[Klaus Küng]] (* 1940), episkopo * [[Max Riccabona]] (1915–1997), verkisto kaj artisto * [[Meinrad Tiefenthaler]] (1902–1986), historiisto * [[Michael Köhlmeier]] (* 1949), verkisto * [[Robert Kert]] (* 1971), juristo * [[Wilfried Berchtold]] (* 1954), urbestro * [[Wolfgang Gröbner]] (1899–1980), matematikisto {{div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.gymnasium-feldkirch.at/ hejmpaĝo] *[https://www.jugendheim-lech.at/JB_FFG/Jahresbericht1974.pdf historia jarraporto de 1974] == Notoj == <references /> [[Kategorio:Gimnazioj en Aŭstrio|Feldkirch]] [[Kategorio:Feldkirch]] [[Kategorio:Aperis en 1649]] ie755rj5imkg40xehurfuk6gqlfz28s 0 940664 9478906 9440990 2026-09-20T09:09:40Z Sj1mor 12103 9478906 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Otto FALLER''' (naskiĝinta la {{daton|18|2|1889}} en [[lenzkirch|Lenzkirch-Saig]], mortinta la {{Daton|16|5|1971}} en [[St. Blasien]]) estis [[germanio|germana]] romkatolika pastro, provincestro de la [[jezuitoj]], lernejestro en [[Feldkirch]] kaj St. Blasien, [[patrologio|patrologo]] en [[Romo]] kaj eldonisto de verkoj de [[Ambrozio de Milano|Ambrozio Mediolana]]. Helpis Faller prepari la proklamo de la papa [[dogmo]] pri la [[ĉielenpreno de Maria|Maria ĉielenpreno]]. == Vivo == Suferante enfamilian senherediĝon li eniris en la aĝo de 21 jaroj la ordenon de la jezuitoj (kiu estis neniigita en Germanujo pro [[Kulturbatalo]]). Sekve studis li Tisis (Feldkirch) kaj [[Valkenburg aan de Geul]]. Post filozofiaj kaj teologiaj studoj li studis [[klasika filologio|klasikan filologion]] en [[Vieno]] kaj [[universitato de Monastero|Monastero]]. Doktoriĝo duobla pri teologio kaj filozofio sukcesis. En 1918 li estis [[ordinacio|ordinita]] en Feldkirch kaj en 1924 li ekinstruistis ĉe [[stella Matutina (Feldkirch)|Stella Matutina]].<ref>Otto Faller: ''S. Ambrosii: De virginibus,'' Hanstein, Bonn 1933</ref> Laŭ la volo de la jezuita generalo [[Wladimir Ledóchowski]] estis planita ke Faller iĝu ĉefredaktoro de la [[munkeno|munkena]] periodaĵo "Stimmen der Zeit"<ref>Klaus Schatz: "'Stimmen der Zeit' im Kirchenkonflikt. Eine innerjesuitische Aŭseinandersetzung vor 80 Jahren Stimmen der Zeit" - ĉe: ''Stimmen der Zeit,'' 224/2006, p. 147–161</ref> Tamen restis Faller en [[Vorarlbergo]] de kie li traktadis kun la berlina regna registaro pri statuto de ''Stella Matutina'' kiel germana eksterlanda lernejo. En 1929 li fariĝis lernejestro. Post la potencakiro de la [[nazioj]] en Germanujo ekis ekonomiaj sankcioj de [[adolf Hitler|Hitler]] kontraŭ la aŭstra registaro. Pro tio libera trafiko personara kaj mona favore al la vorarlberga lernejo ĉesus.<ref>Otto Faller: "Die Geschichte des Kollegs 1934–1959" - ĉe: ''25 Jahre Kolleg St. Blasien'', p. 20–25, konkrete p. 21</ref> Faller do organizis la lernejan translokiĝon al St. Blasien. Sed pro tute nekongruantaj edukaj programoj inter katolikismo kaj naziismo la jezuitoj devis, jam en la 1939-a jaro, fermi sian lernejon en St. Blasien.<ref>Kolleg St. Blasien (eld.): ''Kollegbrief 1939,'' St. Blasien 1939</ref> En [[Romo]] li rajtis profesori pri patrologio ĉe la [[Pontifika Gregoria Universitato]] kaj iĝis superulo de ''Scriptorium'' (rezidejo de jezuitaj scienculoj). Kun monsinjoroj [[Ferdinando Baldelli]] kaj [[Karl Egger]] li estis komisiita fare de papo [[Pio la 12-a]] estigi papan helporganizaĵon ''Pontificia opera di assistenza'' (POA). Kunlaboro ĉi-rilaten estas ankaŭ kun [[Pascalina Lehnert]] (deponejestrino) kaj [[paŭlo la 6-a|Giovanni Battista Montini]].<ref>Primo Mazzolari: ''La carita del Papa'', Torino 1991</ref> Dum kreskanta rifuĝantaro en Italujo, Faller gvidis la novan ĉefpontifikan porrifuĝintan programon kune kun Baldelli kaj Egger ĝis 1946.<ref>Mazzolari (1991), p. 107</ref> Tamen volo de la papo krei propran transporto-ŝiparon inter Eŭropo kaj Ameriko ne plenumiĝis pro sekurecaj kialoj.<ref> Pierre Blet: ''Pius XII and the Second World War,'' p. 228</ref> Post la [[Dua Mondmilito]] Faller remalfermis la lernejon je St. Blasien rektoronte ĝis 1951. En 1949 li fondis kune kun aliaj katolikaj, protestantismaj kaj alikonfesiaj lernejestroj aliancon por daŭre garantii privatan kristanan edukadon en Germnajo. Por tio li estis honorita en 1967 fare de prezidanto [[Heinrich Lübke]].<ref>''Stellaner Nachrichten. Mitteilungen für die Mitglieder und Freunde der Stellaner Vereinigungen'', septembro 1967</ref> En 1950 li iĝis estro de la Supra germana ordenprovinco kiun membris tiam ĉ. 450 uloj kaj kiu administris ankaŭ la konventojn je [[Keralo]] kaj (parte) [[Indonezio]].<ref>''Jesuiten'', Styria, 1/1953, p. 10</ref> Kiel provincestro, Faller plue engaĝiĝis pri privataj lernejoj kaj la propagando de la [[katolika sociala doktrino]]. Por tio fondiĝo sociala instituto de la jezuitoj en [[Mannheim]] (Heinrich-Pesch-domo; inaŭguro en januaro 1956).<ref>''50 Jahre Heinrich-Pesch-Haus,'' Mannheim 2006</ref> Alia batalo de li estis la beatigon de la jezuito kaj martiro [[Rupert Mayer]].<ref>Anton Körbling: ''Rupert Mayer,'' Regensburg p. 204</ref> Post koratako li retiriĝis de ĉiuj publikaj oficoj kaj ekdediĉis sin al la eldono de tekstoj de la [[patroj de la Eklezio|eklezipatro]] Ambrozio. == Graveco == Faller jam en 1946 publikigis skribaĵon pri la ĉielenpreno de Mario ''De priorum saeculorum silentio circa assumptionem Beatae Mariae Virginis'' por kiu li ricevis papan aplaŭdon. Tamen restis neresponditaj ĉi tie pluraj gravaj demandoj teologiaj. De la 1920-aj jaroj li esploris pri la aŭtentikeco de tekstoj ambroziaj. Ene de la tekstaro ''Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum'' (CSEL) li publikigis ĉion de Ambrozio krom la (gravegaj) leteroj de Ambrozio. == Skribaĵoj (elekto) == * ''S. Ambrosii, De virginibus'' (=Florilegium Patristicum tam veteris quam medii aevi auctores complectens, 31). Peter Hanstein Verlag, Bonn 1933. * ''De Priorum Saeculorum Silentio circa Assumptionem B. Mariae Virginis''. Universitas Gregoriana, Romo 1946. * ''Ambrosius, Explanatio symboli, De sacramentis, De mysteriis, De paenitentia, De excessu fratris Satyri, De obitu Valentiniani, De obitu Theodosii'' (=CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 73), Wien 1955. * ''Ambrosius, De fide ad Gratianum Augustum'' (=CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 78). Wien 1962. * ''Otto Faller, Ambrosius, De spiritu sancto, De incarnationnis dominicae'' (=CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 79). Wien 1964. * ''Ambrosius, Epistulae et acta'', volumo 1: ''Epistularum libri I–VI'' (CSEL Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 82/1). Wien 1968. * ''Wortindex zu den Schriften des Hl. Ambrosius. Vorarbeiten zu einem Lexicon Ambrosianum: Wortindex zu den Schriften des Hl. Ambrosius''. Nach der Sammlung von Otto Faller bearbeitet von Ludmilla Krestan. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1979, ISBN 3-7001-0307-7. == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|116405937}} * [https://www.leo-bw.de/web/guest/detail/-/Detail/details/PERSON/kgl_biographien/116405937/Faller+Otto biografio ĉe LeoBW] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116405937 ligiloj ĉe DDB] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Faller, Otto}} [[Kategorio:Germanaj jezuitoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Feldkirch]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1889]] [[Kategorio:Mortintoj en 1971]] [[kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[kategorio:Romkatolikaj pastroj en Germanio]] nnz39ed2ugs5017f5o11o0x34w8h4wz 0 942972 9478691 9370817 2026-09-20T05:38:07Z Sj1mor 12103 9478691 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etno|grupo=}} '''Irlandaj nomadoj''' aŭ '''vojaĝantoj''' ({{lang-ga|An lucht siúil}}, signifante ''la piedirantaj/translokiĝantaj/migrantaj homoj''), ankaŭ konataj kiel '''Mincéirs''' <ref>{{cite web|last1=Joyce|first1=Sindy|date=11 December 2018|title=A Brief History of the Institutionalisation (sic) of Discrimination Against Irish Travellers|url=https://www.iccl.ie/equality/whrdtakeover/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220607211749/https://www.iccl.ie/news/whrdtakeover/|archive-date=2022-06-07|access-date=28 September 2020|website=Irish Council for Civil Liberties}}</ref> (ŝelta ([[d:Q36705]]) : '''''Mincéirí''''') aŭ angle '''''Pavees''''',<ref>{{cite web |last1=Mayock|first1=Breda|date=15 April 2020|title=The Role of Hair in Traveller Culture|url=https://educationmatters.ie/the-role-of-hair-in-traveller-culture/|access-date=15 September 2020|website=Education Matters.ie|archive-url=https://web.archive.org/web/20260211213222/https://educationmatters.ie/the-role-of-hair-in-traveller-culture/|archive-date=11 February 2026}}</ref> ''Tinker'', ''Gypsy'', ''Itinerant'' - estas tradicie migranta [[Indiĝenaj popoloj|indiĝena]] <ref>{{Cite web|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=Refworld {{!}} World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Ireland : Travellers|url=https://www.refworld.org/docid/49749d0541.html|access-date=2022-12-26|website=Refworld|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260130181725/https://www.refworld.org/docid/49749d0541.html|archive-date=30 January 2026}}</ref> etnokultura grupo originanta de [[Irlando]], <ref name="Wolniak 20192">{{cite book |author-last=Wolniak|author-first=Michal|date=2016|orig-date=2016|chapter=Travelling through Shades of Whiteness: Irish Travellers as Inferior Whites|editor-last=Kirkland|editor-first=Ewan|title=Shades of Whiteness|location=[[Leiden]] and [[Boston]]|publisher=[[Brill Publishers]]|pages=119–131|doi=10.1163/9781848883833_011|isbn=978-1-84888-383-3|s2cid=201423395}}</ref><ref>Ethnicity and the American cemetery by Richard E. Meyer. 1993. "...&nbsp;though many of them crossed the Atlantic in centuries past to play their trade".</ref><ref name="QuestioningGypsy2">''Questioning Gypsy identity: ethnic narratives in Britain and America'' de Brian Belton</ref> kaj ĉefe vivanta en Irlando, [[Norda Irlando]] kaj Usono<ref>{{cite web|url=http://www.paveepoint.ie/pav_faq_a.html|title=Questioning Gypsy|website=paveepoint.ie|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111001000038/http://www.paveepoint.ie/pav_faq_a.html|archive-date=1a de Oktobro 2011}}</ref> Irlandaj vojaĝantoj estas la plej granda [[Malplimulto|minoritata]] grupo en Irlando, konsistigante proksimume ducentonon de ĝia tuta loĝantaro, kaj proksimume milonon de la loĝantaro de [[Nord-Irlando]]. Irlandaj vojaĝantoj havas sian propran lingvon, nomatan ''ŝelta'', aŭ familiare ''kantina'' aŭ ''gamona''. Ili ankaŭ kunhavas kelkajn komunajn trajtojn kun aliaj nomadaj grupoj (ekz., la [[romaoj]]), inkluzive de nomadaj tradicioj kaj la rilataj [[vivstilo]], kulturo kaj valoroj. Ili ankaŭ havas historion de [[ostracismo]], [[persekutado]] kaj socia malakcepto. La termino ''vojaĝanta'' rilatas al historie enradikiĝinta kaj kulture enradikiĝinta formo de longdaŭra [[Interna migrado|enlanda migrado]], pelita de ekonomia, jura kaj socia ekskludoj, kio estis kaj en iuj kazoj ankoraŭ estas praktikata ene de familioj. == Historio kaj stato == Ĉar [[nomado]]j ne emis skribi, do ne ekzistas registrita historio de la grupo. Ekzistas iom da necerteco inter akademiuloj pri la originoj de la irlandaj nomadoj. Oni ĝenerale kredas, ke ili originis ĉe grupoj de vagantaj poetoj en la 12-a jarcenta Irlando. Sanga lukto meze de la 17-a jarcento kontraŭ la angloj sub [[Oliver Cromwell]] kondukis al granda loĝantaro troviĝanta senhejma, aliĝante al la Vagantoj. Alia ondo de aliĝado okazis meze de la 19-a jarcento post la [[Granda malsatego en Irlando]]. Malgraŭ foje esti malĝuste nomataj "ciganoj",<ref name="Wolniak 2019">{{cite book |author-last=Wolniak|author-first=Michal|date=2016|orig-date=2016|chapter=Travelling through Shades of Whiteness: Irish Travellers as Inferior Whites|editor-last=Kirkland|editor-first=Ewan|title=Shades of Whiteness|location=[[Leiden]] and [[Boston]]|publisher=[[Brill Publishers]]|pages=119–131|doi=10.1163/9781848883833_011|isbn=978-1-84888-383-3|s2cid=201423395}}</ref> irlandaj vojaĝantoj ne estas genetike parencaj al la [[ciganoj]], kiuj estas de [[Hindarja grupo|hind-arja]] deveno.<ref name="Griffin">{{cite book|last=Griffin|first=Rosarii|year=2014|title=Education in Indigenous, Nomadic and Travelling Communities|language=en|publisher=A&C Black|isbn=9781472511195|page=50}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thejournal.ie/traveller-community-study-rcsi-3231070-Feb2017/|title=Study on ancestry of Irish Travellers details genetic connection to settled community|website=[[TheJournal.ie]]|first=Cliodhna|last=Russell|date=9 February 2017}}</ref> Genetika analizo montris, ke irlandaj vojaĝantoj estas de [[Irlandanoj|irlanda]] deveno, kaj ke ili verŝajne diverĝis de la setlanta irlanda loĝantaro en la 17-a jarcento, probable dum la tempo de la [[Oliver Cromwell|Kromvela]] konkero de Irlando. Jarcentoj da kultura izoliteco igis vojaĝantojn iĝi genetike malsamaj de la setlantaj irlandanoj.<ref name="Gilbert">{{Cite journal|last1=Gilbert|first1=Edmund|last2=Carmi|first2=Shai|last3=Ennis|first3=Sean|last4=Wilson|first4=James F.|last5=Cavalleri|first5=Gianpiero L.|date=9 February 2017|title=Genomic insights into the population structure and history of the Irish Travellers|url=https://www.pure.ed.ac.uk/ws/portalfiles/portal/35314239/srep42187.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513214944/https://www.pure.ed.ac.uk/ws/portalfiles/portal/35314239/srep42187.pdf|archive-date=13 May 2022|journal= Scientific Reports |publisher=[[Nature Research]]|volume=7|issue=1|at=Article no. 42187|bibcode=2017NatSR...742187G|doi=10.1038/srep42187|issn=2045-2322|pmc=5299991|pmid=28181990|s2cid=16756740|access-date=13 May 2022}}</ref> Grupoj por vojaĝantaj rajtoj longe pledis por la statuso de vojaĝanta [[etneco]] fare de la irlanda registaro, finfine sukcesante en 2017.<ref name="UKnumber">{{cite news |last1=Kennedy|first1=Jason|last2=White|first2=Gavin|date=1 March 2017|title=Hundreds of Irish Travellers left outside Leinster House as Taoiseach formally recognises ethnic status|newspaper=The Independent|url=http://www.independent.ie/irish-news/politics/hundreds-of-irish-travellers-left-outside-leinster-house-as-taoiseach-formally-recognises-ethnic-status-35494069.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20171105170126/http://www.independent.ie/irish-news/politics/hundreds-of-irish-travellers-left-outside-leinster-house-as-taoiseach-formally-recognises-ethnic-status-35494069.html|archive-date=5a de Novembro 2017}}</ref> La [[Brita registaro]] konsideras vojaĝantojn loĝantajn en Britio kiel parton de la cigana, romaa kaj vojaĝanta (''Gypsy, Roma and Traveller'', GRT) komunumo.<ref name="radical stats">{{cite journal|last1=Acton|first1=Thomas|last2=Acton|first2=Jennifer|last3=Cemlyn|first3=Sara|last4=Ryder|first4=Andrew|title=Why we need to up our Numbers Game: A non-parametric approach to the methodology and politics of the demography of Roma, Gypsy, Traveller and other ethnic populations|journal=Radical Statistics|date=2016|issue=114|url=https://orca.cardiff.ac.uk/id/eprint/99977/1/Acton%202016%20rad%20stats.pdf|access-date=7a de Januaro 2024}}</ref> La Esplorkomitato pri [[rasismo]] kaj [[ksenofobio]] de la [[Eŭropa Parlamento]] determinis, ke ili estis unu el la plej diskriminaciataj etnaj grupoj en Irlando <ref>Traveller, Nomadic and Migrant Education by Patrick Alan Danaher, Máirín Kenny, Judith Remy Leder. 2009. p. 119.</ref> kaj ke ilia socia situacio estis malfirma pro manko de ĝeneraligita jura protekto. == Lingvo kaj kutimoj == La irlandaj nomadoj distingiĝas de la ĝenerala loĝantaro per sia lingvo, kulturo kaj vivmaniero. Ili parolas la ŝeltan, lingvon bazitan sur la [[Irlanda lingvo|irlanda]], sed kun modifoj celitaj igi ĝin kiel eble plej malfacila por tiuj ekster la komunumo de la irlandaj nomadoj. La unua skriba registraĵo de la lingvo datiĝas de la malfrua 19-a jarcento, sed akademiuloj kredas, ke ĝiaj originoj eble datiĝas de la [[13-a jarcento]].<ref name="liegeois">{{cite book|last=Liégeois|first=Jean-Pierre|year=2007|title=Roma in Europe|language=en, fr|location=Strasbourg|publisher=Council of Europe Publishing|isbn=978-92-871-6051-5|page=43|url=https://books.google.com/books?id=3A2bGG3_NAYC&pg=PA43}}</ref><ref>{{cite journal|last=Meyer|first=Kuno|date=January 1909|title=The secret languages of Ireland|journal=Journal of the Gypsy Lore Society|series=New Series|volume=2|issue=3|pages=241–246|eissn=0017-6087|hdl=2027/inu.30000105045102}}</ref> Efektive, la ŝelta estas kriptolekto ([[sekreta lingvo]]). Irlandaj vojaĝantoj ne ŝatas kunhavigi la lingvon kun eksteruloj, nomitaj "bufroj", aŭ nevojaĝantoj. La kulturo de irlandaj vojaĝantoj similas al la kulturo de aliaj migrantaj komunumoj rilate al memdungado, familiaj retoj, [[nasko]], [[geedziĝo]] kaj entombigaj ritoj, [[Tabuo|tabuoj]] kaj [[folkloro]].<ref>{{cite journal|last=Rieder|first=Maria|year=2018|title=Irish Travellers' views on Cant: What folk criteria of languageness tell us about the community|journal=Language Awareness|volume=27|issue=1–2|pages=41|s2cid=148599552|doi=10.1080/09658416.2018.1431242|hdl=10344/6618|hdl-access=free}}</ref> Ili laboris por [[metalo]]j kaj vojaĝis tra Irlando farante aĵojn kiel ornamaĵojn, juvelojn kaj [[Jungilaro|ĉevaljungilarojn]] por gajni [[Porvivaĵo|porvivaĵon]]. Rezulte, ili, kune kun aliaj migrantaj grupoj, estis nomataj ''tinkers'' aŭ ''tinklers'' (ambaŭ signifas "[[ladisto]]j" aŭ "[[kaldronisto]]j" en arkaika angla lingvo, sed en postaj jaroj rigardiĝas kiel insultoj).<ref name="Gmelch-1975-102">{{cite book|last=Gmelch|first=Sharon|year=1975|title=Tinkers and Travellers|publisher=The O'Brien Press|isbn=0-905140-69-9|location=Dublin, IE|pages=10}}</ref> Eble ilia plej fama atingo estas la bredado de la ĉevala raso nomata "Cigana ĉevalo" ([[d:Q516970]]), vidu ankaŭ la Ĉevalfoiro de Appleby en Appleby-in-Westmorland. Kiel ofte okazas ĉe socikulturaj kaj etnokulturaj grupoj perceptitaj de observantoj kiel fascine malsamaj kaj "ekzotaj", aŭtoroj de la 19-a kaj 20-a jarcentoj proponis mitajn klarigojn por iliaj originoj, kiel ekzemple la mito de kripta Tarish-grupo ''kiel'' antaŭulo. Ĉi tio estas supozeble pure literatura inventaĵo de la lastaj jaroj. == Disputoj pri teruzo == La irlandaj nomadoj vivas nomadan vivstilon kaj do ne vivas en permanentaj setlejoj, sed prefere vojaĝas en [[Ruldomo|ruldomoj]], aŭ historie en [[Karavano|karavanoj]], kaj ekloĝas en malfermaj areoj dum fiksitaj periodoj. Rezulte, ekestas disputoj pri ilia uzo de tereno. Ekzistas akuzoj, ke kvankam ili ricevas areojn por loĝado, ili ekloĝas sur privata tereno aŭ sur publika tereno kun malsamaj nomoj, kaj konsistigas ĝenon por la setlanta loĝantaro. Aliflanke, la nomadoj asertas, ke oni provizas al ili aprobitan teron tiamaniere, ke ĝi ne permesas al ili plenumi la loĝbezonojn de ĉiuj membroj de la komunumo, kaj tial ili estas devigitaj setliĝi sur tereno kontraŭleĝe. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nomadaj grupoj en Eŭrazio]] [[Kategorio:Irlanda diasporo]] [[Kategorio:Indiĝenaj popoloj en Eŭropo]] [[Kategorio:Etnoj en Britio]] [[Kategorio:Etnoj en Irlando]] [[Kategorio:Kulturo de Irlando]] [[Kategorio:Demografio de Britio]] 101tuh0buvpcldppycdxqpgm2dsiiat 0 947201 9478745 9410856 2026-09-20T06:15:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478745 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Ray Kroc 1978.jpg|thumb|Ray Kroc, ĉ. 1978]] [[File:McDonalds Museum.jpg|thumb|la unua restoracio de Kroc; nun muzeo]] '''Raymond Albert „Ray“ KROC''' (naskiĝinta la {{Daton|5|10|1902}} en [[Oak Park (Ilinojso)|Oak Park]], mortinta la {{daton|14|1|1984}} en [[San Diego]]) estis fondinto de [[McDonald's|McDonald's Corporation]]. La unua restoracio tiunoma fondiĝis fare de la fratoj Richard kaj Maurice McDonald. La filo de la [[ĉeĥio|ĉeĥo]] Alois Kroc el [[Břasy|Vranov]] havis la kromnomon ''The Hamburger King''; li enviciĝis en al listo de la 100 plej influaj personoj de la 20-a jarcento kiun faras la gazeto [[Times]]. Dumvive li perlaboris riĉajon de 500 milionoj da usonaj dolaroj.<ref>[https://www.wiley.com/legacy/products/subject/business/forbes/kroc.html "Ray Kroc, McDonald’s, And The Fast-Food Industry"] - ĉe: ''wiley.com'' (englisch).</ref> == Vivo == Baldaŭ antaŭ la fino de la [[Unua Mondmilito]], la tiam nur 15-jara Kroc ŝajnigis sin pli aĝa por esti rekrutita kiel ambulancŝoforo; tamen la milito finiĝis jam antaŭ la fino de lia trejnado. Dum la 1920-aj jaroj kaj tra la [[Granda Depresio]], Kroc faris diversajn laborojn: vendisto de paperaj tasoj, dommakleristo kaj pianisto en pluraj muzikbandoj.<ref>Encyclopaedia Britannica, Inc. (eld:): [https://books.google.de/books?id=UbicAAAAQBAJ&pg=PA342&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Britannica Guide to 100 Most Influential Americans,''] - 2008, ISBN 978-1-59339-857-6, p. 342</ref> Fine de la 1930-aj jaroj Kroc ekvojaĝis tra la lando por vendi sian kuirejan ekipaĵon, interalie sian multfunkcian miksilon. En 1954 Kroc rimarkis la fratojn Richard kaj Maurice McDonald, kiam ili - okaze de mendo ĉe li - reordigis samtempe ses el liaj miksiloj opr [[laktoskuaĵo]]j. Post tio li vizitis ilin en ilia restoracio ''California Diner'' en [[San Bernardino]]. Esperante profiti de la sukceso de la fratoj, Kroc aĉetis la [[franĉizo|franĉizajn]] rajtojn por malfermi propran restoracion ''McDonald's'' en Des Plaines ([[Ilinojso]]). La ofertitaĵoj estis same sukcesaj en Ilinojso kiel en [[Kalifornio]]. En 1961 li aĉetis la kompanion de la fratoj McDonald kontraŭ 2,7 milionoj da usonaj dolaroj kaj malfermis restoraciojn tra la tuta mondo. Parton de la rajtoj la fratoj McDonald estis vendintaj al fabrikanto de glaciaĵo, kiujn Kroc reaĉetis. Li eĉ malfermis filion kontraŭ la unua restoracio de la fratoj McDonald kaj elpremis ilin el la komerco. En 1977, Kroc verkis sian aŭtobiografion ''Grinding It Out'' kaj nomis sin vera fondinto de ''McDonald’s''. Kroc mortis en 1984 en la aĝo de 81 jaroj. Kroc estis en sia tria geedzeco edziĝinta al la filantropino Joan Kroc, kiu interalie estis konata pro sia socia engaĝiĝo. == Skribaĵoj == * ''Grinding it Out: The Making of McDonald’s.'' St. Martin’s Publishing Group 1977. * ''Die wahre Geschichte von McDonald’s'' - kun Robert Anderson, Finanzbuch Verlag FBV 2017, ISBN 978-3-95972-057-1. == Pluuzo de la biografio == * La brita muzikisto [[Mark Knopfler]] verkis muzikaĵojn surbaze de la sukcesego de Kroc, ''Boom, Like That'' (ero de la albumo ''Shangri-la''). * La filmo ''The Founder'' (2016) rakontis la historion de la ekfloro de ĉi [[rapidmanĝejo|rapidmanĝeja]] ĉeno.<ref>https://www.imdb.com/title/tt4276820/</ref> Rolas kiel Kroc la aktoro [[Michael Keaton]]. * La ĵurnalistino Lisa Napoli skribis je ''Ray & Joan: The Man Who Made the McDonald’s Fortune and the Woman Who Gave It All Away'' pri la vivo de paro Ray kaj Joan Kroc.<ref>Iris Alanyali: [https://www.welt.de/vermischtes/article163925140/Die-spaete-Rache-der-reichen-McDonald-s-Witwe.html ''The Founder: Die späte Rache der reichen McDonald’s-Witwe''] - ĉe: ''Die Welt,'' 23.4.2017</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.mcdonalds.com/us/en-us/about-us/our-history.html "The Ray Kroc Story"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240803111240/https://www.mcdonalds.com/us/en-us/about-us.html |date=2024-08-03 }} - sur la paĝaro firmaa * Diana Dittmer: [https://www.n-tv.de/wirtschaft/Der-Mann-der-McDonald-s-gross-machte-article19783691.html "Der Mann, der McDonald's groß machte"] ĉe: ''n-tv.de,'' 9.4.2017 * [https://www.boerse-online.de/nachrichten/aktien/ray-kroc-der-burgerkoenig-so-entstand-der-megakonzern-mcdonalds-1028237701 "Ray Kroc: Der Burgerkönig – So entstand der Megakonzern McDonald's"] - ĉe: ''Boerse-Online.de,'' 3.6.2019 * Jana Fischer: [https://www1.wdr.de/radio/wdr5/sendungen/zeitzeichen/ray-kroc-unternehmer-100.html "05.10.1902 - Geburtstag des Unternehmers Ray Kroc"] - podkasto de [[aRD|WDR]] (Zeitzeichen), 5.10.2017 == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Kroc, Ray}} [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1902]] [[Kategorio:Mortintoj en 1984]] [[Kategorio:Usonaj mecenatoj]] rwiuma4tdvqx7tjjuw61d2xgeqpkj3g 0 948563 9478908 9461864 2026-09-20T09:09:58Z Sj1mor 12103 9478908 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rudolf ANTHES''' (naskiĝinta la {{daton|1|3|1896}} en [[Hamburgo]], mortinta la {{daton|5|1|1985}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] [[egiptologio|egiptologo]]. Inter 1935-39 kaj 1945-59 li estris ĉe la [[Egipta Muzeo de Berlino]]. Inter 1947-50 li docentis pri arĥeologio ĉe [[Humboldt-Universitato en Berlino]]; sekvis profesoreco, inter 1951-63, ĉe la [[Universitato de Pensilvanio]]. == Vivo == Anthes trapasis la abiturientan ekzamenon en 1914 ĉe [[Landesschule Pforta]].<ref>Kun li sume tri direktoroj de la Berlina Egipta Muzeo estis lernintoj je [[bad Kösen|Schulpforta]], nome [[Karl Richard Lepsius]] kaj [[Karl-Heinz Priese]].</ref> Sekvis ekstudo de teologio kaj Malnova Historio je [[Tübingen]], kio estis interrompenda pro soldatado dum la [[Unua Mondmilito]]. Milite li perdis okulon. Postmilite li sekvis teologistudojn sen plua konvinkiĝo religia. Pro tio li aliorientiĝis pri egiptologio. En 1923 li doktoriĝis post defendo de la tezo ''Die Zeit des Gaufürsten Neheri nach den Graffiti im Alabasterbruch von Hatnub in Mittelägypten'', Berline ĉe [[Adolf Erman]]. La influo de Erman ankaŭ poste gravegis. Sekvis deĵoro dum sep jaroj en la elfaro de la vortarego ''Wörterbuch der ägyptischen Sprache''; jam en 1920 li estis laborinta ĉi-celen. Inter 1927-29 li asistantis ĉe la [[kairo|kaira]] filio de la [[Germana Arkeologia Instituto]] partoprenante elfosadojn je [[Luksoro]]. Dum la arĥeologiaj kampanoj 1931/32 kaj 1932/33 li estis kunlaboranto de [[Uvo Hölscher]] je Medinet Habu. En 1929 li fariĝis helpisto ĉe la Berlina Egipta Muzeo kaj habilitiĝis en 1931 ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]] li kuratoris en la berlina muzeo kiel postanto de [[Heinrich Schäfer]]. Pro labora troŝarĝiĝo li ne malofte malsanis; tamen oni rifuzis al li la universitatprelegadan rajton profesoran en Berlino, en 1938. En 1940 la [[nazioj]] maldungis [[Günther Roeder]] pro politikaj kialoj, dume Anthes - kiu ankaŭ estis politike malfidinda por la nazioj - ja daŭre rajtis kuratoradi. ĝis 1943. Malklaras liaj agadoj por la periodo de 1943-45 - ĉu dogane ĉu [[wehrmacht|armee]] (en la [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]]). Post sovetia militkaptiteco dum pluraj monatoj, li refariĝis - ankoraŭ en 1945 - estro de la berlinaj egiptologiaj kolektoj: ĉi laborotasko ne multe ŝanĝiĝis ĝis 1950. En 1952 postantis al li [[Siegfried Morenz]]. Jam en 1946 Anthes rajtis prelegi, kaj en 1947 eĉ profesorumi pri Egipto-arĥeologio. Samjare edzigis lin Agathe Sauberzweig-Schmidt. En 1950 invitis lin la usonanoj Froelich G. Rainey kaj Ephraim Avigdor Speiser eklabori an Ameriko: Anthes, estanta nekontentiga pri la [[gDR|komunisma sistemo]], volonte transloĝiĝis tien. ====Kariero en Usono==== De septembro 1951 li profesoris pri egiptologio ĉe la la fakultato pri orientaj lingvoj de la Pensilvania universitato kaj kuratoris por la altlernejaj kolektoj. Kune kun [[Henry George Fischer]] kaj [[Alan Richard Schulman]] li science akompanis la unuajn du doktoriĝontojn. Usonajn elfosadojn je [[memfiso (Egiptio)|Memfiso]] li ankaŭ akompanis. Dum du kampanoj (1955 kaj 1956) lia grupo sukcesis malkovri etan templon de faraono [[Ramseso la 2-a]]. Unu liaj sciencaj amikoj en Pensilvaio estis la [[asiriologio|asiriologo]] [[Samuel Noah Kramer]]. Pensiiĝo de Anthes estis en 1963; li reiris Berlinon. Usonan ŝtatanecon li neniam akceptis pro [[makartiismo]]. Por la amerikanoj la sobra formaleco de Anthes estis tipe germana. [[Georg Steindorff]] listigis Anthes sur registro pri egiptologoj nenaziismaj (kune kun [[Alexander Scharff]]. En 1931 li estis iĝinta framasono Berline, ĉe la loĝio ''Pythagoras zum flammenden Stern''; tio memkompreneble malhelpis karieron post 1933. Scienca fokuso de li estis religio kaj arthistorio. Li estis fakulo pri egiptaj skulptaĵoj. Liaj pli ol du dekoj da deĵorjaroj en Berlino influegis la berlinajn kolektadojn. Ege suferis li pri la divido de ili post 1945. Kiel [[Bernard V. Bothmer]] li gravis por la evoluon de egiptologiaj studoj en Usono. Filologie li specialiĝis pri enskriboj. ==Honoroj== *1939: orda membreco ĉe Germana Arkeologia Instituto (DAI) *1966: ''Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland'' (unua klaso; meritordeno fare de FRG) == Skribaĵoj (elekto) == [[file:Rudolf Anthes - Friedhof Steglitz.JPG|eta|nomo de Anthes sur la tomboŝtono de lia edzino, Steglitz]] * ''Die Felseninschriften von Hatnub nach den Aufnahmen Georg Möllers.'' Hinrichs, Leipzig 1928 (=Untersuchungen zur Geschichte und Altertumskunde Ägyptens, 9). * ''Lebensregeln und Lebensweisheit der alten Ägypter.'' Hinrichs, Leipzig 1933 (=Der Alte Orient, 32/2) * ''Meisterwerke ägyptischer Plastik.'' Günther, Berlin 1941 (=Die Sammlung Parthenon). * ''Die Büste der Königin Nofret Ete.'' Gebr. Mann, Berlin 1954 (angla traduko ''The Head of Queen Nofretete'') * ''Ägyptische Theologie im dritten Jahrtausend v. Chr.'' ELTE, Budapest 1983 (=Etudes publiées par les Chaires d'histoire ancienne de l'Université Loránd Eötvös de Budapest, 35; =Studia Aegyptiaca, 9). == Literaturo == * David O'Connor: "In Memoriam Rudolf Anthes" - ĉe: ''Expedition,'' 35/1, p. 34–36 ([http://www.penn.museum/documents/publications/expedition/PDFs/27-1/In%20Memoriam.pdf interrete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304053108/http://www.penn.museum/documents/publications/expedition/PDFs/27-1/In%20Memoriam.pdf |date=2016-03-04 }}). * Henry George Fischer: "Rudolf Anthes 1896–1985" - ĉe: ''Journal of the American Research Center in Egypt,'' 22, 1985, p. 1–3 * Henrik Eberle: ''Die Martin-Luther-Universität in der Zeit des Nationalsozialismus,'' Mdv, Halle 2002, ISBN 3-89812-150-X, p. 363–364 == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|118649612}} * [https://www.catalogus-professorum-halensis.de/anthesrudolf.html katalogo de profesoroj el Halle] * [https://zflprojekte.de/sprachforscher-im-exil/index.php/catalog/a/119-anthes-rudolf pri post 1933 elmigrintoj germanaj filologoj] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Anthes, Rudolf}} [[Kategorio:Egiptologoj]] [[Kategorio:Kuratoroj]] [[Kategorio:Usonaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1896]] [[Kategorio:Mortintoj en 1985]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Hamburgo]] glsmgsnuizl192mpaq5sr5scpee1g12 0 950211 9478632 9472324 2026-09-19T22:00:35Z Eternanpacon 235392 9478632 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko|nomo=Pacparko Nagasaki |propra nomo= 長崎市平和公園 |bildo= Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg |priskribo de bildo=Statuo Deziranta-Pacon |lando = Japanio |regiono = Nagasaki |urbo= Nagasaki |Estiĝo= la 1-a de aŭgusto 1950 |Poŝtkodo=852-8118 |Koordinatoj=32° 46′ 31″ N, 129° 51′ 52″ E |Retpaĝo=[https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 長崎市平和公園]}} '''Pacparko Nagasaki''' estas urba parko en [[Nagasako|Nagasaki]] de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki] por pripreĝi pacon. Ĝi situas en ĉirkaŭejo de la eksplodcentro "[[Ground Zero]] (grundo nulo)" de la faligita Atombombo al Nagasaki (la 9-an de aŭgusto 1945). La parko konsistas ĉefe el 3 zonoj (plus 2), en kiuj multaj monumentoj kaj establejoj stariĝas. - [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pacparko_Nagasaki&stable=0#Mapo_de_Pacparko_Nagasaki Mapo de Pacparko Nagasaki] - == 1. Zono por Deziri = Kvartalo de "Statuo Deziranta-Pacon"== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6808.html 願いのゾーン 祈念像地区]) (urba retejo) * Statuo Deziranta-Pacon ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E7%A5%88%E5%BF%B5%E5%83%8F 平和祈念像]) [[Dosiero:Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg|maldekstre|eta|Statuo Deziranta-Pacon ]] La Statuo estas kreita de skulptisto KITAMURA Seibo ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%97%E6%9D%91%E8%A5%BF%E6%9C%9B 北村西望]). La statuo simbolas "La Amo de [[Dio]]"-n kaj "Favoro kaj Kompato de [[Budho]]"-n. Ĉielen-streĉita dekstra mano esprimas minacon de Atombombo, kaj horizonten-streĉita maldekstra mano esprimas Pacon, kaj iomete fermitaj okuloj pripreĝas savon de la Viktimaj Animoj. Ĉiujare la 9-an de aŭgusto, antaŭ la Statuo okazas "Ceremonio por Deziri Pacon kaj por la Animoj de Viktimoj pro Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E7%8A%A0%E7%89%B2%E8%80%85%E6%85%B0%E9%9C%8A%E5%B9%B3%E5%92%8C%E7%A5%88%E5%BF%B5%E5%BC%8F%E5%85%B8 長崎原爆犠牲者慰霊平和祈念式典])". * Paca Fontano [[Dosiero: Nagasaki Fountain of Peace.jpg|maldekstre|eta|Paca Fontano]] La Fontano establiĝis por "Konsoli la Atombombitojn", kiuj serĉadis akvon sub la fajrego tra Atombombita Nagasaki. * Monumentoj Donacitaj de Eksterlandoj kiel Simbolo de Internacia Paco / Ĉirkaŭ la Fontano stariĝas multaj monumentoj ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E5%85%AC%E5%9C%92#%E4%B8%96%E7%95%8C%E5%B9%B3%E5%92%8C%E3%82%B7%E3%83%B3%E3%83%9C%E3%83%AB%E3%82%BE%E3%83%BC%E3%83%B3 世界平和シンボルゾーン]). * Sonorilo de Nagasaki [[File:Water ceremony in peace park - panoramio.jpg|dekstre|200px|eta|Sonorilo de Nagasaki]] La Sonorilo establiĝis por konsoli "Atombombitajn Mortintojn", kiuj estis laborantaj en municiaj fabrikoj, en kiuj ankaŭ junaj geknaboj estis laborantaj. * "Muropartoj de Atombombita Karcero" troviĝas ĉirkau "Zono por Deziri ". ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%88%91%E5%8B%99%E6%89%80%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E5%88%91%E5%8B%99%E6%94%AF%E6%89%80%E8%B7%A1 長崎刑務所浦上刑務支所跡]). * Turoj-Orizuru (papergruo) [[File:Peace_Park_of_Nagasaki_11.JPG|maldekstre|200px|eta|Turo-Orizuru (papergruo)]] Paro da turoj stariĝas apdu "Statuo Deziranta-Pacon". Sub la turoj multaj [[Mil_gruoj|Milgruoj]] enkolektiĝas. [[Orizuru]] estas fama kiel [[Pacsimbolo]], pro tio popoloj dediĉas ĝin esperante pacon. (fotoj de Turoj-Orizuru / [https://www.photo-ac.com/main/search?q=%E6%8A%98%E3%82%8A%E9%B6%B4%E3%81%AE%E5%A1%94&qt=&qid=&creator=&ngcreator=&nq=&srt=dlrank&orientation=all&sizesec=all&color=all&model_count=-1&age=all&mdlrlrsec=all&sl=ja&utm_source=tag ACworks]) * Urba Preĝhalo por "Funebri Neidentiĝintajn Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki" ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]) / La halo tenadas ostojn de "Neidentiĝintaj Pereintoj". Kaj tenadas ankaŭ ostojn, kies nomo identiĝas sed ne troviĝas familiano, kiu povos akcepti ĝin. La halo serĉadas tiujn familianojn. == 2. Zono por Preĝi = Eksplodcentra Kvartalo== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6806.html 祈りのゾーン 中心地地区]) (urba retejo) * Ground Zero (grundo nulo) [[Dosiero:NagasakiHypocentre.jpg|maldekstre|500px|eta|Ground Zero (grundo nulo)]] La Grundo estas la Eksplodcentro de la faligita Atombombo. La centra Turo estas Memoriga-Monumento por la eksplodo, kaj antaŭ ĝi instaliĝis Oferada Skatolo enmetita elektronika matrikulo de mortintaj Atombombitoj. Al la matrikulo ankaŭ nun daŭre aldoniĝas la nomoj de Atombombitoj kiuj mortis en postaj tagoj. La originalan matrikulon konservas "Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki" (ĝi staras en "Zono por Lerni"). Kaj dekstra Turo estas muroparto de Atombombita malnova templo de "Katedralo Urakami" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%AB%E3%83%88%E3%83%AA%E3%83%83%E3%82%AF%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E6%95%99%E4%BC%9A カトリック浦上教会]). * Monumento por funebri viktimojn de "Perforte Laborigitaj Koreanoj" fare de la Atombombado al Nagasaki, kaj ankaŭ la familianojn. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2036.html 長崎原爆朝鮮人犠牲者追悼碑]). * Monumento por "Funebri Alilandana-Milit-Viktimo-jn", kaj por "Tutaboli Nuklea-Armilo-jn", kaj por "Sen-Homara-Milito". ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2031.html 外国人戦争犠牲者追悼核廃絶人類不戦碑]). == 3. Zono por Lerni = Kvartalo de "Muzeo Nagasaki por Atombombo"== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6807.html 学びのゾーン 長崎原爆資料館地区])(urba retejo) * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] [[Dosiero:Nagasakigenbaku.jpg|maldekstre|eta|Muzeo Nagasaki por Atombombo]] La muzeo estas urba muzeo de Nagasaki, kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al Atombombado al Nagasaki. * Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]) / La subteraĵo estas "Dokumentad-Centro por Historio kaj Folkloro de Nagasaki" ([https://nabmuseum.jp/heiwa/rekishi/ 長崎市歴史民俗資料館]). * Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]) / La halo establiĝis por funebri ĉiujn pereintojn. === ''4. Zono por Sporto''=== Basbalo, Rugbeo, Futbalo, Naĝado. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2018.html スポーツのゾーン] - urba retejo) === ''5. Zono de Placo''=== Atletikejo, Tenisejo, Softbalejo, Arkpafadejo. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2017.html 広場のゾーン] - urba retejo) En la parko troviĝas aliaj tre multaj monumentoj == Mapo de Pacparko Nagasaki == [[File:MAPO-PACPARKO.jpg|dekstre|500px|eta||]] [[Pacparko_Nagasaki#1._Zono_por_Deziri_=_Kvartalo_de_"Statuo_Deziranta-Pacon"|1. Zono por Deziri]] [[Pacparko_Nagasaki#2._Zono_por_Preĝi_=_Eksplodcentra_Kvartalo|2. Zono por Preĝi]] [[Pacparko_Nagasaki#3._Zono_por_Lerni_=_Kvartalo_de_"Muzeo_Nagasaki_por_Atombombo"|3. Zono por Lerni]] == Referencoj == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E5%85%AC%E5%9C%92# 長崎市平和公園] - Wikipedia). * oficiala retejo : Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園-長崎市]). * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] - Vikipedio. * Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]). * [[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio. *Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]). *Urba Preĝhalo por Funebri Neidentiĝintaj-Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]). * [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio. [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Parkoj en Japanio]] ae0mxkr7127qwm8jryqoxk8errd5yo9 0 953025 9478576 9472101 2026-09-19T16:41:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478576 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 08).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 4 Lány]] '''Pionirara grupo 21 Bratislavo''' estis plenuma organo de [[Direktoraro de fortikaĵaj laboroj]], kiu en la dua duono de la 1930-aj jaroj organizis konstruadon de [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] en la suda [[Slovakio]]. Temis pri du memstaraj sektoroj: [[Danubo|danuba]] [[pontokapo]] de [[Petržalka]] en [[Bratislavo]] kaj fortikaĵoj de [[Komárno]]. La memstara pionirara grupo konstruis 11 [[infanteria fuorto|infanteriajn fuortojn]], kvar [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezajn objektojn mod. 37]] kaj kvar komandantejajn postenojn. Plu en ĝia spaco troviĝis naŭ pli malnovaj bunkroj el la unua duono de la 1930-aj jaroj, kiuj estis reguligitaj. == Historio == Kurbiĝo de [[Danubo]] kreas ekde la jaro 1920, sur la mala bordo ol troviĝas la historia centro de Bratislavo, [[Bratislava pontokapo|slovakan pontokapon]]. Dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko]] tiu ĉi ĉeĥoslovaka teritorio estis pli malgranda ol nuntempe. La ŝtatlimo estas fakte konservita de nordo ĝis [[Janíkov dvor]]; de tie ĝi plu daŭrigis arkforme al oriento al Danubo, dum ekde la jaro 1947 ĝi turniĝas al sudo, per kio estis al tiama Ĉeĥoslovakio almembrigitaj ankaŭ municipoj [[Rusovce]], [[Jarovce]] kaj [[Čunovo]], kiuj estis ĝis tiu tempo konsisto de Hungario. Sur la unuarespublika pontokapo Ĉeĥoslovakio havis laŭ artikolo 56 de [[Traktato de Saint-Germain-en-Laye]] malpermesite konstrui kian ajn soldatajn ekipaĵojn.<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo = 507/1921 Sb. mezi mocnostmi spojenými i sdruženými a Rakouskem – Čl.56 | url = http://portal.gov.cz/app/zakony/zakonPar.jsp?page=3&idBiblio=2788&recShow=55&nr=507~2F1921 | alirdato = 2015-04-12 | eldoninto = Portal.gov.cz | url archivu = https://web.archive.org/web/20200801085639/https://portal.gov.cz/app/zakony/zakonPar.jsp?page=3&idBiblio=2788&recShow=55&nr=507~2F1921 | datum archivace = 2020-08-01 | nealirebla = ano | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200801085639/https://portal.gov.cz/app/zakony/zakonPar.jsp?page=3&idBiblio=2788&recShow=55&nr=507~2F1921 | arkivdato = 2020-08-01 }}</ref> {{citaĵo|''La ŝtato ĉeĥoslovaka devligas sin konstrui neniajn soldatajn ekipaĵojn sur parto de sia teritorio, kiu situas sur la dekstra bordo de Danubo suden de Bratislavo.''}} Tiu ĉi decido estis en la 1930-aj jaroj rilate al pli malbonigita internacia politika situacio ignorata kaj laŭlonge laŭ la limo en Petržalka elkreskis linio de fortikaĵoj, kiu de komence estis precipe orientita kontraŭ la malamika Hungario, ĉar Aŭstrio, kies armeo estis limigita per internaciaj interkonsentoj, ne prezentis pli grandan danĝeron. Laŭlonge laŭ Petržalka elkreskis en la jaroj 1933–1935 la unuaj naŭ ferbetonajn fortikaĵetojn, nome al insisto de generalo [[Josef Šnejdárek]], kiu en la jaro 1932 fariĝis landa soldata komandanto en Bratislavo. La projektoj de tiuj ĉi bunkroj, kiuj estiĝis ankoraŭ antaŭ destino de [[Konsilantaro por fortikigado]] (KF) kaj Direktoraro de fortikaĵaj laboroj (DFL) en la jaro 1935, certigis evidente Landa soldata komandantejo Bratislavo, per la konstruado estis verŝajne komisiita la bratislava pionirara regimento 4. Rilate al [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|pli poste konstruataj fortikaĵoj]] en Ĉeĥoslovakio temis pri objektoj tute netipaj, kiuj devis esti pli poste reguligataj. Post la decido pri la konstruado de la fortikaĵoj laŭlonge laŭ la tutaj limoj de Ĉeĥoslovakio la pontokapo de Bratislavo estis vicigita en la plano el la jaro 1936 en la I-an, la plej insisteman etapon. Tial ankoraŭ en la sama jaro estiĝis la pionirara grupo (PG) 21, kiu en Bratislavo gvidis la fortikigadon. PG 21 ankaŭ gvidis la konstruadon de pezaj fortikaĵoj sur bordo de Danubo en Komárno, kiu laŭ devenaj planoj devis konsisti el kvin infanteriaj fuortoj. == Bazaj informoj == La pionirara grupo 21 estis establita la 15-an de septembro 1936, la sidlokon ĝi havis en Kazerno de Jelínek en Petržalka kaj ĝia komandanto fariĝis [[kapitano|kpt]]. (pli poste staba kpt.) [[pioniraro|žen]]. Inĝ. František Novák. La konstruado en la subsektoro Bratislavo estis komencita ankoraŭ aŭtune de 1936, dum kio ĉiuj sep infanteriaj fuortoj, kiuj plenigis kaj plilongigis linion de bunkroj de Šnejdárek, estis finbetonigitaj en ŝanĝo de jaroj 1936 kaj 1937. La pli malnovaj malgrandaj fortikaĵetoj estis post enmembrigo en la sistemon de fortikaĵoj reguligitaj somere en la jaro 1937. En la dua duono de la jaro 1937 estis sekve konstruitaj kvin objektoj kreantaj la duan linion (el tio kvar malpezaj fortikaĵoj kaj unu peza objekto). La lasta agado estis konstruado de kvar komandantejaj postenoj en ŝanĝo de jaroj 1937 kaj 1938. La konstruado de tri fuortoj en Komárno okazis somere de 1937, dum kio pluaj du, kiuj estis devene planitaj, estis nuligitaj. La farado de PG 21 estis finita post finigo de ĉiuj planitaj objektoj, internaj instalaĵoj en la fuortoj, enmeto de [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝoj]] kaj kupoloj kaj konstruado de [[kablo|kablado]] kaj [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstakloj]] la 4-an de junio 1938. == Konstruaj subsektoroj == === Bratislavo === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 01).jpg|thumb|Objekto B-S 10 Tři hranice]] {{ĉefartikolo|Subsektoro Bratislavo}} * Komisiita: 11-a de septembro 1936 / 3-a de septembro 1937 / 25-a de novembro 1937 * Konstruisto: Inĝ. Rudolf Frič, Bratislava * Komisiiga sumo: 4 294 841,04 [[Ĉeĥoslovaka krono|Kč]] / 523 878,80 Kč / 429 420,80 Kč * Komisiitaj objektoj: 7 (B-S 1 – B-S 4, B-S 8, B-S 13, B-S 15) / 5 (B-S I – B-S V) / 4 (B-SV 1 – B-SV 4) * Konstruitaj objektoj: 7 / 5 / 4 * Spaco: [[Bratislavo]]-[[Petržalka]] === Komárno=== {{ĉefartikolo|Subsektoro Komárno}} * Komisiita: 13-an de marto 1937 * Konstruisto: Inžesta, s. r. o., Bratislava * Komisiiga sumo: 1 776 125,25 Kč * Komisiitaj objektoj: 3 (Ko-S 1, Ko-S 3, Ko-S 4) * Konstruitaj objektoj: 3 * Spaco: [[Komárno]] == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | odkaz na autora = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2010 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Vondrovský | persona nomo = Ivo | jaro = 1995 | titolo = Opevnění z let 1936 – 1938 na Slovensku | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | isbn = 80-900299-5-7 }} === Eksteraj ligiloj === * {{commonscat linio}} {{PG 21 Bratislavo}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PG 21 Bratislavo| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Bratislavo]] [[Kategorio:Petržalka]] 37722gmq3gvnrjp70jkjyea9frl3hbt 0 953332 9478680 9473796 2026-09-20T05:19:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478680 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Pollando]] | dosiero = Flago-de-Pollando.svg | periodo = [[2007]]-[[2014]] | antaŭ = Anna Fotyga | post = Grzegorz Schetyna }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Pollando]] | dosiero = Flago-de-Pollando.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Szymon Szynkowski vel Sęk | post = }} }} '''Radosław Tomasz''' "'''Radek'''" '''SIKORSKI''' ({{IPA|raˈdɔswaf ɕiˈkɔrskʲi}}; naskita la 23-an de februaro 1963, en [[Bydgoszcz]]) estas pola politikisto, ĵurnalisto kaj ŝtatisto, kiu estas la plej longe servanta pola Ministro pri Eksterlandaj Aferoj ekde 2023, antaŭe plenumante la oficon inter 2007 kaj 2014, kaj ekde 2025 ankaŭ kiel Vicĉefministro. Li estis [[membro de la Eŭropa Parlamento]] inter 2019 kaj 2023. Antaŭe li estis [[Sejmmarŝalo|Marŝalo de la Sejm]] de 2014 ĝis 2015. Li antaŭe funkciis kiel vicministro de nacia defendo en 1992 en la kabineto de [[Jan Olszewski]], vicministro de eksterlandaj aferoj inter 1998 kaj 2001 en la kabineto de [[Jerzy Buzek]] kaj ministro de nacia defendo inter 2005 kaj 2007 en la kabinetoj de [[Kazimierz Marcinkiewicz]] kaj [[Jarosław Kaczyński]]. Diplomiĝinto de [[Pembroke College|Pembroke College, Oksfordo]], Sikorski laboris kiel ĵurnalisto por ''[[The Observer]]'' kaj ''[[The Spectator]]'' inter 1986 kaj 1989. Li estis [[Milita ĵurnalisto|milita korespondanto]] en [[Afganio]] en 1986, poste en [[Angolo]] en 1989. Estante regula membro [[Bilderberg-konferenco|de la Bilderberg-Grupo]], <ref name="Steering Committee by country2">{{Cite web|title=Steering Committee (by country)|url=https://bilderbergmeetings.co.uk/steering-committee-by-country/|website=Bilderberg Meetings|access-date=17 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317134228/https://bilderbergmeetings.co.uk/steering-committee-by-country/|archive-date=17 March 2023}}</ref> li estas membro de ĝia ĉefa ''Stira Komitato'' ; Sikorski ankaŭ estis parto de la konservativa [[pensfabriko]] American Enterprise Institute inter 2003 kaj 2005. En 2012, li estis inkludita en la listo de ''la 100 plej bonaj tutmondaj pensuloj de 2012,'' publikigita de la revuo ''[[Foreign Policy]]''. En 2015, Sikorski fariĝis ĉefesploristo ĉe la Centro por Eŭropaj Studoj de [[Universitato Harvard]]. En 2025 li fariĝis Honora Ulo ĉe la Pembroke Kolegio, lia [[Alma mater|studuniversitato]]. <ref name=":52">{{Cite web|date=27 March 2025|title=New Honorary Fellows appointed by Governing Body {{!}} Pembroke college|url=https://www.pmb.ox.ac.uk/news/new-honorary-fellows-appointed-governing-body|access-date=28 March 2025|website=www.pmb.ox.ac.uk|language=en}}</ref> Li estas Altranga Retmembro ĉe la Eŭropa Gvidada Reto (ELN). <ref>{{Cite web|title=Senior Network|url=https://www.europeanleadershipnetwork.org/networks/network-members/|website=European Leadership Network|access-date=21 September 2020}}</ref> Li estas membro de la [[Civitana Koalicio (partio)|Civitana Koalicio]] (antaŭe [[Civitana Platformo]]), en kiu li estas vidata kiel parto de la [[Politika dekstro|dekstra flanko]] de la partio. <ref>{{Cite web|title=Koalicja Obywatelska wzmocni prawe skrzydło?|url=https://www.wnp.pl/parlamentarny/ludzie/koalicja-obywatelska-wzmocni-prawe-skrzydlo,141073.html|access-date=5 February 2024|website=wnp.pl|language=pl}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20080529234150/http://fletcher.tufts.edu/forum/archives/pdfs/32-1pdfs/Sikorski.pdf Intervjuo kun Radosław Sikorski en Fletcher Forumo pri Mondaj Aferoj] * [http://www.thechicagocouncil.org/podcast_details.php?podcast_id=93 NATO's Past, Present and Future]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}   Parolado antaŭ la Ĉikaga Konsilio pri Tutmondaj Aferoj * [https://www.nytimes.com/2010/06/17/opinion/17iht-edsikorski.html The Future of EU-Russia Relations], The New York Times * [https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2010/nov/19/nuclear-weapons-usforeignpolicy Why the west needs a New Start], The Guardian * [https://www.youtube.com/watch?v=utaUBuwuaSc Hard Talk Interview with Radosław Sikorski], YouTube * [https://www.youtube.com/watch?v=MQAOCIv4siU Radosław Sikorski on Morning Joe MSNBC], YouTube * [https://www.youtube.com/watch?v=3by02U8Zplo Davos Annual Meeting 2010 – Rebuilding Peace and Stability in Afghanistan], YouTube * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b04c9kyv BBC Radio 4 Profile] {{Ĝermo|Polo|politikisto}} {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sikorski, Radoslaw}} [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Pollando 2019-2024]] [[Kategorio:Aktivuloj de Solidareco (Pollando)]] [[Kategorio:Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Polaj politikistoj]] [[Kategorio:Polaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Polaj kontraŭkomunistoj]] [[Kategorio:Polaj ministroj pri defendo]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Pollando]] i59osmwkz6fhsewjaqm61dxqnyr3vdq 1 953478 9478991 9476837 2026-09-20T10:30:29Z Sergio 46486 /* Temŝanĝo */ Respondo 9478991 wikitext text/x-wiki ==Temŝanĝo== {{re|Piet-c}} Ĉi tiu artikolo estas markita kiel ĝermo pri ekonomiko. Ŝajnas al mi ke la enhavo funkcias pli kiel apartigilo pri diversaj sencoj de la vorto "indikilo", kiuj ne nepre rilatas al ekonomiko, sed apartigilo ne necesas ĉar ni ne havas artikolojn pri tiuj temoj. Mi volas fari artikolon pri "indikilo" en la senco de ''indicator'' angle, t.e. "eco, kiun oni mezuras, por taksi malpli facile observeblan econ, kiun oni supozas rilata," do pli-malpli kiel Michele Gazzola uzas "indikilo" en [https://www.verkoj.com/dn/IKU/IKU2021.pdf IKU 2021]. Tio inkludas la ekonomikan sencon de "indikilo" sed estas pli ĝenerala. Ŝajnas al mi ke estus plej taŭge fari tion en ĉi tiu artikolo, anstataŭigante la nunan kvazaŭ-alidirektilon per la nova enhavo. Tamen tio ja estus radikala ŝanĝo de la artikoltemo, do mi volas demandi ĉu vi konsentas aŭ volus proponi alian agmanieron. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:05, 14 sep. 2026 (UTC) :Tion, kion oni mezuras (la datumon) mi nomus ne «indikilo», sed «indikaĵo», aŭ eventuale pli abstrakte «indiko». Ĝi ne estas ilo, ĝi estas simptomo, objektiva realaĵo kiun oni povas uzi por ion diagnozi.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:50, 15 sep. 2026 (UTC) ::{{re|Sergio}} Ĉu "indikaĵo" uziĝas en citeblaj fontoj simile ofte kiel "indikilo" en la senco de ''indicator''? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:22, 17 sep. 2026 (UTC) :::Por mi pli gravas ne ofteco, sed la lingva logiko. En iuj grupoj lingva eraro povas esti pli ofta ol la formo ĝusta. Ruĝa lampeto povas esti indikilo de alarmo, ĝia blinkado estus indik(aĵ)o de alarmo. «La komparo de la malneta enlanda produkto (MEP) de diversaj landoj inter 1989 kaj 1999 restas la sola plej certa '''indikaĵo''' de progreso aŭ de ties manko» (Artikolo el ''Monato'' laŭ la Tekstaro).—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:30, 20 sep. 2026 (UTC) 2ijzjy3dhpjamkrgblhwrl5vdk0aiyn 0 953523 9478808 9475555 2026-09-20T08:28:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9478808 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}}[[File:Ricardo_Rojas_cell,_Ushuaia_Prison,_Museo_Maritimo_y_del_Presidio_de_Ushuaia.jpg|eta|280x280px| Karcero de Ricardo Rojas, malliberejo Ushuaia (en [[Ushuaia]]), ''Museo Maritimo y del Presidio de Ushuaia'' ]] '''Ricardo ROJAS''' (naskiĝis la 6-an de septembro 1882, en [[San Miguel de Tucumán]] - mortis la 29-an de julio 1957, en [[Bonaero]]) estis [[Argentino|argentina]] verkisto, inkluzive de ĵurnalisto, kaj edukisto.<ref>{{Cite web|last=Puig|first=Laia|date=2021-07-15|title=Ricardo Rojas|url=https://www.pen100archive.org/ricardo-rojas/|access-date=2024-09-20|website=Unlocking the History of PEN|language=en-US}}</ref> De 1926 ĝis 1930, Rojas estis rektoro de la [[Universitato de Bonaero]]. Hodiaŭ, kultura centro ĉe la universitato estas nomita en lia honoro. Rojas apartenas al la tiel nomata ''Centjara Generacio'' en Argentino. Unu el liaj plej konataj kaj plej diskutataj verkoj estis ''La restauración nacionalista'' (Naciisma Restaŭrado) el 1909. Post la puĉo de 1930, li estis arestita pro sia membreco en la ''[[Unión Cívica Radical]]'' (Radikala Civitana Unio), sendita al la malliberejo de Ushuaia, kaj poste loĝis enfermita en malgranda ligna domo 80 metrojn de la Avenuo Maipú. Li devis ĉiutage registriĝi ĉe la policejo por konfirmi sian ĉeeston tie, kion estis tre facile kontroli, ĉar la sola maniero eskapi estus per boato. Jardekojn poste, tiu domo fariĝis la [[publika biblioteko]] de Ushuaia, kie li verkis sian verkon ''Arkipelago'', pri la historio de la popoloj [[Jamanoj|Jaghan]] kaj [[Selknamoj|Ona]], klarigante la vidpunktojn de [[Charles Darwin]] pri ili.<ref>Radikala Junularo de Salta (29-a de julio 2007). [http://www.ucrsalta.org.ar/jr/?p=63 "Ricardo Rojas 50 jarojn post sia forpaso: 1957 - 29-a de julio 2007"]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En 1953, li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]]. Lia verko ''El santo de la espada'' (La Sanktulo de la Glavo), pri la vivo de la argentina sendependeca heroo [[José de San Martín]], estis filmita de [[Leopoldo Torre Nilsson]] en 1970. En 1945, li ricevis la Gran Premio de Honor de la Sociedad Argentina de Escritores (Grandpremio de Honoro de la [[Argentina Verkista Societo]]) . La argentina registaro deklaris la datrevenon de lia morto kiel ''Día de la Cultura Nacional'' (Nacia Kulturo-Tago ). == Verkaro == * ''Victoria del Hombre'' (1903) * ''El país de la Selva'' (1907) * ''Cartas de Europa'' (1908) * ''El Alma Española'' (1908) * ''Cosmópolis'' (1908) * ''La Restauración Nacionalista'' (1909) * ''Bibliografía de Sarmiento'' (1911) * ''Los Lises del Blasón'' (1911) * ''Blasón de Plata'' (1912) * ''Archivo Capitular de Jujuy'' (1913/1944) * ''La Universidad de Tucumán'' (1915) * ''La Argentinidad'' (1916) * ''Poesías de Cervantes'' (1916) * ''Historia de la literatura argentina'', 8 volumenoj * ''Los Arquetipos'' (1922) * ''Poesías'' (1923) * ''Facultad de Filosofía y Letras'' (1924) * ''Discursos'' (1924) * ''Eurindia'' (1924) * ''La Guerra de las Naciones'' (1924) * ''Las Provincias'' (1927) * ''El Cristo Invisible'' (1927) * ''Elelín'' (1929) * ''Discursos del Rector'' (1930) * ''Silabario de la Decoración Americana'' (1930) * ''La Historia de las Escuelas'' (1930) * ''Memoria del Rector'' (1930) * ''El Radicalismo de Mañana'' (1932) * ''El Santo de la Espada'' (1933) * ''Cervantes'' (1935) * ''Retablo Español'' (1938) * ''Un Titán de los Andes'' (1939) * ''Ollantay'' (1939) * ''El Pensamiento vivo de Sarmiento'' (1941) * ''Archipiélago'' (1942) * ''La Salamanca'' (1943) * ''El Profeta de la Pampa'' (1945) * ''La Entrevista de Guayaquil'' (1947) * ''La Victoria del Hombre y otros cantos'' (1951) * ''Ensayo de crítica histórica sobre Episodios de la vida internacional Argentina'' (1951) * ''Oda Latina'' (1954) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://thebiography.us/en/rojas-ricardo Biografio de Ricardo Rojas] * [https://www.jstor.org/stable/2510433?seq=1 Ricardo Rojas kaj la Apero de Argentina Kultura Naciismo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rojas, Ricardo}} [[Kategorio:Argentinaj verkistoj]] jdz8pb67lnd67h8ty43huovvynoynh4 0 953546 9478663 9477034 2026-09-20T03:39:43Z Sergio 46486 /* Ĉiea rekursia funkcio */ Kantora diagonalo 9478663 wikitext text/x-wiki En komputebloteorio, '''rekursia funkcio''' estas [[funkcio (matematiko)|funkcio]], kiu ĵetas el la [[naturaj nombroj]] en la naturajn nombrojn kaj formaligas la koncepton pri [[rekursio]] el la komputada vidpunkto; la rekursiaj funkcioj formas hierarĥion el tri klasoj da funkcioj: : primitive rekursiaj ⊂ [[Ĉie difinita funkcio|ĉie]]aj rekursiaj ⊂ ĝeneralaj rekursiaj. Ĉi-lastajn oni ankaŭ nomas '''µ-rekursiaj funkcioj''' aŭ '''partaj rekursiaj funkcioj'''. Ili koincidas kun la klaso de [[turing]]e komputeblaj funkcioj kaj okupas centran lokon en [[matematika logiko]] kaj [[komputoscienco]]. Ĝenerale, kiam oni mencias ''rekursiajn funkciojn'' sen precizigo, oni kutime celas tiujn ''ĝeneralajn rekursiajn funkciojn''. La nocion enkondukis [[Kurt Gödel]]. == Primitive rekursia funkcio == La difino de primitiva rekursia funkcio estas [[Matematika indukto|indukta]] . Ĝi konsistas el listo de la bazaj primitive rekursiaj funkcioj kaj du operatoroj ([[komponaĵa operatoro]] kaj ''primitiva rikuro'') kiuj permesas konstrui novajn primitive rekursiajn funkciojn surbaze de antaŭe difinintaj. La bazaj primitivaj rekursiaj funkcioj inkluzivas funkciojn de la jenaj tri tipoj: * '''nul-funkcio''' <math>\Theta</math> — funkcio kiu ĉiam rezultigas [[Nulo|0]]: <math>\Theta^n(x_1,\dots,x_n)=0</math> ; * unuloka '''sekvanto-funkcio''' <math>S</math>, ĵetanta iun ajn naturan nombron <math>x</math> al la tujsekva natura nombro, <math>S: x\mapsto x + 1</math> ; * <math>n</math>-loka '''projekcio'''<ref group="note">Ankaŭ nomata ''idento-funkcio'', tial la simbolo <math>I</math>.</ref> <math>I_m^n</math> ( <math>0 < m \leqslant n</math> ) kiu ĵetas iun ajn ordigitan <math>n</math>-opon <math>x_1, \dots, x_n</math>da [[Natura nombro|naturaj nombroj]] al ties komponanto <math>x_m</math> — ekzemple, <math>I_2^3(10, 20, 30) = 20</math>. La du operatoroj estas difinitaj jene: * la '''[[komponaĵo (matematiko)|komponaĵo]]''' de <math>m</math>-loka funkcio <math>f</math> kaj <math>m</math>-opo da <math>n</math>-lokaj funkcioj <math>g_1, \dots, g_m</math> rezultas en <math>n</math>-loka funkcio <math>h</math>, ĵetanta ajnan <math>n</math>-opon da naturaj nombroj <math>\vec x = (x_1, \dots, x_n)</math> la nombron: *: <math>h(\vec x) = f\big(g_1(\vec x), \ldots, g_m(\vec x)\big)</math>; * {{Ankro3|primitiva rikuro}} la '''primitiva rikuro''', kiu el <math>n</math>-loka funkcio <math>f</math> kaj <math>(n+2)</math>-loka funkcio <math>g</math> faras jenan <math>(n+1)</math>-lokan funkcion <math>h</math>: *: <math>h(\vec x, 0) = f(\vec x)</math>, *: <math>h(\vec x, y + 1) = g(\vec x, y, h(\vec x, y))</math>. En ĉi tiu difino, * la variablo <math>y</math> estas interpretebla kiel iteracia nombrilo; * <math>f</math>, kiel la komenca funkcio la iteracia procezo kiu produktas certan sekvencon da <math>n</math>-lokaj funkcioj komencitan per <math>f</math>&nbsp;; * kaj <math>g</math>, kiel operatoro ricevanta la <math>n</math> argumentojn <math>\vec x</math>, la iteracinumeron <math>y</math>, la funkcion <math>h(\vec x, y)</math> ĉe ĉi tiu iteracia paŝo, kaj redonanta la funkcion ĉe la sekva iteracia paŝo. La aro da primitive rekursiaj funkcioj estas la minimuma aro, kiu enhavas ĉiujn bazajn funkciojn kaj estas fermita pri la operatoroj kompono kaj primitiva rikuro. En la terminoj de la kutima [[ordonema programado]], la primitive rekursiaj funkcioj respondas al [[Bloko (programlingva)|programblokoj]] uzantaj nur aritmetikajn [[operacio (matematiko)|operacio]]jn, la [[Seo (programlingva)|seo-ordonon]] kaj la nombrilajn iteraciordonojn, en kiuj la nombro de iteracioj estas konata ĉe la komenco de la iteraciado. Se la programisto uzas kondiĉan iteraciordonon (angle <code>while</code> loop), en kiu la nombro de iteracioj ne estas konata anticipe kaj, principe, povas esti senfina, tiam li transiras en la klason de la ''partaj funkcioj rekursiaj.'' === Ekzemploj === • La funkcio de [[adicio]] de du naturaj nombroj <math>Sum(a,\;b)=a+b</math> &nbsp;: : <math>Sum(x,\;0)=I_1^1(x)</math> ; : <math>Sum(x,\;y+1)=F(x,\;y,\;Sum(x,\;y))</math> ; : <math>F(x,\;y,\;z)=S(I_3^3(x,\;y,\;z))</math> • La funkcio de [[multipliko]] de du naturaj nombroj <math>Mul(a,\;b)=a\times b</math>&nbsp;: : <math>Mul(x,\;0)=\Theta^1(x)</math> ; : <math>Mul(x,\;y+1)=G(x,\;y,\;Mul(x,y))</math> ; : <math>G(x,\;y,\;z)=Sum(I_1^3(x,\;y,\;z),I_3^3(x,\;y,\;z))</math> ; : <math>G(x,\;y,\;z)=S^3(Sum^2,I_1^3,I_3^3)</math> . kie <math>S^3</math> estas kompona operatoro. ''Primitive rekursia funkcionalo'' estas ĝeneraligo de la koncepto de primitiva rekursia funkcio en plurdimensia tipteorio. == Ĝenerala rekursia funkcio == '''Ĝenerala rekursia funkcio''' aŭ '''µ-rekursia funkcio''' estas difinita simile al primitive rekursia funkcio, sed al la du operatoroj, kompono kaj primitiva rikuro, aldoniĝas la [[µ-operatoro]] — minimumigo de argumento, kiu faras el <math>(n+1)</math>-loka funkcio <math>f</math> novan <math>n</math>-lokan funkcion <math>h</math> de la unuaj <math>n</math> argumentoj <math>\vec x</math>, jene difinitan: : <math>h(\vec x) = \mu y\left[f(\vec x,y)=0\right]=z</math>  [[se kaj nur se]] por ĉiu <math>y<z</math>, <math>f(\vec x,y)</math> estas difinita kaj <math>f(\vec x,y)\ne 0</math>. (tio estas, la funkcio <math>h</math> donas la minimuman valoron de la lasta argumento de la funkcio <math>f</math>, ĉe kiu ties rezulto estas 0). Ĝeneralaj rekursiaj funkcioj eventuale estas nedifinitaj por iuj valoroj de la argumento, ĉar la minimumiga operatoro de la argumento ne ĉiam estas bone difinita — ekz‑e se la funkcio <math>f</math> nuliĝas ĉe neniuj ajn valoroj de la argumentoj. El la vidpunkto de la ordonema programado, la rezulto de tia [[Parta funkcio|parta]] rekursia funkcio povas esti ne nur nombro, sed ankaŭ escepto aŭ senfina iteraciado, respondantaj al nedifinita valoro. == Ĉiea rekursia funkcio == ''[[Ĉie difinita funkcio|Ĉie]]a rekursia funkcio'' estas ĝenerala rekursia funkcio difinita por ĉiuj valoroj de siaj argumentoj. La problemo determini, ĉu parte rekursia funkcio kun donita priskribo estas ĉiea rekursia aŭ ne, estas algoritme nedecidebla. Ekzemplo de ĉiea rekursia funkcio, kiu ne estas primitive rekursia estas la [[Akermana funkcio]]. Alia ekzemplo de ĉiea rekursia funkcio, kiu ne estas primitiva rekursia, estas konstruebla per la [[Diagonala argumento de Cantor|Kantora diagonalo]] el universala funkcio por la aro de unu-lokaj primitive rekursiaj funkcioj. == Funkcioj rekursiaj kaj rikuraj == En la klasika matematiko la terminoj ''rikuro'' kaj ''difino per [[matematika indukto]]'' estas esence sinonimaj (vd «[[Matematika indukto#Rikura aŭ indukta difino]]»). La operatoro de [[#primitiva rikuro]] estas esprimo de la koncerna koncepto en [[formala sistemo]]. Komence de la 20ª jc oni opiniis, ke tiel difinitaj «rikuraj funkcioj» (t.e. tio, kion ni nomas «primitive rekursiaj funkcioj») koincidas kun la klaso de ĉiuj komputeblaj funkcioj.<ref group="note">… the belief in the early 1900s that every computable function was also primitive recursive ([https://mathworld.wolfram.com/PrimitiveRecursiveFunction.html Wolfram Mathworld]).</ref> Oni tamen baldaŭ konstatis ([[Akermana funkcio]], 1926), ke tiu klaso ne ampleksas ĉiujn komputeblajn funkciojn (en la senco intuicia). Sekve oni enkondukis la «ĝeneralajn rekursiajn funkciojn», kaj la antaŭe difinitajn, laŭ la propono de [[Rózsa Péter]] (1934) oni eknomis «primitive rekursiaj». Internacie ekzistas du etmilogie parencaj terminoj, respondaj al la Esperantaj ''rikura'' (ekz‑e angle ''recurrent'', ruse рекуррентный) kaj ''rekursia'' (resp. ''recursive'', рекурсивный). Ambaŭ temas pri difinoj kiuj referencas la difinaton; tamen en '''rikura''' difino, samkiel en la matematika indukto, oni rajtas uzi nur la antaŭe difinitajn valorojn, ricevitajn por la pli malgrandaj argumentoj<ref>Vd ekz‑e la unuan alineon de [[:en:Recurrence relation]].</ref>. ''Rikura'' estas kutima termino en [[analitiko]], [[kombinatoriko]], {{J|diferenciala ekvacio}}. Por '''rekursio''' tia limigo ne ekzistas. Sekve ĉio rikura estas rekursio, sed ne ĉio rekursia estas rikura. [[NPIV]] identigas tiujn terminojn kaj preferas «rikuro»n, al kiu ĝi tamen atribuas la internacian signifon de «rekursio»: <blockquote> '''rekursi·o''' = rikuro. '''rikur·i''' MAT KOMP (pp difino aŭ komputika proceduro) Referenci al si mem. '''rikura 1''' MAT (pp funkcio) Tia, ke unu difino de ĝi rikuras: : ''primitive rikura funkcio'' (…) : ''ĝenerale, parte rikura funkcio'' (…) </blockquote> Dubindas ke tia difino, inversa ol la internacie tradicia, estas prudenta. Kaj termino por la internacia signifo de ''rikura'' en ĝia terminaro mankas. Cetere, ambaŭ vortoj estas neoficialaj. [[Sergio Pokrovskij]] rimarkigis en [[Revo]]: {{Citajxo|Multaj homoj (kaj multaj nacilingvaj terminaroj) konfuzas la nocion rikuro kun ties supernocio rekursio. En 1906, kiam [[Raoul Bricard|Bricard]] metis la terminon „rikuro“ en sian [[Matematika terminaro (Bricard 1905)|Matematikan Terminaron]], la vorto havis nur la striktan signifon de rikuro¹, kiun solan bezonas la klasika matematiko. Plej ofte la matematika rikuro programeblas per iteracioj. La nocio „rekursio“ (originale „μ-recursion“) aperis en la jaroj 1930-aj, inspirite de studoj metamatematikaj kaj la problemo pri ĝenerala komputeblo kaj ties limoj. La matematika procedo rikura estas tre korekta, ĝi zorge evitas cirklajn difinojn. Male, rekursio estas libera je ĉiaj limigoj — la klaso de rekursiaj funkcioj koincidas kun la klaso de ĉiuj funkcioj komputeblaj — sed ne ĉiu rekursia funkcio ĉie finas, povas okazi „senfina rekursio“. Ĉiam, kiam eblas, oni programu rekursian funkcion kiel funkcion rikuran; sed tio ne ĉiam sufiĉas. En programado oni bezonas pli ol procedurojn rikurajn — oni bezonas procedurojn rekursiajn.|Rimarko pri «rikuro»}} == Notoj == <references group="note"/> == Referencoj == {{referencoj}} {{Projektoj|ReVo=rekursi.0afunkcio}} == Literaturo == * Hilbert D., Bernays P. „Grunlagen der Mathematik, I“, 1970. * Kleene, Stephen (1991) [1952]. Introduction to Metamathematics. Walters-Noordhoff & North-Holland. ISBN 0-7204-2103-9. * Мальцев А. И. Алгоритмы и рекурсивные функции. — М.: Наука, 1986. * Péter, Rózsa. {{cite book |author-last=Péter |author-first=Rózsa |date=1967 |title=Recursive Functions |publisher=[[Academic Press]] |edition=3d revised |language=en |isbn=978-0125526500 |url=https://archive.org/details/recursivefunctio0000drro/page/n5/mode/2up }} * Н. К. Верещагин, А. Шень. Лекции по математической логике и теории алгоритмов. — 2-е изд., исправленное. — М.: МЦНМО, 2002. — Т. 3. Вычислимые функции. [[Kategorio:Rikuro]] [[Kategorio:Komputaj modeloj]] [[Kategorio:Teorio de komputado]] [[Kategorio:Funkcioj]] 39b6ffkokz8yr2hchp4hnddp3pias13 0 953626 9478461 9478452 2026-09-19T12:01:10Z Sergio 46486 ŝli 9478461 wikitext text/x-wiki En [[matematika logiko]], la termino '''decideblo''' kovras du konceptojn interligitajn: la decideblon ''logikan'' kaj la decideblon [[Algoritmo|''algoritman'']]. '''Nedecideblo''' estas la nego de decideblo. En ambaŭ okazoj, temas pri formaligo de la ideo ke oni ne ĉiam povas trovi respondon al prezentita demando, eĉ se la demando havas formon logikan. == Decideblo, nedecideblo de propozicio en logika sistemo == Propozicio (oni diras ankaŭ ''aserto'') estas '''decidebla''' en aksiomara teorio se oni povas pruvi ĝin aŭ ĝian negaĵon kadre de tiu teorio. Sekve matematika popozicio estas nedecidebla en teorio se maleblas inferi ĝin aŭ ĝian negaĵon, elirante de la aksiomoj de tiu teorio. Por distingigi ĉi tiun nocion de nedecideblo disde la nocio de nedecideblo algoritma (vidu ĉi-sube), oni diras ankaŭ ke la propozicio estas '''sendependa''' de la aksiomaro. Tiel okazis pri la fama [[5-a postulato|postulato pri la]] [[Eŭklido|eŭklidaj]] paraleloj en la [[Eŭklida geometrio]], aŭ pri la [[kontinuumo-hipotezo]] en la komuna arteorio, laŭ kiu ne ekzistas [[kardinala nombro]] inter tiu de la aro de la naturaj nombroj kaj tiu de la aro de la reeloj, pri kiu Paul Cohen pruvis en 1963, ke ĝi estas nedecidebla. En [[klasika logiko]], laŭ la teoremo pri kompleteco, propozicio estas nedecidebla en teorio, se ekzistas kaj modeloj de la teorio kie la propozicio estas falsa, kaj [[Modeloteorio|modeloj]] kie ĝi estas vera. Oni uzas ofte modelojn por montri ke iu aserto estas sendependa de aksiomaro (en tiu kadro, oni preferas uzi la terminon ''sendependa'' prefere ol ''nedecidebla''). La eco uzata en tiu okazo ne estas la teoremo de kompleteco sed ĝia reciproka, la teoremo pri korekto. Cetere ĝuste tiel unuafoje aperis la nocio de modelo, en la 19ª jc, kiam [[Eugenio Beltrami]] konstruis modelojn de [[neeŭklidaj geometrioj]] malobeantaj la [[5-a postulato|aksiomon pri la paraleloj]], kaj uzis ilin, kune kun la fakto, sufiĉe intuicia, ke la eŭklida geometrio estas kohera, por pruvi ke la aksiomo de la paraleloj estas sendependa de la aliaj aksiomoj de la geometrio, alivorte nedecidebla en la sistemo formita de la ceteraj aksiomoj. Matematikan teorion en kiu ĉiu aserto estas decidebla oni nomas ''kompleta'', aliokaze ĝi estas ''nekompleta''. Multaj matematikaj teorioj estas nekompletaj, ĉar estas asertoj, esprimeblaj en la lingvo de la teorio, kiuj ne estas determinitaj de la aksiomoj (de la [[grupo-teorio]], de la [[ringo-teorio]]). Iuj teorioj, kiel la teorio de la korpoj algebre fermitaj de [[Karakteristiko (algebro)|karakteriza]] datumo, tiu de la reelaj korpoj fermitaj,<ref>{{Harvnb|Chang|Keisler|1990}}.</ref> aŭ ankoraŭ la aritmetiko de Presburger,<ref>Anoncita en {{Harvnb|Chang|Keisler|1990}}, ekzerco en ĉap. 5.</ref> estas kompletaj. La [[teoremoj de nekompleteco]] de [[Kurt Gödel|Gödel]] garantias al ni, ke ĉiu teorio aksiomara kohera, kaj sufiĉe potenca por reprezenti la aritmetikon de Peano (la komuna aritmetiko), estas nekompleta, kondiĉe ke oni povas decidi, en la senco algoritmoteoria (vidi ĉi-sube), ĉu aserto estas aŭ ne aksiomo. Tiu lasta hipotezo, kiu ŝajnas iom malfacile formulebla, estas tre natura kaj konfirmita per la aksiomaraj teorioj tradiciaj en [[matematiko]]. == Decideblo, nedecideblo algoritmaj de decidoproblemo == === Difino === [[Decidoproblemo]] estas '''decidebla''' se ekzistas algoritmo, meĥanika proceduro kiu finiĝas post finia nombro da paŝoj kun decido, jes aŭ ne, responde al donita demando. Se tia algoritmo ne ekzistas, la problemo estas '''nedecidebla'''. Ekzemple, la [[problemo de halto]] estas nedecidebla. Oni povas formaligi la nocion de funkcio komputebla per algoritmo, aŭ per meĥanika proceduro, diversmaniere, ekzemple uzante la [[Maŝino de Turing|Turingajn maŝinojn ]]. Ĉiuj metodoj uzitaj montriĝis ekvivalentaj, laŭ [[Ĉurĉa tezo]]: la funkcioj komputeblaj per meĥanika proceduro estas ĝuste tiuj, kiuj estas kalkulitaj laŭ unu el tiuj modeloj de kalkulo. La [[Ĉurĉa tezo]] estas nepra por interpreti, de la maniero atendita, pruvon de nedecideblo. Se neniu meĥanika procedo aŭ algoritmo povas respondi al la demando, oni povas paroli pri ''nedecideblo algoritma'', por distingi tiun nocion de la ''nedecideblo logika'' prezentita en la antaŭa alineo (aŭ foje de decideblo laŭ Turing por la decideblo algoritma, kaj de decideblo laŭ Gödel por la decideblo logika). Kontraŭe al la nedecideblo logika, kiu temas pri vero aŭ malvero de unu sola aserto (aŭ ĝustadire sur la neeblo de pruvi ĝin aŭ ĝian negaĵon en donita sistemo aksiomara), la nedecideblo algoritma koncernas la maleblon solvi problemon ĝeneralan, kio ne ekskludas la eblon de solvi ĝin en iuj specialaj okazoj. === Aroj decideblaj kaj nedecideblaj === Subaro de la {{J|natura nombro}} estas decidebla, se la problemo de la aparteno de ajna nombro al tiu aro estas decidebla; ĝi estas nedecidebla aliokaze. Oni ĝeneraligas tion al la [[opo (aroteorio)|opo]]j da naturaj nombroj. La komplemento de aro decidebla estas decidebla. Oni montras en [[teorio de komputebleco]] ke [[rekursie generebla aro]] kies komplemento ankaŭ estas rekursie generebla, estas decidebla. Oni ĝeneraligas tiujn nociojn al la {{J|formala lingvo}}, kodante ilin «laŭ Gödel» (tio estas ke oni numerante ĉiujn propoziciojn de la lingvo)j; ankaŭ eblas rekte difini ilin. En la okazo de la logikaj teorioj fermitaj per dedukto oni parolas pri ''teorio decidebla'', aŭ ''teorio nedecidebla''. Teorio T estas decidebla se la aro de la Godelaj numeroj de la teoremoj de T estas decidebla aro; ĝi estas nedecidebla aliokaze. Oni ne konfuzu tiujn nociojn kun ''kompleta teorio'' kaj ''nekompleta teorio'' el la antaŭa sekcio, ĉar (kvankam tio malmulte utilas praktike) oni povas facile preni kiel aksiomojn ĉiujn asertojn verajn (en la senco de "veraj en modelo donita"), kaj tiam la teorio estos kompleta kaj samtempe ĝi restos nedecidebla; kaj ĉar, inverse, tre malriĉa teorio kiel la teorio de la {{J|komuta grupo}} posedas multajn modelojn kaj estas sekve nekompleta, dum oni determinas facile kiuj el ĝiaj propozicioj estas teoremoj, kaj sekve ke ĝi estas decidebla. === Ekzemploj de aroj kaj de problemoj decideblaj === Ĉiuj finiaj [[subaro]]j de la entjeroj estas decideblaj (sufiĉas testi la egalecon al ĉiu el la entjeroj de la aro). Oni povas konstrui algoritmon por decidi ĉu natura nombro estas para aŭ ne (oni [[Divido per du|dividu per du]], se la resto estas 0, la nombro estas para, se la resto estas 1, ĝi estas nepara), do la aro de la paraj naturaj nombroj estas decidebla. Same estas pri la aro de la [[primo]]j. Notindas ke tio, ke aro estas teorie decidebla ne nepre signifas, ke la decido estas praktike farebla, ĉar eventuale por tio necesus tro da tempo (pli ol la [[aĝo de la universo]]) aŭ tro da rimedoj (pli ol la nombro de [[atomo]]j de la [[Universo]]). La objekto de la teorio pri la komplikeco de algoritmoj estas studi la problemojn de decido prenante en konsideron rimedojn kaj tempon de komputado. === Ekzemploj pri problemoj nedecideblaj === * La nedecideblon de la [[problemo de halto]] pruvis [[Alan Turing]] en 1936. Ne ekzistas algoritmo kiu ebligas decidi ĉu, por donitaj [[maŝino de Turing]] kaj enigaĵo, la komputo iam haltos aŭ ne. Pro la [[Ĉurĉa tezo]], tiu rezulto estas tre ĝenerala. * La teoremo de Rice asertas ke ĉiu demando pri la komputaj programoj dependanta nur de la rezulto de la komputo (ĉu ĝi finiĝos aŭ ne, je la valoro rezulta ktp) estas nedecidebla aŭ triviala — kie «triviala» siognifas ke la respondo estas ĉiam unu sama (ĉiam «jes» aŭ ĉiam «ne») por ĉiu ajn programo. * La demando ĉu iu aserto de la [[predikatkalkulo]] estas universale valida (pruvebla en ĉiu teorio) dependas de la signaturo de la lingvo elektita (la aro da simboloj de operacio aŭ de rilato…). Tiu problemo, foje nomita problemo de la decido, estas nedecidebla por la lingvo de aritmetiko, kaj pli ĝenerale por ajna lingvo de la unua ordo kun egalaĵoj kiu krome enhavas almenaŭ simbolon de [[Duvalenta rilato|duloka rilato]] (ekz‑e < aŭ ∈). Por lingvo de la unua ordo kun egalaĵoj enhavanta nur predikatsimbolojn unulokajn ĝi estas decidebla. * La demando ĉu propozicio esprimita en la lingvo de aritmetiko (posedanta la du operaciojn + kaj ×) estas vera en la norma modelo de aritmetiko estas nedecidebla (laŭ la unua el la [[teoremoj de nekompleteco]] de [[Gödel]], aŭ de la teoremo de Tarski). * La prouveblo de iu aserto ekde la aksiomoj de la aritmetiko de Peano estas nedecidebla. Gödel montris ke tiu aro estas strikta subaro de la ĉi-supra. Ĉar la aksiomaro de Peano estas nefinia, tio ne sekvas rekte el la nedecideblo de la decidoproblemo en la lingvo prezentita ĵuse. Ambaŭ rezultoj sekvas sin el ĝenerala rezulto pri la aritmetikaj teorioj kiuj kontentigas certajn kondiĉojn. La aritmetiko de Peano kontentas tiujn kondiĉojn, samkiel ankaŭ la aritmetiko Q de Robinson, kiu havas finian aksiomaron. * La pruverblo de iu aserto ekde la aksiomoj de kohera arteorio, kaj pli ĝenerale de ĉiu kohera teorio kiu permesas esprimi «sufiĉe » da formala aritmetiko estas nedecidebla. * La demando ĉu ajna [[Diofanta ekvacio]] havas solvon. La pruvo de ĝia nedecideblo estas la teoremo de Matijaseviĉ (1970). * La demando ĉu du termoj de la [[lambda-kalkulo]] estas β-ekvivalentaj. Ĝian nedecideblon pruvis [[Alonzo Church]]. * La problemo de interrespondeco de [[Emil Post]] estas nedecidebla. * Multaj ecoj ligitaj al prezentado de la grupoj per generaj aroj kaj rilatoj estas nedecideblaj, laŭ la teoremo de Adian-Rabin. === Teorioj decideblaj === Teorio aksiomara estas decidebla kiam la aro de ĝiaj [[teoremo]]j estas decidebla, tio estas kiam ekzistas algoritmo kiu respondas ĉiam per jes aŭ ne al la demando ĉu iu aserto donita estas pruvebla en tiu teorio. Tia algoritmo estas facile transformebla en algoritmon trovantan formalan pruvon (sub la kondiĉo, valida por la teorioj «kutimaj», ke la eco «esti aksiomo» estas decidebla): konstatinte, ke iu aserto estas pruvebla, oni povas generi ĉiujn pruvojn bonformajn, ĝis aperos pruvo de tiu aserto. Tiu algoritmo de serĉado kompreneble havas nur teorian intereson, krom en tre simplaj okazoj. Eĉ se teorio estas decidebla, pro la algoritma komplikeco de la decido ĝi povas esti nerealigebla. ==== Ekzemploj de teorioj decideblaj: ==== * la teorio de la reelaj [[korpo (algebro)|korpo]]j fermitaj estas decidebla, kun algoritmoj bazitaj sur la senkvantorigo, kiu faras el iu aserto aserton ekvivalentan sen kvantoroj ∀ aŭ ∃ ; la asertoj sen kvantoroj de la teorio estas triviale decideblaj; la komplikeco de la algoritmoj konataj estas konsiderinda kaj permesas nur la decidon de asertoj tre simplaj; * la aritmetiko de Presburger (plena aritmetiko kun [[adicio]] sed sen multipliko, aŭ, tio kio revenas al la sama, kun [[multipliko]] reduktita al la okazo ke unu el la operaciatoj estas konstanto) estas decidebla. == Decideblo logika kaj decideblo algoritma == Ĉiu el la du nocioj de decideblo interpretas la intuician nocion de decido en klare malsamaj sencoj. Tamen ili estas interligitaj. La matematikistoj opinias ke pruvo, eĉ se malfacile trovebla, estas «facile» kontrolebla, en tute neformala senco (ja diskutinda — sed tio ne estas temo de ĉi tiu artikolo). Kiam oni formaligas, oni esprimas ĉi tion postulante ke la problemo rekoni, ĉu kombino de frazoj estas formala pruvo, estu decidebla. Formale, necesas supozi ke la la aksiomaro de la teorio estu [[Decidebla aro|aro decidebla]], kio estas tre natura. Sub tiu hipotezo, la aro de la teoremoj de teorio fariĝas [[Rekursie generebla aro|rekursie generebla]]; tia teorio, se ĝi estas kompleta, estas tiam decidebla. Aliflanke, teorio decidebla ne estas nepre kompleta. Ekz‑e la teorio de la [[korpo (algebro)|korpo]]j algebre fermitaj ne estas kompleta, ĉar mankas la [[karakterizaĵo (algebro)|karakterizaĵo]]: tiel la aserto de la unua ordo <math>1 + 1 = 0</math> ne estas konsekvenco de la teorio, ĉar ekzistas korpoj algebre fermitaj kun karakterizaĵo malsama ol 2; nek la aserto de la unua ordo <math>1 + 1 \neq 0</math> estas tia, ĉar ekzistas korpoj algebre fermitaj kun la karakterizaĵo 2. Sed la teorio de la korpoj algebre fermitaj estas decidebla. La teorio de la korpoj algebre fermitaj kun donita karakterizaĵo estas kompleta kaj decidebla. == Vero kaj decideblo == Por kompari tiujn du nociojn, necesas rigora difino de la nocio vero; ĉi tiun formulis [[Alfred Tarski]]. En logiko (de la unua ordo) oni diras ke aserto veras en donita [[Modeloteorio|modelo]] de la teorio se ĝin kontentigas (en senco faka, sed sufiĉe intuicia) la objektoj de tiu modeloj; aserto pruvita evidente veras en ĉiu modelo, kaj por kohera teorio veras la reciproka, laŭ la Godela teoremo pri kompleteco. La situacio estas pli komplikita por asertoj nedecideblaj: ekzistas (prenante la reciprokon de la antaŭa rezulto) modeloj en kiuj ili veras, kaj modeloj en kiuj ili estas malveras (indiki tiajn modelojn estas cetere unu el la klasikaj manieroj pruvi la nedecideblon); kaj, plej ofte, ne estas argumento por preferi unu varianton ol la alian; tiel estas ekz‑e en geometrio pri la [[5-a postulato]]. Tamen la asertoj aritmetikaj havas apartan statuson: aserto de la formo «por ĉiu natura <math>n,\ P(n)</math> estas vera» (ekzemple «<math>n>5</math> estas sumo de tri primoj»), se ĝi estas nedecidebla, estas nepre vera (en la aro de la entjeroj «naivaj», «la normaj entjeroj»), ĉar alie, [[kontraŭekzemplo]] efektive pruvus ĝian negon. Surbaze de tiu konstato, [[Stephen Kleene]] konstruis fajnan logikan teorion, la studon de la [[aritmetika hierarkio]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidi ankaŭ == * [[Godela numeraro]] * [[Decidoproblemo]] * [[Decidoproblemo algoritma]] * [[Teoremoj de nekompleteco]] === Bibliografio === * Olivier Carton, Langages formels, calculabilité et complexité, 2008. * Jean-Michel Autebert, ''Calculabilité et décidabilité'', Dunod, 1992 (ISBN 978-2225826320) * Pierre Wolper, ''Enkonduko al la calculabilité'', 3ª eld., Dunod, 2006 (ISBN 978-2100499816) * C. C. Chang et H. Jerome Keisler, Model Theory, Amsterdam/New York/New York, NY, USA, Elsevier, coll. “Studies in Logic and the Foundations of Mathematics”, 1990, 3e éd. (1ª eld. 1973) (ISBN 978-0-444-88054-3). * {{Tradukita|lingvo=fr|artikolo=Décidabilité|revizio=239518480}} [[Kategorio:Rekursia teorio]] [[Kategorio:Pruvoteorio]] [[Kategorio:Matematika logiko]] 8dotwqmq9q42vheoyx18h2eqds84cft 0 953632 9478746 9477870 2026-09-20T06:18:00Z Tirolischleioans 254019 9478746 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Dessauer Stein im Park an der Ilm.jpg|thumb|la t.n. ''Dessau-ŝtono'' en la vajmara Ilm-parko]] '''Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko''' (france: ''Léopold III Frédéric François d'Anhalt-Dessau''; naskiĝinta la {{Daton|10|8|1740}} en [[Dessau]], mortinta la {{Daton|9|8|1817}} samloke) estis de 1758 reganta princo kaj de 1807 duko de [[Anhalto-Dessau]]. Patro li estis princo Leopoldo la 2-a Maksimiliano (Anhalto-Dessau). ==Vivo== Tre frue orfiĝinte li ekhavis kiel kuratoron la onklon Dietrich von Anhalt-Dessau. Li soldatis kaj sekvis je la eksplodo de la [[Sepjara Milito]] la onklon Maŭrico (Anhalto-Dessau). Post la batalo de [[Kolín]] li retiriĝis el la armeo. Deklarite adolto fare de imperiestro [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] li ekregantis. La reston de la Sepjara Milito li lasis sian landon neŭtrale. Punsumojn pro tio li private pagis al la prusoj.<ref>Peter Stoltzenberg: "Franz der Weise" - ĉe: ''Der Tagesspiegel,'' 28.12.2012, p. 21</ref> Edizigis lin en 1767 la kuzino Ludovikino (Brandenburgo-Schwedt) laŭ perado de [[Frederiko la 2-a (Prusio)]] je [[Palaco Charlottenburg]]. En 1785 li aliĝis al la [[Princa Ligo]]. Li devis en aprilo 1807 membriĝi al [[Rejna Federacio]]. Ĉi-momente li ennomiĝis ''duko de Anhalto-Dessau''. Li mortis pro rajda akcidento. Posteulo lia iĝis la nepo Leopoldo la 4-a (Anhalto-Dessau). Tombo li estas maŭzoleo en la vilaĝa preĝejo de [[Dessau-Roßlau|Jonitz]].<ref>Erhard Hirsch: ''Dessau-Wörlitz,'' Koehler & Amelang, Leipzig 1985, p. 173</ref> == Agado == Kun la amiko [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]] li entreprenis plurajn studvojaĝojn al [[Italujo]], Francujo kaj Svisujo.<ref>Mylène Ruoss: [https://blog.nationalmuseŭm.ch/2020/08/glasgemaelde/ "Die Shoppingtour von Fürst Franz"] - ĉe: ''blog.nationalmusem.ch''</ref>, al Nederlando kaj Anglujo: tie ĉi li faris ankaŭ ekonomiajn studojn. La tuta vojaĝado iĝis modela por raciisma mezeŭropa suvereno de la 18-a jarcento. Reveninte li realigis multajm impresojn kaj modernigis la edukadon, la sanigan sistemon, la stratkonstruadon, la forstumadon, la metiojn kaj la agrikulturon. Tamen liaj agadoj ekster la lando ne tro konatiĝis.<ref>Paul Beckus (eld.): ''Reformen auf dem Prüfstand. Kontext und Wirkung der Reformpolitik Franz von Anhalt-Dessaus im Spiegel der neueren Forschung,'' Mitteldeutscher Verlag, Halle 2024, ISBN 978-3-96311-909-5</ref> La rezidejon Dessau li ŝanĝis profunde: li reklamis por angla pejzaĝarĥitekturo. Tre fama iĝis la [[Ĝardena regno Dessau-Wörlitz|ĝardenaro de Wörlitz]]. Li ankaŭ propagandis la filozofiajn ideojn de [[Jean-Jacques Rousseau]], la estetikon de [[Johann Georg Sulzer]] kaj la artteoriojn de [[Johann Joachim Winckelmann]. Danke al li aperis la unua germalingva gazeto pri de la [[judoj|juda]] komunumo. Lia regado taksiĝis de multaj kolegoj imitinda, ekz. de grandduko [[Karlo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]] kiu starigis monumenton por li je la vajmara parko apud la rivero [[ilm (alfluanto de Saale)|Ilm]]. En Dessau mem estiĝis tiutempe la moderna lernejo ''[[Philanthropinum]]''. Por havigi sciencajn verkojn fondiĝis la libra institucio ''Allgemeine Buchhandlung der Gelehrten'', por popularigi grafikaĵojn kaj bildojn estis ŝtatigita la institucio ''Chalkographische Gesellschaft''. ==Fonto== Hirsch, Erhard: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd119093502.html#ndbcontent "Leopold III. Friedrich Franz (Vater Franz)"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 14 (1985), p. 268-270 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|119093502|NAME=Leopold III. Friedrich Franz}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119093502 ligiloj ĉe DDB] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj dukoj]] [[Kategorio:Raciismo]] nhpmzh1qq2yrjaxggk5enprympvvc7t 9478747 9478746 2026-09-20T06:18:43Z Tirolischleioans 254019 /* Agado */ 9478747 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Dessauer Stein im Park an der Ilm.jpg|thumb|la t.n. ''Dessau-ŝtono'' en la vajmara Ilm-parko]] '''Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko''' (france: ''Léopold III Frédéric François d'Anhalt-Dessau''; naskiĝinta la {{Daton|10|8|1740}} en [[Dessau]], mortinta la {{Daton|9|8|1817}} samloke) estis de 1758 reganta princo kaj de 1807 duko de [[Anhalto-Dessau]]. Patro li estis princo Leopoldo la 2-a Maksimiliano (Anhalto-Dessau). ==Vivo== Tre frue orfiĝinte li ekhavis kiel kuratoron la onklon Dietrich von Anhalt-Dessau. Li soldatis kaj sekvis je la eksplodo de la [[Sepjara Milito]] la onklon Maŭrico (Anhalto-Dessau). Post la batalo de [[Kolín]] li retiriĝis el la armeo. Deklarite adolto fare de imperiestro [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] li ekregantis. La reston de la Sepjara Milito li lasis sian landon neŭtrale. Punsumojn pro tio li private pagis al la prusoj.<ref>Peter Stoltzenberg: "Franz der Weise" - ĉe: ''Der Tagesspiegel,'' 28.12.2012, p. 21</ref> Edizigis lin en 1767 la kuzino Ludovikino (Brandenburgo-Schwedt) laŭ perado de [[Frederiko la 2-a (Prusio)]] je [[Palaco Charlottenburg]]. En 1785 li aliĝis al la [[Princa Ligo]]. Li devis en aprilo 1807 membriĝi al [[Rejna Federacio]]. Ĉi-momente li ennomiĝis ''duko de Anhalto-Dessau''. Li mortis pro rajda akcidento. Posteulo lia iĝis la nepo Leopoldo la 4-a (Anhalto-Dessau). Tombo li estas maŭzoleo en la vilaĝa preĝejo de [[Dessau-Roßlau|Jonitz]].<ref>Erhard Hirsch: ''Dessau-Wörlitz,'' Koehler & Amelang, Leipzig 1985, p. 173</ref> == Agado == Kun la amiko [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]] li entreprenis plurajn studvojaĝojn al [[Italujo]], Francujo kaj Svisujo.<ref>Mylène Ruoss: [https://blog.nationalmuseŭm.ch/2020/08/glasgemaelde/ "Die Shoppingtour von Fürst Franz"] - ĉe: ''blog.nationalmusem.ch''</ref>, al Nederlando kaj Anglujo: tie ĉi li faris ankaŭ ekonomiajn studojn. La tuta vojaĝado iĝis modela por raciisma mezeŭropa suvereno de la 18-a jarcento. Reveninte li realigis multajm impresojn kaj modernigis la edukadon, la sanigan sistemon, la stratkonstruadon, la forstumadon, la metiojn kaj la agrikulturon. Tamen liaj agadoj ekster la lando ne tro konatiĝis.<ref>Paul Beckus (eld.): ''Reformen auf dem Prüfstand. Kontext und Wirkung der Reformpolitik Franz von Anhalt-Dessaus im Spiegel der neueren Forschung,'' Mitteldeutscher Verlag, Halle 2024, ISBN 978-3-96311-909-5</ref> La rezidejon Dessau li ŝanĝis profunde: li reklamis por angla pejzaĝarĥitekturo. Tre fama iĝis la [[Ĝardena regno Dessau-Wörlitz|ĝardenaro de Wörlitz]]. Li ankaŭ propagandis la filozofiajn ideojn de [[Jean-Jacques Rousseau]], la estetikon de [[Johann Georg Sulzer]] kaj la artteoriojn de [[Johann Joachim Winckelmann]]. Danke al li aperis la unua germalingva gazeto pri de la [[judoj|juda]] komunumo. Lia regado taksiĝis de multaj kolegoj imitinda, ekz. de grandduko [[Karlo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]] kiu starigis monumenton por li je la vajmara parko apud la rivero [[ilm (alfluanto de Saale)|Ilm]]. En Dessau mem estiĝis tiutempe la moderna lernejo ''[[Philanthropinum]]''. Por havigi sciencajn verkojn fondiĝis la libra institucio ''Allgemeine Buchhandlung der Gelehrten'', por popularigi grafikaĵojn kaj bildojn estis ŝtatigita la institucio ''Chalkographische Gesellschaft''. ==Fonto== Hirsch, Erhard: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd119093502.html#ndbcontent "Leopold III. Friedrich Franz (Vater Franz)"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 14 (1985), p. 268-270 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|119093502|NAME=Leopold III. Friedrich Franz}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119093502 ligiloj ĉe DDB] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj dukoj]] [[Kategorio:Raciismo]] 8wz396rnjq64prjesdvjqrzmap40qct 0 953706 9478507 9477740 2026-09-19T13:22:33Z DidCORN 34571 Polurado 9478507 wikitext text/x-wiki '''Vata pinto''' aù ''' vatpinto''' (ne [[SI]] simbolo: '''Wp''' ) estas la [[mezurunuo]] uzata por esprimi la nominalan pintan potencon de [[fotovoltaiko|fotovoltaika]] [[elektro|elektra]] sistemo. Ĝi indikas la maksimuman elektran [[povumo]]n, kiun la [[sunpanelo]]j povas produkti sub difinitaj normaj testkondiĉoj. Unu kilovata pinto egalas al 1000 vatpintoj. La termino « pinto » signifas, ke temas pri la maksimuma aŭ pinta povumo, ne pri la konstante produktata povumo. Por fotovoltaikaj elementoj, la normaj testkondiĉoj kutime inkludas [[sunradiado]]n je 1000 W/m² kaj ĉeltemperaturon de 25 °C. La reala produktado de elektro dependas de la sunradiado, temperaturo, orientiĝo kaj inklino de la paneloj kaj de aliaj kondiĉoj. Tial instalaĵo kun povumo de 1 '''kWp''' (kilovata pinto) ne produktas konstante 1 [[kW]] da elektra energio. La jara produktado estas kutime esprimata en kilovathoroj ([[kWh]]). Ekzemple, fotovoltaika instalaĵo de 5 kWp povas produkti plurajn milojn da kWh da elektro jare, laŭ la loko kaj klimato. La unuo kWp estas aparte uzata por kompari la nominalan povumon de diversaj fotovoltaikaj instalaĵoj. Oni ankaŭ povas paroli pri la pinta povumo de unuopa fotovoltaika panelo. Do la rilato inter kWp kaj kWh ne estas fiksa, ĉar ĝi dependas de la produktokondiĉoj. [[Kategorio:Fotovoltaiko]] [[Kategorio:Povumo]] dp9mm05npinilv6mn6gkv60knh3s06b 9478559 9478507 2026-09-19T16:05:13Z DidCORN 34571 Propono alinomi 9478559 wikitext text/x-wiki {{Alinomi|Vata pinto|kial=La komenco de l'artikolo rilatas al tio}} '''Vata pinto''' aù ''' vatpinto''' (ne [[SI]] simbolo: '''Wp''' ) estas la [[mezurunuo]] uzata por esprimi la livereblan pintan [[povumo]]n de [[fotovoltaiko|fotovoltaika]] [[elektro|elektra]] sistemo. Ĝi indikas la maksimuman elektran povumon, kiun la [[sunpanelo]]j povas produkti sub difinitaj normaj testkondiĉoj. Unu kilovata pinto egalas al 1000 vatpintoj. La termino « pinto » signifas, ke temas pri la maksimuma aŭ pinta povumo, ne pri la konstante produktata povumo. Por fotovoltaikaj elementoj, la normaj testkondiĉoj kutime inkludas [[sunradiado]]n je 1000 W/m² kaj ĉeltemperaturon de 25 °C. La reala produktado de elektro dependas de la sunradiado, temperaturo, orientiĝo kaj inklino de la paneloj kaj de aliaj kondiĉoj. Tial instalaĵo kun povumo de 1 '''kWp''' (kilovata pinto) ne produktas konstante 1 [[kW]] da elektra energio. La jara produktado estas kutime esprimata en kilovathoroj ([[kWh]]). Ekzemple, fotovoltaika instalaĵo de 5 kWp povas produkti plurajn milojn da kWh da elektro jare, laŭ la loko kaj klimato. La unuo kWp estas aparte uzata por kompari la nominalan povumon de diversaj fotovoltaikaj instalaĵoj. Oni ankaŭ povas paroli pri la pinta povumo de unuopa fotovoltaika panelo. Do la rilato inter kWp kaj kWh ne estas fiksa, ĉar ĝi dependas de la produktokondiĉoj. [[Kategorio:Fotovoltaiko]] [[Kategorio:Povumo]] 1m022ittuct4azur9wu1icjlkqaczmt 0 953708 9478459 9478457 2026-09-19T11:59:21Z RG72 11847 9478459 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en Novosibirsko, kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje. Iuj laboris en agrikulturejoj. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis por faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Foje okazis fuĝoj, sed ĉiam malsukcesaj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] 0u0rm7c1s5fdkzpdwxvrkpqu8647eom 9478582 9478459 2026-09-19T16:54:47Z RG72 11847 9478582 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en Novosibirsko, kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Tomboj == Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. La {{daton|7|8|1941}} aperis "Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj", kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj", kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) "Pri tomboj de la militkaptitoj", kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estis terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estis dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estis po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝis de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estis fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estis indikita tombonumero (super horizontala linio), numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estis entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Oni devis krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombeejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj". Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni kestablis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 "Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj", kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г. |lasta = Мотревич |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Пермский институт ФСИН России |loko = Пермь |lingvo = ru |isbn= = 978-5-905976-58-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje. Iuj laboris en agrikulturejoj. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis por faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Foje okazis fuĝoj, sed ĉiam malsukcesaj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] lwyh791ajusob931wzge6aegizu7jsf 9478584 9478582 2026-09-19T16:55:21Z RG72 11847 /* Tomboj */ 9478584 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en Novosibirsko, kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Tomboj == La {{daton|7|8|1941}} aperis "Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj", kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj", kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) "Pri tomboj de la militkaptitoj", kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estis terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estis dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estis po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝis de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estis fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estis indikita tombonumero (super horizontala linio), numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estis entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Oni devis krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombeejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj". Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni kestablis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 "Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj", kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г. |lasta = Мотревич |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Пермский институт ФСИН России |loko = Пермь |lingvo = ru |isbn= = 978-5-905976-58-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje. Iuj laboris en agrikulturejoj. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis por faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Foje okazis fuĝoj, sed ĉiam malsukcesaj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] 2s77wkluq4eidesqgsf0luyt9c9voxp 9478665 9478584 2026-09-20T03:52:08Z RG72 11847 /* Tomboj */ 9478665 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en Novosibirsko, kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Tomboj == La {{daton|7|8|1941}} aperis "Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj", kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj", kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) "Pri tomboj de la militkaptitoj", kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj". Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 "Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj", kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г. |lasta = Мотревич |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Пермский институт ФСИН России |loko = Пермь |lingvo = ru |isbn= = 978-5-905976-58-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje neregistritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg | titolo = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = 64 | numero = 4/1 | paĝoj = 141–144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje. Iuj laboris en agrikulturejoj. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis por faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Foje okazis fuĝoj, sed ĉiam malsukcesaj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] trua4hvy4sbe7b9kwfu9ifzgqf49h0f 9478677 9478665 2026-09-20T04:59:08Z RG72 11847 9478677 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en Novosibirsko, kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" plendis<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 221–222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabrikon — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj. |aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" |verko = |origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам. }} En decembro 1943 tio finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri fuŝo de laboro de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Tomboj == La {{daton|7|8|1941}} aperis "Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj", kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj", kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) "Pri tomboj de la militkaptitoj", kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj". Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 "Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj", kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г. |lasta = Мотревич |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Пермский институт ФСИН России |loko = Пермь |lingvo = ru |isbn= = 978-5-905976-58-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje neregistritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg | titolo = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = 64 | numero = 4/1 | paĝoj = 141–144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje. Iuj laboris en agrikulturejoj. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 74 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 80 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Dum baloto je kontraŭfaŝisma komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko "instrui demokration al la rusoj"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950 | titolo = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, | volumo = 12 | numero = 6 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Sume okazis 17 fuĝoj, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj. La {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en Sankt-Peterburgo, poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, kune kun helpotrupo, do subgarde de aliaj militkaptitoj, perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per morto de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 78–79 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 "Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj spechospitaloj", kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj poloj, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = <!-- aŭ |paĝo= de la fontinformoj --> | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] ao576vkwnfijjrwn3syq9pb32ws2bcc 9478761 9478677 2026-09-20T06:47:44Z RG72 11847 9478761 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene triŝtupajn tabullitojn kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 143 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 50% de la medicina personaro estis dungita de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al spechospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada ^{[[:ru:Рада (станция)|Рада]]}<ref name="История становления лечебного дела166">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr | titolo = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = | numero = 4/1 | paĝoj = 166 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la spechospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93<ref name="История становления лечебного дела166"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" plendis<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 221–222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabrikon — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj. |aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" |verko = |origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам. }} La esprimo "komercaj aferoj" aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze d ekiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg | titolo = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Орлов | persona nomo = М. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 52–53 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2007 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En decembro 1943 tio finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri fuŝo de laboro de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Tomboj == La {{daton|7|8|1941}} aperis "Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj", kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj", kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) "Pri tomboj de la militkaptitoj", kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj". Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 "Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj", kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г. |lasta = Мотревич |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Пермский институт ФСИН России |loko = Пермь |lingvo = ru |isbn= = 978-5-905976-58-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje neregistritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg | titolo = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = 64 | numero = 4/1 | paĝoj = 141–144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 112 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 74 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 94 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 80 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Dum baloto je kontraŭfaŝisma komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko "instrui demokration al la rusoj"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950 | titolo = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, | volumo = 12 | numero = 6 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)<ref name="Маркдорф2008-95">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 95 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejo<ref name="Маркдорф2008-95"/>. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en Sankt-Peterburgo, poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, kune kun helpotrupo, do subgarde de aliaj militkaptitoj, perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per morto de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 78–79 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu ^{[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]}<ref "name="Возвращение иностранных военнопленных164">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 164 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 "Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj spechospitaloj", kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj poloj, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 163 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado<ref "name="Возвращение иностранных военнопленных164"/>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] 4ujxnyvpoj0sezmqhe18rn9lzli38m9 9478798 9478761 2026-09-20T07:54:03Z RG72 11847 9478798 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene triŝtupajn tabullitojn kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 143 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 50% de la medicina personaro estis dungita de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al spechospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada ^{[[:ru:Рада (станция)|Рада]]}<ref name="История становления лечебного дела166">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr | titolo = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = | numero = 4/1 | paĝoj = 166 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la spechospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93<ref name="История становления лечебного дела166"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" plendis<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 221–222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabrikon — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj. |aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" |verko = |origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам. }} La esprimo "komercaj aferoj" aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze d ekiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg | titolo = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Орлов | persona nomo = М. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 52–53 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2007 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En decembro 1943 tio finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri fuŝo de laboro de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Tomboj == La {{daton|7|8|1941}} aperis "Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj", kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj", kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) "Pri tomboj de la militkaptitoj", kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj". Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 "Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj", kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г. |lasta = Мотревич |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Пермский институт ФСИН России |loko = Пермь |lingvo = ru |isbn= = 978-5-905976-58-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje neregistritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg | titolo = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = 64 | numero = 4/1 | paĝoj = 141–144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 112 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 74 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 94 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 80 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Dum baloto je kontraŭfaŝisma komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko "instrui demokration al la rusoj"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950 | titolo = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, | volumo = 12 | numero = 6 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)<ref name="Маркдорф2008-95">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 95 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejo<ref name="Маркдорф2008-95"/>. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en Sankt-Peterburgo, poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, kune kun helpotrupo, do subgarde de aliaj militkaptitoj, perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per morto de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 78–79 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu ^{[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]}<ref "name="Возвращение иностранных военнопленных164">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 164 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 "Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj spechospitaloj", kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj poloj, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 163 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado<ref "name="Возвращение иностранных военнопленных164"/>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Memoro == La {{daton|22|5|1995}} aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}}. Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/ | titolo = Покойтесь в мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 223 | numero = 58 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-23 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/ | titolo = Час, когда все думают о мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Гольдберг | persona nomo = Р. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 225 | numero = 60 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-27 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/ | titolo = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 838 | numero = 73 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-06-29 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ peto de la redakcio de ĵurnalo "Tjumenskij Kurier" (Tjumena Kuriero) ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/ | titolo = Памятник военнопленным восстановлен | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 882 | numero = 117 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-10-09 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] jwvawsd7p98plgxhd49pemrgzy691hj 9478801 9478798 2026-09-20T07:55:01Z RG72 11847 /* Malestablo */ 9478801 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene triŝtupajn tabullitojn kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 143 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 50% de la medicina personaro estis dungita de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al spechospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada ^{[[:ru:Рада (станция)|Рада]]}<ref name="История становления лечебного дела166">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr | titolo = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = | numero = 4/1 | paĝoj = 166 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la spechospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93<ref name="История становления лечебного дела166"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" plendis<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 221–222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabrikon — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj. |aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" |verko = |origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам. }} La esprimo "komercaj aferoj" aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze d ekiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg | titolo = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Орлов | persona nomo = М. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 52–53 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2007 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En decembro 1943 tio finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri fuŝo de laboro de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Tomboj == La {{daton|7|8|1941}} aperis "Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj", kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj", kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) "Pri tomboj de la militkaptitoj", kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj". Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 "Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj", kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г. |lasta = Мотревич |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Пермский институт ФСИН России |loko = Пермь |lingvo = ru |isbn= = 978-5-905976-58-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje neregistritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg | titolo = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = 64 | numero = 4/1 | paĝoj = 141–144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 112 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 74 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 94 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 80 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Dum baloto je kontraŭfaŝisma komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko "instrui demokration al la rusoj"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950 | titolo = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, | volumo = 12 | numero = 6 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)<ref name="Маркдорф2008-95">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 95 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejo<ref name="Маркдорф2008-95"/>. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en Sankt-Peterburgo, poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, kune kun helpotrupo, do subgarde de aliaj militkaptitoj, perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per morto de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 78–79 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu ^{[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]}<ref name="Возвращение иностранных военнопленных164">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 164 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 "Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj spechospitaloj", kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj poloj, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 163 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado<ref name="Возвращение иностранных военнопленных164"/>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Memoro == La {{daton|22|5|1995}} aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}}. Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/ | titolo = Покойтесь в мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 223 | numero = 58 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-23 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/ | titolo = Час, когда все думают о мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Гольдберг | persona nomo = Р. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 225 | numero = 60 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-27 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/ | titolo = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 838 | numero = 73 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-06-29 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ peto de la redakcio de ĵurnalo "Tjumenskij Kurier" (Tjumena Kuriero) ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/ | titolo = Памятник военнопленным восстановлен | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 882 | numero = 117 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-10-09 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] ojbrus2kvbifpg7v6d5zp7cwuudir8s 9478950 9478801 2026-09-20T10:00:34Z RG72 11847 9478950 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene triŝtupajn tabullitojn kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabulbarilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesaj areoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография |lasta = Букин |unua = С. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. П. Вибе |aliaj = |url = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2009 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Омский государственный историко-краеведческий музей |loko = Омск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9901296-2-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 491 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 143 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 50% de la medicina personaro estis dungita de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al spechospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada ^{[[:ru:Рада (станция)|Рада]]}<ref name="История становления лечебного дела166">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr | titolo = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = | numero = 4/1 | paĝoj = 166 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la spechospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93<ref name="История становления лечебного дела166"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" plendis<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 221–222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabrikon — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj. |aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" |verko = |origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам. }} La esprimo "komercaj aferoj" aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze d ekiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg | titolo = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Орлов | persona nomo = М. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 52–53 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2007 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En decembro 1943 tio finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri fuŝo de laboro de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Tomboj == La {{daton|7|8|1941}} aperis "Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj", kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj", kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) "Pri tomboj de la militkaptitoj", kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj". Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 "Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj", kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г. |lasta = Мотревич |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Пермский институт ФСИН России |loko = Пермь |lingvo = ru |isbn= = 978-5-905976-58-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje neregistritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg | titolo = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = 64 | numero = 4/1 | paĝoj = 141–144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 112 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 74 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 94 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 80 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Dum baloto je kontraŭfaŝisma komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko "instrui demokration al la rusoj"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950 | titolo = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, | volumo = 12 | numero = 6 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)<ref name="Маркдорф2008-95">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 95 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejo<ref name="Маркдорф2008-95"/>. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en Sankt-Peterburgo, poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, kune kun helpotrupo, do subgarde de aliaj militkaptitoj, perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per morto de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 78–79 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu ^{[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]}<ref name="Возвращение иностранных военнопленных164">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 164 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 "Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj spechospitaloj", kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj poloj, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 163 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado<ref name="Возвращение иностранных военнопленных164"/>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Memoro == La {{daton|22|5|1995}} aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}}. Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/ | titolo = Покойтесь в мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 223 | numero = 58 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-23 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/ | titolo = Час, когда все думают о мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Гольдберг | persona nomo = Р. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 225 | numero = 60 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-27 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/ | titolo = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 838 | numero = 73 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-06-29 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ peto de la redakcio de ĵurnalo "Tjumenskij Kurier" (Tjumena Kuriero) ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/ | titolo = Памятник военнопленным восстановлен | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 882 | numero = 117 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-10-09 | alirdato = 2026-09-26 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] bxssdyytv4ybduqe4ysxapf6wursbw9 9479036 9478950 2026-09-20T11:32:15Z RG72 11847 9479036 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene triŝtupajn tabullitojn kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabulbarilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesaj areoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография |lasta = Букин |unua = С. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. П. Вибе |aliaj = |url = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2009 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Омский государственный историко-краеведческий музей |loko = Омск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9901296-2-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 491 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 143 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 50% de la medicina personaro estis dungita de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al spechospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada ^{[[:ru:Рада (станция)|Рада]]}<ref name="История становления лечебного дела166">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr | titolo = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = | numero = 4/1 | paĝoj = 166 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la spechospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93<ref name="История становления лечебного дела166"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" plendis<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 221–222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabrikon — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj. |aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" |verko = |origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам. }} La esprimo "komercaj aferoj" aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze d ekiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg | titolo = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Орлов | persona nomo = М. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 52–53 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2007 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En decembro 1943 tio finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri fuŝo de laboro de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Tomboj == La {{daton|7|8|1941}} aperis "Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj", kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj", kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) "Pri tomboj de la militkaptitoj", kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj". Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 "Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj", kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г. |lasta = Мотревич |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Пермский институт ФСИН России |loko = Пермь |lingvo = ru |isbn= = 978-5-905976-58-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje neregistritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg | titolo = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = 64 | numero = 4/1 | paĝoj = 141–144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo<ref name="Тюменское эхо Сталинграда">{{citaĵo el gazeto | url = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/ | titolo = Тюменское эхо Сталинграда | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Иваненко | persona nomo = А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 3280 | numero = 20 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012-02-07 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili<ref name="Тюменское эхо Сталинграда"/>. En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de la stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomo N 45 en strato Respubliko. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/ | titolo = Миф и реальность | titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области | alirdato = 2026-09-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Смирнова М. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/ | arkivdato = 2022-10-05 | citaĵo = }}</ref>. Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 112 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 74 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 94 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 80 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Dum baloto je kontraŭfaŝisma komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko "instrui demokration al la rusoj"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950 | titolo = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, | volumo = 12 | numero = 6 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)<ref name="Маркдорф2008-95">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 95 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejo<ref name="Маркдорф2008-95"/>. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en Sankt-Peterburgo, poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, kune kun helpotrupo, do subgarde de aliaj militkaptitoj, perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per morto de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 78–79 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu ^{[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]}<ref name="Возвращение иностранных военнопленных164">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 164 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 "Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj spechospitaloj", kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj poloj, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 163 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado<ref name="Возвращение иностранных военнопленных164"/>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Memoro == La {{daton|22|5|1995}} aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/ | titolo = Покойтесь в мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 223 | numero = 58 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-23 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/ | titolo = Час, когда все думают о мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Гольдберг | persona nomo = Р. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 225 | numero = 60 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-27 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/ | titolo = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 838 | numero = 73 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-06-29 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ peto de la redakcio de ĵurnalo "Tjumenskij Kurier" (Tjumena Kuriero) ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/ | titolo = Памятник военнопленным восстановлен | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 882 | numero = 117 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-10-09 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En junio 2000 oni anoncis ke la Tjumena Societo de Germana Kulturo ''Wiedergeburt'' planas ĉirkaŭbari la terenon, instali grandan krucon kaj 3 malpli grandajn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://tm-courier.ru/2000/07/13/parfenovskij-memorial/ | titolo = Парфеновский мемориал | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 993 | numero = 78 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2000-07-13 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Baldaŭ ili aperis. En 2002 aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito). == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] o6r8b9ga9ygvkaa1ig0f1lzf21zgqpq 9479041 9479036 2026-09-20T11:41:26Z RG72 11847 /* Vidu ankaŭ */ 9479041 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene triŝtupajn tabullitojn kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabulbarilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesaj areoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография |lasta = Букин |unua = С. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. П. Вибе |aliaj = |url = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2009 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Омский государственный историко-краеведческий музей |loko = Омск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9901296-2-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 491 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 143 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 50% de la medicina personaro estis dungita de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al spechospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada ^{[[:ru:Рада (станция)|Рада]]}<ref name="История становления лечебного дела166">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr | titolo = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = | numero = 4/1 | paĝoj = 166 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la spechospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93<ref name="История становления лечебного дела166"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" plendis<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 221–222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabrikon — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj. |aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" |verko = |origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам. }} La esprimo "komercaj aferoj" aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze d ekiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg | titolo = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Орлов | persona nomo = М. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 52–53 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2007 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En decembro 1943 tio finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri fuŝo de laboro de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Tomboj == La {{daton|7|8|1941}} aperis "Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj", kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj", kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) "Pri tomboj de la militkaptitoj", kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj". Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 "Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj", kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г. |lasta = Мотревич |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Пермский институт ФСИН России |loko = Пермь |lingvo = ru |isbn= = 978-5-905976-58-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje neregistritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg | titolo = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = 64 | numero = 4/1 | paĝoj = 141–144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo<ref name="Тюменское эхо Сталинграда">{{citaĵo el gazeto | url = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/ | titolo = Тюменское эхо Сталинграда | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Иваненко | persona nomo = А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 3280 | numero = 20 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012-02-07 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili<ref name="Тюменское эхо Сталинграда"/>. En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de la stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomo N 45 en strato Respubliko. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/ | titolo = Миф и реальность | titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области | alirdato = 2026-09-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Смирнова М. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/ | arkivdato = 2022-10-05 | citaĵo = }}</ref>. Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 112 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 74 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 94 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 80 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Dum baloto je kontraŭfaŝisma komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko "instrui demokration al la rusoj"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950 | titolo = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, | volumo = 12 | numero = 6 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)<ref name="Маркдорф2008-95">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 95 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejo<ref name="Маркдорф2008-95"/>. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en Sankt-Peterburgo, poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, kune kun helpotrupo, do subgarde de aliaj militkaptitoj, perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per morto de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 78–79 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu ^{[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]}<ref name="Возвращение иностранных военнопленных164">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 164 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 "Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj spechospitaloj", kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj poloj, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 163 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado<ref name="Возвращение иностранных военнопленных164"/>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Memoro == La {{daton|22|5|1995}} aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/ | titolo = Покойтесь в мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 223 | numero = 58 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-23 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/ | titolo = Час, когда все думают о мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Гольдберг | persona nomo = Р. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 225 | numero = 60 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-27 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/ | titolo = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 838 | numero = 73 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-06-29 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ peto de la redakcio de ĵurnalo "Tjumenskij Kurier" (Tjumena Kuriero) ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/ | titolo = Памятник военнопленным восстановлен | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 882 | numero = 117 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-10-09 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En junio 2000 oni anoncis ke la Tjumena Societo de Germana Kulturo ''Wiedergeburt'' planas ĉirkaŭbari la terenon, instali grandan krucon kaj 3 malpli grandajn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://tm-courier.ru/2000/07/13/parfenovskij-memorial/ | titolo = Парфеновский мемориал | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 993 | numero = 78 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2000-07-13 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Baldaŭ ili aperis. En 2002 aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito). == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] rs5zcqyumv5snltfdz1xbhozljmhfdg 9479044 9479041 2026-09-20T11:44:24Z RG72 11847 /* Vidu ankaŭ */ 9479044 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Militkaptitejo N 93 |origina nomo= {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}} |dosiero = |priskribo de dosiero = |situo = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] |latitudo = 57/09/49.42/N |longitudo= 65/31/52.54/E |regiono-ISO=RU-TYM |tipo = militkaptitejo }} '''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio. Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 ^{[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]} kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 ^{[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]}. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis "La regularon pri la militkaptitoj", kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)<ref name="Южаков2014-169">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Establo == La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] ^{[[:ru:Козельский лагерь|ru]]}, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 169–170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene triŝtupajn tabullitojn kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabulbarilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesaj areoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография |lasta = Букин |unua = С. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. П. Вибе |aliaj = |url = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2009 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Омский государственный историко-краеведческий музей |loko = Омск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9901296-2-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 491 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217–218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekcioj == En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj<ref name="Орлов217">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 217 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref name="Темплинг102">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Sekcioj''' ! rowspan="2" |'''Situo''' ! colspan="2" |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' |- ! Plano ! Efektive ! rowspan="1" |'''Likvidita''' |- |1-a || tavolligna fabriko N 15 (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}} |- |2-a || lignofabriko "Ruga Oktobro" (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}} |- |3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947) |- |4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |- |6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}} |} La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio<ref name="Орлов217"/>. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj<ref name="Южаков2014-169"/>. == Morteco == La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 143 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 50% de la medicina personaro estis dungita de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg | titolo = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Омского университета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al spechospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada ^{[[:ru:Рада (станция)|Рада]]}<ref name="История становления лечебного дела166">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr | titolo = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = | numero = 4/1 | paĝoj = 166 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR "Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo", kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon<ref name="Южаков2014-170"/>. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la spechospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93<ref name="История становления лечебного дела166"/>. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" plendis<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 221–222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabrikon — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj. |aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko "Ruĝa Oktobro" |verko = |origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам. }} La esprimo "komercaj aferoj" aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze d ekiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg | titolo = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Орлов | persona nomo = М. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 52–53 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2007 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En decembro 1943 tio finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri fuŝo de laboro de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko "Ruĝa Oktobro"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy | titolo = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Кемеровского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 222 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono "Spartak". Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj. |aŭtoro = Boris Miŝatin<ref name="Южаков2014-170"/> |verko = |origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион "Спартак". А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые. }} Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn<ref name="Орлов219"/>: {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Nombro de la militkaptitoj''' |- ! rowspan="2" |'''Jaro''' ! rowspan="2" |'''La 1-an de januaro''' ! rowspan="2" |'''Averaĝe''' ! rowspan="2" |'''Venis''' ! colspan="3" |'''Foriris''' |- ! Sume ! Mortis !% de la mortintoj de averaĝa nombro |- |1943 || — || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj |- |1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 |- |1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 |- |1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 |- |1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 |- |1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8 |} Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn: {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Tomboj == La {{daton|7|8|1941}} aperis "Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj", kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj", kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) "Pri tomboj de la militkaptitoj", kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 "Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj". Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 "Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj", kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г. |lasta = Мотревич |unua = В. П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2015 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Пермский институт ФСИН России |loko = Пермь |lingvo = ru |isbn= = 978-5-905976-58-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje neregistritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg | titolo = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Алтайского государственного университета | volumo = 64 | numero = 4/1 | paĝoj = 141–144 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944<ref name="Темплинг103"/> (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)<ref name="Южаков2014-170"/> tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj<ref name="Южаков2014-170"/>. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo<ref name="Тюменское эхо Сталинграда">{{citaĵo el gazeto | url = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/ | titolo = Тюменское эхо Сталинграда | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Иваненко | persona nomo = А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 3280 | numero = 20 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012-02-07 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Nacia konsisto == Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis<ref name="Орлов219">{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Laboro == Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko "Ruĝa Oktobro" uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 219–220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili<ref name="Тюменское эхо Сталинграда"/>. En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de la stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomo N 45 en strato Respubliko. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/ | titolo = Миф и реальность | titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области | alirdato = 2026-09-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Смирнова М. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/ | arkivdato = 2022-10-05 | citaĵo = }}</ref>. Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya | titolo = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Саратовского университета | volumo = 12 | numero = 4 | paĝoj = 112 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj<ref name="Южаков2014-170"/>. == Reĝimo == En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)<ref name="Южаков2014-169"/>. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo<ref name="Темплинг104"/>. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 74 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 94 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio<ref name="Южаков2014-170"/>. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori<ref name="Южаков2014-170"/>. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 80 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Dum baloto je kontraŭfaŝisma komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko "instrui demokration al la rusoj"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950 | titolo = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, | volumo = 12 | numero = 6 | paĝoj = 108 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2010 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 108–109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis<ref name="Южаков2014-170"/>. Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)<ref name="Маркдорф2008-95">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg | titolo = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. ) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Гуманитарные науки в Сибири | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 95 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejo<ref name="Маркдорф2008-95"/>. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en Sankt-Peterburgo, poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, kune kun helpotrupo, do subgarde de aliaj militkaptitoj, perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per morto de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg | titolo = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Развитие территорий | volumo = 17 | numero = 3 | paĝoj = 78–79 | doi = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83 | dato = 2019 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks<ref name="Южаков2014-170">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120 | titolo = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Южаков | persona nomo = В. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Брянского государственного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 170 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2014 | alirdato = 2026-09-18 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Malestablo == La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis<ref name="Орлов217"/>. En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu ^{[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]}<ref name="Возвращение иностранных военнопленных164">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 164 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 "Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj spechospitaloj", kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj poloj, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody | titolo = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Маркдорф | persona nomo = Н. М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Известия Самарского научного центра Российской академии наук | volumo = 11 | numero = 2 (28) | paĝoj = 163 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2009 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" | colspan="8" align="center" | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |- ! rowspan="2" |'''Jaroj''' ! colspan="2" |'''Kvaronjaroj''' |- ! I ! II ! III ! IV ! rowspan="1" |'''Sume''' |- |1945 || — || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}} |- |1946 || — || 9 || 88 || — || 97 |- |1947 || — || — || 250 || — || 250 |- |1948 || — || 373 || 95 || 299 || 767 |} La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]<ref name="Южаков2014-170"/>. Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Р. Е. Романов |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ин-т истории СО РАН |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn = 978-5-98901-082-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 220–221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado<ref name="Возвращение иностранных военнопленных164"/>. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda ^{[[:ru:Ревда (станция)|ru]]} de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы |lasta = Орлов |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2010 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 218, 221 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Memoro == La {{daton|22|5|1995}} aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/ | titolo = Покойтесь в мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 223 | numero = 58 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-23 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/ | titolo = Час, когда все думают о мире | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Гольдберг | persona nomo = Р. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 225 | numero = 60 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1995-05-27 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/ | titolo = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 838 | numero = 73 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-06-29 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Laŭ peto de la redakcio de ĵurnalo "Tjumenskij Kurier" (Tjumena Kuriero) ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/ | titolo = Памятник военнопленным восстановлен | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 882 | numero = 117 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1999-10-09 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En junio 2000 oni anoncis ke la Tjumena Societo de Germana Kulturo ''Wiedergeburt'' planas ĉirkaŭbari la terenon, instali grandan krucon kaj 3 malpli grandajn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://tm-courier.ru/2000/07/13/parfenovskij-memorial/ | titolo = Парфеновский мемориал | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskij Kurier | volumo = 993 | numero = 78 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2000-07-13 | alirdato = 2026-09-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Baldaŭ ili aperis. En 2002 aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito). == Vidu ankaŭ == * [[Transpolusa Fervojo]] * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]] [[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]] [[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]] [[Kategorio:1943 en Sovetunio]] [[Kategorio:1944 en Sovetunio]] [[Kategorio:1945 en Sovetunio]] [[Kategorio:1946 en Sovetunio]] [[Kategorio:1947 en Sovetunio]] [[Kategorio:1948 en Sovetunio]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1943]] [[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1948]] 4lvkb6ephogd6xcmhy10pbibef41gzu 1 953726 9478485 9477935 2026-09-19T12:36:48Z Moldur 2507 9478485 wikitext text/x-wiki Pri la persona nomo "Jussi" de la tradukisto ĉi tie nur nomita "J. Jäntti" vidu la liston de kunlaborantoj de gazeto ''[[Esperantolehti]]'' en [[CDELI]]: https://www.cdeli.org/CDELI-periodajhoj/E/Li-ESP-05.htm - bv. aparte atenti la rubrikojn pri 1968, 1969, 1972 kaj 1973. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:51, 18 sep. 2026 (UTC) {{re|Moldur|Mirmal|Roberto}} Mi ne havas ideon, de kie preni informojn por plenigo de la ruĝaj ligiloj [[Finna Biblioteko Esperanta]] (libroserio) kaj [[Finna Esperanto-Librejo]] (eldonejo). Ĉu iu el vi havas materialon, aŭ havas ideon kiun esperantiston, verŝajne plej bone en Finnlando mem, oni povus demandi? Se vi havas ideon, kiun (plej none eĉ konatulon) eblus demandi, mi petus vin demandi mem, ne nur sendi al mi telefonnumeron aŭ poŝtadreson, per kiu mi povus aŭ devus kontakti, ĉar mi supozas ke tion mi ne sukcesus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 18 sep. 2026 (UTC) :Kara {{u|ThomasPusch}} - mi bedaŭras, mi havas tute neniujn kontaktojn tie. Cetere mi nun estas en vikipaŭzo ekde ĉi-monate. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:36, 19 sep. 2026 (UTC) glhra6zvb5as5ix9w5bo5gvowa5i797 9478506 9478485 2026-09-19T13:22:10Z ThomasPusch 1869 9478506 wikitext text/x-wiki Pri la persona nomo "Jussi" de la tradukisto ĉi tie nur nomita "J. Jäntti" vidu la liston de kunlaborantoj de gazeto ''[[Esperantolehti]]'' en [[CDELI]]: https://www.cdeli.org/CDELI-periodajhoj/E/Li-ESP-05.htm - bv. aparte atenti la rubrikojn pri 1968, 1969, 1972 kaj 1973. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:51, 18 sep. 2026 (UTC) {{re|Moldur|Mirmal|Roberto}} Mi ne havas ideon, de kie preni informojn por plenigo de la ruĝaj ligiloj [[Finna Biblioteko Esperanta]] (libroserio) kaj [[Finna Esperanto-Librejo]] (eldonejo). Ĉu iu el vi havas materialon, aŭ havas ideon kiun esperantiston, verŝajne plej bone en Finnlando mem, oni povus demandi? Se vi havas ideon, kiun (plej bone eĉ konatulon) eblus demandi, mi petus vin demandi mem, ne nur sendi al mi telefonnumeron aŭ poŝtadreson, per kiu mi povus aŭ devus kontakti, ĉar mi supozas ke tion mi ne sukcesus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 18 sep. 2026 (UTC) :Kara {{u|ThomasPusch}} - mi bedaŭras, mi havas tute neniujn kontaktojn tie. Cetere mi nun estas en vikipaŭzo ekde ĉi-monate. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:36, 19 sep. 2026 (UTC) aopcu4g02vmo7eq0iihpb4pwao1052t 9478511 9478506 2026-09-19T13:38:19Z ThomasPusch 1869 9478511 wikitext text/x-wiki Pri la persona nomo "Jussi" de la tradukisto ĉi tie nur nomita "J. Jäntti" vidu la liston de kunlaborantoj de gazeto ''[[Esperantolehti]]'' en [[CDELI]]: https://www.cdeli.org/CDELI-periodajhoj/E/Li-ESP-05.htm - bv. aparte atenti la rubrikojn pri 1968, 1969, 1972 kaj 1973. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:51, 18 sep. 2026 (UTC) {{re|Moldur|Mirmal|Roberto}} Mi ne havas ideon, de kie preni informojn por plenigo de la ruĝaj ligiloj [[Finna Biblioteko Esperanta]] (libroserio) kaj [[Finna Esperanto-Librejo]] (eldonejo). Ĉu iu el vi havas materialon, aŭ havas ideon kiun esperantiston, verŝajne plej bone en Finnlando mem, oni povus demandi? Se vi havas ideon, kiun (plej bone eĉ konatulon) eblus demandi, mi petus vin demandi mem, ne nur sendi al mi telefonnumeron aŭ poŝtadreson, per kiu mi povus aŭ devus kontakti, ĉar mi supozas ke tion mi ne sukcesus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 18 sep. 2026 (UTC) :Kara {{u|ThomasPusch}} - mi bedaŭras, mi havas tute neniujn kontaktojn tie. Cetere mi nun estas en vikipaŭzo ekde ĉi-monate. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:36, 19 sep. 2026 (UTC) ::Mi tute ne scias, ĉu eble tiu laŭdira [[Finna Esperanto-Librejo]], kiu laŭ nia vikipedio ekzakte respondecu pri unu sola libreto, en kies titolpaĝo (vidu la retpaĝon en la UEA-libroservo) pruve aperas la mallongigo "FEL", kio povus signifi kion ajn) entute iam ekzistis kiel memstara libroeldonejo, aŭ ĉu eble nur temis pri efemera nom-invento de iu komisiono en [[Esperanto-Asocio de Finnlando]] aŭ de unu esperantisto. Ĉiukaze eĉ la la UEA-libroservo ne konfirmas nomon de la eldonejo, nur montras la titolpaĝon kun la tri literoj "FEL"... Povas esti ke la tuta kultura kaj komerca sukceso de la eldonejo simple ne sukcesis atingi la interreton kaj aparte la esperantan vikipedion, sed ĉiukaze la ruĝa ligilo al la vikipedia neekzista paĝo [[Finna Esperanto-Librejo]] nur estas en la teksto pri [[Johannes Linnankoski]], nenie alie... Tio suspektigas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:38, 19 sep. 2026 (UTC) 9wld88xf888x8fqaaawxvr3o11h32pe 0 953756 9478469 9478430 2026-09-19T12:13:59Z Petr Tomasovsky 678 9478469 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál československého</br>opevnění Šatov''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál československého opevnění Šatov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = MJ-S 3 Zahrada (by Pudelek).JPG | dosiero_priskribo = Muzeo, infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada", Šatov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Znojmo | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Sudetio | histregiono1 = [[Regna govio Malsupra Danubio|RG Malsupra Danubio]] | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Šatov]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MJ-S 3 "Zahrada" | konstruaĵo1 = MJ-S 2 "Úvoz" | konstruaĵo2 = | orogenezo = Dija-svratka valego | orogenezo_tipo = Valego <!-- *** Situo *** --> | situo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 47 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 00 | long_s = 55 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1938 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 2005 | establita1_tipo = muzeo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://https://www.tmbrno.cz/pamatky/areal-cs-opevneni-a-zelezne-opony-satov/ muzeo de fortikaĵoj] | commons = Areál československého opevnění Šatov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov''' estas muzeo de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] konstruataj en la jaroj [[1935]]–[[1938]] por defendi antaŭ [[nazia Germanio|Germanio]], situanta proksime de la [[Sudmoravia regiono|sudmoravia]] municipo [[Šatov]]. La Areo estas en adminstrado de [[Teknika muzeo en Brno]] kasj ĝi ensumigas du [[infanteria fuorto|infanteriajn fuortojn]] MJ-S 3 "Zahrada" (ekde la jaro [[2005]] alirebligita por publiko kun ekspozicio dediĉita al la ĉeĥoslvakaj fortikaĵoj en la suda [[Moravio]], historion de la objekto kaj uzadon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj post la [[dua mondmilito]]) kaj MJ-S 2 "Úvoz" (nuntempe nealirebla) kaj du objektojn de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj mod. 37]]. == MJ-S 3 "Zahrada" == {{ĉefartikolo|MJ-S 3 Zahrada}} [[Dosiero:MJ-S 3.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 3 Zahrada (stato en la jaro 2005) ĉirkaŭita per barilo el [[pikdrato]]]] Infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estis same kiel objekto MJ-S 2 konstruita laŭ devena projekro de fuorto OP-S 41. Konstrue kaj armilare ĝi estas do identa kun la najbara objekto MJ-S 2. Ĝi estis betonigita la 22-a–30-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito faris 1450 m³, la konsruadon faris firmao Konstruktiva,<ref name="Stehlík260">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2001 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 260 | isbn = 80-86011-13-5 | noto = [Dále jen Stehlík.] }}</ref> la garnizonon de la objekto devis krei 35 viroj.<ref name="Zahrada13">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | paĝoj = 13 | isbn = 978-80-86463-31-5 | noto = [Dále jen Ráboň.] }}</ref> La objekto do ne estis ĝis la rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] nek finita nek ekipita. La pafejoj de ĉefaj armiloj (2× L1, 2× M) estis dum la milito elŝiritaj. Plua sorto de la objekto estas identa kun la sorto de fuorto MJ-S 2. En la jaro 1948 ĝi estis finita fare de [[Znojmo|znojma]] konstrua firmao Ing. Růžička,<ref name="Blum30">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 30 | isbn = 80-86463-22-2 | noto = [Dále jen Blum.] }}</ref> en la jaroj 1949/1950 estis enmetitaj du nove fabrikitaj blendaj kloŝoj, en la jaro 1951 la objekto estis parte ekipita.<ref name="Blum30" /> En la jaro 1959 ĝi ricevis du kanonojn de kalibro 85&nbsp;mm kaj ekkonservita en batalkapabla stato (nove la garnizono havis de la objekto nombri 28 soldatojn; la fuorto estis dum tiu ĉi tempo ankaŭ uzata por ekzercado<ref name="Zahrada13" />) ĝi restis ĝis la jaro 1999, kiam ĉiu ekipaĵaro estis fare de la armeo forveturigita.<ref name="Fic 121-122">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 121–122 | isbn = 80-86463-12-5 | noto = [Dále jen Fic.] }}</ref> == MJ-S 2 "Úvoz" == [[Dosiero:Levý zvon MJ-S 2.JPG|thumb|La maldekstra kloŝo de la infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz kun preĝejo en Šatov en fono]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 2 (rok 2008; 02).jpg|thumb|La infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz]] La infanteria fuorto MJ-S 2 kun kaŝnomo Úvoz estis la unua finbetonita peza objekto en la suda Moravio.<ref>Blum, s. 23.</ref> Ĝi esti konstruita laŭ tn. "ripetita projekto", kiam estis por tiu ĉi objekto uzita projekta dokumentado de la infanteria fuorto OP-S 41 proksime de [[Opava]], sed kiu ne estis ĝis [[Munkena interkonsento]] konstruita. La betonado objekto MJ-S 2 okazis ekde la 5-a ĝis la 13-a de aŭgusto 1938 fare de la praga firmao Konstruktiva.<ref name="Blum30"/> Kuba kapacito faris 1450 m³ betono.<ref name="Stehlík260"/> La infanteria fuorto estas memstara ambaŭflanka duala objekto konstruita en la II-a grado de rezistkapablo. En la supra, surfaca etaĝo troviĝis precipe la ĉefa armilaro de la objekto, la suba, (subsurfaca) etaĝo servis kiel fonejo por la garnizono (35 viroj). La fuorto devis havi "standardan" armilaron: en la dekstra kaj la maldekstra [[porpafista ĉambro]] devis troviĝi ĝemelo de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (armilo M) kaj [[4cm kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1). Por la proksima ŝirmo devis servi kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du en la infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝoj]]. Eĉ magraŭ tio, ke la objekto estis la unua betonigita fuorto en la suda Moravio, ĝi ne estis rilate al la betonado finita. Finita estis la vulgara konstruado kaj parte faritaj ŝtukaĵoj kaj izolaĵo.<ref>Stehlík, s. 256.</ref> Estis faritaj neniaj terenaj reguligoj, ŝirma surŝutaĵo, estis liverita nenia interna ekipaĵaro kaj eĉ ne ambaŭ blendaj kloŝoj. ==Referencoj== <references/> {{ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} 8oprhbcofl5no60iayglt302n0rragm 9478489 9478469 2026-09-19T12:40:14Z Petr Tomasovsky 678 9478489 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál československého</br>opevnění Šatov''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál československého opevnění Šatov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = MJ-S 3 Zahrada (by Pudelek).JPG | dosiero_priskribo = Muzeo, infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada", Šatov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Znojmo | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Sudetio | histregiono1 = [[Regna govio Malsupra Danubio|RG Malsupra Danubio]] | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Šatov]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MJ-S 3 "Zahrada" | konstruaĵo1 = MJ-S 2 "Úvoz" | konstruaĵo2 = | orogenezo = Dija-svratka valego | orogenezo_tipo = Valego <!-- *** Situo *** --> | situo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 47 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 00 | long_s = 55 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1938 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 2005 | establita1_tipo = muzeo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://https://www.tmbrno.cz/pamatky/areal-cs-opevneni-a-zelezne-opony-satov/ muzeo de fortikaĵoj] | commons = Areál československého opevnění Šatov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov''' estas muzeo de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] konstruataj en la jaroj [[1935]]–[[1938]] por defendi antaŭ [[nazia Germanio|Germanio]], situanta proksime de la [[Sudmoravia regiono|sudmoravia]] municipo [[Šatov]]. La Areo estas en adminstrado de [[Teknika muzeo en Brno]] kasj ĝi ensumigas du [[infanteria fuorto|infanteriajn fuortojn]] MJ-S 3 "Zahrada" (ekde la jaro [[2005]] alirebligita por publiko kun ekspozicio dediĉita al la ĉeĥoslvakaj fortikaĵoj en la suda [[Moravio]], historion de la objekto kaj uzadon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj post la [[dua mondmilito]]) kaj MJ-S 2 "Úvoz" (nuntempe nealirebla) kaj du objektojn de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj mod. 37]]. == MJ-S 3 "Zahrada" == {{ĉefartikolo|MJ-S 3 Zahrada}} [[Dosiero:MJ-S 3.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 3 Zahrada (stato en la jaro 2005) ĉirkaŭita per barilo el [[pikdrato]]]] Infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estis same kiel objekto MJ-S 2 konstruita laŭ devena projekro de fuorto OP-S 41. Konstrue kaj armilare ĝi estas do identa kun la najbara objekto MJ-S 2. Ĝi estis betonigita la 22-a–30-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito faris 1450 m³, la konsruadon faris firmao Konstruktiva,<ref name="Stehlík260">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2001 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 260 | isbn = 80-86011-13-5 | noto = [Dále jen Stehlík.] }}</ref> la garnizonon de la objekto devis krei 35 viroj.<ref name="Zahrada13">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | paĝoj = 13 | isbn = 978-80-86463-31-5 | noto = [Dále jen Ráboň.] }}</ref> La objekto do ne estis ĝis la rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] nek finita nek ekipita. La pafejoj de ĉefaj armiloj (2× L1, 2× M) estis dum la milito elŝiritaj. Plua sorto de la objekto estas identa kun la sorto de fuorto MJ-S 2. En la jaro 1948 ĝi estis finita fare de [[Znojmo|znojma]] konstrua firmao Ing. Růžička,<ref name="Blum30">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 30 | isbn = 80-86463-22-2 | noto = [Dále jen Blum.] }}</ref> en la jaroj 1949/1950 estis enmetitaj du nove fabrikitaj blendaj kloŝoj, en la jaro 1951 la objekto estis parte ekipita.<ref name="Blum30" /> En la jaro 1959 ĝi ricevis du kanonojn de kalibro 85&nbsp;mm kaj ekkonservita en batalkapabla stato (nove la garnizono havis de la objekto nombri 28 soldatojn; la fuorto estis dum tiu ĉi tempo ankaŭ uzata por ekzercado<ref name="Zahrada13" />) ĝi restis ĝis la jaro 1999, kiam ĉiu ekipaĵaro estis fare de la armeo forveturigita.<ref name="Fic 121-122">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 121–122 | isbn = 80-86463-12-5 | noto = [Dále jen Fic.] }}</ref> == MJ-S 2 "Úvoz" == [[Dosiero:Levý zvon MJ-S 2.JPG|thumb|La maldekstra kloŝo de la infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz kun preĝejo en Šatov en fono]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 2 (rok 2008; 02).jpg|thumb|La infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz]] La infanteria fuorto MJ-S 2 kun kaŝnomo Úvoz estis la unua finbetonita peza objekto en la suda Moravio.<ref>Blum, s. 23.</ref> Ĝi esti konstruita laŭ tn. "ripetita projekto", kiam estis por tiu ĉi objekto uzita projekta dokumentado de la infanteria fuorto OP-S 41 proksime de [[Opava]], sed kiu ne estis ĝis [[Munkena interkonsento]] konstruita. La betonado objekto MJ-S 2 okazis ekde la 5-a ĝis la 13-a de aŭgusto 1938 fare de la praga firmao Konstruktiva.<ref name="Blum30"/> Kuba kapacito faris 1450 m³ betono.<ref name="Stehlík260"/> La infanteria fuorto estas memstara ambaŭflanka duala objekto konstruita en la II-a grado de rezistkapablo. En la supra, surfaca etaĝo troviĝis precipe la ĉefa armilaro de la objekto, la suba, (subsurfaca) etaĝo servis kiel fonejo por la garnizono (35 viroj). La fuorto devis havi "standardan" armilaron: en la dekstra kaj la maldekstra [[porpafista ĉambro]] devis troviĝi ĝemelo de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (armilo M) kaj [[4cm kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1). Por la proksima ŝirmo devis servi kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du en la infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝoj]]. Eĉ magraŭ tio, ke la objekto estis la unua betonigita fuorto en la suda Moravio, ĝi ne estis rilate al la betonado finita. Finita estis la vulgara konstruado kaj parte faritaj ŝtukaĵoj kaj izolaĵo.<ref>Stehlík, s. 256.</ref> Estis faritaj neniaj terenaj reguligoj, ŝirma surŝutaĵo, estis liverita nenia interna ekipaĵaro kaj eĉ ne ambaŭ blendaj kloŝoj. La 27-an de oktobro 1938 la fuorton MJ-S 2 vizitis ankaŭ [[Adolf Hitler]], sur la tegmento de la objekto estis konstruita belvideja plataĵo alirebla per ligna ŝtuparejo.<ref name="Blum30"/> Dum la dua mondmilito la germana armeo elŝiris la blendajn pafejojn de armiloj L1 kaj M, kiuj estis fabrikitaj el kvalita ŝtalgisfero.<ref>Fic, s. 115.</ref> Ĉar la infanteria fuorto MJ-S 2 situis sur la suda limo kun "imperialisma" [[Aŭstrio]], ĝi estis armee uzata ankaŭ post la milito. En la jaro 1948 la objekto estis konstrue tute finita fare de znojma firmsao Ing. Růžička, aperturoj post la elŝiritaj pafejoj estis provizore enmasonigitaj.<ref>Fic, s. 117.</ref> En la jaroj 1949 kaj 1950 la fuorto MJ-S 2 ricevis ambaŭ blendajn kloŝojn, kiuj estis nove fabrikitaj en [[Vítkovice (ferfabriko)|Ferfabriko Vítkovice]].<ref name="F7II" /> En la jaroj 1959 kaj 1960 la objekto estis ekipita per du [[85mm kanono mod. 44/59|85mm kanonoj mod. 44/59]].<ref>Fic, s. 118.</ref> La restinta armilaro estis lasita devena. Por okupi la sudmoraviajn pezajn objektojn estiĝis en Mikulov la tn. roto de garnizonoj de pezaj fortikaĵoj, kiu retenadis ĉiujn pezajn objektoj apud la limo kun Aŭstrio enkonservitaj en batalkapabla stato ĝis la jaro 1999, kiam ili estis forlasitaj (porokaze kelkaj fuortoj estis uzataj por ekzercado).<ref name="Fic 121-122" /> ==Referencoj== <references/> {{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}} {{ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} owlxozmbyjifr4o0i4wxh4nl0g1xtix 9478499 9478489 2026-09-19T13:08:09Z Petr Tomasovsky 678 9478499 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál československého</br>opevnění Šatov''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál československého opevnění Šatov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = MJ-S 3 Zahrada (by Pudelek).JPG | dosiero_priskribo = Muzeo, infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada", Šatov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Znojmo | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Sudetio | histregiono1 = [[Regna govio Malsupra Danubio|RG Malsupra Danubio]] | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Šatov]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MJ-S 3 "Zahrada" | konstruaĵo1 = MJ-S 2 "Úvoz" | konstruaĵo2 = | orogenezo = Dija-svratka valego | orogenezo_tipo = Valego <!-- *** Situo *** --> | situo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 47 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 00 | long_s = 55 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1938 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 2005 | establita1_tipo = muzeo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://https://www.tmbrno.cz/pamatky/areal-cs-opevneni-a-zelezne-opony-satov/ muzeo de fortikaĵoj] | commons = Areál československého opevnění Šatov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov''' estas muzeo de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] konstruataj en la jaroj [[1935]]–[[1938]] por defendi antaŭ [[nazia Germanio|Germanio]], situanta proksime de la [[Sudmoravia regiono|sudmoravia]] municipo [[Šatov]]. La Areo estas en adminstrado de [[Teknika muzeo en Brno]] kasj ĝi ensumigas du [[infanteria fuorto|infanteriajn fuortojn]] MJ-S 3 "Zahrada" (ekde la jaro [[2005]] alirebligita por publiko kun ekspozicio dediĉita al la ĉeĥoslvakaj fortikaĵoj en la suda [[Moravio]], historion de la objekto kaj uzadon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj post la [[dua mondmilito]]) kaj MJ-S 2 "Úvoz" (nuntempe nealirebla) kaj du objektojn de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj mod. 37]]. == MJ-S 3 "Zahrada" == {{ĉefartikolo|MJ-S 3 Zahrada}} [[Dosiero:MJ-S 3.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 3 Zahrada (stato en la jaro 2005) ĉirkaŭita per barilo el [[pikdrato]]]] Infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estis same kiel objekto MJ-S 2 konstruita laŭ devena projekro de fuorto OP-S 41. Konstrue kaj armilare ĝi estas do identa kun la najbara objekto MJ-S 2. Ĝi estis betonigita la 22-a–30-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito faris 1450 m³, la konsruadon faris firmao Konstruktiva,<ref name="Stehlík260">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2001 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 260 | isbn = 80-86011-13-5 | noto = [Dále jen Stehlík.] }}</ref> la garnizonon de la objekto devis krei 35 viroj.<ref name="Zahrada13">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | paĝoj = 13 | isbn = 978-80-86463-31-5 | noto = [Dále jen Ráboň.] }}</ref> La objekto do ne estis ĝis la rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] nek finita nek ekipita. La pafejoj de ĉefaj armiloj (2× L1, 2× M) estis dum la milito elŝiritaj. Plua sorto de la objekto estas identa kun la sorto de fuorto MJ-S 2. En la jaro 1948 ĝi estis finita fare de [[Znojmo|znojma]] konstrua firmao Ing. Růžička,<ref name="Blum30">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 30 | isbn = 80-86463-22-2 | noto = [Dále jen Blum.] }}</ref> en la jaroj 1949/1950 estis enmetitaj du nove fabrikitaj blendaj kloŝoj, en la jaro 1951 la objekto estis parte ekipita.<ref name="Blum30" /> En la jaro 1959 ĝi ricevis du kanonojn de kalibro 85&nbsp;mm kaj ekkonservita en batalkapabla stato (nove la garnizono havis de la objekto nombri 28 soldatojn; la fuorto estis dum tiu ĉi tempo ankaŭ uzata por ekzercado<ref name="Zahrada13" />) ĝi restis ĝis la jaro 1999, kiam ĉiu ekipaĵaro estis fare de la armeo forveturigita.<ref name="Fic 121-122">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 121–122 | isbn = 80-86463-12-5 | noto = [Dále jen Fic.] }}</ref> == MJ-S 2 "Úvoz" == [[Dosiero:Levý zvon MJ-S 2.JPG|thumb|La maldekstra kloŝo de la infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz kun preĝejo en Šatov en fono]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 2 (rok 2008; 02).jpg|thumb|La infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz]] La infanteria fuorto MJ-S 2 kun kaŝnomo Úvoz estis la unua finbetonita peza objekto en la suda Moravio.<ref>Blum, s. 23.</ref> Ĝi esti konstruita laŭ tn. "ripetita projekto", kiam estis por tiu ĉi objekto uzita projekta dokumentado de la infanteria fuorto OP-S 41 proksime de [[Opava]], sed kiu ne estis ĝis [[Munkena interkonsento]] konstruita. La betonado objekto MJ-S 2 okazis ekde la 5-a ĝis la 13-a de aŭgusto 1938 fare de la praga firmao Konstruktiva.<ref name="Blum30"/> Kuba kapacito faris 1450 m³ betono.<ref name="Stehlík260"/> La infanteria fuorto estas memstara ambaŭflanka duala objekto konstruita en la II-a grado de rezistkapablo. En la supra, surfaca etaĝo troviĝis precipe la ĉefa armilaro de la objekto, la suba, (subsurfaca) etaĝo servis kiel fonejo por la garnizono (35 viroj). La fuorto devis havi "standardan" armilaron: en la dekstra kaj la maldekstra [[porpafista ĉambro]] devis troviĝi ĝemelo de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (armilo M) kaj [[4cm kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1). Por la proksima ŝirmo devis servi kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du en la infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝoj]]. Eĉ magraŭ tio, ke la objekto estis la unua betonigita fuorto en la suda Moravio, ĝi ne estis rilate al la betonado finita. Finita estis la vulgara konstruado kaj parte faritaj ŝtukaĵoj kaj izolaĵo.<ref>Stehlík, s. 256.</ref> Estis faritaj neniaj terenaj reguligoj, ŝirma surŝutaĵo, estis liverita nenia interna ekipaĵaro kaj eĉ ne ambaŭ blendaj kloŝoj. La 27-an de oktobro 1938 la fuorton MJ-S 2 vizitis ankaŭ [[Adolf Hitler]], sur la tegmento de la objekto estis konstruita belvideja plataĵo alirebla per ligna ŝtuparejo.<ref name="Blum30"/> Dum la dua mondmilito la germana armeo elŝiris la blendajn pafejojn de armiloj L1 kaj M, kiuj estis fabrikitaj el kvalita ŝtalgisfero.<ref>Fic, s. 115.</ref> Ĉar la infanteria fuorto MJ-S 2 situis sur la suda limo kun "imperialisma" [[Aŭstrio]], ĝi estis armee uzata ankaŭ post la milito. En la jaro 1948 la objekto estis konstrue tute finita fare de znojma firmsao Ing. Růžička, aperturoj post la elŝiritaj pafejoj estis provizore enmasonigitaj.<ref>Fic, s. 117.</ref> En la jaroj 1949 kaj 1950 la fuorto MJ-S 2 ricevis ambaŭ blendajn kloŝojn, kiuj estis nove fabrikitaj en [[Vítkovice (ferfabriko)|Ferfabriko Vítkovice]].<ref name="F7II" /> En la jaroj 1959 kaj 1960 la objekto estis ekipita per du [[85mm kanono mod. 44/59|85mm kanonoj mod. 44/59]].<ref>Fic, s. 118.</ref> La restinta armilaro estis lasita devena. Por okupi la sudmoraviajn pezajn objektojn estiĝis en Mikulov la tn. roto de garnizonoj de pezaj fortikaĵoj, kiu retenadis ĉiujn pezajn objektoj apud la limo kun Aŭstrio enkonservitaj en batalkapabla stato ĝis la jaro 1999, kiam ili estis forlasitaj (porokaze kelkaj fuortoj estis uzataj por ekzercado).<ref name="Fic 121-122" /> == Malpezaj fortikaĵoj mod. 37 == En la muzean areon apartenas ankaŭ du malpezaj fortikaĵoj mod. 37. Ambaŭ estas de baza tipo A kaj ili estas lokigitaj en interkampo de la objektoj MJ-S 2 kaj MJ-S 3. La fortikaĵeto pli proksima al la objekto MJ-S 2 estas de tipo A-160 de normala rezistkapablo (ĝi ricevis numeron 2120), pli proksime al la fuorto MJ-S 3 troviĝas malpeza fortikaĵo de tipo A-160 en plifortigita rezistkapablo (numero 2121).<ref>Blum, s. 27, 30.</ref> Ambaŭ fortikaĵetoj estis konstruitaj en la jaro 1937 fare de la praga konstrufirmao Karfík a Hvězda. La garnizono de unu objekto nombris sep virojn, la armilaron kreis du maŝinpafiloj. == Muzeo == [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2009; 03).jpg|thumb|La paftubo de 85mm kanono mod. 44/59 en batalpozicio (la maldekstra pafejo de la fuorto MJ-S 3)]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2006; 22).jpg|thumb|upright|Vido en la porpafistan ĉambron de la fuorto MJ-S 3]] La infanteria fuorto MJ-S 3 estis porokaze alirebla jam en la jaroj 2000–2004, kiam la eniron dum diversaj datrevenoj sekurigis Soldata administrado Znojmo.<ref name="Zahrada15">Ráboň, s. 15.</ref> ==Referencoj== <references/> {{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}} {{ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} prk97x8j6an69k7kf6v44k4pwlbn329 9478514 9478499 2026-09-19T13:43:21Z Petr Tomasovsky 678 9478514 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál československého</br>opevnění Šatov''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál československého opevnění Šatov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = MJ-S 3 Zahrada (by Pudelek).JPG | dosiero_priskribo = Muzeo, infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada", Šatov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Znojmo | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Sudetio | histregiono1 = [[Regna govio Malsupra Danubio|RG Malsupra Danubio]] | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Šatov]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MJ-S 3 "Zahrada" | konstruaĵo1 = MJ-S 2 "Úvoz" | konstruaĵo2 = | orogenezo = Dija-svratka valego | orogenezo_tipo = Valego <!-- *** Situo *** --> | situo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 47 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 00 | long_s = 55 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1938 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 2005 | establita1_tipo = muzeo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://https://www.tmbrno.cz/pamatky/areal-cs-opevneni-a-zelezne-opony-satov/ muzeo de fortikaĵoj] | commons = Areál československého opevnění Šatov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov''' estas muzeo de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] konstruataj en la jaroj [[1935]]–[[1938]] por defendi antaŭ [[nazia Germanio|Germanio]], situanta proksime de la [[Sudmoravia regiono|sudmoravia]] municipo [[Šatov]]. La Areo estas en adminstrado de [[Teknika muzeo en Brno]] kasj ĝi ensumigas du [[infanteria fuorto|infanteriajn fuortojn]] MJ-S 3 "Zahrada" (ekde la jaro [[2005]] alirebligita por publiko kun ekspozicio dediĉita al la ĉeĥoslvakaj fortikaĵoj en la suda [[Moravio]], historion de la objekto kaj uzadon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj post la [[dua mondmilito]]) kaj MJ-S 2 "Úvoz" (nuntempe nealirebla) kaj du objektojn de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj mod. 37]]. == MJ-S 3 "Zahrada" == {{ĉefartikolo|MJ-S 3 Zahrada}} [[Dosiero:MJ-S 3.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 3 Zahrada (stato en la jaro 2005) ĉirkaŭita per barilo el [[pikdrato]]]] Infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estis same kiel objekto MJ-S 2 konstruita laŭ devena projekro de fuorto OP-S 41. Konstrue kaj armilare ĝi estas do identa kun la najbara objekto MJ-S 2. Ĝi estis betonigita la 22-a–30-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito faris 1450 m³, la konsruadon faris firmao Konstruktiva,<ref name="Stehlík260">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2001 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 260 | isbn = 80-86011-13-5 | noto = [Dále jen Stehlík.] }}</ref> la garnizonon de la objekto devis krei 35 viroj.<ref name="Zahrada13">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | paĝoj = 13 | isbn = 978-80-86463-31-5 | noto = [Dále jen Ráboň.] }}</ref> La objekto do ne estis ĝis la rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] nek finita nek ekipita. La pafejoj de ĉefaj armiloj (2× L1, 2× M) estis dum la milito elŝiritaj. Plua sorto de la objekto estas identa kun la sorto de fuorto MJ-S 2. En la jaro 1948 ĝi estis finita fare de [[Znojmo|znojma]] konstrua firmao Ing. Růžička,<ref name="Blum30">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 30 | isbn = 80-86463-22-2 | noto = [Dále jen Blum.] }}</ref> en la jaroj 1949/1950 estis enmetitaj du nove fabrikitaj blendaj kloŝoj, en la jaro 1951 la objekto estis parte ekipita.<ref name="Blum30" /> En la jaro 1959 ĝi ricevis du kanonojn de kalibro 85&nbsp;mm kaj ekkonservita en batalkapabla stato (nove la garnizono havis de la objekto nombri 28 soldatojn; la fuorto estis dum tiu ĉi tempo ankaŭ uzata por ekzercado<ref name="Zahrada13" />) ĝi restis ĝis la jaro 1999, kiam ĉiu ekipaĵaro estis fare de la armeo forveturigita.<ref name="Fic 121-122">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 121–122 | isbn = 80-86463-12-5 | noto = [Dále jen Fic.] }}</ref> == MJ-S 2 "Úvoz" == [[Dosiero:Levý zvon MJ-S 2.JPG|thumb|La maldekstra kloŝo de la infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz kun preĝejo en Šatov en fono]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 2 (rok 2008; 02).jpg|thumb|La infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz]] La infanteria fuorto MJ-S 2 kun kaŝnomo Úvoz estis la unua finbetonita peza objekto en la suda Moravio.<ref>Blum, s. 23.</ref> Ĝi esti konstruita laŭ tn. "ripetita projekto", kiam estis por tiu ĉi objekto uzita projekta dokumentado de la infanteria fuorto OP-S 41 proksime de [[Opava]], sed kiu ne estis ĝis [[Munkena interkonsento]] konstruita. La betonado objekto MJ-S 2 okazis ekde la 5-a ĝis la 13-a de aŭgusto 1938 fare de la praga firmao Konstruktiva.<ref name="Blum30"/> Kuba kapacito faris 1450 m³ betono.<ref name="Stehlík260"/> La infanteria fuorto estas memstara ambaŭflanka duala objekto konstruita en la II-a grado de rezistkapablo. En la supra, surfaca etaĝo troviĝis precipe la ĉefa armilaro de la objekto, la suba, (subsurfaca) etaĝo servis kiel fonejo por la garnizono (35 viroj). La fuorto devis havi "standardan" armilaron: en la dekstra kaj la maldekstra [[porpafista ĉambro]] devis troviĝi ĝemelo de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (armilo M) kaj [[4cm kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1). Por la proksima ŝirmo devis servi kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du en la infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝoj]]. Eĉ magraŭ tio, ke la objekto estis la unua betonigita fuorto en la suda Moravio, ĝi ne estis rilate al la betonado finita. Finita estis la vulgara konstruado kaj parte faritaj ŝtukaĵoj kaj izolaĵo.<ref>Stehlík, s. 256.</ref> Estis faritaj neniaj terenaj reguligoj, ŝirma surŝutaĵo, estis liverita nenia interna ekipaĵaro kaj eĉ ne ambaŭ blendaj kloŝoj. La 27-an de oktobro 1938 la fuorton MJ-S 2 vizitis ankaŭ [[Adolf Hitler]], sur la tegmento de la objekto estis konstruita belvideja plataĵo alirebla per ligna ŝtuparejo.<ref name="Blum30"/> Dum la dua mondmilito la germana armeo elŝiris la blendajn pafejojn de armiloj L1 kaj M, kiuj estis fabrikitaj el kvalita ŝtalgisfero.<ref>Fic, s. 115.</ref> Ĉar la infanteria fuorto MJ-S 2 situis sur la suda limo kun "imperialisma" [[Aŭstrio]], ĝi estis armee uzata ankaŭ post la milito. En la jaro 1948 la objekto estis konstrue tute finita fare de znojma firmsao Ing. Růžička, aperturoj post la elŝiritaj pafejoj estis provizore enmasonigitaj.<ref>Fic, s. 117.</ref> En la jaroj 1949 kaj 1950 la fuorto MJ-S 2 ricevis ambaŭ blendajn kloŝojn, kiuj estis nove fabrikitaj en [[Vítkovice (ferfabriko)|Ferfabriko Vítkovice]]. En la jaroj 1959 kaj 1960 la objekto estis ekipita per du [[85mm kanono mod. 44/59|85mm kanonoj mod. 44/59]].<ref>Fic, s. 118.</ref> La restinta armilaro estis lasita devena. Por okupi la sudmoraviajn pezajn objektojn estiĝis en Mikulov la tn. roto de garnizonoj de pezaj fortikaĵoj, kiu retenadis ĉiujn pezajn objektoj apud la limo kun Aŭstrio enkonservitaj en batalkapabla stato ĝis la jaro 1999, kiam ili estis forlasitaj (porokaze kelkaj fuortoj estis uzataj por ekzercado).<ref name="Fic 121-122" /> == Malpezaj fortikaĵoj mod. 37 == En la muzean areon apartenas ankaŭ du malpezaj fortikaĵoj mod. 37. Ambaŭ estas de baza tipo A kaj ili estas lokigitaj en interkampo de la objektoj MJ-S 2 kaj MJ-S 3. La fortikaĵeto pli proksima al la objekto MJ-S 2 estas de tipo A-160 de normala rezistkapablo (ĝi ricevis numeron 2120), pli proksime al la fuorto MJ-S 3 troviĝas malpeza fortikaĵo de tipo A-160 en plifortigita rezistkapablo (numero 2121).<ref>Blum, s. 27, 30.</ref> Ambaŭ fortikaĵetoj estis konstruitaj en la jaro 1937 fare de la praga konstrufirmao Karfík a Hvězda. La garnizono de unu objekto nombris sep virojn, la armilaron kreis du maŝinpafiloj. == Muzeo == [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2009; 03).jpg|thumb|La paftubo de 85mm kanono mod. 44/59 en batalpozicio (la maldekstra pafejo de la fuorto MJ-S 3)]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2006; 22).jpg|thumb|upright|Vido en la porpafistan ĉambron de la fuorto MJ-S 3]] La infanteria fuorto MJ-S 3 estis porokaze alirebla jam en la jaroj 2000–2004, kiam la eniron dum diversaj datrevenoj sekurigis Soldata administrado Znojmo.<ref name="Zahrada15">Ráboň, s. 15.</ref> En septembro de [[2004]] la infanteriaj fuortoj MJ-S 3 "Zahrada" kaj MJ-S 2 "Úvoz" estis pruntedonitaj de [[Armeo de Ĉeĥa respubliko]] (AČR) al [[Teknika muzeo en Brno]] (TMB).<ref name="Blum44">Blum, s. 44.</ref> Estis realigitaj riparoj kaj rekonstruoj de la interno de objekto. Estis farbitaj ladaj tegaĵoj de muroj kaj unuopaj betonaj muroj. Reguligojn ĝisatendis ankaŭ senpera ĉirkaŭaĵo, forigitaj estis enpenetraj arbustoj. La riparojn faris laboristoj de TMB komune kun membroj de Klubo de historia soldataro Brno.<ref name="Zahrada15" /> Ekde junio de [[2005]] la infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estas alirebligita por publiko, eĉ kiam tiun jaron estis ankoraŭ instalita nenia armilaro kaj eĉ ne plimulto de ekipaĵaro.<ref name="Blum44"/> Ekde la 24-a de junio [[2006]] la infanteria fuorto alirebligita al publiko kun instalita fortikaĵa armilaro en aspekto de du fortikaĵaj kanonoj mod. 44/59 de kalibro 85&nbsp;mm (denove enmetita en la objekton la 27-an de aprilo 2006), de pezaj kaj malpezaj maŝinpafiloj kaj pluaj gravaj ekipaĵoj de la objekto, kiel [[loĝigejo]], [[maŝinejo]], ks. Ambaŭ kanonoj, kiuj TMB akiris same de AČR, estas ekspoziciitaj en malsamaj pozicioj: en la maldekstra porpafista ĉambro ĝi estas en batalpozicio kaj en la dekstra kazemato estas videbla en kuntirita, la zn. paca pozicio. MJ-S 3 "Zahrada" estas rekonstruita en aspekton, en kiu ĝi troviĝis en la 1980-aj jaroj. La dua infanteria fuorto, MJ-S 2 "Úvoz", kies interno ne estas alirebla al publiko, estas planite enkonduki en aspekton el la 1960-aj jaroj. Rekonstruo de la eksterna tereno okazos en la sekvantaj jaroj. En du malpezaj objektoj mod. 37 de tipo A, kiuj situas inter ambaŭ ibfanteriaj fuortoj, okazos en la sekvantaj jaroj rekonstruaj laboroj, kiuj gvidos al ties alirebligo kun la jam instalita ekipaĵaro. Pluaj malpezaj fortikaĵoj troviĝas en ĉirkaŭaĵo de Šatov kaj ilia ekstera vizito estas ebla dank' al instrupado "Al historio, vino kaj fortikaĵoj". Tiu ĉi dediĉas sin al la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj el la jaroj 1935–1938, kies uzado en la postmilita periodo, konstruadĵoj kaj historio de Šatov kaj ankaŭ pluaj interesaĵoj kunigitaj precipe kun [[vinkultivado]]. == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | isbn = 978-80-86463-31-5 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | isbn = 80-86463-22-2 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | isbn = 80-86463-12-5 }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * [http://www.boudamuseum.com/satov_1.php Areál čs. opevnění Šatov] {{Wayback|url=http://www.boudamuseum.com/satov_1.php |date=20090207074840 }}, boudamuseum.com {{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}} {{ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} egoz4ukalenpg9kaaadd1xuk5u23dak 9478520 9478514 2026-09-19T13:50:10Z Petr Tomasovsky 678 9478520 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál československého</br>opevnění Šatov''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál československého opevnění Šatov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = MJ-S 3 Zahrada (by Pudelek).JPG | dosiero_priskribo = Muzeo, infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada", Šatov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Znojmo | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Sudetio | histregiono1 = [[Regna govio Malsupra Danubio|RG Malsupra Danubio]] | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Šatov]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MJ-S 3 "Zahrada" | konstruaĵo1 = MJ-S 2 "Úvoz" | konstruaĵo2 = | orogenezo = Dija-svratka valego | orogenezo_tipo = Valego <!-- *** Situo *** --> | situo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 47 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 00 | long_s = 55 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1938 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 2005 | establita1_tipo = muzeo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://https://www.tmbrno.cz/pamatky/areal-cs-opevneni-a-zelezne-opony-satov/ muzeo de fortikaĵoj] | commons = Areál československého opevnění Šatov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov''' estas muzeo de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] konstruataj en la jaroj [[1935]]–[[1938]] por defendi antaŭ [[nazia Germanio|Germanio]], situanta proksime de la [[Sudmoravia regiono|sudmoravia]] municipo [[Šatov]]. La Areo estas en adminstrado de [[Teknika muzeo en Brno]] kasj ĝi ensumigas du [[infanteria fuorto|infanteriajn fuortojn]] MJ-S 3 "Zahrada" (ekde la jaro [[2005]] alirebligita por publiko kun ekspozicio dediĉita al la ĉeĥoslvakaj fortikaĵoj en la suda [[Moravio]], historion de la objekto kaj uzadon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj post la [[dua mondmilito]]) kaj MJ-S 2 "Úvoz" (nuntempe nealirebla) kaj du objektojn de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj mod. 37]]. == MJ-S 3 "Zahrada" == {{ĉefartikolo|MJ-S 3 Zahrada}} [[Dosiero:MJ-S 3.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 3 Zahrada (stato en la jaro 2005) ĉirkaŭita per barilo el [[pikdrato]]]] Infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estis same kiel objekto MJ-S 2 konstruita laŭ devena projekro de fuorto OP-S 41. Konstrue kaj armilare ĝi estas do identa kun la najbara objekto MJ-S 2. Ĝi estis betonigita la 22-a–30-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito faris 1450 m³, la konsruadon faris firmao Konstruktiva,<ref name="Stehlík260">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2001 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 260 | isbn = 80-86011-13-5 | noto = [Dále jen Stehlík.] }}</ref> la garnizonon de la objekto devis krei 35 viroj.<ref name="Zahrada13">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | paĝoj = 13 | isbn = 978-80-86463-31-5 | noto = [Dále jen Ráboň.] }}</ref> La objekto do ne estis ĝis la rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] nek finita nek ekipita. La pafejoj de ĉefaj armiloj (2× L1, 2× M) estis dum la milito elŝiritaj. Plua sorto de la objekto estas identa kun la sorto de fuorto MJ-S 2. En la jaro 1948 ĝi estis finita fare de [[Znojmo|znojma]] konstrua firmao Ing. Růžička,<ref name="Blum30">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 30 | isbn = 80-86463-22-2 | noto = [Dále jen Blum.] }}</ref> en la jaroj 1949/1950 estis enmetitaj du nove fabrikitaj blendaj kloŝoj, en la jaro 1951 la objekto estis parte ekipita.<ref name="Blum30" /> En la jaro 1959 ĝi ricevis du kanonojn de kalibro 85&nbsp;mm kaj ekkonservita en batalkapabla stato (nove la garnizono havis de la objekto nombri 28 soldatojn; la fuorto estis dum tiu ĉi tempo ankaŭ uzata por ekzercado<ref name="Zahrada13" />) ĝi restis ĝis la jaro 1999, kiam ĉiu ekipaĵaro estis fare de la armeo forveturigita.<ref name="Fic 121-122">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 121–122 | isbn = 80-86463-12-5 | noto = [Dále jen Fic.] }}</ref> == MJ-S 2 "Úvoz" == [[Dosiero:Levý zvon MJ-S 2.JPG|thumb|La maldekstra kloŝo de la infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz kun preĝejo en Šatov en fono]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 2 (rok 2008; 02).jpg|thumb|La infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz]] La infanteria fuorto MJ-S 2 kun kaŝnomo Úvoz estis la unua finbetonita peza objekto en la suda Moravio.<ref>Blum, s. 23.</ref> Ĝi esti konstruita laŭ tn. "ripetita projekto", kiam estis por tiu ĉi objekto uzita projekta dokumentado de la infanteria fuorto OP-S 41 proksime de [[Opava]], sed kiu ne estis ĝis [[Munkena interkonsento]] konstruita. La betonado objekto MJ-S 2 okazis ekde la 5-a ĝis la 13-a de aŭgusto 1938 fare de la praga firmao Konstruktiva.<ref name="Blum30"/> Kuba kapacito faris 1450 m³ betono.<ref name="Stehlík260"/> La infanteria fuorto estas memstara ambaŭflanka duala objekto konstruita en la II-a grado de rezistkapablo. En la supra, surfaca etaĝo troviĝis precipe la ĉefa armilaro de la objekto, la suba, (subsurfaca) etaĝo servis kiel fonejo por la garnizono (35 viroj). La fuorto devis havi "standardan" armilaron: en la dekstra kaj la maldekstra [[porpafista ĉambro]] devis troviĝi ĝemelo de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (armilo M) kaj [[4cm kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1). Por la proksima ŝirmo devis servi kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du en la infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝoj]]. Eĉ magraŭ tio, ke la objekto estis la unua betonigita fuorto en la suda Moravio, ĝi ne estis rilate al la betonado finita. Finita estis la vulgara konstruado kaj parte faritaj ŝtukaĵoj kaj izolaĵo.<ref>Stehlík, s. 256.</ref> Estis faritaj neniaj terenaj reguligoj, ŝirma surŝutaĵo, estis liverita nenia interna ekipaĵaro kaj eĉ ne ambaŭ blendaj kloŝoj. La 27-an de oktobro 1938 la fuorton MJ-S 2 vizitis ankaŭ [[Adolf Hitler]], sur la tegmento de la objekto estis konstruita belvideja plataĵo alirebla per ligna ŝtuparejo.<ref name="Blum30"/> Dum la dua mondmilito la germana armeo elŝiris la blendajn pafejojn de armiloj L1 kaj M, kiuj estis fabrikitaj el kvalita ŝtalgisfero.<ref>Fic, s. 115.</ref> Ĉar la infanteria fuorto MJ-S 2 situis sur la suda limo kun "imperialisma" [[Aŭstrio]], ĝi estis armee uzata ankaŭ post la milito. En la jaro 1948 la objekto estis konstrue tute finita fare de znojma firmsao Ing. Růžička, aperturoj post la elŝiritaj pafejoj estis provizore enmasonigitaj.<ref>Fic, s. 117.</ref> En la jaroj 1949 kaj 1950 la fuorto MJ-S 2 ricevis ambaŭ blendajn kloŝojn, kiuj estis nove fabrikitaj en [[Vítkovice (ferfabriko)|Ferfabriko Vítkovice]]. En la jaroj 1959 kaj 1960 la objekto estis ekipita per du [[85mm kanono mod. 44/59|85mm kanonoj mod. 44/59]].<ref>Fic, s. 118.</ref> La restinta armilaro estis lasita devena. Por okupi la sudmoraviajn pezajn objektojn estiĝis en Mikulov la tn. roto de garnizonoj de pezaj fortikaĵoj, kiu retenadis ĉiujn pezajn objektoj apud la limo kun Aŭstrio enkonservitaj en batalkapabla stato ĝis la jaro 1999, kiam ili estis forlasitaj (porokaze kelkaj fuortoj estis uzataj por ekzercado).<ref name="Fic 121-122" /> == Malpezaj fortikaĵoj mod. 37 == En la muzean areon apartenas ankaŭ du malpezaj fortikaĵoj mod. 37. Ambaŭ estas de baza tipo A kaj ili estas lokigitaj en interkampo de la objektoj MJ-S 2 kaj MJ-S 3. La fortikaĵeto pli proksima al la objekto MJ-S 2 estas de tipo A-160 de normala rezistkapablo (ĝi ricevis numeron 2120), pli proksime al la fuorto MJ-S 3 troviĝas malpeza fortikaĵo de tipo A-160 en plifortigita rezistkapablo (numero 2121).<ref>Blum, s. 27, 30.</ref> Ambaŭ fortikaĵetoj estis konstruitaj en la jaro 1937 fare de la praga konstrufirmao Karfík a Hvězda. La garnizono de unu objekto nombris sep virojn, la armilaron kreis du maŝinpafiloj. == Muzeo == [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2009; 03).jpg|thumb|La paftubo de 85mm kanono mod. 44/59 en batalpozicio (la maldekstra pafejo de la fuorto MJ-S 3)]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2006; 22).jpg|thumb|upright|Vido en la porpafistan ĉambron de la fuorto MJ-S 3]] La infanteria fuorto MJ-S 3 estis porokaze alirebla jam en la jaroj 2000–2004, kiam la eniron dum diversaj datrevenoj sekurigis Soldata administrado Znojmo.<ref name="Zahrada15">Ráboň, s. 15.</ref> En septembro de [[2004]] la infanteriaj fuortoj MJ-S 3 "Zahrada" kaj MJ-S 2 "Úvoz" estis pruntedonitaj de [[Armeo de Ĉeĥa respubliko]] (AČR) al [[Teknika muzeo en Brno]] (TMB).<ref name="Blum44">Blum, s. 44.</ref> Estis realigitaj riparoj kaj rekonstruoj de la interno de objekto. Estis farbitaj ladaj tegaĵoj de muroj kaj unuopaj betonaj muroj. Reguligojn ĝisatendis ankaŭ senpera ĉirkaŭaĵo, forigitaj estis enpenetraj arbustoj. La riparojn faris laboristoj de TMB komune kun membroj de Klubo de historia soldataro Brno.<ref name="Zahrada15" /> Ekde junio de [[2005]] la infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estas alirebligita por publiko, eĉ kiam tiun jaron estis ankoraŭ instalita nenia armilaro kaj eĉ ne plimulto de ekipaĵaro.<ref name="Blum44"/> Ekde la 24-a de junio [[2006]] la infanteria fuorto alirebligita al publiko kun instalita fortikaĵa armilaro en aspekto de du fortikaĵaj kanonoj mod. 44/59 de kalibro 85&nbsp;mm (denove enmetita en la objekton la 27-an de aprilo 2006), de pezaj kaj malpezaj maŝinpafiloj kaj pluaj gravaj ekipaĵoj de la objekto, kiel [[loĝigejo]], [[maŝinejo]], ks. Ambaŭ kanonoj, kiuj TMB akiris same de AČR, estas ekspoziciitaj en malsamaj pozicioj: en la maldekstra porpafista ĉambro ĝi estas en batalpozicio kaj en la dekstra kazemato estas videbla en kuntirita, la zn. paca pozicio. MJ-S 3 "Zahrada" estas rekonstruita en aspekton, en kiu ĝi troviĝis en la 1980-aj jaroj. La dua infanteria fuorto, MJ-S 2 "Úvoz", kies interno ne estas alirebla al publiko, estas planite enkonduki en aspekton el la 1960-aj jaroj. Rekonstruo de la eksterna tereno okazos en la sekvantaj jaroj. En du malpezaj objektoj mod. 37 de tipo A, kiuj situas inter ambaŭ ibfanteriaj fuortoj, okazos en la sekvantaj jaroj rekonstruaj laboroj, kiuj gvidos al ties alirebligo kun la jam instalita ekipaĵaro. Pluaj malpezaj fortikaĵoj troviĝas en ĉirkaŭaĵo de Šatov kaj ilia ekstera vizito estas ebla dank' al instrupado "Al historio, vino kaj fortikaĵoj". Tiu ĉi dediĉas sin al la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj el la jaroj 1935–1938, kies uzado en la postmilita periodo, konstruadĵoj kaj historio de Šatov kaj ankaŭ pluaj interesaĵoj kunigitaj precipe kun [[vinkultivado]]. == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | isbn = 978-80-86463-31-5 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | isbn = 80-86463-22-2 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | isbn = 80-86463-12-5 }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * [http://www.boudamuseum.com/satov_1.php Areál čs. opevnění Šatov] {{Wayback|url=http://www.boudamuseum.com/satov_1.php |date=20090207074840 }}, boudamuseum.com {{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}} {{ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Teknikaj memorindaĵoj en Sudmoravia regiono]] [[Kategorio:Teknika muzeo en Brno]] [[Kategorio:Muzeoj en distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Armehistoriaj subĉielaj muzeoj]] cdobzipeopd3fmw01v44563eu0f5e7v 9478525 9478520 2026-09-19T14:03:13Z Petr Tomasovsky 678 9478525 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál československého</br>opevnění Šatov''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál československého opevnění Šatov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = MJ-S 3 Zahrada (by Pudelek).JPG | dosiero_priskribo = Muzeo, infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada", Šatov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Znojmo | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Sudetio | histregiono1 = [[Regna govio Malsupra Danubio|RG Malsupra Danubio]] | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Šatov]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MJ-S 3 "Zahrada" | konstruaĵo1 = MJ-S 2 "Úvoz" | konstruaĵo2 = | orogenezo = Dija-svratka valego | orogenezo_tipo = Valego <!-- *** Situo *** --> | situo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 47 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 00 | long_s = 55 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1938 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 2005 | establita1_tipo = muzeo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://https://www.tmbrno.cz/pamatky/areal-cs-opevneni-a-zelezne-opony-satov/ muzeo de fortikaĵoj] | commons = Areál československého opevnění Šatov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov''' estas muzeo de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] konstruataj en la jaroj [[1935]]–[[1938]] por defendi antaŭ [[nazia Germanio|Germanio]], situanta proksime de la [[Sudmoravia regiono|sudmoravia]] municipo [[Šatov]]. La Areo estas en adminstrado de [[Teknika muzeo en Brno]] kasj ĝi ensumigas du [[infanteria fuorto|infanteriajn fuortojn]] MJ-S 3 "Zahrada" (ekde la jaro [[2005]] alirebligita por publiko kun ekspozicio dediĉita al la ĉeĥoslvakaj fortikaĵoj en la suda [[Moravio]], historion de la objekto kaj uzadon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj post la [[dua mondmilito]]) kaj MJ-S 2 "Úvoz" (nuntempe nealirebla) kaj du objektojn de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj mod. 37]]. == MJ-S 3 "Zahrada" == {{ĉefartikolo|MJ-S 3 Zahrada}} [[Dosiero:MJ-S 3.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 3 Zahrada (stato en la jaro 2005) ĉirkaŭita per barilo el [[pikdrato]]]] Infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estis same kiel objekto MJ-S 2 konstruita laŭ devena projekro de fuorto OP-S 41. Konstrue kaj armilare ĝi estas do identa kun la najbara objekto MJ-S 2. Ĝi estis betonigita la 22-a–30-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito faris 1450 m³, la konsruadon faris firmao Konstruktiva,<ref name="Stehlík260">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2001 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 260 | isbn = 80-86011-13-5 | noto = [Dále jen Stehlík.] }}</ref> la garnizonon de la objekto devis krei 35 viroj.<ref name="Zahrada13">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | paĝoj = 13 | isbn = 978-80-86463-31-5 | noto = [Dále jen Ráboň.] }}</ref> La objekto do ne estis ĝis la rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] nek finita nek ekipita. La pafejoj de ĉefaj armiloj (2× L1, 2× M) estis dum la milito elŝiritaj. Plua sorto de la objekto estas identa kun la sorto de fuorto MJ-S 2. En la jaro 1948 ĝi estis finita fare de [[Znojmo|znojma]] konstrua firmao Ing. Růžička,<ref name="Blum30">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 30 | isbn = 80-86463-22-2 | noto = [Dále jen Blum.] }}</ref> en la jaroj 1949/1950 estis enmetitaj du nove fabrikitaj blendaj kloŝoj, en la jaro 1951 la objekto estis parte ekipita.<ref name="Blum30" /> En la jaro 1959 ĝi ricevis du kanonojn de kalibro 85&nbsp;mm kaj ekkonservita en batalkapabla stato (nove la garnizono havis de la objekto nombri 28 soldatojn; la fuorto estis dum tiu ĉi tempo ankaŭ uzata por ekzercado<ref name="Zahrada13" />) ĝi restis ĝis la jaro 1999, kiam ĉiu ekipaĵaro estis fare de la armeo forveturigita.<ref name="Fic 121-122">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 121–122 | isbn = 80-86463-12-5 | noto = [Dále jen Fic.] }}</ref> == MJ-S 2 "Úvoz" == [[Dosiero:Levý zvon MJ-S 2.JPG|thumb|La maldekstra kloŝo de la infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz kun preĝejo en Šatov en fono]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 2 (rok 2008; 02).jpg|thumb|La infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz]] La infanteria fuorto MJ-S 2 kun kaŝnomo Úvoz estis la unua finbetonita peza objekto en la suda Moravio.<ref>Blum, s. 23.</ref> Ĝi esti konstruita laŭ tn. "ripetita projekto", kiam estis por tiu ĉi objekto uzita projekta dokumentado de la infanteria fuorto OP-S 41 proksime de [[Opava]], sed kiu ne estis ĝis [[Munkena interkonsento]] konstruita. La betonado objekto MJ-S 2 okazis ekde la 5-a ĝis la 13-a de aŭgusto 1938 fare de la praga firmao Konstruktiva.<ref name="Blum30"/> Kuba kapacito faris 1450 m³ betono.<ref name="Stehlík260"/> La infanteria fuorto estas memstara ambaŭflanka duala objekto konstruita en la II-a grado de rezistkapablo. En la supra, surfaca etaĝo troviĝis precipe la ĉefa armilaro de la objekto, la suba, (subsurfaca) etaĝo servis kiel fonejo por la garnizono (35 viroj). La fuorto devis havi "standardan" armilaron: en la dekstra kaj la maldekstra [[porpafista ĉambro]] devis troviĝi ĝemelo de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (armilo M) kaj [[4cm kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1). Por la proksima ŝirmo devis servi kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du en la infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝoj]]. Eĉ magraŭ tio, ke la objekto estis la unua betonigita fuorto en la suda Moravio, ĝi ne estis rilate al la betonado finita. Finita estis la vulgara konstruado kaj parte faritaj ŝtukaĵoj kaj izolaĵo.<ref>Stehlík, s. 256.</ref> Estis faritaj neniaj terenaj reguligoj, ŝirma surŝutaĵo, estis liverita nenia interna ekipaĵaro kaj eĉ ne ambaŭ blendaj kloŝoj. La 27-an de oktobro 1938 la fuorton MJ-S 2 vizitis ankaŭ [[Adolf Hitler]], sur la tegmento de la objekto estis konstruita belvideja plataĵo alirebla per ligna ŝtuparejo.<ref name="Blum30"/> Dum la dua mondmilito la germana armeo elŝiris la blendajn pafejojn de armiloj L1 kaj M, kiuj estis fabrikitaj el kvalita ŝtalgisfero.<ref>Fic, s. 115.</ref> Ĉar la infanteria fuorto MJ-S 2 situis sur la suda limo kun "imperialisma" [[Aŭstrio]], ĝi estis armee uzata ankaŭ post la milito. En la jaro 1948 la objekto estis konstrue tute finita fare de znojma firmsao Ing. Růžička, aperturoj post la elŝiritaj pafejoj estis provizore enmasonigitaj.<ref>Fic, s. 117.</ref> En la jaroj 1949 kaj 1950 la fuorto MJ-S 2 ricevis ambaŭ blendajn kloŝojn, kiuj estis nove fabrikitaj en [[Vítkovice (ferfabriko)|Ferfabriko Vítkovice]]. En la jaroj 1959 kaj 1960 la objekto estis ekipita per du [[85mm kanono mod. 44/59|85mm kanonoj mod. 44/59]].<ref>Fic, s. 118.</ref> La restinta armilaro estis lasita devena. Por okupi la sudmoraviajn pezajn objektojn estiĝis en Mikulov la tn. roto de garnizonoj de pezaj fortikaĵoj, kiu retenadis ĉiujn pezajn objektoj apud la limo kun Aŭstrio enkonservitaj en batalkapabla stato ĝis la jaro 1999, kiam ili estis forlasitaj (porokaze kelkaj fuortoj estis uzataj por ekzercado).<ref name="Fic 121-122" /> == Malpezaj fortikaĵoj mod. 37 == En la muzean areon apartenas ankaŭ du malpezaj fortikaĵoj mod. 37. Ambaŭ estas de baza tipo A kaj ili estas lokigitaj en interkampo de la objektoj MJ-S 2 kaj MJ-S 3. La fortikaĵeto pli proksima al la objekto MJ-S 2 estas de tipo A-160 de normala rezistkapablo (ĝi ricevis numeron 2120), pli proksime al la fuorto MJ-S 3 troviĝas malpeza fortikaĵo de tipo A-160 en plifortigita rezistkapablo (numero 2121).<ref>Blum, s. 27, 30.</ref> Ambaŭ fortikaĵetoj estis konstruitaj en la jaro 1937 fare de la praga konstrufirmao Karfík a Hvězda. La garnizono de unu objekto nombris sep virojn, la armilaron kreis du maŝinpafiloj. == Muzeo == [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2009; 03).jpg|thumb|La paftubo de 85mm kanono mod. 44/59 en batalpozicio (la maldekstra pafejo de la fuorto MJ-S 3)]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2006; 22).jpg|thumb|upright|Vido en la porpafistan ĉambron de la fuorto MJ-S 3]] La infanteria fuorto MJ-S 3 estis porokaze alirebla jam en la jaroj 2000–2004, kiam la eniron dum diversaj datrevenoj sekurigis Soldata administrado Znojmo.<ref name="Zahrada15">Ráboň, s. 15.</ref> En septembro de [[2004]] la infanteriaj fuortoj MJ-S 3 "Zahrada" kaj MJ-S 2 "Úvoz" estis pruntedonitaj de [[Armeo de Ĉeĥa respubliko]] (AČR) al [[Teknika muzeo en Brno]] (TMB).<ref name="Blum44">Blum, s. 44.</ref> Estis realigitaj riparoj kaj rekonstruoj de la interno de objekto. Estis farbitaj ladaj tegaĵoj de muroj kaj unuopaj betonaj muroj. Reguligojn ĝisatendis ankaŭ senpera ĉirkaŭaĵo, forigitaj estis enpenetraj arbustoj. La riparojn faris laboristoj de TMB komune kun membroj de Klubo de historia soldataro Brno.<ref name="Zahrada15" /> Ekde junio de [[2005]] la infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estas alirebligita por publiko, eĉ kiam tiun jaron estis ankoraŭ instalita nenia armilaro kaj eĉ ne plimulto de ekipaĵaro.<ref name="Blum44"/> Ekde la 24-a de junio [[2006]] la infanteria fuorto alirebligita al publiko kun instalita fortikaĵa armilaro en aspekto de du fortikaĵaj kanonoj mod. 44/59 de kalibro 85&nbsp;mm (denove enmetita en la objekton la 27-an de aprilo 2006), de pezaj kaj malpezaj maŝinpafiloj kaj pluaj gravaj ekipaĵoj de la objekto, kiel [[loĝigejo]], [[maŝinejo]], ks. Ambaŭ kanonoj, kiuj TMB akiris same de AČR, estas ekspoziciitaj en malsamaj pozicioj: en la maldekstra porpafista ĉambro ĝi estas en batalpozicio kaj en la dekstra kazemato estas videbla en kuntirita, la zn. paca pozicio. MJ-S 3 "Zahrada" estas rekonstruita en aspekton, en kiu ĝi troviĝis en la 1980-aj jaroj. La dua infanteria fuorto, MJ-S 2 "Úvoz", kies interno ne estas alirebla al publiko, estas planite enkonduki en aspekton el la 1960-aj jaroj. Rekonstruo de la eksterna tereno okazos en la sekvantaj jaroj. En du malpezaj objektoj mod. 37 de tipo A, kiuj situas inter ambaŭ ibfanteriaj fuortoj, okazos en la sekvantaj jaroj rekonstruaj laboroj, kiuj gvidos al ties alirebligo kun la jam instalita ekipaĵaro. Pluaj malpezaj fortikaĵoj troviĝas en ĉirkaŭaĵo de Šatov kaj ilia ekstera vizito estas ebla dank' al instrupado "Al historio, vino kaj fortikaĵoj". Tiu ĉi dediĉas sin al la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj el la jaroj 1935–1938, kies uzado en la postmilita periodo, konstruadĵoj kaj historio de Šatov kaj ankaŭ pluaj interesaĵoj kunigitaj precipe kun [[vinkultivado]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Subsektoro 1./XI. Šatov]] == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | isbn = 978-80-86463-31-5 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | isbn = 80-86463-22-2 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | isbn = 80-86463-12-5 }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * [http://www.boudamuseum.com/satov_1.php Areál čs. opevnění Šatov] {{Wayback|url=http://www.boudamuseum.com/satov_1.php |date=20090207074840 }}, boudamuseum.com {{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}} {{ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Teknikaj memorindaĵoj en Sudmoravia regiono]] [[Kategorio:Teknika muzeo en Brno]] [[Kategorio:Muzeoj en distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Armehistoriaj subĉielaj muzeoj]] c4b5c9trjbuqvzrixov6m69yc32dm0y 9478553 9478525 2026-09-19T15:50:05Z Petr Tomasovsky 678 9478553 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál československého</br>opevnění Šatov''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál československého opevnění Šatov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = MJ-S 3 Zahrada (by Pudelek).JPG | dosiero_priskribo = Muzeo, infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada", Šatov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Znojmo | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Sudetio | histregiono1 = [[Regna govio Malsupra Danubio|RG Malsupra Danubio]] | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Šatov]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MJ-S 3 "Zahrada" | konstruaĵo1 = MJ-S 2 "Úvoz" | konstruaĵo2 = | orogenezo = Dija-svratka valego | orogenezo_tipo = Valego <!-- *** Situo *** --> | situo = Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 47 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 00 | long_s = 55 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1938 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 2005 | establita1_tipo = muzeo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [https://www.tmbrno.cz/pamatky/areal-cs-opevneni-a-zelezne-opony-satov/ Muzeo de fortikaĵoj en Šatov] | commons = Areál československého opevnění Šatov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Areo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj Šatov''' estas muzeo de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] konstruataj en la jaroj [[1935]]–[[1938]] por defendi antaŭ [[nazia Germanio|Germanio]], situanta proksime de la [[Sudmoravia regiono|sudmoravia]] municipo [[Šatov]]. La Areo estas en adminstrado de [[Teknika muzeo en Brno]] kasj ĝi ensumigas du [[infanteria fuorto|infanteriajn fuortojn]] MJ-S 3 "Zahrada" (ekde la jaro [[2005]] alirebligita por publiko kun ekspozicio dediĉita al la ĉeĥoslvakaj fortikaĵoj en la suda [[Moravio]], historion de la objekto kaj uzadon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj post la [[dua mondmilito]]) kaj MJ-S 2 "Úvoz" (nuntempe nealirebla) kaj du objektojn de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj mod. 37]]. == MJ-S 3 "Zahrada" == {{ĉefartikolo|MJ-S 3 Zahrada}} [[Dosiero:MJ-S 3.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 3 Zahrada (stato en la jaro 2005) ĉirkaŭita per barilo el [[pikdrato]]]] Infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estis same kiel objekto MJ-S 2 konstruita laŭ devena projekro de fuorto OP-S 41. Konstrue kaj armilare ĝi estas do identa kun la najbara objekto MJ-S 2. Ĝi estis betonigita la 22-a–30-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito faris 1450 m³, la konsruadon faris firmao Konstruktiva,<ref name="Stehlík260">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2001 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 260 | isbn = 80-86011-13-5 | noto = [Dále jen Stehlík.] }}</ref> la garnizonon de la objekto devis krei 35 viroj.<ref name="Zahrada13">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | paĝoj = 13 | isbn = 978-80-86463-31-5 | noto = [Dále jen Ráboň.] }}</ref> La objekto do ne estis ĝis la rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] nek finita nek ekipita. La pafejoj de ĉefaj armiloj (2× L1, 2× M) estis dum la milito elŝiritaj. Plua sorto de la objekto estas identa kun la sorto de fuorto MJ-S 2. En la jaro 1948 ĝi estis finita fare de [[Znojmo|znojma]] konstrua firmao Ing. Růžička,<ref name="Blum30">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 30 | isbn = 80-86463-22-2 | noto = [Dále jen Blum.] }}</ref> en la jaroj 1949/1950 estis enmetitaj du nove fabrikitaj blendaj kloŝoj, en la jaro 1951 la objekto estis parte ekipita.<ref name="Blum30" /> En la jaro 1959 ĝi ricevis du kanonojn de kalibro 85&nbsp;mm kaj ekkonservita en batalkapabla stato (nove la garnizono havis de la objekto nombri 28 soldatojn; la fuorto estis dum tiu ĉi tempo ankaŭ uzata por ekzercado<ref name="Zahrada13" />) ĝi restis ĝis la jaro 1999, kiam ĉiu ekipaĵaro estis fare de la armeo forveturigita.<ref name="Fic 121-122">{{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | paĝoj = 121–122 | isbn = 80-86463-12-5 | noto = [Dále jen Fic.] }}</ref> == MJ-S 2 "Úvoz" == [[Dosiero:Levý zvon MJ-S 2.JPG|thumb|La maldekstra kloŝo de la infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz kun preĝejo en Šatov en fono]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 2 (rok 2008; 02).jpg|thumb|La infanteria fuorto MJ-S 2 Úvoz]] La infanteria fuorto MJ-S 2 kun kaŝnomo Úvoz estis la unua finbetonita peza objekto en la suda Moravio.<ref>Blum, s. 23.</ref> Ĝi esti konstruita laŭ tn. "ripetita projekto", kiam estis por tiu ĉi objekto uzita projekta dokumentado de la infanteria fuorto OP-S 41 proksime de [[Opava]], sed kiu ne estis ĝis [[Munkena interkonsento]] konstruita. La betonado objekto MJ-S 2 okazis ekde la 5-a ĝis la 13-a de aŭgusto 1938 fare de la praga firmao Konstruktiva.<ref name="Blum30"/> Kuba kapacito faris 1450 m³ betono.<ref name="Stehlík260"/> La infanteria fuorto estas memstara ambaŭflanka duala objekto konstruita en la II-a grado de rezistkapablo. En la supra, surfaca etaĝo troviĝis precipe la ĉefa armilaro de la objekto, la suba, (subsurfaca) etaĝo servis kiel fonejo por la garnizono (35 viroj). La fuorto devis havi "standardan" armilaron: en la dekstra kaj la maldekstra [[porpafista ĉambro]] devis troviĝi ĝemelo de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (armilo M) kaj [[4cm kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1). Por la proksima ŝirmo devis servi kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du en la infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝoj]]. Eĉ magraŭ tio, ke la objekto estis la unua betonigita fuorto en la suda Moravio, ĝi ne estis rilate al la betonado finita. Finita estis la vulgara konstruado kaj parte faritaj ŝtukaĵoj kaj izolaĵo.<ref>Stehlík, s. 256.</ref> Estis faritaj neniaj terenaj reguligoj, ŝirma surŝutaĵo, estis liverita nenia interna ekipaĵaro kaj eĉ ne ambaŭ blendaj kloŝoj. La 27-an de oktobro 1938 la fuorton MJ-S 2 vizitis ankaŭ [[Adolf Hitler]], sur la tegmento de la objekto estis konstruita belvideja plataĵo alirebla per ligna ŝtuparejo.<ref name="Blum30"/> Dum la dua mondmilito la germana armeo elŝiris la blendajn pafejojn de armiloj L1 kaj M, kiuj estis fabrikitaj el kvalita ŝtalgisfero.<ref>Fic, s. 115.</ref> Ĉar la infanteria fuorto MJ-S 2 situis sur la suda limo kun "imperialisma" [[Aŭstrio]], ĝi estis armee uzata ankaŭ post la milito. En la jaro 1948 la objekto estis konstrue tute finita fare de znojma firmsao Ing. Růžička, aperturoj post la elŝiritaj pafejoj estis provizore enmasonigitaj.<ref>Fic, s. 117.</ref> En la jaroj 1949 kaj 1950 la fuorto MJ-S 2 ricevis ambaŭ blendajn kloŝojn, kiuj estis nove fabrikitaj en [[Vítkovice (ferfabriko)|Ferfabriko Vítkovice]]. En la jaroj 1959 kaj 1960 la objekto estis ekipita per du [[85mm kanono mod. 44/59|85mm kanonoj mod. 44/59]].<ref>Fic, s. 118.</ref> La restinta armilaro estis lasita devena. Por okupi la sudmoraviajn pezajn objektojn estiĝis en Mikulov la tn. roto de garnizonoj de pezaj fortikaĵoj, kiu retenadis ĉiujn pezajn objektoj apud la limo kun Aŭstrio enkonservitaj en batalkapabla stato ĝis la jaro 1999, kiam ili estis forlasitaj (porokaze kelkaj fuortoj estis uzataj por ekzercado).<ref name="Fic 121-122" /> == Malpezaj fortikaĵoj mod. 37 == En la muzean areon apartenas ankaŭ du malpezaj fortikaĵoj mod. 37. Ambaŭ estas de baza tipo A kaj ili estas lokigitaj en interkampo de la objektoj MJ-S 2 kaj MJ-S 3. La fortikaĵeto pli proksima al la objekto MJ-S 2 estas de tipo A-160 de normala rezistkapablo (ĝi ricevis numeron 2120), pli proksime al la fuorto MJ-S 3 troviĝas malpeza fortikaĵo de tipo A-160 en plifortigita rezistkapablo (numero 2121).<ref>Blum, s. 27, 30.</ref> Ambaŭ fortikaĵetoj estis konstruitaj en la jaro 1937 fare de la praga konstrufirmao Karfík a Hvězda. La garnizono de unu objekto nombris sep virojn, la armilaron kreis du maŝinpafiloj. == Muzeo == [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2009; 03).jpg|thumb|La paftubo de 85mm kanono mod. 44/59 en batalpozicio (la maldekstra pafejo de la fuorto MJ-S 3)]] [[Dosiero:Šatov, MJ-S 3 (rok 2006; 22).jpg|thumb|upright|Vido en la porpafistan ĉambron de la fuorto MJ-S 3]] La infanteria fuorto MJ-S 3 estis porokaze alirebla jam en la jaroj 2000–2004, kiam la eniron dum diversaj datrevenoj sekurigis Soldata administrado Znojmo.<ref name="Zahrada15">Ráboň, s. 15.</ref> En septembro de [[2004]] la infanteriaj fuortoj MJ-S 3 "Zahrada" kaj MJ-S 2 "Úvoz" estis pruntedonitaj de [[Armeo de Ĉeĥa respubliko]] (AČR) al [[Teknika muzeo en Brno]] (TMB).<ref name="Blum44">Blum, s. 44.</ref> Estis realigitaj riparoj kaj rekonstruoj de la interno de objekto. Estis farbitaj ladaj tegaĵoj de muroj kaj unuopaj betonaj muroj. Reguligojn ĝisatendis ankaŭ senpera ĉirkaŭaĵo, forigitaj estis enpenetraj arbustoj. La riparojn faris laboristoj de TMB komune kun membroj de Klubo de historia soldataro Brno.<ref name="Zahrada15" /> Ekde junio de [[2005]] la infanteria fuorto MJ-S 3 "Zahrada" estas alirebligita por publiko, eĉ kiam tiun jaron estis ankoraŭ instalita nenia armilaro kaj eĉ ne plimulto de ekipaĵaro.<ref name="Blum44"/> Ekde la 24-a de junio [[2006]] la infanteria fuorto alirebligita al publiko kun instalita fortikaĵa armilaro en aspekto de du fortikaĵaj kanonoj mod. 44/59 de kalibro 85&nbsp;mm (denove enmetita en la objekton la 27-an de aprilo 2006), de pezaj kaj malpezaj maŝinpafiloj kaj pluaj gravaj ekipaĵoj de la objekto, kiel [[loĝigejo]], [[maŝinejo]], ks. Ambaŭ kanonoj, kiuj TMB akiris same de AČR, estas ekspoziciitaj en malsamaj pozicioj: en la maldekstra porpafista ĉambro ĝi estas en batalpozicio kaj en la dekstra kazemato estas videbla en kuntirita, la zn. paca pozicio. MJ-S 3 "Zahrada" estas rekonstruita en aspekton, en kiu ĝi troviĝis en la 1980-aj jaroj. La dua infanteria fuorto, MJ-S 2 "Úvoz", kies interno ne estas alirebla al publiko, estas planite enkonduki en aspekton el la 1960-aj jaroj. Rekonstruo de la eksterna tereno okazos en la sekvantaj jaroj. En du malpezaj objektoj mod. 37 de tipo A, kiuj situas inter ambaŭ ibfanteriaj fuortoj, okazos en la sekvantaj jaroj rekonstruaj laboroj, kiuj gvidos al ties alirebligo kun la jam instalita ekipaĵaro. Pluaj malpezaj fortikaĵoj troviĝas en ĉirkaŭaĵo de Šatov kaj ilia ekstera vizito estas ebla dank' al instrupado "Al historio, vino kaj fortikaĵoj". Tiu ĉi dediĉas sin al la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj el la jaroj 1935–1938, kies uzado en la postmilita periodo, konstruadĵoj kaj historio de Šatov kaj ankaŭ pluaj interesaĵoj kunigitaj precipe kun [[vinkultivado]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Subsektoro 1./XI. Šatov]] == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Špinar | persona nomo2 = Jiří | familia nomo3 = Kachlík | persona nomo3 = Bohuslav | jaro = 2010 | titolo = Pěchotní srub MJ – S 3 „Zahrada“ | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | isbn = 978-80-86463-31-5 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Blum | persona nomo = Milan | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2006 | titolo = Areál československého opevnění Šatov | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | isbn = 80-86463-22-2 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Fic | persona nomo = Tomáš | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2003 | titolo = Utajené pevnosti | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Brno | isbn = 80-86463-12-5 }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * [http://www.boudamuseum.com/satov_1.php Areál čs. opevnění Šatov] {{Wayback|url=http://www.boudamuseum.com/satov_1.php |date=20090207074840 }}, boudamuseum.com {{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}} {{ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Teknikaj memorindaĵoj en Sudmoravia regiono]] [[Kategorio:Teknika muzeo en Brno]] [[Kategorio:Muzeoj en distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Armehistoriaj subĉielaj muzeoj]] 48933ejpj6qd4l88ezceg9haow9ooxw 0 953762 9478477 2026-09-19T12:24:42Z Sergio 46486 Kreita per traduko de la paĝo "[[:ru:Special:Redirect/revision/143287000|Проблема разрешения]]" 9478477 wikitext text/x-wiki '''Problemo pri algoritma decido''' ( {{Lang-de|Entscheidungsproblem}}) estas problemo en la kampo de fundamentoj de matematiko, formulita de [[David Hilbert]] en 1928 : trovi [[Algoritmo|algoritmon]], kiu akceptus kiel enigaĵon priskribon de iu ajn [[decidoproblemo]] (de formala lingvo kaj de matematika aserto <math>S</math> en ĉi tiu lingvo) — kaj, post finia nombro da paŝoj, haltus kaj donus unu el du respondoj: «Vere!» aŭ «Malvere!» , — laŭ tio, ĉu la aserto <math>S</math>estas vera aŭ malvera. La respondo ne bezonas pruvon, sed ĝi devas esti ĝusta. Tia algoritmo povus, ekzemple, konfirmi [[Konjekto de Goldbach|la konjekton de Goldbach]] aŭ [[Rimana hipotezo|la Rimanan hipotezon]], eĉ se la pruvoj (kaj malpruvoj) estas ankoraŭ nekonataj. La nedecideblo de la decidproblemo (la nedecideblo de la aro de veraj formuloj de aritmetiko) por la lingvo de aritmetiko enhavanta "[[egaleco]]<nowiki/>n", "[[adicio]]<nowiki/>n" kaj "[[multipliko]]<nowiki/>n" estas konsekvenco de la [[Aritmetika aro|ne-aritmetika]] naturo de ĉi tiu aro. Ne-aritmetikeco estas konsekvenco de la teoremo de Tarski «pri la neesprimeblo de la koncepto de vero en lingvo per la timedoj de tiu lingvo mem» . En 1936 [[Alonzo Church]] kaj, sendepende, [[Alan Turing]] publikigis artikolojn pruvantajn, ke ne ekzistas algoritmo por determini la veron de [[Aritmetiko|aritmetikaj]] asertoj, kaj tial ankaŭ la pli ĝenerala decidproblemo ne havas solvon. Ĉi tiu rezulto nomiĝas la teoremo de Church-Turing . == Vidu ankaŭ == * [[Teoremoj de nekompleteco|La nekompleteco-teoremo de Gödel]] == Notoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Alonzo Church. An unsolvable problem of elementary number theory // American Journal of Mathematics. — 1936. — Vol. 58. — P. 345—363. — doi:10.2307/2371045. * Alonzo Church. A note on the Entscheidungsproblem // Journal of Symbolic Logic. — 1936. — Vol. 1. — P. 40—41. * {{Citaĵo el Q|Q25864184}} * {{Citaĵo el Q|Q27638524}} *   [[Kategorio:Gottfried Wilhelm Leibniz]] [[Kategorio:Matematika logiko]] [[Kategorio:Teorio de kalkulado]] khyejxe2v722s0i16u4du5xdy62q07o 9478486 9478477 2026-09-19T12:37:27Z Sergio 46486 poluro 9478486 wikitext text/x-wiki '''Problemo pri algoritma decido''' ( {{Lang-de|Entscheidungsproblem}}) estas problemo en la kampo de fundamentoj de matematiko, formulita de [[David Hilbert]] en 1928 : trovi [[Algoritmo|algoritmon]], kiu akceptus kiel enigaĵon priskribon de iu ajn [[decidoproblemo]] (de formala lingvo kaj de matematika aserto <math>S</math> en ĉi tiu lingvo) — kaj, post finia nombro da paŝoj, haltus kaj donus unu el du respondoj: «Vere!» aŭ «Malvere!» , — laŭ tio, ĉu la aserto <math>S</math>estas vera aŭ malvera. La respondo ne bezonas pruvon, sed ĝi devas esti ĝusta. Tia algoritmo povus, ekzemple, konfirmi la [[Konjekto de Goldbach|konjekton de Goldbach]] aŭ [[Rimana hipotezo|la Rimanan hipotezon]], eĉ se la pruvoj (kaj malpruvoj) estas ankoraŭ nekonataj. La nedecideblo de la decidproblemo (la nedecideblo de la aro de veraj formuloj de aritmetiko) por la lingvo de aritmetiko enhavanta "[[egaleco]]n", "[[adicio]]n" kaj "[[multipliko]]n" estas konsekvenco de la [[Aritmetika aro|ne-aritmetika]] naturo de ĉi tiu aro. Nearitmetikeco estas konsekvenco de la teoremo de Tarski «pri la neesprimeblo de la koncepto de vero en lingvo per la timedoj de tiu lingvo mem». En 1936 [[Alonzo Church]] kaj, sendepende, [[Alan Turing]] publikigis artikolojn pruvantajn, ke ne ekzistas algoritmo por determini la veron de [[Aritmetiko|aritmetikaj]] asertoj, kaj tial ankaŭ la pli ĝenerala decidproblemo ne havas solvon. Ĉi tiu rezulto nomiĝas la teoremo de Church-Turing. == Vidu ankaŭ == * [[Decideblo]] * [[Decidoproblemo]] * [[Teoremoj de nekompleteco|La nekompleteco-teoremo de Gödel]] == Notoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Alonzo Church. An unsolvable problem of elementary number theory // American Journal of Mathematics. — 1936. — Vol. 58. — P. 345—363. — doi:10.2307/2371045. * Alonzo Church. A note on the Entscheidungsproblem // Journal of Symbolic Logic. — 1936. — Vol. 1. — P. 40—41. * {{Citaĵo el Q|Q25864184}} * {{Citaĵo el Q|Q27638524}} * Эдельман С.Л. Математическая логика. — М.: Высшая школа, 1975. — 176 с. * {{Tradukita|lingvo=ru|artikolo=Проблема разрешения|revizio=143287000}} [[Kategorio:Gottfried Wilhelm Leibniz]] [[Kategorio:Matematika logiko]] [[Kategorio:Teorio de kalkulado]] ew17ail8w3d1e687klz5wkvh2qsw50c 1 953763 9478492 2026-09-19T12:44:34Z DidCORN 34571 Kreis novan paĝon kun "Necesas klarigi EDE kiel deksesuma nombro. 3806 ne estas oblo de 16.--~~~~" 9478492 wikitext text/x-wiki Necesas klarigi EDE kiel deksesuma nombro. 3806 ne estas oblo de 16.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:43, 19 sep. 2026 (UTC) g6ab6jzkgk20exfrjnzqp0phrw6vr4b 9478588 9478492 2026-09-19T17:34:33Z Arbarulo 135469 9478588 wikitext text/x-wiki Necesas klarigi EDE kiel deksesuma nombro. 3806 ne estas oblo de 16.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:43, 19 sep. 2026 (UTC) :"Deksesuma nombro" ne signifas "oblo de 16", sed "nombro skribita per la deksesuma sistemo". La deksesuma nombrosistemo estas maniero skribi ĉiun ajn nombron per 16 signoj, same kiel nia kutima dekuma nombrosistemo estas maniero skribi ĉiun ajn nombron per dek signoj. ::Ŝajne estas multaj apartigiloj, kiuj mencias deksesumajn nombrojn. Fakte ĉiu ajn kombino de la signoj 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, A, B, C, D, E, F estas deksesuma skribo de nombro. Mi pensas ke ĉiuj estas forigindaj, ĉar ŝajnas al mi tre malfacile kredeble, ke vikipediisto farus ligilon al nombro uzante ĝian deksesuman skribon, aŭ ke vikipedia leganto serĉus informon pri nombro serĉante ĝian deksesuman skribon. ::Mi ankaŭ preferus forigi de ĉi tiu artikolo la eron "-ede" estas adverbo . . .", ĉar adverboj de kvazaŭsciencaj bestnomoj estas tre malofte uzataj, kaj estas treege malverŝajne ke iu konfuzita de tia adverbo serĉus "EDE" anstataŭ la tuta vorto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 19 sep. 2026 (UTC) q1jo2eaatb4e7g5pwx4jlpdc1dvd7hs 0 953764 9478494 2026-09-19T12:45:39Z Kani 670 Alidirektigis al [[Lum-eliganta diodo]] 9478494 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Lum-eliganta diodo]] cee8ksmpu9wyn4okzsz45lc3s8q4j43 0 953765 9478495 2026-09-19T13:02:43Z Crosstor 3176 historiisto 9478495 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''Ede Reiszig''' [rejsig], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun ĉiuj personaj nomoj '''Reiszig Ede [[Alojzio|Alajos]] [[Emeriko|Imre]] [[Karolo|Károly]] Mária Johanna Kornélia''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[genealogo]], ŝtatoficisto, [[nobela juĝisto]]. Lia samnoma [[patro]] estis [[Ede Reiszig (pli aĝa)]], lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis '' reszneki'' [resneki]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM153097 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=730706&date=2026-09-19 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1873|3|25}} en [[Szombathely]], li mortis {{mortotago|1946|1|24}} (laŭ alia informo en la 14-an) en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[piaristoj|piarista]] [[gimnazio]] en [[Nagykanizsa]], poste li akiris diplomon kaj doktoriĝis en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1895]]. En la jaro 1894 li studvojaĝis en [[Germanio]]. Post siaj studoj li estis nobela juĝisto en [[Vas (Hungario)]]. Ekde 1897 li havis postenon en la ministerio pri enlandaj aferoj. Post jaroj li okupiĝis plej ofte pri genealogio. Inter 1901-1903 li studvojaĝis en Eŭropo. == Elektitaj kontribuoj == * ''A rezneki család.'' (redaktoro, 1893) * ''A János lovagrend és Róbert Károly király.'' (1903) * ''Hont vármegye nemes családjai.'' (redaktoro, 1906) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/r/r21420.htm biografio hungare] * [https://www.emag.hu/reiszig-ede-a-janos-lovagrend-szerepe-a-magyar-hadtortenelemben-az-arpadok-koraban-book-220875/pd/DPK7MRYBM/ datenoj legeblaj pli malsupre] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Reiszig Ede}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj genealogoj]] [[Kategorio:Hungaraj nobelaj juĝistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} roop9kekmpiknqgj5sah69t02xk3mdv 9478501 9478495 2026-09-19T13:10:35Z Crosstor 3176 9478501 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''Ede Reiszig''' [rejsig], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun ĉiuj personaj nomoj '''Reiszig Ede [[Alojzio|Alajos]] [[Emeriko|Imre]] [[Karolo|Károly]] Mária Johanna Kornélia''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[genealogo]], ŝtatoficisto, [[nobela juĝisto]]. Lia samnoma [[patro]] estis [[Ede Reiszig (pli aĝa)]], lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis '' reszneki'' [resneki]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM153097 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=730706&date=2026-09-19 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1873|3|25}} en [[Szombathely]], li mortis {{mortotago|1946|1|24}} (laŭ alia informo en la 14-an) en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[piaristoj|piarista]] [[gimnazio]] en [[Nagykanizsa]], poste li akiris diplomon kaj doktoriĝis en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1895]]. En la jaro 1894 li studvojaĝis en [[Germanio]]. Post siaj studoj li estis nobela juĝisto en [[Vas (Hungario)]]. Ekde 1897 li havis postenon en la ministerio pri enlandaj aferoj. Post jaroj li okupiĝis plej ofte pri genealogio. Inter 1901-1903 li studvojaĝis en Eŭropo. == Elektitaj kontribuoj == * ''A rezneki család.'' (redaktoro, 1893) * ''A János lovagrend és Róbert Károly király.'' (1903) * ''Hont vármegye nemes családjai.'' (redaktoro, 1906) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/r/r21420.htm biografio hungare] * [https://www.emag.hu/reiszig-ede-a-janos-lovagrend-szerepe-a-magyar-hadtortenelemben-az-arpadok-koraban-book-220875/pd/DPK7MRYBM/ datenoj legeblaj pli malsupre] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Reiszig Ede}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj genealogoj]] [[Kategorio:Hungaraj nobelaj juĝistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gx92wpki4x7ogf2g5sex19m4n4viw6l 0 953766 9478530 2026-09-19T14:42:04Z Verdulo 1002 Alidirektigis al [[Forkego]] 9478530 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Forkego]] qkf1g2tnrlt3067lr9eiqy62kyyky18 0 953767 9478548 2026-09-19T15:23:41Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Svedlingvaj finnlandanoj]] 9478548 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Svedlingvaj finnlandanoj]] tcnu0u7ewqmmmsnf1klrqky8u5g96ub 0 953768 9478563 2026-09-19T16:27:15Z Verdulo 1002 Alidirektigis al [[Forkego]] 9478563 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Forkego]] qkf1g2tnrlt3067lr9eiqy62kyyky18 14 953769 9478565 2026-09-19T16:30:48Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Muzeoj en Sudmoravia regiono|Znojmo]] [[Kategorio:Kulturo en distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Organizaĵoj en distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Znojmo]]" 9478565 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Muzeoj en Sudmoravia regiono|Znojmo]] [[Kategorio:Kulturo en distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Organizaĵoj en distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Znojmo]] ko6hrhp3ufu4sm6a060gfoifhxwkv6e 14 953770 9478568 2026-09-19T16:33:55Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Kulturo en Ĉeĥio laŭ distriktoj|Znojmo]] [[Kategorio:Kulturo en Sudmoravia regiono| distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Distrikto Znojmo]]" 9478568 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Kulturo en Ĉeĥio laŭ distriktoj|Znojmo]] [[Kategorio:Kulturo en Sudmoravia regiono| distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Distrikto Znojmo]] 3bgk6qmmsv6u1k345knj2pm9l9py3gr 14 953771 9478572 2026-09-19T16:37:01Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Organizaĵoj en Ĉeĥio laŭ distriktoj|Znojmo]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Sudmoravia regiono| Znojmo]] [[Kategorio:Distrikto Znojmo]]" 9478572 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Organizaĵoj en Ĉeĥio laŭ distriktoj|Znojmo]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Sudmoravia regiono| Znojmo]] [[Kategorio:Distrikto Znojmo]] 7de8vc43gxsbp1kmzh1kwmc1gaf0m2r 14 953772 9478574 2026-09-19T16:39:41Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Organizaĵoj en Ĉeĥio laŭ regionoj|Sudmoravia]] [[Kategorio:Sudmoravia regiono]]" 9478574 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Organizaĵoj en Ĉeĥio laŭ regionoj|Sudmoravia]] [[Kategorio:Sudmoravia regiono]] m761hg70r1l5z0goiliwvpeyc1qmdpd 0 953773 9478593 2026-09-19T17:50:46Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj [[esploristino]]. {{redaktas Thomas Pusch|2026-9-19 19 h UTC|23 UTC}} {{ĝermeto|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]]" 9478593 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj [[esploristino]]. {{redaktas Thomas Pusch|2026-9-19 19 h UTC|23 UTC}} {{ĝermeto|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] f2vpip5t7smepp5le0ybdl67bxcht7f 9478594 9478593 2026-09-19T17:51:04Z ThomasPusch 1869 9478594 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj [[esploristino]]. {{redaktas|Thomas Pusch|2026-9-19 19 h UTC|23 UTC}} {{ĝermeto|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] akq2vr61p1eakolbzvutn46gf1rn5hw 9478595 9478594 2026-09-19T17:51:23Z ThomasPusch 1869 9478595 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj [[esploristino]]. {{redaktas|ThomasPusch|2026-9-19 19 h UTC|23 UTC}} {{ĝermeto|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] fy664ixvpdhkbc77j3d3fm957akyr0w 9478620 9478595 2026-09-19T21:26:23Z ThomasPusch 1869 9478620 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. {{redaktas|ThomasPusch|2026-9-19 19 h UTC|23 UTC}} {{ĝermeto|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] 37mwekjz2ytanuft28qgl5crbpglm7u 9478622 9478620 2026-09-19T21:29:22Z ThomasPusch 1869 9478622 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan alternejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi es´ploras en la [[universitato de Monastero]] en okcidenta [[Germanio]]. {{redaktas|ThomasPusch|2026-9-19 19 h UTC|23 UTC}} {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] os8gl9kslpglzb47d3eht7a4fm28ldz 9478624 9478622 2026-09-19T21:39:22Z ThomasPusch 1869 9478624 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan alternejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi es´ploras en la [[universitato de Monastero]] en okcidenta [[Germanio]]. La 18-an de septembro 2028 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tio tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{redaktas|ThomasPusch|2026-9-19 19 h UTC|23 UTC}} {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] a59mvmpydfmdp7s2r7bsn3hdkwi2wz0 9478630 9478624 2026-09-19T21:55:24Z ThomasPusch 1869 9478630 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan alternejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi es´ploras en la [[universitato de Monastero]] en okcidenta [[Germanio]]. La 18-an de septembro 2028 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tio tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] cgohfr8psk6pioj4o52icy3z9jw1b9a 9478631 9478630 2026-09-19T21:55:41Z ThomasPusch 1869 9478631 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan alternejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi es´ploras en la [[universitato de Monastero]] en okcidenta [[Germanio]]. La 18-an de septembro 2026 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tio tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] caqalptkpkamwhqah39zek6uyc5zzkk 9478811 9478631 2026-09-20T08:41:26Z ThomasPusch 1869 9478811 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan alternejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi es´ploras en la [[universitato de Monastero]] en okcidenta [[Germanio]]. La 18-an de septembro 2026 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] g4y3f5jmqx9hffo4dtrgcn9c3tujla6 9478940 9478811 2026-09-20T09:46:11Z ThomasPusch 1869 9478940 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan altlernejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi esploras en la [[universitato de Monastero]] en okcidenta [[Germanio]]. La 18-an de septembro 2026 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] 1yt0a6rnl2mufe7324nppcs0gzb2krs 9478962 9478940 2026-09-20T10:14:19Z ThomasPusch 1869 9478962 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan altlernejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi esploras en la [[universitato de Monastero]] en okcidenta [[Germanio]]. La 18-an de septembro 2026 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]].<ref>[https://koerber-stiftung.de/projekte/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft/alle-preistraeger-innen/2026-sara-wickstroem/ prezento deŝi ebn la retejo de la fondaĵo de la] [[Körber-premio pri eŭropa scienco]] ({{de}})</ref> La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Referencoj == {{referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] fzed09l4ay6ne9jxpr5tpuiqsv3oluv 9478968 9478962 2026-09-20T10:18:32Z ThomasPusch 1869 9478968 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan altlernejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi esploras en la [[universitato de Monastero]]<ref>[https://www.uni-muenster.de/SFB1348/en/team/sara-wickstrom.html prezento de ŝi en la retejo de la] [[universitato de Monastero]] ({{en}})</ref> kaj en instituto de la [[Max-Planck-Societo]] tiuurba<ref>[https://www.mpg.de/17462994/molekulare-biomedizin-wickstroem prezento de ŝi en la retejo de la] [[Max-Planck-Societo]] ({{de}})</ref> en okcidenta [[Germanio]]. La 18-an de septembro 2026 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]].<ref>[https://koerber-stiftung.de/projekte/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft/alle-preistraeger-innen/2026-sara-wickstroem/ prezento de ŝi en la retejo de la fondaĵo de la] [[Körber-premio pri eŭropa scienco]] ({{de}})</ref> La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Referencoj == {{referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] 844lvy18eonjndnmwyvpeluu4h2ahhl 9478971 9478968 2026-09-20T10:19:34Z ThomasPusch 1869 9478971 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan altlernejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi esploras en la [[universitato de Monastero]]<ref>[https://www.uni-muenster.de/SFB1348/en/team/sara-wickstrom.html prezento pri ŝi kaj iuj publikaĵoj en la retejo de la] [[universitato de Monastero]] ({{en}})</ref> kaj en instituto de la [[Max-Planck-Societo]] tiuurba<ref>[https://www.mpg.de/17462994/molekulare-biomedizin-wickstroem prezento pri ŝi kaj sia laboro en la retejo de la] [[Max-Planck-Societo]] ({{de}})</ref> en okcidenta [[Germanio]]. La 18-an de septembro 2026 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]].<ref>[https://koerber-stiftung.de/projekte/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft/alle-preistraeger-innen/2026-sara-wickstroem/ prezento de ŝi en la retejo de la fondaĵo de la] [[Körber-premio pri eŭropa scienco]] ({{de}})</ref> La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Referencoj == {{referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] 1ka73n4s8marb9aaizf0orpkl82wdse 9478979 9478971 2026-09-20T10:23:59Z ThomasPusch 1869 9478979 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan altlernejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi esploras en la [[universitato de Monastero]]<ref>[https://www.uni-muenster.de/SFB1348/en/team/sara-wickstrom.html prezento pri ŝi kaj iuj publikaĵoj en la retejo de la] [[universitato de Monastero]] ({{en}})</ref> kaj en instituto de la [[Max-Planck-Societo]] tiuurba<ref>[https://www.mpg.de/17462994/molekulare-biomedizin-wickstroem prezento pri ŝi kaj sia laboro en la retejo de la] [[Max-Planck-Societo]] ({{de}})</ref> en okcidenta [[Germanio]]. La 18-an de septembro 2026 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]].<ref>[https://koerber-stiftung.de/projekte/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft/alle-preistraeger-innen/2026-sara-wickstroem/ prezento de ŝi en la retejo de la fondaĵo de la] [[Körber-premio pri eŭropa scienco]] ({{de}})</ref><ref>[https://www.helsinki.fi/en/news/life-sciences/sara-wickstrom-wins-one-worlds-most-prestigious-science-prizes artikolo ''Sara Wickström wins one of the world’s most prestigious science prizes'' en la retejo de la] [[universitato de Helsinko]] ({{en}})</ref> La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Referencoj == {{referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] lwxod9xgv1960np569nkbhfpdmlunoo 9478989 9478979 2026-09-20T10:27:53Z ThomasPusch 1869 9478989 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan altlernejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi esploras en la [[universitato de Monastero]]<ref name="univo Monastero">[https://www.uni-muenster.de/SFB1348/en/team/sara-wickstrom.html prezento pri ŝi kaj iuj publikaĵoj en la retejo de la] [[universitato de Monastero]] ({{en}})</ref> kaj en instituto de la [[Max-Planck-Societo]] tiuurba<ref name="MPG Monastero">[https://www.mpg.de/17462994/molekulare-biomedizin-wickstroem prezento pri ŝi kaj sia laboro en la retejo de la] [[Max-Planck-Societo]] ({{de}})</ref> en okcidenta [[Germanio]]. La esploroj de Sara Wickström fokusiĝas al la formado, regeneriĝo kaj konservado de kompleksaj histoj. Pliaj esplortemoj estas la mekanismoj de [[kancero]] eskapante ĉelstatajn barojn.<ref name="univo Monastero"/><name="MPG Monastero"/><ref name="fondaĵo"/> La 18-an de septembro 2026 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]].<ref name="fondaĵo">[https://koerber-stiftung.de/projekte/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft/alle-preistraeger-innen/2026-sara-wickstroem/ prezento de ŝi en la retejo de la fondaĵo de la] [[Körber-premio pri eŭropa scienco]] ({{de}})</ref><ref>[https://www.helsinki.fi/en/news/life-sciences/sara-wickstrom-wins-one-worlds-most-prestigious-science-prizes artikolo ''Sara Wickström wins one of the world’s most prestigious science prizes'' en la retejo de la] [[universitato de Helsinko]] ({{en}})</ref> La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Referencoj == {{referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] 19sx5x3a902d515mbzop1kjwokob5mw 9478990 9478989 2026-09-20T10:28:24Z ThomasPusch 1869 9478990 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sara Wickström''' estas [[finnoj|finna]] [[kuracistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 30-an de aprilo 1976 en [[Espoo]], do nun estas {{aĝo|1976|4|20}}-jara. Sian medicinan altlernejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Helsinko]], kaj tie ŝi daŭre partatempe esploras - per la alia parto de sia laborforto ŝi esploras en la [[universitato de Monastero]]<ref name="univo Monastero">[https://www.uni-muenster.de/SFB1348/en/team/sara-wickstrom.html prezento pri ŝi kaj iuj publikaĵoj en la retejo de la] [[universitato de Monastero]] ({{en}})</ref> kaj en instituto de la [[Max-Planck-Societo]] tiuurba<ref name="MPG Monastero">[https://www.mpg.de/17462994/molekulare-biomedizin-wickstroem prezento pri ŝi kaj sia laboro en la retejo de la] [[Max-Planck-Societo]] ({{de}})</ref> en okcidenta [[Germanio]]. La esploroj de Sara Wickström fokusiĝas al la formado, regeneriĝo kaj konservado de kompleksaj histoj. Pliaj esplortemoj estas la mekanismoj de [[kancero]] eskapante ĉelstatajn barojn.<ref name="univo Monastero"/><ref name="MPG Monastero"/><ref name="fondaĵo"/> La 18-an de septembro 2026 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]].<ref name="fondaĵo">[https://koerber-stiftung.de/projekte/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft/alle-preistraeger-innen/2026-sara-wickstroem/ prezento de ŝi en la retejo de la fondaĵo de la] [[Körber-premio pri eŭropa scienco]] ({{de}})</ref><ref>[https://www.helsinki.fi/en/news/life-sciences/sara-wickstrom-wins-one-worlds-most-prestigious-science-prizes artikolo ''Sara Wickström wins one of the world’s most prestigious science prizes'' en la retejo de la] [[universitato de Helsinko]] ({{en}})</ref> La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Referencoj == {{referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Wickstrom|S}} [[Kategorio:Finnaj kuracistoj]] 9adcbepjuk1bulng51rfnxfr209zot9 1 953774 9478618 2026-09-19T21:22:58Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Ĉi tiu teksto ĝis nun estis [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun estas kvin ligiĝoj. Tio jam sufiĉas por forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Tamen ankoraŭ pluaj ligiĝoj al tiu paĝo bonvenus... ~~~~" 9478618 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu teksto ĝis nun estis [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun estas kvin ligiĝoj. Tio jam sufiĉas por forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Tamen ankoraŭ pluaj ligiĝoj al tiu paĝo bonvenus... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:22, 19 sep. 2026 (UTC) 8ugob9k7sd6jkcrpmfluwfadl7gjav1 0 953775 9478625 2026-09-19T21:46:31Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto premio}} La '''Körber-premio pri eŭropa scienco''' - {{l-de|Körber-Preis für die Europäische Wissenschaft}} - estas ĉiujare aljuĝata de la [[fondaĵo]] ''Körber'' en [[Hamburgo]] al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro. Per la premiomono de 1 miliono da eŭroj (antaŭe 750 000 eŭroj ĝis 2018)<ref>[https://www.forschung-und-lehre.de/forschung/koerber-preis-2019-geht-an-ki-pionier-18..." 9478625 wikitext text/x-wiki {{informkesto premio}} La '''Körber-premio pri eŭropa scienco''' - {{l-de|Körber-Preis für die Europäische Wissenschaft}} - estas ĉiujare aljuĝata de la [[fondaĵo]] ''Körber'' en [[Hamburgo]] al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro. Per la premiomono de 1 miliono da eŭroj (antaŭe 750 000 eŭroj ĝis 2018)<ref>[https://www.forschung-und-lehre.de/forschung/koerber-preis-2019-geht-an-ki-pionier-1893/ artikolo pri la premio-atribuo de 2019 en la retejo ''forschung-und-lehre.de'',] la 26-an de junio 2019 ({{de}})</ref> la fondaĵo antaŭenigas esploradon en la [[vivosciencoj]] ''("biosciencoj")'' kaj la [[natursciencoj|natursciencaj]] disciplinoj, kiuj studas senvivan naturon ''("fizikaj sciencoj")''. == Referencoj == {{Referencoj }} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}} kaj {{en}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|scienco}} [[Kategorio:Premioj]] 2iy314ommb89694vjq1ihlckb77bbk2 9478627 9478625 2026-09-19T21:50:53Z ThomasPusch 1869 + 2 retejoj 9478627 wikitext text/x-wiki {{informkesto premio}} La '''Körber-premio pri eŭropa scienco''' - {{l-de|Körber-Preis für die Europäische Wissenschaft}} - estas ĉiujare aljuĝata de la [[fondaĵo]] ''Körber'' en [[Hamburgo]] al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro. Per la premiomono de 1 miliono da eŭroj (antaŭe 750 000 eŭroj ĝis 2018)<ref>[https://www.forschung-und-lehre.de/forschung/koerber-preis-2019-geht-an-ki-pionier-1893/ artikolo pri la premio-atribuo de 2019 en la retejo ''forschung-und-lehre.de'',] la 26-an de junio 2019 ({{de}})</ref> la fondaĵo antaŭenigas esploradon en la [[vivosciencoj]] ''("biosciencoj")'' kaj la [[natursciencoj|natursciencaj]] disciplinoj, kiuj studas senvivan naturon ''("fizikaj sciencoj")''. == Referencoj == {{projektoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.koerber-stiftung.de/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft}} ({{de}} kaj [https://koerber-stiftung.de/en/projects/koerber-european-science-prize angle]) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|scienco}} [[Kategorio:Premioj]] d3jdnb01mts047b0qy4wjt14djzm12i 9478628 9478627 2026-09-19T21:54:38Z ThomasPusch 1869 9478628 wikitext text/x-wiki {{informkesto premio | bildo = Logo Körber Stiftung rgb.svg }} La '''Körber-premio pri eŭropa scienco''' - {{l-de|Körber-Preis für die Europäische Wissenschaft}} - estas ĉiujare aljuĝata de la [[fondaĵo]] ''Körber'' ({{l-de|Körber-Stiftung}}) en [[Hamburgo]] al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro. Per la premiomono de 1 miliono da eŭroj (antaŭe 750 000 eŭroj ĝis 2018)<ref>[https://www.forschung-und-lehre.de/forschung/koerber-preis-2019-geht-an-ki-pionier-1893/ artikolo pri la premio-atribuo de 2019 en la retejo ''forschung-und-lehre.de'',] la 26-an de junio 2019 ({{de}})</ref> la fondaĵo antaŭenigas esploradon en la [[vivosciencoj]] ''("biosciencoj")'' kaj la [[natursciencoj|natursciencaj]] disciplinoj, kiuj studas senvivan naturon ''("fizikaj sciencoj")''. == Referencoj == {{projektoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.koerber-stiftung.de/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft}} ({{de}} kaj [https://koerber-stiftung.de/en/projects/koerber-european-science-prize angle]) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|scienco}} [[Kategorio:Premioj]] a7zq46ma19worczorbbhlzjgyjojdur 9478812 9478628 2026-09-20T08:41:48Z ThomasPusch 1869 9478812 wikitext text/x-wiki {{informkesto premio | bildo = Logo Körber Stiftung rgb.svg }} La '''Körber-premio pri eŭropa scienco''' - {{l-de|Körber-Preis für die Europäische Wissenschaft}} - estas ĉiujare aljuĝata de la [[fondaĵo]] ''Körber'' ({{l-de|Körber-Stiftung}}) en [[Hamburgo]] al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro. Per la premiomono de 1 miliono da eŭroj (antaŭe 750 000 eŭroj ĝis 2018)<ref>[https://www.forschung-und-lehre.de/forschung/koerber-preis-2019-geht-an-ki-pionier-1893/ artikolo pri la premio-atribuo de 2019 en la retejo ''forschung-und-lehre.de'',] la 26-an de junio 2019 ({{de}})</ref> la fondaĵo antaŭenigas esploradon en la [[vivosciencoj]] ''("biosciencoj")'' kaj la [[natursciencoj|natursciencaj]] disciplinoj, kiuj studas senvivan naturon ''("fizikaj sciencoj")''. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Referencoj == {{projektoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.koerber-stiftung.de/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft}} ({{de}} kaj [https://koerber-stiftung.de/en/projects/koerber-european-science-prize angle]) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|scienco}} [[Kategorio:Premioj]] ipizca1njv0lgielk43bbkpub3rra5c 9478813 9478812 2026-09-20T08:42:42Z ThomasPusch 1869 9478813 wikitext text/x-wiki {{informkesto premio | bildo = Logo Körber Stiftung rgb.svg }} La '''Körber-premio pri eŭropa scienco''' - {{l-de|Körber-Preis für die Europäische Wissenschaft}} - estas ĉiujare aljuĝata de la [[fondaĵo]] ''Körber'' ({{l-de|Körber-Stiftung}}) en [[Hamburgo]] al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro. Per la premiomono de 1 miliono da eŭroj (antaŭe 750 000 eŭroj ĝis 2018)<ref>[https://www.forschung-und-lehre.de/forschung/koerber-preis-2019-geht-an-ki-pionier-1893/ artikolo pri la premio-atribuo de 2019 en la retejo ''forschung-und-lehre.de'',] la 26-an de junio 2019 ({{de}})</ref> la fondaĵo antaŭenigas esploradon en la [[vivosciencoj]] ''("biosciencoj")'' kaj la [[natursciencoj|natursciencaj]] disciplinoj, kiuj studas senvivan naturon ''("fizikaj sciencoj")''. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Ekzemplaj honorigitoj == * 2026: [[Sara Wickström]] == Referencoj == {{projektoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.koerber-stiftung.de/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft}} ({{de}} kaj [https://koerber-stiftung.de/en/projects/koerber-european-science-prize angle]) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|scienco}} [[Kategorio:Premioj]] dwk6gn35eqykmbiwkv5p4lc54pitu0z 9478848 9478813 2026-09-20T08:55:46Z ThomasPusch 1869 /* Ekzemplaj honorigitoj */ 9478848 wikitext text/x-wiki {{informkesto premio | bildo = Logo Körber Stiftung rgb.svg }} La '''Körber-premio pri eŭropa scienco''' - {{l-de|Körber-Preis für die Europäische Wissenschaft}} - estas ĉiujare aljuĝata de la [[fondaĵo]] ''Körber'' ({{l-de|Körber-Stiftung}}) en [[Hamburgo]] al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro. Per la premiomono de 1 miliono da eŭroj (antaŭe 750 000 eŭroj ĝis 2018)<ref>[https://www.forschung-und-lehre.de/forschung/koerber-preis-2019-geht-an-ki-pionier-1893/ artikolo pri la premio-atribuo de 2019 en la retejo ''forschung-und-lehre.de'',] la 26-an de junio 2019 ({{de}})</ref> la fondaĵo antaŭenigas esploradon en la [[vivosciencoj]] ''("biosciencoj")'' kaj la [[natursciencoj|natursciencaj]] disciplinoj, kiuj studas senvivan naturon ''("fizikaj sciencoj")''. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Ekzemplaj honorigitoj == * 2009: [[Andre Geim]] * 2011: [[Stefan Hell]] * 2014: [[May-Britt Moser]] kaj la edzo Edvard * 2020: [[Botond Roska]] * 2024: [[Erin Schuman]] * 2025: [[Stephanie Wehner]] * 2026: [[Sara Wickström]] == Referencoj == {{projektoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.koerber-stiftung.de/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft}} ({{de}} kaj [https://koerber-stiftung.de/en/projects/koerber-european-science-prize angle]) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|scienco}} [[Kategorio:Premioj]] dvhtwfe2yufzqyugqgiuo5gmyufis2g 9478851 9478848 2026-09-20T08:56:11Z ThomasPusch 1869 9478851 wikitext text/x-wiki {{informkesto premio | bildo = Logo Körber Stiftung rgb.svg }} La '''Körber-premio pri eŭropa scienco''' - {{l-de|Körber-Preis für die Europäische Wissenschaft}} - estas ĉiujare aljuĝata de la [[fondaĵo]] ''Körber'' ({{l-de|Körber-Stiftung}}) en [[Hamburgo]] al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro. Per la premiomono de 1 miliono da eŭroj (antaŭe 750 000 eŭroj ĝis 2018)<ref>[https://www.forschung-und-lehre.de/forschung/koerber-preis-2019-geht-an-ki-pionier-1893/ artikolo pri la premio-atribuo de 2019 en la retejo ''forschung-und-lehre.de'',] la 26-an de junio 2019 ({{de}})</ref> la fondaĵo antaŭenigas esploradon en la [[vivosciencoj]] ''("biosciencoj")'' kaj la [[natursciencoj|natursciencaj]] disciplinoj, kiuj studas senvivan naturon ''("fizikaj sciencoj")''. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. == Ekzemplaj honorigitoj == * 2009: [[Andre Geim]] * 2011: [[Stefan Hell]] * 2014: [[May-Britt Moser]] kaj ŝia edzo Edvard * 2020: [[Botond Roska]] * 2024: [[Erin Schuman]] * 2025: [[Stephanie Wehner]] * 2026: [[Sara Wickström]] == Referencoj == {{projektoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.koerber-stiftung.de/koerber-preis-fuer-die-europaeische-wissenschaft}} ({{de}} kaj [https://koerber-stiftung.de/en/projects/koerber-european-science-prize angle]) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|scienco}} [[Kategorio:Premioj]] l12pxjxhgzo7uw57l92u2bv6mm088k7 0 953776 9478655 2026-09-20T02:50:57Z Arbarulo 135469 laŭ la franca kun aldona informo pri taksoj de Monda Banko 9478655 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Edukmastruma informosistemo''' (EMIS) estas [[informa sistemo]] kreita por mastrumi informojn pri eduka sistemo.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = Tegegn Nuresu Wako|titolo = Education Management Information Systems (EMIS) |url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Educational_Management_Information_Systems_An_Overview_2003_en.pdf}}</ref> EMIS faciligas la kolektadon, pritraktadon, analizadon, kaj raportadon de informoj pri edukejoj, lernantoj, instruistoj, aliaj dungitoj, kaj aliaj aferoj rilataj al edukado.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = L. Carrizo, C. Sauvageot and N. Bella|titolo = Information tools for the preparation and monitoring of education plans|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Information_tools_for_the_preparation_and_monitoring_of_education_plans_2003_en.pdf|passage = }}</ref> Tiuj informoj uziĝas de la ministerio pri edukado, NROj, esploristoj, donantoj, kaj aliaj esplorantoj, planantoj, kontrolantoj, taksantoj, aŭ decidantoj de edukaj aferoj.<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo = en|auteur1 = Criana Connal|titre = NFE-MIS Handbook Developing a Sub - National Non - Formal Education Management Information System|jaro = 2005|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_NFE-MIS_Handbook_Developing_a_Sub-National_Non-Formal_Education_Management_Information_System_2005_en.pdf}}</ref>. La informoj de EMIS aparte multe uziĝas por starigo de indikiloj,<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = anglais|aŭtoro = UNESCO UIS|titolo = Education Indicators Technical guidelines|jaro = 2009|url= https://www.openemis.org/files/resources/Indicator_Technical_guidelines_en.pdf|passage = }}</ref> per kiuj oni kontrolas la rezultojn de eduka sistemo kaj decidas la distribuon de edukaj servoj kaj resursoj. == Agociklo == La agado de EMIS kutime planiĝas laŭ jara ciklo: # Datumkolekto - kreo de la enketiloj, dissendo kaj kolekto de datumoj de la edukejoj # Datumtrakto - organizo, pritrakto, kontrolo kaj netigo de la datumoj # [[Datumanalizo]] - kunsumo, prikalkulo, kaj interpreto de la datumoj # Datumraporto - publikigo kaj diskonigo de la informoj EMIS estas intense uzataj de ŝtatoj por kontroli kaj taksi sian progreson al internacie agnoskataj celoj kiel siatempe la [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]] kaj la celoj de "Eduko por Ĉiuj".<ref name="SABER">Abdul-Hamid, Husein. 2014. "What Matters Most for Education Management Information Systems: A Framework Paper." [https://documents1.worldbank.org/curated/en/543401468329077038/pdf/SABER-What-matters-for-most-education-management-information-systems-a-framework-paper.pdf]</ref> == Elementoj == EMIS-aj platformoj varias je vasteco, sed la plej multaj inkludas modelojn pri: * edukejoj * edukatoj / lernantoj * instruistoj / personaro * klasoj * anecoj / diplomitecoj * infrastrukturo kaj ejoj * manlibroj kaj informfontoj * financoj. La programo SABER de la [[Monda Banko]] taksas la strukturan bonstatecon de EMIS je kvin ecoj, kiujn laŭ ĝi ĉiu EMIS havu:<ref name="SABER"/> * [[datuma arkitekturo]] * amplekso de la datuma temaro * [[datumanalizilo|datumanalizaj kapabloj]] * dinamikeco * utiligeblo ==Ekzemploj== Unesko kreis senpagan kaj facile agordeblan EMIS OpenEMIS por la uzo de siaj membroŝtatoj.<ref>[https://www.openemis.org/?lang=fra OpenEMIS]</ref> Ekzemplo de komerca EMIS estas la argentina projekto GoSchool <ref>[https://www.goschool.com.ar/]</ref>. ==Vidu ankaŭ== *[[Edukeja mastrumado]] ==Referencoj== <references /> [[Kategorio:Edukado]] pj73cadkgqankpe67jhqjq6z81fvair 9478656 9478655 2026-09-20T02:53:01Z Arbarulo 135469 9478656 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Edukmastruma informosistemo''' (EMIS) estas [[informa sistemo]] kreita por mastrumi informojn pri eduka sistemo.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = Tegegn Nuresu Wako|titolo = Education Management Information Systems (EMIS) |url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Educational_Management_Information_Systems_An_Overview_2003_en.pdf}}</ref> EMIS faciligas la kolektadon, pritraktadon, analizadon, kaj raportadon de informoj pri edukejoj, lernantoj, instruistoj, aliaj dungitoj, kaj aliaj aferoj rilataj al edukado.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = L. Carrizo, C. Sauvageot and N. Bella|titolo = Information tools for the preparation and monitoring of education plans|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Information_tools_for_the_preparation_and_monitoring_of_education_plans_2003_en.pdf|passage = }}</ref> Tiuj informoj uziĝas de la ministerio pri edukado, NROj, esploristoj, donantoj, kaj aliaj esplorantoj, planantoj, kontrolantoj, taksantoj, aŭ decidantoj de edukaj aferoj.<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo = en|auteur1 = Criana Connal|titre = NFE-MIS Handbook Developing a Sub - National Non - Formal Education Management Information System|jaro = 2005|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_NFE-MIS_Handbook_Developing_a_Sub-National_Non-Formal_Education_Management_Information_System_2005_en.pdf}}</ref>. La informoj de EMIS aparte multe uziĝas por starigo de indikiloj,<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = anglais|aŭtoro = UNESCO UIS|titolo = Education Indicators Technical guidelines|jaro = 2009|url= https://www.openemis.org/files/resources/Indicator_Technical_guidelines_en.pdf|passage = }}</ref> per kiuj oni kontrolas la rezultojn de eduka sistemo kaj decidas la distribuon de edukaj servoj kaj resursoj. == Agociklo == La agado de EMIS kutime planiĝas laŭ jara ciklo: # Datumkolekto - kreo de la enketiloj, dissendo kaj kolekto de datumoj de la edukejoj # Datumtrakto - organizo, pritrakto, kontrolo kaj netigo de la datumoj # [[Datumanalizo]] - kunsumo, prikalkulo, kaj interpreto de la datumoj # Datumraporto - publikigo kaj diskonigo de la informoj EMIS estas intense uzataj de ŝtatoj por kontroli kaj taksi sian progreson al internacie agnoskataj celoj kiel siatempe la [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]] kaj la celoj de "Eduko por Ĉiuj".<ref name="SABER">Abdul-Hamid, Husein. 2014. "What Matters Most for Education Management Information Systems: A Framework Paper." [https://documents1.worldbank.org/curated/en/543401468329077038/pdf/SABER-What-matters-for-most-education-management-information-systems-a-framework-paper.pdf]</ref> == Elementoj == EMIS-aj platformoj varias je vasteco, sed la plej multaj inkludas modulojn pri: * edukejoj * edukatoj / lernantoj * instruistoj / personaro * klasoj * anecoj / diplomitecoj * infrastrukturo kaj ejoj * manlibroj kaj informfontoj * financoj. La programo SABER de la [[Monda Banko]] taksas la strukturan bonstatecon de EMIS je kvin ecoj, kiujn laŭ ĝi ĉiu EMIS havu:<ref name="SABER"/> * [[datuma arkitekturo]] * amplekso de la datuma temaro * [[datumanalizilo|datumanalizaj kapabloj]] * dinamikeco * utiligeblo ==Ekzemploj== Unesko kreis senpagan kaj facile agordeblan EMIS OpenEMIS por la uzo de siaj membroŝtatoj.<ref>[https://www.openemis.org/?lang=fra]</ref> Ekzemplo de komerca EMIS estas la argentina projekto GoSchool <ref>[https://www.goschool.com.ar/]</ref>. ==Vidu ankaŭ== *[[Edukeja mastrumado]] ==Referencoj== <references /> [[Kategorio:Edukado]] dt6dewa1ip4jfnk5rn2cbbhjfo0o7uc 9478657 9478656 2026-09-20T02:53:42Z Arbarulo 135469 9478657 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Edukmastruma informosistemo''' (EMIS) estas [[informa sistemo]] kreita por mastrumi informojn pri eduka sistemo.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = Tegegn Nuresu Wako|titolo = Education Management Information Systems (EMIS) |url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Educational_Management_Information_Systems_An_Overview_2003_en.pdf}}</ref> EMIS faciligas la kolektadon, pritraktadon, analizadon, kaj raportadon de informoj pri edukejoj, lernantoj, instruistoj, aliaj dungitoj, kaj aliaj aferoj rilataj al edukado.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = L. Carrizo, C. Sauvageot and N. Bella|titolo = Information tools for the preparation and monitoring of education plans|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Information_tools_for_the_preparation_and_monitoring_of_education_plans_2003_en.pdf|passage = }}</ref> Tiuj informoj uziĝas de la ministerio pri edukado, NROj, esploristoj, donantoj, kaj aliaj esplorantoj, planantoj, kontrolantoj, taksantoj, aŭ decidantoj de edukaj aferoj.<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo = en|auteur1 = Criana Connal|titre = NFE-MIS Handbook Developing a Sub - National Non - Formal Education Management Information System|jaro = 2005|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_NFE-MIS_Handbook_Developing_a_Sub-National_Non-Formal_Education_Management_Information_System_2005_en.pdf}}</ref>. La informoj de EMIS aparte multe uziĝas por starigo de indikiloj,<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = UNESCO UIS|titolo = Education Indicators Technical guidelines|jaro = 2009|url= https://www.openemis.org/files/resources/Indicator_Technical_guidelines_en.pdf|passage = }}</ref> per kiuj oni kontrolas la rezultojn de eduka sistemo kaj decidas la distribuon de edukaj servoj kaj resursoj. == Agociklo == La agado de EMIS kutime planiĝas laŭ jara ciklo: # Datumkolekto - kreo de la enketiloj, dissendo kaj kolekto de datumoj de la edukejoj # Datumtrakto - organizo, pritrakto, kontrolo kaj netigo de la datumoj # [[Datumanalizo]] - kunsumo, prikalkulo, kaj interpreto de la datumoj # Datumraporto - publikigo kaj diskonigo de la informoj EMIS estas intense uzataj de ŝtatoj por kontroli kaj taksi sian progreson al internacie agnoskataj celoj kiel siatempe la [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]] kaj la celoj de "Eduko por Ĉiuj".<ref name="SABER">Abdul-Hamid, Husein. 2014. "What Matters Most for Education Management Information Systems: A Framework Paper." [https://documents1.worldbank.org/curated/en/543401468329077038/pdf/SABER-What-matters-for-most-education-management-information-systems-a-framework-paper.pdf]</ref> == Elementoj == EMIS-aj platformoj varias je vasteco, sed la plej multaj inkludas modulojn pri: * edukejoj * edukatoj / lernantoj * instruistoj / personaro * klasoj * anecoj / diplomitecoj * infrastrukturo kaj ejoj * manlibroj kaj informfontoj * financoj. La programo SABER de la [[Monda Banko]] taksas la strukturan bonstatecon de EMIS je kvin ecoj, kiujn laŭ ĝi ĉiu EMIS havu:<ref name="SABER"/> * [[datuma arkitekturo]] * amplekso de la datuma temaro * [[datumanalizilo|datumanalizaj kapabloj]] * dinamikeco * utiligeblo ==Ekzemploj== Unesko kreis senpagan kaj facile agordeblan EMIS OpenEMIS por la uzo de siaj membroŝtatoj.<ref>[https://www.openemis.org/?lang=fra]</ref> Ekzemplo de komerca EMIS estas la argentina projekto GoSchool <ref>[https://www.goschool.com.ar/]</ref>. ==Vidu ankaŭ== *[[Edukeja mastrumado]] ==Referencoj== <references /> [[Kategorio:Edukado]] 8gkig9iyc7iiqxasogurv45i20rnpsb 9478658 9478657 2026-09-20T02:54:50Z Arbarulo 135469 9478658 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Edukmastruma informosistemo''' (EMIS) estas [[informa sistemo]] kreita por mastrumi informojn pri eduka sistemo.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = Tegegn Nuresu Wako|titolo = Education Management Information Systems (EMIS) |url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Educational_Management_Information_Systems_An_Overview_2003_en.pdf}}</ref> EMIS faciligas la kolektadon, pritraktadon, analizadon, kaj raportadon de informoj pri edukejoj, lernantoj, instruistoj, aliaj dungitoj, kaj aliaj aferoj rilataj al edukado.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = L. Carrizo, C. Sauvageot and N. Bella|titolo = Information tools for the preparation and monitoring of education plans|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Information_tools_for_the_preparation_and_monitoring_of_education_plans_2003_en.pdf}}</ref> Tiuj informoj uziĝas de la ministerio pri edukado, NROj, esploristoj, donantoj, kaj aliaj esplorantoj, planantoj, kontrolantoj, taksantoj, aŭ decidantoj de edukaj aferoj.<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo = en|auteur1 = Criana Connal|titre = NFE-MIS Handbook Developing a Sub - National Non - Formal Education Management Information System|jaro = 2005|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_NFE-MIS_Handbook_Developing_a_Sub-National_Non-Formal_Education_Management_Information_System_2005_en.pdf}}</ref>. La informoj de EMIS aparte multe uziĝas por starigo de indikiloj,<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = UNESCO UIS|titolo = Education Indicators Technical guidelines|jaro = 2009|url= https://www.openemis.org/files/resources/Indicator_Technical_guidelines_en.pdf|passage = }}</ref> per kiuj oni kontrolas la rezultojn de eduka sistemo kaj decidas la distribuon de edukaj servoj kaj resursoj. == Agociklo == La agado de EMIS kutime planiĝas laŭ jara ciklo: # Datumkolekto - kreo de la enketiloj, dissendo kaj kolekto de datumoj de la edukejoj # Datumtrakto - organizo, pritrakto, kontrolo kaj netigo de la datumoj # [[Datumanalizo]] - kunsumo, prikalkulo, kaj interpreto de la datumoj # Datumraporto - publikigo kaj diskonigo de la informoj EMIS estas intense uzataj de ŝtatoj por kontroli kaj taksi sian progreson al internacie agnoskataj celoj kiel siatempe la [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]] kaj la celoj de "Eduko por Ĉiuj".<ref name="SABER">Abdul-Hamid, Husein. 2014. "What Matters Most for Education Management Information Systems: A Framework Paper." [https://documents1.worldbank.org/curated/en/543401468329077038/pdf/SABER-What-matters-for-most-education-management-information-systems-a-framework-paper.pdf]</ref> == Elementoj == EMIS-aj platformoj varias je vasteco, sed la plej multaj inkludas modulojn pri: * edukejoj * edukatoj / lernantoj * instruistoj / personaro * klasoj * anecoj / diplomitecoj * infrastrukturo kaj ejoj * manlibroj kaj informfontoj * financoj. La programo SABER de la [[Monda Banko]] taksas la strukturan bonstatecon de EMIS je kvin ecoj, kiujn laŭ ĝi ĉiu EMIS havu:<ref name="SABER"/> * [[datuma arkitekturo]] * amplekso de la datuma temaro * [[datumanalizilo|datumanalizaj kapabloj]] * dinamikeco * utiligeblo ==Ekzemploj== Unesko kreis senpagan kaj facile agordeblan EMIS OpenEMIS por la uzo de siaj membroŝtatoj.<ref>[https://www.openemis.org/?lang=fra]</ref> Ekzemplo de komerca EMIS estas la argentina projekto GoSchool <ref>[https://www.goschool.com.ar/]</ref>. ==Vidu ankaŭ== *[[Edukeja mastrumado]] ==Referencoj== <references /> [[Kategorio:Edukado]] hbiafqbu5nf8a8mpi1uquji6zqrrlxo 9478659 9478658 2026-09-20T02:56:36Z Arbarulo 135469 /* Agociklo */ 9478659 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Edukmastruma informosistemo''' (EMIS) estas [[informa sistemo]] kreita por mastrumi informojn pri eduka sistemo.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = Tegegn Nuresu Wako|titolo = Education Management Information Systems (EMIS) |url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Educational_Management_Information_Systems_An_Overview_2003_en.pdf}}</ref> EMIS faciligas la kolektadon, pritraktadon, analizadon, kaj raportadon de informoj pri edukejoj, lernantoj, instruistoj, aliaj dungitoj, kaj aliaj aferoj rilataj al edukado.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = L. Carrizo, C. Sauvageot and N. Bella|titolo = Information tools for the preparation and monitoring of education plans|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Information_tools_for_the_preparation_and_monitoring_of_education_plans_2003_en.pdf}}</ref> Tiuj informoj uziĝas de la ministerio pri edukado, NROj, esploristoj, donantoj, kaj aliaj esplorantoj, planantoj, kontrolantoj, taksantoj, aŭ decidantoj de edukaj aferoj.<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo = en|auteur1 = Criana Connal|titre = NFE-MIS Handbook Developing a Sub - National Non - Formal Education Management Information System|jaro = 2005|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_NFE-MIS_Handbook_Developing_a_Sub-National_Non-Formal_Education_Management_Information_System_2005_en.pdf}}</ref>. La informoj de EMIS aparte multe uziĝas por starigo de indikiloj,<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = UNESCO UIS|titolo = Education Indicators Technical guidelines|jaro = 2009|url= https://www.openemis.org/files/resources/Indicator_Technical_guidelines_en.pdf|passage = }}</ref> per kiuj oni kontrolas la rezultojn de eduka sistemo kaj decidas la distribuon de edukaj servoj kaj resursoj. == Agociklo == La agado de EMIS kutime planiĝas laŭ jara ciklo: # Datumkolekto - kreo de la enketiloj, dissendo kaj kolekto de datumoj de la edukejoj # Datumtrakto - organizo, pritrakto, kontrolo kaj netigo de la datumoj # [[Datumanalizo]] - kunsumo, prikalkulo, kaj interpreto de la datumoj # Datumraporto - publikigo kaj diskonigo de la informoj EMIS estas bezonataj de ŝtatoj por kontroli kaj taksi sian progreson al internacie agnoskataj celoj kiel siatempe la [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]] kaj la celoj de "Eduko por Ĉiuj".<ref name="SABER">Abdul-Hamid, Husein. 2014. "What Matters Most for Education Management Information Systems: A Framework Paper." [https://documents1.worldbank.org/curated/en/543401468329077038/pdf/SABER-What-matters-for-most-education-management-information-systems-a-framework-paper.pdf]</ref> == Elementoj == EMIS-aj platformoj varias je vasteco, sed la plej multaj inkludas modulojn pri: * edukejoj * edukatoj / lernantoj * instruistoj / personaro * klasoj * anecoj / diplomitecoj * infrastrukturo kaj ejoj * manlibroj kaj informfontoj * financoj. La programo SABER de la [[Monda Banko]] taksas la strukturan bonstatecon de EMIS je kvin ecoj, kiujn laŭ ĝi ĉiu EMIS havu:<ref name="SABER"/> * [[datuma arkitekturo]] * amplekso de la datuma temaro * [[datumanalizilo|datumanalizaj kapabloj]] * dinamikeco * utiligeblo ==Ekzemploj== Unesko kreis senpagan kaj facile agordeblan EMIS OpenEMIS por la uzo de siaj membroŝtatoj.<ref>[https://www.openemis.org/?lang=fra]</ref> Ekzemplo de komerca EMIS estas la argentina projekto GoSchool <ref>[https://www.goschool.com.ar/]</ref>. ==Vidu ankaŭ== *[[Edukeja mastrumado]] ==Referencoj== <references /> [[Kategorio:Edukado]] aw4v1ehiz3ou7cnv55pgggtmna8bqy2 9478660 9478659 2026-09-20T02:57:08Z Arbarulo 135469 /* Agociklo */ 9478660 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Edukmastruma informosistemo''' (EMIS) estas [[informa sistemo]] kreita por mastrumi informojn pri eduka sistemo.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = Tegegn Nuresu Wako|titolo = Education Management Information Systems (EMIS) |url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Educational_Management_Information_Systems_An_Overview_2003_en.pdf}}</ref> EMIS faciligas la kolektadon, pritraktadon, analizadon, kaj raportadon de informoj pri edukejoj, lernantoj, instruistoj, aliaj dungitoj, kaj aliaj aferoj rilataj al edukado.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = L. Carrizo, C. Sauvageot and N. Bella|titolo = Information tools for the preparation and monitoring of education plans|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Information_tools_for_the_preparation_and_monitoring_of_education_plans_2003_en.pdf}}</ref> Tiuj informoj uziĝas de la ministerio pri edukado, NROj, esploristoj, donantoj, kaj aliaj esplorantoj, planantoj, kontrolantoj, taksantoj, aŭ decidantoj de edukaj aferoj.<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo = en|auteur1 = Criana Connal|titre = NFE-MIS Handbook Developing a Sub - National Non - Formal Education Management Information System|jaro = 2005|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_NFE-MIS_Handbook_Developing_a_Sub-National_Non-Formal_Education_Management_Information_System_2005_en.pdf}}</ref>. La informoj de EMIS aparte multe uziĝas por starigo de indikiloj,<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = UNESCO UIS|titolo = Education Indicators Technical guidelines|jaro = 2009|url= https://www.openemis.org/files/resources/Indicator_Technical_guidelines_en.pdf|passage = }}</ref> per kiuj oni kontrolas la rezultojn de eduka sistemo kaj decidas la distribuon de edukaj servoj kaj resursoj. == Agociklo == La agado de EMIS kutime planiĝas laŭ jara ciklo: # Datumkolekto - kreo de la enketiloj, dissendo kaj kolekto de datumoj de la edukejoj # Datumtrakto - organizo, pritrakto, kontrolo kaj netigo de la datumoj # [[Datumanalizo]] - kunsumo, prikalkulo, kaj interpreto de la datumoj # Datumraporto - publikigo kaj diskonigo de la informoj EMIS estas necesa, por ke ŝtato kontrolu kaj taksu sian progreson al internacie agnoskataj celoj kiel siatempe la [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]] kaj la celoj de "Eduko por Ĉiuj".<ref name="SABER">Abdul-Hamid, Husein. 2014. "What Matters Most for Education Management Information Systems: A Framework Paper." [https://documents1.worldbank.org/curated/en/543401468329077038/pdf/SABER-What-matters-for-most-education-management-information-systems-a-framework-paper.pdf]</ref> == Elementoj == EMIS-aj platformoj varias je vasteco, sed la plej multaj inkludas modulojn pri: * edukejoj * edukatoj / lernantoj * instruistoj / personaro * klasoj * anecoj / diplomitecoj * infrastrukturo kaj ejoj * manlibroj kaj informfontoj * financoj. La programo SABER de la [[Monda Banko]] taksas la strukturan bonstatecon de EMIS je kvin ecoj, kiujn laŭ ĝi ĉiu EMIS havu:<ref name="SABER"/> * [[datuma arkitekturo]] * amplekso de la datuma temaro * [[datumanalizilo|datumanalizaj kapabloj]] * dinamikeco * utiligeblo ==Ekzemploj== Unesko kreis senpagan kaj facile agordeblan EMIS OpenEMIS por la uzo de siaj membroŝtatoj.<ref>[https://www.openemis.org/?lang=fra]</ref> Ekzemplo de komerca EMIS estas la argentina projekto GoSchool <ref>[https://www.goschool.com.ar/]</ref>. ==Vidu ankaŭ== *[[Edukeja mastrumado]] ==Referencoj== <references /> [[Kategorio:Edukado]] fr6uozudakc5t96kxqcceop8vqriyas 9478661 9478660 2026-09-20T02:57:42Z Arbarulo 135469 9478661 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Edukmastruma informosistemo''' (EMIS) estas [[informa sistemo]] kreita por mastrumi informojn pri eduka sistemo.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = Tegegn Nuresu Wako|titolo = Education Management Information Systems (EMIS) |url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Educational_Management_Information_Systems_An_Overview_2003_en.pdf}}</ref> EMIS faciligas la kolektadon, pritraktadon, analizadon, kaj raportadon de informoj pri edukejoj, lernantoj, instruistoj, aliaj dungitoj, kaj aliaj aferoj rilataj al edukado.<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = L. Carrizo, C. Sauvageot and N. Bella|titolo = Information tools for the preparation and monitoring of education plans|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_Information_tools_for_the_preparation_and_monitoring_of_education_plans_2003_en.pdf}}</ref> Tiuj informoj uziĝas de la ministerio pri edukado, NROj, esploristoj, donantoj, kaj aliaj esplorantoj, planantoj, kontrolantoj, taksantoj, aŭ decidantoj de edukaj aferoj.<ref>{{Citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = Criana Connal|titolo = NFE-MIS Handbook Developing a Sub - National Non - Formal Education Management Information System|jaro = 2005|url = https://www.openemis.org/files/resources/UNESCO_NFE-MIS_Handbook_Developing_a_Sub-National_Non-Formal_Education_Management_Information_System_2005_en.pdf}}</ref>. La informoj de EMIS aparte multe uziĝas por starigo de indikiloj,<ref>{{citaĵo el libro|lingvo = en|aŭtoro = UNESCO UIS|titolo = Education Indicators Technical guidelines|jaro = 2009|url= https://www.openemis.org/files/resources/Indicator_Technical_guidelines_en.pdf|passage = }}</ref> per kiuj oni kontrolas la rezultojn de eduka sistemo kaj decidas la distribuon de edukaj servoj kaj resursoj. == Agociklo == La agado de EMIS kutime planiĝas laŭ jara ciklo: # Datumkolekto - kreo de la enketiloj, dissendo kaj kolekto de datumoj de la edukejoj # Datumtrakto - organizo, pritrakto, kontrolo kaj netigo de la datumoj # [[Datumanalizo]] - kunsumo, prikalkulo, kaj interpreto de la datumoj # Datumraporto - publikigo kaj diskonigo de la informoj EMIS estas necesa, por ke ŝtato kontrolu kaj taksu sian progreson al internacie agnoskataj celoj kiel siatempe la [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]] kaj la celoj de "Eduko por Ĉiuj".<ref name="SABER">Abdul-Hamid, Husein. 2014. "What Matters Most for Education Management Information Systems: A Framework Paper." [https://documents1.worldbank.org/curated/en/543401468329077038/pdf/SABER-What-matters-for-most-education-management-information-systems-a-framework-paper.pdf]</ref> == Elementoj == EMIS-aj platformoj varias je vasteco, sed la plej multaj inkludas modulojn pri: * edukejoj * edukatoj / lernantoj * instruistoj / personaro * klasoj * anecoj / diplomitecoj * infrastrukturo kaj ejoj * manlibroj kaj informfontoj * financoj. La programo SABER de la [[Monda Banko]] taksas la strukturan bonstatecon de EMIS je kvin ecoj, kiujn laŭ ĝi ĉiu EMIS havu:<ref name="SABER"/> * [[datuma arkitekturo]] * amplekso de la datuma temaro * [[datumanalizilo|datumanalizaj kapabloj]] * dinamikeco * utiligeblo ==Ekzemploj== Unesko kreis senpagan kaj facile agordeblan EMIS OpenEMIS por la uzo de siaj membroŝtatoj.<ref>[https://www.openemis.org/?lang=fra]</ref> Ekzemplo de komerca EMIS estas la argentina projekto GoSchool <ref>[https://www.goschool.com.ar/]</ref>. ==Vidu ankaŭ== *[[Edukeja mastrumado]] ==Referencoj== <references /> [[Kategorio:Edukado]] h47td26cken1rmnfzx7e9ldtorh3kv5 0 953777 9478668 2026-09-20T04:49:28Z Madéquis 216749 Alidirektigis al [[Ŝtato Deseret]] 9478668 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ŝtato Deseret]] oi929in1c29ttqpwfs05risd8umllxm 0 953778 9478670 2026-09-20T04:50:02Z Madéquis 216749 Madéquis movis paĝon [[Desereta alfabeto]] al [[Dezereta alfabeto]]: This would be the correct spelling, per the word "dezerto". 9478670 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Dezereta alfabeto]] 4qek1ko37lcjbyzlxehai3hvab3k9lh 1 953779 9478672 2026-09-20T04:50:02Z Madéquis 216749 Madéquis movis paĝon [[Diskuto:Desereta alfabeto]] al [[Diskuto:Dezereta alfabeto]]: This would be the correct spelling, per the word "dezerto". 9478672 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Dezereta alfabeto]] 594364k30fqxfgk922f2gz3duz3w55b 0 953780 9478678 2026-09-20T05:07:24Z Madéquis 216749 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Sulat Tagalog sample.svg|eta]] '''Bajbajeno''' (Bajbajena: ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔) aŭ '''Alibato''', estas indiĝena [[skribsistemo]], estas filipina manuskripto kiu estis vaste uzita en Luzono dum kaj antaŭ la 16-a kaj 17-a jarcentoj. Estis utiligite ĉefe por skribi la tagalogan, kaj laŭ pli malgranda mezuro, [[Bisaja lingvoj]], [[Pampanga lingvo|Pampanga]], [[Iloka lingvo|Iloka]], kaj plurajn aliajn filipinajn lingvojn. {{Ĝermo}}" 9478678 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sulat Tagalog sample.svg|eta]] '''Bajbajeno''' (Bajbajena: ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔) aŭ '''Alibato''', estas indiĝena [[skribsistemo]], estas filipina manuskripto kiu estis vaste uzita en Luzono dum kaj antaŭ la 16-a kaj 17-a jarcentoj. Estis utiligite ĉefe por skribi la tagalogan, kaj laŭ pli malgranda mezuro, [[Bisaja lingvoj]], [[Pampanga lingvo|Pampanga]], [[Iloka lingvo|Iloka]], kaj plurajn aliajn filipinajn lingvojn. {{Ĝermo}} icmlo0hx2o2ajtxcwkff5jflgae9fc6 9478679 9478678 2026-09-20T05:09:29Z Madéquis 216749 9478679 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sulat Tagalog sample.svg|eta]] '''Bajbajeno''' (Bajbajena: ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔) aŭ '''Alibato''', estas indiĝena [[skribsistemo]], estas filipina manuskripto kiu estis vaste uzita en Luzono dum kaj antaŭ la 16-a kaj 17-a jarcentoj. Estis utiligite ĉefe por skribi la tagalogan, kaj laŭ pli malgranda mezuro, [[Bisaja lingvoj]], [[Pampanga lingvo|Pampanga]], [[Iloka lingvo|Iloka]], kaj plurajn aliajn filipinajn lingvojn. {{Ĝermo}} [[Kategorio:Skribsistemoj]] 5ni31iab9lgnkrjtv7pg1gg8sqd3sue 0 953781 9478757 2026-09-20T06:36:00Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Slavgorod]] al [[Slavgorodo]]: esperantigo 9478757 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Slavgorodo]] 2do73ww3xtx7chdig12ecu6loxkd9i7 0 953782 9478762 2026-09-20T06:56:18Z Crosstor 3176 arkeologo 9478762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [alfoldi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Radnóti-Alföldi Mária''' (pli mallonge ''R. Alföldi Mária'') estis [[Hungario|hungardevena]] [[germana]] [[arkeologo]], [[numismatikisto]], altlerneja [[instruisto]]. Ŝia origina familia nomo estis ''Alföldi'', ŝia [[edzo]] estis [[Aladár Radnóti]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM68389;jsessionid=FA3939ECCA2918255AD0D4F6DE025256 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1693613&date=2026-09-20 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1926|6|6}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis {{mortotago|2022|5|7}} en [[Frankfurto ĉe Majno]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1944, poste ŝi akiris arkeologian diplomon kun doktoriĝo en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1949]]. Ŝia ĉefinstruisto estis [[András Alföldi]]. Post siaj studoj ŝi laboris en la [[Hungara Nacia Muzeo]], foje ŝi instruis en la universitato. Post la [[Hungara revolucio de 1956]] ŝi disidis kune kun sia edzo, tamen sen iliaj tri infanoj. La familio komplete reunuiĝis nur en 1962. Ekde 1957 ŝi estis [[asistanto]] en fondaĵo en [[Munkeno]], kie ŝi okupiĝis pri la malfrua romia monerproduktado. ŝia [[habilitiĝo]] okazis en 1961 en [[Munkena universitato]]. Jaron poste ŝi vivis en Frankfurto havanta instruan postenon en la universitata instituto. Ŝia emeritiĝo okazis en 1991. Ŝi edziĝis en 1947, vidviĝis tro frue en 1972, dum ŝi naskis trifoje. Ŝi ricevis germanajn premiojn, inter ili elstaras en 1992. == Elektitaj kontribuoj == * ''Die Fundmünzen der römischen Zeit in Deutschland.'' (1962) * ''Dekadrachmon. Ein forschungsgeschichtliches Phänomen'' (1976) * ''Antike Goldmüzen. In der Münzensammlung der Deutschen Bundesbank'' (1980) * ''Bild und Bildersprache der römischen Kaiser. Beispiele und Analysen'' (1999) * ''Phoenix aus der Asche. Die Liburna, ein Gründungsmonument von Constantinopolis'' (2004) == Fontoj == * [https://inc-cin.org/maria-radnoti-alfoldi/ biografio angle kun foto] * [https://coinsweekly.com/obituary-of-maria-radnoti-alfoeldi-6-6-1926-7-5-2022/ biografio angle kun foto] * [https://openurl.ebsco.com/EPDB%3Agcd%3A15%3A37149919/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&id=ebsco%3Adoi%3A10.1556%2F0208.2023.00065&bquery=IS%200003-8032%20AND%20VI%20148%20AND%20IP%201%20AND%20DT%202023&page=1&link_origin=none&crl=f datenoj angle] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Radnoti-Alfoldi Maria}} [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Germanaj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Germanaj numismatikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 1vzsbum0eanjshj34guuvdmuzquk21w 9478764 9478762 2026-09-20T06:59:22Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9478764 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [alfoldi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Radnóti-Alföldi Mária''' (pli mallonge ''R. Alföldi Mária'') estis [[Hungario|hungardevena]] [[germana]] [[arkeologo]], [[numismatikisto]], altlerneja [[instruisto]]. Ŝia origina familia nomo estis ''Alföldi'', ŝia [[edzo]] estis [[Aladár Radnóti]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM68389;jsessionid=FA3939ECCA2918255AD0D4F6DE025256 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1693613&date=2026-09-20 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1926|6|6}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis {{mortotago|2022|5|7}} en [[Frankfurto ĉe Majno]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1944, poste ŝi akiris arkeologian diplomon kun doktoriĝo en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1949]]. Ŝia ĉefinstruisto estis [[András Alföldi]]. Post siaj studoj ŝi laboris en la [[Hungara Nacia Muzeo]], foje ŝi instruis en la universitato. Post la [[Hungara revolucio de 1956]] ŝi disidis kune kun sia edzo, tamen sen iliaj tri infanoj. La familio komplete reunuiĝis nur en 1962. Ekde 1957 ŝi estis [[asistanto]] en fondaĵo en [[Munkeno]], kie ŝi okupiĝis pri la malfrua romia monerproduktado. ŝia [[habilitiĝo]] okazis en 1961 en [[Munkena universitato]]. Jaron poste ŝi vivis en Frankfurto havanta instruan postenon en la universitata instituto. Ŝia emeritiĝo okazis en 1991. Ŝi edziĝis en 1947, vidviĝis tro frue en 1972, dum ŝi naskis trifoje. Ŝi ricevis germanajn premiojn, inter ili elstaras en 1992. == Elektitaj kontribuoj == * ''Die Fundmünzen der römischen Zeit in Deutschland.'' (1962) * ''Dekadrachmon. Ein forschungsgeschichtliches Phänomen'' (1976) * ''Antike Goldmüzen. In der Münzensammlung der Deutschen Bundesbank'' (1980) * ''Bild und Bildersprache der römischen Kaiser. Beispiele und Analysen'' (1999) * ''Phoenix aus der Asche. Die Liburna, ein Gründungsmonument von Constantinopolis'' (2004) == Fontoj == * [https://inc-cin.org/maria-radnoti-alfoldi/ biografio angle kun foto] * [https://coinsweekly.com/obituary-of-maria-radnoti-alfoeldi-6-6-1926-7-5-2022/ biografio angle kun foto] * [https://openurl.ebsco.com/EPDB%3Agcd%3A15%3A37149919/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&id=ebsco%3Adoi%3A10.1556%2F0208.2023.00065&bquery=IS%200003-8032%20AND%20VI%20148%20AND%20IP%201%20AND%20DT%202023&page=1&link_origin=none&crl=f datenoj angle] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Radnoti-Alfoldi Maria}} [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Germanaj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Germanaj numismatikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} jqoxtzad1disjbgwsbpnv6xin2ftspd 9478767 9478764 2026-09-20T07:02:07Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9478767 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [alfoldi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Radnóti-Alföldi Mária''' (pli mallonge ''R. Alföldi Mária'') estis [[Hungario|hungardevena]] [[germana]] [[arkeologo]], [[numismatikisto]], altlerneja [[instruisto]]. Ŝia origina familia nomo estis ''Alföldi'', ŝia [[edzo]] estis [[Aladár Radnóti]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM68389;jsessionid=FA3939ECCA2918255AD0D4F6DE025256 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1693613&date=2026-09-20 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1926|6|6}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis {{mortotago|2022|5|7}} en [[Frankfurto ĉe Majno]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1944, poste ŝi akiris arkeologian diplomon kun doktoriĝo en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1949]]. Ŝia ĉefinstruisto estis [[András Alföldi]]. Post siaj studoj ŝi laboris en la [[Hungara Nacia Muzeo]], foje ŝi instruis en la universitato. Post la [[Hungara revolucio de 1956]] ŝi disidis kune kun sia edzo, tamen sen iliaj tri infanoj. La familio komplete reunuiĝis nur en 1962. Ekde 1957 ŝi estis [[asistanto]] en fondaĵo en [[Munkeno]], kie ŝi okupiĝis pri la malfrua romia monerproduktado. Ŝia [[habilitiĝo]] okazis en 1961 en [[Munkena universitato]]. Jaron poste ŝi vivis en Frankfurto havanta instruan postenon en la universitata instituto. Ŝia emeritiĝo okazis en 1991. Ŝi edziĝis en 1947, vidviĝis tro frue en 1972, dum ŝi naskis trifoje. Ŝi ricevis germanajn premiojn, inter ili elstaras en 1992. == Elektitaj kontribuoj == * ''Die Fundmünzen der römischen Zeit in Deutschland.'' (1962) * ''Dekadrachmon. Ein forschungsgeschichtliches Phänomen'' (1976) * ''Antike Goldmüzen. In der Münzensammlung der Deutschen Bundesbank'' (1980) * ''Bild und Bildersprache der römischen Kaiser. Beispiele und Analysen'' (1999) * ''Phoenix aus der Asche. Die Liburna, ein Gründungsmonument von Constantinopolis'' (2004) == Fontoj == * [https://inc-cin.org/maria-radnoti-alfoldi/ biografio angle kun foto] * [https://coinsweekly.com/obituary-of-maria-radnoti-alfoeldi-6-6-1926-7-5-2022/ biografio angle kun foto] * [https://openurl.ebsco.com/EPDB%3Agcd%3A15%3A37149919/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&id=ebsco%3Adoi%3A10.1556%2F0208.2023.00065&bquery=IS%200003-8032%20AND%20VI%20148%20AND%20IP%201%20AND%20DT%202023&page=1&link_origin=none&crl=f datenoj angle] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Radnoti-Alfoldi Maria}} [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Germanaj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Germanaj numismatikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} s1ldwz56mlaeoxl3xvc5bpwzszgzlro 0 953783 9478765 2026-09-20T07:01:10Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1359663491|YouGov]]" 9478765 wikitext text/x-wiki * {{Oficiala retejo|https://www.yougov.co.uk}} la5w8a7wiq4rgtxyvrsdppetsbvgrmf 9478766 9478765 2026-09-20T07:01:48Z Sj1mor 12103 9478766 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} '''YouGov plc''' estas internacia Interreta [[esploro pri merkato|merkat-esplorada]] kaj [[analizo|datumanaliza]] firmao kun sidejo en Britio kaj operacioj en [[Eŭropo]], [[Nordameriko]], la [[Mezoriento|Proksima Oriento]] kaj [[Azio-Pacifiko]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.yougov.co.uk}} {{Bibliotekoj}} pr72rdar7668o5mpycvo48v2pfy2vyy 9478768 9478766 2026-09-20T07:11:05Z Sj1mor 12103 9478768 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} '''YouGov plc''' estas internacia Interreta merkat-esplorada kaj [[analizo|datumanaliza]] firmao kun sidejo en Britio kaj operacioj en [[Eŭropo]], [[Nordameriko]], la [[Mezoriento|Proksima Oriento]] kaj [[Azio-Pacifiko]]. YouGov estas internacia kompanio pri merkata esplorado kaj datumanalizo. La firmao ĉefe laboras per interretaj panelenketoj, kie partoprenantoj ricevas instigojn en la formo de kontantpagoj aŭ kuponoj. La datumoj el la enketoj estas adaptitaj al la loĝantarstrukturo per pesado. YouGov prenas specimenojn por siaj enketoj el panelo de pli ol 24 milionoj da homoj tutmonde.<ref>''[https://www.reuters.com/business/uks-yougov-says-demand-silicon-valley-clients-holding-up-2023-03-21/ UK's YouGov says demand from Silicon Valley clients holding up].''&#x20;En:&#x20;''Reuters.''&#x20;la 21-an de&#x20;marto 2023.</ref> La kompanio ankaŭ faras analizojn de sociaj retoj uzante TellYouGov kaj Signal. YouGov specialiĝas pri merkata esplorado per interretaj metodoj. La metodaro de la firmao konsistas el akirado de respondoj de grupo de invititaj [[Interreto|retuzantoj]] kaj poste pezbalancado de tiuj respondoj rete per [[Demografio|demografiaj]] informoj. Prenu ĉi tiujn demografie reprezentajn specimenojn el panelo de 5 milionoj da homoj tutmonde, inkluzive de pli ol 800 000 homoj en Britio. <ref>[https://web.archive.org/web/20141101044236/http://research.yougov.co.uk/practices/yougov-panel/ YouGov Panel], arkivita de la [http://research.yougov.co.uk/practices/yougov-panel/ originalo] je la 1-a de novembro 2014. Prenita la 31-an de majo 2015.</ref> Ĉar la interretaj metodoj de YouGov ne uzas kampoforton, iliaj kostoj estas pli malaltaj ol iuj vizaĝ-al-vizaĝaj aŭ telefonaj metodoj. YouGov asertis, ke ĝiaj opinisondoj estas pli precizaj kompare kun ĝiaj konkurantoj kaj, aparte, ke ĝia reta metodaro estas pli preciza ol tradiciaj voĉdonmetodoj. <ref>[https://web.archive.org/web/20181009172200/https://yougov.co.uk/about/panel-methodology/research-qs/ «YouGov Panel Methodology - research Q&A's»]. Arkivado el [https://yougov.co.uk/about/panel-methodology/research-qs originalo] la 9-an de oktobro 2018. Konsultita la 31-an de majo 2015.</ref> Kritikistoj argumentis, ke ĉar ne ĉiu havas aliron al la interreto, retaj specimenoj ne povas precize reflekti la opiniojn de la ĝenerala loĝantaro. YouGov respondas, ke ili havas panelon de reprezentantoj kaj povas konvene pezi siajn datumojn por reflekti la nacian aŭdantaron, kiun ili volas enketi. <ref>[https://yougov.co.uk/about/panel-methodology/ «YouGov Panel Methodology»], konsultita la 31-an de majo 2015.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.yougov.co.uk}} {{Bibliotekoj}} sxckirwf1diuigrdawms8eq0awtj0zc 0 953784 9478769 2026-09-20T07:19:21Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = České Kopisty | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Böhmisch Kopist}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = České Kopisty | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = České Kopisty, ulice.jpg | dosiero_priskri..." 9478769 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = České Kopisty | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Böhmisch Kopist}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = České Kopisty | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = České Kopisty, ulice.jpg | dosiero_priskribo = Strato en České Kopisty <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Litoměřice | municipo = Terezín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Elbo (rivero)|Elbo]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 215 | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | orogenezo = Malsupraohara tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = České Kopisty | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 31 | lat_s = 26 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 10 | long_s = 05 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2.97 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = České Kopisty <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1229 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 412 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = České Kopisty | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''České Kopisty''' ({{lang-de|Böhmisch Kopist}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de urbo [[Terezín]] en [[distrikto Litoměřice]]. Ĝi troviĝas proksimume 2&nbsp;km nordoriente de Terezín. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie daŭre vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''České Kopisty''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,97&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1229]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kamparana bieneto n-ro 5 * Naturmemorindaĵo [[Malsekejo sub Terezina fortikaĵo]] sude de la vilaĝo * vejro en la rivera kilometro 795,69, en vico la tria de ŝtalimo sur akvovojo [[Dolní Labe (akvovojo)|Dolní Labe]]<ref>plavební mapa DL50 Státní plavební správy, dostupná na [http://mapy.spspraha.cz/lpm/maps.asp?lang=cz] (pdf)</ref> == Pluaj fotoj == <gallery> České Kopisty, zahrádky.jpg|Ĝardenetoj České Kopisty, dům.jpg|Domo České Kopisty, ulice II.jpg|Strato </gallery> ==Referencoj== <references/> {{Terezín}} [[Kategorio:Terezín]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Litoměřice]] [[Kategorio:Setlejoj en Malsupraohara tabulo]] [[Kategorio:Setlejoj sur Elbo]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] hbtowh2kik5pxil7k7rubq5xokm2429 0 953785 9478770 2026-09-20T07:21:13Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[file:Friedrich Wilhelm Freiherr von Erdmannsdorff.jpg|eta|Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff, 1796]] '''Friedrich Wilhelm von ERDMANNSDORF''' (naskiĝinta la {{daton|18|5|1736}} en [[Dresdeno]], mortinta la {{Daton|9|3|1800}} en [[Dessau]]) estis [[germanio|germana]] arĥitekto kaj arĥitektura teoriisto dum le epoko de [[klerismo]]. Erdmannsdorff estis grava reprezentanto de la frua klasikismo. Laŭ liaj planoj estiĝis [[parko de Wörlitz|kastelo Wörlitz]]...." 9478770 wikitext text/x-wiki [[file:Friedrich Wilhelm Freiherr von Erdmannsdorff.jpg|eta|Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff, 1796]] '''Friedrich Wilhelm von ERDMANNSDORF''' (naskiĝinta la {{daton|18|5|1736}} en [[Dresdeno]], mortinta la {{Daton|9|3|1800}} en [[Dessau]]) estis [[germanio|germana]] arĥitekto kaj arĥitektura teoriisto dum le epoko de [[klerismo]]. Erdmannsdorff estis grava reprezentanto de la frua klasikismo. Laŭ liaj planoj estiĝis [[parko de Wörlitz|kastelo Wörlitz]]. Lia plej konata disĉiplo estis [[Friedrich Gilly]], instruisto de [[Karl Friedrich Schinkel]]. == Vivo == Estante filo de saksia kortega oficisto li trejniĝis Dresdene ĉe Wüstemann kaj [[leipzig|Lepsike]] ĉe [[Jakob Mauvillon]]<ref>August Rode: ''Leben des Herrn Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff,'' Dessau 1801, p. 240</ref>. Li ankaŭ lernantis ĉe la dresdena ''Ritterakademie''. Inter 1750-54, studante je [[universitato de Wittenberg|Wittenberg]], li konatiĝis kun princo [[Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko (Anhalto-Dessau)]]. De li li estis dungita en 1758. en februaro 1758 li iĝis posedanto de la kavalirbieno je [[Kössern]]. Estante [[eskviro]] li apogis ties ekonomian evoluon.<ref>Bernd Wagner: "Rittergut – alles gut?" - ĉe: Horst Naumann (eld.): ''Mein Grimma lob’ ich mir'', volumo 2. Grimma 2014, ISBN 978-3-00-045946-7, p. 87–89.</ref><ref>Hans-Joachim Kadatz: ''Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff: Wegbereiter des deŭtschen Frühklassisismus in Anhalt-Dessau''. Verlag für Bauwesen, Berlino 1986, ISBN 978-3-345-00024-9.</ref> La postan famon Erdmannssdorf ŝuldas al lia engaĝiĝo je al ĝardenoj de Wörlitz. Krom la plibeligo de la pejzaĝo ankaŭ landdomoj estu konstruita laŭ antikvaj modeloj. La konstruaĵoj, pontoj kaj monumentoj publike estu ĝuataj de ĉiuj sociaj tavoloj. Dum studvojaĝoj inter 1761-75 tra Italujo, Nederlando, Anglujo, Francujo kaj Svisujo la impresoj ide-donaj plimultis. Akompanante la princon li eklernis la stilon de la skotaj arĥitektoj [[Robert Adam]] kaj [[James Adam]]. Gravis ankaŭ la arĥitekto [[William Chambers]] kaj en [[Romo]] sukcesis renkontiĝo kun la antikvo-fakulo Johann Joachim Winckelmann kaj la arĥitekto [[Charles-Louis Clérisseau]]. Krome Erdannsdorf lernis multon de la ĉefkonstruisto [[Giovanni Battista Piranesi]] kaj de la pentristo [[Jakob Philipp Hackert]]. Aparte li interesiĝis pri la tiutempulaj artistoj kaj arĥitektoj de Anglujo. La angla klasikismo kaj la severa fasada aranĝo de [[Andrea Palladio]] bone videblas enla pli malfruaj skizoj de Erdmannsdorf. Krome li ankaŭ planis por novgotikaj konstruaĵoj laŭ la volo de duko Francisko. Furoris lia ''Gotika Domo'' ene de la parkoj de Wörlitz. En 1786 li vokiĝis de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 2-a (Prusio)]]; [[berlino|Berline]] kaj [[potsdam|Pocdame]] li estis laboronta por la reĝo ĝis 1789. Baldaŭ li iĝiŝonora membro de la Prusa Akademio. Samtempe li estis komisiista novaranĝi la laborĉambro de la forpasinta reĝo [[frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a]]. je [[kastelo Sanssouci]]. Danke al Erdmannsdorf la internoj de pocdamaj kaj berlinaj kasteloj. Ekster tio li estis ĝenerala konsilisto por la reĝo rilate al artoj, kulturo kaj edukado en Brandenburgo kaj Prusujo. Inter 1789-90 li denove estis en Italujo. En Romo li havis renkontojn kun la pentristoj [[Angelika Kauffmann]] kkaj Jakob Philipp Hackert kaj la skulptistoj [[Alexander Trippel]], [[Antonio Canova]] kaj [[Bartolomeo Cavaceppi]]. Post vojaĝo [[Vajmaro]]n en 1791 kune kun la princo Francisko sekvis restadoj je la kortegoj de [[Gotha]], [[Kaselo]] kaj [[Karlsruhe]]. En 1796 Erdmannsdorff transprenis la artistan gvidadon de la en 1795 fondita grafika societo ''Chalkographische Gesellschaft'' (je Dessau). Celo estis popularigi artaĵojn per kuprogravurado. Erdmannsdorff anis ĉe la lepsika [[framasonismo|framasonisma]] loĝio ''Minerva zu den drei Palmen''.<ref>Heidi Thiemann: [https://www.mz.de/lokal/dessau-rosslau/dessau-rosslau-freimaurer-loge-feiert-100-jahriges-bestehen-2158148 "Loge feiert 100-jähriges Bestehen"] - ĉe: ''Mitteldeutsche Zeitung,'' 26.8.2012 (regiona eldono por Dessau-Roßlau)</ref> == Privataĵoj kaj honoroj == Edzigis lin en 1781 Wilhelmine von Ahlimb naskonta du filinojn. De novembro 2003 nomiĝas la asteroido 55759 por li. ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *Meinert, Günther: ["Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 4 (1959), p. 575-576 * [https://berliner-schloss.de/das-historische-schloss/innenraeume-gesamtansichten-bernsteinzimmer/ internoj de berlinaj kasteloj] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118826352 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von}} [[Kategorio:Germanaj arkitekstoj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1736]] [[Kategorio:Mortintoj en 1800]] [[kategorio:Homoj rilataj al Dresden]] ir1kcozr0cr7gvg26qwhp77p982bl7c 9478771 9478770 2026-09-20T07:22:57Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9478771 wikitext text/x-wiki [[file:Friedrich Wilhelm Freiherr von Erdmannsdorff.jpg|eta|Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff, 1796]] '''Friedrich Wilhelm von ERDMANNSDORF''' (naskiĝinta la {{daton|18|5|1736}} en [[Dresdeno]], mortinta la {{Daton|9|3|1800}} en [[Dessau]]) estis [[germanio|germana]] arĥitekto kaj arĥitektura teoriisto dum le epoko de [[klerismo]]. Erdmannsdorff estis grava reprezentanto de la frua klasikismo. Laŭ liaj planoj estiĝis [[parko de Wörlitz|kastelo Wörlitz]]. Lia plej konata disĉiplo estis [[Friedrich Gilly]], instruisto de [[Karl Friedrich Schinkel]]. == Vivo == Estante filo de saksia kortega oficisto li trejniĝis Dresdene ĉe Wüstemann kaj [[leipzig|Lepsike]] ĉe [[Jakob Mauvillon]]<ref>August Rode: ''Leben des Herrn Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff,'' Dessau 1801, p. 240</ref>. Li ankaŭ lernantis ĉe la dresdena ''Ritterakademie''. Inter 1750-54, studante je [[universitato de Wittenberg|Wittenberg]], li konatiĝis kun princo [[Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko (Anhalto-Dessau)]]. De li li estis dungita en 1758. en februaro 1758 li iĝis posedanto de la kavalirbieno je [[Kössern]]. Estante [[eskviro]] li apogis ties ekonomian evoluon.<ref>Bernd Wagner: "Rittergut – alles gut?" - ĉe: Horst Naumann (eld.): ''Mein Grimma lob’ ich mir'', volumo 2. Grimma 2014, ISBN 978-3-00-045946-7, p. 87–89.</ref><ref>Hans-Joachim Kadatz: ''Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff: Wegbereiter des deŭtschen Frühklassisismus in Anhalt-Dessau''. Verlag für Bauwesen, Berlino 1986, ISBN 978-3-345-00024-9.</ref> La postan famon Erdmannssdorf ŝuldas al lia engaĝiĝo je al ĝardenoj de Wörlitz. Krom la plibeligo de la pejzaĝo ankaŭ landdomoj estu konstruita laŭ antikvaj modeloj. La konstruaĵoj, pontoj kaj monumentoj publike estu ĝuataj de ĉiuj sociaj tavoloj. Dum studvojaĝoj inter 1761-75 tra Italujo, Nederlando, Anglujo, Francujo kaj Svisujo la impresoj ide-donaj plimultis. Akompanante la princon li eklernis la stilon de la skotaj arĥitektoj [[Robert Adam]] kaj [[James Adam]]. Gravis ankaŭ la arĥitekto [[William Chambers]] kaj en [[Romo]] sukcesis renkontiĝo kun la antikvo-fakulo Johann Joachim Winckelmann kaj la arĥitekto [[Charles-Louis Clérisseau]]. Krome Erdannsdorf lernis multon de la ĉefkonstruisto [[Giovanni Battista Piranesi]] kaj de la pentristo [[Jakob Philipp Hackert]]. Aparte li interesiĝis pri la tiutempulaj artistoj kaj arĥitektoj de Anglujo. La angla klasikismo kaj la severa fasada aranĝo de [[Andrea Palladio]] bone videblas enla pli malfruaj skizoj de Erdmannsdorf. Krome li ankaŭ planis por novgotikaj konstruaĵoj laŭ la volo de duko Francisko. Furoris lia ''Gotika Domo'' ene de la parkoj de Wörlitz. En 1786 li vokiĝis de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 2-a (Prusio)]]; [[berlino|Berline]] kaj [[potsdam|Pocdame]] li estis laboronta por la reĝo ĝis 1789. Baldaŭ li iĝiŝonora membro de la Prusa Akademio. Samtempe li estis komisiista novaranĝi la laborĉambro de la forpasinta reĝo [[frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a]]. je [[kastelo Sanssouci]]. Danke al Erdmannsdorf la internoj de pocdamaj kaj berlinaj kasteloj. Ekster tio li estis ĝenerala konsilisto por la reĝo rilate al artoj, kulturo kaj edukado en Brandenburgo kaj Prusujo. Inter 1789-90 li denove estis en Italujo. En Romo li havis renkontojn kun la pentristoj [[Angelika Kauffmann]] kkaj Jakob Philipp Hackert kaj la skulptistoj [[Alexander Trippel]], [[Antonio Canova]] kaj [[Bartolomeo Cavaceppi]]. Post vojaĝo [[Vajmaro]]n en 1791 kune kun la princo Francisko sekvis restadoj je la kortegoj de [[Gotha]], [[Kaselo]] kaj [[Karlsruhe]]. En 1796 Erdmannsdorff transprenis la artistan gvidadon de la en 1795 fondita grafika societo ''Chalkographische Gesellschaft'' (je Dessau). Celo estis popularigi artaĵojn per kuprogravurado. Erdmannsdorff anis ĉe la lepsika [[framasonismo|framasonisma]] loĝio ''Minerva zu den drei Palmen''.<ref>Heidi Thiemann: [https://www.mz.de/lokal/dessau-rosslau/dessau-rosslau-freimaurer-loge-feiert-100-jahriges-bestehen-2158148 "Loge feiert 100-jähriges Bestehen"] - ĉe: ''Mitteldeutsche Zeitung,'' 26.8.2012 (regiona eldono por Dessau-Roßlau)</ref> == Privataĵoj kaj honoroj == Edzigis lin en 1781 Wilhelmine von Ahlimb naskonta du filinojn. De novembro 2003 nomiĝas la asteroido 55759 por li. ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|}} *Meinert, Günther: ["Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 4 (1959), p. 575-576 * [https://berliner-schloss.de/das-historische-schloss/innenraeume-gesamtansichten-bernsteinzimmer/ internoj de berlinaj kasteloj] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118826352 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von}} [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1736]] [[Kategorio:Mortintoj en 1800]] [[kategorio:Homoj rilataj al Dresdeno]] bcgmw79gecn0mv15t497szpjn5hzvm6 9478772 9478771 2026-09-20T07:23:59Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9478772 wikitext text/x-wiki [[file:Friedrich Wilhelm Freiherr von Erdmannsdorff.jpg|eta|Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff, 1796]] '''Friedrich Wilhelm von ERDMANNSDORF''' (naskiĝinta la {{daton|18|5|1736}} en [[Dresdeno]], mortinta la {{Daton|9|3|1800}} en [[Dessau]]) estis [[germanio|germana]] arĥitekto kaj arĥitektura teoriisto dum le epoko de [[klerismo]]. Erdmannsdorff estis grava reprezentanto de la frua klasikismo. Laŭ liaj planoj estiĝis [[parko de Wörlitz|kastelo Wörlitz]]. Lia plej konata disĉiplo estis [[Friedrich Gilly]], instruisto de [[Karl Friedrich Schinkel]]. == Vivo == Estante filo de saksia kortega oficisto li trejniĝis Dresdene ĉe Wüstemann kaj [[leipzig|Lepsike]] ĉe [[Jakob Mauvillon]]<ref>August Rode: ''Leben des Herrn Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff,'' Dessau 1801, p. 240</ref>. Li ankaŭ lernantis ĉe la dresdena ''Ritterakademie''. Inter 1750-54, studante je [[universitato de Wittenberg|Wittenberg]], li konatiĝis kun princo [[Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko (Anhalto-Dessau)]]. De li li estis dungita en 1758. en februaro 1758 li iĝis posedanto de la kavalirbieno je [[Kössern]]. Estante [[eskviro]] li apogis ties ekonomian evoluon.<ref>Bernd Wagner: "Rittergut – alles gut?" - ĉe: Horst Naumann (eld.): ''Mein Grimma lob’ ich mir'', volumo 2. Grimma 2014, ISBN 978-3-00-045946-7, p. 87–89.</ref><ref>Hans-Joachim Kadatz: ''Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff: Wegbereiter des deŭtschen Frühklassisismus in Anhalt-Dessau''. Verlag für Bauwesen, Berlino 1986, ISBN 978-3-345-00024-9.</ref> La postan famon Erdmannssdorf ŝuldas al lia engaĝiĝo je al ĝardenoj de Wörlitz. Krom la plibeligo de la pejzaĝo ankaŭ landdomoj estu konstruita laŭ antikvaj modeloj. La konstruaĵoj, pontoj kaj monumentoj publike estu ĝuataj de ĉiuj sociaj tavoloj. Dum studvojaĝoj inter 1761-75 tra Italujo, Nederlando, Anglujo, Francujo kaj Svisujo la impresoj ide-donaj plimultis. Akompanante la princon li eklernis la stilon de la skotaj arĥitektoj [[Robert Adam]] kaj [[James Adam]]. Gravis ankaŭ la arĥitekto [[William Chambers]] kaj en [[Romo]] sukcesis renkontiĝo kun la antikvo-fakulo Johann Joachim Winckelmann kaj la arĥitekto [[Charles-Louis Clérisseau]]. Krome Erdannsdorf lernis multon de la ĉefkonstruisto [[Giovanni Battista Piranesi]] kaj de la pentristo [[Jakob Philipp Hackert]]. Aparte li interesiĝis pri la tiutempulaj artistoj kaj arĥitektoj de Anglujo. La angla klasikismo kaj la severa fasada aranĝo de [[Andrea Palladio]] bone videblas enla pli malfruaj skizoj de Erdmannsdorf. Krome li ankaŭ planis por novgotikaj konstruaĵoj laŭ la volo de duko Francisko. Furoris lia ''Gotika Domo'' ene de la parkoj de Wörlitz. En 1786 li vokiĝis de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 2-a (Prusio)]]; [[berlino|Berline]] kaj [[potsdam|Pocdame]] li estis laboronta por la reĝo ĝis 1789. Baldaŭ li iĝiŝonora membro de la Prusa Akademio. Samtempe li estis komisiista novaranĝi la laborĉambro de la forpasinta reĝo [[frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a]]. je [[kastelo Sanssouci]]. Danke al Erdmannsdorf la internoj de pocdamaj kaj berlinaj kasteloj. Ekster tio li estis ĝenerala konsilisto por la reĝo rilate al artoj, kulturo kaj edukado en Brandenburgo kaj Prusujo. Inter 1789-90 li denove estis en Italujo. En Romo li havis renkontojn kun la pentristoj [[Angelika Kauffmann]] kkaj Jakob Philipp Hackert kaj la skulptistoj [[Alexander Trippel]], [[Antonio Canova]] kaj [[Bartolomeo Cavaceppi]]. Post vojaĝo [[Vajmaro]]n en 1791 kune kun la princo Francisko sekvis restadoj je la kortegoj de [[Gotha]], [[Kaselo]] kaj [[Karlsruhe]]. En 1796 Erdmannsdorff transprenis la artistan gvidadon de la en 1795 fondita grafika societo ''Chalkographische Gesellschaft'' (je Dessau). Celo estis popularigi artaĵojn per kuprogravurado. Erdmannsdorff anis ĉe la lepsika [[framasonismo|framasonisma]] loĝio ''Minerva zu den drei Palmen''.<ref>Heidi Thiemann: [https://www.mz.de/lokal/dessau-rosslau/dessau-rosslau-freimaurer-loge-feiert-100-jahriges-bestehen-2158148 "Loge feiert 100-jähriges Bestehen"] - ĉe: ''Mitteldeutsche Zeitung,'' 26.8.2012 (regiona eldono por Dessau-Roßlau)</ref> == Privataĵoj kaj honoroj == Edzigis lin en 1781 Wilhelmine von Ahlimb naskonta du filinojn. De novembro 2003 nomiĝas la asteroido 55759 por li. ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|}} *Meinert, Günther: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118826352.html#ndbcontent "Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 4 (1959), p. 575-576 * [https://berliner-schloss.de/das-historische-schloss/innenraeume-gesamtansichten-bernsteinzimmer/ internoj de berlinaj kasteloj] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118826352 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von}} [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1736]] [[Kategorio:Mortintoj en 1800]] [[kategorio:Homoj rilataj al Dresdeno]] ftxaf6wj2rnnltiji1qqkpiipwz024l 9478773 9478772 2026-09-20T07:25:17Z Tirolischleioans 254019 9478773 wikitext text/x-wiki [[file:Friedrich Wilhelm Freiherr von Erdmannsdorff.jpg|eta|Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff, 1796]] '''Friedrich Wilhelm von ERDMANNSDORF''' (naskiĝinta la {{daton|18|5|1736}} en [[Dresdeno]], mortinta la {{Daton|9|3|1800}} en [[Dessau]]) estis [[germanio|germana]] arĥitekto kaj arĥitektura teoriisto dum le epoko de [[klerismo]]. Erdmannsdorff estis grava reprezentanto de la frua klasikismo. Laŭ liaj planoj estiĝis [[parko de Wörlitz|kastelo Wörlitz]]. Lia plej konata disĉiplo estis [[Friedrich Gilly]], instruisto de [[Karl Friedrich Schinkel]]. == Vivo == Estante filo de saksia kortega oficisto li trejniĝis Dresdene ĉe Wüstemann kaj [[leipzig|Lepsike]] ĉe [[Jakob Mauvillon]]<ref>August Rode: ''Leben des Herrn Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff,'' Dessau 1801, p. 240</ref>. Li ankaŭ lernantis ĉe la dresdena ''Ritterakademie''. Inter 1750-54, studante je [[universitato de Wittenberg|Wittenberg]], li konatiĝis kun princo [[Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko (Anhalto-Dessau)]]. De li li estis dungita en 1758. en februaro 1758 li iĝis posedanto de la kavalirbieno je [[grimma|Kössern (Grimma)]]. Fariĝinte [[eskviro]] li apogis ties ekonomian evoluon.<ref>Bernd Wagner: "Rittergut – alles gut?" - ĉe: Horst Naumann (eld.): ''Mein Grimma lob’ ich mir'', volumo 2. Grimma 2014, ISBN 978-3-00-045946-7, p. 87–89.</ref><ref>Hans-Joachim Kadatz: ''Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff: Wegbereiter des deŭtschen Frühklassisismus in Anhalt-Dessau''. Verlag für Bauwesen, Berlino 1986, ISBN 978-3-345-00024-9.</ref> La postan famon Erdmannssdorf ŝuldas al lia engaĝiĝo je al ĝardenoj de Wörlitz. Krom la plibeligo de la pejzaĝo ankaŭ landdomoj estu konstruita laŭ antikvaj modeloj. La konstruaĵoj, pontoj kaj monumentoj publike estu ĝuataj de ĉiuj sociaj tavoloj. Dum studvojaĝoj inter 1761-75 tra Italujo, Nederlando, Anglujo, Francujo kaj Svisujo la impresoj ide-donaj plimultis. Akompanante la princon li eklernis la stilon de la skotaj arĥitektoj [[Robert Adam]] kaj [[James Adam]]. Gravis ankaŭ la arĥitekto [[William Chambers]] kaj en [[Romo]] sukcesis renkontiĝo kun la antikvo-fakulo Johann Joachim Winckelmann kaj la arĥitekto [[Charles-Louis Clérisseau]]. Krome Erdannsdorf lernis multon de la ĉefkonstruisto [[Giovanni Battista Piranesi]] kaj de la pentristo [[Jakob Philipp Hackert]]. Aparte li interesiĝis pri la tiutempulaj artistoj kaj arĥitektoj de Anglujo. La angla klasikismo kaj la severa fasada aranĝo de [[Andrea Palladio]] bone videblas enla pli malfruaj skizoj de Erdmannsdorf. Krome li ankaŭ planis por novgotikaj konstruaĵoj laŭ la volo de duko Francisko. Furoris lia ''Gotika Domo'' ene de la parkoj de Wörlitz. En 1786 li vokiĝis de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 2-a (Prusio)]]; [[berlino|Berline]] kaj [[potsdam|Pocdame]] li estis laboronta por la reĝo ĝis 1789. Baldaŭ li iĝiŝonora membro de la Prusa Akademio. Samtempe li estis komisiista novaranĝi la laborĉambro de la forpasinta reĝo [[frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a]]. je [[kastelo Sanssouci]]. Danke al Erdmannsdorf la internoj de pocdamaj kaj berlinaj kasteloj. Ekster tio li estis ĝenerala konsilisto por la reĝo rilate al artoj, kulturo kaj edukado en Brandenburgo kaj Prusujo. Inter 1789-90 li denove estis en Italujo. En Romo li havis renkontojn kun la pentristoj [[Angelika Kauffmann]] kkaj Jakob Philipp Hackert kaj la skulptistoj [[Alexander Trippel]], [[Antonio Canova]] kaj [[Bartolomeo Cavaceppi]]. Post vojaĝo [[Vajmaro]]n en 1791 kune kun la princo Francisko sekvis restadoj je la kortegoj de [[Gotha]], [[Kaselo]] kaj [[Karlsruhe]]. En 1796 Erdmannsdorff transprenis la artistan gvidadon de la en 1795 fondita grafika societo ''Chalkographische Gesellschaft'' (je Dessau). Celo estis popularigi artaĵojn per kuprogravurado. Erdmannsdorff anis ĉe la lepsika [[framasonismo|framasonisma]] loĝio ''Minerva zu den drei Palmen''.<ref>Heidi Thiemann: [https://www.mz.de/lokal/dessau-rosslau/dessau-rosslau-freimaurer-loge-feiert-100-jahriges-bestehen-2158148 "Loge feiert 100-jähriges Bestehen"] - ĉe: ''Mitteldeutsche Zeitung,'' 26.8.2012 (regiona eldono por Dessau-Roßlau)</ref> == Privataĵoj kaj honoroj == Edzigis lin en 1781 Wilhelmine von Ahlimb naskonta du filinojn. De novembro 2003 nomiĝas la asteroido 55759 por li. ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|}} *Meinert, Günther: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118826352.html#ndbcontent "Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 4 (1959), p. 575-576 * [https://berliner-schloss.de/das-historische-schloss/innenraeume-gesamtansichten-bernsteinzimmer/ internoj de berlinaj kasteloj] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118826352 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von}} [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1736]] [[Kategorio:Mortintoj en 1800]] [[kategorio:Homoj rilataj al Dresdeno]] s9fft3t5d2hxjrow4ngtola0fgtf016 9478778 9478773 2026-09-20T07:27:53Z Tirolischleioans 254019 9478778 wikitext text/x-wiki [[file:Friedrich Wilhelm Freiherr von Erdmannsdorff.jpg|eta|Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff, 1796]] '''Friedrich Wilhelm von ERDMANNSDORF''' (naskiĝinta la {{daton|18|5|1736}} en [[Dresdeno]], mortinta la {{Daton|9|3|1800}} en [[Dessau]]) estis [[germanio|germana]] arĥitekto kaj arĥitektura teoriisto dum le epoko de [[klerismo]]. Erdmannsdorff estis grava reprezentanto de la frua klasikismo. Laŭ liaj planoj estiĝis [[parko de Wörlitz|kastelo Wörlitz]]. Lia plej konata disĉiplo estis [[Friedrich Gilly]], instruisto de [[Karl Friedrich Schinkel]]. == Vivo == Estante filo de saksia kortega oficisto li trejniĝis Dresdene ĉe Wüstemann kaj [[leipzig|Lepsike]] ĉe [[Jakob Mauvillon]]<ref>August Rode: ''Leben des Herrn Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff,'' Dessau 1801, p. 240</ref>. Li ankaŭ lernantis ĉe la dresdena ''Ritterakademie''. Inter 1750-54, studante je [[universitato de Wittenberg|Wittenberg]], li konatiĝis kun princo [[Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko (Anhalto-Dessau)]]. De li li estis dungita en 1758. en februaro 1758 li iĝis posedanto de la kavalirbieno je [[grimma|Kössern (Grimma)]]. Fariĝinte [[eskviro]] li apogis ties ekonomian evoluon.<ref>Bernd Wagner: "Rittergut – alles gut?" - ĉe: Horst Naumann (eld.): ''Mein Grimma lob’ ich mir'', volumo 2. Grimma 2014, ISBN 978-3-00-045946-7, p. 87–89.</ref><ref>Hans-Joachim Kadatz: ''Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff: Wegbereiter des deŭtschen Frühklassisismus in Anhalt-Dessau''. Verlag für Bauwesen, Berlino 1986, ISBN 978-3-345-00024-9.</ref> La postan famon Erdmannssdorf ŝuldas al lia engaĝiĝo je al ĝardenoj de Wörlitz. Krom la plibeligo de la pejzaĝo ankaŭ landdomoj estu konstruita laŭ antikvaj modeloj. La konstruaĵoj, pontoj kaj monumentoj publike estu ĝuataj de ĉiuj sociaj tavoloj. Dum studvojaĝoj inter 1761-75 tra Italujo, Nederlando, Anglujo, Francujo kaj Svisujo la impresoj ide-donaj plimultis. Akompanante la princon li eklernis la stilon de la skotaj arĥitektoj [[Robert Adam]] kaj [[James Adam]]. Gravis ankaŭ la arĥitekto [[William Chambers]] kaj en [[Romo]] sukcesis renkontiĝo kun la antikvo-fakulo Johann Joachim Winckelmann kaj la arĥitekto [[Charles-Louis Clérisseau]]. Krome Erdannsdorf lernis multon de la ĉefkonstruisto [[Giovanni Battista Piranesi]] kaj de la pentristo [[Jakob Philipp Hackert]]. Aparte li interesiĝis pri la tiutempulaj artistoj kaj arĥitektoj de Anglujo. La angla klasikismo kaj la severa fasada aranĝo de [[Andrea Palladio]] bone videblas enla pli malfruaj skizoj de Erdmannsdorf. Krome li ankaŭ planis por novgotikaj konstruaĵoj laŭ la volo de duko Francisko. Furoris lia ''Gotika Domo'' ene de la parkoj de Wörlitz. En 1786 li vokiĝis de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 2-a (Prusio)]]; [[berlino|Berline]] kaj [[potsdam|Pocdame]] li estis laboronta por la reĝo ĝis 1789. Baldaŭ li iĝiŝonora membro de la Prusa Akademio. Samtempe li estis komisiista novaranĝi la laborĉambro de la forpasinta reĝo [[frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a]]. je [[sanssouci|kastelo Sanssouci]]. Danke al Erdmannsdorf la internoj de pocdamaj kaj berlinaj kasteloj. Ekster tio li estis ĝenerala konsilisto por la reĝo rilate al artoj, kulturo kaj edukado en Brandenburgo kaj Prusujo. Inter 1789-90 li denove estis en Italujo. En Romo li havis renkontojn kun la pentristoj [[Angelika Kauffmann]] kkaj Jakob Philipp Hackert kaj la skulptistoj [[Alexander Trippel]], [[Antonio Canova]] kaj [[Bartolomeo Cavaceppi]]. Post vojaĝo [[Vajmaro]]n en 1791 kune kun la princo Francisko sekvis restadoj je la kortegoj de [[Gotha]], [[Kaselo]] kaj [[Karlsruhe]]. En 1796 Erdmannsdorff transprenis la artistan gvidadon de la en 1795 fondita grafika societo ''Chalkographische Gesellschaft'' (je Dessau). Celo estis popularigi artaĵojn per kuprogravurado. Erdmannsdorff anis ĉe la lepsika [[framasonismo|framasonisma]] loĝio ''Minerva zu den drei Palmen''.<ref>Heidi Thiemann: [https://www.mz.de/lokal/dessau-rosslau/dessau-rosslau-freimaurer-loge-feiert-100-jahriges-bestehen-2158148 "Loge feiert 100-jähriges Bestehen"] - ĉe: ''Mitteldeutsche Zeitung,'' 26.8.2012 (regiona eldono por Dessau-Roßlau)</ref> == Privataĵoj kaj honoroj == Edzigis lin en 1781 Wilhelmine von Ahlimb naskonta du filinojn. De novembro 2003 nomiĝas la asteroido 55759 por li. ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|}} *Meinert, Günther: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118826352.html#ndbcontent "Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 4 (1959), p. 575-576 * [https://berliner-schloss.de/das-historische-schloss/innenraeume-gesamtansichten-bernsteinzimmer/ internoj de berlinaj kasteloj] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118826352 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von}} [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1736]] [[Kategorio:Mortintoj en 1800]] [[kategorio:Homoj rilataj al Dresdeno]] 7xgc7xkvhll939fz56oq83av4vlxbqy 9478782 9478778 2026-09-20T07:31:40Z Tirolischleioans 254019 Tirolischleioans movis paĝon [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorf]] al [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]] 9478778 wikitext text/x-wiki [[file:Friedrich Wilhelm Freiherr von Erdmannsdorff.jpg|eta|Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff, 1796]] '''Friedrich Wilhelm von ERDMANNSDORF''' (naskiĝinta la {{daton|18|5|1736}} en [[Dresdeno]], mortinta la {{Daton|9|3|1800}} en [[Dessau]]) estis [[germanio|germana]] arĥitekto kaj arĥitektura teoriisto dum le epoko de [[klerismo]]. Erdmannsdorff estis grava reprezentanto de la frua klasikismo. Laŭ liaj planoj estiĝis [[parko de Wörlitz|kastelo Wörlitz]]. Lia plej konata disĉiplo estis [[Friedrich Gilly]], instruisto de [[Karl Friedrich Schinkel]]. == Vivo == Estante filo de saksia kortega oficisto li trejniĝis Dresdene ĉe Wüstemann kaj [[leipzig|Lepsike]] ĉe [[Jakob Mauvillon]]<ref>August Rode: ''Leben des Herrn Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff,'' Dessau 1801, p. 240</ref>. Li ankaŭ lernantis ĉe la dresdena ''Ritterakademie''. Inter 1750-54, studante je [[universitato de Wittenberg|Wittenberg]], li konatiĝis kun princo [[Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko (Anhalto-Dessau)]]. De li li estis dungita en 1758. en februaro 1758 li iĝis posedanto de la kavalirbieno je [[grimma|Kössern (Grimma)]]. Fariĝinte [[eskviro]] li apogis ties ekonomian evoluon.<ref>Bernd Wagner: "Rittergut – alles gut?" - ĉe: Horst Naumann (eld.): ''Mein Grimma lob’ ich mir'', volumo 2. Grimma 2014, ISBN 978-3-00-045946-7, p. 87–89.</ref><ref>Hans-Joachim Kadatz: ''Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff: Wegbereiter des deŭtschen Frühklassisismus in Anhalt-Dessau''. Verlag für Bauwesen, Berlino 1986, ISBN 978-3-345-00024-9.</ref> La postan famon Erdmannssdorf ŝuldas al lia engaĝiĝo je al ĝardenoj de Wörlitz. Krom la plibeligo de la pejzaĝo ankaŭ landdomoj estu konstruita laŭ antikvaj modeloj. La konstruaĵoj, pontoj kaj monumentoj publike estu ĝuataj de ĉiuj sociaj tavoloj. Dum studvojaĝoj inter 1761-75 tra Italujo, Nederlando, Anglujo, Francujo kaj Svisujo la impresoj ide-donaj plimultis. Akompanante la princon li eklernis la stilon de la skotaj arĥitektoj [[Robert Adam]] kaj [[James Adam]]. Gravis ankaŭ la arĥitekto [[William Chambers]] kaj en [[Romo]] sukcesis renkontiĝo kun la antikvo-fakulo Johann Joachim Winckelmann kaj la arĥitekto [[Charles-Louis Clérisseau]]. Krome Erdannsdorf lernis multon de la ĉefkonstruisto [[Giovanni Battista Piranesi]] kaj de la pentristo [[Jakob Philipp Hackert]]. Aparte li interesiĝis pri la tiutempulaj artistoj kaj arĥitektoj de Anglujo. La angla klasikismo kaj la severa fasada aranĝo de [[Andrea Palladio]] bone videblas enla pli malfruaj skizoj de Erdmannsdorf. Krome li ankaŭ planis por novgotikaj konstruaĵoj laŭ la volo de duko Francisko. Furoris lia ''Gotika Domo'' ene de la parkoj de Wörlitz. En 1786 li vokiĝis de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 2-a (Prusio)]]; [[berlino|Berline]] kaj [[potsdam|Pocdame]] li estis laboronta por la reĝo ĝis 1789. Baldaŭ li iĝiŝonora membro de la Prusa Akademio. Samtempe li estis komisiista novaranĝi la laborĉambro de la forpasinta reĝo [[frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a]]. je [[sanssouci|kastelo Sanssouci]]. Danke al Erdmannsdorf la internoj de pocdamaj kaj berlinaj kasteloj. Ekster tio li estis ĝenerala konsilisto por la reĝo rilate al artoj, kulturo kaj edukado en Brandenburgo kaj Prusujo. Inter 1789-90 li denove estis en Italujo. En Romo li havis renkontojn kun la pentristoj [[Angelika Kauffmann]] kkaj Jakob Philipp Hackert kaj la skulptistoj [[Alexander Trippel]], [[Antonio Canova]] kaj [[Bartolomeo Cavaceppi]]. Post vojaĝo [[Vajmaro]]n en 1791 kune kun la princo Francisko sekvis restadoj je la kortegoj de [[Gotha]], [[Kaselo]] kaj [[Karlsruhe]]. En 1796 Erdmannsdorff transprenis la artistan gvidadon de la en 1795 fondita grafika societo ''Chalkographische Gesellschaft'' (je Dessau). Celo estis popularigi artaĵojn per kuprogravurado. Erdmannsdorff anis ĉe la lepsika [[framasonismo|framasonisma]] loĝio ''Minerva zu den drei Palmen''.<ref>Heidi Thiemann: [https://www.mz.de/lokal/dessau-rosslau/dessau-rosslau-freimaurer-loge-feiert-100-jahriges-bestehen-2158148 "Loge feiert 100-jähriges Bestehen"] - ĉe: ''Mitteldeutsche Zeitung,'' 26.8.2012 (regiona eldono por Dessau-Roßlau)</ref> == Privataĵoj kaj honoroj == Edzigis lin en 1781 Wilhelmine von Ahlimb naskonta du filinojn. De novembro 2003 nomiĝas la asteroido 55759 por li. ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|}} *Meinert, Günther: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118826352.html#ndbcontent "Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 4 (1959), p. 575-576 * [https://berliner-schloss.de/das-historische-schloss/innenraeume-gesamtansichten-bernsteinzimmer/ internoj de berlinaj kasteloj] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118826352 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von}} [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1736]] [[Kategorio:Mortintoj en 1800]] [[kategorio:Homoj rilataj al Dresdeno]] 7xgc7xkvhll939fz56oq83av4vlxbqy 9478784 9478782 2026-09-20T07:32:49Z Tirolischleioans 254019 9478784 wikitext text/x-wiki [[file:Friedrich Wilhelm Freiherr von Erdmannsdorff.jpg|eta|Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff, 1796]] '''Friedrich Wilhelm von ERDMANNSDORFF''' (naskiĝinta la {{daton|18|5|1736}} en [[Dresdeno]], mortinta la {{Daton|9|3|1800}} en [[Dessau]]) estis [[germanio|germana]] arĥitekto kaj arĥitektura teoriisto dum le epoko de [[klerismo]]. Erdmannsdorff estis grava reprezentanto de la frua klasikismo. Laŭ liaj planoj estiĝis [[parko de Wörlitz|kastelo Wörlitz]]. Lia plej konata disĉiplo estis [[Friedrich Gilly]], instruisto de [[Karl Friedrich Schinkel]]. == Vivo == Estante filo de saksia kortega oficisto li trejniĝis Dresdene ĉe Wüstemann kaj [[leipzig|Lepsike]] ĉe [[Jakob Mauvillon]]<ref>August Rode: ''Leben des Herrn Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff,'' Dessau 1801, p. 240</ref>. Li ankaŭ lernantis ĉe la dresdena ''Ritterakademie''. Inter 1750-54, studante je [[universitato de Wittenberg|Wittenberg]], li konatiĝis kun princo [[Leopoldo la 3-a Frederiko Francisko (Anhalto-Dessau)]]. De li li estis dungita en 1758. en februaro 1758 li iĝis posedanto de la kavalirbieno je [[grimma|Kössern (Grimma)]]. Fariĝinte [[eskviro]] li apogis ties ekonomian evoluon.<ref>Bernd Wagner: "Rittergut – alles gut?" - ĉe: Horst Naumann (eld.): ''Mein Grimma lob’ ich mir'', volumo 2. Grimma 2014, ISBN 978-3-00-045946-7, p. 87–89.</ref><ref>Hans-Joachim Kadatz: ''Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff: Wegbereiter des deŭtschen Frühklassisismus in Anhalt-Dessau''. Verlag für Bauwesen, Berlino 1986, ISBN 978-3-345-00024-9.</ref> La postan famon Erdmannsdorff ŝuldas al lia engaĝiĝo je al ĝardenoj de Wörlitz. Krom la plibeligo de la pejzaĝo ankaŭ landdomoj estu konstruita laŭ antikvaj modeloj. La konstruaĵoj, pontoj kaj monumentoj publike estu ĝuataj de ĉiuj sociaj tavoloj. Dum studvojaĝoj inter 1761-75 tra Italujo, Nederlando, Anglujo, Francujo kaj Svisujo la impresoj ide-donaj plimultis. Akompanante la princon li eklernis la stilon de la skotaj arĥitektoj [[Robert Adam]] kaj [[James Adam]]. Gravis ankaŭ la arĥitekto [[William Chambers]] kaj en [[Romo]] sukcesis renkontiĝo kun la antikvo-fakulo Johann Joachim Winckelmann kaj la arĥitekto [[Charles-Louis Clérisseau]]. Krome Erdannsdorf lernis multon de la ĉefkonstruisto [[Giovanni Battista Piranesi]] kaj de la pentristo [[Jakob Philipp Hackert]]. Aparte li interesiĝis pri la tiutempulaj artistoj kaj arĥitektoj de Anglujo. La angla klasikismo kaj la severa fasada aranĝo de [[Andrea Palladio]] bone videblas enla pli malfruaj skizoj de Erdmannsdorff. Krome li ankaŭ planis por novgotikaj konstruaĵoj laŭ la volo de duko Francisko. Furoris lia ''Gotika Domo'' ene de la parkoj de Wörlitz. En 1786 li vokiĝis de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 2-a (Prusio)]]; [[berlino|Berline]] kaj [[potsdam|Pocdame]] li estis laboronta por la reĝo ĝis 1789. Baldaŭ li iĝiŝonora membro de la Prusa Akademio. Samtempe li estis komisiista novaranĝi la laborĉambro de la forpasinta reĝo [[frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a]]. je [[sanssouci|kastelo Sanssouci]]. Danke al Erdmannsdorff la internoj de pocdamaj kaj berlinaj kasteloj. Ekster tio li estis ĝenerala konsilisto por la reĝo rilate al artoj, kulturo kaj edukado en Brandenburgo kaj Prusujo. Inter 1789-90 li denove estis en Italujo. En Romo li havis renkontojn kun la pentristoj [[Angelika Kauffmann]] kkaj Jakob Philipp Hackert kaj la skulptistoj [[Alexander Trippel]], [[Antonio Canova]] kaj [[Bartolomeo Cavaceppi]]. Post vojaĝo [[Vajmaro]]n en 1791 kune kun la princo Francisko sekvis restadoj je la kortegoj de [[Gotha]], [[Kaselo]] kaj [[Karlsruhe]]. En 1796 Erdmannsdorff transprenis la artistan gvidadon de la en 1795 fondita grafika societo ''Chalkographische Gesellschaft'' (je Dessau). Celo estis popularigi artaĵojn per kuprogravurado. Erdmannsdorff anis ĉe la lepsika [[framasonismo|framasonisma]] loĝio ''Minerva zu den drei Palmen''.<ref>Heidi Thiemann: [https://www.mz.de/lokal/dessau-rosslau/dessau-rosslau-freimaurer-loge-feiert-100-jahriges-bestehen-2158148 "Loge feiert 100-jähriges Bestehen"] - ĉe: ''Mitteldeutsche Zeitung,'' 26.8.2012 (regiona eldono por Dessau-Roßlau)</ref> == Privataĵoj kaj honoroj == Edzigis lin en 1781 Wilhelmine von Ahlimb naskonta du filinojn. De novembro 2003 nomiĝas la asteroido 55759 por li. ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|}} *Meinert, Günther: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118826352.html#ndbcontent "Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 4 (1959), p. 575-576 * [https://berliner-schloss.de/das-historische-schloss/innenraeume-gesamtansichten-bernsteinzimmer/ internoj de berlinaj kasteloj] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118826352 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Erdmannsdorff, Friedrich Wilhelm von}} [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1736]] [[Kategorio:Mortintoj en 1800]] [[kategorio:Homoj rilataj al Dresdeno]] 5xdd4rf17bdrog0vspq5irndgy3eu87 0 953786 9478783 2026-09-20T07:31:40Z Tirolischleioans 254019 Tirolischleioans movis paĝon [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorf]] al [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]] 9478783 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]] ql59ziwp3wazhryo86iizn53ymzn994 0 953787 9478791 2026-09-20T07:47:41Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Nové Kopisty | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Deutsch Kopist}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Nové Kopisty | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Nové Kopisty, dům číslo 6 (1).jpg | dosiero_pr..." 9478791 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Nové Kopisty | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Deutsch Kopist}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Nové Kopisty | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Nové Kopisty, dům číslo 6 (1).jpg | dosiero_priskribo = Memorige protektata domo n-ro 6 <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Litoměřice | municipo = Terezín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 173 | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | orogenezo = Malsupraohara tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Nové Kopisty | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 150 | lat_d = 50 | lat_m = 30 | lat_s = 12 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 06 | long_s = 57 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.17 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Nové Kopisty <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1141 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 411 55 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Nové Kopisty | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Nové Kopisty''' (antaŭe '''Německé Kopisty''', {{lang-de|Deutsch Kopist}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de urbo [[Terezín]] en [[distrikto Litoměřice]]. Ĝi troviĝas proksimume 2,5&nbsp;km okcidente de Terezín. Preter la vilaĝo kondukas [[fervojlinio Prago–Děčín]], sur kiu troviĝas haltejo Nové Kopisty. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie daŭre vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Nové Kopisty''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,17&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1141]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kamparana domo n-ro 6 == Personecoj == * [[Ladislav Heller]] (1938–1970), biciklisto == Pluaj fotoj == <gallery> Nové Kopisty, dům číslo 32.jpg|Nové Kopisty Nové Kopisty, dům číslo 58.jpg|Nové Kopisty Nové Kopisty, dům číslo 59.jpg|Nové Kopisty </gallery> {{Terezín}} [[Kategorio:Terezín]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Litoměřice]] [[Kategorio:Setlejoj en Malsupraohara tabulo]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] eq4a78omlyikz9018ko8vlmsdtj9tlw 0 953788 9478793 2026-09-20T07:50:10Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "'''Jakob MAUVILLON''' (naskiĝinta la {{Daton|8|3|1743}} en [[Leipzig|Lepsiko]], mortinta la {{daton|11|1|1794}} en [[Braunschweig]]) estis [[germanio|germana]] verkisto. Li studis jursciencojn, lingvojn kaj matematiko. Dum la [[Sepjara Milito]] li soldatis inter 1759-65 por [[Hanovro]]. En 1766 li fariĝis helpinstruisto je ''Paedagogium'' je [[Monaĥejo Ilfeld|Ilfeld]] kaj en 1771 instruisto en [[Kaselo]] je la Faklernejo pri milita konstruado. De 1785 li estis..." 9478793 wikitext text/x-wiki '''Jakob MAUVILLON''' (naskiĝinta la {{Daton|8|3|1743}} en [[Leipzig|Lepsiko]], mortinta la {{daton|11|1|1794}} en [[Braunschweig]]) estis [[germanio|germana]] verkisto. Li studis jursciencojn, lingvojn kaj matematiko. Dum la [[Sepjara Milito]] li soldatis inter 1759-65 por [[Hanovro]]. En 1766 li fariĝis helpinstruisto je ''Paedagogium'' je [[Monaĥejo Ilfeld|Ilfeld]] kaj en 1771 instruisto en [[Kaselo]] je la Faklernejo pri milita konstruado. De 1785 li estis majoro en la armeo de Braunschweig. Li fariĝis [[subkolonelo]] ĉe la Inĝeniera korpuso kaj paralele instruisto ĉe la Karla Lernejo. Laŭ instigo de [[Mirabeau]] (kiu tiutempe troviĝis je [[Berlino]] kaj liveris materialon) li verkis fakaĵon pri Prusujo. Ĝi aperis en [[Parizo]] malkun pseŭdonimo. Mauvillon mem poste pritraktis ĉi verkon ene de ''Schilderung des preußischen Staats unter Friedrich II.'' (Lepsiko 1793–95). Menciindas ankoraŭ aliaj skribaĵoj de li: »Physiokratische Briefe an Dohm« (Braunschweig 1780); »Einleitung in die militärischen Wissenschaften« (Braunschweig 1783); »Geschichte Ferdinands, Herzogs von Braunschweig« (Braunschweig 1794). ==Fonto== [http://www.zeno.org/nid/20007064950 "Mauvillon"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 13, Leipzig 1908, p. 472 ==Eksteraj liglioj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118579320 ligiloj ĉe DDB] *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/8905 Mauvillon ĉe ''Heslanda Biografio''] *Hoffmann, Jochen: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118579320.html#ndbcontent "Mauvillon, Jacob"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 16 (1990), p. 455-457 {{DEFAULTSORT:Mauvillon, Jakob}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj framasonoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en [[kategorio:Mortintoj en]] dmkw0bi9fbv5inu8oaofp7eaw45adyu 9478795 9478793 2026-09-20T07:51:59Z Tirolischleioans 254019 9478795 wikitext text/x-wiki '''Jakob MAUVILLON''' (naskiĝinta la {{Daton|8|3|1743}} en [[Leipzig|Lepsiko]], mortinta la {{daton|11|1|1794}} en [[Braunschweig]]) estis [[germanio|germana]] verkisto. Li studis jursciencojn, lingvojn kaj matematiko. Dum la [[Sepjara Milito]] li soldatis inter 1759-65 por [[Hanovro]]. En 1766 li fariĝis helpinstruisto je ''Paedagogium'' je [[Monaĥejo Ilfeld|Ilfeld]] kaj en 1771 instruisto en [[Kaselo]] je la Faklernejo pri milita konstruado. De 1785 li estis majoro en la armeo de Braunschweig. Li fariĝis [[subkolonelo]] ĉe la Inĝeniera korpuso kaj paralele instruisto ĉe la Karla Lernejo. Laŭ instigo de [[Mirabeau]] (kiu tiutempe troviĝis je [[Berlino]] kaj liveris materialon) li verkis fakaĵon pri Prusujo. Ĝi aperis en [[Parizo]] malkun pseŭdonimo. Mauvillon mem poste pritraktis ĉi verkon ene de ''Schilderung des preußischen Staats unter Friedrich II.'' (Lepsiko 1793–95). Menciindas ankoraŭ aliaj skribaĵoj de li: »Physiokratische Briefe an Dohm« (Braunschweig 1780); »Einleitung in die militärischen Wissenschaften« (Braunschweig 1783); »Geschichte Ferdinands, Herzogs von Braunschweig« (Braunschweig 1794). ==Fonto== [http://www.zeno.org/nid/20007064950 "Mauvillon"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 13, Leipzig 1908, p. 472 ==Eksteraj liglioj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118579320 ligiloj ĉe DDB] *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/8905 Mauvillon ĉe ''Heslanda Biografio''] *Hoffmann, Jochen: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118579320.html#ndbcontent "Mauvillon, Jacob"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 16 (1990), p. 455-457 {{DEFAULTSORT:Mauvillon, Jakob}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj framasonoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Lepsiko]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1743]] [[kategorio:Mortintoj en 1794]] kb8b8nlkmltigkme0zxrzafasq7lh5l 9478799 9478795 2026-09-20T07:54:26Z Tirolischleioans 254019 9478799 wikitext text/x-wiki '''Jakob MAUVILLON''' (naskiĝinta la {{Daton|8|3|1743}} en [[Leipzig|Lepsiko]], mortinta la {{daton|11|1|1794}} en [[Braunschweig]]) estis [[germanio|germana]] verkisto. Li studis jursciencojn, lingvojn kaj matematiko. Dum la [[Sepjara Milito]] li soldatis inter 1759-65 por [[Hanovro]]. En 1766 li fariĝis helpinstruisto je ''Paedagogium'' je [[Monaĥejo Ilfeld|Ilfeld]] kaj en 1771 instruisto en [[Kaselo]] je la Faklernejo pri milita konstruado. De 1785 li estis majoro en la armeo de Braunschweig. Li fariĝis [[subkolonelo]] ĉe la Inĝeniera korpuso kaj paralele instruisto ĉe la Karla Lernejo. Laŭ instigo de [[Mirabeau]] (kiu tiutempe troviĝis je [[Berlino]] kaj liveris materialon) li verkis fakaĵon pri Prusujo. Ĝi aperis en [[Parizo]] malkun pseŭdonimo. Mauvillon mem poste pritraktis ĉi verkon ene de ''Schilderung des preußischen Staats unter Friedrich II.'' (Lepsiko 1793–95). Menciindas ankoraŭ aliaj skribaĵoj de li: »Physiokratische Briefe an Dohm« (Braunschweig 1780); »Einleitung in die militärischen Wissenschaften« (Braunschweig 1783); »Geschichte Ferdinands, Herzogs von Braunschweig« (Braunschweig 1794). ==Fonto== [http://www.zeno.org/nid/20007064950 "Mauvillon"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 13, Leipzig 1908, p. 472 ==Eksteraj liglioj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118579320 ligiloj ĉe DDB] *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/8905 Mauvillon ĉe ''Heslanda Biografio''] *Hoffmann, Jochen: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118579320.html#ndbcontent "Mauvillon, Jacob"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 16 (1990), p. 455-457 {{DEFAULTSORT:Mauvillon, Jakob}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj framasonoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Lepsiko]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1743]] [[kategorio:Mortintoj en 1794]] [[kategorio:Iluminatoj]] [[kategorio:Germanaj oficiroj]] [[kategorio:Tradukistoj el al franca lingvo]] 3kfdd13hlcryjp886kxx4wwyowso1bg 9478800 9478799 2026-09-20T07:54:46Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj liglioj */ 9478800 wikitext text/x-wiki '''Jakob MAUVILLON''' (naskiĝinta la {{Daton|8|3|1743}} en [[Leipzig|Lepsiko]], mortinta la {{daton|11|1|1794}} en [[Braunschweig]]) estis [[germanio|germana]] verkisto. Li studis jursciencojn, lingvojn kaj matematiko. Dum la [[Sepjara Milito]] li soldatis inter 1759-65 por [[Hanovro]]. En 1766 li fariĝis helpinstruisto je ''Paedagogium'' je [[Monaĥejo Ilfeld|Ilfeld]] kaj en 1771 instruisto en [[Kaselo]] je la Faklernejo pri milita konstruado. De 1785 li estis majoro en la armeo de Braunschweig. Li fariĝis [[subkolonelo]] ĉe la Inĝeniera korpuso kaj paralele instruisto ĉe la Karla Lernejo. Laŭ instigo de [[Mirabeau]] (kiu tiutempe troviĝis je [[Berlino]] kaj liveris materialon) li verkis fakaĵon pri Prusujo. Ĝi aperis en [[Parizo]] malkun pseŭdonimo. Mauvillon mem poste pritraktis ĉi verkon ene de ''Schilderung des preußischen Staats unter Friedrich II.'' (Lepsiko 1793–95). Menciindas ankoraŭ aliaj skribaĵoj de li: »Physiokratische Briefe an Dohm« (Braunschweig 1780); »Einleitung in die militärischen Wissenschaften« (Braunschweig 1783); »Geschichte Ferdinands, Herzogs von Braunschweig« (Braunschweig 1794). ==Fonto== [http://www.zeno.org/nid/20007064950 "Mauvillon"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 13, Leipzig 1908, p. 472 ==Eksteraj liglioj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118579320 ligiloj ĉe DDB] *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/8905 Mauvillon ĉe ''Heslanda Biografio''] *Hoffmann, Jochen: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118579320.html#ndbcontent "Mauvillon, Jacob"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 16 (1990), p. 455-457 {{DEFAULTSORT:Mauvillon, Jakob}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj framasonoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Lepsiko]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1743]] [[kategorio:Mortintoj en 1794]] [[kategorio:Iluminatoj]] [[kategorio:Germanaj oficiroj]] [[kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo]] g6loc9qjzx39knpwz8wkann79f43ydq 9478809 9478800 2026-09-20T08:39:32Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj liglioj */ 9478809 wikitext text/x-wiki '''Jakob MAUVILLON''' (naskiĝinta la {{Daton|8|3|1743}} en [[Leipzig|Lepsiko]], mortinta la {{daton|11|1|1794}} en [[Braunschweig]]) estis [[germanio|germana]] verkisto. Li studis jursciencojn, lingvojn kaj matematiko. Dum la [[Sepjara Milito]] li soldatis inter 1759-65 por [[Hanovro]]. En 1766 li fariĝis helpinstruisto je ''Paedagogium'' je [[Monaĥejo Ilfeld|Ilfeld]] kaj en 1771 instruisto en [[Kaselo]] je la Faklernejo pri milita konstruado. De 1785 li estis majoro en la armeo de Braunschweig. Li fariĝis [[subkolonelo]] ĉe la Inĝeniera korpuso kaj paralele instruisto ĉe la Karla Lernejo. Laŭ instigo de [[Mirabeau]] (kiu tiutempe troviĝis je [[Berlino]] kaj liveris materialon) li verkis fakaĵon pri Prusujo. Ĝi aperis en [[Parizo]] malkun pseŭdonimo. Mauvillon mem poste pritraktis ĉi verkon ene de ''Schilderung des preußischen Staats unter Friedrich II.'' (Lepsiko 1793–95). Menciindas ankoraŭ aliaj skribaĵoj de li: »Physiokratische Briefe an Dohm« (Braunschweig 1780); »Einleitung in die militärischen Wissenschaften« (Braunschweig 1783); »Geschichte Ferdinands, Herzogs von Braunschweig« (Braunschweig 1794). ==Fonto== [http://www.zeno.org/nid/20007064950 "Mauvillon"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 13, Leipzig 1908, p. 472 ==Eksteraj liglioj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118579320 ligiloj ĉe DDB] *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/8905 Mauvillon ĉe ''Heslanda Biografio''] *Hoffmann, Jochen: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118579320.html#ndbcontent "Mauvillon, Jacob"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 16 (1990), p. 455-457 {{DEFAULTSORT:Mauvillon, Jakob}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj framasonoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Lepsiko]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1743]] [[kategorio:Mortintoj en 1794]] [[kategorio:Iluminatoj]] [[kategorio:Germanaj oficiroj]] [[kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] rsetlnnoc0tk5i0qc235cttl58v4f0n 9478810 9478809 2026-09-20T08:41:20Z Tirolischleioans 254019 9478810 wikitext text/x-wiki [[File:Gegenstück zu der Schrift ueber die Weiber p 001.jpg|thumb|verko de Mauvillon, Lepsiko 1791]] '''Jakob MAUVILLON''' (naskiĝinta la {{Daton|8|3|1743}} en [[Leipzig|Lepsiko]], mortinta la {{daton|11|1|1794}} en [[Braunschweig]]) estis [[germanio|germana]] verkisto. Li studis jursciencojn, lingvojn kaj matematiko. Dum la [[Sepjara Milito]] li soldatis inter 1759-65 por [[Hanovro]]. En 1766 li fariĝis helpinstruisto je ''Paedagogium'' je [[Monaĥejo Ilfeld|Ilfeld]] kaj en 1771 instruisto en [[Kaselo]] je la Faklernejo pri milita konstruado. De 1785 li estis majoro en la armeo de Braunschweig. Li fariĝis [[subkolonelo]] ĉe la Inĝeniera korpuso kaj paralele instruisto ĉe la Karla Lernejo. Laŭ instigo de [[Mirabeau]] (kiu tiutempe troviĝis je [[Berlino]] kaj liveris materialon) li verkis fakaĵon pri Prusujo. Ĝi aperis en [[Parizo]] malkun pseŭdonimo. Mauvillon mem poste pritraktis ĉi verkon ene de ''Schilderung des preußischen Staats unter Friedrich II.'' (Lepsiko 1793–95). Menciindas ankoraŭ aliaj skribaĵoj de li: »Physiokratische Briefe an Dohm« (Braunschweig 1780); »Einleitung in die militärischen Wissenschaften« (Braunschweig 1783); »Geschichte Ferdinands, Herzogs von Braunschweig« (Braunschweig 1794). ==Fonto== [http://www.zeno.org/nid/20007064950 "Mauvillon"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 13, Leipzig 1908, p. 472 ==Eksteraj liglioj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118579320 ligiloj ĉe DDB] *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/8905 Mauvillon ĉe ''Heslanda Biografio''] *Hoffmann, Jochen: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118579320.html#ndbcontent "Mauvillon, Jacob"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 16 (1990), p. 455-457 {{DEFAULTSORT:Mauvillon, Jakob}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj framasonoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Lepsiko]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1743]] [[kategorio:Mortintoj en 1794]] [[kategorio:Iluminatoj]] [[kategorio:Germanaj oficiroj]] [[kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] hdm7hrtlw351i7sxn8mnlx1jg4m6k3f 0 953789 9478804 2026-09-20T08:05:31Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Počaply | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Potschapl}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Počaply | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = PočaplyKostel.jpg | dosiero_priskribo = Preĝejo de san..." 9478804 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Počaply | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Potschapl}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Počaply | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = PočaplyKostel.jpg | dosiero_priskribo = Preĝejo de sankta Adalberto en Počaply <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Litoměřice | municipo = Terezín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Elbo (rivero)|Elbo]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 62 | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | orogenezo = Malsupraohara tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Počaply | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 31 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 11 | long_s = 50 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.31 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Počaply u Terezína <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1262 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 412 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Počaply (Terezín) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Počaply''' ({{lang-de|Potschapl}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de urbo [[Terezín]] en [[distrikto Litoměřice]]. Ĝi troviĝas proksimume 3&nbsp;km oriente de Terezín, situanta senpere apud la bordo de rivero [[Elbo (rivero)|Elbo]] proksime de [[Malgranda fortikaĵo Terezín]]. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie daŭre vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Počaply situas en katastra teritorio '''Počaply u Terezína''' kun areo 3,31&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1262]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * [[Baroko|Baroka]] preĝejo de sankta Adalberto de arkitekto [[Kilian Ignaz Dientzenhofer]]. * Paroĥestrejo n-ro 1 == Pluaj fotoj == <gallery> Počaply 2020-08-16 Kříž.jpg|Kruco Počaply letecky - panoramio (1).jpg|Počaply el aviadilo </gallery> {{Terezín}} [[Kategorio:Terezín]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Litoměřice]] [[Kategorio:Setlejoj en Malsupraohara tabulo]] [[Kategorio:Setlejoj sur Elbo]] 2iya8zou3md8j1kun23vq5xbpcgwh4x 9478805 9478804 2026-09-20T08:07:07Z Petr Tomasovsky 678 9478805 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Počaply (apartigilo)}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Počaply | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Potschapl}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Počaply | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = PočaplyKostel.jpg | dosiero_priskribo = Preĝejo de sankta Adalberto en Počaply <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Litoměřice | municipo = Terezín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Elbo (rivero)|Elbo]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 62 | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | orogenezo = Malsupraohara tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Počaply | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 31 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 11 | long_s = 50 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.31 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Počaply u Terezína <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1262 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 412 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Počaply (Terezín) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Počaply''' ({{lang-de|Potschapl}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de urbo [[Terezín]] en [[distrikto Litoměřice]]. Ĝi troviĝas proksimume 3&nbsp;km oriente de Terezín, situanta senpere apud la bordo de rivero [[Elbo (rivero)|Elbo]] proksime de [[Malgranda fortikaĵo Terezín]]. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie daŭre vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Počaply situas en katastra teritorio '''Počaply u Terezína''' kun areo 3,31&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1262]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * [[Baroko|Baroka]] preĝejo de sankta Adalberto de arkitekto [[Kilian Ignaz Dientzenhofer]]. * Paroĥestrejo n-ro 1 == Pluaj fotoj == <gallery> Počaply 2020-08-16 Kříž.jpg|Kruco Počaply letecky - panoramio (1).jpg|Počaply el aviadilo </gallery> {{Terezín}} [[Kategorio:Terezín]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Litoměřice]] [[Kategorio:Setlejoj en Malsupraohara tabulo]] [[Kategorio:Setlejoj sur Elbo]] lc0c1tjeu5fw52w462a9z1sw7unlaqx 0 953790 9478889 2026-09-20T09:03:59Z Crosstor 3176 muzeestro 9478889 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Johano|János]] Reizner''' [jAnoŝ rejzner], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Reizner János''' estis [[Hungario|hungara]] [[juristo]], [[instruisto]]. Liaj [[psŭdonimo]]j estis ''Könyves János kaj Ruszti R. J.''. [[Dosiero:Bust of János Reizner, 2021-03-02, Szeged.jpg|eta|{{centre|Busto pri {{paĝonomo}}}}]] {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=665742&date=2026-09-20 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM114869 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1847|1|20}} en [[Szeged]], li mortis {{mortotago|1904|1|19}} en Szeged. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[piaristoj|piarista]] [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1865, poste li studis juron en [[Pest (urbo)]] kaj [[Pozono]]. En 1871 li estis [[advokato]] en Szeged, jaron poste sub[[notario]], en 1875 ĉefnotario. Tiam li diligentis por la urba evoluo. En 1882 li rezignis kaj transprenis gvidadon de biblioteko fondita de [[Károly Somogyi (teologo)]]. Jaron poste la biblioteko oficiale malfermis kun 45 mil da volumoj, poste apude oni fondis muzeon. Reizner gvidis ankaŭ la muzeon ĝis sia morto. Ekde 1896 li ankaŭ instruis en la loka mezlernejo. Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998. == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/r-775E4/reizner-janos-77732/ biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/r-A2FE9/reizner-janos-A42C4/ biografio hungare] * [http://virtualis.sk-szeged.hu/tortenet/reizner.htm biografieto hungare kun bildo] * [ biografio hungare] * [ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Reizner Janos}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} c0xla1rdkf8i1cyd28n32b86l51u5ts 9478996 9478889 2026-09-20T10:38:16Z Crosstor 3176 finredakto 9478996 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Johano|János]] Reizner''' [jAnoŝ rejzner], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Reizner János''' estis [[Hungario|hungara]] [[juristo]], [[instruisto]], bibliotekestro, muzeestro, membro de [[Societo Dugonics]]. Liaj [[pseŭdonimo]]j estis ''Könyves János kaj Ruszti R. J.''. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=665742&date=2026-09-20 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM114869 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1847|1|20}} en [[Szeged]], li mortis {{mortotago|1904|1|19}} en Szeged. [[Dosiero:Bust of János Reizner, 2021-03-02, Szeged.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Busto pri {{paĝonomo}}}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[piaristoj|piarista]] [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1865, poste li studis juron en [[Pest (urbo)]] kaj [[Pozono]]. En 1871 li estis [[advokato]] en Szeged, jaron poste sub[[notario]], en 1875 ĉefnotario. Tiam li diligentis por la urba evoluo. En 1882 li rezignis kaj transprenis gvidadon de biblioteko fondita de [[Károly Somogyi (teologo)]]. Jaron poste la biblioteko oficiale malfermis kun 45 mil da volumoj, poste apude oni fondis muzeon. Reizner gvidis ankaŭ la muzeon ĝis sia morto. Ekde 1896 li ankaŭ instruis en la loka mezlernejo. Li ricevis titolon reĝa konsilisto en 1903, reĝajn [[premio]]jn en 1876 kaj 1883. == Elektitaj kontribuoj == * ''Emlékirat a szegedi árvíz tárgyában'' (1879) * ''A régi Szeged I-II.'' (1884-1887) * ''Makó város története'' (1892) * ''Szeged története I-V.'' (1893-1900) * ''A mindszentalgyői uradalom történetéből'' (1896) == Memorigiloj == * bronza [[busto]] en Szeged (1997) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/r-775E4/reizner-janos-77732/ biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/r-A2FE9/reizner-janos-A42C4/ biografio hungare] * [http://virtualis.sk-szeged.hu/tortenet/reizner.htm biografieto hungare kun bildo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Reizner Janos}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} i0o9bx82bsmmzpubxptoaqxmrhz4zll 0 953791 9478917 2026-09-20T09:17:59Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''Erin Schuman''' estas [[usono|usona]] [[psikologino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la . en [[.]], do nun estas {{aĝo|19.|4|20}}-jara. Sian alternejan edukon ŝi plenumis en la [[.]]. Ekde 2009 ŝi estras la instituton pri cerboesploro de la [[Max-Planck-Societo]] en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj ekde 2015 aldone ankaŭ profesoras pri [[biologio]] en la [[universitato de Frankfurto]]. En 2024 ŝi honoriĝis per la tiujara Kö..." 9478917 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Erin Schuman''' estas [[usono|usona]] [[psikologino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la . en [[.]], do nun estas {{aĝo|19.|4|20}}-jara. Sian alternejan edukon ŝi plenumis en la [[.]]. Ekde 2009 ŝi estras la instituton pri cerboesploro de la [[Max-Planck-Societo]] en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj ekde 2015 aldone ankaŭ profesoras pri [[biologio]] en la [[universitato de Frankfurto]]. En 2024 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Schuman, E}} [[Kategorio:Usonaj psikologoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencistoj]] l6g1udiszjh1si8k20wioluvoyz6aeo 9478919 9478917 2026-09-20T09:21:50Z ThomasPusch 1869 9478919 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Erin Schuman''' estas [[usono|usona]] [[psikologino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 15-an de majo [[1963]] en [[San Gabriel (Kalifornio)|San Gabriel]] en la [[kantono Los-Anĝeleso]]]] de la [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Kalifornio]], do nun estas {{aĝo|1963|5|15}}-jara. Sian alternejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Suda Kalifornio]] kaj la [[universitato Princeton]]. Ekde 2009 ŝi estras la instituton pri cerboesploro de la [[Max-Planck-Societo]] en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj ekde 2015 aldone ankaŭ profesoras pri [[biologio]] en la [[universitato de Frankfurto]]. En 2024 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Schuman, E}} [[Kategorio:Usonaj psikologoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencistoj]] 70irnq3x2lwcblct1fwr0cl9x5mel1v 9478920 9478919 2026-09-20T09:22:15Z ThomasPusch 1869 9478920 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Erin Schuman''' estas [[usono|usona]] [[psikologino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 15-an de majo [[1963]] en [[San Gabriel (Kalifornio)|San Gabriel]] en la [[kantono Los-Anĝeleso]] de la [[subŝtatoj de Usono|usona subŝtato]] [[Kalifornio]], do nun estas {{aĝo|1963|5|15}}-jara. Sian alternejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Suda Kalifornio]] kaj la [[universitato Princeton]]. Ekde 2009 ŝi estras la instituton pri cerboesploro de la [[Max-Planck-Societo]] en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj ekde 2015 aldone ankaŭ profesoras pri [[biologio]] en la [[universitato de Frankfurto]]. En 2024 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Schuman, E}} [[Kategorio:Usonaj psikologoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencistoj]] a3007pcmfqcsanfx5qo79qx6sjip9af 9478921 9478920 2026-09-20T09:23:10Z ThomasPusch 1869 9478921 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Erin Schuman''' estas [[usono|usona]] [[psikologino]], neŭrobiologino kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 15-an de majo [[1963]] en [[San Gabriel (Kalifornio)|San Gabriel]] en la [[kantono Los-Anĝeleso]] de la [[subŝtatoj de Usono|usona subŝtato]] [[Kalifornio]], do nun estas {{aĝo|1963|5|15}}-jara. Sian alternejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Suda Kalifornio]] kaj la [[universitato Princeton]]. Ekde 2009 ŝi estras la instituton pri cerboesploro de la [[Max-Planck-Societo]] en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj ekde 2015 aldone ankaŭ profesoras pri [[biologio]] en la [[universitato de Frankfurto]]. En 2024 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Schuman, E}} [[Kategorio:Usonaj psikologoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencistoj]] nqey7s5m12zvnbp4xd3toyhm9ztzm7b 9478941 9478921 2026-09-20T09:47:06Z ThomasPusch 1869 9478941 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Erin Schuman''' estas [[usono|usona]] [[psikologino]], [[neŭrobiologio|neŭrobiologino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 15-an de majo [[1963]] en [[San Gabriel (Kalifornio)|San Gabriel]] en la [[kantono Los-Anĝeleso]] de la [[subŝtatoj de Usono|usona subŝtato]] [[Kalifornio]], do nun estas {{aĝo|1963|5|15}}-jara. Sian altlernejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Suda Kalifornio]] kaj la [[universitato Princeton]]. Ekde 2009 ŝi estras la instituton pri cerboesploro de la [[Max-Planck-Societo]] en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj ekde 2015 aldone ankaŭ profesoras pri [[biologio]] en la [[universitato de Frankfurto]]. En 2024 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{ĝermo|medicino}} {{vivtempo|Schuman, E}} [[Kategorio:Usonaj psikologoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencistoj]] 1s3hqywb26qjchxiy4ys2dufil413to 0 953792 9478926 2026-09-20T09:27:09Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''Stephanie Wehner''' - je plena nomo ''Stephanie Dorothea Christine Wehner'' - estas [[germanoj|germana]] [[fizikistino]], [[informadikistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la . en [[Würzburg]], do nun estas {{aĝo|19.|4|20}}-jara. Sian alternejan edukon ŝi plenumis en la [[.]]. En 2025 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [..." 9478926 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Stephanie Wehner''' - je plena nomo ''Stephanie Dorothea Christine Wehner'' - estas [[germanoj|germana]] [[fizikistino]], [[informadikistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la . en [[Würzburg]], do nun estas {{aĝo|19.|4|20}}-jara. Sian alternejan edukon ŝi plenumis en la [[.]]. En 2025 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{ĝermo|fiziko}} {{vivtempo|Wehner, S}} [[Kategorio:Germanaj sciencistoj]] obbh1v5aeb2q50ioi4gxdgid0oipejz 9478934 9478926 2026-09-20T09:37:22Z ThomasPusch 1869 9478934 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo | dosiero = Nieuwe KNAW-leden - Maria Antonietta Loi, Dirk Slotboom, Stephanie Wehner & Sjors Scheres.webm{{!}}thumbtime=2:15{{!}}start=2:12 | priskribo = en prelegeto de 2022 (ekde 2:13 min), angle }} '''Stephanie Wehner''' - je plena nomo ''Stephanie Dorothea Christine Wehner'' - estas [[germanoj|germana]] [[fizikistino]], [[informadiko|informadikistino]] kaj scienca [[esploristino]]. Ŝi naskiĝis la 8-an de majo [[1977]] en [[Würzburg]], do nun estas {{aĝo|1977|5|8}}-jara. Sian altlernejan edukon ŝi plenumis en la [[universitato de Amsterdamo]] kie ŝi kandidato por [[bakalaŭro]] de scienco (1999–2002) kaj sekve magistriĝis en 2004, en la [[universitato de Nova Sud-Kimrio]] (kie ŝi intertempe sudis en 2003) kaj fine denove en [[Amsterdamo]] (kie ŝi finis la studadon per grado de [[doktoro de filozofio]], 2004–2008). En 2025 ŝi honoriĝis per la tiujara [[Körber-premio pri eŭropa scienco]]. La premio donata al elstaraj individuaj [[sciencistoj]] laborantaj en [[Eŭropo]] pro promesplena [[esplorado]] laboro signifas premio-monon de 1 miliono da [[eŭro]]j. Per tiu tre alta mondonaco ĝi estas elstara avancilo de fundamenta scienca esploro. {{ĝermo|fiziko}} {{vivtempo|Wehner, S}} [[Kategorio:Germanaj sciencistoj]] 4v8b24a6nw38k7cr016qarigzae4w3s 1 953793 9478973 2026-09-20T10:19:56Z Sj1mor 12103 /* "institu" kiel verbo */ nova sekcio 9478973 wikitext text/x-wiki == "institu" kiel verbo == Tio ne aperas en PIV. Ĉu akceptebla? ĉu korektenda? ĉu anstataŭigebla per ekzemple fond? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:19, 20 sep. 2026 (UTC) g3d80ca7m5xp5t56b68iq9exw6k4u0o 9478984 9478973 2026-09-20T10:25:31Z Sj1mor 12103 /* "institu" kiel verbo */ 9478984 wikitext text/x-wiki == "institu" kiel verbo == Tio ne aperas en PIV. Ĉu akceptebla? ĉu korektenda instituac(i) aŭ institut kiel verbo? aŭ ĉu anstataŭigebla per ekzemple fond? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:19, 20 sep. 2026 (UTC) 47gfj2gl8bsaol7ak63s8ljv63r778j 9478985 9478984 2026-09-20T10:25:42Z Sj1mor 12103 /* "institu" kiel verbo */ 9478985 wikitext text/x-wiki == "institu" kiel verbo == Tio ne aperas en PIV. Ĉu akceptebla? ĉu korektenda al instituac(i) aŭ institut kiel verbo? aŭ ĉu anstataŭigebla per ekzemple fond? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:19, 20 sep. 2026 (UTC) b364nbi3djsfsx46xlxl6d754cx3txa 0 953794 9478992 2026-09-20T10:31:20Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''Julija Mendel''' estas [[ukrainoj|ukraina]] [[ĵurnalistino]]. {{redaktas|ThomasPusch|2026-09-20 11:30 h UTC|12:30 h UTC}}" 9478992 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Julija Mendel''' estas [[ukrainoj|ukraina]] [[ĵurnalistino]]. {{redaktas|ThomasPusch|2026-09-20 11:30 h UTC|12:30 h UTC}} at93xejk2s9ankz13rqcol8l21r0xip 9478995 9478992 2026-09-20T10:36:42Z ThomasPusch 1869 9478995 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Julija Mendel''' - en [[cirila alfabeto]] {{lang|uk|Юлія Мендель}} - estas [[ukrainoj|ukraina]] [[ĵurnalistino]], gazetara agentino kaj politika strategiistino. Ŝi naskiĝis la 3-an de septembro 1986 en [[Heniĉesk]], do nun estas {{aĝo|1986|9|3}}-jaraĝa. {{redaktas|ThomasPusch|2026-09-20 11:30 h UTC|12:30 h UTC}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Mendel, J}} [[Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj]] 4s0zhr11y16rtdnzai4xf4xr1eftnp0 9478997 9478995 2026-09-20T10:38:56Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9478997 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Julija Mendel''' - en [[cirila alfabeto]] {{lang|uk|Юлія Мендель}} - estas [[ukrainoj|ukraina]] [[ĵurnalistino]], gazetara agentino kaj politika strategiistino. Ŝi naskiĝis la 3-an de septembro 1986 en [[Heniĉesk]], do nun estas {{aĝo|1986|9|3}}-jaraĝa. [[dosiero:Yulia Mendel' (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|en junio 2019}}]] {{redaktas|ThomasPusch|2026-09-20 11:30 h UTC|12:30 h UTC}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Mendel, J}} [[Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj]] rcvwr8jo51zav8ak0m54zl63n75avaz 9478998 9478997 2026-09-20T10:40:01Z ThomasPusch 1869 9478998 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Julija Mendel''' - en [[cirila alfabeto]] {{lang|uk|Юлія Мендель}} - estas [[ukrainoj|ukraina]] [[ĵurnalistino]], gazetara agentino kaj politika strategiistino. Ŝi naskiĝis la 3-an de septembro 1986 en [[Heniĉesk]], do nun estas {{aĝo|1986|9|3}}-jaraĝa. [[dosiero:Yulia Mendel' (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|en junio 2019}}]] {{redaktas|ThomasPusch|20-a de septembro 2026 11:30 h UTC|12:30 h UTC}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Mendel, J}} [[Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj]] 1it70ntp5pqhxy6tts8apm5ogupwpxv 9479024 9478998 2026-09-20T11:05:53Z ThomasPusch 1869 9479024 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Julija Mendel''' - en [[cirila alfabeto]] {{lang|uk|Юлія Мендель}} - estas [[ukrainoj|ukraina]] [[ĵurnalistino]], gazetara agentino kaj politika strategiistino. Ŝi naskiĝis la 3-an de septembro 1986 en [[Heniĉesk]], do nun estas {{aĝo|1986|9|3}}-jaraĝa. De junio 2019 ĝis julio 2021, ŝi estis la gazetara sekretario de la ŝtata [[prezidanto de Ukrainio]], [[Volodimir Zelenskij]]. En septembro 2026, ŝi estis sankciita de la [[registaro de Ukrainio]] pro "disvastigo de misinformado kaj rusa propagando". [[dosiero:Yulia Mendel' (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|en junio 2019}}]] {{redaktas|ThomasPusch|20-a de septembro 2026 11:30 h UTC|12:30 h UTC}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Mendel, J}} [[Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj]] nmwcacea4t8vi2hjpaqtt8eflcb5c1b 9479025 9479024 2026-09-20T11:06:26Z ThomasPusch 1869 9479025 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Julija Mendel''' - en [[cirila alfabeto]] {{lang|uk|Юлія Мендель}} - estas [[ukrainoj|ukraina]] [[ĵurnalistino]], gazetara agentino kaj politika strategiistino. Ŝi naskiĝis la 3-an de septembro 1986 en [[Heniĉesk]], do nun estas {{aĝo|1986|9|3}}-jaraĝa. De junio 2019 ĝis julio 2021, ŝi estis la gazetara sekretario de la ŝtata [[prezidanto de Ukrainio]], [[Volodimir Zelenskij]]. En septembro 2026, ŝi estis sankciita de la [[registaro de Ukrainio]] pro "disvastigo de misinformado kaj rusa propagando". [[dosiero:Yulia Mendel' (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|en junio 2019}}]] {{redaktas|ThomasPusch|20-a de septembro 2026 11:30 h UTC|14:30 h UTC}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Mendel, J}} [[Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj]] chn1eycvw48d0x4ym5scu23dpsk4vlg 9479026 9479025 2026-09-20T11:15:15Z ThomasPusch 1869 9479026 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Julija Mendel''' - en [[cirila alfabeto]] {{lang|uk|Юлія Мендель}} - estas [[ukrainoj|ukraina]] [[ĵurnalistino]], gazetara agentino kaj politika strategiistino. Ŝi naskiĝis la 3-an de septembro 1986 en [[Heniĉesk]], do nun estas {{aĝo|1986|9|3}}-jaraĝa. [[dosiero:Yulia Mendel' (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|en junio 2019}}]] De junio 2019 ĝis julio 2021, ŝi estis la gazetara sekretario de la ŝtata [[prezidanto de Ukrainio]], [[Volodimir Zelenskij]]. En septembro 2026, ŝi estis sankciita de la [[registaro de Ukrainio]] pro "disvastigo de misinformado kaj rusa propagando".<ref>[https://www.n-tv.de/politik/Ex-Pressesprecherin-teilt-erneut-gegen-Selenskyj-aus-id31303326.html artikolo ''Ex-Pressesprecherin teilt erneut gegen Selenskyj aus'' ("eksa gazetara sekretario reatakas kontraŭ Zelenskij")] la 14-an de septembro 2026 en retejo de la novaĵa televida kanalo [[n-tv]] ({{de}})</ref> == Referencoj == {{referencoj}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Mendel, J}} [[Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj]] 4v7dk2x8s1i89w76mxx5wx81d33od0o 9479027 9479026 2026-09-20T11:16:43Z ThomasPusch 1869 9479027 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Julija Mendel''' - en [[cirila alfabeto]] {{lang|uk|Юлія Мендель}} - estas [[ukrainoj|ukraina]] [[ĵurnalistino]], gazetara agentino kaj politika strategiistino. Ŝi naskiĝis la 3-an de septembro 1986 en [[Heniĉesk]], do nun estas {{aĝo|1986|9|3}}-jaraĝa. [[dosiero:Yulia Mendel' (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|en junio 2019}}]] De junio 2019 ĝis julio 2021, ŝi estis la gazetara sekretario de la ŝtata [[prezidanto de Ukrainio]], [[Volodimir Zelenskij]]. En septembro 2026, ŝi estis sankciita de la [[registaro de Ukrainio]] pro "disvastigo de misinformado kaj rusa propagando".<ref>[https://www.n-tv.de/politik/Ex-Pressesprecherin-teilt-erneut-gegen-Selenskyj-aus-id31303326.html artikolo ''Ex-Pressesprecherin teilt erneut gegen Selenskyj aus'' ("eksa gazetara sekretario reatakas kontraŭ Zelenskij")] la 14-an de septembro 2026 en retejo de la germania novaĵa televida kanalo ''n-tv'', parto de la televida konzerno [[RTL]] ({{de}})</ref> == Referencoj == {{referencoj}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Mendel, J}} [[Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj]] qt0sudzcs14gg0i8tfy5pbnzchflec7 9479029 9479027 2026-09-20T11:17:27Z ThomasPusch 1869 {{ĝermo|ukraino}} 9479029 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Julija Mendel''' - en [[cirila alfabeto]] {{lang|uk|Юлія Мендель}} - estas [[ukrainoj|ukraina]] [[ĵurnalistino]], gazetara agentino kaj politika strategiistino. Ŝi naskiĝis la 3-an de septembro 1986 en [[Heniĉesk]], do nun estas {{aĝo|1986|9|3}}-jaraĝa. [[dosiero:Yulia Mendel' (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|en junio 2019}}]] De junio 2019 ĝis julio 2021, ŝi estis la gazetara sekretario de la ŝtata [[prezidanto de Ukrainio]], [[Volodimir Zelenskij]]. En septembro 2026, ŝi estis sankciita de la [[registaro de Ukrainio]] pro "disvastigo de misinformado kaj rusa propagando".<ref>[https://www.n-tv.de/politik/Ex-Pressesprecherin-teilt-erneut-gegen-Selenskyj-aus-id31303326.html artikolo ''Ex-Pressesprecherin teilt erneut gegen Selenskyj aus'' ("eksa gazetara sekretario reatakas kontraŭ Zelenskij")] la 14-an de septembro 2026 en retejo de la germania novaĵa televida kanalo ''n-tv'', parto de la televida konzerno [[RTL]] ({{de}})</ref> == Referencoj == {{referencoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|ukraino}} {{vivtempo|Mendel, J}} [[Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj]] cdfljta027fnecvyp1hsvzfhaea1x7q 0 953795 9478999 2026-09-20T10:40:46Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365860025|Ambracian Gulf]]" 9478999 wikitext text/x-wiki La '''Ambracia Golfo''', ankaŭ konata kiel la '''Golfo de Arta''' aŭ la '''Golfo de Aktia''', kaj en iuj oficialaj dokumentoj kiel la '''Amvrakika Golfo''' ({{langx|el|Αμβρακικός κόλπος|translit=Amvrakikos kolpos}}), estas [[Golfeto|golfo]] de la [[Ionia Maro]] en nordokcidenta [[Grekio]] . Ĉirkaŭ 40km longa kaj 15km larĝa, ĝi estas unu el la plej grandaj enfermitaj golfoj en Grekio, kaj pro sia ekologia graveco estas unu el la Naciaj Parkoj de Grekio. La urboj [[Prevezo|Preveza]], Amfilochia (antaŭe Karvassaras), kaj Vonitsa situas ĉe ĝiaj bordoj. [[File:IAN_0558_Cooling_1834_Preveza.jpg|maldekstra|eta|300x300ra| Detala mapo de la Ambracia Golfo, desegnita de WJ Cooling de la Brita Admiralitato en 1830]] * [https://web.archive.org/web/20110721081815/http://preveza.meteoclub.gr/ Preveza Meteologia Stacio SV6GMQ - Rekta Veterkondiĉo] (angla kaj greka) [[Kategorio:Golfoj en la Ionia maro]] [[Kategorio:Golfoj en Grekio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] cvh69l071atpsxnpoyzouwr0s1q2vv6 9479002 9478999 2026-09-20T10:43:00Z Sj1mor 12103 9479002 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|golfo |priskribo de bildo=Satelita foto |regiono-ISO = GR |mapo1 lokumilo = Mediteraneo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 10 |longo = 40 |larĝo = 15 |parenco = Mediteraneo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Ambracia Golfo''', ankaŭ konata kiel la '''Golfo de Arta''' aŭ la '''Golfo de Aktia''', kaj en iuj oficialaj dokumentoj kiel la '''Amvrakika Golfo''' ({{lang-el|Αμβρακικός κόλπος|translit=Amvrakikos kolpos}}), estas [[Golfeto|golfo]] de la [[Ionia Maro]] en nordokcidenta [[Grekio]] . Ĉirkaŭ 40km longa kaj 15km larĝa, ĝi estas unu el la plej grandaj enfermitaj golfoj en Grekio, kaj pro sia ekologia graveco estas unu el la Naciaj Parkoj de Grekio. La urboj [[Prevezo|Preveza]], Amfilochia (antaŭe Karvassaras), kaj Vonitsa situas ĉe ĝiaj bordoj. [[File:IAN_0558_Cooling_1834_Preveza.jpg|dekstra|eta|300x300ra| Detala mapo de la Ambracia Golfo, desegnita de WJ Cooling de la Brita Admiralitato en 1830]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110721081815/http://preveza.meteoclub.gr/ Preveza Meteologia Stacio SV6GMQ - Rekta Veterkondiĉo] (angla kaj greka) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en la Ionia maro]] [[Kategorio:Golfoj en Grekio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] nojwncxy6d1no6u1dlo9ijo2b28f3p6 9479004 9479002 2026-09-20T10:43:48Z Sj1mor 12103 9479004 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|golfo |priskribo de bildo=Satelita foto |regiono-ISO = GR |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Mediteraneo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 10 |longo = 40 |larĝo = 15 |parenco = Mediteraneo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Ambracia Golfo''', ankaŭ konata kiel la '''Golfo de Arta''' aŭ la '''Golfo de Aktia''', kaj en iuj oficialaj dokumentoj kiel la '''Amvrakika Golfo''' ({{lang-el|Αμβρακικός κόλπος|translit=Amvrakikos kolpos}}), estas [[Golfeto|golfo]] de la [[Ionia Maro]] en nordokcidenta [[Grekio]] . Ĉirkaŭ 40km longa kaj 15km larĝa, ĝi estas unu el la plej grandaj enfermitaj golfoj en Grekio, kaj pro sia ekologia graveco estas unu el la Naciaj Parkoj de Grekio. La urboj [[Prevezo|Preveza]], Amfilochia (antaŭe Karvassaras), kaj Vonitsa situas ĉe ĝiaj bordoj. [[File:IAN_0558_Cooling_1834_Preveza.jpg|dekstra|eta|300x300ra| Detala mapo de la Ambracia Golfo, desegnita de WJ Cooling de la Brita Admiralitato en 1830]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110721081815/http://preveza.meteoclub.gr/ Preveza Meteologia Stacio SV6GMQ - Rekta Veterkondiĉo] (angla kaj greka) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en la Ionia maro]] [[Kategorio:Golfoj en Grekio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] shzf4ynvnopf7q5ohisrtyfjsh7oqvr 9479006 9479004 2026-09-20T10:44:19Z Sj1mor 12103 9479006 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|golfo |priskribo de bildo=Satelita foto |regiono-ISO = GR |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Mediteraneo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |longo = 40 |larĝo = 15 |parenco = Mediteraneo |parenco_tipo = Akvejo |zomo = 9 }} La '''Ambracia Golfo''', ankaŭ konata kiel la '''Golfo de Arta''' aŭ la '''Golfo de Aktia''', kaj en iuj oficialaj dokumentoj kiel la '''Amvrakika Golfo''' ({{lang-el|Αμβρακικός κόλπος|translit=Amvrakikos kolpos}}), estas [[Golfeto|golfo]] de la [[Ionia Maro]] en nordokcidenta [[Grekio]] . Ĉirkaŭ 40km longa kaj 15km larĝa, ĝi estas unu el la plej grandaj enfermitaj golfoj en Grekio, kaj pro sia ekologia graveco estas unu el la Naciaj Parkoj de Grekio. La urboj [[Prevezo|Preveza]], Amfilochia (antaŭe Karvassaras), kaj Vonitsa situas ĉe ĝiaj bordoj. [[File:IAN_0558_Cooling_1834_Preveza.jpg|dekstra|eta|300x300ra| Detala mapo de la Ambracia Golfo, desegnita de WJ Cooling de la Brita Admiralitato en 1830]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110721081815/http://preveza.meteoclub.gr/ Preveza Meteologia Stacio SV6GMQ - Rekta Veterkondiĉo] (angla kaj greka) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en la Ionia maro]] [[Kategorio:Golfoj en Grekio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] 4nwmoqq4slvaxs6zti4itrth1i16wb2 9479007 9479006 2026-09-20T10:44:55Z Sj1mor 12103 9479007 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|golfo |priskribo de bildo=Satelita foto |regiono-ISO = GR |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Mediteraneo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |longo = 40 |larĝo = 15 |parenco = Iona Maro |parenco1 = Mediteraneo |parenco_tipo = Akvejo |zomo = 9 }} La '''Ambracia Golfo''', ankaŭ konata kiel la '''Golfo de Arta''' aŭ la '''Golfo de Aktia''', kaj en iuj oficialaj dokumentoj kiel la '''Amvrakika Golfo''' ({{lang-el|Αμβρακικός κόλπος|translit=Amvrakikos kolpos}}), estas [[Golfeto|golfo]] de la [[Ionia Maro]] en nordokcidenta [[Grekio]] . Ĉirkaŭ 40km longa kaj 15km larĝa, ĝi estas unu el la plej grandaj enfermitaj golfoj en Grekio, kaj pro sia ekologia graveco estas unu el la Naciaj Parkoj de Grekio. La urboj [[Prevezo|Preveza]], Amfilochia (antaŭe Karvassaras), kaj Vonitsa situas ĉe ĝiaj bordoj. [[File:IAN_0558_Cooling_1834_Preveza.jpg|dekstra|eta|300x300ra| Detala mapo de la Ambracia Golfo, desegnita de WJ Cooling de la Brita Admiralitato en 1830]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110721081815/http://preveza.meteoclub.gr/ Preveza Meteologia Stacio SV6GMQ - Rekta Veterkondiĉo] (angla kaj greka) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en la Ionia maro]] [[Kategorio:Golfoj en Grekio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] cooswwzmoveua4xnahlaa1my2fd5kw9 9479008 9479007 2026-09-20T10:45:30Z Sj1mor 12103 9479008 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|golfo |priskribo de bildo=Satelita foto |regiono-ISO = GR |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Mediteraneo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |longo = 40 |larĝo = 15 |parenco = Iona Maro |parenco1 = Mediteraneo |parenco_tipo = Akvejo |zomo = 9 }} La '''Ambracia Golfo''', ankaŭ konata kiel la '''Golfo de Arta''' aŭ la '''Golfo de Aktia''', kaj en iuj oficialaj dokumentoj kiel la '''Amvrakika Golfo''' ({{lang-el|Αμβρακικός κόλπος|translit=Amvrakikos kolpos|t=Amvrakikós kólpos}}), estas [[Golfeto|golfo]] de la [[Ionia Maro]] en nordokcidenta [[Grekio]] . Ĉirkaŭ 40km longa kaj 15km larĝa, ĝi estas unu el la plej grandaj enfermitaj golfoj en Grekio, kaj pro sia ekologia graveco estas unu el la Naciaj Parkoj de Grekio. La urboj [[Prevezo|Preveza]], Amfilochia (antaŭe Karvassaras), kaj Vonitsa situas ĉe ĝiaj bordoj. [[File:IAN_0558_Cooling_1834_Preveza.jpg|dekstra|eta|300x300ra| Detala mapo de la Ambracia Golfo, desegnita de WJ Cooling de la Brita Admiralitato en 1830]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110721081815/http://preveza.meteoclub.gr/ Preveza Meteologia Stacio SV6GMQ - Rekta Veterkondiĉo] (angla kaj greka) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en la Ionia maro]] [[Kategorio:Golfoj en Grekio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] ofwjgsm2gjsw181p3lr2yo99zi19jcg 9479010 9479008 2026-09-20T10:48:02Z Sj1mor 12103 9479010 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|golfo |priskribo de bildo=Satelita foto |regiono-ISO = GR |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Mediteraneo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |longo = 40 |larĝo = 15 |parenco = Ionia Maro |parenco1 = Mediteraneo |parenco_tipo = Akvejo |zomo = 9 }} La '''Ambracia Golfo''', ankaŭ konata kiel la '''Golfo de Arta''' aŭ la '''Golfo de Aktia''', kaj en iuj oficialaj dokumentoj kiel la '''Amvrakika Golfo''' ({{lang-el|Αμβρακικός κόλπος|translit=Amvrakikos kolpos|t=Amvrakikós kólpos}}), estas [[Golfeto|golfo]] de la [[Ionia Maro]] en nordokcidenta [[Grekio]]. Ĉirkaŭ 40km longa kaj 15km larĝa, ĝi estas unu el la plej grandaj enfermitaj golfoj en Grekio, kaj pro sia ekologia graveco estas unu el la Naciaj Parkoj de Grekio. La urboj [[Prevezo|Preveza]], Amfilochia (antaŭe Karvassaras), kaj Vonitsa situas ĉe ĝiaj bordoj. La golfo estas preskaŭ tute enfermita de tero kaj malfermiĝas al la maro nur okcidente per mallarĝa kanalo. Norde de la kanalo kuŝas duoninsulo kun la urbo Preveza. Du riveroj, la Louros kaj la Arachthos, fluas en la relative malprofundan golfon de la nordo. Iliaj estuaroj formas vastajn marĉojn, kreante [[Estuaro|estuaron]] kaj [[Laguno|lagunojn]]. [[Digo|Digoj]] estis konstruitaj proksime de la marbordo. Koronisia, la sola loĝata insulo, situas proksimume en la centro de la golfo.[[File:IAN_0558_Cooling_1834_Preveza.jpg|dekstra|eta|300x300ra| Detala mapo de la Ambracia Golfo, desegnita de WJ Cooling de la Brita Admiralitato en 1830]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110721081815/http://preveza.meteoclub.gr/ Preveza Meteologia Stacio SV6GMQ - Rekta Veterkondiĉo] (angla kaj greka) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en la Ionia maro]] [[Kategorio:Golfoj en Grekio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] ez9wvfekzfwtbtr3yfpvn0x93yrx5wv 9479012 9479010 2026-09-20T10:49:17Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Ambracia Golfo]] al [[Ambrakia golfo]] 9479010 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|golfo |priskribo de bildo=Satelita foto |regiono-ISO = GR |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Mediteraneo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |longo = 40 |larĝo = 15 |parenco = Ionia Maro |parenco1 = Mediteraneo |parenco_tipo = Akvejo |zomo = 9 }} La '''Ambracia Golfo''', ankaŭ konata kiel la '''Golfo de Arta''' aŭ la '''Golfo de Aktia''', kaj en iuj oficialaj dokumentoj kiel la '''Amvrakika Golfo''' ({{lang-el|Αμβρακικός κόλπος|translit=Amvrakikos kolpos|t=Amvrakikós kólpos}}), estas [[Golfeto|golfo]] de la [[Ionia Maro]] en nordokcidenta [[Grekio]]. Ĉirkaŭ 40km longa kaj 15km larĝa, ĝi estas unu el la plej grandaj enfermitaj golfoj en Grekio, kaj pro sia ekologia graveco estas unu el la Naciaj Parkoj de Grekio. La urboj [[Prevezo|Preveza]], Amfilochia (antaŭe Karvassaras), kaj Vonitsa situas ĉe ĝiaj bordoj. La golfo estas preskaŭ tute enfermita de tero kaj malfermiĝas al la maro nur okcidente per mallarĝa kanalo. Norde de la kanalo kuŝas duoninsulo kun la urbo Preveza. Du riveroj, la Louros kaj la Arachthos, fluas en la relative malprofundan golfon de la nordo. Iliaj estuaroj formas vastajn marĉojn, kreante [[Estuaro|estuaron]] kaj [[Laguno|lagunojn]]. [[Digo|Digoj]] estis konstruitaj proksime de la marbordo. Koronisia, la sola loĝata insulo, situas proksimume en la centro de la golfo.[[File:IAN_0558_Cooling_1834_Preveza.jpg|dekstra|eta|300x300ra| Detala mapo de la Ambracia Golfo, desegnita de WJ Cooling de la Brita Admiralitato en 1830]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110721081815/http://preveza.meteoclub.gr/ Preveza Meteologia Stacio SV6GMQ - Rekta Veterkondiĉo] (angla kaj greka) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en la Ionia maro]] [[Kategorio:Golfoj en Grekio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] ez9wvfekzfwtbtr3yfpvn0x93yrx5wv 9479014 9479012 2026-09-20T10:49:35Z Sj1mor 12103 9479014 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|golfo |priskribo de bildo=Satelita foto |regiono-ISO = GR |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Mediteraneo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |longo = 40 |larĝo = 15 |parenco = Ionia Maro |parenco1 = Mediteraneo |parenco_tipo = Akvejo |zomo = 9 }} La '''Ambrakia golfo''', ankaŭ konata kiel la '''Golfo de Arta''' aŭ la '''Golfo de Aktia''', kaj en iuj oficialaj dokumentoj kiel la '''Amvrakika Golfo''' ({{lang-el|Αμβρακικός κόλπος|translit=Amvrakikos kolpos|t=Amvrakikós kólpos}}), estas [[Golfeto|golfo]] de la [[Ionia Maro]] en nordokcidenta [[Grekio]]. Ĉirkaŭ 40km longa kaj 15km larĝa, ĝi estas unu el la plej grandaj enfermitaj golfoj en Grekio, kaj pro sia ekologia graveco estas unu el la Naciaj Parkoj de Grekio. La urboj [[Prevezo|Preveza]], Amfilochia (antaŭe Karvassaras), kaj Vonitsa situas ĉe ĝiaj bordoj. La golfo estas preskaŭ tute enfermita de tero kaj malfermiĝas al la maro nur okcidente per mallarĝa kanalo. Norde de la kanalo kuŝas duoninsulo kun la urbo Preveza. Du riveroj, la Louros kaj la Arachthos, fluas en la relative malprofundan golfon de la nordo. Iliaj estuaroj formas vastajn marĉojn, kreante [[Estuaro|estuaron]] kaj [[Laguno|lagunojn]]. [[Digo|Digoj]] estis konstruitaj proksime de la marbordo. Koronisia, la sola loĝata insulo, situas proksimume en la centro de la golfo.[[File:IAN_0558_Cooling_1834_Preveza.jpg|dekstra|eta|300x300ra| Detala mapo de la Ambracia Golfo, desegnita de WJ Cooling de la Brita Admiralitato en 1830]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110721081815/http://preveza.meteoclub.gr/ Preveza Meteologia Stacio SV6GMQ - Rekta Veterkondiĉo] (angla kaj greka) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en la Ionia maro]] [[Kategorio:Golfoj en Grekio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] kzh0ktvxmv1glfpeopkqoayeaqap1b6 9479018 9479014 2026-09-20T10:51:29Z Sj1mor 12103 9479018 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|golfo |priskribo de bildo=Satelita foto |regiono-ISO = GR |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Mediteraneo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |longo = 40 |larĝo = 15 |parenco = Ionia Maro |parenco1 = Mediteraneo |parenco_tipo = Akvejo |zomo = 9 }} La '''Ambrakia golfo''', ankaŭ konata kiel la '''Golfo de Arta''' aŭ la '''Golfo de Aktia''', kaj en iuj oficialaj dokumentoj kiel la '''Amvrakika Golfo''' ({{lang-el|Αμβρακικός κόλπος|t=''Amvrakikós kólpos''}}), estas [[Golfeto|golfo]] de la [[Ionia Maro]] en nordokcidenta [[Grekio]]. Ĉirkaŭ 40km longa kaj 15km larĝa, ĝi estas unu el la plej grandaj enfermitaj golfoj en Grekio, kaj pro sia ekologia graveco estas unu el la Naciaj Parkoj de Grekio. La urboj [[Prevezo|Preveza]], Amfilochia (antaŭe Karvassaras), kaj Vonitsa situas ĉe ĝiaj bordoj. La golfo estas preskaŭ tute enfermita de tero kaj malfermiĝas al la maro nur okcidente per mallarĝa kanalo. Norde de la kanalo kuŝas duoninsulo kun la urbo Preveza. Du riveroj, la Louros kaj la Arachthos, fluas en la relative malprofundan golfon de la nordo. Iliaj estuaroj formas vastajn marĉojn, kreante [[Estuaro|estuaron]] kaj [[Laguno|lagunojn]]. [[Digo|Digoj]] estis konstruitaj proksime de la marbordo. Koronisia, la sola loĝata insulo, situas proksimume en la centro de la golfo.[[File:IAN_0558_Cooling_1834_Preveza.jpg|dekstra|eta|300x300ra| Detala mapo de la Ambracia Golfo, desegnita de WJ Cooling de la Brita Admiralitato en 1830]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110721081815/http://preveza.meteoclub.gr/ Preveza Meteologia Stacio SV6GMQ - Rekta Veterkondiĉo] (angla kaj greka) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Golfoj en la Ionia maro]] [[Kategorio:Golfoj en Grekio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] c7ihfd4iyr56mb8ybddawxmszoenug1 0 953796 9479013 2026-09-20T10:49:18Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Ambracia Golfo]] al [[Ambrakia golfo]] 9479013 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ambrakia golfo]] 5vx4eyy3kdpmu7rz0yjsue9vdri1kcn 0 953797 9479023 2026-09-20T11:03:35Z Gufido 14928 Kreita per traduko de la paĝo "[[:ru:Special:Redirect/revision/155208731|Ногалес-Аскаррунс, Паола]]" 9479023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}}'''Paola Nogales-Azcarrunz ( {{Lang-es|Paola Nogales-Ascarrunz}}''' estas [[Bolivio|bolivia]] [[Biologio|biologino]] kaj esploristino, kiu kontribuas al [[National Geographic]] ekde 2023. Ŝia esplorado fokusiĝas ĉefe al la konservado [[Karnomanĝuloj|de karnovoraj mamuloj]] . == Frua vivo kaj edukado == Paola Noagles-Azcarrunz studis biologion ĉe [[Universidad Mayor de San Andrés|la Supera Universitato de San Andreo]] en [[La-Pazo]] . Ŝi ricevis [[Magistro|sian magistran diplomon]] de [[Reĝino Maria Universitato de Londono|Queen Mary, Universitato de Londono]] en 2019 <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://owsd.net/person/paola-nogales}}</ref> . La esplorado de Nogales-Azcarrunz fokusiĝas al boliviaj sovaĝaj katoj. Ŝi gvidas [[Programa de Investigación de Félidos Bolivia|la Programan de Investigación de Félidos Bolivia]] (Programo de Esploro de Boliviaj [[Felisedoj|Katoj]] ) <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://explorers.nationalgeographic.org/directory/paola-m-nogales-ascarrunz}}</ref> . Ĝiaj konservadaj klopodoj fokusiĝas al [[Jaguaro|jaguaroj]], [[Oceloto|ocelotoj]], [[Margajo|longvostaj katoj]], [[Salmarĉa oncifeliso|Ĝofroy-katoj]], [[Pampo-kato|pampaj katoj]] kaj tilkajoj, kaj inkluzivas [[Ŝtelĉasado|kontraŭŝtelĉasajn]] mezurojn. Ŝi gvidis la esploradon por identigi la tilkajon kiel novan specion <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cnn.com/2026/09/17/americas/new-tiny-wild-cat-intl-latam}}</ref> . == Notoj == {{Referencoj}} * [[Kategorio:Vivantaj homoj]] jayhw8x6paaxflkbvdv5uulj381b16l 9479028 9479023 2026-09-20T11:16:58Z Gufido 14928 9479028 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}}'''Paola Nogales-Azcarrunz''' ('''{{Lang-es|Paola Nogales-Ascarrunz}}''') estas [[Bolivio|bolivia]] [[Biologio|biologino]] kaj esploristino, kiu kontribuas al [[National Geographic]] ekde 2023. Ŝia esplorado fokusiĝas ĉefe al la konservado [[Karnomanĝuloj|de karnovoraj mamuloj]] . == Frua vivo kaj edukado == Paola Noagles-Azcarrunz studis biologion ĉe [[Universidad Mayor de San Andrés|la Supera Universitato de San Andreo]] en [[La-Pazo]]. Ŝi ricevis [[Magistro|sian magistran diplomon]] en [[Reĝino Maria Universitato de Londono]] en 2019<ref>{{citaĵo el la reto | url =https://owsd.net/person/paola-nogales|titolo=Ms. Paola Nogales-Ascarrunz}}</ref> . La esplorado de Nogales-Azcarrunz fokusiĝas al boliviaj sovaĝaj katoj. Ŝi gvidas [[Programa de Investigación de Félidos Bolivia|la Programan de Investigación de Félidos Bolivia]] (Programo de Esploro de Boliviaj [[Felisedoj|Katoj]])<ref>{{citaĵo el la reto | url =https://explorers.nationalgeographic.org/directory/paola-m-nogales-ascarrunz|titolo=Paola M. Nogales Ascarrunz}}</ref>. Ĝiaj konservadaj klopodoj fokusiĝas al [[Jaguaro|jaguaroj]], [[Oceloto|ocelotoj]], [[Margajo|longvostaj katoj]], [[Salmarĉa oncifeliso|Ĝofroy-katoj]], [[Pampo-kato|pampaj katoj]] kaj [[tilkajoj]], kaj inkluzivas [[Ŝtelĉasado|kontraŭŝtelĉasajn]] mezurojn. Ŝi gvidis la esploradon por identigi la tilkajon kiel novan specion<ref>{{citaĵo el la reto | url =https://www.cnn.com/2026/09/17/americas/new-tiny-wild-cat-intl-latam |titolo=Meet the tiny wild cat that’s new to science}}</ref> . == Notoj == {{Referencoj}} * [[Kategorio:Vivantaj homoj]] s1e1jn0bsks2r6j9cha68x7l103huya 0 953798 9479035 2026-09-20T11:25:15Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Volodimir Zelenskij]] 9479035 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Volodimir Zelenskij]] 91ubtcem5nmckqoqsk2lxh73umxxgg9 14 953799 9479037 2026-09-20T11:37:35Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Italio|Sovetunio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Sovetunio|Italio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Rusio|Sovetunio]]" 9479037 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Italio|Sovetunio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Sovetunio|Italio]] [[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Rusio|Sovetunio]] 7udbyn1atgbsd5krny3qwkjsxziveoa 14 953800 9479038 2026-09-20T11:39:00Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Italio|Rusio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Rusio|Italio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Eŭropa Unio|Italio]]" 9479038 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Italio|Rusio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Rusio|Italio]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Eŭropa Unio|Italio]] 3x3i22ycusqavwbb9k8anafh9gepuqh 14 953801 9479039 2026-09-20T11:40:47Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Aŭstrio|Sovetunio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Sovetunio|Aŭstrio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Rusio|Sovetunio]]" 9479039 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Aŭstrio|Sovetunio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Sovetunio|Aŭstrio]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Rusio|Sovetunio]] 9gchl3msf4op6q2nw34sbr8gqlyq9fk 14 953802 9479042 2026-09-20T11:41:55Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Hungario|Sovetunio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Sovetunio|Hungario]] [[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Rusio|Sovetunio]]" 9479042 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Hungario|Sovetunio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Sovetunio|Hungario]] [[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Rusio|Sovetunio]] afovoqmi3k5wj6ow043x3l4lfj9ad51 14 953803 9479043 2026-09-20T11:42:48Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Hungario|Rusio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Rusio|Hungario]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Eŭropa Unio|Hungario]]" 9479043 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Hungario|Rusio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Rusio|Hungario]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Eŭropa Unio|Hungario]] je94apxf4avlpibok7ykphmhqum263h 0 953804 9479046 2026-09-20T11:45:15Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kozelsk]] al [[Kozelsko]] 9479046 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kozelsko]] 11gyesc86mn3a46wugulcko8vf3p978 1 953805 9479048 2026-09-20T11:45:16Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Diskuto:Kozelsk]] al [[Diskuto:Kozelsko]] 9479048 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Kozelsko]] rm1iyqubtv36yi7bs67d2xpiohtow7l 0 953806 9479050 2026-09-20T11:46:02Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 15 "Závora"]] '''Konstrua subsektoro 2./XI. Hevlín''' estis konsisto de linio [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]], kiu estis konstruata enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo XI Hrušovany nad Jevišovkou|PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]] en la jaro [[1938]] en la suda Moravio. La subsektoron devis konstrui firmao Konstruktiva, la konstruado estis komisiita la 18..." 9479050 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 15 "Závora"]] '''Konstrua subsektoro 2./XI. Hevlín''' estis konsisto de linio [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]], kiu estis konstruata enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo XI Hrušovany nad Jevišovkou|PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]] en la jaro [[1938]] en la suda Moravio. La subsektoron devis konstrui firmao Konstruktiva, la konstruado estis komisiita la 18-an de majo 1938. Konsisto de la sektoro estis 14 [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]], el kiuj Konstruktiva sukcesis ĝis komenco de oktobro de 1938 betonigi du objektojn. == Bazaj indikoj == La konstruado de la linio estis komisiita la 18-an de majo 1938 al konstrufirmao Konstruktiva, a. s., Praha II, por sumo 19 184 988,70 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]], kiu devis fini ĝin dum 250 tagoj. La unua labortago fariĝis la 18-a de junio de la sama jaro. Komandanto de la subsektoro fariĝis ĉefleŭtenanto de pioniraro Ing. Václav Hanzlík, konstrulokestro ĉefleŭtenanto de konstruado Ing. Stanislav Kmoníček. La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la 2./X. gardoroto el [[Hrušovany nad Jevišovkou]] subgvide de ĉefleŭtenanto de inafnaterio Jiří Kopřiva, kiu estis establita la 1-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro 1938. Ĝi estis konsisto de la gardobataliono X. == Paso de la linio == La linio konstruata kiel la dua subsektoro de PGK XI devis ligi sude de [[Dyjákovice]] per objekto MJ-S 15 al la konstrua [[subsektoro 1./XI. Šatov]], kiu finis per objekto MJ-S 14 sude de [[Hrádek (distrikto Znojmo)|Hrádek]]. La objekto MJ-S 16 troviĝas ĉe terlango de la aŭstria teritorio malantaŭ [[Dijo]] ĉe [[Hevlín]], pluaj objektoj jam situas sur bordo de Dijo. La linio devis plu daŭrigi sur la bordo de la rivero ĝis municipo [[Jevišovka]], kie ĝi devis turniĝi al [[Fervojlinio Břeclav–Znojmo|fervojlinio Znojmo – Břeclav]], laŭ kiu ĝi devis konduki ĝis spaco inter [[Březí (distrikto Břeclav)|Březí]] kaj [[Mikulov]], kie ĝi devis fini per infanteria fuorto MJ-S 28. {{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}} ndo657rhg7yf0xyzvgcmksprblx2d40